Uitkomsten van de tweede tender van de regeling Toekomstfondskrediet voor Onderzoeksfaciliteiten
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2017-10-27 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2017-2018
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 31 288
 
 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid
 
 
 
 34 775
 VIII
 
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2018
 
 
 Nr. 603
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 25 oktober 2017
 Vorig jaar heb ik u geïnformeerd over de uitkomsten van de eerste tender van de nieuwe regeling Toekomstfondskrediet voor Onderzoeksfaciliteiten (hierna: TOF-regeling).1Kamerstuk 31 288, nr. 543 d.d. 9 juni 2016 Begin 2017 heeft een tweede tender binnen deze regeling opengestaan, waarvan ik u hierbij de uitkomsten presenteer.
 TOF-regeling en Toekomstfonds
 
 De TOF-regeling beoogt de bouw te stimuleren van onderzoeksfaciliteiten die van groot belang zijn voor het ontwikkelen van innovatieve producten en diensten. Hierdoor draagt de regeling bij aan het realiseren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor onderzoekers en innovatieve bedrijven in Nederland.
 De TOF-regeling is een innovatieve regeling die ik – mede namens de Minister en de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) – in mijn brief van 8 juni 2015 over het Toekomstfonds heb aangekondigd.2Kamerstuk 31 288, nr. 474, d.d. 5 juni 2015
 
 Het Toekomstfonds is ingesteld om invulling te geven aan de motie Pechtold c.s. (Kamerstuk 27 406, nr. 210), en uitgangspunt voor het Toekomstfonds is het behoud van vermogen.3Kamerstuk 34 000 XIII nr. 5 d.d. 16 september 2014 Op basis van deze randvoorwaarden is de kern van de TOF-regeling een renteloze lening gecombineerd met een lange afschrijvingstijd. Met de TOF-regeling pioniert Nederland in internationaal opzicht. De aanpak spoort met de in 2012 ingezette koers om in het kennis- en innovatiebeleid minder met subsidies en meer met revolverende instrumenten te werken.
 Uitkomsten tweede tender TOF-regeling
 Recent zijn alle aanvragen die zijn ingediend in de tweede tender van deze regeling, beoordeeld en geselecteerd. Onderzoeksorganisaties en consortia van instellingen en bedrijven hebben risicodragende leningen kunnen aanvragen voor hoogwaardige onderzoeksfaciliteiten voor onderzoek en vanuit het Toekomstfonds was in deze ronde € 20 miljoen beschikbaar.
 
 Ik kan u, mede namens de beide bewindslieden van OCW, meedelen dat ook de tweede tender van deze regeling laat zien dat er bij verschillende onderzoeksorganisaties belangstelling bestaat voor een lening uit het Toekomstfonds voor de financiering van onderzoeksfaciliteiten.
 In totaal zijn acht aanvragen ingediend voor ruim € 87 miljoen projectkosten. Daarvoor is € 40 miljoen aangevraagd uit het Toekomstfonds. Hiermee is het beschikbare budget van € 20 miljoen deze maal twee keer overtekend. Voor de eerste tender in 2016 was het budget van € 40 miljoen nog anderhalf maal overtekend.
 
 De projectvoorstellen zijn gerangschikt op basis van de rangschikkingscriteria in de regeling. Van de acht ingediende projecten voldeden drie voorstellen niet aan de criteria en zijn afgewezen. Bij een ander projectvoorstel gaven de indieners tijdens de behandelperiode aan de aanvraag te willen intrekken.
 
