Wijziging WVO e.a. i.v.m. regeling leerwegen mavo en vbo en invoering leerwegondersteunend en praktijkonderwijs; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25410, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

09-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25410 nr. 7

28-11-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN 1. Prealabeltijdpad2. Inleiding 2.1 Leerwegen2.2. Speciale voorzieningen 2.3. Samenhang samenhang met basisvormingsamenhang overigens3. Hoofdelementen van het wetsvoorstel 3.1. Leerwegen en sectoren theoretische en gemengde leerwegverleggen leerlingenstromendoorstroming naar havoaocfuikwerkingvervolgonderwijssectorenGemiddeld aantal leerlingen in het derde en vierde leerjaar
(i)vbo vakkenpakkettencombinatievakken en intrasectorale programma'smens en maatschappijexamens nieuwe stijl3.2 Hulpstructuur: leerwegondersteunend onderwijs algemeendoelgroepfunctievoortgezet speciaal onderwijs (vso)zorgbudgetvormgevingtoelaatbaarheid en toelating3.3. Het praktijkonderwijsdoelgroepinhoudvormgevingopbouwtoelaatbaarheid en toelating4. Samenwerkingsverbandenopbouwvormgevingtaken5. De positie van het ivbo en het vso algemeenpositie vso-lompositie van het ivbopositie vso-zmok6. Advies en overleg Paragraaf 1. AlgemeenParagraaf 2. Leerwegen, combinatievakken en intrasectorale
programma'sAdviesurentabel leerwegen mavo en vbo (inclusief overgangssituatie
i.v.m. combinatievakken) Gebaseerd op totaal aantal lessen per vak, en waar
nodig uitgesplitst naar: – «voor iedereen geldend» (links
van stippellijn), en – «indien in examenpakket» (rechts
van stippellijn) Paragraaf 3. Het leerwegondersteunend onderwijspersoneelParagraaf 4. Het praktijkonderwijsParagraaf 5. Samenwerkingsverbanden7. Financiële aspecten 7.1. Periode tot aan de introductie van het zorgbudget7.2. Periode na introductie van het zorgbudget7.3. Ontwikkeling en implementatieOverige punten naar aanleiding van algemeen deel positie docentendiversenARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING ARTIKEL I (wijzigingen van de WVO) onderdeel C, artikel 10, negende lidonderdeel E, artikel 10bonderdeel E, artikel 10conderdeel E, artikel 10donderdeel E, artikel 10eonderdeel E, artikel 10e, tweede lidonderdeel E, artikel 10f, derde lidonderdeel E, artikel 10g, tweede lidonderdeel E, artikel 10g, zesde lidonderdeel E, artikel 10h, eerste lidonderdeel E, artikel 10h, tweede lidonderdeel E, artikel 10h, vierde lidonderdeel E, artikel 10h, zesde lidonderdeel E, artikel 11, eerste lidonderdeel F, artikel 11a, eerste lid, onderdeel G, artikel
11e eerste en tweede lid, onderdeel H, artikel 11f, eerste lid, onderdeel
K, artikel 22 eerste lidonderdeel N, artikel 27onderdeel O, artikel 28a, tweede lidonderdeel P, artikel 29, derde lidonderdeel JJ, artikel 77ARTIKEL IIIARTIKEL IV eerste lidderde en vierde lidARTIKEL VI eerste lid, onderdeel aARTIKEL VIARTIKEL VIIIARTIKEL XARTIKEL XIIARTIKEL XIVARTIKEL XVARTIKEL XVIARTIKEL XVIIARTIKEL XXIARTIKEL XXIIARTIKEL XXIVOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25410Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 265 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 410Wijziging van onder meer de Wet op het voortgezet onderwijs in verband
met de invoering van leerwegen in de hogere leerjaren van het middelbaar algemeen
voortgezet onderwijs en het voorbereidend beroepsonderwijs, alsmede van leerwegondersteunend
onderwijs en praktijkonderwijs (regeling leerwegen mavo en vbo; invoering
leerwegondersteunend en praktijkonderwijs)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 28 november 1997De ondergetekende heeft met belangstelling kennisgenomen van het verslag
dat de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft uitgebracht.
In het onderstaande gaat de ondergetekende, mede namens de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij, in op de vragen en opmerkingen van het verslag.
Daarbij wordt zo veel mogelijk de indeling van het verslag gevolgd.Bij deze nota naar aanleiding van het verslag is een nota van wijziging
gevoegd, waarin een aantal technische en enkele inhoudelijke wijzigingen is
neergelegd. Voor een nadere toelichting verwijst de ondergetekende mede naar
de toelichting bij die nota van wijziging. ALGEMEEN 1. PrealabelDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel, waarvan de doelstellingen hen zonder meer aanspreken.
Het wetsvoorstel is een logisch vervolg op de Wet op het basisonderwijs en
de basisvorming. Evenals de bovenbouw van havo en vwo vraagt ook het vervolg
in vbo en mavo om aanpassing van beleid. De plaatsbepaling van het mavo en
vbo als voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) door de verankering
van leerwegen en sectoren, kan op steun van deze leden rekenen. Dat geldt
ook voor het streven naar zo veel mogelijk integratie van speciaal in regulier
onderwijs.De kritiek van de Onderwijsraad en de Raad van State op het onomkeerbaar
integreren van het vso-lom in het reguliere onderwijs spreekt de PvdA echter
aan. Waarom wordt de mogelijkheid om een aparte locatie in stand te houden,
door de regering afgewezen?De ondergetekende is blij met de steun van de PvdA-fractie voor het wetsvoorstel.
Zij wil benadrukken dat het vso-lom vanuit de nieuwe positie als leerwegondersteunend
onderwijs vrij is in de vormgeving en lokalisering van het aanbod.
Zo kan het leerwegondersteunend onderwijs worden georganiseerd binnen klassenverband
of in afzonderlijke klassen. Ook een invulling in aparte gebouwen behoort
tot de mogelijkheden, bij voorbeeld ingeval het vso-lom-gebouw fungeert als
nevenvestiging voor leerwegondersteunend onderwijs van een vo-school. Zo'n
nevenvestiging zal overigens na afloop van de overgangsrechtelijke periode
niet worden opgeheven (zie de bijgevoegde nota van wijziging waarmee artikel
XI, derde lid, van het wetsvoorstel wordt geschrapt). Het is ook mogelijk
om een orthopedagogisch-didactisch centrum (OPDC) in te richten van waaruit
de specifieke deskundigheid voor het leerwegondersteunend onderwijs binnen
het samenwerkingsverband en mogelijk organisatorische taken van het samenwerkingsverband
in uitvoering worden genomen. Het OPDC kan tevens leerlingen opvangen, tijdelijk
en op individuele basis. De locatie van een nevenvestiging voor leerwegondersteunend
onderwijs zou eveneens kunnen dienen als locatie voor het OPDC. Bij het model
dat wordt gekozen, ligt het accent op de mogelijkheden voor het creëren
van meer programmatische samenhang en integrale zorgvoorzieningen. Institutionele
vraagstukken zijn daarbij wel van belang, maar ze zijn ondergeschikt aan het
doel van de operatie: meer leerlingen in de reguliere en diplomagerichte trajecten.Tussen het volledig inrichten van speciale scholen en het afwijzen van
het speciaal onderwijs als aparte schoolsoort, ligt een breed spectrum aan
mogelijkheden. De leden van de PvdA-fractie zouden die ruimte graag benutten.
Het gaat bij deze wet om een ingrijpende wijziging van het onderwijsbestel
die betrekking heeft op de meest kwetsbare leerlingen. Daarmee mag niets mis
gaan. Deze leden hebben met genoegen geconstateerd, dat de samenwerking tussen
speciaal en regulier onderwijs steeds hechtere vormen aanneemt, waarbij het
belang van de kwetsbare leerlingen centraal staat. Te grote dwang van bovenaf
zal dat proces negatief beïnvloeden. Is de regering daarom bereid af
te zien van het aangeven van een tijdstip waarop de omzetting voltooid dient
te zijn?In het wetsvoorstel is een overgangstraject gepland van vier schooljaren,
waarin het omvormingsproces gestalte krijgt. Deze periode is zo ruim, opdat
scholen hun eigen ontwikkelingsproces kunnen doormaken. Het noemen van een
einddatum is echter cruciaal. Immers, een einddatum dwingt scholen ertoe zich
te bezinnen op hun toekomstige situatie en tot het nemen van stappen om de
samenvoeging van vo en vso gestalte te geven. Dit proces zal door middel van
monitoring worden gevolgd. In het wetsvoorstel is daartoe een evaluatiebepaling
opgenomen. Mocht gaande het traject blijken dat een langer ontwikkeltraject
noodzakelijk is, dan kan het tijdpad worden bijgesteld.Volgens de leden van de PvdA-fractie vreest de regering de diversiteit
die ontstaat, wanneer de teugels wat losser worden gehanteerd. In de ogen
van de PvdA-fractie kan meer vrijheid voor scholen ook leiden tot meer keuzemogelijkheden
voor leerlingen, tot oplossingen in specifieke situaties die anderen tot voorbeeld
kunnen dienen, en tot een grotere bereidheid om mee te werken aan het realiseren
van de einddoelen. Deze einddoelen moeten wel duidelijk en uniform zijn. In
de wijze waarop deze doelen worden bereikt, zou aan instellingen meer vrijheid
kunnen worden gelaten. Wat vindt de regering van deze redenering?Zoals reeds is aangegeven, voorziet het wetsvoorstel in een vierjarige
overgangstermijn voor de invoering van leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs.
De samenwerkingsverbanden zijn verantwoordelijk voor de vormgeving van dit
onderwijs. Het samenwerkingsverband heeft hierbij de vrijheid dit op verschillende
manieren in te vullen. Het praktijkonderwijs kan worden vormgegeven vanuit
afdelingen of vanuit zelfstandige scholen voor praktijkonderwijs. De uitkomsten
van de pilotprojecten kunnen daarbij als voorbeeld dienen. In de overgangsperiode bepaalt het vso – in sommige gevallen in samenspraak met
de overige scholen in het samenwerkingsverband – zijn positie (samengaan
met vo, omzetting tot school voor praktijkonderwijs of omzetting tot OPDC).Daarnaast wordt in de overgangsfase in samenspraak met de betrokken organisaties
in het zogenaamde Technisch Overleg aan allerlei uitvoeringskwesties gewerkt.
In die zin wordt door de ondergetekende voldoende ruimte gegeven om het beleid
verder vorm en inhoud te geven.Het onderhavige wetsvoorstel is met name gericht op de bestuurlijke en
organisatorische aspecten van het onderwijs. In de memorie van toelichting
missen de leden van de PvdA-fractie aandacht voor onderwijsinhoudelijke kanten.
Zij vragen de regering dan ook om uiteen te zetten, wat de onderwijsinhoudelijke
gevolgen van dit wetsvoorstel zijn. Daarbij zou een analyse van oorzaken van
demotivatie en schooluitval van leerlingen niet misstaan. Kan daarin alsnog
worden voorzien? De problemen van leerlingen reiken vaak verder dan het opleidingsniveau.
In hoeverre kan leerwegondersteuning een oplossing bieden voor aanpassings-,
persoonlijkheids-, gedrags- en relationele problemen?Wat betreft de onderwijsinhoudelijke kant van het wetsvoorstel wordt voorzien
in vier diplomagerichte trajecten: een theoretische leerweg, een gemengde
leerweg, een basisberoepsgerichte leerweg en een kaderberoepsgerichte leerweg.
De laatste twee leerwegen werden tot voor kort door de ondergetekende aangeduid
als de basisvariant en kadervariant binnen de beroepsgerichte leerweg, maar
worden nu in de WVO opgenomen door middel van de nota van wijziging. Naast
deze vier diplomagerichte leerwegen wordt voorzien in een specifieke route
voor die leerlingen die zijn gebaat bij een aanpak die is gericht op een directe
toeleiding naar de regionale arbeidsmarkt, het zogenaamde praktijkonderwijs.Om het onderwijs in een van de leerwegen met een diploma te kunnen afronden,
wordt bovendien leerwegondersteunend onderwijs vormgegeven. Hiermee biedt
het wetsvoorstel meer ruimte voor meer variatie in (ortho)pedagogische endidactische
aanpak en begeleiding. Naast de huidige gangbare werkwijze waarbij leerlingen
ofwel in de reguliere klas zitten, ofwel apart in het speciaal onderwijs,
komt ruimte voor tussenvormen. Tijdelijk een extra steuntje in de rug, in
de eigen klas, in een hulpklas bij voorbeeld voor een aantal uren per week,
of in een aparte setting (bij voorbeeld in een OPDC).Wat betreft het praktijkonderwijs zal een onderwijsvorm ontstaan die is
toegesneden op de toekomstmogelijkheden van de leerling. Enerzijds zo veel
mogelijk basisvorming in een voor deze leerlingen aangepaste vorm, aangepaste
(vak)theorie en sociale vaardigheidstraining, anderzijds veel aandacht voor
praktijkleren, uitgaande van de interesses en capaciteiten van de leerling
en de mogelijkheden op de regionale arbeidsmarkt.Over de oorzaken van demotivatie en schooluitval is veel bekend, vanwege
het onderwijsbeleid van de afgelopen jaren, zoals: het beleid rond maatregelen
om voortijdig schooluitval terug te dringen («Een goed voorbereide start»)
en maatregelen om meer variatie aan te brengen in de pedagogisch-didactische
organisatie van het onderwijs (basisvorming, studiehuis en nu ook leerwegen
met leerwegondersteunend onderwijs (zorg-op-maat) en praktijkonderwijs, ICT).
Daarom is er niet voor gekozen om deze analyse in de memorie van toelichting
opnieuw op te nemen.Het leerwegondersteunend onderwijs kan hulp bieden wanneer problemen optreden
bij het leerproces. Dit kunnen zuiver leerproblemen zijn, in veel gevallen
zullen het ook problemen zijn in de sfeer van de leervoorwaarden. Onder dit
laatste valt het brede scala aan sociaal-emotionele en gedragsproblemen die
het leerproces negatief kunnen beïnvloeden. Soms ligt de
oorzaak van deze problematiek bij het kind (ontwikkelingsachterstand, persoonlijkheidsstructuur),
soms wordt het veroorzaakt door, of treedt het op in combinatie met problematiek
in de thuissituatie. In beide gevallen, leerproblematiek én leervoorwaardenproblematiek,
kan het leerwegondersteunend onderwijs een oplossing bieden. In het geval
van leervoorwaardenproblematiek kan het zijn dat de onderwijsmaatregelen aanvullend
moeten werken op andere maatregelen, bij voorbeeld vanuit het lokale achterstandsbeleid
(de relatie met jeugdhulpverlening of welzijnswerk). Soms, wanneer de oorzaak
van en de oplossing voor het probleem zich buiten het invloedsgebied van het
onderwijs bevinden, zal het leerwegondersteunend onderwijs zich beperken tot
signalering en doorverwijzen naar deskundige hulp elders.Kern van het wetsvoorstel is het versterken van mavo en vbo als voorbereidend
middelbaar beroepsonderwijs. Van groot belang daarbij is de aansluiting op
het vervolgonderwijs (mbo) en het leerlingstelsel. De leden van de PvdA zouden
in het wetsvoorstel graag meer impulsen zien om deze aansluiting te verbeteren.
De verantwoordelijkheid daarvoor ligt niet alleen bij het voorbereidend beroepsonderwijs,
maar ook bij degenen die mede verantwoordelijk zijn voor het vervolg, de regionale
opleidingencentra (ROC's) en de branche-organisaties. Een goed voorbeeld lijkt
het project «Een ongehinderde voortgang», zoals dat vanuit Dordrecht
wordt ontwikkeld. In dit project werken scholen van verschillende signatuur
uit het voortgezet onderwijs en het hoger onderwijs samen met een ROC en een
universiteit. De samenwerking is erop gericht voor leerlingen een ongehinderde
voortgang door ons onderwijssysteem mogelijk te maken. Ziet de regering ook
elders in het land dergelijke initiatieven ontstaan?Inderdaad zijn er meer van deze initiatieven. In het verleden hebben samenwerkingsverbanden
gebruik gemaakt van initiatieven van het Instituut voor Leerplanontwikkeling
(SLO) om regionaal afspraken te maken over longitudinale leertrajecten. Recent
is een aantal van deze initiatieven, waaronder Dordrecht, grootschaliger opgezet.
Er wordt gezamenlijk gekeken naar een doelmatige infrastructuur en een «intake»
van leerlingen op basis van leerlingendossiers, en naar opvang en begeleiding
van specifieke leerlingengroepen. De ondergetekende juicht dergelijke initiatieven
toe. Zij heeft zich voorgenomen om door middel van het Procesmanagement Voortgezet
Onderwijs (PMVO) hieraan aandacht te besteden.De projectgroep «Werk voor technici» van het Koninklijk Instituut
van Ingenieurs en de Nederlandse Ingenieursvereniging signaleren met anderen,
dat het vbo met een imago-probleem kampt. Zij bevelen daarom aan dat de Ministeries
van OCenW, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en Economische Zaken in samenwerking
met de Vereniging VNO-NCW, MKB-Nederland, de desbetreffende branche-organisaties
en de Industriebonden FNV en CNV de handen ineenslaan om dat imago te verbeteren.
Hoe staat de regering tegenover dit advies? En hoe beoordeelt zij het succes
van de agrarische opleidingscentra (AOC's), die het als vbo-groen heel goed
lijken te doen? Overigens doen zich in het proces van uitruil van afdelingen
hier en daar spanningen voor tussen AOC en vbo. De Vereniging voor Management
in het Voortgezet Onderwijs (VVO) is zelfs van mening, dat AOC's in een bevoorrechte
positie worden geplaatst ten opzichte van het reguliere vbo. Hoe reageert
de regering op dat verwijt, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, en hoe
verhouden AOC en vbo zich tot elkaar?Uit onderzoek blijkt dat de achterblijvende interesse van jongeren voor
technische studies en technische beroepen vooral te maken heeft met (verschuivingen
binnen) de cultuur van jongeren. Het beeld van het beroepsleven
in de techniek is doorgaans negatief. Verbetering van het imago van de technische
opleidingen in alle onderwijssoorten is gewenst, niet alleen in het vbo. Momenteel
wordt door de overheid, het bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen gewerkt
aan een gezamenlijk activiteitenplan bèta-techniek.Wat betreft het vbo-groen en de AOC's stelt de ondergetekende voorop dat
het vbo-groen als onderdeel van het totale vbo-veld meegaat in de ontwikkelingen.
AOC's moeten met het daarin verzorgde vbo-groen, evenals het reguliere vbo,
aan de voorschriften van de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) voldoen.Wel is het zo dat het vbo-groen binnen AOC's in een specifieke situatie
verkeert, door de verticale organisatievorm, de grote geografische spreiding
en de brede uitstroom van leerlingen. In verband daarmee zijn in het wetsvoorstel
twee bijzondere voorzieningen getroffen: de mogelijkheid om verschillende
vbo-locaties bij elk een ander samenwerkingsverband aan te sluiten (artikel
10h, tweede lid, van de WVO), en een aanvullende mogelijkheid om de gemengde
leerweg te verzorgen (artikel 10d, eerste lid, van de WVO). Met deze voorzieningen
wordt de positie van het vbo-groen, verzorgd binnen AOC's, bestendigd. Van
bevoordeling van de AOC's boven het reguliere vbo is geen sprake.In een reactie op het wetsvoorstel vreest de AOb de situatie, dat binnen
een samenwerkingsverband een reguliere school wordt aangewezen voor leerlingen
met problemen. Dat zal leiden tot ongewenste stigmatisering. De leden van
de PvdA-fractie vragen hoe de regering hier tegen aan kijkt.De ondergetekende kijkt hier anders tegenaan dan de AOb. Ook nu is het
zo dat scholen zich profileren op een bepaald segment van de totale leerlingpopulatie.
Een school die zich profileert voor de zwakkere leerling, hoeft daarmee niet
per definitie negatief te worden gestigmatiseerd in de regio. Veel hangt af
van de afspraken die daarover binnen het samenwerkingsverband worden gemaakt.
Wanneer scholen binnen een samenwerkingsverband het onderling over deze taakverdeling
eens zijn, zal dit als een gegeven worden geaccepteerd.De leden van de PvdA-fractie missen in het wetsvoorstel aandacht voor
de positie van Internationale Schakelklassen (ISK), waarin buitenlandse kinderen
worden voorbereid op het reguliere onderwijs. Komt deze groep leerlingen nog
voor aparte financiering in aanmerking? Wordt het benodigde ISK-geld meegenomen
in de berekening van het zorgbudget?In reactie op deze vragen merkt de ondergetekende het volgende op. De
vorming van internationale schakelklassen is een van de mogelijkheden die
gemeenten en scholen door gebruik te maken van extra faciliteiten, kunnen
aanwenden om kinderen uit het buitenland zo goed mogelijk te laten instromen
in het reguliere onderwijs. Voor internationale schakelklassen als zodanig
bestaat geen geoormerkt budget. Het betreft hier een van de vormen waarin
scholen c.q. gemeenten de opvang van buitenlandse leerlingen (kunnen) organiseren.De middelen die de overheid verstrekt onder meer ten behoeve van de opvang
van deze leerlingen, zijn de zogenaamde OVB-middelen, cumi-vo-faciliteiten
en WRR-middelen. Deze middelen staan los van het zorgbudget. Zij blijven –
evenals thans het geval is – ter beschikking staan voor onder meer deze
nieuwkomende buitenlandse leerlingen. Daarbij geldt dat de OVB- en de WRR-middelen
en een deel (bestemd voor eerste opvang) van de cumi-vo-middelen op basis
van de Wet van 15 mei 1997 (Stb. 237; gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid,
GOA) met ingang van 1 augustus 1998 onderdeel gaan uitmaken van de specifieke
uitkering GOA. Het andere deel van de cumi-vo-middelen, te weten de faciliteiten
ten behoeve van leerlingen die al langer op de school aanwezig zijn, blijft
rechtstreeks aan de scholen worden verstrekt. Overigens zijn in dit schooljaar
(1997–1998) op basis van de hiervoor genoemde GOA-wet, extra faciliteiten
aan gemeenten toegekend (36 miljoen gulden) voor de bestrijding van onderwijsachterstanden
in het basis-, speciaal en voortgezet onderwijs.De leden van de fractie van het CDA achten het niet verantwoord de invoering
van het huidige voorstel van wet per 1 augustus 1998 aan te vangen. Alhoewel
de leden sympathiek staan tegenover de voorgenomen plannen om het mavo, het
vbo en vso te vernieuwen, vinden de leden van de CDA-fractie dat er nog teveel
onduidelijkheden zijn, bij voorbeeld over de wijze waarop de vernieuwing in
de praktijk gaat werken, hoe wordt omgegaan met de verworvenheden van het
vso, hoe de samenwerkingsverbanden gaan functioneren, wat het nieuwe bekostigingsstelsel
gaat inhouden, en wat de inhoud wordt van de intrasectorale programma's.De ondergetekende heeft er begrip voor dat het wetsvoorstel door andere
fracties kennelijk wordt gekenschetst als «te dichtgetimmerd»,
en dat wordt gevraagd om meer ruimte voor ontwikkeling en verdere invulling,
maar door de fractie van het CDA wordt beoordeeld als te onduidelijk en te
onzeker. Zij is daarentegen van mening dat het wetsvoorstel een goed midden
houdt tussen beide standpunten. Het wetsvoorstel schetst een helder perspectief
en geeft in een overgangsperiode van vier jaar ruimte aan verdere ontwikkeling
en uitwerking. Op vrijwel alle terreinen die de CDA-fractie in haar stellingname
betrekt, zijn óf principe-afspraken gemaakt met de direct betrokkenen,
óf is tot een gemeenschappelijk standpunt gekomen omtrent aanpak en
uitwerking. Ook is het duidelijk dat kader en context van het wetsvoorstel
voldoende helderheid én ruimte scheppen om met ingang van 1 augustus
1998 de eerste stappen te zetten naar een vernieuwd mavo, vbo en vso. Om meer
precies te zijn: het advies van de commissie-Van Veen voor het invoeren van
de leerwegen is vrijwel in zijn geheel opgenomen in het wetsvoorstel; de verschillende
mogelijkheden voor het vso-lom en -mlk zijn in het wetsvoorstel benoemd; aangegeven
wordt wat de functie en taken van de samenwerkingsverbanden zijn en besloten
is dat over de zorgmiddelen nader overleg wordt gevoerd binnen het Technisch
Overleg.De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel en van de daarmee samenhangende stukken. Deze leden stellen vast
dat ter voorbereiding reeds vier maal met de regering van gedachten is gewisseld
over de vormgeving van de voorstellen (kamerstukken II 23 900, hfdst.
VIII, nr. 114; kamerstukken II 24 578, nr. 54; kamerstukken II 24 400,
hfdst.VIII, nr. 98, en kamerstukken II 24 578, nr. 8). De leden van de
VVD-fractie stellen met voldoening vast dat de gevolgde werkwijze er toe heeft
geleid dat er nu een voorstel ligt dat op belangrijke punten niet alleen tegemoet
komt aan hun wensen, maar ook kan rekenen op draagvlak in het onderwijsveld.Tot dusverre kan de voorbereiding van het wetsvoorstel zorgvuldig worden
genoemd. Deze leden wensen bij verdere behandeling ook grote zorgvuldigheid
te betrachten en verwachten dat ook van de regering. Hiertoe is naar hun oordeel
een aantal belangrijke procedurele afspraken gemaakt. De leden van de VVD-fractie
streven er naar het tijdpad voor de behandeling van het wetsvoorstel te volgen.De ondergetekende is verheugd met de reactie van de VVD-fractie dat het
proces als «zorgvuldig» is te kwalificeren. Zij vat dit oordeel
op als steun en stimulans om verder te gaan en in het verdere proces steeds
weer die zorgvuldigheid te betrachten.De VVD-fractie constateert een grote mate van instemming met de inrichting
van de leerwegen. Het mavo en vbo worden met recht voorbereidend middelbaar
beroepsonderwijs. Toch vreest de fractie ook voor een verschillende maatschappelijke
waardering van de onderscheiden leerwegen. Complicerende factoren
hierbij zijn de differentiatie in basis-, kern- en verrijkingsdeel en de vormgeving
van de basisvorming.De ondergetekende is blij met de steun van de VVD-fractie voor het leerwegenstelsel.
Met de fractieleden is zij van mening dat moet worden voorkomen dat de leerwegen
maatschappelijk verschillend zullen worden gewaardeerd. Veel zal daarbij afhangen
van het uitzicht van leerlingen op een aansluitende leerweg in het vervolg
beroepsonderwijs en van de plaats van de leerlingen op de arbeidsmarkt. In
die zin geeft de aandacht die in de programma's is gegeven aan de aansluiting
van alle leerwegen op secundair beroepsonderwijs, hoop dat álle leerwegen
de waardering krijgen die zij verdienen.De vormgeving van de basisvorming in alle leerwegen maakt dat de leerwegen
op dit punt in ieder geval niet tot verschillen in waardering aanleiding geven.
Met de differentiatie in basis-, kern- en verrijkingsdelen wordt tegemoet
gekomen aan het specifieke karakter van elke leerweg en worden de algemene
vakken, de afdelingsvakken en de intrasectorale programma's in een volwaardige
positie ten opzichte van elkaar geplaatst. Ook dat bevordert gelijke maatschappelijke
waardering.De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij zijn voorstander van een verbeterde
samenwerking tussen het vso en het vo. Naar hun mening betekent dit ook dat
sprake moet zijn van meer inhoudelijke betrokkenheid. Leerwegondersteunend
onderwijs spreekt hen aan. Ook zijn zij positief over het omvormen van vso-mlk
tot praktijkonderwijs. Deze leden staan in beginsel positief tegenover de
invoering van de nieuwe leerwegen en de herstructurering van het vbo. Ook
de school voor praktijkonderwijs spreekt hen aan, maar ze willen eerst de
evaluaties van de pilotprojecten afwachten alvorens een definitief oordeel
te geven.De leden van de fractie van D66 hebben echter zeer grote moeite met het
in het voorliggend wetsvoorstel neergeschreven beleid voor het vso-lom. Bij
de leden leeft sterk het gevoel dat het op termijn afschaffen van het vso-lom
als aparte schoolsoort niet ten goede zal komen aan een deel van de kwetsbare
groep leerlingen die het hier betreft. Ook hier zouden zij eerst de uitkomsten
van de pilotprojecten willen zien.De ondergetekende waardeert de steun die deze leden geven voor het beleid
om het vo en vso sterker – ook onderwijsinhoudelijk – op elkaar
te betrekken. Met genoegen neemt de ondergetekende daarbij kennis van de positieve
opstelling ten opzichte van het leerwegondersteunend onderwijs en het praktijkonderwijs.Wat betreft de zorg voor het vso-lom van de aan het woord zijnde leden
wordt het volgende opgemerkt. Het wetsvoorstel beoogt een integratie tussen
het vso-lom en het mavo en vbo, met als doel een beter perspectief voor de
leerlingen in de leerwegen. Dit betekent dat – na de overgangsperiode –
de functie van het vso-lom een integraal onderdeel wordt van het onderwijs
in de leerwegen. Voordelen van deze integratie zijn dat de ondersteuning dicht
bij de leerwegen kan worden georganiseerd en dat docenten uit het vso-lom
hun expertise kunnen inzetten voor een groter aantal leerlingen en hun collega's
in het vo. Wanneer behoefte bestaat om voor bepaalde leerlingen het onderwijs in
kleine klassen aan te bieden, kan dat binnen het samenwerkingsverband worden
georganiseerd. De ondergetekende heeft al aangegeven dat dit onderwijs desgewenst
in een afzonderlijk gebouw kan worden aangeboden. Hiervoor zou de locatie
van een nevenvestiging voor leerwegondersteunend onderwijs kunnen worden gebruikt.
Ook een OPDC zou kunnen worden ondergebracht in de nevenvestiging. Omdat de
ondergetekende ervan uitgaat dat het samenwerkingsverband met een OPDC een
meer structurele voorziening treft, is de nevenvestigingsmogelijkheid nu ook
als structurele voorziening in het wetsvoorstel opgenomen. Zoals eerder opgemerkt, laat het wetsvoorstel ruimte om met name de onderwijsinhoudelijke
aspecten verder in te vullen en te concretiseren. De ervaringen uit de pilotprojecten
zullen hierbij richtinggevend kunnen zijn.Indien het vso-lom zich in deze niet ontwikkelt, dan komt dit onderwijs
los te staan van de ontwikkelingen in het vo, hetgeen snel zal verworden tot
een sterfhuisconstructie. Dat is nu juist niet de bedoeling.De leden van de fractie van D66 stellen voor het wetsvoorstel gesplitst
te behandelen, waarbij het leerwegondersteunend onderwijs en het praktijkonderwijs
kunnen wachten totdat de resultaten van de pilotprojecten bekend zijn.Ook de leden van de SGP-fractie vragen de reactie van de regering op de
suggestie om het voorliggende wetsvoorstel te beperken tot het opnemen van
het vso in de WVO, en met de daadwerkelijke integratie van het vso in het
vo te wachten tot de resultaten van de pilotprojecten bekend zijn en er meer
duidelijkheid is over de gevolgen van de integratie, de (benodigde) zorgcapaciteit,
de budgettaire effecten enzovoort.De ondergetekende wijst erop dat het wetsvoorstel een geheel vormt, en
dat de verschillende onderwerpen nauw met elkaar zijn verweven. Zo heeft het
geen zin het ivbo los te koppelen van het regulier vbo. Bovendien dwingt het
expireren van de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal
onderwijs (ISOVSO) met ingang van 1 augustus 1998 de ondergetekende tot een
standpuntbepaling.De pilotprojecten zijn vooral bedoeld om de onderwijsinhoudelijke mogelijkheden
die binnen de wettelijke kaders mogelijk zijn, verder te exploreren. De projecten
zullen geen uitspraak doen over het onderwijsstelsel dat met dit wetsvoorstel
wordt geregeld. Nieuwe inzichten die door de pilotprojecten ontstaan, kunnen
bij uitstek binnen de vernieuwde structuren tot hun recht komen.De leden van de RPF-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel tot invoering van leerwegen in het mavo en vbo.
Deze leden benaderen deze problematiek in het besef dat de sociale problematiek
in dit deel van het onderwijs vaak groot is. Het valt te hopen dat dit wetsvoorstel
kan bijdragen aan betere aansluiting op de arbeidsmarkt. Daarnaast spreken
deze leden de hoop uit dat er ruimte blijft voor kleinschaligheid waarin «recht
kan worden gedaan aan verscheidenheid».In dit kader vragen de leden van de RPF-fractie om bij de nadere invulling
van de regelingen mogelijk te maken dat leerlingen kunnen blijven functioneren
in hun eigen vertrouwde omgeving waarin ze beter gedijen. Dat betekent dat
het niet gewenst is dat leerlingen om financiële redenen gebruik moeten
maken van de faciliteiten van bij voorbeeld een naburig ROC.In het wetsvoorstel wordt niet voorgeschreven hoe binnen een school of
samenwerkingsverband de zorgstructuur moet worden ingericht. Dit geldt ook
voor samenwerkingsvormen tussen mavo en vbo enerzijds en het secundair beroepsonderwijs
anderzijds. Die inrichting is een zaak waarover op lokaal niveau beslissingen
moeten worden genomen, binnen het kader van de wet. De ondergetekende merkt
op dat de zorgstructuur moet aansluiten op de behoeften van de leerlingen
die extra zorg nodig hebben. Op de mogelijkheden hoe zulks te organiseren,
is hiervoor reeds ingegaan.Aansluitend vragen de leden van de RPF-fractie of sprake zal zijn van
schaalvergroting, in die zin dat het huidige scholenbestand en het huidige
onderwijsaanbod voldoende zijn voor het nieuwe aanbod. Zij vragen of de invoering
van de intrasectorale programma's kan plaatsvinden binnen het huidige
scholenbestand, en of de afzonderlijke school de eenheid van bekostiging blijft.Inderdaad kan de invoering van intrasectorale programma's plaatsvinden
binnen het huidige scholenbestand; in die zin is geen sprake van schaalvergroting.
De school blijft de eenheid van bekostiging.De leden van de GPV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
dit wetsvoorstel. Zij merken op dat het wetsvoorstel zeer ingrijpende wijzigingen
betreft, waaraan een implementatietraject is verbonden dat niet alleen complex
is, maar dat ook verscheidene jaren zal beslaan. Ze merken op dat met het
onderhavige wetsvoorstel binnen een relatief korte tijd opnieuw in het vo
wijzigingen worden voorgesteld die een groot beroep doen op het onderwijsveld
en allen die daarin werkzaam zijn. Deze leden constateren enerzijds dat de
bereidheid tot veranderen in het onderwijsveld wel degelijk aanwezig is, maar
anderzijds kunnen zij zich niet aan de indruk onttrekken dat het doorvoeren
van het beleid op het veld een te grote wissel trekt, omdat de voorwaarden
waaronder dit moet plaatsvinden, niet gunstig genoeg zijn gedefinieerd.Ook de ondergetekende ontmoet in het veld tot haar genoegen een grote
bereidheid tot veranderen. Zij is van mening dat het veld daarbij moet kunnen
rekenen op steun. Daartoe wordt een ondersteuningsplan opgesteld, waarbij
het PMVO zal worden betrokken. Vooruitlopend op de activiteiten die hieruit
voortvloeien, is het project «VMBO 2000» gestart, een samenwerkingsproject
van verzorgingsinstellingen en hogescholen, waarbij scholen voor regulier
voortgezet en voortgezet speciaal onderwijs in regionaal verband werken aan
het versterken van het onderwijskundig management voor de invoering van de
vernieuwingen in het mavo, vbo en vso.De leden van de GPV-fractie wijzen in dit verband op het budgettair neutrale
karakter waarin een en ander zijn beslag dient te krijgen. Zij zijn er allerminst
van overtuigd dat deze doelstelling haalbaar is. Daarbij kan ook nog eens
worden gewezen op de tijdsdruk waaronder een en ander staat, omdat nogal wat
bepalingen per 1 augustus 1998 van kracht dienen te worden. Al met al zijn
de leden van de GPV-fractie er niet van overtuigd dat de kaders waarbinnen
de ingrijpende wijzigingen die de regering met dit wetsvoorstel voor ogen
staan, zodanig zijn vastgelegd dat implementatie met vertrouwen tegemoet kan
worden gezien. Het onderhavige mavo-vbo-vso-traject leidt tot een andere onderwijskundige
inrichting, maar niet tot structurele meerkosten. Immers, de genoemde trajecten
houden geen intensivering in zoals bij voorbeeld de basisvorming, die gepaard
ging met een verhoging van het aantal lesuren per week van 30 naar 32 uur.Wel is er een budget nodig voor de ontwikkeling en implementatie. In de
memorie van toelichting is aangegeven dat voor ontwikkeling en implementatie
een bedrag van circa 214 mln. gulden beschikbaar is voor de periode 1997 tot
en met 2001. De ondergetekende heeft bewerkstelligd dat dit bedrag is verhoogd
met 50 mln. gulden tot 264 mln. gulden. De bijbehorende mutatie zal volgend
jaar bij de Voorjaarsnota aam de Tweede Kamer worden voorgelegd.De verhoging van het budget voor ontwikkeling en implementatie is bedoeld
om leraren in het mavo en vbo enige tijd vrij te roosteren, zodat zij zich
kunnen voorbereiden op de met het wetsvoorstel beoogde vernieuwingen in het
voortgezet onderwijs. Rekenkundig laat de toevoeging van 50 mln. gulden zich
als volgt vertalen: elke docent (gemeten in volledige formatie-eenheden) in
de bovenbouw van mavo en vbo kan 2 klokuren worden vrijgeroosterd. Dit komt
overeen met een soortgelijke regeling die is getroffen in het kader van de
profielen in de tweede fase vwo en havo.Hiermee is voor de overgangskosten een goede voorziening is getroffen. De leden van de GPV-fractie zijn van oordeel dat maximale duidelijkheid
moet worden geboden over de effecten van het beleid in het licht van de doelstellingen
en dat sprake dient te zijn van een adequate bekostiging. Wat betreft de bekostiging
vragen zij daarom in ieder geval om een onderzoek naar de kosten die bij invoering
daadwerkelijk nodig zijn.Op basis van de ervaring met eveneens omvangrijke veranderingstrajecten
als basisvorming en profielen vwo en havo, kunnen de invoeringskosten redelijk
worden geraamd. Een uitsplitsing van die kosten wordt verder in deze nota
gegeven in antwoord op desbetreffende vragen van leden van de PvdA-fractie.
Uiteraard zal, naarmate de plannen concreter worden, een scherper inzicht
in de kosten ontstaan. Dit geldt met name voor de kosten in verband met de
herschikking van afdelingen. Deze vallen nog niet goed te ramen, omdat herschikkingsplannen
ontbreken. Overigens zullen scholen niet overgaan tot herschikking (in verband
met de korte-termijn-kosten) als er op langere termijn geen opbrengsten (onder
meer vanwege efficiency-verbetering) tegenover staan. Een onderzoek naar de
kosten is daarom nu niet opportuun.De leden van de SGP-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden constateren dat de ingrijpende wijzigingen
voor het mavo, vbo en vso worden beoogd door een eindperspectief te stellen,
alsmede de kaders waarbinnen dat perspectief moet worden bereikt. Enerzijds
heeft dit het voordeel van duidelijkheid (eindbeeld), anderzijds blijft nog
veel open over de wijze waarop en de weg waarlangs, zo constateren deze leden.
Daar hebben zij moeite mee. In elk geval achten zij het ongewenst dat in het
eindperspectief al wordt vastgelegd dat de afdelingen voor leerwegondersteunend
onderwijs worden opgeheven, terwijl er geen wettelijke basis is voor het behoud
van zelfstandige voorzieningen daarvoor.De ondergetekende verwijst voor de vragen over het eindperspectief van
het wetsvoorstel en het proces dat moet leiden tot verwezenlijking van dit
eindbeeld, naar de beantwoording van soortgelijke vragen van de leden van
de PvdA-fractie.De ondergetekende wil hier vast opmerken dat de beslissing over het opheffen
van de afdelingen voor leerwegondersteunend onderwijs als bekostigingseenheid,
op termijn wordt genomen. Dit zal met ingang van een bij koninklijk besluit
te bepalen tijdstip worden geëffectueerd. Deze aanpak kan niet los worden
gezien van de ruimte die wordt gegeven aan scholen in de overgangsperiode
en de mogelijkheden die scholen hebben om het leerwegondersteunend onderwijs
te integreren in de diplomagerichte trajecten. tijdpadDe leden van de PvdA-fractie hadden in het voorstel meer ruimte verwacht
voor het tussentijds bijstellen van het beleid. Waar is het karakter van ontwikkelingswet
gebleven? Het ontwikkelingstraject voor de afzonderlijke schoolsoorten lijkt
in elk geval behoorlijk dichtgetimmerd, waardoor eerder van een implementatiewet
kan worden gesproken. Deze leden achten dat niet gewenst.Volgens algemene opvattingen is een ontwikkelingswet een (proces)wet die
is gericht op het sturen van maatschappelijke processen naar een in de wet
neergelegd doel. Zo'n wet biedt daartoe de grondslag voor een ontwikkelingsplan
dat periodiek – na evaluatie van een voorgaande periode – wordt
bijgesteld. De opzet van een ontwikkelingswet verloopt derhalve langs de lijn
van een doel-middelen-structuur met het karakter van een voortschuivend programma:
de wet is het kerninstrument voor het te voeren beleid, waarop alle andere
instrumenten dienen aan te sluiten. De ontwikkelingswet vormt de juridische
basis voor een voortdurend bestuursoptreden waarbij met verschillende instrumenten
kan worden ingespeeld op veranderende omstandigheden en wijzigende
opvattingen over de precieze invulling van de doelstellingen van het beleid.In de WVO wordt het eindbeeld opgenomen. Dat is wenselijk en noodzakelijk
omdat betrokkenen bij het proces het eindbeeld en de wegen waarlangs dat is
te bereiken, voor ogen staan. Deze kunnen dus worden geformuleerd.Dit neemt overigens niet weg dat het onderhavige wetsvoorstel ruimte biedt
voor eventuele wijzigingen gedurende het proces van verandering. Die ruimte
zit in de overgangsrechtelijke en invoeringsbepalingen: gedurende de periode
waarin op basis van het overgangsrecht allerlei ontwikkelingen gaande zijn,
zou kunnen worden bijgestuurd, bij voorbeeld via de nog op te stellen uitvoeringsregelingen.
Dergelijke ontwikkelingen dienen echter wel steeds te passen in het eindbeeld
zoals dat in de WVO is neergelegd.De leden van de CDA-fractie hebben goed begrepen dat onderhavig voorstel
van wet niet als een zogenaamde ontwikkelingswet kan worden gekwalificeerd.
Het is derhalve de bedoeling dat dit najaar (1997) de ontwikkelingen voor
de komende jaren definitief in wetgeving worden vastgelegd. De leden vragen
welke mogelijkheden de regering ziet om het proces tussentijds bij te stellen.
Naar de mening van de CDA-fractie bevat het gehele proces nog een groot aantal
onzekerheden. Daarbij mag niet worden uitgesloten dat zich de komende jaren
een aantal (maatschappelijke) ontwikkelingen voordoet dat het gehele proces
van de ombouw van het mavo, vbo en vso direct beïnvloedt.Hiervoor is bij vragen van gelijke strekking van de leden van de PvdA-fractie
reeds uitvoerig ingegaan op het karakter van de wet, alsmede op de mogelijkheden
om gedurende het proces rekening te houden met ontwikkelingen.De leden van de VVD-fractie betwijfelen of het gekozen tijdpad praktisch
haalbaar is. Deze leden hechten aan een zorgvuldig invoeringsproces waarbij
te grote risico's zijn uitgesloten. Vandaar dat de VVD-fractie in dit verslag
een aantal voorstellen zal doen om meer zekerheid te verschaffen voor een
zorgvuldige, goed doordachte, invoering van de vernieuwingen. Hierbij willen
zij onderscheid blijven maken tussen enerzijds de invoering van leerwegen
(beleidsvoornemens) en anderzijds de invoering van de zorgstructuur (beleidsperspectief).In dit verband merken de leden van de VVD-fractie op dat zij er reeds
in een vroegtijdig stadium op hebben aangedrongen om het praktijkonderwijs
en het leerwegondersteunend onderwijs binnen het ruime kader van een ontwikkelingswet
vorm te geven. Mede met het oog hierop hebben deze leden ingestemd met de
pilotprojecten, waarbinnen ook het praktijkonderwijs experimenteel kan worden
vormgegeven. Voor beide voorstellen zouden geen onomkeerbare stappen worden
gezet.De leden van de VVD-fractie zijn dan ook enigszins verbaasd dat het voorliggende
wetsvoorstel nu reeds het gewenste streefbeeld voor het leerwegondersteunend
onderwijs en het praktijkonderwijs vastlegt. Dit gebeurt nog voordat ervaring
is opgedaan met de gestarte pilotprojecten.In aanvulling op hetgeen hiervoor reeds is opgemerkt over het karakter
van het wetsvoorstel, wil de ondergetekende er de aandacht op vestigen dat
zij reeds uitvoering heeft gegeven aan de wens van de Tweede Kamer om het
leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs in pilotprojecten te beproeven.
Dit vanuit de wetenschap dat de hoofdrichtingen van het beleid door de Tweede
Kamer worden onderschreven en dat onomkeerbare stappen het proces eerder zouden
frustreren dan bevorderen. Zoals reeds eerder gesteld, bieden de pilotprojecten
inzicht in de onderwijskundige mogelijkheden voor de integratie van zorg in
de leerwegen en de vormgeving van het praktijkonderwijs. Als zodanig kunnen de uitkomsten binnen de voorgestelde wettelijke kaders worden
toegepast. Wat betreft het invoeren van de leerwegen merkt de ondergetekende
op dat de daarvoor noodzakelijke programma's pas vanaf het schooljaar 2000–2001
aan de orde zijn.De leden van de VVD-fractie menen te constateren dat het wetsvoorstel
niet het beleidsperspectief vastlegt, maar een min of meer dwingend streefbeeld.
En als dat zo is dan vragen de leden, hoe dit streefbeeld kan worden losgelaten
dan wel verruimd.De ondergetekende heeft er begrip voor dat de vertaling van het perspectief
in concrete wetgeving door de fractieleden van de VVD als een vaststaand en
statisch gegeven wordt ervaren. Niettemin laat het wetsvoorstel ruimte voor
invulling en uitwerking en zijn er mogelijkheden tot bijstelling op basis
van de evaluaties op basis van het wetsvoorstel.De leden van de RPF-fractie vragen in hoeverre de datum van 1 augustus
1998 voor de invoering nog haalbaar is. Deze leden roepen de moeilijkheden
bij de invoering van profielen in de tweede fase van vwo en havo in herinnering.
Hierbij werd de scholen uiteindelijk een mogelijkheid geboden een jaar later
aan te haken. Deze leden zouden eenzelfde fasering niet wenselijk vinden en
er de voorkeur aan geven de invoering voor alle scholen met een jaar uit te
stellen.Ook de leden van de SGP-fractie hebben – eveneens onder verwijzing
naar de invoering van profielen in vwo en havo – grote twijfels bij
het beoogde invoeringstraject. Voor veel onderdelen geldt 1 augustus 1998
als de begindatum. Hun oordeel wordt versterkt door de omstandigheid dat de
scholen al met vele andere vernieuwingen te maken hebben. De ervaringen met
de invoering van de basisvorming hebben toch ruimschoots bewezen dat scholen
meer tijd nodig hebben voor een verantwoorde invoering van ingrijpende vernieuwingen.
Voor de leerkrachten verandert immers ook ontzettend veel, waardoor veel bijscholing
nodig zal zijn. Deze leden vragen om heroverweging van het invoeringstraject,
in elk geval wat betreft de begindatum van 1 augustus 1998, maar ook om kritisch
te kijken naar de rest van de planning.Anders dan bij de invoering van profielen vwo en havo vangen de veranderingen
in het mavo en vbo met ingang van 1 augustus 1998 aan voor een groep leerlingen
die instroomt in het eerste leerjaar. Het duurt twee schooljaren – tot
1 augustus 2000 – voordat deze groep leerlingen instroomt in het leerwegenstelsel.
Gedurende die twee jaren kunnen scholen en andere betrokkenen zich op de wijzigingen
voorbereiden. In dit verband wijst de ondergetekende erop dat de situatie
in met name het vbo urgent is. Zij brengt hierbij de brief van VNO/NCW in
herinnering (brief van 11 september 1997, kenmerk 97/16 227/Rh/NL). 2. Inleiding 2.1 LeerwegenDe leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de term «voorbereidend
middelbaar beroepsonderwijs (vmbo)», maar betreuren het, dat hiermee
het voor buitenstaanders toch al moeilijk toegankelijke onderwijsjargon nog
verder wordt uitgebreid. Verdere stappen tot naamsverandering zullen echter
ongetwijfeld tot groot misbaar leiden bij direct betrokkenen en deze discussie
zou afleiden van de hoofdzaak.Deze leden missen daarnaast een duidelijke visie op de plaats van het
vbo in het onderwijs. Wat is de functie van het vbo tussen basisvorming en
ROC? Kan (een deel van) het vbo niet binnen de kwalificatiestructuur worden
gebracht door bij voorbeeld de vbo-bovenbouw formeel over te brengen naar
het ROC, waarbij het vbo als uitvoeringslocatie fungeert van dat ROC? Met de invoering van de term «voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs»
heeft de ondergetekende tegemoet willen komen aan de wens van het onderwijsveld.
De term geeft namelijk de positie van beide onderwijssoorten goed aan. Ook
de commissie-Van Veen constateerde dit al in haar rapport. Om die reden zal
ook de diploma-aanduiding in die zin worden aangepast: leerlingen die een
van de nieuwe leerwegen in mavo en vbo met succes afsluiten, zullen een vmbo-diploma
ontvangen.De functie van het vbo is die van beroepsvoorbereidend onderwijs: bij
de selectie van inhouden weegt relevantie voor vervolgberoepsonderwijs zwaar.
Het beroepsvoorbereidende onderwijs in het vbo is gericht op het aanleren
van algemene beroepsvaardigheden en -houdingen binnen de concrete, praktische
context van een specifieke sector of afdeling. Het onderwijs is daarmee beroepsvoorbereidend
en -oriënterend van aard en niet beroepskwalificerend. Een beroepskwalificatie
wordt eerst verkregen binnen de opleidingen van een ROC.De ondergetekende tekent overigens nog aan, dat tussen basisvorming en
leerwegen in het vbo bewust geen scherpe grens wordt getrokken. In de examenprogramma's
is sprake van een grote overlap met de basisvorming. De basisvorming beoogt
alle leerlingen een brede basis te bieden. Onderwijsinhouden (kennis, inzicht,
vaardigheden) worden geselecteerd op basis van relevantie voor het algemeen
maatschappelijk en sociaal functioneren.Overigens wijst de ondergetekende de suggestie af het vbo binnen de kwalificatiestructuur
te brengen. De functie van het vbo (beroepsvoorbereidend en -oriënterend)
is een wezenlijk andere dan die van het secundair beroepsonderwijs (beroepskwalificerend).
Het vbo biedt als eerste-fase-onderwijs aansluiting op de tweede fase; het
maakt er geen deel van uit. Dat neemt niet weg dat, juist vanwege de aansluiting,
een nauwe samenwerking tussen het vbo en ROC's op veel gebieden gewenst is.De leden van de PvdA-fractie vragen wat precies de rol van de Regievoerder
is. Is hij niet méér op zijn plaats bij de voorgestelde integratie
van het vso in het vo en de vorming van samenwerkingsverbanden dan bij de
herschikkingsactie?De taken van de Regievoerder zijn in hoofdlijnen beschreven in de Uitwerkingsnotitie
mavo-vbo-vso (kamerstukken II 1995/96, 24 578, nr. 1) en nader uitgewerkt
in de opdrachtbrief aan de Regievoerder mavo-vbo (VO/BOB-96 004 763).
Deze brief is op 10 april 1996 ter informatie eveneens aan de Kamer gezonden.De taakomschrijving van de Regievoerder ziet er als volgt uit:1. het in samenwerking met de provincies stimuleren van het proces waarin
scholen komen tot doelgerichte, geaccepteerde en uitvoerbare regionale plannen
van herordening en herschikking van vbo-afdelingen;2. het desgevraagd ondersteunen van scholen, provincies en besturenorganisaties
bij de voorbereiding van hun plannen en bij de uitvoering;3. het bijdragen aan de oplossingen van knelpunten in de voortgang en
samenwerking;4. het adviseren van de staatssecretaris over voorwaardenscheppende en
ondersteunende maatregelen;5. het verzorgen van de communicatie met provincies, de besturen/deelplanorganisaties,
de branches en de landelijke organen;6. het verschaffen van informatie over de stand van zaken en over «the
best practice» aan alle betrokkenen;7. het verzorgen van de monitoring van de regionale processen van samenwerking,
herschikking en herordening, die reeds in gang zijn gezet;8. het verzorgen van een periodieke voortgangsrapportage aan de staatssecretaris. Ten behoeve van de integratie tussen vo en vso zijn tijdelijk vijf ambassadeurs
aangesteld. Deze ambassadeurs werken onder verantwoordelijkheid van het PMVO.
Zij hebben als taak de vorming van goed functionerende samenwerkingsverbanden
met een dekkende participatie in de regio's te bevorderen. Zij organiseren
de communicatie in en met samenwerkingsverbanden, verstrekken informatie en
werken mee aan inventariserend onderzoek.Op grond van huidige inzichten is het niet noodzakelijk om ook de Regievoerder
hierin te betrekken. Het Technisch Overleg houdt de ontwikkelingen in dit
opzicht in de gaten en zal nadere voorstellen doen als daarvoor aanleiding
blijkt te bestaan.De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering om een positiebepaling
van het vmbo binnen het stelsel van de WVO. Betekent het concept van vmbo
dat de categoriale scholen, alsmede de brede scholengemeenschappen geen prioriteit
in het beleid meer krijgen? Wanneer vmbo-scholen zich ontwikkelen naast vwo-havo-
of vwo-havo-mavo-scholengemeenschappen, dreigt dan niet het gevaar van een
tweedeling in de eerste fase van het Nederlands voortgezet onderwijs?Er wordt geen prioriteit gegeven aan vmbo-scholengemeenschappen. Evenmin
dreigt een tweedeling te ontstaan tussen vmbo-scholen- gemeenschappen en andere
clusters van voorzieningen. Het gaat om de functie en het inhoudelijk concept
van het mavo en vbo als een onderwijsprogramma dat primair voorbereidt op
het secundair beroepsonderwijs. Dit staat los van de voorzieningenstructuur
waarin dat onderwijsprogramma wordt vormgegeven, zoals dat ook nu het geval
is.Is het daadwerkelijk de bedoeling dat in Nederland vier soorten mavo (in
de nieuwe terminologie de theoretische leerweg) ontstaan, zo vragen de leden
van de CDA-fractie: categoriaal, in een scholengemeenschap vwo-havo-mavo,
in het vmbo, en in een brede scholengemeenschap. Ligt het in de bedoeling
het mavo en het vbo uiteindelijk in het vmbo tot één schoolsoort
samen te smelten?Zoals uit het direct voorafgaande betoog van de ondergetekende blijkt,
is het niet de bedoeling dat vier invullingen aan de theoretische leerweg
worden gegeven. Wel constateren deze leden terecht dat de theoretische leerweg
van het mavo in vier schoolconstellaties kan voorkomen, maar dat is dan wel
steeds met hetzelfde onderwijsprogramma. De leden van de VVD-fractie uiten begrip voor de restrictie die is opgelegd
aan het gebruik van de aanduiding «vmbo». Ze dragen echter ook
argumenten aan om scholen met slechts één van de schoolsoorten
mavo en vbo ook de naam vmbo te laten voeren:– in verticale scholengemeenschappen zal het gebruik van de term
moeilijk zijn te voorkomen,– het civiel effect van de beroepsgerichte en de theoretische leerweg
is gelijkwaardig, en– de term «vmbo» kan bijdragen aan een herwaardering
van het vbo.De VVD-fractie vraagt om een reactie.Ondanks de overwegingen van de leden van de VVD-fractie houdt de ondergetekende
eraan vast dat de aanduiding «vmbo» voorbehouden blijft aan scholen
die zowel de beroepsgerichte leerwegen als de theoretische leerweg aanbieden,
dus scholengemeenschappen met mavo en vbo. De naam moet er juist op duiden
dat er binnen de scholengemeenschap verschillende leerwegen naar het beroepsonderwijs
in de tweede fase zijn. Als ook categoriale scholen voor mavo of vbo de naam
voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs zouden kunnen voeren, verliest de
naamgeving deze eenduidigheid. Overigens zal de systematiek van de diploma's
wel een verandering ondergaan: er komt één diploma voorbereidend
middelbaar beroepsonderwijs, gespecificeerd naar de onderscheiden leerwegen.De leden van de fractie van D66 onderschrijven de invoering van een stelsel
van leerwegen, sectoren en vakkenpakketten in het mavo en vbo en de positionering
van deze opleidingssoorten als vmbo. Zij vinden de voorgenomen programmadifferentiatie
om de volgende redenen belangrijk: er zal meer recht worden gedaan doen aan
de bestaande verscheidenheid aan leerlingen in het huidige mavo en vbo, de
aansluiting op het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt zal verbeteren, en
er zullen een grotere belangstelling en waardering ontstaan voor het vbo als
schoolsoort. Als voorwaarde geldt wel dat sprake moet zijn van een overzichtelijk
stelsel van leerwegen. Een overzichtelijk stelsel is immers essentieel voor
een optimale aansluiting tussen de eerste en de tweede fase van het vo.De ondergetekende is verheugd over de instemming van de leden van de D66-fractie
met de invoering van een stelsel van leerwegen en de bijbehorende structuur
van sectoren. Ook de positionering van mavo en vbo als vmbo wordt door de
D66-fractie gewaardeerd. De fractie geeft redenen voor het belang van de programmadifferentiatie
aan, maar stelt een overzichtelijk stelsel als voorwaarde voor het bereiken
van de doelen. De ondergetekende onderschrijft deze redenering van de leden
van de D66-fractie. In paragraaf 3.1 (Leerwegen en sectoren) zal zij ingaan
op de specifieke vragen van de fractie over de inhoudelijke verschillen tussen
de leerwegen en de verschillende functies en posities van de onderscheiden
leerwegen. Daarmee zal zij de overzichtelijkheid van het stelsel aangeven. 2.2. Speciale voorzieningen 2.3. Samenhang samenhang met basisvormingVolgens de leden van de PvdA-fractie kan worden geconstateerd, dat juist
in het vbo de basisvorming niet heeft opgeleverd wat ervan werd verwacht.
De druk is in het vbo groot om de basisvorming in twee jaar af te ronden.
Hoe belangrijk het theoretische kader van basisonderwijs, basisvorming en
daarop aansluitend tweede fase onderwijs ook mag zijn, het belang van de leerling
hoort voorop te staan.Het leerwegondersteunend en het praktijkonderwijs kunnen vanaf het eerste
leerjaar in het vo worden vormgegeven. De leden van de PvdA-fractie vragen
welke gevolgen dat heeft voor de kerndoelen van de basisvorming. Zij willen
weten hoe de speciale faciliteiten en exploitatiebehoeften die hiervoor nodig
zijn, worden berekend en toegewezen.Het is de ondergetekende bekend dat veel vbo-scholen de basisvorming na
twee jaar afsluiten. Dat vindt zij niet gewenst. Vandaar dat de nieuwe examenprogramma's
meer samenhang creëren tussen de kerndoelen basisvorming en de eindtermen
voor de eindexamens. In de basisberoepsgerichte leerweg zijn de eindtermen
binnen de examenprogramma's voor de algemeen vormende vakken zo geformuleerd
dat ze kunnen worden gekwalificeerd als «omgezette» kerndoelen;
díe eindtermen zijn gekozen, die relevant zijn voor vervolgsituaties,
het aansluitend beroepsonderwijs en het maatschappelijk en beroepsmatige functioneren.Overigens biedt de WVO op basis van artikel 11e de mogelijkheid dat vrijstelling
wordt gegeven voor één of meer vakken van de basisvorming, en
dat wordt afgeweken van de overige voorschriften. Het bevoegd gezag bepaalt
welke vakken voor de vrijgestelde vakken in de plaats komen. Daarbij wordt
de zienswijze van de ouders en de leerkrachten betrokken. Ook voor het praktijkonderwijs
biedt dit naar de mening van de ondergetekende voldoende kader
voor «basisvorming op maat». In het Inrichtingsbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o.
zal een en ander voor het praktijkonderwijs worden gespecificeerd.Voor de berekening en toewijzing van zorgmiddelen wordt verwezen naar
het gestelde in paragraaf 3.2.Dat de leden van de VVD-fractie de drie genoemde kenmerken van het gewenste
onderwijs onderschrijven neemt niet weg dat zij zich afvragen of deze kenmerken
in combinatie met elkaar haalbaar zijn, juist voor de groep leerlingen die
is aangewezen op het mavo en vbo. Recht doen aan verschillen tussen leerlingen
kan op gespannen voet staan met het bevorderen van een actieve rol van de
leerling (zelfstandig leren), en met het voorzien in een brede ontwikkeling
van leerlingen.Het is goed om bij de beantwoording van deze vraag uit te gaan van een
algemeen erkend streven en van hetgeen op leerlingniveau mogelijk is. De ondergetekende
gaat ervan uit dat het streven naar een situatie waarbij leerlingen zo actief
en zelfstandig mogelijk aan het onderwijs deelnemen, zal mogen rekenen op
algemene steun. Dat dit streven op leerlingniveau vaak moet worden genuanceerd,
zal evenzeer door iedereen worden onderschreven. Dit laatste neemt niet weg
dat het een uitdaging voor elke onderwijsgevende zou moeten zijn om alle leerlingen,
ook de meer kwetsbare en moeilijk lerende leerlingen, met een dergelijke pedagogisch-didactische
aanpak te bereiken. Zo'n aanpak brengt ook een brede basisvorming binnen de
mogelijkheden van alle leerlingen, doordat meer dan nu het geval is aan de
basisvorming een concreet-praktische invulling wordt gegeven.In verband hiermee wijzen de leden van de VVD-fractie op de recent verschenen
«Rapportage minderheden 1997» van het Sociaal Cultureel Planbureau
(SCP). Daarin wordt gewezen op de onhaalbaarheid en de demotiverende werking
van de basisvorming voor veel risicoleerlingen. Deze leden vragen om een reactie
op de desbetreffende passages uit dit rapport.Het SCP vreest problemen, omdat de invalshoek van algemene vorming binnen
de basisvorming sterk theoretisch zou zijn. Deze vrees deelt de ondergetekende
niet. Eén van de leidende beginselen van basisvorming is juist leerlingen
goede basisvaardigheden meegeven. In het Besluit kerndoelen en adviesurentabel
basisvorming 1998–2003, dat sinds 4 november 1997 voorhangt bij de Tweede
Kamer, is dat expliciet tot uitdrukking gebracht zowel in de algemene doelen,
die gelden voor de gehele basisvorming, als ook in de kerndoelen voor de afzonderlijke
vakken.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de basisvorming in haar
huidige vorm voor het vbo is te handhaven. Naar hun oordeel ligt een programmatische
vertaling van de doelstellingen van de basisvorming meer voor de hand. Dit
impliceert dat het grote vakkenaanbod in de onderbouw zou moeten worden vervangen
door meer op de sector toegesneden (beroepsgerichte) vakken.Bij de besluitvorming over de basisvorming is indertijd lang gediscussieerd
over het aantal vakken in en het niveau van de basisvorming. Uiteindelijk
is besloten tot het invoeren van kerndoelen basisvorming voor 15 vakken, opdat
alle jongeren een minimumbagage mee zouden krijgen die zij ten minste nodig
hebben voor hun later functioneren in de samenleving. Bij de ontwikkeling
van de leerwegen voor mavo en vbo zijn de uitgangspunten van de basisvorming
altijd gewaarborgd. Verder is de ondergetekende van mening dat de resultaten
van de evaluatie die momenteel door de inspectie wordt uitgevoerd, moeten
worden afgewacht. Een eerste stap in de richting van afschaffing van de basisvorming voor
het vbo zou, zo menen de leden van de VVD-fractie, kunnen worden gezet door
de aparte toetsing van de basisvorming in de onderbouw van het mavo en vbo
te laten vervallen. Tegelijkertijd zouden in het eindexamen mavo en vbo de
relevante kerndoelen basisvorming kunnen worden getoetst, ook in de beroepsgerichte
vakken. Het basisdeel zou in deze visie overeenkomen met het basisvormingsdeel.
De leden van de VVD-fractie ontvangen hierover graag het oordeel van de regering.Naar het oordeel van de ondergetekende kan deze visie slechts ten dele
worden onderschreven. Er kan geen sprake zijn van afschaffing van de basisvorming.In de beleidsreactie op de «Toets der Kritiek» van de Commissie
Toetsing Basisvorming is het voorstel gedaan om leerlingen die in 1998 in
het mavo en vbo beginnen, niet langer afsluitingstoetsen basisvorming te laten
maken voor die vakken van de basisvorming waarin zij examen zullen doen. Dit
voorstel is in het wetsvoorstel opgenomen, te weten als wijziging van artikel
28a, eerste lid, van de WVO (artikel I, onderdeel O).Dit wordt mogelijk gemaakt doordat de kerndoelen basisvorming in de vorm
van eindtermen in de eindexamenprogramma's voor mavo en vbo zijn opgenomen.
Tijdens het algemeen overleg over de beleidsreactie op dit rapport op 22 mei
1997 is met dit voorstel ingestemd. Gedeeltelijk komt dit tegemoet aan het
gestelde in motie van het lid Cornielje c.s., ingediend tijdens het begrotingsdebat
op 13 november 1997, om de aparte toetsing van de basisvorming in de nieuwe
leerwegen mavo, vbo en vso na het tweede leerjaar af te schaffen (kamerstukken
II 1997/98, 25 600, hfdst. VIII, nr. 41). Deze motie zal worden gerelateerd
aan de behandeling van het onderhavige wetsvoorstel.Dit voorstel is overigens niet bedoeld als eerste stap om naar een andere
programmatische vertaling van de doelstellingen in het vbo te komen, maar
om tegemoet te komen aan de toetsdruk die scholen ervaren.In vervolg op het bovenstaande willen de leden van de VVD-fractie vernemen
hoe de invoering van leerwegen zich verhoudt tot de evaluatie basisvorming.
Mocht de evaluatie basisvorming tot de conclusie leiden dat de basisvorming
niet geheel is gelukt, dan valt niet te ontkomen aan (partiële) wijzigingen
van de voorliggende voorstellen. Deze leden stellen dat nu reeds terdege rekening
moet worden gehouden met mogelijke aanpassing van de basisvorming.De evaluatie van de basisvorming staat los van de invoering van de leerwegen.
Per definitie heeft een evaluatie betrekking op bestaande situaties, niet
op (toekomstige) mogelijkheden. De evaluatie richt zich op de wijze waarop
scholen de basisvorming hebben vormgegeven, en zal in 1999 door de inspectie
zijn afgerond. Pas dan zullen volledige en geïntegreerde gegevens bekend
zijn waaruit kan worden geconcludeerd welke aanpassingen van de basisvorming
eventueel zijn geboden. Het ligt niet in de rede nu al rekening te houden
met mogelijke (partiële) wijzigingen van de voorliggende voorstellen
in verband met mogelijke aanpassingen van de basisvorming na 1999. Tijdens
het eerder genoemde algemeen overleg over de basisvorming op 22 mei 1997 is
dit overigens met de Tweede Kamer besproken.De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van de herziene kerndoelen
basisvorming en een aantal examenprogramma's voor het mavo en vbo. Aangezien
de regering eerst advies wil inwinnen alvorens een definitief standpunt in
te nemen over de herziene kerndoelen, achten de leden van de VVD-fractie het
niet opportuun nu reeds hun oordeel over de concept herziene kerndoelen te
geven.De ondergetekende wijst er op dat de herziene kerndoelen nu niet ter beoordeling
worden voorgelegd. Het recent vastgestelde Besluit kerndoelen
en adviesurentabel basisvorming 1998–2003 is onlangs aangeboden in verband
met de voorhangprocedure. Bedoeld worden derhalve waarschijnlijk de concept-examenprogramma's.
De concept-examenprogramma's voor mavo en vbo liggen ter advisering bij de
Onderwijsraad. In december 1997 wordt het advies van de Onderwijsraad over
deze programma's verwacht. De beleidsreactie op dit advies zal aan de Tweede
Kamer worden gezonden.De leden van de fractie van D66 constateren dat de programmering binnen
het praktijkonderwijs in beginsel vrij is, zij het dat zo veel mogelijk moet
worden gepoogd aan de basisvorming recht te doen. De leden kunnen hiermee
instemmen, maar vinden wel dat duidelijke richtlijnen moeten worden gegeven.
De zinsnede in de memorie van toelichting dat «een aanzienlijk deel»
van het programma zal bestaan uit het leren in de praktijk en dat er een «een
beperkt aantal docenten per leerling of per groep» moet zijn, vinden
zij dan ook te vaag.Praktijkonderwijs begeleidt jongeren naar een plaats op de regionale arbeidsmarkt.Het is een bewuste keuze geweest om de inrichting van het praktijkonderwijs
zo open mogelijk te houden. Bij amvb zullen voorschriften worden vastgesteld
over het aantal uren dat het onderricht in de praktijk van de uitoefening
van een vak of beroep gedurende een schoolweek ten hoogste zal omvatten.Daarnaast zullen goede voorbeelden uit de pilotprojecten worden verspreid.
Het PMVO en de verzorgingsinstellingen bieden de vereiste ondersteuning voor
de inhoudelijke vormgeving.De leden van de GPV-fractie staan op zich positief tegenover de invoering
van de nieuwe leerwegen in het mavo en vbo. Dat neemt niet weg dat deze leden
nog een aantal vragen hebben. Zij wijzen in de eerste plaats op de relatie
tussen basisvorming en de leerwegen, en de verhouding van de kerndoelen tot
de examenprogramma's. Deze leden willen weten of de kerndoelen eisen stellen
aan bepaalde groepen leerlingen die vergelijkbaar zijn met de exameneisen
en zo ja, op welke wijze dan aan de leerwegen een eigen inhoud moet worden
gegeven.De examenprogramma's voor mavo en vbo sluiten de herziene kerndoelen basisvorming
in. Ieder programma kent een basisdeel, een kerndeel en een verrijkingsdeel.
Het basisdeel sluit de vaardigheden van de basisvorming in. Het inhoudelijke
kerndeel voor de basisberoepsgerichte leerweg overstijgt de inhoud van de
basisvorming niet of nauwelijks. De leerstofinhoud van het kerndeel voor de
andere leerwegen is uitgebreider dan die van de basisvorming.Behalve een mogelijk inhoudelijk verschil tussen de kerndoelen basisvorming
en de eindtermen voor mavo en vbo, is er ook een verschil in mate van operationalisatie
in de beschrijving van de doelen. Kerndoelen zijn globaler geformuleerd. Er
is veel ruimte voor interpretatie. Eindtermen mogen die ruimte niet bieden:
ze moeten preciezer omschrijven wat leerlingen op welk niveau moeten kennen
en kunnen. Voor het insluiten van kerndoelen in examenprogramma's zijn de
kerndoelen op deze manier geoperationaliseerd. De eisen die kerndoelen stellen
aan leerlingen, laten ruimte voor maatwerk. Dat geldt niet voor de exameneisen.De manier waarop aan de leerwegen een eigen inhoud kan worden gegeven,
wordt voor een groot deel bepaald door landelijk vastgelegde verschillen in
te kiezen vakken (wel/niet beroepsgericht) en verschillen in eindtermen binnen
die vakken. Op schoolniveau kunnen verschillen worden aangebracht op de manier
waarop naar de eindtermen wordt toegewerkt: de didactische aanpak. De leerwegen moeten aansluiten bij de basisvorming. De leden van de SGP-fractie
vragen of dit in de praktijk betekent dat de basisvorming binnen twee jaar
zal moeten worden afgesloten. Tevens willen zij weten of dat praktisch haalbaar
is voor de desbetreffende scholen en leerlingen.Op soortgelijke vragen is reeds ingegaan. Basisvorming en examenprogramma's
voor mavo en vbo lopen vloeiend in elkaar over. Daarom hoeven leerlingen die
in 1998 in het mavo en vbo beginnen, niet langer afsluitingstoetsen basisvorming
te maken voor die vakken van de basisvorming waarin zij examen zullen doen.
In paragraaf 3.1 wordt, naar aanleiding van desbetreffende vragen, de aansluiting
van de leerwegen op de basisvorming nader bezien.Wellicht ten overvloede wordt er hier nog eens op gewezen dat de evaluatie
van de basisvorming zal uitwijzen hoe scholen hiermee in de periode 1993–1998
zijn omgegaan. Er is geen extra reden tot ongerustheid hieromtrent bij de
invoering van de leerwegen. samenhang overigensDe leden van de PvdA-fractie zijn van mening, dat dit wetsvoorstel in
samenhang met andere voorstellen moet worden bekeken. Op papier lijkt deze
samenhang (bij voorbeeld tussen kerndoelen en examenprogramma's, en tussen
eerste fase en vervolgonderwijs) er te zijn, maar zij vragen zich af of deze
ook herkenbaar is en te hanteren voor de instellingen.De ondergetekende onderschrijft het belang dat de leden van de PvdA-fractie
hechten aan de herkenbaarheid en hanteerbaarheid van de genoemde samenhangen.
Deze leden noemen in het bijzonder de samenhang tussen kerndoelen en examenprogramma's
en tussen eerste fase en vervolgonderwijs. In de examenprogramma's wordt nadrukkelijk
gewezen op de samenhang met de basisvorming en op de relatie met het vervolgonderwijs.
De samenhang is duidelijk zichtbaar in de vrijwel gelijkluidende preambules
waarin de vakoverstijgende thema's en algemene vaardigheden in een overzicht
bijeen zijn gebracht, in de manier waarop per vak de bijdrage aan de algemene
vaardigheden en thema's wordt uitgewerkt en aangegeven, en voor het overige
in de kerndoelen basisvorming en eindtermen voor mavo en vbo die in de dagelijkse
praktijk van het onderwijs op dezelfde wijze kunnen worden gerealiseerd.Ook de activiteiten van het PMVO dragen sterk bij aan de herkenbaarheid
van de samenhang tussen de verschillende vernieuwingsprocessen in het voortgezet
onderwijs: basisvorming, leerwegen mavo en vbo, en profielen tweede fase vwo
en havo. In het onderwijsveld zijn de drie karakteristieken van het gewenste
voortgezet onderwijs (brede ontwikkeling, actieve zelfstandige leerlingen,
recht doen aan verschillen tussen leerlingen) en de vier kerninnovaties (gericht
op vaardigheidsleren, begeleidend, gedifferentieerd en samenhangend leren)
bekend.Juist de herkenbare samenhang tussen de vernieuwingsprocessen maakt ze
hanteerbaar. Wel stelt die samenhang ook hoge eisen aan de implementatie van
de voorstellen. Invoeringstrajecten moeten op elkaar worden afgestemd; het
schoolmanagement moet daartoe ondersteuning worden aangeboden en er moet worden
gezorgd voor gerichte nascholing van docenten. In dit invoeringstraject is
een belangrijke rol weggelegd voor het PMVO.Voor de samenhang tussen het onderwijs in de eerste en de tweede fase
voortgezet onderwijs wijst de ondergetekende, vooruitlopend op haar reactie
op de advisering over examenprogramma's en examinering, op de introductie
van het examendossier in zowel vwo en havo als mavo en vbo. Ook wordt het
vbo opgenomen in de systematiek van centrale landelijke examinering, zoals
die bestaat voor het vwo, havo en mavo.Over de samenhang tussen het onderwijs in de eerste fase voortgezet onderwijs
en de tweede fase beroepsonderwijs merkt de ondergetekende op
dat zowel in de structuur van leerwegen en sectoren als in de inhoud van de
examenprogramma's, sprake is van gerichtheid op het vervolgonderwijs. De ondergetekende
ziet door deze samenhang de hanteerbaarheid van de taak van de scholen om
voor goede aansluiting zorg te dragen, alleen maar toenemen.In vervolg op het bovenstaande wijzen de leden van de PvdA-fractie op
het Onderwijsverslag over 1996, waarin de inspectie constateert dat de pedagogische
taak onder druk komt te staan, met als in het oog springend gevolg dat «moeilijke»
leerlingen vaker worden geschorst en verwijderd. Hoe kijkt de regering daar
tegenaan, zo vragen deze leden, en in hoeverre worden scholen ondersteund
bij het zich eigen maken van komende veranderingen? Zij willen tevens vernemen
of bij de uitvoering van de verschillende maatregelen nog wel sprake is van
samenhang.De ondergetekende wijst erop dat een belangrijk deel van de voorliggende
operatie erop is gericht om juist risicoleerlingen binnen volwaardige leerroutes
te brengen én te houden. Hiertoe presenteert het wetsvoorstel thans
nog gescheiden onderwijssoorten en thema's en aspecten in onderlinge samenhang.
De hoofdlijn is dat zo veel mogelijk leerlingen in diplomagerichte routes
worden ondergebracht, dus binnen de leerwegen. Voor de leerlingen die hierbij
extra hulp en begeleiding nodig hebben, kan aanspraak worden gemaakt op de
faciliteiten binnen het leerwegondersteunend onderwijs, eventueel vanuit een
OPDC. Dit laatste kan onder meer belangrijk zijn voor leerlingen die worden
opgevangen binnen de huidige spijbelopvangprojecten. De ondergetekende erkent
dat zo'n inzet een extra druk legt op onderwijsgevenden, maar merkt daarbij
direct op dat in die zin ook een inspanningsverplichting rust op het personeel.
Waar mogelijk en gewenst zullen scholen hierbij worden geholpen door een gericht
ondersteuningsaanbod.Uit de na te streven samenhang blijkt naar de mening van de leden van
de VVD-fractie, een hoog ambitieniveau. De leden van de VVD-fractie pleiten
niet voor het loslaten van nastrevenswaardige doelen, maar plaatsen er kritische
kanttekeningen bij, omdat de realiteit laat zien dat het buitengewoon moeilijk
is deze samenhang tot stand te brengen. De vraag is of de programma's niet
te overladen zijn.De inspectie heeft in 1995 de studiebelasting van de leerlingen in de
basisvorming onderzocht. De resultaten zijn neergelegd in het Onderwijsverslag
over 1995. De inspectie constateerde toen dat geen ongerustheid over de studiebelasting
hoeft te bestaan. Ook in het kader van de evaluatie van de basisvorming wordt
de studielast voor de leerlingen nog nader onderzocht.De kerndoelen basisvorming zijn integraal opgenomen in de examenprogramma's
voor mavo en vbo. De vraag naar de overladenheid van de examenprogramma's
is aan de orde in de adviesprocedure van de examenprogramma's.Sinds 1990 wordt in Amsterdam in het kader van praktijkgericht beroepsonderwijs
met steun van de gemeente geëxperimenteerd met alternatieve leerroutes
in het vbo: de beroepsgerichte leerweg «praktijk». Binnen deze
leerroute blijkt het mogelijk leerlingen te laten doorstromen naar een kwalificerende
opleiding zonder de basisvorming geheel te doorlopen. In de drie andere grote
steden zijn soortgelijke projecten. Heeft de regering, zo vragen de leden
van de VVD-fractie, kennis genomen van de positieve resultaten van deze projecten,
onder andere de grote afname van het aantal voortijdig schoolverlaters? Welke
conclusies verbindt de regering aan deze experimenten voor de vormgeving van
de beroepsgerichte leerweg?Naar de mening van de ondergetekende ondersteunen de Amsterdamse activiteiten –
waarmee zij bekend is – in feite het beleid. Er worden goede pogingen
gedaan om algemeen vormende elementen en het beroepsonderwijs in elkaar te
verweven. Wel wordt hierbij opgemerkt dat de aanduiding «praktijkgericht
beroepsonderwijs» beter kan worden vervangen door een van de benamingen
van de leerwegen, om verwarring met het praktijkonderwijs te voorkomen. 3. Hoofdelementen van het wetsvoorstel 3.1. Leerwegen en sectoren theoretische en gemengde leerwegDe voorgestelde leerwegen moeten worden beoordeeld naar de mate waarin
ze bijdragen aan de verbetering van de doorstroming. De leden van de PvdA-fractie
vragen naar argumenten om hen te overtuigen van de positieve invloed van de
voorgestelde leerwegen op het huidige uitvalpercentage uit het mbo. Zij denken
hierbij met name aan leerlingen van allochtone afkomst.Om de voortijdige uitstroom uit het vervolgonderwijs te verminderen, richt
de ondergetekende zich op drie hoofdactiviteiten: het invoeren van leerwegen
(inclusief leerwegondersteunend onderwijs) met min of meer vaste vakkenpakketten,
een doorstroomregeling die is gerelateerd aan die vakkenpakketten, en aansluitende
onderwijsinhouden tussen mavo en vbo en het vervolgonderwijs. Door dit geheel
aan maatregelen ontstaan betere oriëntatiemogelijkheden op vervolgsituaties,
worden keuzen in doorstroomrechten bekrachtigd en wordt in het vervolgonderwijs
rekening gehouden met wat leerlingen reeds hebben geleerd. Dit zal de motivatie
van leerlingen ten goede komen en zo meer leerlingen binnenboord houden; ook
allochtone leerlingen. Dit laat onverlet dat voor de laatste groep, in het
bijzonder voor de taalontwikkeling, extra aandacht nodig is. Tijdens de behandeling
van de begroting voor 1998 is de Tweede Kamer hierover een brief toegezegd.
Ook in de extra ondersteuning is sprake van een toenemende longitudinale afstemming.
Het leerwegondersteunend onderwijs in het mavo en vbo kan in het vervolgonderwijs
worden voortgezet in het kader van de zogeheten voorbereidende en onderwijsondersteunende
activiteiten (VOA) in de basisberoepsopleidingen. Ook dit beperkt voortijdig
afhaken in het vervolgonderwijs.De leden van de PvdA-fractie hebben twijfels over het feit dat drie ongelijksoortige
leerwegen naar mbo-lang naast elkaar bestaan. Liever geven zij de voorkeur
aan een daadwerkelijke integratie van mavo en vbo.De ondergetekende deelt deze mening niet. De leerlingencategorie in mavo
en vbo is – om het met eerdere bewoordingen van deze fractie te stellen –
te gemêleerd om te kunnen volstaan met slechts twee leerwegen. De ondergetekende
meent dat zij met het voorgestelde aantal leerwegen een juist evenwicht heeft
gevonden in de bandbreedte aan te onderscheiden leerlingengroepen in het mavo
en vbo enerzijds en de wensen van het veld aan leerwegen anderzijds.De ondergetekende wijst er nogmaals op dat het wetsvoorstel voorziet in
vier leerwegen, doordat in de bijgaande nota van wijziging de twee varianten
van de beroepsgerichte leerweg als twee afzonderlijke leerwegen in het vbo
worden benoemd. De vier leerwegen zijn gericht op doorstroming naar de vaken
de middenkaderopleidingen in het secundair beroepsonderwijs, die elk weer
een beroepsbegeleidende en een beroepsopleidende leerweg kennen. Zo komt ook
het vervolgonderwijs tegemoet aan de diversiteit in de leerlingengroep.De regering noemt de gemengde leerweg een volwaardig alternatief voor
de theoretische leerweg «met eenzelfde eindniveau en dezelfde doorstroommogelijkheden».
VNO/NCW stelt daar tegenover, dat de gemengde leerweg niet wezenlijk
bijdraagt aan de differentiatie binnen het mavo en vbo. In plaats daarvan
stelt VNO/NCW voor de intrasectorale programma's voor alle sectoren als aparte
leerweg te positioneren, voorbereidend op de kaderopleidingen binnen de ROC's.
De leden van de fracties van PvdA, CDA, VVD en D66 vragen hoe de regering
op dat voorstel reageert.De ondergetekende wijst het voorstel van VNO/NCW af, omdat het voorbijgaat
aan het belang dat intrasectorale programma's kunnen hebben voor leerlinggroepen
binnen de gemengde én de beroepsgerichte leerwegen, en – zij
het in mindere mate – aan de eisen van organiseerbaarheid van het programma-aanbod
over deze leerwegen heen. De ondergetekende voegt daar aan toe, dat de gemengde
leerweg met één beroepsgericht vak en vijf algemene vakken op
het hoogste niveau, aantrekkelijk is voor een andere doelgroep dan die van
de beroepsgerichte leerwegen. Daarbij hebben scholengemeenschappen zelf de
keuze om de gemengde leerweg al dan niet aan te bieden, en om een beroepsgericht
programma uit de afdelingsstructuur aan te bieden of een intrasectoraal programma.
Voor veel ouders en leerlingen is dit een interessante optie.De leden van de CDA-fractie wensen nader te worden geïnformeerd over
de veranderingen die de invoering van de theoretische leerweg voor het mavo
met zich brengt. Zij willen weten of die veranderingen noodzakelijk zijn en
hoe ze zich verhouden tot eerdere pogingen en projecten ten behoeve van het
mavo.De ondergetekende brengt in herinnering dat vrij spoedig na de inwerkingtreding
van de Mammoetwet het mavo veranderde. Eerst naar aanleiding van voorstellen
van de zogeheten Lochemse werkgroep en op basis van de initiatiefwet van het
PvdA-kamerlid Konings over de integrale invoering van een vierjarig mavo,
is de driejarige component in het mavo begin tachtiger jaren beeïndigd
en zijn de D-/C-examenniveaus ingevoerd. Voor een daadwerkelijke invoering
en wijziging startte het groot opgezette mavo-project, dat in 1985 is beeïndigd.De invoering van de verschillende niveaus en de uitwerking die eraan is
gegeven, zorgden dat vraagtekens zijn gezet bij de niveaudifferentiatie. Die
problematiek is mede aanleiding geweest om de commissie-Van Veen in te stellen
met als voorstel de theoretische leerweg in te voeren en die te beperken tot
de «betere» mavisten.De leden van de CDA-fractie hebben behoefte aan een nadere uiteenzetting
over de inhoud van de leerwegen in het vbo. Zo vragen zij of het vbo nu nog
verdergaand veralgemeniseert en hoe dit uitwerkt voor de diverse doelgroepen.
Met name voor de allochtone leerlingen die volgens recent onderzoek van het
SCP grote moeite hebben met een sterk theoretisch vbo. Doet de voorgestelde
indeling van leerwegen wel voldoende «recht aan verscheidenheid»
en zal het beroep op het leerwegondersteunend onderwijs niet toenemen?De ondergetekende wijst er met klem op dat het vbo niet verdergaand veralgemeniseert,
alsmede dat die veralgemenisering ook niet aanwijsbaar is en niet historisch
is te duiden.Wie de ontstaansgeschiedenis van het «lager» beroepsonderwijs
beziet, moet constateren dat de ruimte voor algemeen vormende aspecten binnen
dit onderwijstype vrijwel steeds is gevonden in de verlenging van de cursusduur.
Omdat dit in de praktijk van alledag veelal gestalte is gegeven met een onderwijsprogramma
dat harde scheidslijnen kent tussen algemeen vormende vakken en beroepsgerichte
vakken en tussen onderbouw en bovenbouw, pleit de ondergetekende er voor meer
samenhang aan te brengen tussen de algemeen vormende vakken en de beroepsgerichte
vakken, en tussen basisvorming en bovenbouwprogramma. Zij is bovendien de
mening toegedaan dat ook de algemene vakken op een concreet-praktische
wijze kunnen worden ingevuld. Ook dit is een instrument waarmee veralgemenisering
wordt vermeden, en mogelijk bestreden.Wat betreft de allochtone leerlingen merkt de ondergetekende op dat het
onderzoek «Rapportage minderheden 1997» van het SCP stelt, dat
allochtone leerlingen juist uitvallen op te geringe basisvaardigheden. In
het voortgezet onderwijs zijn zij gebaat bij aansluitende doelgerichte leerwegen
naar de arbeidsmarkt. De ondergetekende meent dat juist de basisvorming is
gericht op het aanleren van algemene basisvaardigheden en activiteiten. Bovendien
constateert de ondergetekende dat de onderzoekers in feite een pleidooi houden
voor de basisberoepsgerichte leerweg.Uit het voorafgaande is tevens af te leiden dat de ondergetekende niet
vermag in te zien dat de druk op het leerwegondersteunend onderwijs zal toenemen.
Niet alleen omdat de programma-inhouden daartoe geen aanleiding geven, maar
ook omdat de nieuwe programma's zijn ontwikkeld op het principe dat het geheel
voor 80% van de leerlingen in 80% van de tijd haalbaar moet zijn. Dit geeft
aan leerlingen die de volledige tijd nodig hebben, de ruimte om het programma
door te werken.De leden van de fractie van D66 vragen wat het kenmerkende verschil is
tussen de gemengde leerweg en de andere leerwegen, welke leerlingen de gemengde
leerweg zullen volgen en of de indeling van de leerwegen voldoende helder
is.De gemengde leerweg heeft hetzelfde niveau als de theoretische. De aantrekkelijkheid
van deze leerweg ten opzichte van de theoretische leerweg ligt in het afdelingsvak
of het intrasectorale programma dat wordt aangeboden. Dat laatste, gevoegd
bij de ervaringen met de gemengde diplomering mavo-vbo, maakt dat de ondergetekende
ervan uitgaat dat de gemengde leerweg een gewilde leerweg is en volwaardig
tot ontwikkeling zal komen. De ondergetekende wijst op deze plaats op de resultaten
van een peiling onder ouders in de regio Oss: circa 75% van de ouders spreekt
een voorkeur uit voor een gemengde leerweg.Overigens bepalen scholengemeenschappen met mavo en vbo zelf of zij de
gemengde leerweg zullen aanbieden.De ondergetekende is van mening dat het geboden stelsel van vier leerwegen
voldoende helder is:– één beroepsgerichte leerweg die toeleidt naar basisberoepsopleidingen
in het vervolgonderwijs,– drie leerwegen die toeleiden naar de vak- en middenkaderopleidingen;
leerwegen die aan leerlingen met verschillende leerstijlen (theoretisch-praktisch)
de mogelijkheid bieden de leerweg te kiezen die het best bij hen past: theoretisch,
beroepsgericht of gemengd.Ook willen de leden van de D66-fractie weten of de theoretische, de gemengde
en de kadervariant van de beroepsgerichte leerweg alle drie exclusief opleiden
voor niveau 4 van het secundair beroepsonderwijs, of dat ook kan worden aangesloten
op de niveaus 2 en 3.De basisberoepsgerichte leerweg leidt toe naar basisberoepsopleidingen
(niveau 2); die leerweg garandeert de aansluiting. De kaderberoepsgerichte
leerweg, de theoretische leerweg en de gemengde leerweg sluiten op dezelfde
wijze aan met opleidingen naar niveau 4 (middenkaderopleidingen) en naar niveau
3 (vakopleidingen). Maar ook doorstroom naar basisberoepsopleidingen (niveau
2) is mogelijk, al ligt een dergelijke route minder voor de hand.De leden van de GPV-fractie vragen om een nadere onderbouwing van de gemengde
leerweg; zij vragen onder meer of de overzichtelijkheid van het stelsel niet
geweld wordt aangedaan door de gemengde leerweg. Waarin onderscheidt
de gemengde leerweg zich wat betreft moeilijkheidsgraad nu uiteindelijk van
de theoretische variant die doorstroom naar havo blijft bieden? Zal de gemengde
leerweg wel tot ontwikkeling komen?In aanvulling op de hiervoor gegeven beantwoording van soortgelijke vragen
van de fractie van D66, merkt de ondergetekende op dat de gemengde leerweg
kan worden beschouwd als een variant van de theoretische leerweg. verleggen leerlingenstromenVerwacht wordt dat door de nieuwe inrichting leerlingenstromen worden
verlegd. De leden van de PvdA-fractie vragen een onderbouwing van deze verwachting,
en tevens wat de personele consequenties zijn van deze verwachte leerlingenstroom.
Zal een sterke verschuiving van leerlingen van mavo naar vbo voor de vbo-scholen
grote gevolgen hebben voor personeel en huisvesting? Hoe kunnen de scholen
dat opvangen?De ondergetekende gaat er vanuit dat leerlingenstromen worden omgebogen,
omdat de programma's van de theoretische leerweg niet worden afgestemd op
de groep leerlingen die nu nog afsluit met twee of drie vakken op C-niveau,
maar meer op het niveau van zes keer D. De gemengde leerweg zal enerzijds
aantrekkelijk zijn voor leerlingen uit het huidige mavo, en anderzijds voor
een categorie leerlingen uit het huidige vbo, in het bijzonder de leerlingen
uit de theoretische richting. Daardoor is de mate waarin de ombuiging van
leerlingenstromen plaatsheeft, niet met zekerheid vast te stellen. Dit hangt
mede af van de uiteindelijke examenprogramma's – programma's die voor
een deel nog in ontwikkeling zijn – en van de vertaling van die programma's
in toetsmateriaal. Bovendien zal veel afhangen van de inspanning die scholen
kunnen plegen om huidige C-leerlingen te stimuleren tot het volgen van onderwijs
in de theoretische leerweg, alsmede van de voorzieningen die binnen een regio
aanwezig zijn. Naar verwachting zullen de gevolgen van de beoogde ombuiging
binnen scholengemeenschappen zijn op te vangen. Dat geldt ook voor het categoriaal
mavo. Immers, daar waar een deel van de populatie van het categoriaal mavo
mogelijk zal verdwijnen naar het vbo, zal dit verlies kunnen worden gecompenseerd
vanuit het havo, omdat met de invoering van profielen in het havo een deel
van de havo-populatie zal toestromen naar het mavo. doorstroming naar havoHoewel het bij het mavo en vbo gaat om vmbo, willen de leden van de PvdA-fractie
doorstroming naar het havo niet geheel onmogelijk maken. Omdat de verblijfsduur
in het mavo vijf jaar is bij een cursusduur van vier jaar – de leden
van de PvdA-fractie vragen of dit zo zal blijven – kan het voor leerlingen
aantrekkelijker zijn om naar het havo te gaan, omdat daarvoor geldt dat over
de eerste drie leerjaren vijf jaar kan worden gedaan. Ze vragen of de regering
deze weg wil afsluiten om te bevorderen dat leerlingen zo snel mogelijk in
de juiste leerweg terecht komen.De ondergetekende ziet in het algemeen geen reden om verandering te brengen
in de vijfjarige maximale verblijfsduur in de eerste fase van het voortgezet
onderwijs. De gedachte achter de verblijfsduurbeperking blijft onverminderd
van kracht: een te lange verblijfsduur in de eerste fase van het voortgezet
onderwijs leidt tot een ongewenst late instroom in het vervolgonderwijs. Langer
uitstel van de overstap naar het beroepsonderwijs leidt in veel gevallen tot
afstel. De leerlingen betreden in dat geval de arbeidsmarkt zonder primaire
startkwalificatie. De verblijfsduurbeperking beoogt dat te voorkomen.Overigens ziet de ondergetekende wel aanleiding om in specifieke situaties
tijdelijk de maximale verblijfsduur met één jaar te verlengen.
Ten eerste, voor de leerlingen in het mavo en vbo die voor de invoering van het leerwegenstelsel, voor hun eindexamen zakken en ook al eens eerder
zijn blijven zitten, wordt de verblijfsduur met één jaar verlengd.
Dit als een soort «generaal pardon» met het oog op de invoering
van de leerwegen. Ten tweede wordt een structurele voorziening getroffen bij
het leerwegenstelsel voor die leerlingen die aan het einde van het derde leerjaar
mavo de overstap moeten maken naar het derde leerjaar vbo. Deze voorziening
is nodig, omdat het praktische programma in de beroepsgerichte leerwegen maakt
dat leerlingen bij een dergelijke overstap moeten beginnen vanaf dat derde
leerjaar. Andere tussentijdse overstappen vergen zo'n aanpak niet, als wordt
gelet op het samenstel van vakken van de leerwegen én de inhoud van
die vakken.In de nota van wijziging wordt voor de eerste situatie een tijdelijke
overgangsrechtelijke bepaling opgenomen, terwijl voor de tweede situatie een
aanvulling in artikel 27, derde lid van de WVO is geformuleerd.Zowel met de basisvorming en het verplichte advies aan het eind van het
tweede leerjaar voortgezet onderwijs, als met de inrichting van de leerwegen
in mavo en vbo wordt beoogd leerlingen zo snel mogelijk in de juiste leerweg
terecht te laten komen. De ondergetekende ziet de toelaatbaarheid tot het
secundair beroepsonderwijs voor leerlingen met een overgangsbewijs naar de
vierde klas van het havo juist in het verlengde van dat streven. Een leerling
van wie na het doorlopen van de eerste fase van vwo of havo duidelijk is geworden
dat de tweede fase vwo of havo geen geschikte leerroute biedt, moet zo snel
mogelijk de overstap naar het secundair beroepsonderwijs kunnen maken. De
onderbouw van vwo of havo biedt een basis voor het succesvol doorlopen van
een opleiding in het secundair beroepsonderwijs. Het moment van afronding
van de onderbouw vwo of havo is dan het eerste geschikte moment om de overstap
naar het beroepsonderwijs te maken.De ondergetekende is zich ervan bewust dat de gelijke maximale verblijfsduur
voor de gehele eerste fase van het vo met zich brengt, dat een leerling in
de eerste fase van vwo en havo twee keer mag blijven zitten bij een driejarige
cursusduur, en een leerling in mavo en vbo slechts één keer
bij een vierjarige cursusduur, met uitzondering van de hierboven beschreven
situatie. De vraag is of het gevaar bestaat dat potentiële mavo-leerlingen
om die reden zullen kiezen voor de havo-onderbouw en of een school leerlingen
op de weg via het havo zal wijzen met het argument dat de leerling in de havo-onderbouw
twee keer mag doubleren en in het mavo maar één keer. De ondergetekende
heeft geen aanwijzingen dat scholen zo onverstandig omgaan met hun verantwoordelijkheid
om leerlingen naar een voor hen geschikte plek in het onderwijs te begeleiden.De leden van de CDA-fractie wensen nader te worden geïnformeerd over
de mogelijkheden voor leerlingen om in de toekomst door te stromen van mavo-4
naar havo-4. De leden vrezen dat deze leerweg in de toekomst uit het Mammoetsysteem
wordt verwijderd. Tevens willen ze antwoord op de vraag wat de relatie is
tussen de doorstroming van mavo naar havo en de voorgenomen invoering van
nieuwe onderwijsprogramma's in de tweede fase van vwo en havo.Hoewel de leerwegen in mavo en vbo in de eerste plaats zijn gericht op
een vervolgopleiding in het secundair beroepsonderwijs, blijft de mogelijkheid
bestaan om vanuit het mavo door te stromen naar het havo. In de memorie van
toelichting wordt daarbij aangetekend dat voor doorstroom naar het havo wel
een «speciaal daartoe in te richten vakkenpakket» nodig is. De
noodzaak daartoe komt voort uit de vernieuwing van de tweede fase voortgezet
onderwijs. In de nieuwe havo-bovenbouw volgen alle leerlingen in het gemeenschappelijk
deel het vak wiskunde en een tweede moderne vreemde taal. Doorstromers vanuit
het mavo zullen daarom in ieder geval deze vakken in hun vakkenpakket moeten hebben. Daarnaast gelden nog specifieke pakketeisen voor de
verschillende profielen.Een geheel andere vraag betreft de verhouding tussen de nieuwe theoretische
leerweg (lees het huidige mavo) en de onderbouw van het havo. In hoeverre,
zo vragen de leden van de CDA-fractie, bestaat het gevaar dat potentiële
mavo-leerlingen kiezen voor de onderbouw van het havo. Immers, de onderbouw
van het havo kent geen verblijfsduurbeperking, terwijl de theoretische leerweg
in vijf jaar moet worden afgelegd. Meer in het algemeen wensen deze leden
een nadere uiteenzetting over het verschil in verblijfsduur tussen mavo en
vbo aan de ene kant en de onderbouw havo aan de andere kant. Zij vragen of
het gevaar bestaat dat leerlingen kiezen voor een veilige leerweg in de onderbouw
van het havo.De ondergetekende wijst erop de de maximale verblijfsduur van vijf jaar
geldt voor de gehele eerste fase van het voortgezet onderwijs, dus ook voor
de onderbouw van vwo en havo. De argumenten daarvoor zijn eerder in de beantwoording
van soortgelijke vragen van leden van de PvdA-fractie nog eens genoemd. Overigens
is het de vraag of de route via de onderbouw van het havo voor de desbetreffende
mavo-leerlingen wel zo veilig is. Hoe veilig is voor deze leerlingen een driejarige
eerste fase waar maar liefst twee keer mag worden gedoubleerd? Voor het overige
verwijst de ondergetekende naar de bedoelde beantwoording van de voroafgaande
vragen.Ten aanzien van de leerlingenstromen wordt verondersteld dat het aandeel
van de beroepsgerichte leerweg groter zal worden omdat er meer mavo-leerlingen
naar toe zullen gaan, en dat het aandeel van de theoretische leerweg zal toenemen,
omdat meer havo-leerlingen voor deze leerweg zullen kiezen. De leden van de
VVD-fractie vragen zich af waarop deze veronderstellingen zijn gebaseerd en
welke prikkels de regering ziet om die veronderstellingen ook realiteit te
laten worden.De ondergetekende verwijst voor een antwoord naar de reactie op een vergelijkbare
vraag van de PvdA-fractie.Thans stroomt ongeveer 17% van de mavo-leerlingen door naar het havo.