 De vier gehonoreerde projecten zijn uiteindelijk:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvrager
 
 
 
 
 Project 
 
 
 
 
 Lening (€)
 
 
 
 
 Totale investering (€)
 
 
 
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Calibration Space Instruments
 
 
 3.500.000
 
 
 7.000.000
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Optical Communications Laboratory
 
 
 1.160.000
 
 
 2.320.000
 
 
 
 
 Marin
 
 
 Seven Oceans Simulator Centre
 
 
 7.500.000
 
 
 15.000.000
 
 
 
 
 RKD
 
 
 Kunsthistorische onderzoeksfaciliteit RKD research
 
 
 1.504.778
 
 
 3.109.555
 
 
 
 
 
 
 
 13.712.778
 
 
 
 
 27.429.555
 
 
 
 
 
 
 Het volgende kabinet zal een besluit nemen over de inzet van de € 6,3 miljoen Toekomstfondsmiddelen die in deze tender niet zijn benut. Dit zal plaatsvinden in overeenstemming met het Toetsingskader risicoregelingen rijksoverheid voor Toekomstfonds.4Kamerstuk 31 288 nr. 477
 Onderzoeksfaciliteiten voor toegepast onderzoek
 
 De behoefte aan investeringen in onderzoeksfaciliteiten is groot in Nederland. Ik heb uw Kamer op 17 januari jl. een Strategische Agenda voor de jaren 2017–2021 toegestuurd. Uit die inventarisatie blijkt dat de TO2-instellingen volgens eigen opgave 62 projecten willen realiseren met een investeringsomvang van € 551 miljoen.5Kamerstukken 27 406 en 32 637, nr. 225 Voor 54 projecten wordt een investeringsbijdrage aan de overheid gevraagd van € 455 miljoen.
 Ik ben tevreden dat via de twee tenders van de TOF-regeling een – zij het beperkt – aantal van deze faciliteiten is gerealiseerd. De TOF-regeling kan dus voor maar een klein gedeelte voorzien in de geïnventariseerde investeringsbehoefte, namelijk alleen wanneer het business model van de faciliteit voorziet in zekere inkomsten van derden bij het doen van onderzoek. Veelal zijn deze inkomsten veel minder vanzelfsprekend bij de onderzoeksfaciliteiten die verder van de markt staan. Zowel de Studiegroep Duurzame Groei, onderdeel Wetenschap, Onderzoek, Ontwikkeling en Innovatie,6Kamerstuk 34 300, nr. 76 als de Commissie Schaaf (evaluatie TO2)7Kamerstuk 32 637, nr. 274 adresseert deze investeringsopgave in onderzoeksfaciliteiten in hun rapporten.
 
 Positie hbo en universiteiten
 In mijn brief over de uitkomsten van de eerste tender heb ik aangekondigd samen met de Minister van OCW de deelname van het hbo in de TOF-regeling te bevorderen. Sinds die brief is door mijn ministerie, samen met het Ministerie van OCW en RVO.nl, zo veel mogelijk gedaan, onder meer via tijdige en gerichte aankondigingen, informatiebijeenkomsten en gesprekken met individuele hbo-instellingen en de Vereniging Hogescholen. Ondanks deze extra inspanningen moet ik helaas constateren dat er in deze tweede tender geen voorstellen vanuit het hbo zijn ingediend. In tegenstelling tot de eerste tender zaten er in deze tender ook geen universiteiten onder de indienende partijen. Hoewel hier geen onderzoek naar gedaan is, lijkt een revolverend instrument voor onderzoeksfaciliteiten voor deze doelgroepen niet aantrekkelijk.
 Vervolg
 
 Sinds het uitbrengen van de Strategische Agenda 2017–2021 werk ik samen met de TO2-instellingen, Rijkskennisinstellingen en departementen om randvoorwaarden op te stellen voor toekomstige financieringsmodellen voor onderzoeksfaciliteiten.8Kamerstukken 27 406 en 32 637, nr. 225 Iedere faciliteit vereist immers een op maat gemaakt (gemengd) financieringsmodel, waarbij gebruik wordt gemaakt van een combinatie van verschillende financiële instrumenten inclusief publiek-private samenwerkingen en met aandacht voor een gezonde exploitatie.
 Het nieuwe kabinet zal, conform de toezegging, bezien of het ingezette beleid met betrekking tot het Toekomstfonds wordt voortgezet en met welke middelen.9Kamerstuk 34 000 XIII nr. 150
 
 
 
 
 
 De Minister van Economische Zaken,
 
 H.G.J.
 Kamp