De leden van de VVD-fractie wensen deze mogelijkheid in de toekomst open te
houden. Gezien hun bezorgdheid dat hiervoor een speciaal ingericht vakkenpakket
noodzakelijk is, vragen ze een nadere toelichting.De ondergetekende verwijst naar de hiervoor gegeven beantwoording van
een gelijkluidende vraag van de leden van de CDA-fractie. aocDe leden van de CDA-fractie vragen waarom de reguliere categoriale mavo-en
vbo-scholen, in tegenstelling tot het vbo-groen binnen AOC's, niet de mogelijkheid
krijgen om de gemengde leerweg aan te bieden wanneer geen scholengemeenschap
met ten minste mavo en vbo tot stand kan worden gebracht.De gemengde leerweg kan in principe alleen worden aangeboden door scholengemeenschappen
met ten minste mavo en vbo, vanuit de onderwijskundige achtergrond dat voor
de gemengde leerweg de expertise van zowel mavo als vbo bij elkaar wordt gebracht.
Over de bijzondere positie van het vbo-groen in deze hebben de ondergetekende
en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij de Tweede Kamer bij
brief van 10 november 1997 geïnformeerd (kamerstukken II 1997/98, 25 410,
nr. 5). Voor de volledigheid wordt hieronder kort ingegaan op de inhoud van
die brief.Ook AOC's moeten in eerste instantie proberen over de expertise van beide
schoolsoorten te beschikken. Dit kan door fusie met een categoriale mavo.
Echter, in het geval van AOC's leidt de mogelijkheid van fusie met een categoriale
mavo vaak niet tot het gewenste resultaat: in een aantal gevallen is fusie
met een mavo niet mogelijk, in andere gevallen liggen bepaalde vbo-locaties
van het fuserende AOC niet in het voedingsgebied van de mavo, waardoor op
die locaties de gemengde leerweg niet kan worden aangeboden.De overige vbo-scholen hebben meer mogelijkheden om via fusie de gemengde
leerweg aan te bieden: niet alleen door fusie met categoriaal mavo, maar ook
door fusie met (brede) scholengemeenschappen.De leden van de VVD-fractie zijn de regering erkentelijk voor de mogelijkheid
van toekenning van de gemengde leerweg aan het vbo-groen binnen AOC-verband.
Deze leden zijn van mening dat de herstructurering van het mavo, vbo en vso
niet mag leiden tot een aantasting van de positie van het vbo-groen. Ook mag
deze onderwijssoort niet in een zodanige positie worden gebracht dat de facto
sprake zal zijn van een ernstige benadeling ten opzichte van het overige onderwijs.Om recht te doen aan de specifieke situtatie van het vbo-groen, verzorgd
binnen AOC's, kent het wetsvoorstel een tweetal voorzieningen: de eerder genoemde
mogelijkheid om de gemengde leerweg te verzorgen, en de mogelijkheid voor
de verschillende vbo-locaties om ieder aan te sluiten bij een ander samenwerkingsverband.
Met deze voorzieningen wordt de positie van het vbo-groen, verzorgd binnen
AOC's, bestendigd.De leden van de VVD-fractie stellen vast dat het vbo-groen binnen AOC's
het op dit moment uitstekend doet, gelet op de belangstelling van leerlingen,
maar ook gelet op de doorstroom naar het mbo. Hierbij moet worden opgemerkt
dat van deze instroom ongeveer 50% buiten de groene sector terecht komt. Van
fuikwerking is dus, ondanks de beroepsgerichtheid, geen sprake meer.In het verlengde van bovenstaande opmerkingen, menen de leden van de VVD-fractie
dat, na een fusie tussen een AOC en een mavo, in principe op iedere vestigingsplaats
van een vbo-groen-school in het AOC de gemengde leerweg moet kunnen worden
aangeboden. Een uitzondering hierop zou alleen moeten worden gemaakt in situatie
waarbij andere vbo-scholen in ernstige mate in hun belangen zouden worden
geschaad.In de hiervoor genoemde brief van 10 november 1997 is het uitgangspunt
gehandhaafd dat na fusie tussen een AOC en een mavo, de gemengde leerweg alleen
kan worden aangeboden op die vbo-uitvoeringslocatie(s) waarvan het voedingsgebied
een substantiële relatie heeft met dat van het betrokken mavo. Onder
bepaalde voorwaarden is het mogelijk dat de overige vbo-groen-uitvoeringslocaties
de gemengde leerweg aanbieden; in de brief zijn deze voorwaarden aangegeven.Overigens vragen de leden van de VVD-fractie zich af of het wetsvoorstel
op het punt van toewijzing van de gemengde leerweg aan het vbo in AOC-verband,
ruimer is dan in de meermalen genoemde brief van 10 november 1997 staat. Deze
leden vragen om een uiteenzetting welke beleidsruimte de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij heeft tot toewijzing van de gemengde leerweg bij
verschillende vbo-locaties over te gaan.Het wetsvoorstel is op dit punt niet ruimer geformuleerd dan de uitgangspunten
zoals deze in de brief van 22 november 1996 (kamerstukken II 1996/97, 24 578,
nr. 4) zijn neergelegd. Toekenning van de gemengde leerweg vindt slechts plaats
onder nadere voorwaarden. Deze zijn in de brief van 10 november 1997 door
de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en de ondergetekende gezamenlijk
in een voorstel nader uitgewerkt. De criteria zijn in lijn met de uitgangspunten
in de brief van 22 november 1996 en strekken ertoe de gemengde leerweg daar
toe te kennen waar de invoering van de leerwegen verschraling
van uitstroom tot gevolg zou hebben.Bij brief van 22 november 1996 is toegezegd dat in ieder geval voor de
zomer van 1997 een aantal praktische kwesties zou worden uitgewerkt dat speelt
bij fusie van een AOC met een mavo, te weten: de wijze van bekostiging van
de nieuw gevormde scholengemeenschap, de rechtspositie van het personeel en
de huisvestingssituatie. De leden van de fractie van D66 willen graag weten
of en, zo ja, hoe deze kwesties inmiddels zijn uitgewerkt.Zoals in de brief van 10 november 1997 is gesteld, zal over uitvoeringstechnische
aspecten van de bekostiging van de verticale scholengemeenschap die is ontstaan
door de fusie van een AOC met mavo, nog nader overleg plaatsvinden. Ten aanzien
van de rechtspositie van het personeel en de huisvestingssituatie wordt eveneens
verwezen naar de brief van 10 november 1997. fuikwerkingDe leden van de RPF-fractie constateren dat in verschillende commentaren
wordt gewezen op de gevaren van fuikwerking als gevolg van de programmatische
scheiding tussen basisopleidingen en kaderopleidingen. Deze leden willen derhalve
weten of inderdaad sprake zal zijn van «ondoordringbare schotten»
tussen deze opleidingen.De leden van de SGP-fractie vragen in dit verband ook welke garanties
zijn vereist om fuikwerking te voorkomen. Tevens vragen zij of meer toelichting
kan worden gegeven op het verschil tussen de twee varianten; is het alleen
een niveauverschil of vereist de kadervariant ook meer of andere vakken en
een langere duur?De ondergetekende is van mening dat geen sprake is van fuikwerking als
gevolg van verschillen in programma's. Het programma van de kaderberoepsgerichte
leerweg, zoals de kadervariant volgens bijgaande nota van wijziging zal gaan
heten, kent niet meer of andere vakken en ook geen langere duur dan het programma
van de basisberoepsgerichte leerweg. De verschillen liggen uitsluitend binnen
de programma's van de vakken. Globaal kan worden gesteld dat de programma's
voor de kaderberoepsgerichte leerweg die voor de basisberoepsgerichte leerweg
omvatten. Ze zijn omvangrijker en doen een beroep op een hoger niveau van
abstractie en zelfstandigheid. Als blijkt dat een leerling in de basisberoepsgerichte
leerweg meer kan, is er op basis van programmatische verschillen geen belemmering
om de overstap naar de kaderberoepsgerichte leerweg te maken. Ook zal het
voor een goede leerling die in vier jaar het vbo-diploma basisberoepsgerichte
leerweg heeft behaald, mogelijk zijn om in een extra jaar het vbo-diploma
kaderberoepsgerichte leerweg te behalen. Dit laatste zal in het Eindexamenbesluit
v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o. worden geregeld.Ook de leden van de GPV-fractie en de SGP-fractie stellen enkele vragen
over het onderscheid dat wordt gemaakt tussen de basisvariant en de kadervariant
van de beroepsgerichte leerweg. Ze vragen naar de programmatische inhoud,
het mogelijke gevaar van fuikwerking, de mogelijkheid dat individuele leerlingen
hun eigen maximale eindkwalificatie kunnen halen binnen een landelijk vastgestelde
kwalificatiestructuur, en naar mogelijkheden voor een flexibele instroom in
het vervolgonderwijs.De programma's van de beide beroepsgerichte leerwegen zijn zo ontwikkeld
dat ze recht doen aan de beoogde doelgroepen voor deze leerwegen. De programma's
worden – het werd reeds eerder gezegd – zo ontwikkeld dat ze het
niet onmogelijk maken om tussentijds over te stappen van de ene
naar de andere leerweg. Dit is gedaan om fuikwerking te voorkomen.Fuikwerking wordt ook tegengegaan door het systeem van de wijze waarop
de examenvakkenpakketten kunnen worden samengesteld. Het systeem is zo in
elkaar gezet dat een leerling in de theoretische of de gemengde leerweg steeds
de keuze naar twee sectoren van het secundaire beroepsonderwijs kan open houden.De opbouw van de vakken in een basis-, kern- en verrijkingsdeel is ten
slotte zo gekozen, dat het de leerling uitdaagt tot een maximale prestatie.
Daar waar de eis is dat leerlingen afsluiten op het niveau van het kerndeel,
moet dit worden opgevat als een minimale eis: leerlingen mogen uiteraard meer
doen en het verrijkingsdeel «meenemen». Deze differentiatiemogelijkheden
behoeven niet noodzakelijkerwijze te leiden tot een flexibel systeem van toetsing
en afsluiting. De ondergetekende heeft besloten die flexibiliteit binnen het
examensysteem eerst op langere termijn mogelijk te maken, na een periode van
onderzoek en verkenning. vervolgonderwijsDe leden van de GPV-fractie vragen naar de aansluiting tussen mavo en
vbo op de huidige niveaus 1 en 2, en het vervolgonderwijs in de beroeps- en
volwasseneneducatie. Deze leden willen in het bijzonder weten of een drempelloze
instroom tot de mogelijkheden zal blijven behoren.Onder verwijzing naar bijgevoegde nota van wijziging merkt de ondergetekende
het volgende op.De instroom in opleidingen van niveau 1 (assistentopleidingen) blijft
drempelloos. Voor opleidingen van niveau 2 (basisberoepsopleidingen) die tot
eenzelfde beroep of beroepencategorie opleiden als daarmee vergelijkbare assistentopleidingen,
is een diploma vmbo in de basisberoepsgerichte leerweg nodig. Bij ministeriële
regeling worden nadere vooropleidingseisen wat betreft het vakkenpakket gesteld.
De bedoelde regeling zal zo moeten zijn dat ze:– de leerling stimuleert tot een weloverwogen keuze,– de leerling niet in een te smal traject trechtert,– voor de leerling duidelijk zijn rechten aangeeft, en– de weg naar een primaire startkwalificatie niet blokkeert.Juist vanwege de laatste voorwaarde is in het voorgestelde artikel 8.2.2
van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) de mogelijkheid opgenomen om
de regeling niet van toepassing te verklaren op bepaalde groepen van deelnemers.
Bovendien blijft de mogelijkheid gehandhaafd in bijzondere gevallen af te
wijken van de vooropleidingseisen (zie het huidige artikel 8.2.1, vijfde lid,
van de WEB).De leden van de SGP-fractie tonen zich bezorgd over de aansluiting tussen
mavo en vbo en het secundair beroepsonderwijs. Het is deze leden niet duidelijk
of en hoe in het kader van het onderhavige wetsvoorstel, in samenhang met
de WEB, voldoende garanties bestaan voor de noodzakelijke specifieke voorwaarden
voor een goede doorstroming voor bepaalde doelgroepen.De ondergetekende ziet die garanties in:– de aandacht die bij de inrichting van de nieuwe leerwegen in mavo
en vbo is gegaan naar de aansluiting met het vervolgonderwijs,– de leerwegondersteuning in de leerwegen, die is gericht op het
behalen van een diploma,– de zorgvuldigheid waarmee de vooropleidingseisen en de ministeriële
regeling inzake de nadere vooropleidingseisen van de WEB tot stand komen,– de in het secundair beroepsonderwijs voort te zetten ondersteuning van de bedoelde groepen leerlingen in het kader van de VOA (voorbereidende
en onderwijsondersteunende activiteiten).Te zamen vormen deze elementen een stevig fundament voor een goede doorstroming
van de bedoelde leerlingengroep.Maar er is meer: op lokaal niveau is nauwe samenwerking nodig tussen scholen
en ROC's, tussen onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Alleen op dat niveau
kan worden gezorgd voor de noodzakelijke «fine-tuning». Daarom
wordt de samenwerking tussen de ROC's en de scholen in de eerste fase actief
bevorderd, dus ook de samenwerking tussen de ROC's en de samenwerkingsverbanden
voor het leerwegondersteunend en het praktijkonderwijs. sectorenDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de indeling in sectoren
voldoende aansluit bij deze tijd. Ze vragen welke mogelijkheden een leerling
heeft om zich binnen de sectoren bezig te houden met bij voorbeeld audiovisuele
techniek of communicatietechnologie en design, en waarom niet is gekozen voor
meer overeenstemming met de profielen in de tweede fase van vwo en havo.Gelet op de opleidingenstructuur in het secundair beroepsonderwijs acht
de ondergetekende de sectorindeling in het mavo en vbo adequaat. Ook de commissie-Van
Veen pleitte in haar advies al voor een indeling in sectoren. Zo'n indeling
is wat structuur betreft niet achterhaald en behoeft dat programmatisch ook
niet te zijn, indien voldoende ruimte bestaat voor aspecten van informatie-
en communicatietechnologie (ICT). Daarom is erop toegezien dat alle nieuwe
examenprogramma's een dergelijke ICT-component bevatten. De commissie-Van
Veen had ook al voorgesteld om in het mavo en vbo niet het begrip profielen
in te voeren, maar leerwegen, omdat het begrip leerwegen meer is dan een louter
programmatische indeling. Met het begrip leerwegen wordt ook aangegeven dat
het om verschillende doelgroepen gaat binnen het mavo en vbo, met specifieke
leerlingkenmerken en eigen leerstijlen. Wat dit laatste betreft doet het idee
opgang om in het vmbo, analoog aan het studiehuis, het leerhuis te promoten.De leden van de PvdA-fractie krijgen signalen dat in de sector economie
sprake is van overlap met de landelijke kwalificatiestructuur in het secundair
beroepsonderwijs, en dat in de sector techniek sprake is van een kloof. Ze
vragen hierop een reactie.Deze opmerking betreft de onderwijsinhoud van de twee sectoren in de verschillende
leerwegen. Die inhoud wordt vastgelegd in de examenprogramma's. De ondergetekende
heeft over de concept-programma's een uitgebreide adviesprocedure in gang
gezet, waarin met name ook advies wordt gevraagd over de inhoudelijke aansluiting
met het vervolgonderwijs. Hoewel enkele reacties wijzen in de richting die
in de vraag van deze leden besloten ligt, geven de reacties niet eenduidig
aanleiding tot die conclusie. In december 1997 verwacht de ondergetekende
het advies van de Onderwijsraad over de concept-programma's. In de reactie
daarop zal zij zo nodig aangeven welke programma's zullen worden aangepast.De Regievoerder is met procedurevoorstellen (ook wel spelregels genoemd)
gekomen voor de herschikking van afdelingen. De werkgevers, verenigd in VNO/NCW,
zijn van mening dat binnen die regels te veel mogelijkheden zijn voor «vluchtgedrag»;
veel scholen vinden de regels echter te knellend. De leden van de PvdA-fractie
vragen hoe de regering hier tegenaankijkt, en wat wordt gedaan met het advies
van de Regievoerder om ook ROC's een rol te laten spelen bij het opheffen
van deficiënties. De spelregels voor intrasectorale programma's zijn op een aantal punten
aangescherpt; zij zullen goeddeels worden opgenomen in het Inrichtingsbesluit
v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o.Om de mogelijkheden voor «vluchtgedrag» zo veel mogelijk te
beperken, worden de spelregels zodanig aangepast dat geen enkele school in
een regio, ongeacht het bestaande onderwijsaanbod van de school, zich kan
onttrekken aan het proces.Tegenover de mogelijkheid ROC's in te schakelen bij het opheffen van deficiënties
staat de ondergetekende positief. Die mogelijkheid is opgenomen in de spelregels
voor intrasectorale programma's. Deficiënties kunnen worden gecompenseerd
door samenwerking met een andere vbo-school in de regio die de ontbrekende
afdeling wel in huis heeft óf door samenwerking met ROC's. De samenwerking
met een ROC betreft met name samenwerking op het gebied van voorzieningen
(apparatuur, gebouwen) en deskundigheid op het gebied van de praktijkonderdelen
van de ontbrekende afdeling. Dit betekent niet dat de desbetreffende vo-school
die afdeling ook als geheel mag aanbieden.Binnen de sector economie worden de afdeling handel en de afdeling verkoop
samengevoegd tot de nieuwe afdeling «commerciële dienstverlening».
De leden van de VVD-fractie krijgen berichten uit de branches dat voor de
naamgeving de voorkeur wordt gegeven aan «handel» of «handel
en verkoop». De VVD ondersteunt dit verzoek van de branches en vraagt
in dit verband of de regering bereid is om het wetsvoorstel dienovereenkomstig
aan te passen.De wens om de naamgeving «handel» te continueren voor de nieuwe
afdeling is bij de ondergetekende bekend. Dit is evenwel niet gehonoreerd,
omdat met «handel» slechts een deel van het programma zou zijn
gedekt en de naamgeving de nieuwe situatie niet tot uitdrukking brengt. De
voorkeur voor «handel en verkoop» boven «commerciële
dienstverlening» heeft de ondergetekende niet bereikt. Nu de nieuwe
aanduiding raakt ingevoerd, is het de vraag of het zinnig is om de naamgeving
te veranderen. Vooralsnog geeft de ondergetekende er de voorkeur aan om de
nieuwe aanduiding te hanteren.De vbo-afdelingen lijken binnen brede scholengemeenschappen minder goed
te floreren. De leden van de VVD-fractie zouden graag van de regering vernemen
of naar dit verschijnsel wetenschappelijk onderzoek is gedaan, dan wel zal
worden gedaan. Zij zijn zeer geïnteresseerd naar de uitkomsten van dergelijk
onderzoek.De ontwikkeling van het aantal vbo-leerlingen op brede scholengemeenschappen
en op andere schooltypen is bekend in de algemene gegevensbestanden. Een vergelijking
van de ontwikkeling van de gemiddelde omvang van afdelingen vbo en ivbo (derde
en vierde leerjaar) van categoriale vbo-scholen, smalle scholengemeenschappen
(met name mavo-vbo) en brede scholengemeenschappen, geeft het volgende beeld: Gemiddeld aantal leerlingen in het derde en vierde leerjaar
(i)vbo  199419951996 schoolsamenstelling   categoriale vbo-scholen263259268 smalle
scholengemeenschappen236260264 brede scholengemeenschappen291316316De bovenstaande cijfers laten zien dat niet eenduidig is vast te stellen
waar de vbo-afdelingen het meest floreren. Een lichte tendens in het voordeel
van de smalle scholengemeenschappen lijkt zich af te tekenen, vanwege de grootste
groei. Bij brede scholengemeenschappen is een flinke groei te
constateren tussen 1994 en 1995. Ten opzichte van 1995 houdt de groei van
het aantal vbo-leerlingen aan brede scholengemeenschappen gelijke tred met
de toename van het aantal van deze scholengemeenschappen.De leden van de fractie van D66 hebben ingestemd met de aanpassing van
de infrastructurele planning. De optiefase voor de nieuwe afdelingeninfrastructuur
is daardoor met drie maanden verlengd tot maart 1998. Zij hopen dat dit uitstel
voldoende zal blijken te zijn, maar hebben daarover hun twijfels. Zo hebben
deze leden begrepen dat de overeenkomsten voor de beroepspraktijkvorming er
niet per 1 augustus 1998 zullen zijn. Graag vernemen deze leden hoe de regering
denkt hiermee om te gaan, en of er nog meer mogelijke vertragende factoren
zijn te melden.De verlenging van de optiefase is tot stand gekomen in overleg met de
Regievoerder en de provincies. Eerder heeft de Tweede Kamer al over een mogelijke
verlenging gesproken. Vooralsnog gaat de ondergetekende er vanuit dat de termijn
voldoende ruimte geeft. Het is de ondergetekende in dit verband niet duidelijk
waarom wordt verwezen naar de beroepspraktijkvorming.De leden van de SGP-fractie wensen een nadere toelichting op de vraag
welke systeemwijzigingen van planprocedurele aard het gevolg zullen zijn van
de gewijzigde afdelingsindeling en de sectoren.Het systeem van de planprocedure wordt niet gewijzigd als gevolg van het
nieuwe stelsel. Wel worden de artikelen 69 en 107 van de WVO aangepast aan
de nieuwe afdelingen «mode en commercie» en «consumptief»
in de sector economie, en de nieuwe afdeling «transport en logistiek»
in de sector techniek. vakkenpakkettenEen bevoegd gezag kan de keuzemogelijkheid van leerlingen danig beperken.
Bij algemene maatregel van bestuur (amvb) zullen aan de bevoegdheden van het
bevoegd gezag terzake grenzen worden gesteld: leerlingen moeten hun keuze
voor vakken in het sectordeel en het vrije deel ook daadwerkelijk kunnen maken.
De leden van de PvdA-fractie vragen om inzicht in de inhoud van de desbetreffende
amvb's, onder meer over de vraag wat het minimum aantal vakken is in zowel
het sectordeel als het keuzedeel.De ondergetekende wijst er op dat, zoals in de artikelsgewijze toelichting
bij artikel 10, achtste lid, van de WVO is aangegeven, de beperking voor het
bevoegd gezag voor een groot deel is geregeld in het wetsvoorstel zelf. In
artikel 10 wordt voor de theoretische leerweg aangegeven dat in ieder geval
moeten worden aangeboden alle vakken die behoren tot:– het gemeenschappelijke deel, met dien verstande dat het bevoegd
gezag daarbij zelf kan bepalen welke van de vakken behorende tot de beeldende
vorming, muziek, dans of drama wordt of worden aangeboden,– de sectorvakken van alle vier de sectoren, met dien verstande
dat het bevoegd gezag daarbij zelf kan bepalen welke van de talen Duits en
Frans wordt of worden aangeboden.In artikel 10b en 10d wordt voor de beroepsgerichte leerwegen respectievelijk
de gemengde leerweg aangegeven welke vakken in ieder geval moeten worden aangeboden.
Het verschil met de theoretische leerweg is dat niet de sectorvakken van alle
vier de sectoren moeten worden aangeboden, maar die van één
of meer sectoren, te weten die sector of sectoren waartoe de in de school
aanwezige vbo-afdelingen behoren.Voor alle leerwegen geldt dat het bevoegd gezag zelf het onderwijsaanbod
in het vrije deel afbakent. Het negende lid van de artikelen 10, 10b en 10d van de WVO biedt de mogelijkheid
om bij amvb een minimum aantal vakken vast te stellen dat in het derde leerjaar
door alle leerlingen moet worden gevolgd. Deze beperking van de keuzevrijheid
van het bevoegd gezag dient ertoe te voorkomen dat leerlingen in de theoretische
(en de gemengde) leerweg te vroeg worden gedwongen tot de keuze van hun examenpakket.
Een te vroege versmalling van het vakkenpakket tot het examenpakket in de
theoretische leerweg is niet in het belang van de leerlingen in deze leerweg,
en werkt tevens in het nadeel van de leerlingen in de kaderberoepsgerichte
leerweg. Voor een grotendeels gelijk programma van de algemene vakken uit
het gemeenschappelijke en het sectordeel zou hen minder lestijd ter beschikking
staan dan de leerlingen in een tot examentraining vernauwde theoretische leerweg.Het minimum aantal sectorvakken dat in het sectordeel door de school moet
worden aangeboden, hangt van de sector af: twee in de sector techniek en drie
in de overige sectoren. Waar een aanbod van drie vakken is, is er voor de
leerling een keuze. Een leerling volgt altijd onderwijs in ten minste twee
sectorvakken.Het keuzedeel van de leerling bevat eveneens ten minste twee vakken of –
in de beroepsgerichte leerwegen – een afdelingsvak of intrasectoraal
programma. Het bevoegd gezag bepaalt of naast de sectorvakken van de vier
sectoren, nog andere vakken in het vrije deel worden aangeboden.De leden van de PvdA-fractie vragen of het combinatievak natuurleer niet
in plaats van biologie een verplicht vak kan zijn in de afdeling «zorg
en welzijn». Redenen hiervoor zijn het voorkomen van fuikwerking en
het verbeteren van de doorstroming van vooral meisjes naar andere dan «zorg»-opleidingen
in het mbo. Een andere mogelijkheid is om het een keuzevak te maken naast
biologie. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering hier tegen aan
kijkt.Het combinatievak natuurleer is in het voorliggende wetsvoorstel al in
alle leerwegen als verplicht vak in de sector zorg en welzijn aangewezen (zie
het zesde lid, onderdeel b, van de artikelen 10, 10b en 10d van de WVO). Omdat
het examenprogramma voor natuurleer nog niet is vastgesteld, wordt natuurleer
volgens artikel XVIII van het wetsvoorstel tot een bij koninklijk besluit
te bepalen tijdstip als sectorverplicht vak vervangen door biologie. De ontwikkeling
van het vak natuurleer bevindt zich in het stadium dat begin volgend jaar
het concept-programma voor advies kan worden voorgelegd aan betrokken organisaties
en instellingen. Tot invoering wordt eerst overgegaan nadat het programma
ook aan de Tweede en Eerste Kamer is voorgelegd en over het voornemen tot
invoering overleg is gevoerd.De leden van de PvdA-fractie hebben er bezwaar tegen dat in de beroepsgerichte
leerweg(en) niet kan worden gekozen voor kunstvakken. In verband hiermee willen
ze weten hoe de regering aankijkt tegen een examen kunstzinnige vorming ook
voor sectoren binnen de beroepsgerichte leerweg, met een centraal schriftelijk
examen dat is toegesneden op de doelgroep.De ondergetekende onderschrijft met de leden van de PvdA-fractie het belang
van kunstonderwijs in het vbo. Een apart keuzevak kunstzinnige vorming is
echter niet in het sectordeel of het beroepsgerichte deel binnen de beroepsgerichte
leerwegen opgenomen. Er is voor gekozen voor alle leerlingen in het vbo de
minimum urenverplichting voor de kunstvakken te verhogen van 280 naar 320
lesuren. Dit zal worden uitgewerkt in het Inrichtingsbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o.
De kunstvakken krijgen daardoor een plaats in het gemeenschappelijke deel
van alle leerwegen. Als zodanig zal afsluiting in de vorm van een schoolexamen
plaatsvinden. Het behaalde resultaat zal in een examendossier worden opgenomen,
evenals dat van de andere algemeen verplichte vakken maatschappijleer
en lichamelijke opvoeding. Daarnaast zijn in enkele afdelings- en intrasectorale
programma's elementen van kunstzinnige vorming geïntegreerd opgenomen
(uiterlijke verzorging, verzorging, zorg en welzijn breed, grafische techniek,
mode en commercie). combinatievakken en intrasectorale programma'sHet verzorgen van intrasectorale programma's wordt naar het inzicht van
de leden van de PvdA-fractie beperkt: er zullen bij amvb nadere voorwaarden
worden gesteld. Naar hun oordeel moet worden voorkomen dat vanaf te grote
afstand, i.c. de nationale overheid, zaken worden opgelegd die beter op lokaal
niveau kunnen worden geregeld. Deze leden vragen of de samenstelling van deze
programma's niet aan de hand van een analyse van het onderwijsaanbod in een
regio kan worden ontwikkeld, bij voorbeeld in samenspraak met het lokale bedrijfsleven.De ondergetekende deelt de visie van de fractieleden van de PvdA op dit
punt en benadrukt dat de spelregels zoals de ondergetekende die bij brief
van 8 september 1997 (kamerstukken II 1996/97, 24 578, nr. 7) aan de
Tweede Kamer heeft kenbaar gemaakt, ook zijn bedoeld om scholen in samenspraak
en op regionaal niveau het gewenste onderwijsaanbod te doen formuleren, zowel
afdelingsspecifiek als intrasectoraal. Om er zeker van te zijn dat dit «in
samenspraak» gebeurt en «binnen de regio's», zijn spelregels
nodig. Met de spelregels wordt solistisch optreden van scholen en schoolleiding
voorkomen.De ondergetekende heeft over de totstandkoming van de intrasectorale programma's
uitvoerig overleg gepleegd met de werkgeversorganisaties. In dat overleg zijn
ook de spelregels voor invoering van deze programma's besproken, zoals die
zijn opgesteld door de Regievoerder. De spelregels zijn later conform de afspraken
van het overleg bijgesteld.De leden van de PvdA-fractie steunen overigens de kritiek die bestaat
op de intrasectorale programma's zoals ze tot nu toe zijn ontwikkeld. Naar
aanleiding van de voorkeur van de scholen en het bedrijfsleven voor een verdergaande
stap (de intrasectorale programma's niet als een verzameling elementen van
al bestaande vakken, maar als iets totaal nieuws), vragen deze leden of de
regering bereid is wat meer tijd (een half jaar) voor ontwikkeling daarvan
te gunnen.Ook de leden van de VVD-fractie vragen dit, en wijzen op de inschatting
van VNO/NCW en MKB-Nederland tijdens het door de Tweede Kamer georganiseerde
rondetafelgesprek, dat over de invulling van een aantal intrasectorale programma's
nog nader beraad nodig is.Het is goed te constateren dat de inzet voor de intrasectorale pro- gramma's
op zo'n brede steun kan rekenen. De intrasectorale programma's zullen nog
worden bijgesteld, met name voor de technische intrasectorale programma's
in de basisberoepsgerichte leerweg. Met de werkgeversorganisaties is afgesproken
dat zij in adviserende zin worden betrokken bij het bijstellen van de concept-examenprogramma's
intrasectoraal.De leden van de PvdA-fractie staan achter de mogelijkheid voor scholen
om te kiezen tussen een afdelingsgerichte of intrasectorale invulling van
het (technisch) onderwijs, maar zetten vraagtekens bij het realiteitsgehalte
van die keuze. Enerzijds worden scholen gedwongen tot een intrasectorale invulling
van het onderwijs omdat de bekostiging van de rijksoverheid een andere keuze
onmogelijk maakt, anderzijds maken de spelregels van de Regievoerder die keuze
weer heel moeilijk. De leden denken dat leerlingen hierdoor wellicht een keuzemogelijkheid
wordt onthouden.Scholen worden niet gedwongen tot het verzorgen van intrasectorale programma's,
zij bepalen zelf wat zij onderwijsinhoudelijk gezien willen: afdelingsprogramma's
waarbinnen in het derde leerjaar een eenduidige keuze wordt gemaakt, óf
intrasectorale programma's die breder zijn dan de programma's van de huidige
afdelingen, maar inhoudelijk wel binnen het kader van de desbetreffende sector
blijven, waardoor leerlingen breder kunnen doorstromen in het vervolgonderwijs.Voorts zal men moeten bezien of de inhoudelijke keuze financieel haalbaar
is en of deze uitvoerbaar is binnen de regio.Er wordt geen keuzemogelijkheid onthouden, maar leerlingen hebben wel
beperkte keuzemogelijkheden. Dit is nu ook al zo, leerlingen kunnen alleen
programma's kiezen van afdelingen die de school in huis heeft. De intrasectorale
programma's zijn in principe gebaseerd op het huidige onderwijsaanbod van
een school. Door middel van samenwerking met andere scholen kan een uitbreiding
van het aanbod met een intrasectoraal programma plaatsvinden. Er is dus eerder
sprake van een, zij het beperkte, uitbreiding van keuzemogelijkheden.Overigens bestaat naar het oordeel van de ondergetekende geen reden tot
zorg voor onvoldoende spreiding van intrasectorale programma's en afdelingsprogramma's.
De spreiding van afdelingsprogramma's is gebaseerd op de huidige spreiding
van de vbo-afdelingen. Deze spreiding wordt gewaarborgd, doordat bij de invoering
van de intrasectorale programma's in elke regio ten minste de kernafdelingen
techniek (bouwtechniek, metaaltechniek en elektrotechniek) aanwezig moeten
zijn voor leerlingen die in de basisberoepsgerichte leerweg deze afdelingsprogramma's
willen volgen, indien dit in het licht van de leerlingdichtheid mogelijk is.De spreiding van intrasectorale programma's wordt gewaarborgd door navolging
van de spelregels.De leden van de PvdA-fractie vragen wat de mogelijkheden zijn voor intrasectoraal
gediplomeerden om door te stromen in de beroepsbegeleidende leerweg, in het
bijzonder met het oog op de kansen op een praktijkovereenkomst c.q. arbeidsovereenkomst.Tevens vragen deze leden of de intrasectorale programma's geschikt zijn
voor de huidige leerlingen die op A- en B-niveau hun opleiding volgen, alsmede
wat de gevolgen zijn voor de huidige vbo-afdelingen als uiteindelijk alleen
de betere vmbo-leerlingen in staat zullen zijn dergelijke intrasectorale programma's
te volgen en door de invoering van het leerwegondersteunend onderwijs de i-faciliteiten
tegelijkertijd gedeeltelijk aan de afdelingen worden onttrokken.De ondergetekende leidt uit de vraagstelling af dat de leden van de PvdA-fractie
het probleem verengen tot de basisberoepsgerichte leerweg. Met dat standpunt
kan worden ingestemd; hier wordt aan toegevoegd toe dat het probleem zich
vooral toespitst op de sector techniek binnen die leerweg. Bij de andere sectoren
en leerwegen is dit probleem niet of nauwelijks aanwezig. Juist het belang
van een goede aansluiting van de intrasectorale programma's op een traject
van werken en leren maakt dat de recentelijk ontworpen programma's nog eens
tegen het licht van die aansluiting worden bezien en bijgesteld. De ondergetekende
wil er zeker van zijn dat in de aansluiting geen fricties optreden. Fricties
worden voorkomen door aansluitende programma-inhouden, maar óók
door leerlingen voldoende algemene vaardigheden en attituden bij te brengen.
Dit laatste geheel in overeenstemming met de aanbevelingen van de commissie-Van
Veen.Zekerheden om de afdelingsstructuur in stand te houden, zoals bedoeld
door de PvdA-fractie voor met name de leerlingen in de basisberoepsgerichte
leerweg, zijn neergelegd in de spelregels. Deze voorzien erin dat er regionaal
voor wordt zorggedragen dat leerlingen die dat willen, steeds de technische
kernafdelingen binnen de basisberoepsgerichte leerweg kunnen volgen. Naast de toekomstige spreiding van het vbo is van belang wat de nieuwe
inhoud wordt van de diverse afdelingen en programma's, zo menen de leden van
de CDA-fractie. Daarom vragen zij inzicht in de stand van zaken. Tevens wensen
deze leden een reactie op vragen over de betrokkenheid van het bedrijfsleven
bij de inhoud van de diverse programma's, en het aanbod van zowel de klassieke
afdelingsprogramma's als de intrasectorale programma's, al of niet in een
combinatie die is toegesneden op specifieke leerlingen.De nieuwe examenprogramma's zijn ontwikkeld volgens de aanwijzingen in
de ontwikkelstandaard (29 september 1995, kamerstukken II 1995/96, 24 400,
hfdst. VIII, nr. 6), mét betrokkenheid van het vervolgonderwijs en
het georganiseerd bedrijfsleven. De programma's bevinden zich nu in de overlegen
adviesfase. Vooruitlopend hierop is reeds toegezegd om de recentelijk ontworpen
intrasectorale programma's nog eens te bezien en, zoals al eerder is aangegeven,
met een adviserende betrokkenheid van de branche-organisaties en de landelijke
organen daarbij. Deze intrasectorale programma's vervangen de klassieke afdelingsprogramma's
niet: beide programmatypen kunnen naast elkaar worden gehanteerd. Het is dan
aan de school om te bezien voor welke groep leerlingen zij óf het intrasectorale
programma aanbieden óf de afdelingsvakken. De scholen kunnen daarbij
overwegingen betrekken als door deze fractieleden aangegeven.De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
de producten van de werkgroep voor de intrasectorale programma's. Zonder vooruit
te willen lopen op definitieve besluitvorming, willen deze leden nu reeds
naar voren brengen dat zij met voldoening zien dat is afgestapt van het voornemen
om vier intrasectorale programma's te ontwikkelen. De huidige intrasectorale
programma's combineren onderdelen uit twee afdelingsvakken. Deze leden zijn
verheugd dat het bedrijfsleven hiermee zijn belofte gestand heeft gedaan mee
te werken aan het terugdringen van het grote aantal afdelingen, zonder dat
dit ten koste gaat van de herkenbaarheid van de afdelingen voor het ontvangende
bedrijfsleven, in het bijzonder met betrekking tot de beroepsbegeleidende
leerweg in het mbo.Het is goed te constateren dat de insteek voor de intrasectorale pro-
gramma's op zo'n brede steun kan rekenen.Wat ook tot tevredenheid van de leden van de VVD-fractie stemt is dat
in geval van overlap of grote verwantschap tussen afdelingen, is gebleken
dat er bereidheid is om door clustering te komen tot een intrasectoraal programma.
Wel krijgen deze leden signalen dat de invulling van deze intrasectorale programma's
nog niet tot volle tevredenheid van het relevante bedrijfsleven heeft plaatsgevonden.
De leden van de VVD-fractie hechten aan een gedegen aanpak c.q. goede afstemming
met het relevante bedrijfsleven bij de vaststelling van intrasectorale programma's.
Zij vragen of dit kan worden toegezegd.De leden van de D66-fractie vragen zich af of invoering van intrasectorale
programma's tot gevolg heeft dat de programma's per school gaan verschillen.
Dit lijkt hen, uit oogpunt van inzichtelijkheid voor leerlingen, vervolgopleidingen
en werkgevers, niet wenselijk. In dit verband menen ook zij dat de inhoud
van de programma's in nauwe samenwerking met onderwijs en bedrijfsleven zal
moeten worden opgezet.Zoals reeds hiervoor gemeld, zal het georganiseerd bedrijfsleven in een
adviserende rol worden betrokken bij de verdere ontwikkeling van de intrasectorale
programma's. Dit geldt ook voor de landelijke organen van het beroepsonderwijs
en de BVE-Raad.De leden van de fractie van D66 hebben onlangs concepten ontvangen voor
zeven nieuwe intrasectorale programma's. Zij zijn in principe tevreden
met de toezegging in het wetsvoorstel dat afdelingsgericht onderwijs binnen
de sectoren zal kunnen blijven bestaan, naast de eventueel in te voeren intrasectorale
programma's. Tevens kunnen zij in beginsel instemmen met de opgenomen spelregels.
Zij vrezen echter dat scholen meer uit financiële dan uit onderwijsinhoudelijke
overwegingen geneigd en gedwongen zullen zijn te kiezen voor intrasectoraal
boven afdelingsgericht onderwijs. Deze leden willen de regering vragen hoe
zij dit denkt te voorkomen.De ondergetekende neemt met genoegen kennis van de steun voor het beleid
inzake het vbo. De door de leden geschetste mogelijke handelwijze van scholen
wordt onderkend, waarbij onderwijsinhoudelijke argumenten en de belangen van
leerlingen bij de keuze voor óf intrasectorale programma's óf
afdelingsgericht onderwijs op de achtergrond raken. Daarom zal de Regievoerder
en het PMVO worden gevraagd het proces nauwlettend te volgen en hierover te
rapporteren. In de voorlichting voor scholen zal vooral worden ingezet op
de onderwijskundige overwegingen voor dit nieuwe programma-type. Overigens
heeft de ondergetekende er in de spelregels voor gezorgd dat elke regio erin
moet voorzien dat de technische kernafdelingen binnen de basisberoepsgerichte
leerweg bereikbaar blijven.Naast voorgaande overwegingen, hebben de leden van de fractie van D66
grote aarzelingen over het opstellen van intrasectorale programma's uit combinaties
van onderdelen van afdelingsvakken uit meer dan één afdeling
binnen een sector. Dit zal heel zorgvuldig moeten gebeuren om te voorkomen
dat de nieuwe programma's slechts een samenraapsel worden van delen van de
afdelingsprogramma's. Verder betwijfelen deze leden of hiermee de zo gewenste
vernieuwing in aanpak en het aantrekkelijker maken van de programma's wel
tot stand komen.Deze opmerkingen in het kader van de concept-intrasectorale programma's
zullen worden betrokken bij de verdere ontwikkeling van deze programma's.De leden van de fractie van D66 hebben meermaals hun twijfels geuit over
intrasectorale programma's voor de basisvariant van de beroepsgerichte leerweg.
Zij denken dat afdelingsgericht onderwijs meer past bij het soort leerlingen
dat deze leerweg volgt, omdat een brede opleiding voor velen van hen te theoretisch
en daardoor weinig motiverend zal zijn. In een eerder overleg hebben de leden
reeds gevraagd of het niet mogelijk zou zijn in ieder geval bij deze leerweg
te kiezen voor beroepsgerichte afdelingsprogramma's waarin de algemene vorming
wordt verweven. De regering heeft indertijd dit voorstel afgewezen, maar de
leden maken uit het advies «Infra en Intra» op dat zij gedeeltelijk
van mening is veranderd. Zo blijven de kernafdelingen techniek (bouwtechniek,
elektrotechniek en metaaltechniek) behouden voor de leerlingen die de basisvariant
van de beroepsgerichte leerweg bezoeken. Tevens wordt de afdeling motor- voertuigentechniek
buiten het intrasectorale programma gehouden. Deze leden zien dit als een
serieuze verbetering van de voorstellen. Toch hebben zij nog steeds twijfels
of dit niet voor alle technische afdelingen zou moeten blijven gelden.De ondergetekende is reeds ingegaan op de wens om zo veel mogelijk de
technische afdelingen voor leerlingen beschikbaar te houden. De spelregels
voorzien hier in. Zij benadrukt hierbij dat veel zal afhangen van de keuzen
die leerlingen zullen gaan maken uit het totaal aanbod.De opmerking van deze fractie over het verweven van algemene en beroepsvorming
wordt onderschreven, maar ervaringen leren dat het streven om algemene vakken
en beroepsgerichte vakken meer op elkaar te betrekken, gemakkelijker is geformuleerd
dan gerealiseerd. De leden van de fractie van D66 willen weten hoe gezorgd gaat worden voor
een goede aansluiting van de intrasectorale programma's en de afdelingsprogramma's
op de kwalificatiestructuur binnen de ROC's. Wat is de reactie van de regering
op signalen van de vakbonden dat in de sector economie nog steeds sprake is
van een overlap in de programma's en in de sector techniek juist van een kloof?
Deze leden willen overigens opmerken er geen bezwaar tegen te hebben als op
termijn een nauwere samenwerking zou ontstaan tussen het nieuwe vmbo en de
ROC's. Een dergelijke verticale onderwijsvoorziening kan zich wat hun betreft
van onderop ontwikkelen. Eventuele belemmerende wetgeving dient te worden
aangepast.Hiervoor is reeds opgemerkt dat de intrasectorale programma's nog worden
bijgesteld. Ook op de vragen van de PvdA-fractie over de sector techniek en
de sector economie is reeds ingegaan. In aanvulling daarop wordt gewezen op
het volgende. De afgelopen jaren is veel discussie geweest over de inrichting
van het eerste-fase-onderwijs. De discussie heeft geleid tot conclusies over
de gewenste inrichting, waarbij het accent niet zozeer is gelegd op de structuur
van de voorzieningen, maar veeleer op de noodzaak van ononderbroken leerwegen
voor leerlingen. Indien over verticalisering wordt gesproken, vat de ondergetekende
dit op in de zo juist aangegeven betekenis, dus in de zin van longitudinale
leerstofplanning en niet in de zin van institutionele fusies.De leden van de GPV-fractie staan positief tegenover de ontwikkeling van
intrasectorale programma's. De leden vragen echter wel naar de mogelijkheden
om dergelijke programma's vorm te geven, bezien in het licht van de huidige
spreiding van vbo-afdelingen. Zij nemen niet aan dat de vormgeving van dergelijke
programma's afhankelijk is van schaalvergroting of uitruil van afdelingen,
maar dat deze vanuit het bestaande aanbod op scholen kunnen worden vormgegeven.De ondergetekende brengt de GPV-fractie de brief over de invoering van
intrasectorale programma's van 8 september 1997 in herinnering. De bij de
brief gevoegde spelregels voldoen naar het oordeel van de ondergetekende aan
de wens van deze fractie.De leden van de SGP-fractie vragen of voor de invoering van zowel de gemengde
leerweg als de intrasectorale programma's wel voldoende draagvlak bestaat.
Ook tonen zij zich bezorgd over een goed beroepsperspectief. Zij vragen ten
slotte in hoeverre sprake is van overlap in doelgroepen en doelstellingen
tussen intrasectorale programma's en de gemengde leerweg.Op de aspecten die deze leden aanhalen, is reeds eerder ingegaan in reactie
op soortgelijke opmerkingen en vragen van onder meer de fractie van PvdA. mens en maatschappijDe leden van de CDA-fractie wensen nader te worden geïnformeerd over
de ontwikkeling van het combinatievak mens en maatschappij. In het bijzonder
vragen zij of het vak mens en maatschappij breed – inclusief aardrijkskunde –
wordt ontwikkeld, en in het verlengde daarvan, waarom het vak aardrijkskunde
in geen enkele leerweg een verplicht vak is.De leden van de VVD-fractie hebben eveneens enkele opmerkingen over het
combinatievak mens en maatschappij (elementen uit aardrijkskunde, geschiedenis
en maatschappijleer). Over dit vak tonen zij verbazing, onder verwijzing naar
eerdere discussie hierover met de Tweede Kamer, waar – net zoals in
de bovenbouw van vwo en havo – is gepleit voor een combinatie tussen
geschiedenis en maatschappijleer, en daarnaast voor een zelfstandig vak aardrijkskunde.
De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering de voorstellen in deze zin
aan te passen. Alvorens op de vragen over de combinatievakken in te gaan, wil de ondergetekende
kort de mogelijke combinaties in de periode van de basisvorming noemen:– natuur- en scheikunde met biologie,– twee of drie van de vakken geschiedenis en staatsinrichting, aardrijkskunde
en economie,– informatiekunde met één van de vakken Nederlandse
taal, economie, wiskunde, natuur- en scheikunde, techniek,– twee of meer van de vakken behorende tot de beeldende vorming.In het overleg over mavo-vbo-so met de Tweede Kamer van 6 juni 1996 heeft
de ondergetekende aangegeven dat een breed combinatievak mens en maatschappij
zou worden ontwikkeld. De inhoud daarvan moet relevant zijn voor de sector
zorg en welzijn. Vanwege de breedte kunnen tijd, ruimte en sociale processen
geïntegreerd worden betrokken, zonder bij voorbaat een van de beschouwingswijzen
uit te sluiten. De ondergetekende heeft toegezegd dat ter vergelijking ook
een combinatie van maatschappijleer en geschiedenis zou worden ontwikkeld.
Conform deze toezeggingen worden beide varianten ontwikkeld en ter advisering
aangeboden aan betrokken organisaties en instellingen. Beide varianten zullen
ook aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. In het voorliggende wetsvoorstel
heeft de ondergetekende de voorkeur gegeven aan het vak «mens en maatschappij».
Dit vanuit de opvatting dat, gegeven de voorwaarde van een goed programma,
een doorstroomrelevant vak de voorkeur verdient, waarin sociale processen
behalve in hun historische context ook vanuit het oogpunt van hun ruimtelijke
dimensie kunnen worden bekeken.Toegezegd was bovendien dat de beslissing voor invoering zal afhangen
van de vraag of voor het nieuwe vak een goed programma wordt ontwikkeld. Uiteindelijk
beslissen Tweede Kamer en regering over invoering. Omdat het programma nog
niet is vastgesteld, is in de wet een overgangsbepaling opgenomen: mens en
maatschappij kan volgens artikel XVIII tot een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip als sectorverplicht vak worden vervangen door maatschappijleer II,
geschiedenis of aardrijkskunde.Na invoering van het combinatievak mens en maatschappij blijft het vak
aardrijkskunde in de leerwegen mavo en vbo overigens gehandhaafd in het keuzedeel
van de theoretische en de gemengde leerweg. Met de nadrukkelijke aandacht
voor belangrijke ruimtelijke thema's als vervoer en transport, migratie, verstedelijking,
relatie tussen samenleving en natuurlijke omgeving, ruimtelijke beeldvorming,
derde wereld, Europa, recreatie en toerisme, levert het vak een belangrijke
bijdrage aan de algemene ontwikkeling en burgerschapsvorming. De reden om
het vak niet als sectorverplicht vak op te nemen is gelegen in het feit dat
de specifieke bijdrage van het vak aardrijkskunde niet doorstroomrelevant
is voor een van de sectoren als geheel. Als integraal onderdeel van een breed
sectorverplicht maatschappijvak kan de specifiek geografische bijdrage in
de beschouwing van doorstroomrelevante thema's wel worden meegenomen.Voor de volledigheid kan, in reactie op de verwijzing van de VVD-fractie
naar het overleg met de Kamer van 6 juni 1996, worden gewezen op hetgeen hiervoor
is opgemerkt over de toezegging om naast het combinatievak mens en maatschappij
ter vergelijking ook een combinatie van maatschappijleer en geschiedenis te
ontwikkelen.De leden van de VVD-fractie waren eveneens zeer verbaasd over de introductie
van het nieuwe combinatievak natuurleer (elementen uit natuur- en scheikunde
I, II en biologie). Hiermee wordt teruggegrepen naar het oorspronkelijke voorstel
om het vak science in te voeren. Hierover heeft een discussie
met de Tweede Kamer plaatsgevonden. De VVD-fractie blijft van mening dat het
vak biologie als zelfstandig vak gehandhaafd moet blijven (zie overleg 6 juni
1996). Zij verzoeken de regering dringend het vak natuurleer te vervangen
door biologie. Het vak natuur-/scheikunde kan rekenen op instemming van de
VVD.Eerder is in reactie op een voorgaande vraag van de PvdA-fractie al aangegeven
dat het eerder als «science» aangeduide combinatievak in het wetsvoorstel
«natuurleer» wordt genoemd. In het meermalen gememoreerde overleg
met de Tweede Kamer van 6 juni 1996 heeft de ondergetekende daaromtrent verklaard:– dat het vak «science» mede op verzoek van de Minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en het landbouwonderwijs zou worden
ontwikkeld,– dat het vak zou worden ontwikkeld op basis van de ervaringen met
het vak in de basisvorming in het landbouwonderwijs, maar– dat zij «science» als sectorvak voor de sector zorg
en welzijn niet wilde uitsluiten.Omtrent de invoeringsaspecten is hiervoor reeds een en ander gezegd. Zolang
het programma van het vak «natuurleer» nog niet is vastgesteld,
wordt dit vak volgens artikel XVIII tot een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip als sectorverplicht vak vervangen door «biologie».Voor vak «natuurleer» geldt dat begin 1998 het concept-programma
ter advisering kan worden voorgelegd aan betrokken organisaties en instellingen.
Na invoering van het combinatievak «natuurleer» blijft overigens
het vak biologie in de leerwegen mavo en vbo gehandhaafd in het keuzedeel
van de theoretische en de gemengde leerweg.De leden van de fractie van D66 zijn zeer verbaasd over de richting die
de regering heeft gekozen ten aanzien van combinatievakken. Deze leden hebben
met de regering meermalen over deze kwestie gesproken. Daarbij hebben zij
steeds aangegeven twee combinatievakken bespreekbaar te vinden. Ten eerste
een combinatie van geschiedenis en maatschappijleer, dus zonder aardrijkskunde
(«mens en maatschappij»). Ten tweede een combinatievak natuurkunde
en scheikunde, dus zonder biologie (nask I en II). Op dit standpunt blijven
zij staan.De ondergetekende verwijst naar de beantwoording van de vragen van de
CDA-fractie en de VVD-fractie hiervoor. examens nieuwe stijlDe leden van de PvdA-fractie vragen hoe de overgangsregeling voor het
invoeren van combinatievakken en de bezemregeling voor de jaren 2002 en 2003
er uitzien.Artikel XVIII van het wetsvoorstel bevat de overgangsregeling voor de
combinatievakken. In het artikel wordt bepaald dat, voordat de nieuwe combinatievakken
worden ingevoerd, de (huidige) vakken onderdeel van de leerwegen blijven uitmaken.
Bij koninklijk besluit wordt het tijdstip van invoering van de combinatievakken
vastgesteld; over deze invoering wordt eerst overleg gepleegd met beide kamers
der Staten-Generaal.Voor de bezemregeling verwijst de ondergetekende naar artikel XIX. Op
de gebruikelijke wijze is daarin omschreven dat tot uiterlijk het schooljaar
2002–2003 leerlingen de gelegenheid krijgen om eindexamen af te leggen
volgens de op 31 juli 1998 geldende regels. 3.2 Hulpstructuur: leerwegondersteunend onderwijs algemeenDe leden van de PvdA-fractie staan achter de intentie om de scheiding
tussen het speciaal onderwijs en het reguliere onderwijs zo veel mogelijk weg te werken, maar vrezen dat op de voorgestelde wijze «het
kind met het badwater wordt weggegooid». Ze vragen of de binnen het
vso en ivbo aanwezige deskundigheid optimaal zal worden benut voor de inrichting
van het leerwegondersteunend onderwijs, en of – ook in de toekomst –
voldoende middelen beschikbaar zijn om de forse stappen in het wetsvoorstel
zonder schade te kunnen zetten. In verband hiermee willen ze de opvatting
vernemen over de suggestie het huidige budget van middelen en personeel ten
behoeve van vso-leerlingen te oormerken.Door de integratie van het vso met het vo kan de deskundigheid van beide
schoolsoorten beter worden benut. Immers, leerlingen die nu zijn aangewezen
op het vso-lom, kunnen dan beter profiteren van het aanbod in de leerwegen.
Leerlingen in het reguliere vo krijgen betere toegang tot het leerwegondersteunend
onderwijs. De deskundigheid uit het vso kan daarnaast ook worden ingezet ten
behoeve van de ondersteuning van de leraren in het voortgezet onderwijs.Door schooloverstijgende taken met betrekking tot de zorgverbreding in
het onderwijs aan een samenwerkingsverband toe te wijzen, is er op regionaal
niveau een kader waarbinnen de deskundigheid van verschillende scholen meer
in samenhang kan worden benut.Voor ontwikkeling en implementatie van het onderhavige wetsvoorstel is
voor de jaren 1997 tot en met 2001 een totaal aan middelen beschikbaar van
263,6 mln. gulden, onder te verdelen naar:– nascholing, schoolmanagement 6,4 mln.– voorbereiding leraren op onderwijsvernieuwing 50,0 mln.– samenwerkingsverbanden/pilotprojecten 97,7 mln.– herschikking afdelingen 31,3 mln.– programmering onderwijsverzorgingsinstellingen 37,5 mln.– diversen 40,7 mln.De middelen voor nascholing en schoolmanagement zijn in 1997 en 1998 daarvoor
ingezet. Voor de voorbereiding van docenten in het mavo en vbo stelt de ondergetekende
een budget van 50 mln. gulden beschikbaar. Voor de toelichting op dit deel
van het budget wordt verwezen naar paragraaf 1.De samenwerkingsverbanden en de pilotprojecten draaien volop: de hiervoor
beschikbare middelen zijn vooralsnog voldoende gebleken. Er is natuurlijk
nog geen eindbeeld van de herschikking van afdelingen, de optieplannen moeten
hierin inzicht verschaffen. De getroffen voorziening lijkt echter voldoende
als stimulans voor een proces dat per saldo bij de scholen tot een efficiency-verbetering
zal leiden.De programmering van de ontwikkeling van curricula en examens is redelijk
goed te ramen.Het totaal overziende kan worden geoordeeld dat aan belangrijke elementen
voor de invoering, zoals nascholing, samenwerkingsverbanden, herschikking
en herziening curricula en examens, voldoende aandacht en budget worden besteed.De ontwikkeling van het leerwegondersteunend onderwijs en het praktijkonderwijs
is niet belast met een bezuinigingstaakstelling. De zorgmiddelen die in de
huidige situatie beschikbaar zijn voor ivbo, vso-lom en vso-mlk zullen ook
in de toekomst beschikbaar zijn. Daarnaast wordt erop gewezen dat uit internationale
vergelijking blijkt dat het aantal zorgleerlingen in Nederland relatief hoog
is. Een (verdere toename) van het relatieve aandeel van leerlingen die speciale
zorg behoeven, ligt dus niet in de rede. Voorts zijn in het Technisch Overleg
afspraken gemaakt over monitoring. Voor eventuele problemen zal in gezamenlijk
overleg – in het licht van de doelstellingen van de zorgstructuur –
naar een adequate oplossing worden gezocht. Zowel in de overgangsperiode – dus tot 2002 – als na de invoering
van het zorgbudget (met ingang van 1 augustus 2002), worden in de budgettoekenning
de middelen geoormerkt die zijn bedoeld voor de speciale zorg. In dit verband
wordt met oormerking niet bedoeld dat scholen of samenwerkingsverbanden worden
afgerekend op basis van een eventueel verschil tussen de voor speciale zorg
toegekende middelen en feitelijk bestede middelen. De ondergetekende gaat
ervan uit dat de school de voor zorg toegekende middelen aan het beoogde doel
zal besteden. Een dergelijke aanpak sluit volledig aan op de lump-sum-systematiek.De leden van de VVD-fractie staan positief tegenover het beleidsperspectief
voor het leerwegondersteunend onderwijs. De pilotprojecten hulpstructuur (leerwegondersteunend
onderwijs) en arbeidsmarktgerichte leerweg (praktijkonderwijs) zijn in 1996
toegewezen. Deze leden hebben met instemming kennisgenomen van het feit dat
zo veel aanvragen voor pilotprojecten zijn ingediend en toegewezen. De pilotprojecten
dienen dusdanige informatie op te leveren zodat het beleidsperspectief kan
worden omgezet in concrete beleidsvoornemens. In dit verband vragen de leden
van de VVD-fractie zich af in hoeverre het mogelijk is om binnen een jaar
reeds tot definitieve conclusies te komen over de vormgeving van het leerwegondersteunend
en het praktijkonderwijs, te meer daar in de brief van 19 september 1996 (OCW
96–1087) een evaluatie in 1998 van deze pilotprojecten wordt aangekondigd.
Kan de regering de eerste voorlopige bevindingen over deze pilotprojecten
nu reeds aan de Tweede Kamer meedelen? Wie heeft de tussentijdse evaluatie
uitgevoerd en wie zal de evaluatie in 1998 uitvoeren? Naar het oordeel van
de VVD-fractie gaat de regering te snel.Het is zeker niet noodzakelijk dat de scholen al binnen een jaar precies
weten hoe de definitieve vormgeving van praktijkonderwijs en leerwegondersteunend
onderwijs er zal uitzien. Er is immers sprake van een groeimodel. De periode
van 1 augustus 1998 tot 1 augustus 2002 is de periode waarin het praktijkonderwijs
en het leerwegondersteunend onderwijs vorm zullen krijgen. Gedurende deze
periode zal het PMVO in samenwerking met de verzorgingsinstellingen dit proces
ondersteunen. De pilotprojecten zullen als voorlopers in dit proces laten
zien hoe de organisatie, het onderwijsprogramma en de uitvoering van leerwegondersteunend
onderwijs en praktijkonderwijs vorm kunnen krijgen. Andere samenwerkingsverbanden
kunnen van deze ervaringen profiteren.Het SCO-Kohnstamminstituut heeft de opdracht om de pilotprojecten te evalueren.
Aangezien het merendeel van de pilotprojecten in de tweede beoordelingsronde
van januari 1997 is toegewezen, is het evaluatietijdpad enigszins aangepast.
Voorzien is in een nulmeting in het najaar van 1997, een tussentijdse rapportage
medio 1998, en een eindrapportage in het voorjaar van 1999. De rapportages
zullen aan de Tweede Kamer worden toegezonden.De leden van de VVD-fractie stellen dat te veel belangrijke zaken bij
koninklijk besluit dan wel bij of zelfs krachtens ambv worden geregeld. De
beide kamers der Staten-Generaal zouden hierdoor hun medewetgevende taak bij
omzetting van het beleidsperspectief in concrete beleidsvoornemens niet meer
ten volle uit kunnen oefenen. Daarom vragen deze leden om een chronologisch
overzicht van voorgenomen beslismomenten en de wijze waarop de Tweede Kamer
daar zo nodig invloed op kan uitoefenen.Een chronologisch overzicht van de ontwikkeling van het leerwegondersteunend
onderwijs ziet er als volgt uit:– 1 augustus 1998:* inwerkingtreding van het wetsvoorstel; van rechtswege omzetting van
ivbo in leerwegondersteunend onderwijs;– 1 januari 1999: * verplichte aansluiting bij een samenwerkingsverband;* eerste mogelijkheid tot instelling van een OPDC;– 1 augustus 1999:* eerste mogelijkheid tot samengaan van vo en vso;* eerste mogelijkheid tot keuze van vso-lom voor OPDC;– 1 augustus 2000:* evaluatie;– 1 augustus 2002:* beslissingen over inzet van zorgmiddelen;* laatste mogelijkheid tot samengaan van vo en vso;* laatste mogelijkheid tot keuze van vso-lom voor OPDC;* evaluatie.Parallel hieraan wordt het leerwegondersteunend onderwijs in de desbetreffende
pilotprojecten inhoudelijk verder ontwikkeld.De mogelijkheden van de Tweede Kamer om op de ontwikkelingen invloed uit
te oefenen zijn gelegen in onder meer de behandeling van het onderhavige wetsvoorstel,
alsmede in de beoordeling van de amvb's en ministeriële regelingen die
op grond van het wetsvoorstel worden getroffen. Van alle uitvoeringsbesluiten
en -regelingen – waarvan enkele via een voorhangprocedure aan de Tweede
Kamer zullen worden voorgelegd – wordt overigens verderop in deze nota
(in het hoofdstuk «Overige punten naar aanleiding van algemeen deel»)
een overzicht gegeven.De leden van de VVD-fractie waarderen het dat bij de toewijzing van de
pilotprojecten leerwegondersteunend onderwijs, de pilotprojecten praktijkonderwijs
en de deelprojecten rekening is gehouden met een goede spreiding over het
land. Daarnaast waarderen zij het dat AOC's met grote vbo-afdelingen in de
experimenten zijn opgenomen. Deze leden vragen zich af of een definitieve
wettelijke regeling op dit moment deze pilotprojecten niet zal frustreren.
Graag zouden deze leden op de hoogte worden gesteld van de bevindingen over
de stand van zaken van de pilotprojecten, van de kwaliteitsgroep en alle andere
actoren die begeleidende functies vervullen.De aspecten die binnen de pilotprojecten worden beproefd, betreffen de
volgende thema's:– leerwegondersteunend onderwijs:* inzet van vso-docenten in het vo, en van vo-docenten in het vso,* werken met individuele handelingsplannen,* de relatie tussen onderwijs en jeugdhulpverlening,* de bestuurlijke en organisatorische positionering van het vso,* het zorgbudget,* flexibele afsluiting,* de commissie leerlingzorg,* één-loket-functie, en* het OPDC;– praktijkonderwijs:* indicatie (toelaatbaarheid),* programma-aanbod,* de relatie onderwijs-arbeidsmarkt,* inbedding in lokaal c.q. regionaal beleid,* functie-profielen, en* de bestuurlijke positie.De keus voor deze thema's is gebaseerd op het perspectief dat voor het
leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs werd geschetst in de Uitwerkingsnotitie
van januari 1996. Het is dan ook niet te verwachten dat de onderhavige wettelijke
regeling, die dit perspectief bevat, de ontwikkelingen binnen de pilotprojecten
zal frustreren. De Tweede Kamer is reeds geïnformeerd over de aanvraagprocedure van
de pilotprojecten, de toekenning van de projecten en de inhoud van de projecten.De stand van zaken is, zoals hiervoor al is vermeld, dat aan het SCO-Kohnstamminstituut
de opdracht is verstrekt om de pilot-projecten te monitoren. De nulmeting
zal dit najaar verschijnen. De tussenrapportage is gepland in 1998, begin
1999 wordt de eindevaluatie verwacht. Deze rapportages zullen worden toegezonden
aan de Tweede Kamer.Het PMVO zal de pilotprojecten begeleiden en voorstellen doen voor de
verspreiding van de ontwikkelde producten. De kwaliteitsgroep, bestaande uit
vertegenwoordigers van het Technisch Overleg, laat zich geregeld informeren
over de bevindingen binnen de pilotprojecten. Op basis hiervan adviseert deze
groep via het Technisch Overleg de ondergetekende over de inhoudelijke voortgang
van het traject. doelgroepDe leden van de fractie van D66 kunnen zich niet vinden in de typering
van de onderscheiden doelgroepen. Zo zijn zij er bij voorbeeld van overtuigd
dat een groot deel van de huidige vso-lom- en ivbo-leerlingen soms cognitief
wel in staat zijn een diploma te halen, maar alleen als zij hun onderwijs
in een beschermde omgeving krijgen aangeboden. Volgens deze leden blijft er
voor bepaalde leerlingen dan ook behoefte aan een pedagogisch-didactische
setting als het vso-lom; indien die er niet is, vrezen zij afstroom van een
groot deel van de vso-lom-leerlingen naar het vso-zmok. Ze vragen of de regering
deze opvatting kan delen, en zo ja, wat voor maatregelen dan nodig zouden
zijn om deze afstroom te voorkomen.Het samenwerkingsverband heeft de mogelijkheid om, al dan niet in de vorm
van of verbonden aan een OPDC, voorzieningen te treffen voor leerlingen die
zijn gebaat bij opvang in een beschermde omgeving. De opvatting van de D66-leden
dat een groot deel van de huidige vso-lom- en ivbo-leerlingen blijvend zou
zijn aangewezen op een aparte voorziening, wordt door de cijfers niet gestaafd:
80% van de vso-lom-leerlingen stroomt na een gemiddelde verblijfsduur van
2,3 jaar door naar (i)vbo, mavo of kort-mbo.De ondergetekende vreest overigens geen ongewenste afstroom van leerlingen
naar het vso-zmok. Er worden indicatiecriteria opgesteld, op basis waarvan
leerlingen een duidelijke verwijzing krijgen voor het leerwegondersteunend
onderwijs of praktijkonderwijs. Parallel daaraan worden in het kader van het
wetsvoorstel WEC (Wet op de expertisecentra) criteria ontwikkeld voor het
onderwijs aan gedragsgestoorde leerlingen, onder wie vso-zmok-leerlingen. functieVoor de PvdA-fractie staat niet zozeer de aanwezigheid van een zelfstandige
schoolsoort voorop, als wel de garantie dat elke leerling het onderwijs kan
krijgen dat hij of zij nodig heeft. Op dit punt wil de fractie meer zekerheid
hebben. De verantwoordelijkheid voor de integratie wordt terecht bij de desbetreffende
instellingen gelegd. Voor de PvdA-fractie is echter onduidelijk hoe deze instellingen
worden gestimuleerd om tot een zo goed mogelijke integratie te komen. In verband
hiermee vragen zij welke stimulansen er op dit punt zijn naast de invoering
van het zorgbudget, en waarom niet wordt gekozen voor een constructie zoals
ook bij het Weer Samen Naar School beleid (WSNS).Het wetsvoorstel beoogt een kwaliteitsverbetering van het zorgaanbod binnen
het onderwijs door het creëren van een helder perspectief voor de leerling (diplomagericht, praktijkgericht), en door de zorg-deskundigheid
dichter bij het regulier onderwijs te brengen (door integratie van vo en vso).
Integratie van vo en vso maakt meer variatie mogelijk in de wijze waarop extra
ondersteuning kan worden geboden. Naast de twee uitersten – louter regulier
en louter speciaal onderwijs – komt meer ruimte voor preventieve activiteiten
en ondersteuning in de klas, tijdelijke hulp binnen de school, kortlopende
speciale trajecten en aanbod vanuit een eventueel ingericht OPDC. Pilotprojecten
leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs leveren materiaal en modellen
ten behoeve van andere scholen en samenwerkingsverbanden. Onder coördinatie
van het PMVO wordt een implementatietraject uitgezet om scholen en samenwerkingsverbanden
te ondersteunen bij het inrichten van leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs
en het gebruik van nieuw materiaal en modellen.Er wordt een gezamenlijke verantwoordelijkheid gecreëerd tussen scholen
doordat zij binnen regionale samenwerkingsverbanden afspraken moeten maken
over de organisatie van het onderwijs aan zorgleerlingen – in de vorm
van leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs – en over de
verwijzing naar en toelating tot dit onderwijs. Daartoe stelt het samenwerkingsverband
een commissie leerlingzorg in die beslist over de toelaatbaarheid van leerlingen
tot het leerwegondersteunend onderwijs. In de overgangsfase wordt dit nog
gedaan door de RVC. Over de toelaatbaarheid tot het praktijkonderwijs wordt
beslist door de RVC.Op basis van artikel XXIII van het onderhavige wetsvoorstel wordt een
evaluatietraject uitgezet. Mocht uit de tussentijdse rapportage van het invoeringsproces
blijken dat bijsturing is gewenst, dan kunnen passende maatregelen worden
genomen.Bij WSNS is er voor gekozen om in elk samenwerkingsverband een speciale
school voor basisonderwijs te laten bestaan en deels rechtstreeks te bekostigen.
In het voortgezet onderwijs is daarvoor niet gekozen.Ten eerste omdat het vo, in tegenstelling tot het basisonderwijs, diplomagericht
is. Het leerwegondersteunend onderwijs moet daarom voor zo veel mogelijk leerlingen
zo dicht mogelijk bij het leerwegentraject worden aangeboden. Immers, in een
kleine voorziening beschikt men niet of onvoldoende over de vakdocenten en
vaklokalen die noodzakelijk zijn voor het diplomagerichte onderwijstraject.
Het symbiose-onderwijs dankt hieraan ook zijn bestaan.In de tweede plaats is niet voor een WSNS-achtige aanpak gekozen, omdat
de in omvang belangrijkste bouwsteen van het leerwegondersteunend onderwijs,
het ivbo, nu reeds in het vo is geïntegreerd. Daarbij moet voorts worden
bedacht dat indicatie circa 60% à 65% van de vso-lom-populatie na een
gemiddelde verblijfsduur van 2,3 jaar in het vso doorstroomt naar voornamelijk
het vbo en het kort-mbo. Voor de leerlingen die onvoldoende zijn gebaat bij
regulier leerwegondersteunend onderwijs, kunnen in het samenwerkingsverband
specifieke voorzieningen worden getroffen, bij voorbeeld in de vorm van hulpklassen
of een OPDC. voortgezet speciaal onderwijs (vso)De procesbeschrijving van de omzetting van vso-lom in leerwegondersteunend
onderwijs roept bij de leden van de PvdA-fractie enkele vragen op. Met het
stellen van deadlines en het bieden van keuzemogelijkheden aan instellingen
stemmen deze leden in. Maar het wordt niet duidelijk hoe de betrokken instellingen
tot hun afweging kunnen komen en onder welke randvoorwaarden zij dat kunnen
doen. Met name over de gevolgen van de invoering van de lump-sum-bekostiging
voor de afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs bestaat onduidelijkheid:
de inhoud van de ministeriële regeling is niet bekend en er worden ook geen indicaties gegeven. Gevraagd wordt hoe op tijd duidelijkheid
aan de instellingen zal worden gegeven.In het wetsvoorstel is aangegeven dat een afdeling voor leerwegondersteunend
onderwijs aan een school voor vo, naast de omzetting van rechtswege van de
huidige ivbo-afdelingen, kan ontstaan door samengaan van een vso-lom-school
of -afdeling en een vo-school. De eerste mogelijkheid voor een dergelijk samengaan
doet zich voor met ingang van 1 augustus 1999. Het is dan ook het streven
om, zodra het overleg met beide Kamers is afgerond, en mede op basis van adviezen
van het Technisch Overleg, de scholen zo spoedig mogelijk te informeren over
de voorgenomen bekostiging, rechtspositionele aangelegenheden en overgangsregelingen.De ministeriële regeling waarin de bekostiging voor de nieuw ontstane
afdelingen voor Ieerwegondersteunend onderwijs tijdelijk wordt geregeld, zal
echter niet eerder kunnen verschijnen dan nadat het wetsvoorstel is aanvaard
en als wet in werking is getreden. Publicatie van de ministeriële regeling
is gepland voor het najaar van 1998.Over inhoud van de regeling kan worden vermeld dat de vergoeding van een
afdeling voor Ieerwegondersteunend onderwijs zal plaatsvinden conform de bekostigingsregels
die gelden voor de afdeling voor Ieerwegondersteunend onderwijs die ontstaat
door de omzetting van rechtswege van de huidige ivbo-afdelingen. Hierdoor
ontstaat op bekostigingsniveau een gelijke situatie voor afdelingen voor leerwegondersteunend
onderwijs die op verschillende manieren kunnen ontstaan. De verdere inhoud
van de ministeriële regeling hangt sterk samen met de uitkomsten van
de besprekingen in het Technisch Overleg over de bekostiging in relatie tot
de werkgelegenheids- en salarisgarantie. Een mogelijkheid is om hieraan vorm
te geven door middel van een vaste voet en een overgangsbudget, zodat een
zo groot mogelijke aansluiting wordt gevonden bij de vigerende bekostiging
van het vso-lom, maar zodanig dat ze passend zijn in de lump-sum-systematiek
van het voortgezet onderwijs. De verwachting is dat deze besprekingen binnen
afzienbare termijn zullen zijn afgerond.Ook over de termijn waarbinnen de invoering van leerwegondersteunend onderwijs
en praktijkonderwijs moet zijn gerealiseerd, maakt de PvdA-fractie zich zorgen.
Praktisch en inhoudelijk gezien lijken de termijnen moeilijk, zo niet onmogelijk
haalbaar. Structuren kunnen wel worden opgezet, maar het gaat er om wat binnen
die structuren gebeurt; het ontwikkelen van de benodigde instrumenten en het
opbouwen van een zorgverleningsmentaliteit zullen meer tijd vergen.De invoering van leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs zal,
evenals bij de leerwegen, geleidelijk geschieden. Om de scholen daarbij zo
goed mogelijk te helpen, heeft de ondergetekende het PMVO opdracht gegeven
om in samenwerking met de landelijke ondersteuningsorganisaties een implementatietraject
uit te stippelen. Op basis hiervan zullen scholen en samenwerkingsverbanden
tijdig van informatie, deskundigheid en instrumenten worden voorzien. Overigens
is in dat kader in het najaar van 1997 een scholingstraject gestart voor het
gezamenlijke management van vo en vso. Voor het vso wordt tevens een afzonderlijk
scholingstraject opgezet, dat is gericht op kennismaking met en oriëntatie
op het reguliere vo.De leden van de fractie van D66 vragen of het ook zo kan zijn dat er helemaal
geen vso-school in een samenwerkingsverband wordt ingezet, maar dat de mavo-
en vbo- scholen zelf proberen leerwegondersteunend onderwijs vorm te geven.In de overgangsrechtelijke periode ontstaat een afdeling voor leerwegondersteunend
onderwijs van rechtswege uit het ivbo of, door middel van samenvoeging met
een vo-school, uit het vso-lom. Na afloop van de overgangsrechtelijke
periode is het op voorhand niet uitgesloten dat mavoen vbo-scholen zelf leerwegondersteunend
onderwijs vormgeven, maar dit dient wel in overeenstemming te gebeuren met
het samenwerkingsverband, waar gezamenlijk over de inrichting van het zorgonderwijs
wordt besloten. zorgbudgetDe memorie van toelichting wekt, aldus de leden van de PvdA-fractie, in
eerste instantie de indruk dat met ingang van 1 augustus 2002 een geoormerkt
zorgbudget wordt ingevoerd. Maar wat verderop in de toelichting wordt slechts
gesproken over een mogelijkheid tot invoering. Deze leden willen nu reeds
zekerheid hebben dat voldoende (geoormerkt) geld beschikbaar komt voor de
financiering van het zorgdeel. Zij vragen naar de opvatting van de regering
hierover.Voor een reactie wordt verwezen naar hetgeen op vragen van dezelfde leden
is opgemerkt (zie onder algemeen in paragraaf 3.2 (Hulpstructuur: leerwegondersteunend
onderwijs).De leden van de SGP-fractie vragen of de regering instemt met het oordeel
dat de overheid verantwoordelijk is en blijft voor een adequate bekostiging
van de werkelijke zorgvraag. In dit verband vragen deze leden tevens aandacht
voor de verbreding van de zorg die zal optreden en de «verdunning»
van het zorgbudget als gevolg daarvan. De bekostiging zal immers moeten worden
afgestemd op extra instroom van leerlingen die een beroep doen op de aangeboden
zorg en ondersteuning.De ondergetekende onderschrijft dat de overheid een directe verantwoordelijkheid
heeft voor de bekostiging van de zorgkant. Het wetsvoorstel is niet geformuleerd
vanuit de gedachte dat de bekostiging van de «zorgleerlingen»
zou moeten worden beperkt en verdund. Wel is ingezet op een effectieve en
efficiënte besteding van de middelen, zodat een juiste reactie wordt
gegeven op de zorgvraag, de geboden aanpak en de tijd die daarvoor nodig is. vormgevingHulp moet naar het oordeel van de leden van de PvdA-fractie naar de leerling
toekomen. Welke garanties zijn in het wetsvoorstel opgenomen dat dit ook daadwerkelijk
gebeurt? De deelnemers aan het samenwerkingsverband zijn immers vrij om te
bepalen hoe het leerwegonder- steunend onderwijs wordt aangeboden.De garanties dat leerlingen de hulp krijgen die zij nodig hebben, zijn
in principe dezelfde als in het overig onderwijs. Alle scholen zijn verantwoordelijk
voor de leerlingen die op hun scholen zijn ingeschreven, of het nu gaat om
het voorkomen van voortijdige schooluitval, het bieden van een goed programma
«Nederlands als tweede taal»(NT2) voor anderstaligen, het bieden
van een veilige school of het bieden van leerwegonder- steunend onderwijs
voor leerlingen die extra zorg nodig hebben. Scholen zijn verantwoordelijk
voor hun eigen kwaliteitsbeleid, inclusief een zorgbeleid op schoolniveau.
De inspectie ziet hierop toe.Speciaal voor leerlingen die extra zorg nodig hebben, biedt het wetsvoorstel
daarnaast nog een extra garantie: de afspraken die op het niveau van het samenwerkingsverband
worden gemaakt. Het wetsvoorstel zegt hier in het voorgestelde artikel 10h,
derde lid, van de WVO over: «De bevoegde gezagsorganen in een samenwerkingsverband
dragen gezamenlijk zorg voor een toereikende organisatie en deskundige ondersteuning
van het onderwijs voor leerlingen voor wie een orthopedagogische en orthodidactische
benadering is geboden, alsmede voor overdracht van de deskundigheid op dit
gebied tussen de scholen in het samenwerkingsverband». De bevoegde gezagsorganen binnen het samenwerkingsverband kunnen hieraan
bij voorbeeld uitvoering geven door een orgaan in te stellen en dat OPDC te
noemen; ook is het mogelijk een andere aanwezige zorgvoorziening als zodanig
aan te duiden. Het ligt voor de hand dat binnen het samenwerkingsverband hierover
meerjarenafspraken worden gemaakt. Deze OPDC's kunnen tevens worden betrokken
bij het zoeken naar oplossingen voor de spijbelproblematiek.Door deze beide verantwoordelijkheden, die van het samenwerkingsverband
voor de zorgleerlingen in de regio en die van de school voor de eigen leerlingen,
kan in beginsel geen leerling meer tussen wal en schip vallen, zo is het oordeel
van de ondergetekende.Van de pilotprojecten wordt veel verwacht, maar de resultaten zijn nog
niet bekend. De leden van de PvdA-fractie hadden liever gezien dat de onduidelijkheid
op een aantal punten voor de behandeling van dit wetsvoorstel zou zijn weggewerkt.
Dat zal zeker ook gelden voor de betrokken instellingen. Verder heeft de PvdA-fractie
twijfels bij de aard van de pilotprojecten; ze willen weten in hoeverre het
hier nog gaat om experimenten, en of ruimte bestaat voor nieuwe, meer grensverleggende
experimenten.De huidige pilotprojecten lopen gedurende de periode 1996–1998.
Het gaat om projecten die zich afspelen binnen de vigerende regelgeving. De
projecten beogen met behulp van tijdelijke extra middelen «good practice»
op te leveren in de vorm van modellen, materialen en werkwijzen. Geslaagde
projecten kunnen een voorbeeld zijn voor anderen, maar ook niet-geslaagde
projecten leveren informatie op. Het PMVO zal een centrale rol spelen in de
verspreiding van de uitkomsten van de pilotprojecten.De eerste producten zullen in het schooljaar 1998–1999 beschikbaar
komen.Zoals eerder gemeld, richt het merendeel van de pilotprojecten uit de
lopende eerste ronde (1996–1998) zich op onderwijsinhoudelijke thema's.
Gepland is om in de periode 1998–2000 een tweede pilotronde te organiseren,
onder meer op basis van de ervaringen uit de eerste ronde. Indien het wettelijk
kader vastligt, is het mogelijk om – in de lijn van hetgeen de PvdA-leden
opmerken – in deze tweede pilotronde meer gerichte verkenningen te plegen,
bij voorbeeld naar bestuurlijke varianten (OPDC) of de inzet van een zorgbudget.De leden van de CDA-fractie wensen enkele nadere vragen te stellen over
de status van het zogenaamde OPDC, onder meer op welke wijze het OPDC wordt
opgericht en bestuurd, en hoe het definitieve bekostigingsmodel voor een dergelijk
centrum eruit ziet. Deze leden vragen verder of, met het oog op versterking
van de rechtspositie van de medewerkers van het OPDC, is overwogen het OPDC
een zelfstandige bekostiging toe te kennen.De bevoegde gezagsorganen in een samenwerkingsverband kunnen besluiten
tot het overdragen van taken en bevoegdheden aan een in te stellen orgaan,
aldus artikel 10h, zesde lid, van de WVO. Het hier bedoelde orgaan kan worden
aangeduid als OPDC. Het is ook mogelijk dat de bevoegde gezagsorganen in het
samenwerkingsverband gezamenlijk een andere aanwezige zorgvoorziening voortaan
als OPDC aanduiden. Dat wordt door middel van de bijgevoegde nota van wijziging
opgenomen in artikel 10h, derde lid, van de WVO.Het wetsvoorstel geeft niet aan op welke wijze een «orgaan»
kan worden gevormd en bestuurd; de uiteindelijke keuze wordt overgelaten aan
de bevoegde gezagsorganen. Zo is het mogelijk dat voor de aan het orgaan overgedragen
taken en bevoegdheden wordt aangesloten bij een centrale dienst. De bepalingen
omtrent de centrale dienst zijn dan van toepassing. Wat betreft de financiering van een OPDC bevat het wetsvoorstel geen bepalingen.
De bevoegde gezagsorganen dragen daar zelf zorg voor. Er is met andere woorden
geen rechtstreekse bekostigingslijn tussen een eventueel OPDC en het Rijk.In vervolg op bovenstaande vragen willen de leden van de CDA-fractie weten
waarom aan het OPDC geen leerlingen kunnen worden ingeschreven, en hoe wordt
gegarandeerd dat een adequate samenwerking tot stand komt tussen het reguliere
vo en het OPDC. Zal het reguliere vo op tijd en efficiënt de (ambulante)
hulp van het OPDC kunnen inroepen? Wat wordt de toekomstige verhouding tussen
een OPDC en de schoolbegeleidingsdienst? Een aantal schoolbegeleidingsdiensten –
al of niet in nevenstichtingen – biedt immers diensten aan die te vergelijken
zijn met de toekomstige taken van een OPDC.Dat de binnen een samenwerkingsverband verenigde scholen samen zorgdragen
voor de bekostiging van de aan het OPDC opgedragen taken, behoeft geenszins
tot onheldere verhoudingen binnen het samenwerkingsverband te leiden. Integendeel,
te veel centrale voorschriften omtrent de wijze van inrichting van een samenwerkingsverband
zouden juist contraproductief kunnen werken waar het de kwaliteit van de samenwerking
betreft.Door een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de zorgfunctie worden
alle scholen in het samenwerkingsverband betrokken bij het aanbod van deze
zorg, alsmede bij het belang van de desbetreffende leerlingen en het personeel
dat met de zorg wordt belast. Indien voor een OPDC in de vorm van een centrale
dienst als bedoeld in artikel 53b van de WVO wordt gekozen, is de rechtspositie
van het personeel dat is aangesteld bij het OPDC, gelijk aan die van het overige
vo-personeel.Aan een orgaan in de zin van artikel 10h, zesde lid, (eventueel OPDC genoemd)
kunnen geen leerlingen worden ingeschreven, omdat zo'n orgaan geen school
is in de zin van de WVO. Over de organisatievorm worden dan ook geen nadere
voorschriften gegeven.De samenwerkende scholen bepalen zelf welke leerlingen gebaat zijn bij
een plaatsing in een OPDC, en hoelang die plaatsing moet duren. De ondergetekende
gaat ervan uit dat zo'n plaatsing eerder uitzondering dan regel is en dat
de periode van plaatsing in tijd beperkt is, omdat de leerling anders mogelijk
vervreemd raakt van het reguliere onderwijsprogramma en het schoolverband.Voor het tot stand komen van een adequate samenwerking tussen een OPDC
en het onderwijs in het samenwerkingsverband zijn overigens naar de mening
van de ondergetekende alle voorwaarden aanwezig. Allereerst is sprake van
een samenwerkingsverband waarin de bevoegde gezagsorganen gezamenlijk tot
afspraken komen over de wijze waarop en de plek waar de zorg voor de desbetreffende
leerlingen wordt aangeboden. Op het niveau van het samenwerkingsverband dient
tevens in gezamenlijk overleg besluitvorming plaats te vinden over het oprichten
en in stand houden van een OPDC. Daarnaast is de financiering van een OPDC
en het personeel dat daar is aangesteld, een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Bezien kan worden in hoeverre samenwerkingsverbanden voor het uitwerken van
de keuze voor een OPDC kunnen worden geholpen.Voor het verlenen van tijdige en efficiënte hulp door een OPDC geldt,
dat de school op het moment dat de geïndiceerde leerling wordt ingeschreven,
reeds stappen kan ondernemen om deze hulp in te schakelen.Ingevolge de Wet van 15 mei 1997 (Stb. 252; regeling schoolbegeleiding)
dragen met ingang van 1 januari 1998 de gemeentebesturen zorg voor de instandhouding van schoolbegeleidingsdiensten. Voor de uitvoering
van taken voor het leerwegondersteunend onderwijs binnen het vo staat het
samenwerkingsverband een aantal mogelijkheden ter beschikking. Zo kan worden
besloten dat deze taken:– worden verzorgd door een OPDC, waarbij eventueel ook (tijdelijk)
van de diensten van een schoolbegeleidingsdienst gebruik zou kunnen worden
gemaakt,– worden verzorgd met behulp van een schoolbegeleidingsdienst, zonder
een OPDC op te richten, of– worden belegd bij het binnen het samenwerkingsverband aanwezige
leerwegondersteunend onderwijs.De leden van de fractie van D66 constateren dat voor de inrichting van
de leerwegondersteuning uit twee modellen kan worden gekozen: het samengaan
van een vso-lom-voorziening met een vo-school waardoor een afdeling voor leerwegondersteunend
onderwijs wordt gevormd, of het in het leven roepen van een OPDC waarbij niet
tot samenvoeging van vo en vso-lom wordt overgegaan. Bij deze laatste optie
worden de leerlingen van het vso-lom ingeschreven aan de scholen binnen het
samenwerkingsverband waaraan reeds leerwegondersteunend onderwijs is verbonden.
Deze leden maken hieruit op dat het OPDC naast het reeds aangeboden leerwegondersteunend
onderwijs komt te staan en niet in plaats ervan. Zij vragen hierbij om een
nadere toelichting, in het bijzonder over de vraag wat de regering voor ogen
staat bij een OPDC. Maar bovenal willen de leden weten of het mogelijk is
dat een leerling gedurende zijn gehele opleiding onderwijs volgt in het OPDC.De ondergetekende merkt het volgende op.Het onderhavige wetsvoorstel geeft aan dat het vso-lom steeds als afdeling
voor leerwegondersteunend onderwijs wordt verbonden aan een school voor mavo
of vbo. Het «samengaan» betekent dat het vso-lom wordt verenigd
met een vo-school, en wel in de vorm van een afdeling voor leerwegondersteunend
onderwijs. Vanuit deze situatie in de overgangsrechtelijke periode kan een
OPDC worden ingericht. Het is de intentie van het wetsvoorstel om het OPDC
vorm te geven vanuit het vso-lom, maar het is mogelijk dat zo'n OPDC vanuit
andere delen van het samenwerkingsverband wordt ingericht (artikel 10h, zesde
lid, van de WVO) of dat een andere zorgvoorziening als zodanig wordt aangewezen
door het samenwerkingsverband.Een tweede mogelijkheid tot het inrichten van een OPDC regelt zich in
de overgangsperiode direct vanuit het vso-lom, te weten op basis van artikel
VI van het wetsvoorstel. Indien het vso-lom in samenspraak met de overige
scholen in het samenwerkingsverband voor dit model kiest, worden de leerlingen –
zoals de aan het woord zijnde leden constateerden – van het vso-lom
ingeschreven aan een afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs die reeds
in het samenwerkingsverband opereert.Op de vraag of het mogelijk is dat een leerling gedurende zijn gehele
opleiding onderwijs volgt in een OPDC, wordt opgemerkt dat dit in beginsel
niet de bedoeling is. Op deze manier zou het OPDC gaan fungeren als een schoolsoort
sui generis, hetgeen zich niet verdraagt met de doelstellingen van het wetsvoorstel
ten aanzien van de invoering van leerwegondersteunend onderwijs dat direct
is gelieerd aan de leerwegen.Ook de leden van de RPF-fractie en van de SGP-fractie vragen wat de verhouding
is tussen enerzijds de centrale dienst die taken opgelegd kan krijgen in het
kader van leerwegondersteunend onderwijs, en anderzijds het OPDC. Evenzeer
willen zij weten of alleen vanuit het vso-lom een OPDC kan worden aangevraagd.Naar aanleiding van soortgelijke vragen van de fractieleden van het CDA
is hiervoor reeds ingegaan op de instelling van een OPDC, zowel in de overgangsrechtelijke fase als op basis van de structurele regelgeving
in de WVO. Kortheidshalve verwijst de ondergetekende naar het daar gestelde.De leden van de SGP-fractie vragen meer duidelijkheid over de voorwaarden
waaronder een OPDC kan worden opgezet vanuit een ivbo-afdeling of -school.Ingevolge artikel II, eerste en tweede lid, van het wetsvoorstel worden
de afdelingen en scholen voor ivbo van rechtswege afdelingen onderscheidenlijk
scholen voor leerwegondersteunend onderwijs. Er gelden geen nadere voorwaarden
ten aanzien van het eventueel opzetten van een OPDC vanuit deze afdelingen
of scholen. Dat is een zaak van het samenwerkingsverband.Herhaald wordt hier dat een centrale dienst één van de wijzen
is waarop een OPDC kan worden vormgegeven. Artikel I, onderdeel Z, wijzigt
artikel 53b van de WVO zodanig dat het mogelijk wordt de centrale dienst daartoe
uit te breiden met onderwijskundig personeel om de benodigde zorg te geven.De leden van de SGP-fractie hebben nog veel vragen bij de vormgeving van
de leerwegondersteunende structuur. Dit is ook een van de onderdelen die nog
verder moeten worden ontwikkeld. Niettemin kunnen instellingen al vanaf 1
augustus 1999 onomkeerbare besluiten nemen. Deze leden vragen zich af wat
voor gevolgen dit heeft als het proces op basis van bij voorbeeld de pilotprojecten
wordt bijgesteld.Elke beslissing tijdens het invoeringsproces heeft in beginsel betrekking
op alle scholen. toelaatbaarheid en toelatingEen toelaatbaar geachte leerling mag binnen het samenwerkingsverband niet
worden geweigerd, zo constateren de leden van de PvdA-fractie. Maar wat gebeurt
er, als een school een leerling niet toelaat; bijzondere scholen behouden
dat recht?In dit verband vinden de leden van de GPV-fractie het van fundamenteel
belang dat binnen het kader van leerlingenmutaties in een samenwerkingsverband
van ouders en leerlingen bij toelating mag worden gevraagd dat zij de grondslag
onderschrijven, zoals ook het geval is in het kader van de WSNS-verbanden.
Gevraagd wordt of de regering die opvatting deelt.De procedure aan de hand waarvan de RVC tot het oordeel komt dat een leerling
toelaatbaar is tot het praktijkonderwijs, is met tal van waarborgen omkleed.
Deze omstandigheid, alsmede het feit dat de bevoegde gezagsorganen van het
samenwerkingsverband gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de inrichting
van zowel het leerwegondersteunend onderwijs als het praktijkonderwijs, leidt
de ondergetekende tot het oordeel dat een toelaatbaar geachte leerling per
saldo niet kan noch zal worden geweigerd door een in het samenwerkingsverband
aangewezen voorziening voor praktijkonderwijs.De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens of – beter dan in
de memorie van toelichting – kan worden onderbouwd waarom de taak om
te beslissen over de toelaatbaarheid van leerlingen in de overgangsfase bij
de RVC's komt te liggen. Gelet op de tijdelijkheid, zien zij hiervan de noodzaak
niet in. Hoe vinden de transfer en het behoud van expertise plaats wanneer
na de overgangsfase de beslissingsbevoegdheid over het leerwegondersteunend
onderwijs bij de commissie leerlingenzorg wordt gelegd?In de overgangsfase beslist de RVC over de toelaatbaarheid tot zowel het
leerwegondersteunend onderwijs als het praktijkonderwijs. De RVC stimuleert
dat de toelating doorzichtiger en controleerbaar is. De commissie
leerlingzorg kan in deze overgangsfase voorstellen doen over de verwijzing
van leerlingen op grond van onderwijskundige rapporten, eventuele aanvullende
testen en afspraken binnen het samenwerkingsverband over de opvang van leerlingen.
In het overgangstraject bouwt de commissie leerlingzorg aldus de nodige expertise
op.Wanneer na de overgangsperiode leerwegondersteunend onderwijs is uitgekristalliseerd
en de commissie leerlingzorg met definitieve verwijzingsprocedures kan werken
op basis van in het voortraject opgestelde beoordeelbare dossiers, mag ervan
worden uitgegaan dat de tijdelijke rol van de RVC's niet meer nodig is. Vanaf
dat moment behoudt de RVC alleen een functie voor de toelaatbaarheid tot het
praktijkonderwijs.De voorkeur van de PvdA-fractie gaat uit naar één regeling
voor zowel de toelaatbaarheid tot het praktijkonderwijs als tot het leerwegonder-
steunend onderwijs, bij of de RVC of de commissie leerlingzorg. De voorkeur
gaat in eerste instantie uit naar de commissie leerlingzorg, onder de voorwaarde
dat de indicatiestelling en de toelating zijn ontkoppeld. Hieraan verbinden
deze leden de vraag hoe de ontkoppeling in de definitieve situatie wordt gegarandeerd,
en wat de beoogde verhouding is tussen de RVC en de commissie leerlingzorg.De voorkeur van deze leden sluit goed aan bij de hetgeen in het wetsvoorstel
is opgenomen over de functie van de commissie leerlingzorg na het overgangstraject.
Indicatiestelling en toelating zijn in het wetsvoorstel ontkoppeld, door de
functies bij verschillende instanties te beleggen. In de structurele situatie
wordt de beslissing over de toelaatbaarheid tot het leerwegondersteunend onderwijs
belegd bij de commissie leerlingzorg. Bezien zal overigens worden op welke
wijze de RVC's hun overgangsrechtelijke bevoegdheden ten opzichte van het
leerwegondersteunend onderwijs hebben uitgeoefend, in het bijzonder of landelijk
tot een uniforme en eenduidige verwijzingssystematiek is gekomen.Voor het praktijkonderwijs blijven de RVC's ook na de overgangsrechtelijke
periode bestaan. Gelet op het belang van de leerling is voor deze constructie
gekozen. Plaatsing in het praktijkonderwijs zal immers voor de leerling verstrekkende
gevolgen hebben voor diens toekomstig maatschappelijk functioneren. Met dergelijke
beslissingen moet voorzichtig en zorgvuldig worden omgegaan. De leden van de CDA-fractie hebben behoefte aan nader inzicht in de indicatiestelling
van leerlingen die zorg behoeven. Ze vragen welke groepen van leerlingen worden
onderscheiden; wat er gebeurt met de bestaande verschillen tussen ivbo, vso-lom,
vso-mlk en vso-zmok; of het in het voornemen ligt om de indicatiestelling
geheel over te laten aan de scholengemeenschap met vso of het samenwerkingsverband;
en of bij indicatiestelling altijd consultatie van een aanwezig OPDC is vereist.Tevens wordt gevraagd waarom voor de periode na 1 augustus 2002 de commissie
van onderzoek uit de ISOVSO – artikel 33, eerste en derde lid –
niet wordt gehandhaafd. Deze leden zien een fundamenteel onderscheid tussen
deze commissie (extern legitimerend) en de commissie leerlingzorg (intern,
school en samenwerkingsverband), ook na 2002. Zij willen weten of de regering
deze visie deelt. En hoewel het hen maar al te goed bekend is dat aan het
verplicht instellen en het functioneren van een centrale commissie ook de
nodige haken en ogen zitten, vragen deze leden zich af of een centrale commissie
in het vo een onnodige verdunning van de zorgmiddelen niet zou kunnen voorkomen.
Deze leden hebben op dit punt gaarne een uitgebreide reactie van de regering.De leden van de SGP-fractie voegen hieraan toe dat zij constateren dat
vanuit het hele onderwijsveld sterke bezwaren worden ingebracht tegen de RVC.
Het is ook niet duidelijk wat de meerwaarde is van deze RVC boven
de commissie leerlingzorg. Deze leden pleiten ervoor dat de toelatingsvraag
eenduidig wordt neergelegd bij de commissie leerlingzorg, net als in het primair
onderwijs (WSNS). Ook deze leden wijzen op de commissies van onderzoek op
basis van de ISOVSO. Deze kunnen toch worden omgevormd tot commissies leerlingzorg?
Zij vragen in dit verband bovendien waarom voor deze commissies niet dezelfde
naam wordt gekozen als in de Wet primair onderwijs, namelijk «permanente
commissie leerlingenzorg».De ondergetekende is al ingegaan op de verhouding tussen de RVC en de
commissie leerlingzorg.Voor de indicatiestelling voor zorgonderwijs worden twee groepen leerlingen
onderscheiden: ten eerste de groep leerlingen die niet in staat is om een
regulier diploma te halen, maar wel een plaats op de arbeidsmarkt kan verwerven,
en ten tweede de groep leerlingen die met meer of minder ondersteuning wel
in staat is om een diploma te behalen. De eerste groep wordt hoofdzakelijk
gevormd door de huidige vso-mlk-leerlingen, de tweede groep door de huidige
ivbo- en vso-lom-leerlingen.Wat betreft de verschillende onderwijssoorten wordt opgemerkt dat het
vso-zmok uit het onderhavige wetsvoorstel wordt gehaald en wordt ondergebracht
in de WEC. Het vso-mlk is bedoeld te gaan fungeren als praktijkonderwijs,
terwijl het vso-lom en ivbo leerwegondersteunend onderwijs zullen gaan verzorgen.
Het is overigens wel mogelijk dat het vso-lom en ivbo in samenspraak met het
samenwerkingsverband en onder voorwaarden worden omgezet in tot praktijkonderwijs.Na de overgangsperiode neemt de commissie leerlingzorg van het samenwerkingsverband
de taak van de RVC's bij beslissingen over de toelaatbaarheid tot het leerwegondersteunend
onderwijs over. Deze commissie verwijst de leerlingen van wie zij van oordeel
is dat een plaats in het praktijkonderwijs geschikter is, naar de RVC die
dan beslist of die leerling tot het praktijkonderwijs toelaatbaar is.Het ligt voor de hand dat met een OPDC overleg plaatsvindt over de plaatsing
van zorgleerlingen. In beginsel verzorgt een OPDC evenwel de leerwegondersteuning
en begeleiding, en staat het los van de indicatiestelling.De visie over verschillen tussen de commissie van onderzoek uit de ISOVSO
en de commissie leerlingzorg kan niet worden onderschreven. De huidige commissie
van onderzoek in het kader van de ISOVSO is een door het bevoegd gezag ingestelde
commissie, terwijl de commissie leerlingzorg op basis van het onderhavige
wetsvoorstel door de bevoegde gezagsorganen van het samenwerkingsverband wordt
ingesteld. Hiermee wordt bereikt dat het samenwerkingsverband als geheel verantwoordelijk
is voor de zorgleerlingen.In verband hiermee is beantwoording van de vraag of een commissie van
onderzoek voor het vo, gemodelleerd naar de commissie uit de ISOVSO, verdunning
van zorgmiddelen kan voorkomen, naar het oordeel van de ondergetekende niet
aan de orde.De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat de toelaatbaarheid
tot het leerwegondersteunend onderwijs en het praktijkonderwijs objectiever
zou moeten worden vastgesteld dan nu het geval is. Deze leden pleiten dan
ook voor het landelijk opstellen van zo eenduidig mogelijke criteria voor
verwijzing, goede indiceringsinstrumenten en gespecificeerde en uniforme handelingsvoorschriften.De strekking van de opmerkingen van deze leden kan door de ondergetekende
worden onderschreven. Op dit moment wordt gewerkt aan de ontwikkeling van
meer objectieve indicatiecriteria voor de verwijzing naar het
leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs. De commissies leerlingzorg
en de RVC's, maar ook de scholen in het samenwerkingsverband, kunnen hiervan
gebruik maken bij verwijzing en toelating van leerlingen. Hiertoe kunnen zij
onderling afspraken maken. De leden van de D66-fractie vragen of de regering overigens duidelijker
kan maken wat het verschil zal zijn tussen de RVC's en de commissies leerlingzorg
die na de overgangsperiode verantwoordelijk worden voor de verwijzingen naar
leerwegondersteunend onderwijs.Hiervoor is onder het kopje toelaatbaarheid en toelating reeds uitgebreid
ingegaan op soortgelijke vragen van de leden van de PvdA-fractie. 3.3. Het praktijkonderwijsDe leden van de VVD-fractie menen dat ook met de invoering van het praktijkonderwijs
niet te hard van stapel moet worden gelopen. De omzetting van het beleidsperspectief
in concrete beleidsvoornemens dient ter finale beoordeling nog aan de Staten-Generaal
te worden voorgelegd.Niet alleen het leerwegondersteunend onderwijs, maar ook het praktijkonderwijs
zal geleidelijk worden vormgegeven. Dit hangt samen met het procesmatig karakter
van de omzettingsoperatie vanuit het huidige vso-mlk en deels ook vanuit het
vso-lom en ivbo. Eerst op het moment dat het vso-mlk in de periode tot 1 augustus
2002, in samenspraak met het samenwerkingsverband en mede op basis van een
advies van de gemeente, de beslissing neemt zich om te vormen tot praktijkonderwijs,
wordt de omzetting bekrachtigd.Wat betreft de inhoud van het praktijkonderwijs merkt de ondergetekende
op dat dit een vrij natuurlijke omzetting zal zijn, omdat de inhoud van het
huidige vso-mlk in de opvatting van de ondergetekende al in belangrijke mate
de bedoelingen van het praktijkonderwijs realiseert. doelgroepOnder verwijzing naar opmerkingen van het Landelijk Werkverband vso-mlk
tijdens het rondetafelgesprek van 29 oktober 1997, vragen de leden van de
VVD-fractie hoe en met behulp van welke instrumenten kan worden voorkomen
dat door verdringingseffecten steeds meer leerlingen in het praktijkonderwijs
terecht komen.Leerlingen worden geïndiceerd voor praktijkonderwijs op basis van
eenduidige criteria en door onafhankelijke RVC's. Daarbij kan ervan worden
uitgegaan dat de omvang van de doelgroep reëel is ingeschat. Reeds bij
het uitbrengen van de beleidsreactie op het advies van de commissie-Van Veen
heeft de ondergetekende een aantal van ongeveer 25 000 leerlingen voor
het praktijkonderwijs genoemd. Dit aantal is nadien niet wezenlijk ter discussie
gesteld of feitelijk weerlegd, maar is tegelijkertijd geen absoluut getal.
De RVC vervult in deze de zogenaamde «slagboomfunctie». inhoudDe leden van de PvdA-fractie kunnen zich niet vinden in het besluit om
leeftijdsbepalingen op te nemen voor het praktijkonderwijs. Deze leden zijn
van mening dat een leeftijdsbepaling belemmerend werkt voor de leerlingen
in het praktijkonderwijs. In dat verband vragen zij zich af waarom iemand
die wellicht op zijn achttiende nog niet, maar op zijn eenentwintigste wel
rijp is voor de arbeidsmarkt, deze mogelijkheid op een baan moet worden onthouden.In de beleidsreactie op het advies «Recht doen aan verscheidenheid»
wordt nog een nazorgtermijn genoemd voor oud-leerlingen op de arbeidsmarkt.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat hiervan in het wetsvoorstel
geen gewag wordt gemaakt. Zij vragen hier alsnog naar, evenals de leden van
de D66-fractie.Ook de leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre in de toekomst, met
name na 2002, een leerling ook in de leeftijdscategorie 18 tot 20 jaar aan
het praktijkonderwijs kan deelnemen.De leden van de fractie van D66 hebben eveneens grote moeite met de gekozen
leeftijdsbenadering, zeker omdat het slechts om een relatief geringe groep
leerlingen gaat. Deze leden pleiten voor een leeftijdsgrens van 20 jaar en
vragen om dit voorstel in overweging willen nemen.Juist om voor deze kwetsbare groep meer mogelijkheden te bieden, kent
het praktijkonderwijs niet een verblijfsduurbepaling, maar een leeftijdsbepaling.
Dit betekent dat leerlingen tot hun 18de het praktijkonderwijs kunnen volgen.
Het is mogelijk om daarna nog één jaar dit onderwijs te blijven
volgen, wanneer dit voor de leerling de kansen op de arbeidsmarkt vergroot.Bij het opnemen van de leeftijdsbepaling waren met name de volgende overwegingen
aan de orde:a. dat, gegeven de omstandigheid dat deze leerlingen worden geschoold
voor eenvoudige functies op de regionale arbeidsmarkt, de ervaring laat zien
dat de meeste van deze leerlingen de nodige beroepsmatige handelingen kunnen
leren in de tijd die daarvoor staat. Het biedt de leerlingen het beste toekomstperspectief
wanneer zij vervolgens zo snel mogelijk een plaats op de arbeidsmarkt verwerven;
voor leerlingen die op hun 18de nog niet geschikt zijn voor de arbeidsmarkt,
kan ook worden gezocht naar een plaats binnen de sociale werkvoorziening.
In alle gevallen is het belangrijk om over de toeleiding van deze leerlingen
naar de arbeidsmarkt in een vroegtijdig stadium afspraken te maken met partners
op het terrein van arbeidsvoorzieningen;b. praktijkonderwijs leidt leerlingen op voor eenvoudige functies op de
arbeidsmarkt. Het eindniveau dat onder het niveau van de assistentopleidingen
in de tweede fase beroepsonderwijs ligt, moet voor leerlingen die op hun 12de
jaar in het praktijkonderwijs kunnen instromen, in 6 tot 7 jaar haalbaar zijn.
Is dat niet mogelijk, dan behoren deze leerlingen in feite niet tot de doelgroep
van het praktijkonderwijs, maar zou een plaats in de dagopvang beter zijn;c. vanaf 18 jaar kunnen de leerlingen terecht in de educatie conform de
WEB, waardoor een aansluitend onderwijstraject tot de mogelijkheden behoort;d. een jonge werknemer is voor het bedrijfsleven aantrekkelijker dan een
oudere werknemer: tegen de tijd dat zij ouder dan 20 jaar zijn en een plaats
willen innemen op de arbeidsmarkt, zijn zij voor een werkgever duurder.In de memorie van toelichting is aangegeven dat praktijkonderwijs dient
te voorzien in stage-acquisitie en stagebegeleiding en enige vorm van nazorg
na het verlaten van de school (ambulante begeleiding, job coaching, en dergelijke).
Het mag duidelijk zijn dat wanneer de leerling de school heeft verlaten, deze
niet langer een leerlingstatus heeft, maar een werknemerstatus. De rol van
onderwijs bij deze werknemers moet worden gezien als aanvulling op het personeelsbeleid
dat de werkgever voert. Hierover kunnen afspraken worden gemaakt tussen de
werkgever en de school.Wanneer in het eerste jaar blijkt dat het met een jonge werknemer niet
lukt, moet de leerling elders een herkansing kunnen krijgen. Ook over deze
procedures zullen op regionaal niveau afspraken worden gemaakt tussen werkgevers,
gemeentelijke instanties en arbeidsvoorzieningen. De school voor praktijkonderwijs
kan daarbij aanvullende informatie verstrekken over de leerling/werknemer
in kwestie. Bij de nazorg hoort in ieder geval het volgen van
de leerling, zoals dat thans gebeurt in het kader van de regionale melden
coördinatiefunctie (RMC-functie).Met betrekking tot de zorgleerlingen hebben de leden van de RPF-fractie
er al op gewezen dat zij de overtuiging hebben dat het belangrijk is dat zorg
op maat kan worden geboden. Met andere woorden, zorg moet ook in een kleinschalige
context kunnen worden verleend. Deze leden vragen of het in dit licht mogelijk
is dat bij het aanbieden van praktijkonderwijs een lagere leerlingnorm wordt
gehanteerd.De ondergetekende merkt op dat in dit verband geen sprake is van een absolute
norm, en dat dus niet kan worden overgegaan tot het toepassen van een lagere
leerlingnorm. vormgevingHet succes van het praktijkonderwijs hangt in grote mate af van de bereidheid
om mee te werken van het lokale bedrijfsleven en lokale overheden, maar ook
van de arbeidsvoorziening. In de ogen van de PvdA-fractie zijn, naast de adviesrol
voor de gemeente bij de aanvraagprocedure, aanvullende maatregelen nodig om
het praktijkonderwijs succesvol te laten zijn, met name om de genoemde instanties
te stimuleren om mee te werken. Met name het lokale bedrijfsleven moet ertoe
worden gebracht te investeren in deze leerlingen. Gemeenten kunnen hierbij
wel een voortrekkersrol spelen.Op het terrein van arbeidsvoorzieningen zijn diverse regelingen getroffen
om groepen die een grote afstand hebben tot de reguliere arbeidsmarkt, praktijkervaring
op te laten doen. Kennis van de mogelijkheden en beperkingen van deze maatregelen
is noodzakelijk om mensen op een voor hen geschikte plaats te brengen. Voor
het onderwijs zijn deze mogelijkheden niet altijd doorzichtig. Het is dan
weinig effectief wanneer stage-docenten met veel energie zelf het bedrijfsleven
bereid moeten vinden stagiaires te plaatsen. Beter is wanneer het aanbod vanuit
arbeidsvoorzieningen richting onderwijs helder wordt geformuleerd. Als onderwijs
en arbeidsvoorzieningenorganisaties elkaar weten te vinden, als zij de trajecten
kunnen formuleren die de leerlingen kunnen doorlopen, en de eigen verantwoordelijkheden
ten aanzien van een leerling/werknemer goed op elkaar afstemmen, wordt veel
dubbel werk voor de leerling voorkomen. De gemeente kan vanuit haar verschillende verantwoordelijkheden (onderwijs,
sociale zaken, economische zaken) een regierol op zich nemen en partijen bijeen
brengen. Een goed voorbeeld van deze werkwijze is te zien in de gemeente Groningen.
Hier worden onder regie van de gemeente (sociale dienst) verschillende trajecten
op elkaar afgestemd. Voor leerlingen is er slechts één loket,
het onderwijs concentreert zich op zijn onderwijstaak en arbeidsvoorzieningen
op haar bemiddelende taak. Vanuit het onderwijs worden leerlingen, na aanmelding
bij de sociale dienst, afhankelijk van hun capaciteiten geplaatst binnen de
sociale werkvoorziening, JWG/WIW-regelingen, de Melkertregeling of de reguliere
arbeidsmarkt. Bij elk van deze regelingen is aanvullende scholing mogelijk.In dit geheel is voorlichting aan het regionale bedrijfsleven een belangrijk
aspect. De ervaring leert dat, wanneer werkgevers eenmaal zijn gewend aan
de voormalige vso-mlk-leerlingen, zij zeer tevreden zijn over deze werknemers.
Het zijn vaak trouwe werknemers die bereid zijn gedurende een lange periode
de taken uit te voeren die door anderen saai en routinematig worden genoemd.
Ook op dit vlak kan de gemeente vanuit haar regierol de voorlichting naar
werkgevers stimuleren.Positief staan de leden van de VVD-fractie tegenover het voornemen om
het vso-mlk-onderwijs als kern van het praktijkonderwijs te laten fungeren.
Overigens sluiten zij niet uit dat in regio's waar weinig vso-mlk-onderwijs
voorhanden is, ook ivbo- of vso-lom-scholen deze taak op zich nemen.Het wetsvoorstel bevat de mogelijkheid dat het vso-lom of het ivbo opteert
voor praktijkonderwijs. Bij de desbetreffende aanvraag hoort het advies van
de gemeente en van de overige bevoegde gezagsorganen van het samenwerkingsverband
te zijn gevoegd.Volgens de leden van de VVD-fractie lijkt het, gelet op het feit dat het
praktijkonderwijs een onderwijs- en geen opvangvoorziening is, voor de hand
te liggen dat de gemeente slechts zijdelings is betrokken bij het praktijkonderwijs.
Zij dient pas in beeld te komen nadat het onderwijstraject volledig is doorlopen.
In dit verband vragen zij hoe lang een school wordt geacht de voor praktijkonderwijs
veronderstelde nazorg te verlenen, en wanneer de gemeente dit overneemt van
de school. In aanvulling op hetgeen hierover reeds in paragraaf 3.3 (Het praktijkonderwijs)
onder het kopje inhoud is gesteld, merkt de ondergetekende het volgende op.De aan een samenwerkingsverband deelnemende scholen, de gemeente en gemeentelijke
instellingen, en het bedrijfsleven hebben een gezamenlijke taak in de nazorg.
Zij bepalen hoe intensief en hoe lang een van de actoren in dit geheel een
taak en verantwoordelijkheid heeft. Een centrale rol hierin wordt uitgeoefend
in het kader van de RMC-functie.Het succes van de school voor praktijkonderwijs staat of valt naar de
mening van de leden van de fractie van D66 met de beschikbaarheid van leerarbeidsplaatsen
en werk voor de jongeren. Deze leden vragen of hierover op basis van de gestarte
pilotprojecten al iets is te melden.Op dit moment zijn nog geen resultaten bekend van de pilotprojecten. Zoals
eerder aangegeven, komt informatie over de nulmeting als onderdeel van de
evaluatie van de pilotprojecten dit najaar beschikbaar. De Tweede Kamer wordt
geïnformeerd over de resultaten.In de vier grote steden hebben gedurende de periode 1995–1997, vooruitlopend
op de pilotprojecten, zogenaamde pré-pilots praktijkonderwijs plaatsgevonden.
Een tussenrapportage «Roeien in de mist...» is hierover inmiddels
verschenen. In december 1997 hoopt de ondergetekende de eindrapportage en
eindproducten in ontvangst te kunnen nemen. Ook deze producten worden aan
de Tweede Kamer gezonden.De leden van de RPF-fractie en van de GPV-fractie constateren dat bij
de beoordeling of een voorziening voor praktijkonderwijs past in een evenwichtig
geheel van onderwijsvoorzieningen in enig gebied, de gemeente een sterk adviserende
rol heeft. Naar het oordeel van de leden van deze fracties verdient het de
voorkeur dat de rol van de gemeente zich beperkt tot een adviserende rol binnen
het samenwerkingsverband waarbinnen een voorziening voor praktijkonderwijs
wordt gewenst. Volgens de leden van de GPV-fractie dient de gemeente daarnaast
vooral ook de rol van intermediair met de arbeidsmarkt op zich te nemen.Op zich is het een goede zaak wanneer de gemeente nauw is betrokken bij
het samenwerkingsverband. Op dit moment is daarvan reeds op verschillende
manieren sprake, afhankelijk van de lokale situatie. Soms is de gemeente op
vrijwillige basis mede-ondertekenaar van een samenwerkingsovereenkomst, in
een andere situatie heeft de gemeente een regierol. Vele varianten liggen
daartussen.De adviserende rol van de gemeente bij het praktijkonderwijs is in het
wetsvoorstel geregeld. Voor de wijze waarop, naast de bedoelde adviesrol,
in de regio met de gemeente wordt samengewerkt, worden op centraal niveau
geen voorschriften gegeven. opbouwDe opheffing van een voorziening, inclusief een eventuele nevenvestiging,
voor praktijkonderwijs vindt plaats met behulp van regels in een amvb. De
leden van de PvdA-fractie vragen hoe deze amvb eruit gaat zien, welke criteria
een rol spelen, en welke procedures worden toegepast.Voor de opheffing van een school, afdeling of nevenvestiging voor praktijkonderwijs
op basis van het voorgestelde artikel 109 van de WVO, spelen in ieder geval
het aantal leerlingen dat de school of afdeling bezoekt, en het evenwichtig
geheel van onderwijsvoorzieningen een rol. In de memorie van toelichting en
het nader rapport is hierop al ingegaan. Andere mogelijke criteria zijn:– de omvang van de school in relatie tot de kwaliteit van het aanbod
dat zij moet kunnen bieden (aangepaste basisvorming, sociale vaardigheden,
praktische vaardigheden, gerelateerd aan verschillende branches in de regio),– het aanbod van de school, gerelateerd aan de behoefte van de leerlingen,
en– het aanbod van de school, gerelateerd aan de behoefte van het
regionale bedrijfsleven.Dit onderwerp zal deel uitmaken van het Technisch Overleg. Daarbij worden
de bevindingen van de pilotprojecten betrokken.De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze het praktijkonderwijs
betrokken blijft bij het reguliere mavo, vbo en vso. Deze leden menen soms
te bespeuren dat het praktijkonderwijs in de nabije toekomst een geheel eigen
weg zal gaan. Het is volgens deze leden noodzakelijk dat het praktijkonderwijs
in nauw contact blijft staan met de scholen voor vmbo. Ze vragen op welke
wijze dit in de toekomst wordt gegarandeerd, en of de huidige symbioseprojecten
hier geen aanknopingspunt voor bieden.Indien leerlingen zijn geïndiceerd voor het praktijkonderwijs, dan
volgen zij een op maat gesneden leerroute die vrijwel losstaat van de leerwegen
in mavo en vbo en het daarbij behorende leerwegondersteunend onderwijs. Natuurlijk
blijft het altijd mogelijk om, bij voorbeeld uit een oogpunt van efficiency,
te zoeken naar het gezamenlijk benutten van lessen, lokalen en apparatuur,
alsmede kennis en kunde. Ook het op enige manier uitwisselen van docenten
is in dit verband van belang. Hierbij zullen ervaringen met de huidige symbioseprojecten
zeker aanknopingspunten bieden.Momenteel maken sommige vso-mlk-scholen gebruik van lokalen en docenten
van het vbo. Deze samenwerking kan een verrijking voor het onderwijsaanbod
zijn. In het voorliggende wetsvoorstel wordt symbiose niet meer genoemd, zo
constateren de leden van de fractie van D66. Betekent dit dat de mogelijke
lijn tussen het praktijkonderwijs en het vbo niet zal mogen bestaan? En zo
ja, wat betekent dit voor leerlingen die voorheen van het vso-mlk naar het
vbo werden geschakeld? Is dit in de nieuwe structuur ook niet meer mogelijk?Scholen voor praktijkonderwijs en vbo-scholen zijn – evenals mavo-scholen –
straks verplicht aangesloten bij een samenwerkingsverband en hebben als zodanig
de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de kwetsbare leerlingen. In het
samenwerkingsverband staat de samenwerking tussen de scholen voorop. Dit kan
betekenen dat de scholen gebruik maken van elkaars voorzieningen.Leerlingen die thans vanuit het vso-mlk schakelbaar zijn naar het vbo,
hebben dus de potentie om een vbo-diploma te behalen. Zij behoren tot de groep
leerlingen die met een indicatie voor het leerwegondersteunend onderwijs naar
het diploma wordt toegeleid. Voor de leerlingen die niet kwalificeerbaar zijn,
is het praktijkonderwijs bestemd. De leden van de fractie van D66 willen verduidelijking over het getalscriterium
voor toewijzing van scholen voor praktijkonderwijs. Tegelijkertijd merken
zij op dat niet wordt voorzien in een opheffingsnorm. Deze leden vragen zich
af wat een dergelijk getalscriterium dan feitelijk inhoudt.In dit kader achten de leden van de SGP-fractie de omzetting van vso-mlk
in praktijkonderwijs (met de mogelijkheid van zelfstandige scholen voor praktijkonderwijs)
op zichzelf een goede zaak. Zij vragen echter duidelijkheid over de bevoegdheid
tot omzetting van vso-lom en ivbo in praktijkonderwijs wat betreft de zeggenschap
van het bevoegd gezag en de verantwoordelijkheid van het samenwerkingsverband.Verder ontvangen deze leden graag meer duidelijkheid over de getalsnormen
voor afdelingen en scholen voor praktijkonderwijs, die zullen worden gehanteerd.Op grond van het wetsvoorstel is het mogelijk dat vso-mlk-delen van sovso-scholen
zich omvormen tot een zelfstandige school voor praktijkonderwijs. Daarbij
kan inderdaad een getalsnorm worden gehanteerd, die wordt vastgelegd in een
amvb. Men zie artikel VIII, tweede lid, van het wetsvoorstel, zoals aangepast
door middel van de nota van wijziging. Voor de bepaling van deze getalsnorm
is het interessant te weten dat de gemiddelde grootte van de vso-mlk-delen
van de sovso-scholen op de peildatum 1 oktober 1995 60 leerlingen is, en dat
er op die zelfde datum zes afdelingen met minder dan 20 leerlingen waren.In het Technisch Overleg is de in een amvb op te nemen omvangsnorm overigens
ook een punt van bespreking.Voor de volledigheid wordt erop gewezen dat voor de omzetting van zelfstandige
scholen voor vso-mlk in zelfstandige scholen voor praktijkonderwijs in het
wetsvoorstel geen omvangsnorm is voorzien.Met betrekking tot het vso-mlk vragen de leden van de GPV-fractie of zij
het juist zien dat het vso-mlk het eerste aangrijpingspunt is voor het praktijkonderwijs,
terwijl het vso-lom en ivbo in dit kader vooral een aanvullende rol spelen.
Deze leden gaan er verder vanuit dat bij de omzetting geen minimumnormen worden
gehanteerd. Deze leden gaan er, in reactie op de opmerking in de memorie van
toelichting dat omzettingsaanvragen worden gedaan onder verantwoordelijkheid
van het samenwerkingsverband, vanuit dat dit onjuist is en dat voor de overige
bevoegde gezagsorganen slechts een adviesfunctie is weggelegd.De constatering dat het mogelijk is om praktijkonderwijs ook vorm te geven
vanuit het vso-lom of ivbo is juist. De gemeente en het samenwerkingsverband
hebben hierbij, zoals bij iedere omzetting in praktijkonderwijs, een adviserende
rol.Voor het overige merkt de ondergetekende op, onder verwijzing naar hetgeen
hiervoor reeds is gezegd over het stellen van getalsnormen bij de omzetting
in praktijkonderwijs, dat de aanvraag voor omzetting wordt gedaan door het
bevoegd gezag van de vso-mlk-voorziening. Bij de aanvraag worden de adviezen
van gemeente en samenwerkingsverband gevoegd. toelaatbaarheid en toelatingZelfs bij een zware indicatiestelling kunnen fouten worden gemaakt: iemand
kan worden toegelaten tot het praktijkonderwijs, terwijl degene later toch
in staat blijkt om al dan niet met leerwegondersteuning een diploma te behalen,
of andersom. In de memorie van toelichting wordt niet ingegaan op de afstemming
tussen het vmbo en het praktijkonderwijs. De leden van de PvdA-fractie vragen
of op dit punt meer duidelijkheid kan worden gegeven. Zij vragen in dit verband
of het verschil maakt of een leerling naar een zelfstandige school voor praktijkonderwijs
of naar een afdeling voor praktijkonderwijs gaat.In de eerder genoemde Uitwerkingsnotitie is het voorbeeld van de «laatbloeier» ter sprake geweest. Soms blijkt, als de
leerling toe is aan uitstroom naar de arbeidsmarkt, dat aanvullende scholing
toch mogelijk en zinvol is. Dat is voor de leerling een prima zaak, en het
toont aan dat het onderwijstraject dat is gevolgd, in goede aarde is gevallen.
De WEB biedt mogelijkheden voor scholing van volwassenen via de educatie.
Mocht blijken dat de leerling ook in staat zou zijn om aansluitend op het
praktijkonderwijs een assistentopleiding te volgen, dan is dat ook mogelijk.
De instroom in de assistentopleiding is drempelloos.De indicatie voor het praktijkonderwijs is echter zo zwaar om zo veel
mogelijk uit te sluiten dat leerlingen ten onrechte hierin terecht komen.
Halverwege het praktijkonderwijs weer terugschakelen naar een leerweg zal
moeilijk zijn.Het maakt voor de toekomst van de leerling niet uit of deze naar een afdeling
of naar een school voor praktijkonderwijs wordt verwezen. Eenmaal geïndiceerd
voor praktijkonderwijs, is plaatsing in het leerwegondersteunend onderwijs
moeilijk, maar niet onmogelijk.De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de indicatiestelling door
de RVC voor het praktijkonderwijs definitief is, en of ouders beroep kunnen
aantekenen tegen dit besluit.Een beslissing van de RVC omtrent de toelaatbaarheid tot het praktijkonderwijs
is niet definitief, aangezien het mogelijk is om daartegen bezwaar aan te
tekenen en in beroep te gaan. Dit is in het algemeen het geval bij beslissingen
van een bestuursorgaan in de zin van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Aangezien de RVC als zodanig kan worden aangemerkt – dit was al in de
memorie van toelichting opgemerkt –, kan tegen de beschikkingen over
de toelaatbaarheid tot het praktijkonderwijs van de RVC bezwaar en beroep
worden ingesteld volgens de regels van de Awb. Besluiten over iemands kennen
en kunnen worden in artikel 8:4, onderdeel e, van de Awb uitgesloten van beroep
volgens de Awb. In artikel 10g, vijfde lid, van de WVO wordt met het oog hierop
expliciet bepaald dat de beschikkingen van de RVC niet als zodanig worden
beschouwd.De VVD-fractie kan instemmen met het verschil tussen het onderzoek naar
de toelaatbaarheid door de RVC en de toelating door de school voor praktijkonderwijs.
Kan de school voor praktijkonderwijs de toelating weigeren, bij voorbeeld
op denominatieve gronden of op grond van het feit dat onvoldoende praktijkleerplaatsen
voorhanden zijn?Waarom wordt een inhoudelijke relatie gelegd tussen enerzijds het functioneren
van het samenwerkingsverband met betrekking tot het leerwegondersteunend onderwijs
en het praktijkonderwijs, en anderzijds het gemeentelijk achterstandsbeleid?
Wordt, zo vragen de leden van de VVD-fractie, hier het gemeentelijke onderwijsachterstandenbeleid
bedoeld?Voor de beantwoording van de vraag over het eventueel weigeren van een
voor het praktijkonderwijs geïndiceerde leerling, kan worden verwezen
naar de reactie op een soortgelijke vraag van de leden van de PvdA-fractie
over voor het leerwegondersteunend onderwijs geïndiceerde leerling. Men
zie onder het kopje toelaatbaarheid en toelating in paragraaf 3.2 (Hulpstructuur:
leerwegondersteunend onderwijs).Over het gemeentelijk achterstandenbeleid wordt het volgende opgemerkt.
De lokale overheid speelt in het kader van het zorgonderwijs een rol, mede
gezien de relatie met het achterstandenbeleid. De inhoudelijke relatie moet
met name worden gezocht in het afstemmen van maatregelen ten behoeve van zorg-
en achterstandsleerlingen die vanuit de school en overige lokale of regionale
instanties (zoals jeugdhulpverlening, welzijnswerk, arbeidsvoorziening) worden
ondernomen. Het beleid van het samenwerkingsverband en het lokale beleid op
het terrein van onderwijs, welzijn en hulpverlening en arbeidsmarkt
kunnen elkaar zo ondersteunen. Het resultaat zal zijn dat de beschikbare middelen
voor zorg en begeleiding van leerlingen efficiënter en effectiever kunnen
worden ingezet.De leden van de GPV-fractie staan kritisch tegenover de RVC. De motivering
die de regering geeft voor de noodzaak van deze commissies, doet gekunsteld
aan. Is het wel terecht dat de huidige situatie waarbij toelaatbaarheid en
toelating in één handelingsbeslissing bij scholen is gelegd,
wordt vergeleken met de situatie waarbij een commissie leerlingzorg voor beide
zaken in een samenwerkingsverband verantwoordelijk is? Meer dan in het verleden
komt de verantwoordelijkheid voor de zorg toch bij de samenwerkende instellingen
te liggen. De leden van de GPV-fractie vragen in dit verband naar de verhouding
tussen de RVC en de commissie leerlingzorg.Voor een antwoord verwijst de ondergetekende naar een hiervoor gegeven
reactie op soortgelijke vragen van de andere fracties. 4. SamenwerkingsverbandenDe leden van de PvdA-fractie stemmen in met de vrijheid die aan scholen
wordt gelaten om invulling te geven aan de samenwerking, met inachtneming
van de eerder gemaakte opmerkingen. Deze samenwerking kan echter niet vrijblijvend
zijn. Aan een samenwerkingsverband wordt een aantal taken opgedragen waarvoor
alle deelnemers aan het samenwerkingsverband verantwoordelijk zijn, met name
waar het gaat om de zorgfunctie. Scholen binnen een samenwerkingsverband zullen
zich pas daadwerkelijk verantwoordelijk voelen, wanneer de zorgstructuur bestuurlijk
en financieel is gekoppeld aan het samenwerkingsverband. Deelt de regering
de mening van de leden van de PvdA-fractie dat het samenwerkingsverband dan
ook een eigen rechtspersoon moet zijn?Het komt ook de leden van de VVD-fractie voor dat het wenselijk is dat
het samenwerkingsverband rechtspersoonlijkheid bezit. Waarom schrijft de regering
dit niet voor? Wat zijn de voor- en nadelen?De zorgstructuur die in het wetsvoorstel staat beschreven, is gebaseerd
op de gezamenlijke verantwoordelijkheid van scholen binnen een samenwerkingsverband
voor de kwetsbare leerlingen. Gebruikelijk is dat zij daartoe een samenwerkingsovereenkomst
sluiten, een samenwerkingsreglement en een zorgplan opstellen, een commissie
leerlingzorg instellen en onderling afspraken maken over het verwijzen en
het toelaten van leerlingen op de scholen binnen het samenwerkingsverband.
Indien samenwerkingsverbanden van mening zijn dat zij dit werk het beste kunnen
organiseren vanuit een rechtspersoon, staat het hen vrij dat aldus te organiseren.
Hiervoor zijn verschillende modellen denkbaar. De ondergetekende ziet echter
geen reden om deze rechtspersoon voor alle samenwerkingsverbanden verplicht
te stellen. Dit mede vanuit het gegeven dat de bekostiging van het onderwijs
rechtstreeks naar de scholen zal blijven plaatsvinden en vanuit het Rijk met
een eventuele nieuw te vormen rechtspersoon geen directe bekostigingsrelatie
wordt gecreëerd.De leden van de PvdA-fractie vragen of provincies ook een rol spelen bij
samenwerkingsverbanden. Er zijn scholengemeenschappen in grensgebieden, die
samenwerken met scholen in het buitenland. Laat de wet ruimte voor dergelijke
uitzonderingen?Het wetsvoorstel omschrijft nauwkeurig de eisen die aan de samenstelling
van een samenwerkingsverband worden gesteld. Die eisen gaan niet in op mogelijke
samenwerking met scholen in het buitenland. Ook de provincies wordt in dit
verband geen rol toegekend. In Zeeland zijn de vso-scholen, op een enkele uitzondering na, samenwerkingsscholen.
In Zeeland waren voorzieningen voor vso slechts mogelijk indien de openbare,
protestants-christelijke en rooms-katholieke richtingen daar gezamenlijk de
verantwoordelijkheid voor wilden dragen. Wat moet er volgens het wetsvoorstel
gebeuren, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, als de enige (samenwerkings)school
voor vso-lom in een regio haar samenwerking met drie afzonderlijke scholengemeenschappen
voor vo in die regio van verschillende signatuur, bestuurlijk-organisatorisch
vorm wil geven ten behoeve van leerwegondersteunend onderwijs?Er zijn verschillende mogelijkheden waarop een vso-lom-school als leerwegondersteunend
onderwijs een functie kan hebben in het samenwerkingsverband. De school zou
formeel kunnen samengaan met één van de vo-scholen en vanuit
de «nieuwe» instelling diensten blijven verzorgen aan de anderen
conform de huidige afspraken. De school kan er in de overgangsperiode ook
voor kiezen zich, in samenspraak met de scholen in het samenwerkingsverband,
om te zetten in een OPDC van waaruit diensten worden verleend aan de scholen
in het samenwerkingsverband, zoals (preventief) ambulante begeleiding en tijdelijke
opvang van leerlingen.De PvdA-fractie vraagt een reactie bij het idee om samenwerkingsverbanden
extern te ondersteunen.De samenwerkingsverbanden kunnen voor ondersteuning een beroep doen op
het PMVO. Speciaal ter voorbereiding van de wettelijke verplichting tot aansluiting
met ingang van 1 januari 1999, is aan het PMVO een vijftal uit het veld afkomstige
ambassadeurs verbonden dat scholen ondersteunt bij het vormen en inrichten
van het samenwerkingsverband. Daarnaast worden onder leiding van het PMVO
met de onderwijsverzorgingsinstellingen afspraken gemaakt over het ondersteuningsaanbod
voor de komende jaren. In het Technisch Overleg is terzake een notitie besproken.
Vastgesteld is dat die notitie als leidraad door het ministerie zal worden
gehanteerd voor de programmering van de aanbestedingen voor het jaar 1998
bij de onderwijsverzorgingsinstellingen.Twijfels zijn er over de ideale omvang van de samenwerkingsverbanden.
De regering kiest er voor om minimumeisen te stellen wat betreft deelnemende
scholen. De leden van de PvdA-fractie vragen wat de regering ziet als de ideale
omvang en waarom. Kunnen scholen hierin niet vrij worden gelaten, zo willen
zij weten.De minimumomvang van een samenwerkingsverband wat betreft de scholen die
er in ieder geval aan moeten deelnemen, is opgenomen in het voorgestelde artikel
10h, eerste lid, van de WVO. De op dit moment bestaande samenwerkingsverbanden
worden op basis van artikel XIV, tweede lid, van het wetsvoorstel (zoals gewijzigd
door middel van bijgevoegde nota van wijziging) met ingang van 1 augustus
1998 aangemerkt als samenwerkingsverbanden, bedoeld in artikel 10h van de
WVO, indien daaraan ten minste drie scholen voor mavo en vbo, alsmede een
vso-lom- ofmlk-school deelnemen.Overigens wordt ervan uitgegaan dat voor een optimale inrichting van een
samenwerkingsverband een leerlingenaantal van zo'n 3000 gewenst lijkt, gerekend
over de klassen 3 en hoger van het deelnemende onderwijs. De redenering hiervoor
is de volgende. De omvang van een samenwerkingsverband zal zodanig moeten
zijn dat aan alle leerlingen op de scholen in het samenwerkingsverband een
kwalitatief goed onderwijsaanbod kan worden geboden, inclusief leerwegondersteunend
onderwijs. Als het samenwerkingsverband te klein is, zullen leerlingen met een specifieke zorgvraag naar een ander samenwerkingsverband moeten
worden verwezen. Vanuit die ervaring heeft het afgelopen jaar een aantal samenwerkingsverbanden
dat in dezelfde regio actief is, dan ook gemeld dat zij wil samengaan.De leden van de CDA-fractie wensen te worden geïnformeerd over de
stand van zaken bij het ontwerpen van een nieuwe spreiding van de afdelingen
vbo. Naar zij hebben begrepen verloopt een en ander volgens plan. Wel hebben
deze leden nog een vraag over de taakopvatting van de diverse provinciebesturen.
Is hun indruk juist dat diverse provinciebesturen hun coördinerende taak
verschuiven naar initiërend? Hoe is daarbij de samenwerking met deelplanen
besturenorganisaties? Opmerkelijk vinden deze leden dat de diverse gemeentebesturen
niet rechtstreeks zijn betrokken bij de nieuwe spreiding van de vbo-afdelingen
in hun gemeente. Welke criteria worden voor het op te stellen concept-spreidingsplan
gehanteerd, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Worden de diverse regio's
niet onnodig groot als alle kernafdelingen per regio moeten zijn vertegenwoordigd?
Wordt rekening gehouden met een spreiding naar richting? In hoeverre wordt
bij de toekomstige spreiding van vbo-afdelingen rekening gehouden met de mogelijkheid
van intrasectorale programma's? Zijn de geluiden juist dat de Regievoerder
in een aantal gevallen min of meer bindend adviseert om tot een evenwichtige
spreiding in de toekomst te komen?De stand van zaken met betrekking tot het ontwerpen van een nieuwe spreiding
van de afdelingen vbo is als volgt:a. fasering traject infrastructuur:– oriëntatiefase: 1 augustus 1996 tot 1 augustus 1998;– besluitvormingsfase: 1 augustus 1998 tot 1 augustus 2000;– afhandeling overige trajecten: periode 2000 tot 2005.De Regievoerder heeft de oriëntatiefase verder onderscheiden in een
visiefase (1996), een optiefase (1997) en een keuzefase (1998). De visiefase
is inmiddels afgerond. De optiefase is met instemming van de Tweede Kamer
met drie maanden verlengd tot 1 april 1998. De planning voor de optiefase
en keuzefase is als volgt: 
tot 1 april 1998optiefasescholen
komen in samenspraak met andere scholen in de regio tot verantwoorde opties
met betrekking tot de infrastructuur; april 1998optierapportageRegievoerder
in samenwerking met provincies; juni 1998regiovisiesprovincies
maken overzicht van gewenst en levensvatbaar aanbod binnen de regio's; juli
1998start keuzefase oktober 1998keuzes scholenscholen
delen hun definitieve beleidsvoornemens mee aan de provincies; december
1998rapport provincieprovincie stelt een regionaal overzicht op
van de keuzes van de scholen;  rapportage  Regievoerderlandelijk
overzicht van keuzes van scholen.Provincies adviseren de minister, en informeren en ondersteunen de scholen.
Indien scholen echter niet tot actie overgaan, kan het noodzakelijk zijn dat
een provincie met scholen in een regio om de tafel gaat zitten om scholen
aan te zetten tot samenwerking. In die zin kan sprake zijn van initiëren.
De grens tussen ondersteunen en initiëren is in zo'n situatie moeilijk
te trekken.De rol van de deelplan- en besturenorganisaties is weergegeven in de meermalen
genoemde Uitwerkingsnotitie mavo-vbo-vso van 11 januari 1996. Zij voeren overleg
met de minister over planprocedurele aangelegenheden en adviseren en ondersteunen
scholen en hun besturen bij het vinden van een weg in het herschikkingsproces.
Ook de provincie adviseert de minister over planprocedurele aangelegenheden
en informeert en ondersteunt scholen in het herschikkingsproces. Zowel de
provincies als de deelplanorganisaties zijn betrokken in het Overleg Plan
van Scholen, waarin planprocedurele aspecten van de voorzieningenplanning
worden besproken.Met betrekking tot de intrasectorale programma's zal erop worden toegezien
dat, in samenspraak met de provincies en deelplanorganisaties, zo mogelijk
in elke regio ten minste de kernafdelingen (bouwtechniek, metaaltechniek en
elektrotechniek) aanwezig zijn voor de leerlingen in de basisberoepsgerichte
leerweg. In regio's waarin dat niet mogelijk is, zal de provincie beargumenteerd
moeten aangeven waarom van dit principe wordt afgeweken; zie de brief van
de ondergetekende van 8 september 1997 (kamerstukken II 1996/97, 24 578,
nr. 7). Indien blijkt dat regio's daardoor onnodig groot worden, waardoor
bij voorbeeld samenwerking ontstaat tussen scholen die op grote afstand van
elkaar liggen, kunnen de provincies hiervan afwijken.Scholen voor voortgezet onderwijs hebben, in tegenstelling tot scholen
voor het basisonderwijs, een soort «bovengemeentelijke» functie.
Daarom hebben juist provincies in het vo een adviestaak ten aanzien van de
spreiding van voorzieningen. Uitzondering hierop vormen de vier grote gemeenten.
Zij zijn wel direct betrokken bij de spreiding van voorzieningen.De adviestaak van de provincie ligt op het gebied van de infrastructuur
en omvat geen advies omtrent inhoudelijke aspecten van het onderwijs.Uiteraard moet eveneens overleg plaatsvinden tussen de scholen en gemeenten
in verband met huisvestingsconsequenties die voortvloeien uit de goedkeuring
van de minister voor aanvragen van scholen op basis van artikel 65 of artikel
75 van de WVO.Gemeenten zijn overigens wél betrokken bij het praktijkonderwijs,
omdat – zoals eerder is aangegeven – het functioneren van het
praktijkonderwijs nauw is verbonden met de lokale werkgelegenheid, de sociale
werkvoorziening, jeugdhulpverlening en het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(GOA). Dit zijn zaken waar de gemeente op lokaal niveau een belangrijke rol
speelt.Criteria die in ieder geval worden opgenomen in het concept-sprei- dingsplan,
de zogenaamde regiovisie van de provincie, zijn een evenwichtige spreiding
van voorzieningen, en de aansluiting op het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt.Mochten aan het eind van de optiefase knelpunten naar voren komen, die
op dit moment nog niet zijn te voorzien, dan kunnen aan bovenstaand overzicht
criteria worden toegevoegd.In de planning wordt rekening gehouden met de spreiding naar richting.
Centrale doelstelling van de planning is te komen tot een evenwichtig geheel
van onderwijsvoorzieningen naar soort van onderwijs, mede gelet op het verlangde
onderwijs in het gebied (artikel 65, eerste lid, van de WVO). Dit criterium
geldt zowel voor de planprocedure (plan van scholen) als voor beslissingen
over omzetting, splitsing, verplaatsing en nevenvestiging. In het herschikkingsproces
zullen met name omzetting, splitsing, verplaatsing en nevenvestiging aan de
orde zijn.Scholen kunnen besluiten over te gaan tot een vorm van samenwerken met
een school van een andere signatuur. De ondergetekende staat positief tegenover
deze vorm van samenwerking. Het is aan de scholen zelf of zij overgaan tot
dit type samenwerking.Afdelingen blijven de planningseenheid. Op grond van de spreiding van
de vbo-afdelingen binnen een regio zijn intrasectorale programma's wel of niet mogelijk. De Regievoerder heeft niet de bevoegdheid bindend
te adviseren om tot een evenwichtige spreiding in de toekomst te komen. De
minister beslist. Het advies van de Regievoerder of provincie zal in het kader
van de evenwichtige spreiding wel zwaarwegend zijn.De leden van de VVD-fractie delen het oordeel van de regering niet dat
de resterende 100 categoriale mavo's zich in toenemende mate in een kwetsbare
positie bevinden. Terecht merkt de regering op dat deze zelfstandige mavo's
slechts één leerweg kunnen aanbieden. Er zijn zelfstandige mavo's
met een behoorlijke omvang die op zichzelf goed functioneren. De VVD-fractie
ziet niet in waarom deze scholen zich koste wat kost moeten aansluiten bij
een vbo-school. Een zelfde redenering kan worden gevolgd voor de zgn. vbo-vbo-scholengemeenschappen.
Ook hier blijkt in de praktijk een goede basis te kunnen worden gelegd voor
doorstroom van leerlingen naar het mbo.Daarnaast stellen de VVD-fractieleden zonder vreugde vast dat het eenzijdig
stimuleren van brede scholengemeenschappen in de jaren 1990–1994 niet
heeft geleid tot versterking van de positie van het vbo. Zij zouden het betreuren
als de resterende scholen (zelfstandige mavo's en vbo-vbo-scholengemeenschappen)
nu ook in een keurslijf worden gedrongen, zonder dat op voorhand de meerwaarde
hiervan is vastgesteld.De ondergetekende benadrukt dat de categoriale mavo's en de door deze
leden zo aangeduide vbo-vbo-scholengemeenschappen op zichzelf genomen mogelijk
niet kwetsbaar zijn. Wel is zij van mening dat de positie van de leerlingen
van scholengemeenschappen die zo zijn samengesteld, niet geheel optimaal is,
als onder meer wordt gelet op de beperktere keuzemogelijkheden voor leerlingen
en de mogelijkheden tot het tussentijds veranderen van leerweg. Recente schoolgegevens
duiden erop dat het vbo zich in scholengemeenschappen duidelijker handhaaft.
Het is zonder meer bemoedigend te noemen dat het vbo juist door de scholengemeenschapsvorming
zijn evenwichtige spreiding heeft kunnen behouden.Bovendien hebben de leden van de VVD-fractie kennis genomen van de belangstelling
van de ROC's om in navolging van AOC's nauwe samenwerkingsverbanden te willen
aangaan met mavo en vbo-vbo-scholengemeenschap-scholen. Gelet op de gunstige
resultaten die worden geboekt bij AOC's in termen van doorstroming vmbo naar
mbo, willen de leden van de VVD-fractie deze optie ook voor de toekomst open
houden. Graag vernemen de leden van de VVD-fractie op dit punt een reactie.De samenwerking tussen mavo en vbo en ROC's en AOC's acht de ondergetekende
waardevol. Deze samenwerking kan betrekking hebben op het gebied van personele
uitwisseling, medegebruik van voorzieningen, afstemming van onderwijsaanbod
en trajectbegeleiding bij de overgang tussen de stelsels. In het kader van
het beleid inzake risicoleerlingen wordt in 1997 de opbouw van samenwerkingsrelaties
van ROC's, AOC's en samenwerkingsverbanden vo-vso gesubsidieerd. Zo'n samenwerking
is voor alle mavo- en vbo-scholen van belang en niet alleen voor de categorieën
die de VVD-fractie benoemt. Een dergelijke versmalling isoleert ook deze groepen
van het overig voortgezet onderwijs. In dit verband wijst de ondergetekende
op de wijzigingen die in het wetsvoorstel zijn aangebracht om het voor de
AOC's mogelijk te maken om hun vbo's met het mavo te kunnen laten fuseren,
en om de «mavo-loze» AOC's in de toekomst uitzicht te kunnen geven
op het aanbieden van de gemengde leerweg.De samenwerkingsverbanden dienen uiterlijk per 1 januari 1999 te bestaan
uit ten minste drie scholen voor mavo en voor vbo en één school voor praktijkonderwijs, waarbij gedacht wordt aan zo'n drieduizend
leerlingen over de klassen drie en hoger. De leden van de fractie van D66
vragen zich af wat dit precies inhoudt: twee mavo's en één vbo
school, één mavo en twee vbo-scholen, drie scholengemeenschappen
met (onder meer) mavo en vbo, of zijn alle genoemde samenstellingen mogelijk?Ten minste drie scholen betekent drie zelfstandige scholen waaronder ten
minste één mavo-school of scholengemeenschap met mavo en één
vbo-school of scholengemeenschap met vbo. De bijgevoegde nota van wijziging
zal overigens worden aangevuld met de mogelijkheid dat een samenwerkingsverband
met een ander samenwerkingsverband overeenkomt om gezamenlijk praktijkonderwijs
te verzorgen. In het overgangstraject, wanneer er nog geen scholen voor praktijkonderwijs
zijn gevormd, zal deze functie overigens door het huidige vso-mlk (en deels
door het huidige vso-lom en ivbo) worden vervuld.Hoe wordt het cijfer van «zo'n 3000 leerlingen» onderbouwd?
De leden van de D66-fractie zouden het betreuren als dit getal een opheffingsnorm
inhoudt.Naast een verwijzing naar hiervoor opgenomen passages met betrekking tot
het aantal van 3000 leerlingen, stelt de ondergetekende met nadruk dat het
hierbij niet gaat om een opheffingsnorm.Er wordt gesproken over verplichte deelname van «oud-vso»,
zo stellen de leden van de fractie van D66 vast. Aan welke en hoeveel oud-vso-scholen
wordt hier dan gedacht voor het leerwegondersteunend onderwijs?Alle huidige vso-lom- en vso-mlk-scholen worden verplicht deel te nemen
aan een samenwerkingsverband. Naar de stand van oktober 1997 gaat het hier
om 113 vso-lom-, en 182 vso-mlk-scholen of -afdelingen. Op dit moment zijn
107 vso-lom- en 165 vso-mlk-scholen of -afdelingen al bij een samenwerkingsverband
aangesloten.De leden van de D66-fractie stellen dat een samenwerkingsverband niet
de juridische status krijgt die nodig is om een werkgelegenheidsgarantie en
vervolgens een functiegarantie te kunnen bieden. Zij vragen wat dit betekent
voor de salarisgarantie en voor het behoud van de expertise. Tevens willen
ze weten of het opnemen van een artikel in het wetsvoorstel waarin de basis
wordt gelegd voor garantieregelingen voor het personeel, dit probleem kan
oplossen, en wat de eventuele meerwaarde van zo'n artikel zou zijn.Hiervoor is naar aanleiding van vergelijkbare vragen van de leden van
de fractie van de PvdA al ingegaan op de status van de samenwerkingsverbanden.
In aanvulling daarop benadrukt de ondergetekende dat het voor de realisering
van de salarisgarantie niet noodzakelijk is dat een samenwerkingsverband een
bepaalde juridische status heeft. Het onderhavige wetsvoorstel kent reeds
een bepaling met betrekking tot een salarisgarantie, te weten artikel XVI.
Dat artikel richt zich voor de uitvoering van de salarisgarantie niet tot
het samenwerkingsverband, maar tot de betrokken bevoegde gezagsorganen.De leden van de GPV-fractie constateren dat het wetsvoorstel uitgaat van
een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de problematiek van de risicogroepen.
Deze leden staan hier niet bij voorbaat afwijzend tegenover, maar wel dient
naar hun mening rekening te worden gehouden met het feit dat samenwerking
niet altijd mogelijk is omdat sprake kan zijn van verschillen. Dat betreft
niet alleen verschillen van godsdienstige of levensbeschouwelijk aard. Dat
kan met zich brengen dat in samenwerkings- en fusieprocessen niet alles uitwisselbaar
is. Ze willen weten of de regering daar oog voor heeft. De ondergetekende vindt het verheugend dat het principe van de verplichte
samenwerking wordt ondersteund. Ervaringen met de huidige samenwerkingsverbanden
laten zien dat de samenwerking vrijwel nergens blokkeert, en in ieder geval
niet die vragen genereert waarop deze leden kennelijk doelen.De scholen, aangesloten bij het samenwerkingsverband, nemen gezamenlijk
de verantwoordelijkheid voor het realiseren van een adequaat aanbod voor jongeren:
het bieden van een leerroute die een goede voorbereiding biedt op een (start)kwalificatie.
Dit hoeft niet te betekenen dat iedere school binnen het samenwerkingsverband
op dezelfde manier werkt. Een verschillende aanpak garandeert juist de wenselijke
verscheidenheid, mits de optelsom van de scholen maar leidt tot een sluitend
aanbod voor alle leerlingen.De leden van de SGP-fractie krijgen een beetje het beeld dat de scholen
en scholengemeenschappen binnen een samenwerkingsverband worden geacht met
elkaar te kunnen samenwerken alsof het een grote brede scholengemeenschap
is. Is dit niet in strijd met de nagestreefde autonomie en profilering van
relatief zelfstandige scholen, zo vragen zij zich af.Het is naar het oordeel van de ondergetekende vanzelfsprekend dat de deelnemende
scholen zijn gebonden aan de in het samenwerkingsverband door hen zelf gemaakte
afspraken. Daarmee wordt aan de kaders waarbinnen een school zelfstandig beslissingen
kan nemen en zich naar eigen inzichten kan profileren, vanzelfsprekend een
andere dimensie gegeven. opbouwDe leden van de CDA-fractie vernemen graag hoeveel samenwerkingsverbanden
vo-vso thans actief zijn. In dit verband vragen deze leden in hoeveel gevallen
wordt besloten om tot een scholengemeenschap vo-vso te komen en wat dergelijke
fusies voor de omliggende scholen betekenen. Hoeveel samenwerkingsverbanden
worden naar denominatie of eigen richting opgezet en blijven deze in de toekomst
mogelijk? Hoe staat een en ander er voor bij de zogenaamde kleine richtingen?Op 1 oktober 1997 waren 93 samenwerkingsverbanden actief. Bijna 83% van
de in het wetsvoorstel genoemde scholen is thans bij een samenwerkingsverband
aangesloten.Het is nu nog niet bekend hoeveel scholen voor mavo en vbo, en voor vso-lom
en -mlk kiezen voor een nieuwe samenwerking, bestuurlijk of institutioneel,
omdat de overgangsperiode feitelijk pas op 1 augustus 1999 begint.Verreweg de meeste van de huidige samenwerkingsverbanden zijn interzuilair
en actief in één bepaalde regio. Daar waar in een gebied sprake
is van meer samenwerkingsverbanden (regionale overlap), is nagegaan in hoeverre
sprake is van werken naar denominatie. Hieruit komt het volgende beeld naar
voren:Groningen: 1 overwegend p.c. samenwerkingsverband en 1 overwegend openbaar;Friesland: 1 p.c. samenwerkingsverband dat in heel Friesland actief is; Overijssel: 1 r.k. en 1 openbaar samenwerkingverband, in Twente 1 r.k.
samenwerkingsverband;In Gelderland rond Apeldoorn: 1 p.c. en r.k. samen en 1 openbaar;Zuid-Holland in Gouda, nu nog: 1 r.k., 1 p.c. en 1 openbaar samenwerkingsverband.
Er zijn fusieplannen tussen het r.k. en het openbaar samenwerkingsverband.In Rotterdam probeert men tot nadere afspraken te komen. Ten slotte kan
worden gewezen op het reformatorische samenwerkingsverband over een groot
deel van Nederland. De leden van de fractie van D66 merken op dat zij het niet zo verwonderlijk
vinden dat zeer veel samenwerkingsverbanden complete invoeringsprojecten hebben
ingediend. In het wetsvoorstel wordt van de samenwerkingsverbanden immers
ook een integrale invoering verwacht, waarbij diverse trajecten tegelijk en
naast elkaar moeten gaan lopen. Ligt het niet voor de hand ook van dit aspect
de haalbaarheid uit te testen?Met de Tweede Kamer heeft de ondergetekende afgesproken dat geen onomkeerbare
processen in gang zouden worden gezet. Het inrichten van zware, integrale
pilotprojecten zou aan deze afspraak afbreuk doen. Immers, dergelijke projecten
kennen een bijna zelfregulerend proces waarin bijstelling niet of nauwelijks
mogelijk is. In die zin ligt het niet voor de hand in deze fase van de beleidsontwikkeling
dergelijke pilotprojecten te starten.De leden van de GPV-fractie vragen waarom de mogelijkheid niet wordt geschapen
dat een brede scholengemeenschap een zelfstandig verband vormt als het een
volledige zorgbreedte kan bieden.Het is niet de bedoeling dat één scholengemeenschap tevens
een samenwerkingsverband vormt, want daarmee worden andere scholen binnen
dezelfde regio buiten het bereik van de zorgvoorzieningen geplaatst. Het is
de ondergetekende overigens niet duidelijk waar en wanneer deze indruk zou
zijn gewekt. Voor de toepassing van de desbetreffende artikelen in het wetsvoorstel
is een scholengemeenschap één school. Juist in het belang van
de leerlingen is het noodzakelijk dat het zorgaanbod zo breed mogelijk tot
stand komt (verscheidenheid in soort aanbod, pedagogisch klimaat, locaties,
en dergelijke). In het wetsvoorstel wordt daarom de minimumomvang van een
samenwerkingsverband uitgedrukt in aantal en soort van deelnemende scholen. vormgevingIn het wetsvoorstel wordt beschreven dat het samenwerkingsverband bovenschools
verantwoordelijk is voor het zorgaanbod. Kan de regering aangeven, zo vragen
de leden van de fractie van D66, of dit slechts bestuurlijke verantwoordelijkheid
betekent of dat ook sprake zal zijn van indicatiestelling en verdeling van
het zorgbudget. Deze leden zijn hierin geïnteresseerd omdat de memorie
van toelichting hierover geen opheldering biedt en zelfs tegenstrijdige dingen
lijkt te melden over de verdeling van het zorgbudget. Kan de regering dit
ophelderen?De samenwerkende scholen zijn verantwoordelijk voor een goede indicatiestelling
van leerlingen ten behoeve van het leerwegondersteunend onderwijs. Die verantwoordelijkheid
en taak worden na een overgangsperiode uitdrukkelijk bij het samenwerkingsverband
gelegd. Na deze overgangsperiode zal ook bekend zijn hoe de middelen uit het
zorgbudget zullen worden toebedeeld. Los van deze beslissing stelt de ondergetekende
dat het in alle denkbare financieringswijzen goed is dat de scholen samen
de verantwoordelijkheid nemen voor de inzet van de zorgmiddelen.De leden van de fractie van D66 vinden het overigens jammer dat het wetsvoorstel
niet net zo gedetailleerd is over de vorm waarin de speciale zorg zal worden
aangeboden als het is over data en aantallen leerlingen. Zij zijn van mening
dat juist op dit punt zeer duidelijke afspraken moeten worden gemaakt. Anders
achten zij het gevaar aanwezig dat niemand zich ten volle verantwoordelijk
zal voelen voor het opzetten van en invulling geven aan de speciale zorg.Het wetsvoorstel verplicht scholen voor mavo, vbo (inclusief het leerwegondersteunend
onderwijs) en praktijkonderwijs, en in de overgangsperiode op weg naar deze
situatie het vso-lom, vso-mlk en het ivbo, om deel te nemen aan een samenwerkingsverband.
Doel van het samenwerkingsverband is het organiseren van de speciale
zorg voor de kwetsbare leerlingen. Dit is een wettelijke verplichting, waar
deze scholen zich niet aan kunnen onttrekken.De scholen in het samenwerkingsverband maken afspraken over de wijze waarop
de zorg wordt georganiseerd. Het is aan het samenwerkingsverband om hier een
goede invulling aan te geven.De leden van de fractie van D66 vragen zich af hoe het instemmingsrecht
voor scholen voor leerwegondersteunend onderwijs en vso-onderwijs tot 1 augustus
2002 zich verhoudt tot de eis dat diezelfde scholen voor 1 augustus 2002 moeten
samengaan met een school voor vo.De ondergetekende merkt hierover als volgt op.Het instemmingsrecht van artikel XIII, derde lid, heeft betrekking op
de voormalige vso-scholen, die – voorafgaand aan een samenvoeging met
een vo-school – reeds aan een samenwerkingsverband dienen deel te nemen.
Tevens is instemming als in dat derde lid bedoeld, vereist van het bevoegd
gezag van de scholen voor leerwegondersteunend onderwijs.Op het moment dat de voormalige vso-voorzieningen samengaan met een mavo-
of vbo-school, vallen zij niet meer onder de reikwijdte van het instemmingsrecht
van artikel XIII, derde lid. Zij zijn dan immers geen scholen meer die op
basis van het eerste lid van artikel XIII zijn aangesloten bij een samenwerkingsverband. takenTwijfels zijn er bij de leden van de PvdA-fractie over het toereikend
zijn van de middelen voor de speciale zorg. Het idee van het geoormerkte zorgbudget
staat deze leden aan. De leden willen weten waarom dit budget pas in 2002
wordt ingevoerd, en of gedetailleerder kan worden aangegeven uit welke (huidige)
bestanddelen dit budget is opgebouwd. Vallen bij voorbeeld de gelden binnen
het budget bestemd voor logopedie er onder?In de overgangsperiode is sprake van twee bekostigingssystemen, namelijk
de lump-sum-bekostiging voor mavo en vbo, en een aangepaste bekostigingssystematiek
voor de vso-lom- en -mlk-scholen. Om in deze periode nog een derde bekostigingssysteem
in te voeren in de vorm van een zorgbudget is, mede gelet op de daarmee gepaard
gaande uitvoeringsregels en -lasten, niet wenselijk.Wat thans al wel kan worden opgemerkt, is dat het zorgbudget in hoofdzaak
zal worden opgebouwd uit de volgende componenten:– het aandeel in de ivbo-bekostiging voor zover dat uitstijgt boven
de vbo-bekostiging;– voor het huidige vso-lom en vso-mlk geldt een soortgelijke berekening:
ook hier wordt de bekostiging met de reguliere vbo-bekostiging vergeleken
en het surplus maakt deel uit van het zorgbudget.Wat betreft de middelen voor logopedie wordt opgemerkt dat deze middelen
in het huidige vso worden verstrekt via de formatie voor onderwijsondersteunend
personeel (OOP-formatie). Bij de bepaling van de formatie wordt daarentegen
geen rekening gehouden met logopedie. Hieruit kan worden geconcludeerd dat
de middelen voor logopedie tot de zorgmiddelen worden gerekend.De leden van de CDA-fractie zouden graag inzicht in en overzicht ontvangen
van de diverse bestuurlijke werkzaamheden (inclusief overleg) die de diverse
actoren in dit complexe proces hebben te verrichten. Bij deze leden bestaat
de vrees dat vele uren dienen te worden besteed aan de afstemming tussen de
diverse partijen in en buiten het samenwerkingsverband. Op welke wijze kan
het vergader- en overlegcircuit worden beperkt, zo is hun vraag. Het wetsvoorstel omschrijft in artikel 10h van de WVO nauwkeurig de verantwoordelijkheden
en taken van de bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband. Hoe de
samenwerkingsverbanden hieraan uitvoering geven, bepalen zij in belangrijke
mate zelf. Een tijdsindicatie is hiervoor niet te geven. Het is in ieder geval
niet de bedoeling dat bureaucratische tussenlaag ontstaat die sterk kostenverhogend
werkt. 5. De positie van het ivbo en het vso algemeenIn de memorie van toelichting wordt opgemerkt, dat de verantwoordelijkheid
van de overheid voor kwetsbare leerlingen zichtbaar moet blijven. Geldt dat
niet evenzeer voor de verantwoordelijkheid van scholen/samenwerkingsverbanden,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Hoe kijkt de regering aan tegen de
verdeling van verantwoordelijkheden en de controle daarop?De ondergetekende kan de opmerking van de PvdA-fractie beamen. De scholen
blijven verantwoordelijk voor de leerlingen die bij hen staan ingeschreven.
Pas wanneer de leerling daadwerkelijk is toegelaten tot een andere school,
vervalt deze verantwoordelijkheid. Het samenwerkingsverband is verantwoordelijk
voor het zorgaanbod voor leerlingen die dat behoeven. Dit betreft dus ook
de leerlingen die nog niet staan ingeschreven bij een school voor vo (bij
voorbeeld schoolverlaters basisonderwijs, neveninstromers). Zoals eerder aangegeven,
hoeft door deze elkaar aanvullende verantwoordelijkheden in beginsel geen
leerling van hulp te worden uitgesloten.De procesbeschrijving voor de overgang van speciaal onderwijs naar leerwegondersteunend
of praktijkonderwijs is voor de verschillende vormen van speciaal onderwijs
niet gelijk. De leden van de PvdA-fractie vragen wat de verschillen precies
zijn en waarom.Het vso-mlk zal worden omgevormd tot praktijkonderwijs. Scholen voor vso-mlk
voldoen wat het onderwijsprogramma betreft al in belangrijke mate aan de programmatische
uitgangspunten van het praktijkonderwijs. Dit onderwijs kan in een relatief
onafhankelijke positie van de inhouden van het reguliere vo worden vormgegeven.De huidige vso-mlk-voorzieningen kunnen, via een nader te bepalen procedure,
worden omgezet in scholen of afdelingen voor praktijkonderwijs. In het laatste
geval is een samengaan met een vo-school aan de orde.Een school voor praktijkonderwijs kan in principe zelfstandig bestaan,
zij het dat binnen het samenwerkingsverband afspraken worden gemaakt over
de indicatie en toelating, alsmede tussen verschillende scholen en afdelingen
voor praktijkonderwijs over de relatie met de arbeidsmarkt.Het vso-lom zal in eerste instantie worden omgezet in leerwegondersteunend
onderwijs bij de leerwegen. Gelet op de sterk inhoudelijke relatie met de
leerwegen, vraagt dat een integratieproces tussen mavo en vbo en het vso-lom.
Dit kan vorm krijgen door een samengaan van vo en vso, waarbij het vso-lom
in de overgangsfase als afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs aan de
vo-school wordt verbonden. Het is ook mogelijk het vso-lom om te vormen tot
een OPDC ten behoeve van het gehele vo binnen het samenwerkingsverband.Leerwegondersteunend onderwijs kan niet zelfstandig bestaan, aangezien
het een integrale functie is van het onderwijs in de leerwegen, die zich richt
op de examenprogramma's vmbo.De leden van de CDA-fractie zijn de afgelopen maanden regelmatig geconfronteerd
met de angst in sommige regio's dat het huidige voorzieningenniveau van het
vso door de voorgenomen wetgeving in gevaar zal komen. Een zelfde
vrees is te bespeuren inzake de huidige spreiding van ivbo-afdelingen. Het
leerwegondersteunend onderwijs is dermate anders van karakter dat de diverse
provinciebesturen zich zorgen maken over een adequaat aanbod in de toekomst.
Deze leden willen weten of de regering deze zorgen kan wegnemen, en of is
nagegaan in de diverse provincies hoe de nieuwe plannen in de praktijk uitwerken.In het wetsvoorstel is aangegeven dat het huidige vso-lom en vso-mlk met
ingang van 1 augustus 1998 worden betiteld als speciaal voortgezet onderwijs
(svo), en dat het huidige ivbo van rechtswege wordt omgevormd tot leerwegondersteunend
onderwijs. In beginsel is het leerwegondersteunend onderwijs dat wordt vormgegeven
door het voormalige ivbo, in de overgangsperiode beperkt tot de beroepsgerichte
leerwegen. Indien zich bij een scholengemeenschap met voormalige ivbo-afdelingen
een vso-lom-voorziening voegt, kan het leerwegondersteunend onderwijs breed
worden ingezet, dus ook voor de theoretische en de gemengde leerweg. De bijgevoegde
nota van wijziging voegt daartoe artikel IVa toe aan het overgangsrecht.Het voorzieningenniveau ondergaat geen wijziging. Vanaf 1 augustus 1998
start het proces van verdere uitbouw van regionale samenwerking, waarbij de
betrokken scholen in het samenwerkingsverband een sluitend onderwijsaanbod
voor alle leerlingen uit het gebied van het samenwerkingsverband moeten realiseren.
Deze samenwerkingsverbanden zijn dekkend over het hele land gespreid. Er is
naar het oordeel van de ondergetekende voldoende reden om aan te nemen dat
een adequaat voorzieningenstelsel ontstaat. positie vso-lomDe leden van de fractie van D66 zijn het eens met de Onderwijsraad, dat
momenteel geen sprake is van enige garantie dat de expertise in het vso-lom
blijft behouden en dat voor zorgleerlingen de pedagogisch-didactische aanpak
en omgeving die zij nodig hebben, beschikbaar zullen zijn. Daarnaast ontbreekt
naar hun mening vooralsnog een groot aantal randvoorwaarden om dit proces
te laten slagen, te weten: kleinere klassen in het vo, ervaring met zorgbreedte
in het vo, adequate huisvesting en methodes en (bij)geschoold personeel, en
andere onderwijsvernieuwingen die nog niet volledig zijn ingevoerd.De ondergetekende kan deze opvattingen niet delen. Zoals eerder aangegeven,
is het proces met voldoende waarborgen omkleed en voorziet het in behoud,
versterking en verbreding van de expertise van het huidige vso-lom, vso-mlk
en ivbo. Voor ondersteuning en (na)scholing van het betrokken personeel zijn
faciliteiten beschikbaar. Nadrukkelijk wordt in dit verband gesteld dat wordt
voortgebouwd op de huidige situatie, en dat de aanwezige expertise en orthopedagogisch-didactische
verworvenheden niet worden genegeerd.Op gevolgen voor de huisvesting wordt hieronder nog ingegaan.De leden van de D66-fractie wijzen erop zich steeds bereid getoond te
hebben om hun mening over de voorgestelde maatregelen bij te stellen, indien
pilotprojecten zouden uitwijzen dat een dergelijk ingrijpende stap wel moet
worden gezet. Deze pilotprojecten zijn nog niet afgerond. Toch heeft de regering
in het voorliggende wetsvoorstel reeds de door haar gewenste vorm van een
zorgstructuur neergelegd. De leden vragen zich dan ook af of de regering nog
wel bereid is de uitkomsten van de pilotprojecten serieus mee te wegen, en
of zij nog steeds staat achter hetgeen hierover in de twee adviezen «Pilotaanvragen
beproefd» is neergeschreven. Zo ja, kan de regering dan tevens bevestigen
dat dit betekent dat het voorliggende wetsvoorstel op dit onderdeel nog volledig
anders zal worden ingevuld, indien de evaluaties de noodzaak hiertoe aantonen.
Is echt sprake van een ontwikkelwet en zo ja, biedt een dergelijke
wet deze ruimte, voegen deze leden hieraan toe. Deze leden geven nu reeds
aan ruimte te willen hebben en houden om naar aanleiding van de uitkomsten
van de pilotprojecten op een bepaald moment in het tijdpad nog «doorgaan
of niet doorgaan» tegen voorliggende wetsvoorstel te kunnen zeggen.Op de vraag of nog rekening zal worden gehouden met de resultaten van
de nu lopende pilotprojecten antwoordt de ondergetekende in bevestigende zin.De pilotprojecten richten zich op het beproeven van de noodzakelijk geachte
randvoorwaarden voor het inrichten van praktijkonderwijs en leerwegondersteunend
onderwijs. Het wetsvoorstel geeft geen uitgebreide voorschriften voor de inrichting
van leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs. Scholen wordt daarbij
de ruimte gegeven voor eigen initiatief. Goede voorbeelden zijn bruikbaar
voor anderen. De winst van de pilotprojecten is het opleveren van dergelijke
goede voorbeelden.Uit de memorie van toelichting maken de leden van de fractie van D66 op
dat het vso-lom nog niet direct per 1998 leerwegondersteunend onderwijs hoeft
aan te bieden. De leden aan het woord vragen of dit klopt, en zo ja, waarom
dit niet geldt voor het ivbo. Deze leden hebben namelijk begrepen dat het
ivbo wel reeds per 31 juli 1998 de onderwijsinhoud leerwegondersteunend moet
laten zijn. Dit gebeurt bovendien ook nog eens over de volle breedte van alle
leerwegen.De leden van de fractie van D66 hebben het juist: het vso-lom hoeft niet
direct met ingang van 1 augustus 1998 te worden omgezet in leerwegondersteunend
onderwijs. Het ivbo wordt met ingang van dat tijdstip van rechtswege wel omgezet
in leerwegondersteunend onderwijs. Dit is een eenvoudige omzetting, maar –
zoals hiervoor reeds gezegd – vooralsnog beperkt dat leerwegondersteunend
onderwijs zich in beginsel tot de beroepsgerichte leerwegen. Het gaat hier
om het «omlabelen» van naamgeving waarbij de feitelijke werkzaamheden
ten behoeve van de leerlingen in grote lijnen hetzelfde blijven. Geleidelijk
aan zal het ivbo mede vormgeven aan het leerwegondersteunend onderwijs in
het samenwerkingsverband.De leden van de RPF-fractie willen weten hoe de regering oordeelt over
het idee om het vso-lom op te zetten volgens een WSNS-constructie. Hierbij
blijft het vso-lom voor een deel bekostigd zodat de daar beschikbare expertise
blijft behouden en de kleinschaligheid gewaarborgd. Andere scholen binnen
het samenwerkingsverband kunnen hun zorgbudget inzetten voor zorgverbreding,
dan wel gebruik maken van de expertise van het vso-lom.Hiervoor is op vragen van gelijke strekking reeds uitgebreid op deze aspecten
ingegaan. Kortheidshalve verwijst de ondergetekende daarnaar.De leden van de GPV-fractie staan niet afwijzend tegenover het streven
dat voor de zwakke en kwetsbare leerlingen hetzelfde leerwegondersteunend
onderwijs wordt geboden als voor het ivbo. Anderzijds is het zo dat niet alle
leerlingen binnen deze categorie met een dergelijke ondersteuning zijn gebaat.
De leden van de GPV-fractie vinden het dan ook een goede zaak dat de mogelijkheid
voor een OPDC wordt geboden. Desondanks vragen ze zich af of in zo'n constructie
de instandhouding van deskundigheid op de lange termijn wel voldoende is gewaarborgd.
Het is niet ondenkbaar dat de instandhouding van een afzonderlijke locatie
voor kleine groepen leerlingen voor veel scholen in de toekomst onaantrekkelijk
zal zijn, onder meer vanwege hoge kosten. Zal dit veel scholen die er thans
reeds blijk van geven beducht te zijn voor de toereikendheid van het toekomstige
zorgbudget, er niet van weerhouden tot samenwerking over te gaan? De leden
van de GPV-fractie pleiten in navolging van de Onderwijsraad,
de Raad van State en de besturenorganisaties nadrukkelijk voor een grondige
verkenning van een WSNS-achtige constructie, en vragen of de regering daartoe
bereid is.Voor een belangrijk deel is door de ondergetekende op dit soort overwegingen
en opmerkingen in extenso ingegaan. Het volgende kan worden toegevoegd.Het wetsvoorstel legt aan de in een samenwerkingsverband verenigde scholen
geen verplichtingen op omtrent de inrichting van de zorgstructuur. Een afzonderlijke
locatie is slechts een van de mogelijkheden voor een samenwerkingsverband
om een speciale setting te realiseren voor kleine groepen leerlingen.Het is heel goed voor te stellen dat een afzonderlijke locatie voor kleine
groepen leerlingen niet alleen in onderwijskundig, maar ook in financieel
opzicht de juiste aanpak is. Er zou immers sprake kunnen zijn van ondoelmatigheid,
indien elke school afzonderlijk een oplossing zou zoeken voor de leerlingen
die tijdelijk speciale zorg nodig hebben. De positionering van het vso-lom is in de ogen van de leden van de SGP-fractie
tweeslachtig en met nogal wat onzekerheden omgeven. Vooral met het vervallen
van de zelfstandige bekostiging hebben deze leden moeite.Met het gelijkstellen van de functie van vso-lom met die van het ivbo,
wordt in hun ogen in elk geval tekort gedaan aan die leerlingen die niet «schakelbaar»
zijn naar het reguliere onderwijs en dus een permanente extra zorgbehoefte
hebben. Wordt er niet te veel van uitgegaan dat de leerwegondersteunende structuur
uitsluitend is bedoeld voor leerlingen met tijdelijke problemen, terwijl juist
sprake is van een ontwikkeling van toenemende problematieken en verminderde
«schakelbaarheid», zo vragen zij.Naar hun oordeel kan de extra zorg in het algemeen het best worden gegeven
in een daarop speciaal ingerichte omgeving. Wat betreft dat laatste lijken
verwachtingen te zijn gewekt door de mogelijkheid van een OPDC. Op zichzelf
vinden deze leden dit een goede mogelijkheid. Maar door het vervallen van
zelfstandige bekostiging komt het vso-lom in een volledig afhankelijke positie
terecht van het vo. Een OPDC is immers slechts een bestuurlijke constructie
op basis van overeenstemming binnen het samenwerkingsverband. Men kan kiezen
voor handhaving van onderwijs op (een afzonderlijke) locatie, maar zeker gesteld
is dat bepaald niet, zeker niet op de langere termijn. In dit verband vragen
deze leden overigens in hoeverre in de lump-sum-bekostiging en het zorgbudget
sowieso rekening zal worden gehouden met aparte locaties.De noodzaak om het vso-lom verder te integreren met het vo in de vorm
van leerwegondersteunend onderwijs – als samenstel van pedagogische
en didactische maatregelen voor leerlingen die extra zorg behoeven –
is onderbouwd in de reactie op het advies van de Onderwijsraad en de Raad
van State.Gewezen is onder meer op de gemiddelde grootte van het vso-lom, de noodzaak
om alle 15 vakken basisvorming in het vso-lom aan te bieden, alsmede de mogelijkheid
voor leerlingen om examens in drie leerwegen te doen. Bij het aanbieden van
extra zorg wordt er niet van uitgegaan dat alle leerlingen schakelbaar zijn
naar het vo. Wel wordt die mogelijkheid open gehouden. Wanneer een tijdelijke
beschermde omgeving voor een leerling gedurende de opleidingsperiode nodig
mocht blijken, kan bij voorbeeld een OPDC daartoe de mogelijkheid bieden.
Het gaat daarbij in eerste instantie om een leerling die in staat is om een
diploma van een van de leerwegen te behalen. Is dit niet het geval, dan is
het praktijkonderwijs de aangewezen onderwijssoort.Voor een toename van de problematiek zijn op dit moment geen onderbouwde
aanwijzingen bekend. Wat betreft de omvang van de groep kwetsbare leerlingen
in het voortgezet onderwijs wordt verwezen naar de achtergrondstudie
«Risicodoelgroepen in de eerste fase vo», die is gepubliceerd
bij de beleidsreactie op het advies van de commissie-Van Veen.Wat betreft de aangevoerde afhankelijkheid van het vso-lom ten opzichte
van het vo merkt de ondergetekende op dat de beslissing om een OPDC op te
richten en in stand te houden, los moet worden gezien van de vraag of het
vso-lom daarmee in een afhankelijke positie komt te verkeren. Zoals steeds
door de ondergetekende is aangegeven, bepaalt het vso-lom in samenspraak met
het samenwerkingsverband zijn positie. Het vso-lom kan daarbij zelf het initiatief
nemen en mede bepalen hoe de samenwerking gestalte wordt gegeven, zoals bij
voorbeeld in de vorm van een OPDC. Nogmaals merkt de ondergetekende op dat
het OPDC kan worden ondergebracht in een nevenvestiging.De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de wens dat elke leerling
elke leerweg moet kunnen volgen, reden is voor de voorgestelde verplichte
integratie. Voor zover verbreding van het aanbod binnen het vso-lom wenselijk
zou zijn, kan dat ook via samenwerkingsregelingen worden bereikt, zo stellen
zij. Deze leden vrezen dat een situatie waarin een zelfstandige bekostiging
ontbreekt, negatief uitwerkt voor de rechtspositie, motivatie en deskundigheid
van de voormalige vso-lom-docenten.Van verlies van deskundigheid en motivatie behoeft naar het oordeel van
de ondergetekende geen sprake te zijn. De volgende overwegingen liggen aan
deze opvatting ten grondslag.De rechtspositie van de vso-lom-docenten is geregeld in het Rechts- positiebesluit
onderwijspersoneel (RPBO). De rechtspositie van de vo-docenten is geregeld
in het Kaderbesluit rechtspositie VO en de CAO voor het vo. De vergelijking
van het RPBP met de CAO levert vrijwel geen verschillen op. In rechtspositioneel
opzicht zullen zich voor de vso-docenten dan ook nauwelijks veranderingen
voordoen. Met de organisaties van werknemers en werkgevers zullen hierover
afspraken worden gemaakt. positie van het ivboDe leden van de fractie van D66 vragen zich af hoe vanaf 1 augustus 1998
leerwegondersteunend onderwijs kan worden gegeven als nog niet bekend is wat
het moet inhouden. Zij verwijzen daarbij naar het vso-mlk, waar het voor ouders
en docenten belangrijk is zo spoedig mogelijk te weten welke opties er voor
hun kind zijn het komende schooljaar. Deze leden vragen of hun zorg wordt
gedeeld en zo ja, wat de ondergetekende denkt eraan te gaan doen om dit proces
wel goed te laten verlopen.Na de omzetting van rechtswege van de ivbo-afdelingen in afdelingen voor
leerwegondersteunend onderwijs, wordt binnen die afdelingen leerwegondersteunend
onderwijs verzorgd. Onderwijsinhoudelijk zal, zoals eerder ook al gemeld,
als gevolg van deze omzetting nu nagenoeg niets veranderen.Voor de leerlingen die op dit moment in het mlk-onderwijs zitten, wijzigt
er niets. Het praktijkonderwijs zal in de komende jaren tot ontwikkeling komen,
voor het grootste gedeelte vanuit de huidige programmatische invulling van
het vso-mlk. positie vso-zmokIn de memorie van toelichting lezen de leden van de fractie van D66 dat
ook het vso-zmok zich kan positioneren als leerwegondersteunend of praktijkonderwijs.
Hierbij stellen deze leden enkele vragen.De leden van de SGP-fractie vragen wat het vso-zmok betreft of het wel zinvol is om de verplichting tot aansluiting bij een samenwerkingsverband
toe te passen.In paragraaf 3.2 (Hulpstructuur: leerwegondersteunend onderwijs) is onder
het kopje toelaatbaarheid en toelating reeds aangegeven dat door middel van
de bijgevoegde nota van wijziging het vso-zmok wordt opgenomen in het wetsvoorstel
WEC en niet langer deel zal uitmaken van dit wetsvoorstel. In aanvulling daarop
kan erop worden gewezen dat deze beslissing is genomen op inhoudelijke gronden:
de vso-zmok-populatie is een uiterst heterogene populatie die wat prestaties
betreft niet enkel is onder te brengen in de onderwijstrajecten van het mavo
en vbo. Wat de gedragsproblematiek betreft, behoeven deze leerlingen een exclusieve
aanpak die bij nader inzien het best is gewaarborgd binnen de kaders van de
WEC. Deze opvatting wordt gesteund door het Landelijk Werkverband zmok, dat
ook de voorkeur geeft aan positionering van het vso-zmok in de WEC.Wat betreft de deelname aan een samenwerkingsverband, zij opgemerkt dat
het vso-zmok op vrijwillige basis kan deelnemen. Op dit moment zijn 32 van
de 52 vso-zmok-scholen in een samenwerkingsverband vertegenwoordigd. 6. Advies en overleg Paragraaf 1. AlgemeenOver het wel of niet stellen van regels bij ministeriële regeling
voor de doorstroom naar het vervolgonderwijs, lopen de meningen van de Onderwijsraad
en de BVE- en AOC-Raad uiteen. Kan al worden aangeven, zo vragen leden van
de PvdA-fractie, hoe deze regeling er volgens de regering uit zou moeten zien?
Waarom vereist «een dergelijke inzet» een zekerheidsstelling met
een ministeriële regeling? In hoeverre kunnen regels voor deze aansluiting
zorgen? Weten scholen niet beter dan wie ook, dat een goede aansluiting belangrijk
is? Zijn er andere stimulansen denkbaar?Ook de leden van de VVD-fractie zijn, gelet op de ervaring met de regeling
doorstroom mbo-hbo, van mening dat deze niet bij ministeriële regeling
moet worden vastgesteld. De Tweede Kamer zal ten minste zijn oordeel hierover
moeten kunnen geven. Deze leden willen eveneens weten wat concreet in deze
regeling zal worden opgenomen.Voor de vraag naar noodzaak en inhoud van de doorstroomregeling naar het
vervolgonderwijs verwijst de ondergetekende naar bijgaande nota van wijziging
op het wetsvoorstel. De vooropleidingseisen van de WEB zijn gebaseerd op het
huidige mavo en vbo. Invoering van de leerwegen mavo-vbo leidt tot meer duidelijkheid
over de inhoud van de opleiding die leerlingen gevolgd hebben. Door de inrichting
van op het vervolgonderwijs gerichte leerwegen, door de stroomlijning van
vakkenpakketten in sectoren, door de vaststelling van landelijke examenprogramma's
en door middel van centrale examinering ontstaat grote eenduidigheid over
de waarde van de diploma's. De vooropleidingseisen uit de WEB passen bij een
situatie waarin die eenduidigheid veel minder aanwezig is. In het voorliggende
wetsvoorstel wordt daarom artikel 8.2.1 gewijzigd en een artikel 8.2.2 aan
de WEB toegevoegd op grond waarvan nadere vooropleidingseisen bij ministeriële
regeling worden vastgesteld. Daarmee wordt ook het civiel effect van de diploma's
mavo en vbo versterkt. Het overleg over de ministeriële regeling bevindt
zich momenteel in een voorbereidende fase.Naast het stellen van vooropleidingseisen bij ministeriële regeling,
zijn natuurlijk andere stimulansen mogelijk. Zo wordt de samenwerking tussen
de ROC's en de scholen in de eerste fase actief bevorderd. Deze samenwerking
treedt echter niet in de plaats van hetgeen met de ministeriële regeling
over de nadere vooropleidingseisen wordt beoogd.Aangezien het bij de regeling gaat om een regeling die op detailniveau
moet worden uitgewerkt en die na vaststelling ook op detailniveau aan veranderende
omstandigheden aangepast moet kunnen worden, is vaststelling bij ministeriële
regeling de voor de hand liggende en meest geëigende procedure. De ondergetekende
zegt overigens toe de regeling voor vaststelling aan de Tweede Kamer voor
te leggen.In 1995 is door de Tweede Kamer een motie aangenomen, met als strekking
de beëindiging van fusiestimulering ten behoeve van de brede scholengemeenschappen.
Het zal de regering dan ook niet verbazen dat de leden van de VVD-fractie
zich niet achter de zinsnede over «de blijvende aandacht voor ontwikkeling
in het proces van scholenge- meenschapsvorming» kunnen stellen. Graag
zouden zij vernemen hoeveel ROC's reeds deel uitmaken van een verticale scholengemeenschap
met vbo of mavo. Is net als bij de AOC's een beweging waarneembaar dat ontbrekende
sectoren in het ROC-verband worden opgenomen, zo vragen zij. Daarnaast vernemen
deze leden graag van de regering of en hoe de reeds bestaande verticale scholengemeenschappen
zich onderscheiden op het gebied van aansluitingsproblematiek en schooluitval.
Hoe denkt de regering over de ideeën van de heer Van Veen om ten behoeve
van het voorbereidend- en middelbaar beroepsonderwijs één infrastructuur
tot stand te brengen met betrekking tot de vaklokalen? Hoe oordeelt de regering
over de plannen die in Almere worden ontwikkeld waarbij niet alleen het vbo
maar ook het mbo en het hbo gebruik maken van de modernste vaklokalen?In het schooljaar 1996–1997 telde het vo exclusief het landbouwonderwijs
17 verticale scholengemeenschappen, waarvan vijf vakinstellingen en vier scholen
als onderdeel van een ROC. In het schooljaar 1997–1998 komt het aantal
verticale scholengemeenschappen op 15. Het aantal vakinstellingen blijft gelijk
en de overige tien verticale scholengemeenschappen zijn inmiddels alle onderdeel
van een ROC.Bij het opnemen van de enkele overgebleven verticale scholengemeenschappen
in ROC's kan niet worden gesproken over een uitbreiding van ROC's met ontbrekende
vo-sectoren.De doorstroom naar vervolgonderwijs wordt niet op schoolniveau geregistreerd.
Derhalve is de aansluiting vo-mbo voor verticale scholen niet afzonderlijk
waar te nemen en te relateren aan de landelijke doorstroomcijfers. Wel is
bekend dat de doorstroom van gediplomeerde leerlingen uit vbo-landbouw, van
wie het merendeel zich in AOC's bevindt, een vergelijkbaar doorstroompatroon
laat zien als gediplomeerde leerlingen uit de huidige vbo-sector verzorging:
circa 60% stroomt door naar mbo (lang en kort). Voor de vbo-sector economie
ligt dit percentage hoger en voor techniek lager. Voorts is uit inspectiegegevens
op te maken dat het percentage leerlingen dat zonder diploma de school verlaat,
binnen de groep verticale scholengemeenschappen een grote variatie vertoont.
Er zijn scholen die beter scoren dan vergelijkbare scholen en er is een groep
die minder dan gemiddeld scoort op dit punt.Zoals reeds uiteengezet delen de leden van de VVD-fractie de opvatting
van Onderwijsraad en de Raad van State dat in de wet het eindperspectief van
het leerwegondersteunend onderwijs en daarmee de toekomst van het vso-lom
en het ivbo niet moeten worden dichtgetimmerd. Het wettelijk regelen van dit
streefbeeld is ook niet in lijn met de door het veld (in het Technisch Overleg)
bekrachtigde uitspraken. Hierin wordt immers duidelijk aangegeven dat sprake
is van een ontwikkelingstraject, met twee evaluatiemomenten aan de hand waarvan
de voortgang van het proces zou worden beoordeeld. Zoals eerder door de ondergetekende is aangegeven zal optimaal gebruik
worden gemaakt van de twee evaluatiemomenten en zal het proces waar nodig
worden bijgesteld.In de toelichting bij artikel XXIV, over een wijziging van de WEB, staat
dat het in verband met het verbeteren van de aansluiting noodzakelijk is om
bij ministeriële regeling nadere eisen te stellen over hetgeen waaraan
een diploma mavo, een diploma vbo, of een gemengde diploma mavo-vbo dient
te voldoen om een leerling in het secundair beroepsonderwijs te kunnen laten
instromen. De Onderwijsraad acht dit belangrijk, BVE-Raad en AOC-Raad vinden
het voorstel daarentegen overbodig en onjuist. De leden van de fractie van
D66 hebben meer informatie nodig om hun standpunt hierover te bepalen. Deze
leden zouden daartoe antwoord willen krijgen op de vraag in hoeverre de vooropleidingseisen
in de nieuwe onderwijsprogramma's zijn verwerkt en hoe de regering zich de
relatie voorstelt tussen de nieuwe leerwegen en de kwalificatiestructuur in
het secundair beroepsonderwijs Voor meer informatie over de noodzaak om bij
ministeriële regeling nadere vooropleidingseisen te stellen verwijst
ondergetekende ook naar de beantwoording van voorgaande vragen van de PvdA-
en de VVD-fractie, alsmede naar bijgaande nota van wijziging.In de onderwijsprogramma's van de leerwegen in mavo en vbo is op twee
manieren rekening gehouden met eisen vanuit het vervolgonderwijs. In de eerste
plaats door inrichting volgens de structuur van de vier leerwegen zelf en
van de vier sectoren waarbinnen de vakkenpakketten moeten worden samengesteld.
In de tweede plaats door bij de selectie van inhouden en vaardigheden voor
de programma's in mavo en vbo rekening te houden met de wensen vanuit het
vervolgonderwijs. Vertegenwoordigers vanuit het BVE-veld zijn systematisch
betrokken bij de samenstelling van de concept-examenprogramma's. Ook is gebruik
gemaakt van de eindtermendocumenten van de derde generatie eindtermen (voor
zover al beschikbaar).Voor de duidelijkheid zij de kanttekening geplaatst dat de leerwegen in
mavo en vbo zelf niet zijn bedoeld als beroepskwalificerende opleidingen.
Het onderwijs in de leerwegen vbo is algemeen vormend, beroepsoriënterend
en beroepsvoorbereidend van aard. Dat betekent dat de leerwegen er niet in
de eerste plaats op gericht moeten zijn om leerlingen zo ver mogelijk de kwalificatiestructuur
in te brengen. De beroepskwalificatie vindt plaats in het secundair beroepsonderwijs.De leden van de D66-fractie vragen zich verder af of de benaming van de
diploma's blijft zoals die nu is of dat er na invoering van leerwegen gesproken
gaat worden over het diploma theoretische leerweg vmbo. Zij zouden de laatste
optie in verband met duidelijkheid te prefereren vinden.Onder verwijzing naar de hiervoor in paragraaf 2.1 (Leerwegen) gegeven
reactie op soortgelijke opmerkingen van de fractieleden van PvdA, wordt er
voor de volledigheid op gewezen dat de diplomabenamingen in bedoeld zin worden
aangepast, zodat voortaan sprake zal zijn van een diploma vmbo theoretische
leerweg, een diploma vmbo basisberoepsgerichte leerweg, een diploma vmbo kaderberoepsgerichte
leerweg, en een diploma vmbo gemengde leerweg. Paragraaf 2. Leerwegen, combinatievakken en intrasectorale
programma'sDe terminologie blijft een probleem, zo vinden de leden van de PvdA-fractie.
De termen «kort» en «lang» voldeden niet. Nu is gekozen
voor de basis- en kadervariant. De leden van de PvdA-fractie vragen of een
toelichting op deze termen kan worden gegeven.De leden van de PvdA-fractie vragen tevens, onder verwijzing naar opmerkingen
van de Onderwijsraad, wat het probleem is wanneer het onderscheid
in de wet wordt opgenomen. Dit laatste wordt ook door de leden van de fractie
van D66 gevraagd.Zoals eerder al opgemerkt, worden door middel van de bijgevoegde nota
van wijziging de twee varianten van de beroepsgerichte leerweg in de WVO opgenomen
als twee aparte leerwegen. De basisvariant wordt de basisberoepsgerichte leerweg,
de kadervariant zal als kaderberoepsgerichte leerweg worden aangeduid. Eerder
voldeden de aanduidingen «lang» en «kort» al niet,
omdat deze werden gekoppeld aan een verschillende duur van de opleidingen.De leden van de VVD-fractie verzetten zich tegen de voorgestelde wijziging
van de onderwijsbevoegdhedenregeling. Meer in algemene zin zijn zij geen voorstander
van het uitbreiden van het aantal combinatievakken. Het verminderen van het
aantal leraren dat één klas lesgeeft, kan ook worden bereikt
door leraren te stimuleren om verschillende bevoegdheden (akten) te halen.
Ook de herinvoering van het twee-vakken-systeem in de lerarenopleiding, waar
deze leden voorstander van zijn, kan goede diensten bewijzen.De ondergetekende onderschrijft de visie van deze leden, zij het binnen
de context van hun redenering: vermindering van het aantal leerkrachten voor
één klas. Deze oplossing biedt geen soulaas aan al die andere
redenen die de ondergetekende geeft voor de invoering van de combinatievakken.Met instemming nemen de leden van de VVD-fractie kennis van het handhaven
van de adviesurentabel. Deze leden zouden graag de beschikking krijgen over
deze tabel, ofwel in een voorhangprocedure ofwel als voorontwerp.De adviesurentabel wordt opgenomen in het Inrichtingsbesluit, dat bij
de Tweede en Eerste Kamer wordt voorgehangen. De tabel is bijgevoegd (zie
hieronder). Voor de duidelijkheid een korte toelichting.De tabel is opgebouwd vanuit:– de beschikbaarheid van (32+32+32+30)x40 = 5040 lesuren over de
totale duur van de opleiding,– de adviestabel basisvorming,– de urenverplichtingen voor lichamelijke opvoeding, de kunstvakken
en maatschappijleer,– de urenverplichting voor beroepsgerichte programma's,– de urenrichtlijn bij de ontwikkeling van de examenprogramma's:
voor alle algemene vakken een gelijk aantal lesuren boven op de basisvorming.De totale urenbehoefte is op basis van de adviestabel:– in de theoretische leerweg: 4 640 (excl. 3e moderne vreemde
taal)– in de basisberoepsgerichte leerweg: 4 680– in de kaderberoepsgerichte leerweg: 4 840– in de gemengde leerweg: 4 720De grotere ruimte die overblijft op de tabellen van de theoretische en
de gemengde leerweg is nodig om het derde leerjaar breed te houden (zie ook
de beantwoording van een eerdere vraag van de PvdA-fractie in paragraaf 3.1
onder vakkenpakketten (23)) en om de mogelijkheid open te houden een derde
moderne vreemde taal aan te bieden.Het wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om bij amvb een minimum aantal
vakken vast te stellen dat in het derde leerjaar door alle leerlingen gevolgd
moet worden. Deze maatregel dient ertoe te voorkomen dat leerlingen in de
theoretische (en de gemengde) leerweg te vroeg gedwongen worden tot de keuze
van hun examenpakket. Zoals uit de adviesurentabel blijkt, is er in de bedoelde
leerwegen ruimte voor het breed houden van het derde leerjaar. Een te vroege
versmalling van het vakkenpakket tot het examenpakket in de theoretische leerweg
is niet alleen niet in het belang van de leerlingen in deze leerweg, maar
werkt ook in het nadeel van de leerlingen in de kaderberoepsgerichte leerweg.
De adviesurentabel laat zien dat de leerlingen in een tot examentraining
vernauwde theoretische leerweg per (algemeen) vak meer lestijd zouden krijgen
dan de leerlingen in de kaderberoepsgerichte leerweg. Het verschil in programma
rechtvaardigt een dergelijk verschil in lesuren per vak niet.De breedte van het derde leerjaar in de theoretische en de gemengde leerweg
wordt in het Inrichtingsbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o. geregeld.De ondergetekende verwijst in verband met de bedoelde regeling ook naar
bijgaande nota van wijziging. Adviesurentabel leerwegen mavo en vbo (inclusief overgangssituatie
i.v.m. combinatievakken) Gebaseerd op totaal aantal lessen per vak, en waar
nodig uitgesplitst naar: – «voor iedereen geldend» (links
van stippellijn), en – «indien in examenpakket» (rechts
van stippellijn) VAKtheoretische
leerweg beroepsgerichte leerweg gemengde leerweg   basis kader   Nederlands 600 520 560 600 Engels 480 400 440 480 maatschappijleer I 80 80 
 80 80 kunstvakken I 320 320 320 320 lichamelijke opvoeding 400 400 400 400 afdelingsvakken of intrasectorale
programma's   960 960 320 2e
moderne vreemde taal2404402403602404002404403e moderne vreemde taal200400    200400geschiedenis en staatsinrichting200400200 200 200400aardrijkskunde140340140 140 140340mens en maatschappij* 200 120 160 200maatschappijleer II 200 120 160 200wiskunde400600400520400560400600natuur- en scheikunde I200400200320200360200400natuur- en scheikunde II 200     200biologie120320120 120 120320natuurleer* 200 120 160 200economie 80280 80200 8024080280 kunstvakken II 200     200informatiekunde 20 20 20 20 verzorging 100 100 100 100 techniek 180 180 180 180 studielessen 80 80 80 80– links van stippellijn: tabel basisvorming, en – voor theor.
en gem. leerweg – 200 uur 3e moderne vreemde taal; – rechts van
stippellijn: examenniveau (inclusief uren links van stippellijn); *: tot
bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip kan «mens en maatschappij»
als sectorvak worden vervangen door geschiedenis en staatsinrichting, aardrijkskunde
of maatschappijleer II; en «natuurleer» door biologie. Paragraaf 3. Het leerwegondersteunend onderwijsDe leden van de PvdA-fractie begrijpen niet hoe het feit dat «meer
dan één school is betrokken bij het zorgplan en het zorgbeleid
uitdrukkelijk door meer scholen wordt vastgelegd en onderschreven» een
garantie is voor optimale zorg, met gebruikmaking van de eigen mogelijkheden.
Zij vragen de regering om een nadere uitleg. In het bijzonder willen deze
leden daarbij een reactie bij de volgende vragen. Een zorgplan moet door de
samenwerkingspartners gezamenlijk worden opgesteld. Kan een school zich aan
een door de andere betrokkenen wel onderschreven plan onttrekken? Is het «take
it or leave it»? Wat gebeurt er als een school de afspraken uit het
zorgplan niet nakomt?In het zorgplan wordt vastgelegd wat het samenwerkingsverband onderneemt
om het zorgaanbod voor leerlingen te organiseren. Dit aanbod zal altijd aanvullend
zijn en in het verlengde moeten liggen van het zorgbeleid van de individuele
scholen. Door een gezamenlijk vastgesteld zorgplan en jaarlijkse evaluatie
van de effecten van de voorgenomen activiteiten, en het aantal
leerlingen per school voor wie een beroep op de algemene voorzieningen is
gedaan, hebben besturen een instrument in handen om met elkaar in gesprek
te gaan over het algemene zorgbeleid in relatie tot (de effecten van) het
beleid op de verschillende scholen.De ondergetekende is reeds eerder ingegaan op de verplichting tot samenwerking.
Daaraan voegt ze toe dat ook de inspectie in deze een rol heeft. Immers, de
verpichting om jaarlijks gezamenlijk een zorgplan op te stellen, met daarin
onder meer vastgelegd de maatregelen die met het oog op de zorg zijn getroffen,
is een bekostigingsvoorwaarde voor alle scholen. De naleving daarvan valt
onder het gebruikelijke toezicht van de inspectie.Buiten de opmerking dat de vso-lom- en mlk-scholen een aantrekkelijke
partner vormen, wordt volgens de leden van de PvdA-fractie niet ingegaan op
de situatie waarin die scholen toch geen fusiepartner kunnen vinden. Dit vernemen
deze leden alsnog graag.De ondergetekende gaat ervan uit dat geen scholen buiten dit proces worden
gehouden. De ervaring leert dat scholen hierin hun verantwoordelijkheid kennen
én nemen. De evaluatie in 2000 zal de stand van zaken hierin aangeven. personeelOver de gevolgen voor het personeel wordt in de memorie van toelichting
weinig gezegd. De leden van de PvdA-fractie hebben een aantal vragen. Voorziet
de regering dat formatieve fricties ontstaan ten gevolge van de splitsing
van de sovso-scholen? Zo ja, waarom wordt hiervoor in de wet geen voorziening
getroffen? Wat zijn de gevolgen van het verschil in lestaakbelasting van vso-docenten
ten opzichte van vo-docenten?Ook over de bevoegdheden van docenten wil de PvdA-fractie wat meer duidelijkheid.
Zijn bij voorbeeld aardrijkskundeleraren straks automatisch bevoegd om mens
en maatschappij te doceren?De splitsing van sovso-lom-scholen en sovso-mlk-scholen krijgt in de WPO
haar beslag met ingang van 1 augustus 1998. De sovso-school wordt dan omgezet
in een speciale school voor basisonderwijs met een afdeling voor speciaal
voortgezet onderwijs (svo). De formatie wordt dan met behulp van splitsingsregels
voor elk deel afzonderlijk berekend. Deze splitsingsregels zijn opgenomen
in het uitvoeringsbesluit behorende bij de WPO. Toepassing van de splitsingsregels
conform dat besluit leidt op zichzelf niet tot een daling van de totale formatie
waarover de speciale school voor basisonderwijs en de daaraan verbonden afdelingen
in 1998–1999 kan beschikken. De totale formatie in 1998–1999 van
de speciale school voor basisonderwijs en de daaraan verbonden afdelingen
is namelijk tenminste gelijk aan de formatie die de sovso-school in 1998–1999
zou hebben ontvangen zonder wetswijziging. Daarmee worden formatieve fricties
als gevolg van de splitsing zelf voorkomen. Wat betreft het svo-deel en zmlk-deel
kan bij een daling van de leerlingenpopulatie een daling van de formatie optreden
waardoor formatieve fricties ten opzichte van 1997–1998 kunnen ontstaan.
Dit zou zich echter ook zonder deze splitsing hebben voorgedaan. De regeling
is thans onderwerp van overleg in de SCOW en de Commissie Besturenorganisaties
(CB).De gevolgen van het verschil in lestaakbelasting van vso-docenten ten
opzichte van vo-docenten is onder de huidige regelgeving als volgt. In artikel I-R303 van het RPBO is vermeld dat een vso-leraar voor ten
hoogste 65% van zijn weektaakomvang wordt belast met het geven van onderwijs
bedoeld in de taakkarakteristiek. De betrekkingsomvang van vso-leraren is
38 uur per week. Dit betekent dat een vso-leraar op grond van
het RPBO maximaal 38 x 65% = 24,7 klokuren (60 minuten) kan lesgeven.Voor een vo-leraar geldt op grond van artikel C5.6 van de zogenaamde veld
cao-vo (overeenkomst inzake cao-vo tussen de centrales van werkgevers- en
werknemersorganisaties) een maximum lessentaak van 60% van de betrekkingsomvang.
In de veld-cao-vo is vermeld dat dit bij een normbetrekking van 1710 uur maximaal
27,36 wekelijkse lessen van 50 minuten betreft.De vo-leraar kan maximaal met 28 wekelijkse lessen worden belast indien
het verschil tussen 28 en 27,36 gedurende het cursusjaar wordt gecompenseerd.
Voor een korte termijn kan een leraar met ten hoogste 30 lessen worden belast.Vergelijking van de maximum lessentaak tussen beide leraren levert het
volgende beeld op.De vo-lesuren bevatten 50 minuten per lesuur. Om een vergelijking mogelijk
te maken dienen de vso-lesuren te worden herberekend naar lessen van 50 minuten:
24,70 klokuren = 24,70 x 60 minuten : 50 minuten (duur vo-les) = 29,64 lessen
van 50 minuten. Bij deze vergelijkbare grootheden kan de vso-leraar maximaal
met 29,64 lessen binnen het vso worden belast en een vo-leraar met maximaal
27,36 lessen.De vso-leraren die aan een vo-school verbonden worden, zullen derhalve
met een kleinere lessentaak te maken krijgen.Over de uitwerking van dit onderwerp wordt met de organisaties voor werkgevers
en werknemers gesproken.Het is de bedoeling dat leerkrachten met een bevoegdheid voor een vak
dat deel uitmaakt van een combinatievak, bevoegd worden voor het gehele combinatievak,
maar niet voor de andere, afzonderlijke vakken waaruit het combinatievak is
opgebouwd. Aan de bevoegdheid wordt een nascholingseis gekoppeld.De leden van de CDA-fractie wensen te worden geïnformeerd over de
stand van zaken met betrekking tot de nascholing. Ze vragen welke plannen,
tijdsplanning en financiële middelen thans voorhanden zijn.Wellicht kan de Tweede Kamer in dit verband worden geïnformeerd over
de stand van zaken in het Technisch Overleg. Met name de discussie over de
bevoegdheid- en bekwaamheidseisen heeft de interesse van deze leden. Is het
de bedoeling dat de geïndiceerde vso-leerling wordt benaderd met een
vakkenen lessensysteem zoals thans in het reguliere vo in gebruik is, of blijft
het systeem van de zogenaamde groepsleerkracht behouden?Ten aanzien van de stand van zaken in het Technisch Overleg wordt op vragen
van leden van de VVD-fractie ingegaan. Daar verwijst de ondergetekende de
CDA-fractieleden naar.In het Technisch Overleg wordt gesproken over het onderdeel bevoegdheids-
en bekwaamheidseisen, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen leerwegondersteunend
onderwijs en praktijkonderwijs. Een kwestie die uiterlijk 1 augustus 1999
dient te zijn geregeld.Ten aanzien van de bevoegdheids- en bekwaamheidseisen leerwegondersteunend
onderwijs worden twee hoofdvragen verkend:– Waarvoor wordt de vso-docent bevoegd in een volgens het vakkensysteem
ingerichte mavo-vbo-school, met name wat betreft de hogere leerjaren?– In hoeverre kunnen docenten met een Pabo-achtergrond breed worden
ingezet als leerkracht voor het gehele of gedeeltelijke weekprogramma van
een groep mavo-vbo-leerlingen?Voor het praktijkonderwijs is de hoofdlijn dat voor de specifieke beroepsgerichte
vakken vakdocenten inzetbaar zijn, zoals thans in het vso het geval
is. Voor de algemene vakken wordt gedacht aan het inzetten van de huidige
groepsleerkrachten. De voorwaarden waaronder niet-vo-bevoegden kunnen worden
ingezet in het leerwegondersteunend onderwijs, is nog onderwerp van gesprek
in het Technisch Overleg. Overigens is de wijze van aanbod van het onderwijs
een keuze van de school.In het wetsvoorstel wordt beschreven dat de eigen zorgbreedte van het
voortgezet onderwijs dient te worden vergroot. De leden van de fractie van
D66 zijn het hier van harte mee eens, maar vragen in verband hiermee of de
regering denkt dat docenten op tijd kunnen worden nageschoold om het leerwegondersteunend
onderwijs op juiste wijze te kunnen aanbieden. Naar aanleiding van de toegezegde
50 miljoen gulden voor nascholing, vragen deze leden of dit geld louter is
bedoeld voor scholing in de nieuwe leerwegen en niet voor zorgbreedte; tevens
hoe de regering denkt de nascholing voor de zorgbreedte te bekostigen.In paragraaf 1 is reeds gemeld dat het budget voor invoering en implementatie
is verhoogd met 50 mln. gulden, ten einde de docenten in staat te stellen
zich voor te bereiden op de vernieuwingen in mavo en vbo. Die vernieuwingen
betreffen niet alleen de invoering van de leerwegen, maar ook de in het mavo
en vbo te realiseren zorgbreedte.De leden van de fractie van D66 hebben er overigens moeite mee dat alle
docenten aan een WVO-school aan dezelfde bevoegdheidseisen moeten gaan voldoen.
Zij vinden het belangrijk dat alle docenten meer «zorggericht»
gaan werken. Zij denken echter dat van docenten die daadwerkelijk in het leerwegondersteunend
of praktijkonderwijs gaan werken, aanvullende kennis en kunde in zorg en ondersteuning
mag worden gevraagd. De aan het woord zijnde leden vragen een reactie.Met de leden van D66 is de ondergetekende van mening dat alle docenten
meer «zorggericht» moeten gaan werken. Uitgangspunt van het leerwegondersteunend
onderwijs is dat het gaat om onderwijs dat noodzakelijke ondersteuning verzorgt,
ook gedurende de eerste twee leerjaren. Spreiding van de huidige kennis van
onderwijs aan zorgleerlingen staat voorop ofwel een zover mogelijk gaande
integratie van speciaal en regulier onderwijs voor leerlingen in het mavo
en vbo. In het Technisch Overleg wordt deze problematiek besproken. De ondergetekende
wacht de uitkomsten van dit overleg af, alvorens beslissingen te nemen.De leden van de fractie van D66 hebben de afspraken ontvangen die door
het ministerie met de bonden en de landelijk werkverbanden zijn gemaakt. Zij
hebben echter inmiddels de indruk dat de totstandkoming en het resultaat van
dit akkoord door diverse van de ondertekenaars verre van bevredigend worden
bevonden. Zij vragen hierbij om een verklaring.Naar aanleiding van vragen van de VVD- en CDA-fracties is reeds ingegaan
op de stand van zaken in het Technisch Overleg. De indruk van de leden van
de D66-fractie dat de totstandkoming en het resultaat van de gezamenlijke
afspraken verre van bevredigend worden bevonden door diverse ondertekenaars,
deelt de ondergetekende niet. Zoals bekend is het Technisch Overleg in 1996
gestart. Gedurende die periode van beleidsvoorbereiding in het kader van het
onderhavige wetsvoorstel is in het kader van het Technisch Overleg op gezette
tijden met de onderwijsorganisaties gesproken over het wetsvoorstel en de
voorgenomen wijzigingen, mede naar aanleiding van ontvangen adviezen. De Gezamenlijke
afspraken waarin de onderwijsorganisaties de doelstellingen van het wetsvoorstel
onderschrijven, vormen daarvan een logisch sluitstuk.In het proces van totstandkoming van deze afspraken is – gegeven
het feit dat de onderwijsorganisaties de algemene doelstellingen van het wetsvoorstel
(leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs) onderschrijven –
uitvoerig gesproken over het budgettaire kader van het wetsvoorstel.
Dit komt tot uitdrukking in de preambule. Deze voorziet in monitoring van
het proces.Vanuit het Technisch Overleg hebben de ondergetekende geen signalen bereikt
dat de ondertekenaars de totstandkoming en de resultaten van de Gezamenlijke
afspraken onbevredigend vinden. Dat laat onverlet dat de aard van de problematiek
tijd vergt om gezamenlijk tot een aanpak en een uitwerking van de verschillende
kernthema's te komen. In de laatste twee plenaire vergaderingen van het Technisch
Overleg is op dat punt vooruitgang geboekt.De leden van de fractie van D66 delen de mening van de Onderwijsraad dat
het aanleren van communicatieve en sociale vaardigheden een belangrijke plaats
moet krijgen in de opleiding en tevens dat bij voorbeeld aan de duur en de
invulling van stages voorschriften moeten worden gegeven. De resultaten van
de pilotprojecten kunnen hierin inzicht geven. Hun vraag is of de regering
deze mening deelt.Zoals uit eerdere beantwoording van soortgelijke vragen duidelijk is,
is de ondergetekende het met de opvatting van deze leden eens. Paragraaf 4. Het praktijkonderwijsNaar aanleiding van de passage in de memorie van toelichting dat in samenwerking
met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) zal worden nagegaan op welke wijze een «groeimodel»
voor het praktijkonderwijs kan worden ontwikkeld, vragen de leden van de PvdA-fractie
wat met dit «groeimodel» wordt bedoeld. Tevens vernemen zij graag
of in dit verband aanvullende maatregelen nodig zijn. De leden van de PvdA-fractie
willen meer garanties dat deze leerlingen ook daadwerkelijk een kans krijgen
op de arbeidsmarkt. Hoe kijkt de regering aan tegen een interdepartementale
regeling?Met een groeimodel wordt gedoeld op een proces waarbinnen aktiviteiten
gericht op toeleiding naar en plaatsing op de arbeidsmarkt op elkaar worden
afgestemd. De ervaringen die worden opgedaan binnen de pilotprojecten praktijkonderwijs
spelen daarin een rol. De ondergetekende wacht de ontwikkelingen in de pilotprojecten
af voordat zij zich beraadt op de mogelijkheid van een interdepartementale
regeling. Paragraaf 5. SamenwerkingsverbandenDe Onderwijsraad is van mening dat te weinig ruimte wordt gelaten aan
scholen om de samenwerkingsverbanden op eigen wijze in te vullen. Oorzaak
hiervan is het in de wet opnemen van het eindperspectief. In de memorie van
toelichting wordt deze kritiek niet weerlegd. Er wordt slechts gesteld, dat
alle actoren het beleid zo veel mogelijk moeten afstemmen. De leden van de
PvdA-fractie vragen een meer uitgebreide reactie op deze kritiek van de Onderwijsraad.
Evenzeer vragen zij alsnog om een reactie op de opmerking van de Onderwijsraad,
dat de taak van het samenwerkingsverband met betrekking tot het praktijkonderwijs
niet helder is.De ondergetekende is het met de visie van de Onderwijsraad niet eens.
De samenwerkingsverbanden hebben grote vrijheid om het samenwerkingsverband
zo in te richten dat het recht doet aan de specifieke lokale of regionale
situatie. In het wetsvoorstel en in de regeling samenwerkingsverbanden worden
slechts de randvoorwaarden gegeven waarbinnen de samenwerkingsverbanden hun
eigen invullingen kunnen kiezen. Wat betreft de positie van het praktijkonderwijs
merkt zij aansluitend op dat het praktijkonderwijs regulier deel uitmaakt
van de samenwerkingsverbanden, en dat de taken en verantwoordelijkheden van
die samenwerkingsverbanden zich dienovereenkomstig uitstrekken
tot het praktijkonderwijs.Onder verwijzing naar een opmerking van de Onderwijsraad terzake, vragen
de leden van de PvdA-fractie zich met betrekking tot het zorgbudget af of
de hoogte alleen afhangt van de hoogte en ontwikkeling van het aantal leerlingen.
Kunnen naast kwantitatieve criteria bij het bepalen van de hoogte van het
zorgbudget ook kwalitatieve criteria een rol spelen? Zo ja, welke?De huidige bekostigingsstelsels zijn thans reeds zodanig ingericht dat
de extra middelen die voor speciale zorg beschikbaar zijn op basis van kwantitatieve
criteria worden verdeeld. De ondergetekende is voornemens ook in de fase van
het zorgbudget de zorgmiddelen op grond van kwantitatieve (objectiveerbare)
criteria te verdelen.De PvdA-fractie kan er niet mee instemmen dat een cruciale vraag naar
de uitwerking van het zorgbudget door de krappe tijdsplanning bij ministeriële
regeling moet worden beantwoord. Als het niet binnen het tijdpad past, moet
het tijdpad worden aangepast en niet de procedure, zo is hun mening, waarover
zij het oordeel van de regering vragen.Vanaf 1 augustus 2002 is op basis van artikel 77 sprake van het zorgbudget
als bovenregulier geoormerkt gedeelte van de bekostiging ten behoeve van zorgleerlingen.
De uitwerking van het zorgbudget geschiedt bij amvb.De verwachting is dat de verdere uitwerking van het zorgbudget geen cruciaal
obstakel vormt in het uitgezette tijdpad tot 1 augustus 2002.De leden van de VVD-fractie dringen er – in vervolg op soortgelijke
opmerkingen van de Onderwijsraad – bij de regering op aan om de amvb
op grond van artikel 77, vierde lid, van de WVO bij de Tweede Kamer voor te
hangen. Tevens dient er een tijdelijke bekostigings-amvb te komen die de aangekondigde
ministeriële regeling vervangt. Juist vanwege de complexiteit achten
de leden van de VVD-fractie het van groot belang dat de Tweede Kamer er nog
eens naar kan kijken.Met betrekking tot de opmerking van de VVD-fractie over de voorhangbepaling
merkt de ondergetekende op dat in geval van de amvb met de structurele regels
inzake het zorgbudget geen sprake is van een voorhang-amvb.De meest geëigende weg voor het vastleggen van bekostiging van tijdelijke
overgangsvoorzieningen in de vorm van een overgangsbudget is daarentegen een
ministeriële regeling. Om het geheel overzichtelijk te houden wordt in
de ministeriële regeling zowel «reguliere» bekostiging geregeld
voor de afdelingen voor leerwegondersteunend onderwijs die voortkomen uit
het vso-lom, als de bekostiging van de werkgelegenheids- en salarisgarantie.De keuze voor een ministeriële regeling voor de bekostiging van afdelingen
voor leerwegondersteunend onderwijs die voortkomen uit het voormalige vso-lom,
is dan ook gedaan vanuit een praktisch oogpunt en om flexibel in te kunnen
spelen op ontwikkelingen.Kan de regering tevens aangeven of, wanneer indicatiestelling leidt tot
meer zorgleerlingen, dit betekent dat ook meer gelden beschikbaar komen, zo
vragen de leden van de fractie van D66. Indien dit niet het geval is, vrezen
deze leden dat de samenwerkende scholen hun prioriteit niet bij de relatief
dure zorgleerlingen zullen leggen. Daarnaast achten deze leden het onwenselijk
dat een toename van het aantal leerlingen dat voor praktijkonderwijs wordt
geïndiceerd, zou leiden tot een daling van het budget voor het leerwegondersteunend
onderwijs.In de fase van het zorgbudget (vanaf 1 augustus 2002) zal het totaal aan
zorgmiddelen nog kunnen variëren ten gevolge van ontwikkelingen in het aantal leerlingen in het vo. De wijze van verdeling van het zorgbudget
zal worden besproken in het Technisch Overleg. De uitkomsten van dat overleg
zijn thans nog niet voorhanden.De leden van de fractie van D66 vragen zich af waarom in dit wetsvoorstel
bij de bekostigingsstructuur verder wordt gegaan dan bij WSNS in het basisonderwijs.
Kan de regering aangeven waarom het vso niet ook een deel van de gelden behoudt?
Hoe beoordeelt zij een model waarbij de scholen zelf beschikken over een zorgbudget
dat zij deels verplicht besteden bij het vso-lom aan expertise of lesplaatsen,
en deels kunnen inzetten voor eigen zorgbreedte? Zal op die wijze de expertise
van het vso-lom niet veel beter blijven gehandhaafd?Eerder is in deze nota op soortgelijke vragen ingegaan.De leden van de RPF-fractie vragen of het juist is dat het zorgbudget
alleen maar kan groeien bij groei van het aantal leerlingen en bij hogere
salarissen. Dat zou betekenen dat een toename van het aantal leerlingen met
een zorgbehoefte niet leidt tot een hoger budget. Deze leden vragen waarom
er geen rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat de sociaal-emotionele
problemen toenemen.Eerder is reeds gesteld dat een groei niet wordt verwacht. In vergelijking
met ons omringende landen is het percentage leerlingen dat nu gebruik maakt
van speciale voorzieningen, hoog te noemen. Op basis van dit wetsvoorstel
zullen de reeds beschikbare middelen effectiever en efficiënter kunnen
worden ingezet, waardoor meer leerlingen kunnen worden bediend. 7. Financiële aspecten 7.1. Periode tot aan de introductie van het zorgbudgetDe bekostiging van de hele operatie blijft een probleem. Budget neutrale
invoering van deze ingrijpende wijziging lijkt de leden van de PvdA-fractie
onhaalbaar. De inspanningsverplichting van de regering om 50 miljoen gulden
vernieuwingsgelden extra vrij te maken, wordt gewaardeerd maar is volgens
deze leden niet toereikend. Misschien is nu de tijd gekomen om het bekostigingssysteem
van de commissie-Kolthoff weer eens tevoorschijn te halen, mede gezien de
omstandigheid dat het economisch goed gaat. Ondanks de onzekerheden, lijkt
op voorhand al vast te staan dat deze reorganisatie budgettair-neutraal kan
worden gerealiseerd tussen 1998 en 2002. Dat is een onderschatting van de
omvang van de problematiek in dit segment van het onderwijs en van de reorganisatie;
het leidt deze leden tot de vraag of ook nu weer de beschikbare middelen uitgangspunt
zijn in plaats van afgeleid van doelstellingen.Er is geen sprake van een uitbreiding van het onderwijs. Er is dan ook
geen reden waarom een budgettair neutrale invoering onhaalbaar zou zijn. Wel
is er ten behoeve van het invoeringsproces voorzien in een budget van 264
miljoen gulden voor ontwikkeling en implementatie. Voor een nadere uiteenzetting
omtrent de voor invoering en implementatie in te zetten middelen verwijst
de ondergetekende naar het daarover in paragraaf 1 gestelde.De discussie over het structureel benodigde budget voor materieel is een
afzonderlijk traject en heeft geen direct verband met het wetsvoorstel.De doelstellingen van de operatie zijn haalbaar met het structureel beschikbare
budget.De leden van de PvdA-fractie vinden het uitgangspunt niet reëel,
dat de totale operatie er in moet voorzien dat het aantal leerlingen dat aanspraak
maakt op speciale zorg, niet onevenredig toeneemt. Ten eerste is het goed
mogelijk dat het aantal leerlingen (in absolute aantallen) toeneemt, maar dat differentiatie gaat plaatsvinden waardoor het aantal uren dat
van de speciale voorzieningen gebruik wordt gemaakt, niet evenredig toeneemt.
Een ander meer principieel punt is, dat gegeven de doelstellingen van het
beleid het ijkpunt niet zou moeten zijn het aantal leerlingen dat gebruik
maakt van de voorzieningen, maar doelstellingen zoals de verbetering van de
aansluiting, het maximaal mogelijke uit leerlingen halen, en het bieden van
een goede toekomst (op de arbeidsmarkt). Wanneer mocht blijken dat voor een
goede aansluiting meer kinderen gebruik moeten maken van leerwegondersteuning,
dan moet dat mogelijk zijn. De leden van de PvdA-fractie vragen hierbij het
oordeel van de regering.De mogelijkheid is aanwezig om meer leerlingen gebruik te laten maken
van het leerwegondersteunend onderwijs. De scholen beslissen hierover binnen
het samenwerkingsverband. Een hoger aantal leerlingen hoeft evenwel niet tot
een zwaardere budgettaire belasting te leiden.De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het wetsvoorstel volgens
de regering een garantie biedt dat alle scholen in een samenwerkingsverband
hun verantwoordelijkheden met betrekking tot zorgleerlingen waarmaken en dat
de beschikbare middelen op de juiste plek terecht komen. Tevens vragen ze
een reactie op het voorstel om de positie van het samenwerkingsverband ten
opzichte van de deelnemende scholen te versterken om dit probleem te ondervangen.De in het samenwerkingsverband verenigde scholen zijn gemeenschappelijk
verantwoordelijk voor de inrichting van de zorgstructuur. Scholen voor mavo,
vbo, praktijkonderwijs en (overgangsrechtelijk) vso-lom en -mlk zijn verplicht
deel te nemen aan een samenwerkingsverband.Het wetsvoorstel geeft de scholen niet de ruimte zich aan hun verantwoordelijkheden
te onttrekken. Uit deze gedeelde verantwoordelijkheid voor de zorgstructuur
vloeit voort dat scholen in een samenwerkingsverband elkaar ook kunnen aanspreken
op een verantwoorde financiering van die zorgstructuur.De leden van de PvdA-fractie zijn geïnteresseerd in de gevolgen van
het wetsvoorstel voor de huisvesting. In verband daarmee stellen ze een aantal
vragen, zoals wat de ruimtelijke gevolgen zijn, hoe medewerking van de gemeenten
kan worden verkregen, en of het nodig is dat extra geld van het Rijk naar
het Gemeentefonds gaat om te voorkomen dat gemeenten te maken krijgen met
tekorten.Het is ook de leden van de CDA-fractie niet duidelijk welke consequenties
dit voorstel van wet heeft voor de huisvesting van de desbetreffende schooltypen.
Ontstaat een nieuwe behoefte aan ruimte, zo vragen de desbetreffende leden,
bij voorbeeld doordat de verbreding van de zorg in het reguliere mavo en vbo
kleinere klaslokalen en afzonderlijke werkruimten vereist. Is door het Ministerie
van OCenW nagegaan wat de huisvestingsgevolgen zijn van dit voorstel van wet,
en zo ja, kan de Tweede Kamer daar inzicht in krijgen. Bij een ontkennend
antwoord komt de vraag op of het niet verstandig is om daar onderzoek naar
te laten verrichten.Tot slot vragen ook de leden van de D66-fractie of deze operatie gevolgen
heeft voor de huisvesting en zo ja, of dit betekent dat eventuele financiële
consequenties voor de huisvesting door het Rijk worden vergoed. Zij verwijzen
hierbij naar een toezegging dienaangaande van de regering bij de behandeling
van het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting.De ontwikkelingen in het kader van het onderhavige wetsvoorstel leiden
structureel gezien eerder tot een lagere dan tot een hogere huisvestingsbehoefte.
Wel is te voorzien dat van het traject een stimulans tot samenvoeging van
categoraal mavo, vbo en vso zal uitgaan. Dit kan op korte termijn in bepaalde
lokale situaties mogelijk tot enige druk leiden op het huisvestingsbudget.
Overigens beschikken scholen gemiddeld over circa 15% meer huisvesting dan
waarmee normatief rekening wordt gehouden. Om de medewerking van de gemeenten te verkrijgen zal op korte termijn
overleg worden aangevangen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en de
VNG over de inhoud van de beleidsoperatie en de eventuele gevolgen voor de
huisvesting. De ondergetekende verwacht niet dat een extra overboeking van
het Rijk naar het Gemeentefonds nodig is.Het huidige ivbo en vso beschikken over ruim voldoende huisvesting. Die
huisvesting is adequaat voor de zorgleerlingen en bevat veelal ook kleinere
ruimten. Een verbreding van de zorg valt binnen die huisvesting op te vangen,
zo verwacht de ondergetekende.Een nader onderzoek naar de huisvestingsbehoefte lijkt op dit moment niet
opportuun, gelet op de geleidelijkheid in de ontwikkelingen – onder
meer een overgangsperiode van vier jaar – en de tendens tot vermindering
van de ruimtebehoefte.Zijn de berichten juist dat het Technisch Overleg nog geen concept van
een mogelijk bekostigingsstelsel heeft mogen ontvangen, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. Ze voegen daaraan toe dat het hen onontbeerlijk lijkt
om over een definitief bekostigingsstelsel te beschikken wil een definitief
parlementair oordeel over dit wetsvoorstel mogelijk zijn. Deze leden wensen
overigens specifiek te worden geïnformeerd over het nieuwe bekostigingsstelsel
van het vernieuwde mavo, vbo en vso. Met name de volgende varianten zagen
zij gaarne uitgewerkt:a. scholengemeenschappen met vso,b. toedeling van zorgmiddelen aan scholen en scholengemeenschappen zonder
vso, enc. samenwerkingsverbanden met een zelfstandige vso-school.In zijn algemeenheid wordt reeds op de vragen van de CDA-fractie ingegaan
bij de beantwoording van de vragen van de leden van de PvdA. Wat de specifieke
varianten betreft waarnaar hier wordt gevraagd, het volgende.– In de overgangsperiode (1998–2002) kunnen vo-scholen en
vso-scho- len zich samenvoegen tot een nieuwe vo-school. De omvorming van
het voormalige vso tot een afdeling aan een vo-school, gaat gepaard met de
overgang van declaratiebekostiging naar lump-sum-bekostiging. Deze overgang
zal onvermijdelijk leiden tot verschillen in het niveau van de bekostiging
voor en na de fusie. Ten einde deze verschillen op te vangen, zal in de ministeriële
regeling met betrekking tot de bekostiging en rechtspositie een overgangsregeling
worden opgenomen. Met behulp van deze overgangsregeling wordt voorkomen dat
scholen er na de samenvoeging op vooruit of achteruit gaan. De overgangsregeling
zal in een nog nader te bepalen tempo worden afgebouwd. Dit vraagstuk is onderwerp
van bespreking in het Technisch Overleg.– Scholen voor vo die in de overgangsperiode niet samengaan met
een vso-lomof -mlk-school ontvangen vooralsnog alleen een «zorg»-bekostiging,
indien aan die vo-school reeds ivbo was verbonden. In artikel II, derde lid,
van het wetsvoorstel is geregeld dat de bekostigingssystematiek van het leerwegondersteunend
onderwijs dat voortkomt uit het ivbo, in de overgangsperiode gelijk blijft
aan de bekostigingssytematiek van het voormalige ivbo.– Alle vso-lom-scholen en -afdelingen worden in de overgangsperiode
omgezet in een afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs van een vo-school,
of in een OPDC. In beginsel komen de vso-mlk-scholen en -afdelingen van sovso-scholen
in aanmerking voor omzetting tot school voor praktijkonderwijs. Voor deze
scholen zal het, vanwege de omvang ervan, mogelijk zijn om met toepassing
van artikel 77, derde lid, van de WVO af te wijken van de vigerende bepalingen
met betrekking tot de bekostiging. De leden van de fractie van D66 hebben een aantal vragen en opmerkingen
met betrekking tot de financiële onderbouwing van het voorliggende wetsvoorstel.
Zoals eerder aangegeven, hebben deze leden twijfel of een verantwoorde invoering
van de leerwegen budgettair neutraal zal kunnen plaatsvinden. Nu ze hebben
vernomen dat de regering 50 miljoen gulden beschikbaar heeft om leraren vrij
te stellen die de invoering van de nieuwe leerwegen gaan voorbereiden, willen
zij weten of dit juist is, en zo ja, waarop dit bedrag is gebaseerd. Zij vragen
zich tegelijk af of dit bedrag voldoende is, zeker in vergelijking met het
havo-vwo-traject.Verder zouden deze leden een indicatief overzicht willen krijgen van hetgeen
een dergelijke operatie kost, uitgesplitst naar onderwerpen als nieuwe methodes
voor nieuwe afdelings-, combinatie- en intrasectorale vakken, scholing van
personeel, nieuwe inventaris, huisvesting, en voorlichting aan ouders en leerlingen.
Vervolgens willen zij weten wat het reële budget is dat beschikbaar komt
voor invoering van dit deel van het wetsvoorstel, dus met inbegrip van de
herschikkingsoperatie van de afdelingen maar zonder de invoering van het leerwegondersteunend
onderwijs.In het voorgaande is reeds aangegeven, naar aanleiding van een vraag van
de PvdA-fractie, dat voor de structurele situatie een budgettair neutrale
invoering haalbaar moet worden geacht. Voor de invoering en ontwikkeling is
thans een budget beschikbaar van 264 mln. gulden. In paragraaf 1 is daarover
reeds het nodige gezegd.Wat betreft de vraag naar (extra) kosten van nieuwe leermethodes, scholing
personeel, nieuwe inventaris, huisvesting en voorlichting ouders en leerlingen
wordt volstaan met een verwijzing naar eerdere soortgelijke vragen.Voor de pilotprojecten is over de periode 1996–2000 een bedrag van
maximaal 12 miljoen gulden beschikbaar. De leden van de fractie van D66 hebben
eerder ingebracht dat zij het wenselijk achten dat de bedragen voor de pilotprojecten
vergelijkbaar zijn met bedragen die de scholen en samenwerkingsverbanden bij
de daadwerkelijke invoering tegemoet kunnen zien. Nu vragen deze leden of
dit inderdaad zo is opgezet.Het bedrag voor de pilotprojecten betreft de extra middelen die nodig
zijn voor productontwikkeling. Deze gelden voorzien niet in uitvoeringskosten,
en de bedragen zullen dan ook niet voor de daadwerkelijke invoering beschikbaar
hoeven te komen.De leden van de fractie van D66 maken zich verder zorgen over de financiering
van de scholen voor praktijkonderwijs. Lump-sum-bekostiging staat op gespannen
voet met de noodzakelijke kleinschaligheid van dergelijk onderwijs. Deelt
de regering deze zorg en hoe denkt zij deze problematiek op te lossen?In het vo is lump-sum-bekostiging regel. Op basis van artikel 77 is het
mogelijk om ten behoeve van de scholen voor praktijkonderwijs van deze regel
af te wijken. De zelfstandige scholen voor praktijkonderwijs zijn immers wellicht
te klein voor lump-sum-bekostiging.De leden van de RPF-fractie vragen naar het toegezegde extra geld om docenten
te laten bijscholen, en hoe dat wordt besteed. Deze leden zouden de inzet
van extra middelen toejuichen, niet alleen voor bijscholing van docenten.
Zij hebben namelijk ernstige twijfels over de haalbaarheid van deze operatie
onder de huidige (budgetneutrale) voorwaarden. Wordt hier niet teveel gevraagd
zonder dat er boter bij de vis wordt gevoegd? Ze vragen in dit kader om goede
monitoring van de veranderingen en om een onafhankelijk onderzoek dat duidelijk
maakt of deze veranderingen onder deze financiële omstandigheden kan
worden uitgevoerd. Is de regering bereid om dit onderzoek te laten uitvoeren? Onderzoek en monitoring zijn in een traject van een dergelijke omvang
vanzelfsprekende activiteiten. In het voorgaande is op diverse plaatsen aangegeven
waarop monitoring, onderzoek en evaluatie worden gericht.De duidelijkheid over het niveau van de bekostiging, laat naar het oordeel
van de leden van de SGP-fractie, te wensen over. Zijn er al gerede twijfels
over de toereikendheid van de bekostiging in de huidige situatie, dan geldt
dat temeer voor de toekomstige situatie. De leden van de SGP-fractie achten
het van belang dat een duidelijke financiële onderbouwing wordt gegeven
voor zowel het invoeringsproces als de structurele situatie. Ook over de gevolgen
voor de huisvesting dient naar hun oordeel duidelijkheid te worden verschaft,
m.n. voor de gemeenten. Het uitgangspunt op voorhand van budgettaire neutraliteit
vinden deze leden niet juist.De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de zorg voor de huisvesting. De
ondergetekende zal in overleg treden met het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en de VNG over de eventuele gevolgen. De inschatting is evenwel dat er wel
veel gebeurt dat van belang is voor het huisvestingsperspectief, maar dat
het niveau van de huisvestingsbehoefte hierdoor niet stijgt. Op de overwegingen
hierbij is in het voorgaande al uitgebreid ingegaan. 7.2. Periode na introductie van het zorgbudgetIn de memorie van toelichting wordt gesteld dat het zorgbudget in een
vaste verhouding zal staan tot het totale budget, gekoppeld aan het aantal
leerlingen. Is het aantal leerlingen het enige criterium, zo vragen leden
van de PvdA-fractie. Geldt dit voor het totale budget of voor het budget per
samenwerkingsverband?Omtrent het zorgbudget is in algemene zin hiervoor al enige malen gesproken.
De ondergetekende volstaat thans met een verwijzing naar de desbetreffende
passages.In hoeverre kunnen middelen uit het zorgbudget ten behoeve van het leerwegondersteunend
onderwijs aan niet-geïndiceerde leerlingen worden besteed, zo vragen
de leden van de CDA-fractie.De scholen krijgen de middelen toegewezen op grond van de bekosti- gingsformules.
Daarbij wordt thans in het vo onder meer onderscheid gemaakt tussen reguliere
en ivbo-leerlingen. De scholen kunnen de toegewezen budgetten echter vrij
besteden. Dit past in het beleid van autonomievergroting en decentralisatie.
Een vergelijkbare aanpak is ook denkbaar voor de nieuwe situatie.Voor zelfstandige scholen voor praktijkonderwijs zal een afwijkende bekostiging
worden ingevoerd. Daarbij moet worden bedacht dat aan deze scholen in beginsel
alleen zorgleerlingen zijn ingeschreven, en dat het op te stellen zorgplan
voorziet in een adequate inzet van de middelen.Hebben de leden van de CDA-fractie goed begrepen dat de behoefte aan zorgmiddelen
ten behoeve van het vernieuwde mavo, vbo en vso in principe een open-eind-regeling
is? De leden van deze fractie zijn op de hoogte van de voor- en nadelen van
open-eind-regelingen. Op voorhand is niet exact aan te geven hoeveel leerlingen
leerwegondersteunend onderwijs of andere vormen van specialistische hulp nodig
hebben. Deze onzekerheid in de behoeftevaststelling wordt eens te meer versterkt
door een betere diagnostiek, waardoor de problemen van de diverse leerlingen
beter zijn te onderkennen, alsmede door het steeds complexer worden van onze
samenleving. Problemen van mavo-, vbo- en vso-leerlingen kunnen velerlei zijn,
en deze leden vragen in verband hiermee op welke wijze in de toekomst op macroniveau
de behoefte aan zorgmiddelen wordt geraamd, en op welke wijze deze macrobenadering
wordt gekoppeld aan het bekostigingstelsel voor het individuele
bestuur of de individuele school.In beginsel is de regeling van zorgleerlingen een open-einde-regeling.
Het aantal bekostigde zorgleerlingen is namelijk een vast percentage van het
totaal aantal leerlingen. Het totaal aantal leerlingen kan van jaar tot jaar
wisselen. Het zorgbudget volgt via dat vaste percentage die wisselingen. De
wijze waarop het zorgbudget zal worden versleuteld, zal onderwerp van bespreking
zijn in het Technisch Overleg. Met het nemen van beslissingen hierover wacht
de ondergetekende de uitkomsten van deze besprekingen af. 7.3. Ontwikkeling en implementatieDe in de memorie van toelichting opgenomen tabel laat zien dat van de
beschikbare middelen het merendeel naar de post «samenwerkingsverbanden
en pilotprojecten» gaat. Welk deel hiervan, zo vragen de leden van de
PvdA-fractie, wordt aan de pilotprojecten uitgegeven, en wat is de effectiviteit?In meerjarig perspectief (1996–2000) is in totaliteit 12 mln. gulden
gereserveerd voor de pilotprojecten.Op welke wijze is door de regering nagegaan wat – bovenop de reguliere
bekostiging – de benodigde extra investeringen zijn van deze voorgenomen
omvangrijke onderwijsvernieuwing, en kan de Tweede Kamer een overzicht van
deze raming ontvangen, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Welke problemen
in de financiële sfeer zijn bij het nieuwe vmbo te verwachten?Bij het al eerder genoemde extra bedrag van 50 miljoen gulden vragen deze
leden op welke uitgangspunten de omvang van dit bedrag is gebaseerd, en op
welke wijze dit bedrag in de begroting voor 1998 is terug te vinden.De ondergetekende verwacht in de financiële sfeer geen invoeringsproblemen
bij vmbo. De ondergetekende heeft inderdaad toegezegd extra middelen te willen
zoeken voor nascholing. In de beantwoording van vragen in de paragrafen 1
en 6 is reeds naar voren gekomen dat daarvoor aanvullend 50 mln. gulden ter
beschikking zal worden gesteld aan de mavo- en vbo-scholen.In totaal is gedurende de periode 1997–2001 voor ontwikkeling en
implementatie van het wetsvoorstel 213,6 miljoen gulden beschikbaar. Nadien
heeft de regering aangekondigd extra middelen te willen zoeken. De leden van
de VVD-fractie vragen om actualisering van de cijfers uit de toelichting op
basis van de begroting 1998. In hoeverre kunnen middelen als additionele middelen
worden beschouwd? Is de regering van oordeel dat deze middelen toereikend
zijn alle veranderingen op een verantwoorde wijze in te voeren?De ondergetekende is hierboven reeds ingegaan op vragen van gelijke strekking. Overige punten naar aanleiding van algemeen deel positie docentenDe leden van de PvdA-fractie merken op dat in het wetsvoorstel de positie
van onbevoegde docenten ex artikel 3 van de ISOVSO niet is geregeld. Volgens
hen zijn er geen aanwijzingen dat een aantal onderwijsondersteunende functies,
zoals logopedist, creatief therapeut, orthopedagoog en maatschappelijk werker,
in de school voor praktijkonderwijs blijft gehandhaafd. De leden van de PvdA-fractie
vragen of de regering dit kan uitleggen. De positie van deze onbevoegde docenten was ook aan de orde in het kader
van het wetsvoorstel WPO-WEC. In dat traject is inmiddels bij nota van wijziging
voorzien in een overgangsregeling. Iets dergelijks is hier niet nodig. Immers,
de overgangsartikelen voorzien erin dat tot het moment van de omzetting in
afdelingen of scholen de voorschriften, vastgesteld bij of krachtens de ISOVSO
zoals die op 31 juli 1998 luidden, van toepassing blijven. Na dat moment zijn
de bepalingen van de WVO van toepassing, waaronder dus ook artikel 33, derde
lid. Die bepaling biedt scholen de mogelijkheid tijdelijk van de bevoegdheidseisen
af te wijken.Hier wordt overigens herhaald dat het geenszins de bedoeling is dat personeelsleden
met deze specifieke deskundigheden verloren moeten gaan voor het praktijkonderwijs.
Thans zijn deze functies opgenomen in een bijlage bij het RPBO. Zolang het
RPBO van toepassing blijft, blijven ook deze functies zichtbaar. In het kader
van het Technisch Overleg is al geconstateerd dat het verstandig lijkt dat
CAO-partners deze functies straks opnemen in de CAO.De leden van de CDA-fractie wensen nader te worden geïnformeerd over
de rechtspositionele consequenties van het onderhavige wetsvoorstel. Naast
een salarisgarantie geeft de regering onder voorwaarden een werkgelegenheidsgarantie.
Deze leden willen met name weten onder welke voorwaarden de werkgelegenheidsgarantie,
opgenomen in het convenant van juni 1997, wordt geëffectueerd. Is voor
deze garantie een fusie van vo met vso noodzakelijk, zo willen zij weten,
en hoe verhouden die voorwaarden zich tot het eventueel oprichten van een
OPDC.Ten aanzien van de vragen van de leden van het CDA met betrekking tot
de werkgelegenheidsgarantie en de relatie tot een OPDC wordt verwezen naar
de reactie op gelijksoortige vragen van de leden van de PvdA, en de SGP.De leden van de CDA-fractie vragen ten aanzien van de bevoegdheden van
de leraren in het praktijkonderwijs, waarom wordt gekozen voor een tweedegraadsbevoegdheid
over de gehele linie. Wat betekent een en ander voor het huidige personeel,
bestaande uit veel leerkrachten met een Paboopleiding, aangevuld met specialistische
opleidingen.De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat door het Landelijk Werkverband
vso-mlk aandacht is gevraagd voor de bevoegdheden van docenten voor het te
vormen praktijkonderwijs. Zij kunnen, waar het de praktijkvakken betreft,
instemmen met de tweedegraadsbevoegdheid. Gelet op het niveau van de doelgroep
(lager dan niveau 4 van het basisonderwijs) ligt het voor de hand dat afgestudeerde
Pabo-docenten met een aantekening speciaal onderwijs, voor de algemene vakken
bevoegd blijven. Kan de regering hiermee instemmen, zo vragen de leden van
de VVD-fractie.Ook de leden van de D66-fractie stellen enkele vragen over de bevoegdheden
van de docenten, in het bijzonder of de bedoeling dat iedereen voldoet aan
dezelfde bevoegdheidseisen, ook geldt ook voor de school voor praktijkonderwijs.
In de huidige situatie is er binnen het vso-mlk sprake van twee soorten bevoegdheden,
namelijk tweedegraads voor de praktijkvakken en Pabo voor de theoretische
vakken. Naar de mening van deze leden is het in het belang van de leerlingen
om deze verschillende bevoegdheden naast elkaar te laten bestaan. De Pabo-leraren
kunnen bij voorbeeld ook als groepsmentor functioneren. Graag een reactie.
Tot slot zou het volgens de leden van de fractie van D66 onverstandig zijn
als personeelsleden met specialismen als logopedie, creatieve therapie, orthopedagogie
en maatschappelijk werk, binnen deze schoolsoort verdwijnen. Is de regering
ook deze mening toegedaan en zo ja, biedt het voorliggende wetsvoorstel ruimte
voor de aanwezigheid van dergelijke functies? De bepaling in artikel XV dat zittende leerkrachten van het huidige vso
bij de overgang naar de WVO bevoegd worden verklaard voor het geven van onderwijs
in vakken van het tweede graadsgebied (onder nog nader te bepalen voorwaarden),
is bedoeld als een overgangsregeling. Het is geenszins de bedoeling om het
praktijkonderwijs in de nieuwe situatie alleen vorm te laten geven door docenten
met een tweede graads vo-vakken bevoegdheid. De ondergetekende is van oordeel
dat met deze overgangsregeling recht wordt gedaan aan de huidige praktijk
in het vso en de daarin werkzame docenten. De ervaring opgedaan binnen de
pilotprojecten zal richtinggevend zijn bij de definitieve beslissing waar
vak- en waar groepsdocenten inzetbaar zullen zijn.Voor de mogelijkheden voor niet-vo-bevoegden in het leerwegondersteunend
onderwijs en het praktijkonderwijs kan worden verwezen naar eerder gegeven
antwoorden.Over bevoegdheden voor zowel het leerwegondersteunend onderwijs als het
praktijkonderwijs wordt gesproken in het Technisch Overleg. diversenDe leden van de VVD-fractie complimenteren de regering met de Gezamenlijke
afspraken «Over zorgverbreding in het voortgezet onderwijs». Hiermee
wordt zichtbaar gemaakt dat een groot draagvlak bestaat voor deze vernieuwingsoperatie.
Tevens wordt door alle partijen die deel uit maken van het Technisch Overleg
Zorgverbreding VO, door ondertekening van de Gezamenlijke afspraken, mede
verantwoordelijkheid genomen voor het welslagen van het proces. Terecht wordt
vastgesteld dat de besluitvorming over het wetsvoorstel door de Staten-Generaal
nog moet plaatsvinden. Graag vernemen de leden van de VVD-fractie tot welke
concrete resultaten deze Gezamenlijke afspraken tot op heden hebben geleid.Bovendien stellen deze leden het op prijs om van het Technisch Overleg
Zorgverbreding VO te vernemen of het wetsvoorstel zoals het nu bij de Tweede
Kamer voorligt, de instemming geniet. Deze leden zouden het betreuren als
in een latere fase van de besluitvorming door één of enkele
deelnemers aan het Technisch Overleg op belangrijke onderdelen een afwijkende
mening terzake wordt gehuldigd. Is de regering bereid te bevorderen dat de
Tweede Kamer hierover door het Technisch Overleg nader wordt geïnformeerd?De Gezamenlijke afspraken zijn op 11 juni 1997 getekend door alle aan
het Technisch Overleg deelnemende onderwijsorganisaties. Daarmee hebben deze
organisaties aangegeven de algemene doelstellingen van het vernieuwingstraject
mavo-vbo-vso te onderschrijven.De Gezamenlijke afspraken zijn de uitkomst van een reeds in 1996 gestart
overleg met onderwijsorganisaties over de beleidsvoornemens zoals die thans
in het wetsvoorstel zijn uitgewerkt voor het leerwegondersteunend onderwijs
en het praktijkonderwijs. In 1996 heeft het Technisch Overleg in het teken
gestaan van de beleidsontwikkeling en het mede naar aanleiding van de opinies
van de onderwijsorganisaties en de ontvangen adviezen, verbeteren en uitwerken
van de beleidsvoornemens. De Gezamenlijke afspraken vormen daarvan enerzijds
de afhechting, maar zijn anderzijds ook het startpunt geweest voor een nieuwe
agendabepaling van het Technisch Overleg. Deze nieuwe agendabepaling heeft
als vertrekpunt het wetsvoorstel zoals aangeboden aan de Tweede Kamer. Binnen
het Technisch Overleg vinden besprekingen plaats, die zich in het bijzonder
richten op de verdere uitwerking van een aantal kernthema's:a. Het inhoudelijke ontwikkelingsbeleid, noodzakelijk voor de verbreding
en kwalitatieve verbetering van de «zorg», met in het verlengde
daarvan de inrichting, organisatie, samenhang en monitoring van dit ontwikkelingsproces.b. Het proces van samenwerking tussen voorzieningen binnen samenwerkingsverbanden
en het in dat kader nader uitwerken van het bestuurlijk/juridisch proces van
vorming van:* een OPDC,* samengaan van vo-scholen en vso-scholen,* de totstandkoming van praktijkonderwijs, en* de omvorming van het (i)vbo in leerwegondersteunend onderwijs.c. Het thema rechtspositie, bevoegdheden en bekostiging.Binnen het Technisch Overleg zijn de zorgen van de deelnemende organisaties
over een aantal uitwerkingsaspecten bekend. Deze blijken uit de commentaren
die de onderscheiden organisaties hebben uitgebracht. Op constructieve wijze
wordt in het Technisch Overleg gewerkt aan het oplossen van deze zorgpunten.De leden van de VVD-fractie vragen de regering of de Tweede Kamer nog
in de gelegenheid zal worden gesteld om met de regering te spreken over de
spreiding van onderwijsvoorzieningen.Jaarlijks wordt met de Tweede Kamer gesproken over het ontwerp-plan van
scholen (inclusief het toetsingskader) en over het toetsingskader op grond
van artikel 75 van de WVO. Verder wordt de Tweede Kamer regelmatig op de hoogte
gesteld van de stand van zaken in het herschikkingsproces. Dit op basis van
monitoring van activiteiten van de Regievoerder (nulmeting, optierapportage,
keuzerapportage) en provincies (regiobeschrijving, regionale beleidsanalyse,
regiovisie). Op deze wijze blijft de Tweede Kamer betrokken bij de spreiding
van onderwijsvoorzieningen.De leden van de SGP-fractie vragen of een overzicht kan worden gegeven
van alle nog vereiste en mogelijke amvb's en ministeriële regelingen
en het tijdstip waarop deze in werking moeten treden.De ondergetekenden geeft naar aanleiding hiervan het volgende overzicht.Wat de algemene maatregelen van bestuur betreft gaat het om het volgende:– het Inrichtingsbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o., inwerkingtreding
uiterlijk 1 december 1999 (bekendmaking bij voorkeur uiterlijk 1 oktober 1999),– het Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o., inwerkingtreding
uiterlijk 1 augustus 2000 (bekendmaking bij voorkeur één jaar
tevoren),– het Formatiebesluit W.V.0., inwerkingtreding uiterlijk 1 augustus
1999,– een amvb inzake bevoegdheden, inwerkingtreding uiterlijk 1 augustus
1999,– een amvb inzake de beëindiging van de bekostiging van praktijkonderwijs,
bedoeld in artikel 109 van de WVO, inwerkingtreding nader te bepalen,– een amvb in verband met het OPDC, bedoeld in artikel VI van het
wetsvoorstel, inwerkingtreding najaar 1998,– een amvb inzake de salarisgarantie, bedoeld in artikel XVI van
het wetsvoorstel, inwerkingtreding najaar 1998.Wat betreft de ministeriële regelingen gaat het om de volgende:– de ministeriële regeling met betrekking tot voorschriften
inzake de bekostiging en rechtspostie van het leerwegondersteunend onderwijs
en het praktijkonderwijs, na de omzetting van het ivbo, vso-lom en vso-mlk,
de overgangvoorzieningen, alsmede de mogelijkheid van een nevenvestiging,
inwerkingtreding najaar 1998,– de ministeriële regeling inzake de vaststelling van examenpro-
gramma's, inwerkingtreding 1 augustus 1999. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING ARTIKEL I (wijzigingen van de WVO) onderdeel C, artikel 10, negende lidDe leden van de VVD-fractie vragen of momenteel reeds sprake is van een
mogelijkheid tot vrijstelling van het onderwijsaanbod ten behoeve van leerlingen
met bijzondere kenmerken, en zo ja, of de regering een beeld kan geven van
de mate waarin hiervan gebruik wordt gemaakt.Die mogelijkheid zit zowel in artikel 11e, eerste lid, van de WVO –
op grond waarvan in de basisvorming vrijstelling van een vak van de basisvorming
kan worden gegeven – als in het artikel op grond waarvan ten behoeve
van leerlingen met een niet-Nederlandse achtergrond onderwijs in de moederlandstaal
kan worden gegeven.De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom het nodig is om bij
amvb een minimum aantal vakken voor het derde leerjaar vast te leggen. Deze
leden achten het gezien de overladenheid van het onderwijs ongewenst om de
wettelijke mogelijkheid te bieden om zo'n minimum vast te stellen boven het
wettelijk vastgelegde aanbod. Zij vragen de regering om een nadere toelichting.De ondergetekende verwijst in verband met de bedoelde regeling naar de
bijgevoegde nota van wijziging en naar de toelichting bij de adviesurentabel
voor mavo en vbo, die hiervoor op verzoek van deze leden in concept is opgenomen.In het negende lid van artikel 10 van de WVO wordt verwezen naar artikel
16. De leden van de SGP-fractie nemen aan dat dit een vergissing is en vragen
welk artikel wel is bedoeld.In artikel 10, negende lid, is door middel van de verwijzing naar artikel
16, reeds rekening gehouden met de wijzigingen die in de WVO door de Wet van
2 juli 1997 (Stb. 322, profielen voortgezet onderwijs) zijn aangebracht. In
artikel I, onderdeel D, van die wet wordt het voormalige artikel 12a («Onderwijs
in de taal van oorsprong») vernummerd tot artikel 16. onderdeel E, artikel 10bDe aanvang van de theoretische, beroepsgerichte en gemengde leerweg wordt
mogelijk gemaakt vanaf het derde leerjaar. Waarom, zo vragen de leden van
de PvdA-fractie, is voor een ondergrens gekozen en niet voor een bovengrens?
Afronding van de basisvorming is immers geen afgerond moment.De ondergetekende is het met de visie van deze fractieleden eens dat de
basisvorming zich in algemene zin niet laat beperken tot de eerste twee leerjaren.
Met de bepalingen in de artikelen 10, 10b en 10d van de WVO heeft de ondergetekende
willen aangeven wanneer het stelsel van leerwegen als zodanig herkenbaar in
het onderwijsprogramma kan of moet worden vormgegeven. Dit onverlet de programma-inhouden
van de basisvorming, die – zoals eerder is aangegeven – een vrij
natuurlijke overloop hebben in de programma-inhouden van de vakken in de leerwegen.
 onderdeel E, artikel 10cDe leden van de PvdA-fractie vragen waar de nieuwe media zijn te vinden.De nieuwe media worden niet ondergebracht in afzonderlijke onderdelen
of vakken van het onderwijsprogramma binnen een leerweg. Er is in het verleden
voor gekozen om nieuwe technologieën en informatie- en communicatietechnologie
steeds te integreren binnen bestaande vakinhouden. Zo voorzien
nu alle nieuwe examenprogramma's in deze belangrijke component. onderdeel E, artikel 10dIn het eerste lid wordt aan AOC's de mogelijkheid gegeven om op vbo-uitvoeringslocaties
de gemengde leerweg aan te bieden, onder bepaalde door de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij te stellen voorwaarden. De leden van de PvdA-fractie
vragen welke voorwaarden hier worden bedoeld.De ondergetekende wijst hier op al genoemde brief van 10 november 1997
over het aanbieden van de gemengde leerweg door AOC's, die door de ondergetekende
en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij naar de Tweede Kamer
is gezonden. onderdeel E, artikel 10eDe commissie leerlingzorg beslist over de toelaatbaarheid van een leerling
tot het leerwegondersteunend onderwijs, zo constateren de leden van de VVD-fractie.
Ondanks de zorgvuldigheid waarmee dit zal gebeuren, zal vaak niet voor 100%
objectief kunnen worden vastgesteld of een leerling zonder dit leerwegondersteunend
onderwijs geen diploma zal halen. Hetzelfde geldt, in mindere mate, voor de
toelating tot het praktijkonderwijs. Waarom wordt in dit verband in de artikelen
dan toch het woord «vaststaat» gebruikt? Leidt het onomstotelijk
«vaststellen» van de noodzaak van leerwegondersteunend en praktijkonderwijs
niet tot onnodige vertraging en bureaucratie, hetgeen ten koste kan gaan van
de opvang van de leerling?Getracht wordt zo objectief mogelijk op basis van een beoordeelbaar dossier
(tot stand gekomen door onderzoek) te komen tot de vaststelling of een leerling
wel of geen diploma zal halen. De cognitie en het niveau van de schoolvorderingen
zijn nog steeds de beste voorspellers van schoolsucces.Een verwijzingsprocedure moet doorzichtig en controleerbaar zijn. Tevens
dient de procedure systematisch en in de verschillende regio's op soortgelijke
wijze te geschieden. Daar hebben leerlingen en ouders recht op. De werkwijze
van de commissie mag niet tot onnodige vertraging leiden. onderdeel E, artikel 10e, tweede lidHet uitgangspunt in dit artikel is volgens de leden van de PvdA-fractie
juist. De vraag is alleen in hoeverre vooraf te voorspellen is hoeveel middelen
(op macroniveau, maar ook op het niveau van de samenwerkingsverbanden) voor
het nakomen van dit uitgangspunt nodig zijn. De leden van de PvdA-fractie
zijn van mening dat dit niet is te voorspellen. Waarom wordt er in onderdeel
JJ (artikel 77) toch gekozen voor een bepaling waarin staat dat het totale
macrobudget niet kan uitstijgen boven hetgeen in de begroting is opgenomen?Voor de beantwoording van deze vraag kan worden verwezen naar een eerder
gegeven antwoord. Daar kan aan worden toegevoegd, dat de leerlingenramingen
waarop de meerjarenramingen zijn gebaseerd, ieder jaar zo goed mogelijk worden
opgesteld. Te verwachten ontwikkelingen vormen dus geen probleem. Ook niet
als het een normale, te verwachten ontwikkeling van zorgleerlingen betreft.
Waar het hier om gaat is dat het niet de bedoeling kan zijn dat de hogere
bekostiging van de zorgleerlingen een groei van zorgleerlingen uitlokt. Hoewel
dat niet te verwachten is, strekt bedoelde passage ertoe aan te geven dat
calculerend gedrag geenszins zal worden beloond. onderdeel E, artikel 10f, derde lidDe leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering het nog nodig vindt
om de nadere eis te stellen dat het praktijkonderwijs is gericht op het behalen
van de kerndoelen basisvorming. Het gaat hier immers om een noodvoorziening
voor de zwakste leerlingen, rechtstreeks gericht op de arbeidsmarkt. Deze
leden dringen er op aan deze zin uit de wet te schrappen.Het onderhavige artikel bepaalt dat praktijkonderwijs zodanig wordt ingericht
dat de kerndoelen van de basisvorming zo veel mogelijk kunnen worden bereikt.
Het is immers niet de bedoeling leerlingen op voorhand van de basisvorming
uit te sluiten. Tussen leerlingen die op praktijkonderwijs zijn aangewezen,
bestaan grote verschillen. onderdeel E, artikel 10g, tweede lidEr bestaat onduidelijkheid bij de PvdA-fractieleden over de bevoegdheden
van de verschillende actoren. Het bevoegd gezag beslist, andere gezagsorganen
in een samenwerkingsverband moeten instemmen, ouders worden geraadpleegd en
een RVC heeft een bindende stem. Hoe is dat te rijmen? Wat te doen in een
situatie waarin een bevoegd gezag een kind voordraagt voor praktijkonderwijs,
maar een RVC negatief oordeelt? Wat te doen als een RVC positief oordeelt,
maar de andere gezagsorganen niet instemmen? De leden van de PvdA-fractie
hebben de indruk dat niet alle opties vooraf zijn overzien. Kan op dit punt
duidelijkheid komen?Het bevoegd gezag van de school waar de leerling is ingeschreven of waar
de leerling zich aanmeldt, adviseert de ouders dat de leerling in aanmerking
komt voor praktijkonderwijs. Een onderwijskundig rapport, alsmede de schriftelijke
zienswijze van de ouders wordt voorgelegd aan de RVC. De RVC beoordeelt dit
dossier op toelaatbaarheid tot het praktijkonderwijs. Het bevoegd gezag van
de school waar de leerling zich aanmeldt, beslist over de toelating. Dit geschiedt
in overeenstemming met de andere bevoegde gezagsorganen binnen het samenwerkingsverband.Een RVC kan negatief oordelen over de toelaatbaarheid tot het praktijkonderwijs.
Zij geeft dan een advies op welke wijze de leerling dient te worden opgevangen.
Dat kan door plaatsing in het leerwegondersteunend onderwijs, of een locatie
voor leerlingen met ernstige gedrags- of psychiatrische problemen.Bij de bepaling omtrent de toelating tot het praktijkonderwijs (artikel
10g) en de bepaling omtrent de samenstelling van de samenwerkingsverbanden
(artikel 10h) zijn de leden van de SGP-fractie van oordeel dat hier de vrijheid
van onderwijs in het gedrang komt. Zij achten het – onder verwijzing
naar de vergelijkbare discussie in het kader van de WPO – noodzakelijk
dat scholen voor praktijkonderwijs een eigen toelatingsbeleid kunnen voeren.Wat betreft het aspect van de toelating tot het praktijkonderwijs is de
ondergetekende van oordeel dat het voorgestelde artikel 10g zich verdraagt
met de vrijheid van onderwijs.Voor de volledigheid wordt er nog op gewezen dat, indien binnen het samenwerkingsverband
op redelijke afstand geen openbare school voor praktijkonderwijs aanwezig
is, artikel 48 van de WVO van toepassing is. Wat betreft de samenstelling van samenwerkingsverbanden benadrukt de ondergetekende
hetgeen reeds in de memorie van toelichting is opgemerkt, namelijk dat het
mogelijk is dat een samenwerkingsverband op denominatieve grondslag wordt
gevormd. In een dergelijk geval lijkt de discussie omtrent het al dan niet
weigeren van een bevoegd gezag of een school tot het samenwerkingsverband
een theoretische te worden. onderdeel E, artikel 10g, zesde lidIn de toelichting is sprake van een eventuele VO-kamer die zou kunnen
worden gekoppeld aan de bestaande RVC's. Dit lijkt de leden van de PvdA-fractie
niet logisch, aangezien met ingang van 1 augustus 1998 de RVC's in het primair
onderwijs geen taak meer hebben.Door middel van de nota van wijziging bij het wetsvoorstel WPO (kamerstukken
II 1997/98, 25 409, nr. 7) wordt in dat wetsvoorstel een artikel LV-1
opgenomen. Dat nieuwe artikel bepaalt dat de huidige RVC's, bedoeld in artikel
32a van de ISOVSO, tijdelijk (tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip)
blijven bestaan alleen met het oog op het uitbrengen van een advies aan de
permanente commissie leerlingenzorg van de WPO, in het kader van de in de
WPO opgenomen bezwaarschriftenprocedure. onderdeel E, artikel 10h, eerste lidBij de tweede volzin vragen de leden van de PvdA-fractie of het niet langer
mogelijk is dat een brede scholengemeenschap zelfstandig een verband vormt.
Waarom zou dit moeten worden voorkomen voor een school die de volledige zorgbreedte
biedt? Telt een scholengemeenschap met mavo en vbo bij eventuele toepassing
van deze bepaling voor twee?Naar aanleiding van de eerder bij de leden van de SGP-fractie gewekte
indruk dat een brede scholengemeenschap die de volledige zorgbreedte kan bieden,
zelfstandig een samenwerkingsverband kan vormen, vragen ook zij waarom het
huidige wetsvoorstel daarvoor geen ruimte laat.Dat een brede scholengemeenschap een zelfstandig verband zou vormen, berust
naar de mening van de ondergetekende op een misverstand. Dat is tot nu toe
nooit aan de orde geweest, en dat zal ook in de toekomst niet zijn. Het is
dan ook niet mogelijk dat één school een samenwerkingsverband
vormt. Een scholengemeenschap, ook al heeft men zowel de mavo- als de vbo-component,
telt voor de toepassing van artikel 10h, eerste lid, als één
school.De intentie van het wetsvoorstel met betrekking tot de samenwerkingsverbanden
is dat binnen een regio scholen onderling afspraken maken over toelating van
leerlingen en de organisatie van het zorgaanbod voor die leerling die door
zijn of haar school niet voldoende kan worden ondersteund.Bij artikel 10h vragen de PvdA-fractieleden zich verder af of het doel
van een samenwerkingsverband juist is geformuleerd. Moet in plaats van «zo
veel mogelijk» niet «alle» staan? Betekent de formulering
niet een uitholling van de huidige rechten van een kind op passend onderwijs?Het zou niet realistisch zijn om van het samenwerkingsverband te eisen
dat het alle leerlingen onderwijs binnen de reguliere leerwegen van mavo en
vbo laat volgen. Er zijn immers ook leerlingen voor wie dit te hoog gegrepen
is en die aangewezen zijn op praktijkonderwijs. De intentie van het samenwerkingsverband
moet echter zijn om zo veel mogelijk leerlingen wel met behulp van leerwegondersteunend
onderwijs binnen de leerwegen te houden. De verwijzing naar een traject binnen
het praktijkonderwijs mag pas plaatsvinden als blijkt dat het regulier onderwijs
geen perspectief biedt.Het bovenstaande toont aan dat deze formulering van artikel 10h, eerste
lid, van de WVO geen uitholling is, maar juist een versterking van de positie
van ook zwakkere leerlingen in het onderwijs. Het samenwerkingsverband is
verantwoordelijk om zich tot het uiterste in te spannen om passend diploma-onderwijs
te bieden.Na de constatering dat de samenwerkingsverbanden geen juridische status
krijgen, vragen de leden van de PvdA-fractie of niet veel problemen in
de sfeer van besluitvorming en rechtspositie kunnen worden voorkomen door
de samenwerkingsverbanden tot rechtspersoon om te vormen.Aan deze vraag ligt de vooronderstelling ten grondslag dat de samenwerkingsverbanden
zonder nadere wettelijke vormgeving wellicht niet zouden zijn berekend op
hun taken en bevoegdheden. Dat kan de ondergetekende niet onderschrijven.
De keuze om ten aanzien van de samenwerkingsverbanden zo min mogelijk op het
niveau van de wet te regelen, is een bewuste. Bij de vorming van de samenwerkingsverbanden
is het uitgangspunt dat het onderwijsveld goed in staat is aan de in het verband
benodigde speciale onderwijszorg op verantwoorde wijze invulling te geven.
Daarbij is het van belang dat alle betrokken partijen in samenspraak tot afgewogen
keuzes kunnen komen; mogelijke formele belemmeringen dienen aan dit proces
niet in de weg te staan. Van samenwerkingsverband tot samenwerkingsverband
kan derhalve de vormgeving verschillen, afhankelijk van onder meer de deelnemende
bevoegde gezagsorganen en scholen, en de omvang van de benodigde expertise.
Het staat daarbij vrij om over te gaan tot de oprichting van een rechtspersoon,
zoals bij voorbeeld een stichting. onderdeel E, artikel 10h, tweede lidIn artikel 10h, tweede lid, staat dat deelname aan een samenwerkingsverband
niet kan worden geweigerd. De leden van de fractie van D66 vragen zich af
of dit betekent dat geen maximum is gesteld voor het aantal scholen dat deel
kan uitmaken van één samenwerkingsverband. Kan een school ook
tot meer samenwerkingsverbanden gaan behoren doordat zij leerlingen van verschillende
regio's op school heeft?In dit verband vragen de leden van de RPF-fractie waarom scholen niet
kunnen worden geweigerd wanneer ze willen deelnemen aan een samenwerkingsverband.
Recht doen aan verscheidenheid betekent volgens deze leden toch ook dat de
samenwerking mag plaatsvinden op basis van een richting. Dan moet het toch
ook mogelijk zijn dat samenwerkende scholen van oordeel zijn dan een andere
school niet goed past binnen hun verband.Er is geen maximum aan het aantal scholen dat deelneemt aan een samenwerkingsverband.
Wel een minimum. Het wetsvoorstel stelt dat een school maar aan één
samenwerkingsverband kan deelnemen. De minister kan onder bepaalde voorwaarden
hiervan afwijken.Het feit dat een school leerlingen uit meer regio's (en dus ook uit meer
samenwerkingsverbanden) in huis heeft, kan aanleiding zijn om een dergelijk
verzoek bij de minister in te dienen. In de praktijk gaat het dan om AOC's
waarvan de vbo-locaties in meer dan één samenwerkingsverband
liggen. Op dit moment wordt dat opgelost doordat de samenwerkingsverbanden
onderling afspraken maken over het aanbod voor deze leerlingen.Een samenwerkingsverband kan een verzoek tot deelname van een school niet
weigeren. Zo'n weigering zou op gespannen voet staan met het uitgangspunt
van de samenwerkingsverbanden: voorzien in een adequate zorgstructuur voor
zo veel mogelijk leerlingen van de deelnemende scholen.Een verduidelijking vragen de leden van de GPV-fractie omtrent het bepaalde
in artikel 10h, tweede lid, van de WVO. Het ligt toch niet in de bedoeling
dat een bevoegd gezag zich bij ieder samenwerkingsverband kan aansluiten,
ongeacht de denominatie?In beginsel neemt het bevoegd gezag ten behoeve van de onder zijn beheer
staande school deel aan het samenwerkingsverband waarbinnen die school is
gelegen. Vanuit deze gedachtengang is artikel 10h, tweede lid, geformuleerd.
Indien argumenten van godsdienstige of levensbeschouwelijke aard
daartoe aanleiding zouden geven, is het mogelijk dat een samenwerkingsverband
op basis van een bepaalde richting wordt samengesteld. onderdeel E, artikel 10h, vierde lidBij het voorschrift van artikel 10h, vierde lid, over de instelling van
de commissie leerlingzorg, vragen de leden van de PvdA-fractie wanneer een
dergelijke commissie moet zijn ingesteld. Zij vragen of artikel 10h regelt
dat uiterlijk met ingang van 1 januari 1999 een dergelijke commissie moet
zijn ingesteld. Voor de naam van de commissie geven zij de voorkeur aan de
naam permanente commissie leerlingenzorg, analoog aan het primair onderwijs.Artikel 10h, vierde lid, van de WVO bevat voor de bevoegde gezagsorganen
in het samenwerkingsverband de verplichting gezamenlijk een commissie leerlingzorg
in te stellen. In dat artikel wordt niet bepaald met ingang van welk tijdstip
die commissie dient te zijn ingesteld. Dat is geregeld in artikel XIV, eerste
lid, van het wetsvoorstel. Uiterlijk met ingang van 1 januari 1999 moet zijn
voldaan aan artikel 10h, hetgeen onder andere betekent dat een commissie leerlingzorg
moet zijn ingesteld.De naam commissie leerlingzorg geeft aan dat deze commissie werkt voor
het voortgezet onderwijs. De permanente commissie leerlingenzorg gaat met
ingang van 1 augustus 1998 werken voor het primaire onderwijs. Door verschillende
benamingen wordt verwarring voorkomen. onderdeel E, artikel 10h, zesde lidArtikel 10h, zesde lid, van de WVO biedt de mogelijkheid dat de bevoegde
gezagsorganen in een samenwerkingsverband overgaan tot het instellen van een
centrale dienst, zo constateren de leden van de PvdA-fractie. Hoe verhoudt
deze dienst zich tot het eerder genoemde OPDC. Kan het ivbo ook als basis
voor een OPDC fungeren?Eerder is in deze nota uitgebreid ingegaan op de verschillende aspecten
rond het OPDC. Volstaan kan hier worden met een verwijzing naar de bedoelde
passages.De commissie leerlingenzorg beslist over de toelaatbaarheid tot het leerwegondersteunend
onderwijs. Deze beslissing geeft echter geen plicht tot toelating. Dit betekent
dat een leerling die ondersteuning nodig heeft, deze niet hoeft te krijgen.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe ouders en leerlingen de boodschap
«u bent toelaatbaar, maar wordt niet toegelaten» moeten begrijpen.Indien de commissie leerlingzorg aangeeft dat een leerling een bepaalde
vorm van ondersteuning nodig heeft om een van de leerwegen te volgen en met
een diploma af te sluiten, dan beslist het samenwerkingsverband op welke wijze.
Het samenwerkingsverband is ervoor verantwoordelijk dat de desbetreffende
leerling altijd ergens binnen het samenwerkingsverband wordt geplaatst. In
het zorgplan van het samenwerkingsverband is aangegeven op welke wijze ouders
bij de verwijzing worden betrokken (artikel 10h, vijfde lid, van de WVO).De leden van de PvdA-fractie vragen of het bij de overdracht van bevoegdheden
aan een gezamenlijk in te stellen orgaan ook om een deel van de bevoegdheden
kan gaan.Het antwoord op deze vraag is bevestigend. Bij overdracht van taken en
bevoegdheden bepaalt het orgaan dat die bevoegdheid heeft, de reikwijdte van
de overdracht. Met andere woorden, in het onderhavige geval (artikel 10h,
zesde lid, van de WVO) bepalen de gezamenlijke bevoegde gezagsorganen
welke taken en bevoegdheden aan het hier bedoelde orgaan worden overgedragen. onderdeel E, artikel 11, eerste lidDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de rol van de inspectie bij de
mogelijkheid van samenwerkingsverband te wisselen. Welke criteria spelen een
rol bij de beoordeling? Zijn de mogelijkheden voor een school om uit een samenwerkingsverband
te stappen, niet te beperkt?De inspectie adviseert de minister over het honoreren van het verzoek
van scholen om van samenwerkingsverband te veranderen. Bij dit advies zal
een inspecteur nagaan of het, onder meer gezien het voedingsgebied van de
school, de leerlingstromen in de regio, de verwijzing naar of van scholen
met leerwegondersteunend onderwijs of praktijkonderwijs, aannemelijk is dat
de school binnen een ander samenwerkingsverband haar doelstellingen beter
kan realiseren.Regionale samenwerkingsverbanden hebben een belangrijke functie. Samenwerkende
scholen maken afspraken waar een individuele school zich niet zonder meer
aan kan onttrekken. Het ligt echter voor de hand dat wanneer leerlingstromen
zich wijzigen, bij voorbeeld door keuzegedrag van ouders en leerlingen, ook
scholen de mogelijkheid moeten hebben aansluiting bij een ander samenwerkingsverband
te realiseren.De leden van de SGP-fractie verbazen zich over de stringente eisen die
worden gesteld aan uittreding uit een samenwerkingsverband. Zij vragen of
dit niet een wat te ver gaande en ook niet echt nodige aantasting van de autonomie
van de school is.Het samenwerkingsverband maakt afspraken over het zorgaanbod voor alle
kwetsbare leerlingen in de desbetreffende regio. Hiermee kan naar het oordeel
van de ondergetekende niet lichtvaardig worden omgegaan.In het samenwerkingsverband worden afspraken gemaakt, vastgelegd in de
samenwerkingsovereenkomst, het samenwerkingsreglement en het zorgplan. Scholen
weten op deze wijze wie wat doet en dit bij voorkeur voor een langere periode.
Dit is onder meer van belang voor de scholen waar het gaat om het plannen
van de inzet van het betrokken personeel, alsmede voor de leerlingen en de
ouders, die moeten weten waarop zij kunnen rekenen.Het uittreden uit een samenwerkingsverband moet daarom zeer zorgvuldig
plaatsvinden en niet al te gemakkelijk kunnen. De eisen die het wetsvoorstel
in deze stelt, beogen deze zorgvuldigheid te bereiken. onderdeel F, artikel 11a, eerste lid, onderdeel G, artikel
11e eerste en tweede lid, onderdeel H, artikel 11f, eerste lid, onderdeel
K, artikel 22 eerste lidWaarom is in deze artikelen de verwijzing naar artikel 10d geschrapt,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.De genoemde artikelen verwijzen naar de verschillende schoolsoorten die
in de WVO zijn geregeld, en niet naar de onderwijskundige inhoud van die schoolsoorten. onderdeel N, artikel 27Op het punt van de verblijfsduur in het praktijkonderwijs is door de leden
van de PvdA-fractie al ingegaan bij de algemene toelichting. In aanvulling
daarop vragen zij of de formulering van het desbetreffende artikel niet impliceert
dat het recht op onderwijs bij het bevoegd gezag ligt in plaats van bij de
leerling, en of dat dan de bedoeling is.In de verblijfsduurbepaling is opgenomen dat het bevoegd gezag de inspectie benadert met het verzoek om een leerling nog een jaar langer
het praktijkonderwijs te laten volgen.De leden van de SGP-fractie achten het van belang dat voorkomen wordt
dat leerlingen in het praktijkonderwijs, ten gevolge van de verblijfsduurbeperking
en het ontbreken van banen, in een vacuüm terechtkomen, iets wat ook
nu toch regelmatig voorkomt. Zij vragen daarom welk bezwaar er tegen is om
de verlengde verblijfsduur – indien een verdere toerusting noodzakelijk
blijkt – ook na het 19e jaar te kunnen verlengen.Bij de bepaling van de bovenste leeftijdsgrens heeft een aantal overwegingen
een rol gespeeld.Eerder is al opgemerkt dat, wat betreft de inhoud, het praktijkonderwijs
leerlingen opleidt voor eenvoudige functies op de arbeidsmarkt. Dit eindniveau
dat onder het niveau van de assistentopleidingen in de tweede fase beroepsonderwijs
ligt, moet voor leerlingen die op hun 12e jaar in het praktijkonderwijs kunnen
instromen in 6 á 7 jaar haalbaar zijn.Hieraan wordt toegevoegd dat, wat betreft het systeem, vanaf 18 jaar de
mogelijkheid bestaat van het educatie-aanbod WEB, waardoor een sluitend onderwijsaanbod
tot de mogelijkheden behoort. onderdeel O, artikel 28a, tweede lidWat gebeurt er als leerlingen zeven vakken kiezen, maar uiteindelijk slechts
in zes vakken examen doen, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Voor het
zevende vak is dan noch de basisvormingstoets, noch het examen gemaakt.In deze situatie kan de leerling deelnemen aan het examen in de zes overige
vakken. Het zevende vak is immers niet van doorslaggevend belang voor het
examen als zodanig. Voor zover leerlingen in het derde of vierde leerjaar
dit zevende vak nog volgen, kan dit worden opgenomen in het examendossier. onderdeel P, artikel 29, derde lidNaar aanleiding van de opmerking van de leden van de fractie van de PvdA
dat in artikel 10f, tweede lid, onderdeel b, wordt gesproken over certificaten
terwijl artikel 29 spreekt over een diploma of een schriftelijk bewijs, is
in de bijgevoegde nota van wijziging artikel 10f aangepast aan artikel 29. onderdeel JJ, artikel 77De bekostiging van de zorgleerlingen in de nieuwe situatie is voor de
PvdA-fractie een belangrijk punt. De regering lijkt hier via ministeriële
regelingen en amvb's nogal luchtig overheen te stappen. Deze leden vragen
of de controle van het parlement hierop worden kan versterkt.Op soortgelijke vragen van leden van de VVD-fractie is eerder in deze
nota reeds ingegaan. De ondergetekende volstaat thans met een verwijzing naar
de desbetreffende passages. ARTIKEL IIIBij de bepaling dat met ingang van 1 augustus 1998 scholen voor speciaal
onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs voor zover het betreft het voortgezet
speciaal onderwijs worden aangeduid als «scholen en afdelingen voor
speciaal onderwijs», vragen de leden van de GPV-fractie naar de consequenties
van de splitsing van sovso-scholen in een so-deel en een vso-deel. Met het
oog op de fusie van deze afdelingen met andere scholen is duidelijkheid over
dergelijke rechten en plichten op zijn minst geboden, bij vorbeeld
op het gebied van personeel, materieel, gebouwen, exploitatie en vergoeding.Met ingang van 1 augustus 1998 worden de sovso-lom- en -mlk-scholen omgezet
in speciale scholen voor basisonderwijs met een afdeling voor speciaal voortgezet
onderwijs (svo) en in voorkomende gevallen een afdeling voor speciaal onderwijs
voor zeer moeilijk lerende kinderen (so-zmlk). Zowel de personele als de materiële
vergoeding wordt voor de onderscheiden delen afzonderlijk bepaald met behulp
van de splitsingsregels zoals opgenomen in het uitvoeringsbesluit bij de WPO.
Daarbij leidt de splitsing als zodanig niet tot een wijziging in de normatieve
bekostiging van de speciale school voor basisonderwijs en de daaraan verbonden
afdelingen. Wel is er bij de splitsingsregels vanuit gegaan, dat de speciale
school voor basisonderwijs ook zonder genoemde afdelingen in staat moet zijn
om een directeur in dienst te houden.Op basis van bovengenoemde splitsingsregels wordt vervolgens de op 31
juli 1998 voor de sovso-school beschikbare formatie verdeeld over de vso-afdeling,
de so-zmlk-afdeling en de so-lom/mlk/iobk-afdeling. In de WPO is geregeld
dat de personeelsleden in dienst blijven voor het verrichten van werkzaamheden
in het deel van de school dat overeenkomt met het deel waarin zij op 31 juli
1998 werkzaam waren, mits dit dienstverband ook zonder wetswijziging zou zijn
gehandhaafd. Het kan daarbij voorkomen dat één personeelslid
zowel een aanstelling heeft voor de speciale school voor basisonderwijs als
voor de svo-afdeling. Wat betreft de directeur is in de WPO opgenomen dat
aan de school slechts één directeur kan zijn verbonden. De aanstelling
van de directeur wordt echter niet gesplitst. De speciale school voor basisonderwijs
ontvangt de normatieve formatie voor de directeur. De benoeming van de directeur
aan de speciale school voor basisonderwijs geldt echter voor het verrichten
van werkzaamheden voor de speciale school voor basisonderwijs én de
daaraan verbonden afdelingen.Tot aan het moment van samenvoeging met een school voor voortgezet onderwijs
of omvorming tot OPDC blijft op de svo-afdeling de bekostigingssystematiek
van toepassing die ook geldt op grond van de ISOVSO, met inachtneming van
bovengenoemde splitsingsregels. Daarna is de bekostigingssystematiek van het
leerwegondersteunend onderwijs dan wel van het praktijkonderwijs van toepassing.
Met werkgevers en werknemers vertegenwoordigd in het Technisch Overleg is
afgesproken dat voor het svo-personeel een salaris- en werkgelegenheidsgarantie,
zoals bedoeld in de Gezamenlijke afspraken, wordt gegeven met betrekking tot
de gevolgen van samenvoeging of omvorming.De toekomstige bekostigingsregelingen zullen zodanig ontworpen worden
dat werkgevers in redelijkheid in staat zullen zijn deze garanties te kunnen
financieren.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SGP-fractie over de splitsing
van een sovso-lom-school in een so-deel en een vso-deel (artikel III, eerste
lid), merkt de ondergetekende op dat dit artikel geen splitsing regelt. In
artikel III is sprake van het geven van een andere benaming aan een deel van
de sovso-lom-school; juridisch wordt de sovso-school niet gesplitst in twee
afzonderlijke delen. Daarvan is pas sprake indien het voormalige vso-gedeelte
samengaat met een vo-school. ARTIKEL IV eerste lidBij de bepalingen omtrent de aanvraag voor een omzetting van een voormalige
vso-voorziening tot een afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs of voor
praktijkonderwijs stellen de leden van de GPV-fractie dat de wijze waarop
een en ander thans is geformuleerd, juridisch niet houdbaar
is. Zij vragen daarbij waarom de juridisch zuivere procedure niet wordt gehandhaafd
waarbij een school of afdeling wordt overgedragen aan een bevoegd gezag dat
beslist over de fusie met de door hem in stand gehouden school.In vergelijkbare zin stellen de leden van de SGP-fractie een vraag of
de juridische houdbaarheid van de aanvraagprocedure voor nevenvestigingen
in de artikelen IV, V, VIII en X.De omzettingsprocedure wordt inderdaad geïnitieerd door het bevoegd
gezag van de vso-voorziening: dat bevoegd gezag doet immers de aanvraag voor
de omzetting. Om evenwel een positieve behandeling van zijn aanvraag te bevorderen,
is het wenselijk – en is het ook zeer waarschijnlijk – dat het
bevoegd gezag van tevoren tot overeenstemming probeert te raken met het bevoegd
gezag van de vo-school waarvan de vso-voorziening een afdeling zal gaan vormen.
Een aanvraagprocedure heeft weinig zin, indien het bevoegd gezag van de mavo-
of vbo-school in het geheel niet bij de plannen van de vso-voorziening is
betrokken en zo min of meer wordt overvallen door een aanvraag.Hetzelfde gaat op voor de aanvraag om als nevenvestiging te worden aangemerkt.De leden van de SGP-fractie constateren vervolgens dat het eerste lid
bepaalt dat scholen en afdelingen vso-lom op aanvraag uiterlijk met ingang
van 1 augustus 2002 kunnen worden omgezet in leerwegondersteunend onderwijs,
mits dat in overeenstemming is met een evenwichtig geheel van voorzieningen.
Zij hebben echter de indruk dat hierdoor onzekerheid blijft bestaan over de
of- en hoe-vraag van het perspectief van vso-lom-voorzieningen. Deze leden
achten het van belang dat dergelijke onzekerheden worden weggenomen.De ondergetekende gaat ervan uit dat deze leden wijzen op de plaatsbepaling
van het vso-lom als nevenvestiging voor leerwegondersteunend onderwijs in
het kader van het nieuwe stelsel van onderwijsvoorzieningen. Indien het vso-lom
een aanvraag indient om te worden omgezet in een nevenvestiging voor leerwegondersteunend
onderwijs aan een vo-school, wordt dit in beginsel gehonoreerd. Het verzoek
wordt getoetst aan het evenwichtig geheel van onderwijsvoorzieningen, omdat
de nevenvestiging anders dan in de oorspronkelijke bestemming een breder toelatingsbeleid
kan voeren met mogelijke consequenties voor de scholen in haar omgeving. derde en vierde lidHier wordt de mogelijkheid geboden voor het vso-lom om te functioneren
als nevenvestiging. Het is voor de leden van de PvdA-fractie echter onduidelijk
waarom een nevenvestiging ophoudt te bestaan als via een koninklijk besluit
het leerwegondersteunend onderwijs als bekostigingseenheid verdwijnt. Zij
vragen om een toelichting.De bijgevoegde nota van wijziging geeft aan dat de aanvankelijke opheffing
van de nevenvestigingen voor leerwegondersteunend onderwijs uit het wetsvoorstel
is gehaald.Ook bij de procedure om aangemerkt te kunnen worden als nevenvestiging,
opgenomen in artikel IV, derde lid, betwijfelen de leden van de fractie van
GPV de juridische houdbaarheid. In dit geval zou het verkrijgende bevoegd
gezag een dergelijke aanvraag moeten indienen, zo menen zij.In overeenstemming met hetgeen hiervoor is geantwoord, merkt de ondergetekende
op dat het verzoek om te worden aangemerkt als nevenvestiging, op hetzelfde
moment wordt gedaan als de aanvraag tot omzetting. Dat houdt in dat de aanvraag
tot omzetting in voorkomende gevallen wordt aangevuld met een verzoek te worden
aangemerkt als nevenvestiging. Hiervoor geldt derhalve dezelfde
gedachtengang als voor de aanvraagprocedure is uiteengezet. ARTIKEL VI eerste lid, onderdeel aBij de mogelijkheid om op basis van artikel VI over te gaan tot het instellen
van een OPDC, stellen de leden van de GPV-fractie enkele vragen. Zo willen
zij weten welke taken en bevoegdheden kunnen worden overgedragen, of zo'n
overdracht is te zien als de overdracht van een soort «licentie».
Tevens vragen zij wat artikel VI toevoegt aan artikel 10h, zesde lid, van
de WVO.Met de omschrijving dat het gaat om overdracht van de taken en bevoegdheden
«ten behoeve van de ondersteuning» van leerlingen voor wie een
orthopedagogische en orthodidactische benadering is geboden (zie artikel VI,
eerste lid, onderdeel a), is aangegeven dat het de ondersteunende taken betreft.
Het gaat niet om de primaire onderwijs(gevende) taken, maar om de verschillende
vormen van expertise die binnen een voormalige vso-lom-voorziening aanwezig
zijn om de leerlingen te helpen bij het succesvol volgen van het onderwijs.De overdracht is naar de mening van de ondergetekende overigens niet aan
te merken als een overdracht van een soort licentie. De in het vso-lom aanwezige
expertise is daar niet in de vorm van een licentie aanwezig. Uit hoofde van
de wettelijke functie van het voormalige vso-lom is die expertise binnen die
onderwijssoort ontwikkeld. De overdracht van de expertise aan een OPDC betekent
in concreto een voortzetting en behoud van de expertise.Wat betreft de relatie tussen artikel VI en artikel 10h, zesde lid, van
de WVO zij opgemerkt dat beide bepalingen gaan over de instelling van een
als OPDC, maar dat daartoe op verschillende wijzen kan worden overgegaan.Artikel VI opent de mogelijkheid voor het bevoegd gezag van een vso-lom-voorziening
om in de overgangsperiode tot uiterlijk 1 augustus 2002 een omvorming tot
OPDC te realiseren. Daarmee vindt geen omvorming tot leerwegondersteunend
onderwijs of praktijkonderwijs plaats. De omvorming tot OPDC dient te geschieden
overeenkomstig de voorschriften van artikel VI.Artikel 10h, zesde lid, WVO opent de mogelijkheid dat de bevoegde gezagsorganen
van een samenwerkingsverband gezamenlijk besluiten tot de instelling van een
OPDC door middel van overdracht van hun zorgtaken. Deze mogelijkheid is niet
aan enige periode gebonden, aangezien zij is opgenomen in de structurele WVO-bepalingen. ARTIKEL VIDe leden van de GPV-fractie merken op dat de inschrijving van de leerlingen
van de voormalige vso- lom-voorziening aan scholen binnen het samenwerkingsverband,
niet meer zou kunnen zijn dan een facultatief voorschrift. Gezien de vrijheid
van de ouders hun kinderen in te schrijven aan een school van hun keuze, kan
artikel VI, eerste lid, onderdeel b, naar hun oordeel niet verplichtend zijn.Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, kunnen aan een OPDC geen leerlingen
zijn ingeschreven. Indien een voormalige vso-lom-voorziening zich wil omvormen
tot een OPDC, is het noodzakelijk dat de leerlingen van die voorziening ergens
anders worden ingeschreven. Aangezien de omvorming tot OPDC gebeurt in overeenstemming
met alle overige bevoegde gezagsorganen in het samenwerkingsverband, en het
OPDC zogezegd een plaats krijgt in het hart van het samenwerkingsverband,
ligt het voor de hand voor te schrijven dat de leerlingen van het voormalige
vso-lom worden ingeschreven aan scholen binnen het samenwerkingsverband. Voor
het volgen van de specifieke ondersteuning die zij behoeven, blijven de leerlingen
dan naar het OPDC gaan. Op deze manier wordt gewaarborgd dat de betrokken
groep kwetsbare leerlingen zo min mogelijk wordt geconfronteerd met veranderingen.Om tegen te gaan dat de leerlingen te veel zouden worden verspreid over
het samenwerkingsverband, is in artikel VI, eerste lid, onderdeel b, overigens
nog geëxpliciteerd dat zij worden ingeschreven aan scholen die reeds
beschikken over een afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs.Bovenstaande procedure moet los worden gezien van de vrijheid van ouders
om hun kinderen in te schrijven aan een school van hun keuze.De bedoeling is dat het totale samenwerkingsverband er in slaagt om om
een passend aanbod voor alle leerlingen tot stand te brengen. Dit voorkomt
dat leerlingen heen en weer worden geschoven tussen autonoom beslissende scholen. ARTIKEL VIIIBij de mogelijkheid voor kleine(re) vso-mlk-voorzieningen om gezamenlijk
omvorming tot een school voor praktijkonderwijs te realiseren, vragen de leden
van de PvdA-fractie welk aantal leerlingen hiervoor noodzakelijk zijn.Over de mogelijke invulling van een getalscriterium zal de ondergetekende
overleg voeren in het Technisch Overleg.Met betrekking tot het eerste lid merken de leden van de SGP-fractie op
dat hiervoor dezelfde vraagstelling geldt als voor het eerste lid van artikel
IV (toetsing aan evenwichtig geheel van voorzieningen.De ondergetekende verwijst voor een reactie naar hetgeen bij artikel IV
is opgemerkt. ARTIKEL XBij de vso-zmok-leerlingen durft de regering het niet aan om tot integratie
te verplichten, zo constateren de leden van de PvdA-fractie. Hier wordt het
kind in elk geval niet met het badwater weggegooid. Scholen krijgen wel mogelijkheden
tot integratie. Alles kan dus, maar onduidelijk is de visie van de regering
op deze leerlingen. Die verneemt de PvdA graag alsnog.De ondergetekende herhaalt hier dat ze ervoor heeft gekozen om de vso-zmok-scholen
in de WEC op te nemen. Het Landelijk Werkverband vso-zmok had ook zijn voorkeur
hiervoor uitgesproken. ARTIKEL XIIKan gedetailleerder worden aangegeven, zo vragen de leden van de PvdA-fractie,
wat onder een evenwichtig geheel van onderwijsvoorzieningen wordt verstaan,
en wie hieraan toetst.De term «evenwichtig geheel van onderwijsvoorzieningen» is
een reeds lang in de WVO opgenomen begrip. Men zie onder meer artikel 65,
eerste lid, van de WVO. Kort gezegd wordt met dit begrippenkader bedoeld het
aanbod en de spreiding van onderwijsvoorzieningen, onderscheiden naar de verschillende
onderwijssoorten. In dit verband wordt mede gelet op het in een bepaald gebied
verlangde onderwijs.In het kader van het onderhavige wetsvoorstel wordt de toetsing uitgevoerd
door de minister, indien er reden is om aan te nemen dat een bepaalde omzetting
van een vso-lom- of -mlk-voorziening zou leiden tot verstoring van het evenwichtig
geheel van voorzieningen. Is oormerking van zorgmiddelen niet voldoende om goede zorg te garanderen,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.De ondergetekende is al eerder ingegaan op soortgelijke vragen.Vervolgens vragen de leden van de fractie van SGP voor welke scholen en
afdelingen het in artikel XIII, derde lid, bedoelde instemmingsrecht precies
geldt, meer in het bijzonder of het ook geldt voor het bevoegd gezag van een
school met een voormalige ivbo-afdeling.Tot 1 augustus 2002 is voor besluitvorming in de samenwerkingsverbanden
de instemming vereist van het bevoegd gezag van:– de scholen voor speciaal voortgezet onderwijs (de voormalige vso-lom-
enmlk-scholen),– de scholen waaraan een afdeling voor speciaal voortgezet onderwijs
is verbonden,– de scholen voor leerwegondersteunend onderwijs.De voormalige ivbo-afdelingen worden op basis van artikel II van rechtswege
omgezet in afdelingen voor leerwegondersteunend onderwijs. In die hoedanigheid
vallen zij niet onder de reikwijdte van artikel XIII, derde lid. Voor de scholen
met afdelingen voor leerwegondersteunend onderwijs die uit het voormalige
ivbo voortkomen, is de aansluitingsverplichting geregeld in artikel 10h, eerste
lid, van de WVO juncto artikel XIV. ARTIKEL XIVGaat verplichte opneming van een niet-gewenste school in een samenwerkingsverband
niet ten koste van die samenwerking, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.Voor scholen die tot op heden geïsoleerd of binnen eigen denominatieve
kring opereerden, vergt het enige aanpassing om bovenschools beleid te ontwikkelen.
Men kan er echter in deze tijd niet meer omheen om over de eigen schutting
te kijken. Leerlingen komen vanuit alle windrichtingen en brengen ook allen
hun eigen vraagstukken mee. Een geïsoleerde school kan hier niet adequaat
op inspelen. De meerwaarde ligt dan in samenwerking, niet alleen met andere
scholen, maar ook met lokale instellingen. Praten over «niet-gewenste
scholen» bij samenwerking is naar het oordeel van de ondergetekende
daarom niet meer van deze tijd. ARTIKEL XVDe leden van de SGP-fractie vragen meer duidelijkheid over de in artikel
XV bedoelde tijdelijkheid van de bevoegdheidseisen en de vanzelfsprekendheid
dat iedereen die aan een vo-school lesgeeft, voldoet aan dezelfde bevoegdheidseisen.In dit verband stellen deze leden ook een vraag over de positie van onbevoegde
docenten ex artikel 3 van de ISOVSO. Zal de tijdelijke bevoegdheidsregeling
daar ook in voorzien?In het eerste lid van artikel XV gaat het om een tijdelijke afwijking
van de bevoegdheidseisen. Een dergelijke bepaling was ook van toepassing bij
de invoering van de basisvorming. Het gaf leraren tijdelijk de mogelijkheid
om onbevoegd les te geven terwijl zij zich aan het omscholen waren voor een
nieuwe bevoegdheid. Zo werd bereikt dat leraren aan hun eigen school konden
blijven werken. Deze lijn wordt thans doorgetrokken voor verschuivingen in
vakkenkeuzes als gevolg van de invoering van de voorgestelde wetswijzigingen. ARTIKEL XVIBij de salarisgarantie in artikel XVI, eerste lid, vragen de leden van
de PvdA-fractie of de wetgever hiermee niet treedt in de bevoegdheden van
de decentrale overlegpartijen.In antwoord hierop merkt de ondergetekende op dat ten aanzien van de salarisgarantie
voorschriften worden vastgesteld bij of krachtens algemene maatregel van bestuur.
Tevens zullen bij ministeriële regeling voorschriften omtrent de bekostiging
van de garantie worden gegeven. In de memorie van toelichting bij artikel
XVI is reeds gesteld dat over de uitwerking van de algemene maatregel van
bestuur en de ministeriële regeling zal worden overlegd met het Technisch
Overleg en met de CB/SCOW. Hiermee wordt naar het oordeel van de ondergetekende
recht gedaan aan de positie van de decentrale overlegpartijen.De leden van de GPV-fractie constateren dat aan invoering van het leerwegondersteunend
onderwijs de nodige personele consequenties verbonden zijn. Voor personeel
dat betrokken is bij omzettingen samenvoeging van vso en vo wordt een salarisgarantie
geboden. Deze leden vragen op welke wijze de scholen in staat worden gesteld
deze garantie ook daadwerkelijk waar te maken.Ten aanzien van de vraag van de leden van het GPV op welke wijze de scholen
in staat worden gesteld de salarisgarantie daadwerkelijk waar te maken, wordt
verwezen naar de desbetreffende vragen van de leden van de PvdA en de SGP.Artikel XVI regelt de salarisgarantie met het oog op samenvoeging van
vso met vo. De leden van de SGP-fractie vragen of deze salarisgarantie geldt
vanaf het moment van fusie van vso met een van de scholen van een samenwerkingsverband
of pas vanaf de datum van invoering van het zorgbudget. En geldt de salarisgarantie
ook indien gekozen wordt voor een OPDC?De salarisgarantie wordt van kracht vanaf het moment van samengaan met
vo, dan wel de datum van omzetting in een OPDC.Op de vraag of de werkgelegenheids- en salarisgarantie dan ook geldt indien
voor een OPDC wordt gekozen, is het antwoord dus bevestigend. ARTIKEL XVIIHet eerste lid van artikel XVII handelt over invoering van de leerwegen.
Er wordt aan het bevoegd gezag van de desbetreffende scholen gevraagd met
ingang van het schooljaar 1998–1999 het onderwijs vanaf het eerste leerjaar
zodanig in te richten dat het onderwijs in de leerwegen daarop aansluit. De
leden van de fractie van D66 vinden dit een verwarrende zinsnede en zouden
graag willen weten wat hiermee concreet wordt bedoeld.De ondergetekende kan zich voorstellen dat deze zinsnede enigszins verwarrend
is. Bedoeld wordt dat de leerlingen die in dat schooljaar instromen in leerjaar
één, de eerste groep leerlingen zijn die het onderwijs in schooljaar
2000–2001 het onderwijs vervolgen binnen het leerwegen- stelstel. In
meer oriënterende en voorbereidende zin zal hier al in de periode van
de basisvorming rekening mee moeten worden gehouden. ARTIKEL XXIWat wordt verstaan onder een evenwichtig geheel van onderwijsvoorzieningen,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.Hiervoor is bij de vragen van dezelfde leden bij artikel XII reeds ingegaan
op het begrippenkader «evenwichtig geheel van onderwijsvoorzieningen». ARTIKEL XXIIDe leden van de SGP-fractie herhalen hun bij het wetsvoorstel WPO ingebrachte
bezwaren tegen een zodanig ruime afwijkingsbepaling als nu ook in artikel
XXII van het onderhavige wetsvoorstel is opgenomen. In dit verband vragen
zij onder meer of het begrip «voor bepaalde tijd» niet beter zou
kunnen worden gemaximeerd, bij voorbeeld één jaar.In aanvulling op hetgeen in de memorie van toelichting bij het onderhavige
wetsvoorstel, en in de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel
WPO reeds is gesteld, wil de ondergetekende het volgende opmerken.Een voorziening als in artikel XXII opgenomen, kan naar het oordeel van
de ondergetekende niet worden gemist. Gelet op de uiterst complexe materie
en de periode waarover de vernieuwingen zich uitstrekken, is het schier onmogelijk
om voorafgaand aan en op het moment dat de wettelijke maatregelen in werking
treden, een compleet overzicht te hebben over alles wat zich mogelijkerwijs
in het kader van de vernieuwingen kan gaan afspelen. Zonder een voorziening
om adequaat en snel te kunnen ingrijpen wanneer zich in de praktijk problemen
voordoen, zou het vernieuwingsproces wel eens knarsend en piepend tot stilstand
kunnen komen. Het mag duidelijk zijn dat dit in het belang van niemand is.
De in de wet neergelegde doelstellingen van het beleid zouden hierdoor wezenlijk
in gevaar komen en worden gefrustreerd, ondanks alle krachtsinspanningen die
alle betrokkenen tot dat moment ten behoeve van het vernieuwingsproces hebben
geleverd.Het binnen afzienbare tijd kunnen en moeten ingrijpen om het proces op
de rails te houden, vraagt om het flexibele instrument van een ministeriële
regeling. Het totstandbrengen van een algemene maatregel van bestuur kost
gemiddeld al gauw negen maanden, een periode die bij acute situaties te lang
kan zijn. Overigens zou het ingrijpen door middel van een algemene maatregel
van bestuur bij verschillende betrokken instanties (onder meer de ministerraad
en de Raad van State) leiden tot een forse verzwaring van de lasten; in de
meeste gevallen zal het immers gaan om spoedeisende aangelegenheden. Dit wordt
nog versterkt, indien tegelijkertijd verschillende algemene maatregelen van
bestuur zich in verschillende stadia van voorbereiding en procedure bevinden.
Het overzicht voor alle betrokkenen – in het bijzonder de scholen –
is daarmee uiteraard niet gediend. ARTIKEL XXIVDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom het nodig is om bij ministeriële
regeling aanvullende eisen te stellen waaraan een diploma moet voldoen. Tevens
willen zij weten wat of welke groepen wordt of worden bedoeld in artikel 8.2.2,
tweede lid, van de WEB.Voor de beantwoording van deze vraag verwijst de ondergetekende naar de
beantwoording van een eerdere vraag van de PvdA-fractie in paragraaf 6.1.Het tweede lid van artikel 8.2.2 is bedoeld om de mogelijkheid open te
houden om de toegankelijkheid van opleidingen naar een primaire startkwalificatie
niet te blokkeren voor leerlingen die niet (volledig) aan de aanvullende eisen
voldoen, maar die op grond van – op objectieve kenmerken gebaseerde –
verwachtingen wel in staat zullen zijn het eindniveau te halen. Daarnaast
blijft in bijzondere gevallen de mogelijkheid van afwijking van de toelaatbaarheidseisen
door het ROC en AOC bestaan.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mede
namens de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,T. Netelenbos 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25410-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl