De situatie in voormalig Joegoslavië; Verslag algemeen overleg over de nasleep van de gebeurtenissen in Srebrenica: de overeenkomst Smith-Mladic van 19 juli 1995
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22181, nr. 123

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

06-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

22181 nr. 123

26-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de ministerDiscussie in tweede termijnOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22181Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 181De situatie in voormalig Joegoslaviënr. 123VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 26 september 1995De vaste commissies voor Defensie1 en voor
Buitenlandse Zaken2 hebben op 14 september 1995
overleg gevoerd met minister Voorhoeve van Defensie over de nasleep van
de gebeurtenissen in Srebrenica: de overeenkomst Smith-Mladic van 19 juli
1995. Het overleg vond plaats aan de hand van de brief van de minister
van Defensie ad interim d.d. 12 september 1995 (kamerstuk 22 181, nr.
120) en de brief van de minister van Defensie d.d. 14 september 1995 (kamerstuk
22 181, nr. 122).Van het overleg brengen de commissies als volgt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Sipkes (GroenLinks) stelde vast dat op het hoogste
VN-niveau, namelijk Janvier en Smith, samen met Bildt in juli onderhandeld
is over het lot van de moslimbevolking. Het resultaat hiervan was in feite
het in de steek laten van de moslimbevolking. Zo werd afgesproken dat er geen
toegang hoefde te zijn van het internationale Rode Kruis tot de politieke
gevangenen en dat een evacuatie zou plaatsvinden van vrouwen, kinderen en
oudere mensen. Volgens het laatste punt van de overeenkomst van 19 juli was
de reden ervoor om zorg te dragen voor een «concrete en positieve bijdrage
aan het vredesproces», maar in feite ging het, zo blijkt ook uit dit
laatste punt, om het veiligstellen van het Unprofor-personeel en het kunnen
terugtrekken van dit personeel met medeneming van de wapens. Mevrouw
Sipkes meende dat dit alles haaks staat op de opdracht van de VN, namelijk
primair bescherming van de bevolking. Nu op het hoogste VN-niveau is toegegeven,
houdt dat in feite een legitimatie van het optreden van Mladic in.Volgens de brief van 12 september is het niet ongebruikelijk dat Unprofor
dergelijke overeenkomsten afsluit. Welke van dit soort overeenkomsten zijn
dan nog méér te verwachten? Is het waar, zoals een ochtendblad
vandaag suggereert, dat de VN eigenlijk van het begin af aan de verdediging
van de enclave Srebrenica niet serieus heeft genomen? Is de enclave dus al
in het voorjaar in feite opgegeven en was dat de oorzaak van de problemen
die er waren rond de aflossing van het Nederlandse bataljon? Was de minister
hiervan wellicht op de hoogte? Mevrouw Sipkes vroeg hier met nadruk naar,
want het is mogelijk dat ook hierover een geheime overeenkomst is gesloten.Over de gebeurtenissen in Srebrenica is de Kamer unaniem méér
dan geschokt geweest en in diverse vergaderingen is ook door de Kamer gevraagd
om àlle informatie over hetgeen is gebeurd en afgesproken. Bovendien
is van alle kanten gevraagd of er op een hoger niveau was onderhandeld dan
het niveau van overste Karremans. In het algemeen overleg op 31 augustus jl.
zei de minister daarover «Janvier of Rupert Smith hebben niet zelf met
Mladic onderhandeld nadat Srebrenica was gevallen». Inderdaad wilde
Mladic niet in Srebrenica onderhandelen, maar in Sarajevo wilde hij dat wèl,
zo is nu gebleken. Waarom is dat niet gemeld op 31 augustus? Is dat een eigenstandig
besluit van de minister van Defensie geweest, of is daar een beraad over geweest?Van de zijde van de voorlichter van Defensie is gesteld dat de minister
alleen verantwoording aflegde over dat deel dat Nederland betrof, niet dat
deel dat de VN betrof. In dat geval zou echter het grootste deel van de urenlange
debatten, zowel in de commissie als in de plenaire Kamer, overbodig zijn geweest,
want uiteindelijk gebeurde alles onder de verantwoordelijkheid van de VN.
De Kamer had in dat geval alléén iets te horen mogen krijgen
over de gebeurtenissen in Zagreb en daarna en had dan alleen maar vragen hoeven
en mogen stellen over zaken als de opvang van de Nederlandse soldaten. Mevrouw
Sipkes vond het argument van de Defensie-voorlichter dan ook onzin.Daarnaast is gesteld dat door de VN geheimhouding was gevraagd. Wat was
de reden daarvoor? Bovendien: een overeenkomst met Mladic geheim houden, terwijl
deze de overeenkomst aan alle kanten schendt? Zij vond dat op 31 augustus
niet meer aan die geheimhouding vastgehouden had hoeven worden.Verder wordt in de brief van 12 september gezegd dat er eigenlijk niets
nieuws aan de hand was, omdat de overeenkomst min of meer een vervolg was
op hetgeen door Dutchbat was afgesproken. Mevrouw Sipkes was het daar niet
mee eens. De verklaring die door Dutchbat in Srebrenica is ondertekend, betrof
immers alleen het verloop van de evacuatie. Deze verklaring is terecht absoluut
verworpen door de minister en er is bovendien terecht op gewezen dat het tekenen
van deze verklaring onder druk plaatsvond. De verklaring van 19 juli is echter
niet onder druk tot stand gekomen en bovendien op het allerhoogste niveau
getekend. Bovendien had zij begrepen dat de tekst van de verklaring van 19
juli in feite al op 15 juli is opgesteld en zij nam ook aan dat daar nog onderhandelingen
aan vooraf zijn gegaan. Waren die onderhandelingen dan al bekend aan de commandant
van Dutchbat in Srebrenica? Zij ging ervan uit dat hij, toen hij op 17 juli
de bewuste verklaring onder druk tekende, al wist dat er op hoog niveau onderhandelingen
gaande waren. Al met al had zij de indruk dat op de een of andere manier de
Zwarte Piet is toegespeeld aan Dutchbat in Srebrenica.Inhoudelijk vond zij de verklaring van 19 juli volkomen verwerpelijk.
Zij vond het bijzonder zorgwekkend dat de minister de Kamer op geen enkele
manier van het bestaan van deze verklaring op de hoogte heeft gesteld. Zelfs als het alleen zou gaan om een stuk voor de VN, dan nog moet
worden bedacht dat de VN niet méér is dan de optelsom van de
diverse leden. Daarom diende Nederland hiervan op de hoogte te zijn. Afsluitend herinnerde zij eraan dat de afgelopen weken veel moest worden
gesproken over foutjes, communicatiestoringen en geklungel, in het algemeen
in de top van het defensie-apparaat. Voorstellen tot verbetering komen nog.
Tot nu toe heeft de minister fouten steeds direct rechtgezet en onmiddellijk
nieuwe informatie aan de Kamer doen toekomen. Deze keer echter heeft de minister
informatie waarover hij beschikte, niet direct aan de Kamer gezonden. Welke
verklaring kan de minister daarvoor geven?De heer Hoekema (D66) betreurde het dat het dossier-Srebrenica
na het plenaire debat op 5 september jl. weer op een zeer ongelukkige manier
actueel is geworden: informatie die een dagblad bereikt, komt in de openbaarheid.
Het was beter geweest als de koninklijke weg was gekozen en deze informatie
was doorgeleid naar de Kamer.Overigens is nu wel de overeenkomst zelf aan de Kamer toegezonden, maar
niet de aantekeningen bij deze overeenkomst, die overigens wel in de pers
zijn gepubliceerd. Daarin komen termen voor als «kort en zakelijk»,
terwijl generaal Mladic zich volgens dit stuk in een «vrolijke bui»
zou hebben bevonden. De heer Hoekema vond dat nogal cynisch. De indruk ontstaat
dat de VN zich op het hoogste niveau neerlegt bij een dictaat van Mladic,
waarmee in feite het lot van de mannelijke moslims in de enclave wordt bezegeld.
Alleen «women, children and elderly Moslems» worden immers beschermd
door punt 7 van de overeenkomst. In de brief van 14 september wordt gezegd
dat de overeenkomst alleen betrekking kon hebben op de nog in Srebrenica aanwezige
mannen, niet op degenen die al waren weggevlucht of weggevoerd. Waarom wordt
dit onderscheid gemaakt, nu dit in de overeenkomst niet wordt gedaan?Bij de heer Hoekema was de vraag gerezen of door deze overeenkomst de
VN zelf heeft gedaan wat eerder aan Dutchbat is verweten. Waren de omstandigheden
voor generaal Smith dan even benard als enige dagen eerder voor overste Karremans?
Hoe hard heeft generaal Smith gevochten voor toegang van het Rode Kruis tot
de gevluchte en vermiste mannen? In punt 1 van de overeenkomst wordt gesproken
over toegang van vertegenwoordigers van het Rode Kruis tot de «reception
points». Welke plekken zijn dat? Geldt niet dat de overeenkomst in feite
in het geheel niet is nageleefd op dit punt?Verder vroeg de heer Hoekema in hoeverre de overeenkomst alleen de bezegeling
was van een eerder gesprek in Belgrado, namelijk op 15 juli. Of is er tussen
15 en 19 juli toch nog een en ander gebeurd? Wat is de rol geweest van de
EU en in het bijzonder de heer Bildt die betrokken was bij het gesprek op
15 juli en ook de parallel-gesprekken enige dagen later? Is door hem nog geprobeerd
een matigende invloed uit te oefenen op de gang van zaken in Srebrenica? Heeft
Nederland nog invloed gehad op de bespreking op 15 juli en op de totstandkoming
van de overeenkomst van 19 juli?Ook van D66-zijde is op 31 augustus gevraagd of er onderhandelingen zijn
gevoerd tussen de VN en generaal Mladic op een hoger niveau dan dat van overste
Karremans. De minister heeft toen verklaard dat in de enclave niet is onderhandeld
op een hoger niveau, omdat geen toestemming werd gegeven voor het landen van
een VN-helikopter met generaal Smith. Waarom heeft de minister bij die gelegenheid,
toen al zes weken verstreken waren na het sluiten van de overeenkomst van
19 juli, niet gewag gemaakt van het wel degelijk gevoerde overleg op hoger
niveau en van deze overeenkomst? De heer Hoekema kon zich voorstellen dat
de geheimhouding van deze overeenkomst gedurende enige tijd een relevante
factor was, maar zes weken na 19 juli hadden de diverse partijen inmiddels
geheel andere posities gekregen. Was toen de reden voor de geheimhouding
van de overeenkomst niet komen te vervallen? De minister had toch kunnen overwegen
om de Kamer in een vertrouwelijk overleg hierover in te lichten, vooral nu
steeds de kernvraag vanuit de Kamer was: is het allemaal gegaan onder auspiciën
van overste Karremans en wat was de rol van de VN? Nu de VN op hoger niveau
de feiten heeft willen en kunnen toedekken, zijn overste Karremans en Dutchbat
toch meer van relatieve schuld ontdaan?Al met al ging de heer Hoekema ervan uit dat de minister voorzichtig en
wellicht formalistisch heeft willen handelen ter zake van het punt van de
geheimhouding. Hij wachtte het antwoord van de minister af.De heer De Hoop Scheffer (CDA) meende dat de stukken die de
afgelopen weken op tafel zijn gekomen, de conclusie rechtvaardigen dat de
VN graag van de enclaves af wilde, dat de militairen kennelijk vóór
de vluchtelingen gingen, dat aan Dutchbat ten onrechte vele Zwarte Pieten
zijn toegespeeld, dat daarbij (voor een deel ten onrechte en wellicht ook
vermijdbaar) de internationale reputatie van Nederland door het slijk is gehaald
en dat ook de reputatie van de minister van Defensie heeft geleden onder het
drama van Srebrenica. De overeenkomst van 19 juli zag de heer De Hoop Scheffer
in ieder geval als een zeer relevant stuk, in tegenstelling tot de aanvankelijke
mededeling van de zijde van het ministerie van Defensie dat dit stuk niet
relevant zou zijn. Hij achtte deze overeenkomst juist essentieel voor de beoordeling
van rol en positie van Dutchbat en voor de oordeelsvorming voor de Kamer.Daarnaast is er uiteraard de zeer relevante vraag, of de minister op 31
augustus in het algemeen overleg en op 5 september in het plenaire debat vergeten
is om melding te maken van de overeenkomst, of deze bewust niet heeft gemeld.
Er is wel melding gemaakt van onderhandelingen met Mladic en contacten met
Bildt en de overeenkomst heeft in dat geheel een cruciale rol vervuld, zij
het dat de overeenkomst pas op een later moment is getekend. Wanneer hoorde
de minister voor het eerst van het bestaan van deze overeenkomst en wanneer
kwamen de andere direct betrokken bewindslieden, zoals de minister-president
en de minister van Buitenlandse Zaken, hiervan op de hoogte?De manier waarop deze overeenkomst in de publiciteit is gekomen, vond
de heer De Hoop Scheffer schandelijk. Het geeft een triest beeld van de sfeer
van polarisatie die bij bepaalde mensen leeft over de afloop van Srebrenica.
Dat neemt niet weg dat de Kamer van deze overeenkomst op de hoogte had moeten
zijn.In de brief van 12 september wordt gesteld dat op 31 augustus uitvoerig
is ingegaan op het overleg tussen Smith en Bildt enerzijds en Mladic en Milosevic
anderzijds. Op 31 augustus is inderdaad ook steeds de vraag gesteld of overleg
op hoger niveau in de enclave Srebrenica had plaatsgevonden, maar het overleg
dat leidde tot de overeenkomst van 19 juli, had daar toch alles mee te maken?
Waarom wordt in de brief van 12 september nadrukkelijk gesteld «Het
betrof immers een overeenkomst tussen de commandant van Unprofor en generaal
Mladic»? Het ging toch om Dutchbat, direct opererend onder de verantwoordelijkheid
van de VN? Dit kan dan toch nauwelijks een argument zijn om achteraf te rechtvaardigen
dat de overeenkomst niet aan de Kamer is gemeld?Bovendien moet worden bedacht dat de overeenkomst van 19 juli achteraf
sanctioneert hetgeen enige dagen eerder aan overste Karremans was opgelegd.
Door Kamer en minister is steeds gesteld dat de verklaring van 17 juli als
irrelevant moest worden beschouwd, omdat die onder druk was afgelegd. Wat
is dan het politieke oordeel van de minister over de overeenkomst van 19 juli?
Is die overeenkomst in feite al op 15 juli opgesteld en vervolgens op 19 juli
ondertekend? In punt 2 is immers het woordje «today» voorafgaand
aan de woorden «15 July 1995» doorgestreept en vervangen door
het woordje «on». In de brief van 28 augustus heeft de minister terecht gezegd, opdracht
te hebben gegeven de VN-autoriteiten op de hoogte te brengen van zijn opvatting
dat er binnen de beperkte mogelijkheden van Unprofor op geen enkele wijze
aan mocht worden meegewerkt om de mannen van de overige vluchtelingen te scheiden.
Ervan uitgaande dat de minister op 28 augustus het bestaan van de overeenkomst
van 19 juli kende, vroeg de heer De Hoop Scheffer waarom vervolgens op 31
augustus de Kamer niet door de minister eigener beweging is ingelicht over
deze overeenkomst.Verder vroeg hij, gezien de tekst van deze overeenkomst, welke wapens
nu uiteindelijk door Dutchbat zijn meegenomen. Alleen kleine wapens, naast
persoonlijke bezittingen? Heeft de VN derhalve ingestemd met het achterlaten
van wapens?Duidelijk is dat de internationale reputatie van Nederland de afgelopen
weken een knauw heeft gekregen, ook gezien de discussie rond het rapport-Mazowiecki.
Hij betreurde dat zeer, mede omdat daarmee ook Dutchbat ten onrechte een knauw
heeft gekregen. Was het niet mogelijk geweest om de schade op dit punt te
beperken door de overeenkomst van 19 juli in de openbaarheid te brengen, hoe
schandelijk die overeenkomst op zichzelf ook is? In de geheime code bij deze
overeenkomst, een code die overigens wel in de pers is gepubliceerd, is vermeld
dat generaal Smith het op hoge prijs stelt dat de overeenkomst geheim blijft.
De heer De Hoop Scheffer vond dat op zichzelf begrijpelijk, want de overeenkomst
maakt duidelijk dat de VN uit de enclaves wil en de militairen wil laten vertrekken,
terwijl over de moslim-mannen verder niet zo duidelijk wordt gepraat, maar
deze wens zegt wel veel over de VN.Tenslotte stelde hij vast dat het overleg van vandaag helaas weer een
volgende stap is in de discussie over een uiterst ongelukkig onderwerp, ook
voor de minister. De CDA-fractievoorzitter heeft op 5 september een onafhankelijk
onderzoek bepleit, ook naar de rol van de Kamer. Dit pleidooi is toen niet
door de Kamer overgenomen, maar de gebeurtenissen van de afgelopen dagen hadden
de CDA-fractie alleen maar gesterkt in haar wens om een onafhankelijk onderzoek.De heer Blaauw (VVD) had in het bijzonder in het overleg op
31 augustus gepoogd aan te geven wat de rol en de functie van de VN was en
op welke punten de VN haar taak niet had vervuld. Gezien hetgeen nu op tafel
ligt, was volgens hem de conclusie gerechtvaardigd dat de VN uit een moeilijke
situatie is geknepen en op een zeer slimme wijze (zij het misschien niet eens
bewust) veel kritiek heeft kunnen laten terechtkomen op Nederlandse schouders.
Van belang vond hij daarom, wanneer de minister weet heeft gekregen van het
overleg op 15 juli, waar wellicht de zaken al beklonken werden, en van het
overleg op 19 juli waar de overeenkomst is getekend. Hij vond die vraag vooral
van belang gezien de uitspraak van de minister in het overleg op 31 augustus,
dat Janvier of Rupert Smith niet zelf met Mladic hebben onderhandeld nadat
Srebrenica was gevallen. Inmiddels is bekend dat er, nadat Karremans op 12
juli een dictaat opgelegd had gekregen, op 15 juli overleg is geweest in aanwezigheid
van o.a. Bildt, Mladic en Smith. Franken heeft gedwongen, bij wijze van spreken
met het geweer op de borst, een verklaring getekend die volgens de minister
nooit getekend had mogen worden, maar nu ligt ook de overeenkomst van 19 juli
op tafel. De details van die overeenkomst komen overeen met de al gerezen
overtuiging dat het Nederlandse bataljon in feite eenvoudigweg terzijde is
geschoven. Bekend is dat Mladic graag Rupert Smith erbij wilde hebben toen
op 21 juli het Nederlandse bataljon uit Srebrenica vertrok, maar Smith kon
niet wegens een drukke agenda. De heer Blaauw vond het opvallend dat op bepaalde
momenten, wanneer er echt «vuile dingen» op te knappen zijn, Rupert
Smith steeds een volle agenda heeft. Daarom stond op de 21ste juli generaal
Nicolai er. Op zichzelf was dat terecht, want die was de plaatsvervanger van
generaal Smith, maar toevallig was het ook weer een Néderlandse officier. Daardoor werd de beeldvorming dat Nederland het allemaal verkeerd had
gedaan, weer verder gevoed, terwijl dat een onterecht beeld is, want het gebeurde
allemaal onder de vlag van de VN.Hij onderschreef de opmerkingen over het feit dat de overeenkomst nu door
middel van een anonieme brief bekend is geworden. Ook hij zette daar vraagtekens
bij. Hij had overigens begrepen dat generaal Smith de brief niet zozeer strikt
geheim wilde houden, maar alleen niet in het «public domain» wilde
hebben. De overeenkomst had dus wel aan de Kamer bekend kunnen worden gemaakt,
althans in beslotenheid. Zijn er nog meer van dit soort geheime overeenkomsten
gesloten waarbij het zinnig is dat de Kamer die kent? Hij hoopte dat er op
dit punt vandaag schoon schip kan worden gemaakt en de Kamer niet opnieuw
weer verrast zal worden door nieuwe stukken die opduiken.Hij was tenslotte verrast door de vandaag op het nieuws gedane mededeling
dat het Nederlandse transportbataljon nu veelvuldig gaat rijden op Sarajevo,
hetgeen nodig zou zijn voor de komende winter. Het was hem bekend dat dit
bataljon ook in juli al op Sarajevo heeft gereden, evenals bijvoorbeeld het
Noorse bataljon, maar dat bataljon reed met gepantserde vrachtwagens, terwijl
de Nederlanders alleen met licht beschermde (namelijk met Teflon-platen) vrachtwagens
reden. Hij ging ervan uit dat het rijden op Sarajevo binnen het mandaat voor
het Nederlandse transportbataljon valt, maar hij vroeg toch om meer informatie
daarover, alleen al omdat dit bataljon de weg over de berg Igman zal gebruiken,
waar in het verleden de nodige problemen zijn geweest.De heer Valk (PvdA) herinnerde eraan dat in de loop van de
maand juli commotie ontstond over berichten inzake een overeenkomst die Dutchbat
zou hebben gesloten met de Bosnische Serviërs over het opdelen van de
bevolking in categorieën en vervolgens het deporteren daarvan. Tot zijn
geruststelling bleek toen dat er geen sprake was van zo'n overeenkomst. Inmiddels
echter ligt wel een dergelijke overeenkomst op tafel, namelijk een die is
gesloten tussen de VN en de Bosnische Serviërs. In de brief van 14 september
wordt hierover gezegd dat die overeenkomst in feite niets nieuws bood, omdat
de deportaties toen al waren voltrokken, maar de heer Valk vroeg zich af of
die overeenkomst inderdaad zo «onschuldig» is. Immers, volgens
de aantekeningen van luitenant-kolonel Baxter (aantekeningen die de Kamer
niet heeft ontvangen, maar die wel in de pers zijn gepubliceerd) was er bij
de onderhandelingen over punt 1 van de overeenkomst al verschil van mening
tussen generaal Smith en Mladic over de vraag, of gesproken zou moeten worden
van «krijgsgevangenen», waar dan de Conventie van Genève
op van toepassing zou zijn geweest, of van «gevangenen». Mladic
weigerde te spreken over «krijgsgevangenen» en toen hadden toch
bij de VN alarmbellen moeten gaan rinkelen.Verder wordt in de brief van 14 september gezegd dat punt 7 van de overeenkomst
betrekking heeft op de situatie in Srebrenica op 19 juli, dus nadat de deportaties
hadden plaatsgehad. De meeste vrouwen, kinderen en bejaarden waren al op 12
en 13 juli gedeporteerd, aldus verder de brief. Waarom wordt dan toch nog
in punt 7 melding gemaakt van diverse categorieën: vrouwen, kinderen
en oudere moslims? Het betekent ook dat er nòg een categorie was die
werd uitgezonderd van punt 7. Hoe beoordeelt de minister nu de inhoud van
de overeenkomst? Was juist het karakter van deze overeenkomst reden voor de
wens van de VN om deze geheim te houden? De VN had nu immers inderdaad iets
te verbergen. Als de heer Mazowiecki kennis had gedragen van deze overeenkomst,
had hij zijn kritiek waarschijnlijk vooral gericht tot de VN in plaats van
tot Nederland.Ook de heer Valk stelde de vraag waarom de Kamer niet is ingelicht over
het bestaan van deze overeenkomst. Zowel op 31 augustus als op 5 september
is diverse keren gevraagd naar eventuele onderhandelingen tussen
de VN en Mladic. Volgens de voorlichter van de minister zou het alleen zijn
gegaan om een routine-gesprek, zoals er in die dagen zoveel werden gevoerd.
Zijn er dan nog meer «routine-overeenkomsten» afgesloten? Als
het inderdaad alleen om een routine-gesprek ging, was er toch geen reden voor
geheimhouding? Daarnaast heeft de voorlichter gesteld dat de overeenkomst
niet relevant was voor de Kamer, omdat de minister geen verantwoording hoeft
af te leggen voor de rol van de VN. Dat hoeft de minister inderdaad niet,
maar hij is wel gehouden om informatie te geven als de Kamer daarom vraagt.
In ieder geval is nu duidelijk geworden dat het niet Nederland was dat «gedeald»
heeft met Mladic over het lot van de bewoners van Srebrenica, maar de VN.
Juist daarom was het beter geweest als de inhoud van de overeenkomst van 19
juli aan de Kamer bekend was gemaakt.Gezien de mededeling in de brief van 14 september dat de overeenkomst
een vervolg was op de onderhandelingen op 15 juli tussen enerzijds Bildt en
Smith en anderzijds Mladic en Milosevic, vroeg de heer Valk om een nadere
uiteenzetting over die onderhandelingen. Dit zou trouwens kunnen betekenen
dat de aard van de overeenkomst van 19 juli in feite al op 15 juli is afgesproken.Tenslotte merkte hij op dat het uiteraard niet deugt als vanuit een ministerie
waar vertrouwelijkheid een belangrijke plaats behoort in te nemen, zo'n overeenkomst
in handen van de pers wordt gespeeld. Hij ging ervan uit dat al een intern
onderzoek hiernaar plaatsvindt. Heeft dat al resultaten opgeleverd?Afsluitend vond hij het bijzonder triest dat de nasleep van Srebrenica
op deze manier nog steeds actueel is.De heer Verkerk (AOV) was vanmiddag bij de uitreiking van de
prijs van de Nederlandse dagbladpers aan een journaliste voor haar artikelen
over de moorden in Rwanda en moest toen al denken aan de discussie van vanavond.
Ook in voormalig Joegoslavië is immers gemoord onder de ogen en onder
de vlag van de VN, waarbij Nederlandse militairen de Zwarte Piet toegespeeld
hebben gekregen.Hij vond dat voor de gang van zaken rond de overeenkomst van 19 juli dient
te gelden: op deze manier nooit meer. Het leek hem nuttig als de rol van de
voorlichting vanwege Defensie en mogelijke lekken op dat ministerie nader
worden bekeken. Overigens wachtte hij de beantwoording van de minister af.De heer Marijnissen (SP) herinnerde eraan dat de SP nooit gelukkig
is geweest met de onmogelijke opdracht waarmee de VN zich in Joegoslavië
opzadelde. Peace keeping op plaatsen waar geen vrede is, moet immers wel een
illusie zijn. Juist gezien die onmogelijke opdracht heeft de SP zich zeer
terughoudend getoond in kritiek. De VN heeft niet anders kunnen opereren dan
ze heeft gedaan; de omstandigheden ter plaatse sloten een andere aanpak uit.Door de opeenstapeling van incidenten van de laatste weken was de heer
Marijnissen tot een andere kijk op het geheel gekomen. Hij was ook niet de
enige die ervan uitging dat de VN een verborgen agenda had in de maanden voor
de val van Srebrenica. Zo verwees hij naar een artikel in The Observer van
10 september jl. over een stuk van de heer Akashi dat op 30 mei 1995 door
de Veiligheidsraad «quietly was accepted» en waarin een terugtrekking
van de VN uit de oostelijke veilige havens (Zepa, Srebrenica en Gorazde) werd
gesuggereerd. Verder wees hij op een BBC-uitzending van gisteravond waar een
VN-persofficier in Zagreb verklaarde dat door Dutchbat niet om luchtsteun
(close air support) was gevraagd. Hij vroeg over die mogelijke «verborgen
agenda» duidelijkheid van de minister.Overigens beklemtoonde hij nogmaals dat er voor de VN weinig anders opzat
dan hetgeen zich uiteindelijk ook afspeelde, gezien de dilemma-positie
waarin de VN (en daarmee ook Nederland) zich zelf had gemanoeuvreerd. Daarmee
blijft er wel de vraag waarom de minister er niet voor heeft gekozen om de
overeenkomst van 19 juli zèlf naar buiten te brengen of althans de
leden van de Kamer hier vertrouwelijk over te informeren. Hiermee kon Dutchbat
immers worden ontlast en de Kamer behoort toch te beschikken over alle mogelijke
informatie om de zaak goed te kunnen beoordelen?Bovendien rijst nu nog een andere cruciale vraag: wisten de militairen
van Dutchbat er ook van? Het zou wel bijzonder cynisch zijn als er al sprake
was van een akkoord tussen de VN en Mladic en de Nederlandse militairen in
Srebrenica daar niets van afwisten. Hoeveel wist de heer Karremans toen de
kwestie van de ontruiming van Srebrenica ging spelen? Wat wisten de bewindslieden
ervan en wanneer?De heer Stellingwerf (RPF) vond dat het «wekelijkse vervolgverhaal»
Srebrenica door de uitgelekte berichten in de pers een bijzonder ongelukkig
vervolg heeft gekregen. Hierdoor zijn weer vele nieuwe vragen opgeroepen,
terwijl de zaak juist is gediend met helderheid. Zo roept de mededeling in
de brief van 12 september dat het niet ongebruikelijk is dat Unprofor dergelijke
overeenkomsten met de strijdende partijen sluit, de nodige vragen op en wordt
het twijfelachtig of de overeenkomst inderdaad geen nieuws bevatte. Dit laatste
kan pas blijken als de gerezen vragen beantwoord zijn. In ieder geval was
en is het bestaan van de overeenkomst wel degelijk relevant voor de Kamer,
al is het maar voor het verkrijgen van een zo compleet mogelijk beeld. Zijn
er, gezien de genoemde passage in de brief van 12 september, nog méér
van dit soort overeenkomsten inzake Srebrenica gesloten?Nu de minister hiervan geen mededeling aan de Kamer heeft gedaan, komt
de vraag op of dat al dan niet bewust is gebeurd. Als het niet bewust is gebeurd,
treft de minister toch hetzelfde verwijt als de militaire top van het ministerie,
namelijk dat op belangrijke momenten onvoldoende is aangevoeld wat politiek-relevante
informatie is. Waarom heeft de minister niet overwogen om de Kamer vertrouwelijk
in te lichten?Van belang is ook de relatie tussen de ondertekende verklaring, het vertrek
van Dutchbat en het door Unprofor accepteren van het vasthouden van de mannen
in de weerbare leeftijd. Inderdaad kon de overeenkomst van 19 juli geen betrekking
meer hebben op de onderhandelingen over de deportatie van de vluchtelingen
of de indeling van de vluchtelingen in categorieën en in zoverre bevatte
de overeenkomst inderdaad geen nieuwe punten, maar wèl dreigde op de
dag van ondertekening nog steeds dat Dutchbat en een aantal gewonden en lokale
helpers als gijzelaars zouden worden vastgehouden, dan wel als onderhandelingsobject
zouden worden gebruikt. Is nu door het sluiten van de overeenkomst het vasthouden
van de moslim-mannen impliciet geaccepteerd? Of is dat misschien zelfs de
uitkomst van de onderhandelingen geweest? Daarnaast moest haast worden gemaakt,
want de uitkomsten van de conferentie in Londen zouden roet in het eten kunnen
gooien.Los hiervan is er de vraag hoe de informatie over de overeenkomst in de
pers kon belanden. Het gaat hier om een bewuste actie. Heeft deze wellicht
te maken met onvrede over de uitkomst van het debat op 31 augustus en 5 september,
waarbij met name de militaire top onzorgvuldigheid is verweten en min of meer
het beeld is ontstaan dat «de slecht-geïnformeerde politici vrijuit
gingen»? De overeenkomst had aan de Kamer moeten worden gemeld, maar
de manier waarop deze nu in de openbaarheid is gekomen, vond de heer Stellingwerf
zeker niet gerechtvaardigd. Antwoord van de ministerDe minister merkte eerst op dat na tragische mislukkingen altijd
gevoelens van diepe droefheid ontstaan, maar ook gevoelens van bitterheid.
Die gevoelens van bitterheid doen mensen zoeken naar schuldigen: betrokkenen
maken elkaar terechte of onterechte verwijten, de publiciteit wordt gevoed
door kleine of grote vergissingen en de een probeert de ander zwart te maken.
In dat klimaat vallen fatsoenlijke mensen soms ten prooi aan de verleiding
om onfatsoenlijke dingen te gaan doen, zoals het schrijven van anonieme brieven
en het openbaren van geheime VN-stukken die, zeker door het begeleidende commentaar,
verkeerde suggesties wekken.Nu is het doel van schrijvers van anonieme brieven natuurlijk niet het
verschaffen van helderheid. Schrijvers van anonieme brieven hebben immers
iets te verbergen. Wel is hun doel om iemand zwart te maken en daarvoor de
publiciteit te gebruiken. De anonymus waar het hier om gaat, is op het eerste
gezicht in zijn opzet geslaagd. Hij leverde bij twee dagbladen een brief af,
met een kant-en-klare krantekop «Voorhoeve houdt informatie achter».
Eén van de dagbladen wijdde er vervolgens prompt zijn voorpagina aan
en er ontstond grote consternatie: de minister heeft blijkbaar iets te verbergen.
De commentaren die volgden, spraken van afbrokkelend vertrouwen, een kwalijke
zaak, het verkeerd informeren van de Kamer, wellicht harde maatregelen en
ernstige gevolgen. De schrijver van de anonieme brief is blij, want hij schijnt
erin geslaagd te zijn de minister ernstig in de problemen te brengen. De bewindsman
ging er echter van uit dat hij de Kamer vanavond gerust kan stellen. Er is
namelijk niets anders aan de hand dan een op zichzelf ernstig misverstand,
waarover opheldering kan worden gegeven.Hij noemde vervolgens nog eens enkele feiten. De enclave Srebrenica viel
op 11 juli en op 12 juli legde generaal Mladic 's ochtends aan de commandant
van Dutchbat op, dat de gevluchte bevolking moest worden afgevoerd naar Bosnië.
De deportatie begon al direct op 12 juli en was op 13 juli nagenoeg afgerond.
Door het enorme aantal bussen en vrachtwagens dat Mladic plotseling «tevoorschijn
toverde», kwam uiteraard de gedachte op dat alles door hem tevoren was
beraamd en georganiseerd. Verder weigerde Mladic om hoge Unprofor-onderhandelaars
te ontvangen, terwijl hij nog op 10 juli plechtig aan generaal Janvier had
beloofd dat hij helemaal niet van plan was om de enclave Srebrenica onder
de voet te lopen. Mladic blokkeerde ook een landing per helikopter van een
vertegenwoordiger van generaal Smith. Generaal Smith zelf was tijdens en direct
na de val van Srebrenica niet aanwezig in Sarajevo.Op 15 juli sprak Smith voor het eerst met Mladic, Milosevic en Bildt in
Belgrado, zoals ook op 31 augustus door de minister van Buitenlandse Zaken
aan de Kamer is meegedeeld. Bovendien is van dit overleg wellicht al eerder
in internationale media gewag gemaakt. Op 19 juli sprak Smith opnieuw met
Mladic in Sarajevo, dus al acht dagen na de val van Srebrenica. De bevolking
was toen al vijf à zes dagen eerder uit de enclave verdreven. Tijdens
het gesprek op 19 juli werd aan die harde feiten niets veranderd en werd door
Mladic beloofd dat Dutchbat op 21 juli om 12 uur mocht vertrekken. Voorts
werd uitgebreid over een aantal andere onderwerpen gesproken, zoals Sarajevo
en Zepa.Vervolgens ging de minister in op de vraag of Defensie de overeenkomst
van 19 juli heeft willen verzwijgen. Het antwoord daarop is eenvoudig, namelijk:
nee. Op 20 juli werd hem gemeld dat er een contact tussen Smith en Mladic
was geweest en diezelfde dag is door het ministerie een persbericht uitgegeven,
luidende: «Door de commandant van Unprofor, luitenant-generaal Smith,
en de commandant van de BSA, luitenant-generaal Mladic, is overeengekomen
dat Dutchbat 3 vrijdagmiddag vanaf 12.00 uur mag verplaatsen naar Zagreb.
Een en ander is nog afhankelijk van medewerking van lokale Servische commandanten
en praktische mogelijkheden om het personeel en materieel van
Dutchbat vanaf dat moment te laten vertrekken. Indien dat vertrek en vervolgens
de reis naar Zagreb voorspoedig loopt zal naar alle waarschijnlijkheid het
bataljon maandag a.s. terugkeren op Soesterberg. Onduidelijk op dit moment
is of de militairen rechtstreeks naar Zagreb rijden of via Belgrado, alwaar
zij eventueel zullen overnachten». Aan dit bericht is vervolgens op
de televisie en in de kranten van dezelfde avond en de volgende ochtend aandacht
gegeven.Het meedelen aan de pers van het contact tussen Smith en Mladic en de
conclusie daarvan voor Dutchbat is uiteraard nog iets anders dan het openbaar
maken van de letterlijke inhoud van een VN-document. Het bewuste document
bevond zich toen trouwens nog niet in handen van Defensie. De minister besefte
ook zeer wel dat het hier alleen gaat om een persbericht, niet om een brief
aan de Kamer. De Kamer is over de gang van zaken rond het vertrek van Dutchbat
geïnformeerd bij brief van 27 juli. Daarin is o.a. gezegd dat Dutchbat
na onderhandelingen met generaal Mladic op 21 juli uit de enclave was vertrokken.
Er was geen noodzaak om nader in te gaan op de overeenkomst Smith-Mladic.
Bovendien zou gedetailleerde berichtgeving vanwege de Nederlandse regering
over dat vertrouwelijke overleg niet juist zijn geweest. In ieder geval toont
de berichtgeving van Defensie aan de media, dat geenszins is beoogd om het
overleg op 19 juli van beide generaals achter te houden, zoals de schrijver
van de anonieme brief wil doen geloven.Waarom is nu de letterlijke tekst van de overeenkomst Smith-Mladic niet
eerder door de Nederlandse regering openbaar gemaakt? In antwoord hierop merkte
de bewindsman op dat het hier gaat om een VN-document dat méér
thema's beslaat dan alleen Dutchbat. VN-commandant Smith hechtte aan het document
bijzondere waarde, als beperkte eerste stap naar normalisering van zijn betrekkingen
met de Bosnische Serviërs. Het openbaar maken van het feit dat tijdens
het overleg op 19 juli VN-generaal Smith en de Bosnisch-Servische bevelhebber
het eens waren geworden over de datum van het vertrek van Dutchbat, was uiteraard
iets geheel anders dan het openbaar maken van de volledige letterlijke tekst
van de overeenkomst en van het toelichtende VN-document. Smith had bepaald
dat de overeenkomst niet publiek zou moeten worden gemaakt en het VN-document
werd vervolgens uitsluitend gezonden aan de heer Akashi, aan de commandant
UNPF (dus luitenant-generaal Janvier), aan zijn plaatsvervanger en aan een
aantal nauw erbij betrokken VN-staffunctionarissen. Het stuk was dus slechts
in zeer beperkte kring bekend; ook de minister zelf kende het niet. Wel wist
hij dat was gesproken over de bevoorrading van Sarajevo (hetgeen een zeer
dringende vraag was), over de dreigende aanval op Zepa en over andere onderwerpen
die toen hoog op de agenda van de VN stonden, na de val van Srebrenica.Op 15 juli, toen het bekende gesprek in Belgrado plaatsvond, heeft de
minister van Buitenlandse Zaken namens de Nederlandse regering telefonisch
contact gezocht met de heer Bildt om erop aan te dringen dat er zo spoedig
mogelijk een zo ruim mogelijk internationaal toezicht zou komen op de situatie
ter plekke, omdat de Nederlandse regering uiterst bezorgd was over het lot
van de mannen. Verder is aangedrongen op een zo snel mogelijke toestemming
voor humanitaire hulptransporten, in het bijzonder het afvoeren van de gewonden,
omdat dit veel trager verliep dan de bedoeling was.De bewindsman zei vervolgens dat het VN-document hem was aangereikt op
de ochtend voor het plenaire debat met de Kamer, begin september, waarbij
hij met name werd gewezen op punt 7 van de overeenkomst. Na lezing van dat
punt had hij vastgesteld, dat die niets toevoegde aan en ook geen ander licht
wierp op de politiek-controversiële vraag of er op enigerlei manier,
passief of actief, medewerking was verleend bij het verdelen van mensen in
categorieën. Ook werd hierdoor, zo was toen zijn conclusie,
de door majoor Franken mede-ondertekende verklaring niet in een ander licht
geplaatst. Op 5 september was de geheimhouding van het document overigens
nog niet opgeheven en hij had dit dan ook als een belemmering gezien om er
in de Kamer melding van te maken. De geheimhouding is pas opgeheven naar aanleiding
van het specifieke Nederlandse verzoek dat is gedaan na de mondelinge vragen
in de Kamer, twee dagen geleden.De VN heeft verder meegedeeld dat zij het openbaar maken van de toelichtende
aantekeningen bij de overeenkomst afwijst en het is niet toegestaan aan welk
land dan ook, ook niet aan landen die deelnemen aan een VN-operatie, om unilateraal
aan een door de VN beargumenteerde vertrouwelijkheid afbreuk te doen. Als
Nederland in dit geval meent dit toch te moeten doen, zouden andere landen
daar evenzeer reden voor vinden als het hen uitkomt. Het is dan ook zeer te
betreuren dat iemand toch, anoniem, dergelijke documenten aan de media doorspeelt.
Zulk optreden holt de vertrouwelijke bemiddelingsmogelijkheden van de VN in
volgende crises uit, los van het oordeel over de inhoud van het document,
en is schadelijk voor het VN-optreden als geheel. Een zekere mate van vertrouwelijkheid
moet, op z'n minst tijdelijk, aan de VN-commandanten worden toegestaan. De
minister achtte het door Nederlanders laten lekken van VN-documenten dan ook
onjuist. Hij beschouwde dat als een ernstige overtreding en hij had daarom
de Koninklijke marechaussee gevraagd een onderzoek in te stellen. Daar is
pas onlangs mee begonnen en er zijn dan ook nog geen resultaten te melden.Hij kon niet zeggen op welke datum het VN-document in handen van medewerkers
van Defensie is gekomen. Hij vermoedde dat het vrij snel in handen van een
Nederlandse VN-functionaris is gekomen, waarna het stuk uiteindelijk zijn
weg heeft gevonden. Hij vond de datum waarop het stuk bij Defensie is gekomen,
ook niet zo relevant, omdat hijzelf politiek verantwoordelijk is voor de vraag
hoe met het stuk is omgegaan.Zowel op 31 augustus als op 5 september is vanuit de Kamer gevraagd waarom
niet op een hoger VN-niveau met Mladic is onderhandeld dan het niveau van
overste Karremans. De bewindsman had die vraag steeds betrokken op de dagen
waarop de vluchtelingen nog in de enclave waren, en op gesprekken in de enclave
Srebrenica zelf; de discussie met de Kamer ging toen immers over het optreden
van Dutchbat. Beide keren had hij erop gewezen dat generaal Mladic hogere
VN-commandanten tot 21 juli de toegang tot de enclave had ontzegd. Zo had
hij op 31 augustus gezegd «Janvier of Rupert Smith hebben niet zelf
met Mladic onderhandeld nadat Srebrenica was gevallen, omdat Mladic de landing
van helikopters met VN-vertegenwoordigers gewoon verbood». Verder herinnerde
hij er nog eens aan dat de onderhandelingen tussen Smith en Mladic plaatsvonden
nadàt de enclave Srebrenica met geweld door de Bosnische Serviërs
was ingenomen en nadàt de Serviërs de vluchtelingen hadden gedeporteerd.Er is geenszins beoogd het overleg tussen de VN en generaal Mladic buiten
de enclave te verbloemen. Zo heeft de minister van Buitenlandse Zaken in de
discussie op 31 augustus gewag gemaakt van zijn contact met de heer Bildt,
op 15 juli, waarbij is onderstreept dat de Nederlandse regering de hoogste
prioriteit gaf aan toegang van het Rode Kruis tot de weggevoerde mannen. Het
overleg op 19 juli in Sarajevo was daar een soort follow up van. Zowel op
15 als op 19 juli was de deportatie van de vluchtelingen al een voldongen
feit en het onderwerp «deportatie van personen uit Srebrenica»
was dus geen punt van onderhàndeling meer tussen Smith en Mladic. In
de overeenkomst van 19 juli werd dan ook alleen herbevestigd (overigens op
een onvolledige wijze) op welke wijze het was verlopen. Deze overeenkomst
veranderde dus niets aan de harde, bittere feiten zoals die op 12 en 13 juli
door Mladic waren gecreëerd.De minister ging vervolgens in op de vraag naar zijn oordeel over de inhoud
van de overeenkomst van 19 juli en op de vraag, waarin die overeenkomst
zich onderscheidt van de verklaring van 17 juli tussen de Bosnische Serviërs
en de vertegenwoordiger van de vluchtelingen in Srebrenica, welke mee-getekend
is door majoor Franken. Op 19 juli heeft generaal Smith zich ingespannen om
voor het Rode Kruis toegang te krijgen tot de door de Bosnische Serviërs
uit Srebrenica weggevoerde mannen en dit thema wordt ook genoemd in het eerste
punt van de overeenkomst. Generaal Mladic is die toezegging overigens niet
nagekomen. Wel deed hij zijn in de overeenkomst opgenomen toezegging gestand
dat Dutchbat de circa 30 lokaal geworven medewerkers die voor hun leven vreesden,
mee kon nemen. Verder betreft de overeenkomst onder meer de bewegingsvrijheid
van Unprofor, de aflossing van Unprofor-eenheden in Sarajevo en Gorazde en
het herstel van de watertoevoer in Sarajevo.De overeenkomst van 19 juli bevat, anders dan de door majoor Franken twee
dagen eerder mede-ondertekende verklaring, geen oordeel over de wijze waarop
de deportatie is uitgevoerd. In de verklaring van 17 juli staat dat de evacuatie
zou zijn geschied overeenkomstig de Conventies van Genève. Dat was
niet juist, ondanks de op zichzelf verstandige beperkende toevoeging van majoor
Franken dat een en ander alleen betrekking had op door Dutchbat-militairen
geëscorteerde konvooien. Verder onderschreef de minister de opmerking
dat de weigering van Mladic om de weerbare mannen als krijgsgevangenen te
beschouwen, een aanwijzing voor de VN had moeten zijn dat er iets mis was,
mede gezien de massa-executies die al eerder elders hadden plaatsgevonden.
Dit was overigens ook niet alleen op 19 juli een onderwerp van zorg naar aanleiding
van de discussie over de vraag of de weerbare mannen als krijgsgevangenen
beschouwd zouden kunnen worden. Al vanaf het moment dat de enclave onder de
voet werd gelopen, bestond grote vrees over het lot van de weerbare mannen.
Zij waren daarom ook al in grote getale, circa 15 000, in de avond vóór
de val van de enclave vertrokken in de richting van Tuzla, waarna een niet
gering aantal van hen in de fuik van Mladic is gelopen.De bewindsman had het mede-ondertekenen van de verklaring door majoor
Franken bekritiseerd, omdat het ging om een onjuiste mededeling en omdat hij
vreesde dat die mededeling in de toekomst door de Serviërs zou worden
misbruikt. Majoor Franken vindt zelf ook dat de tekst van de verklaring niet
juist is, maar heeft het belang van de veiligheid van het lokaal geworven
personeel en de te evacueren gewonden terecht steeds voor ogen gehad.In reactie op de vraag of er nog andere overeenkomsten zijn waarover de
Kamer dient te worden geïnformeerd, maakte de minister onderscheid tussen
twee soorten overeenkomsten: enerzijds overeenkomsten waarbij Nederlandse
VN-militairen van Dutchbat rechtstreeks zijn betrokken, anderzijds tussen
de VN en één of meerdere strijdende partijen. De eerste categorie
overeenkomsten, voor zover die bestaan en niet al bekend zouden zijn (zoals
de verklaring die door Nederlandse Dutchbatters zou zijn getekend over de
dood van soldaat Van Renssen), zullen aan de orde komen in de uitgebreide
debriefing van alle Dutchbat-militairen die nu plaatsvindt. De resultaten
daarvan komen begin oktober beschikbaar voor de Kamer, vergezeld van het onafhankelijke
oordeel van twee externe adviseurs. Als dit soort overeenkomsten bestaan die
tot nu toe niet bekend waren, dan worden die derhalve op dat moment aan de
Kamer gemeld.Wat betreft de tweede categorie overeenkomsten waren de minister geen
andere overeenkomsten of verklaringen bekend dan de overeenkomst Smith-Mladic
van 19 juli. Hij wilde daarmee niet zeggen dat dergelijke andere overeenkomsten
of verklaringen niet zouden kunnen bestaan. Als ze al bestaan, gaat het om
VN-documenten die zich niet voor openbaarmaking door de Nederlandse regering
lenen. Als troepenleverende landen eigener beweging wel tot openbaarmaking
van dergelijke documenten zouden overgaan, vervalt immers, zoals reeds gezegd, de mogelijkheid van vertrouwelijk overleg tussen de VN en
de partijen en vervalt daarmee ook een wezenlijk element van de pogingen die
de VN steeds moet ondernemen om met partijen te onderhandelen en om een voor
de vluchtelingen, de bevolking en alle partijen aanvaardbare duurzame politieke
oplossing te vinden. Overigens verklaarde hij zich bereid de VN te vragen
of er nog meer overeenkomsten van de tweede categorie (dus tussen de VN en
één of meer strijdende partijen) zijn. Het is dan wel de VN
die bepaalt welk antwoord daarop wordt gegeven en of documenten, voor zover
ze er zijn, al dan niet vertrouwelijk aan de Kamer ter inzage kunnen worden
gegeven.In de brief aan de Kamer van 27 juli is al geantwoord op de vraag welke
wapens Dutchbat uit Srebrenica heeft kunnen meenemen. De betreffende passage
uit deze brief luidt «Op vrijdag 21 juli is na onderhandeling hierover
met generaal Mladic Dutchbat met 170 voertuigen en achttien YPR-pantservoertuigen
uit Potocari richting Zagreb vertrokken, met medeneming van het lokale personeel
in dienst van de VN (...), twee gewonde bejaarden, drie UN military observers
en het nog resterende materieel. De Bosnische Serviërs hebben veertien
YPR-pantservoertuigen met verbindingsapparatuur en .50-mitrailleurs in bezit
genomen. Verder namen zij achttien Mercedes-jeeps, een vrachtwagen, zes raketafvuurinstallaties
TOW, drie mortieren 81 mm en enige tientallen handvuurwapens en lichte mitrailleurs
in beslag. Een deel van dit materiaal was onklaar gemaakt.» Kortom:
een belangrijk deel van de zwaardere bewapening is door Dutchbat uit de enclave
meegenomen.Afrondend merkte de minister op dat het gaat om een buitengewoon tragische
mislukking van een zeer moeilijke VN-opdracht, met zeer ingrijpende gevolgen.
Bij veel mensen leven hier zeer hevige gevoelens over. Veel mensen hebben
stukjes van de puzzel, waar nu onderzoek naar plaatsvindt. Hij begreep heel
goed dat bij de Kamer het gevoel leeft «houdt dit nu nooit op, nu wij
al vijftien uur met elkaar hebben gesproken over de nasleep van Srebrenica?»
en dat er bij deze en gene ergernis is dat er kennelijk maar niet tot een
afronding kan worden gekomen. Desondanks kon hij, mede omdat veel mensen betrokken
waren bij de gebeurtenissen, geen garantie geven dat er in de komende tijd
niet opnieuw een aanleiding zal zijn om weer over dit onderwerp te spreken,
alvorens de rapportage van de onderzoekscommissie op tafel ligt. Hij hoopte
uiteraard van harte dat er rust bij dit onderwerp komt. Zijn beleid was erop
gericht om zoveel mogelijk openheid te bieden en de dingen steeds, waar mogelijk,
in het volledige kader te plaatsen. Het gaat echter om een zaak met een lange
nasleep, waarbij betrokkenen veel tijd nodig hebben om alles te verwerken. Discussie in tweede termijnMevrouw Sipkes (GroenLinks) bevestigde dat de vraag «houdt
dit nu nooit op?» zeker bij haar leefde. Zij was er ook steeds meer
van overtuigd dat een onafhankelijk onderzoek het beste zou zijn.Zij betreurde het dat de minister geen duidelijk inhoudelijk oordeel over
de overeenkomst van 19 juli heeft gegeven. Ook betreurde zij het dat de minister
voorafgaand aan het plenaire debat op 5 september heeft geoordeeld dat het
VN-document niet relevant was voor de discussie. Zij beschouwde dat als een
beoordelingsfout en hetzelfde geldt voor het feit dat de minister dit document
niet op de een of andere manier onder de aandacht van de Kamer heeft gebracht.
In de overeenkomst is immers uitgegaan van een beperkte rol van het internationale
Rode Kruis en wordt alleen gesproken over oudere mensen, terwijl er op dat
moment nog 300 mannen in de enclave waren. Bovendien moest de overeenkomst
geheim blijven. Op welke manier opereert de VN dan eigenlijk? Anderzijds vond
mevrouw Sipkes het fatsoenlijk dat de minister zich heeft willen houden
aan de geheimhouding die hem was opgelegd door de VN. Hierdoor komt de zaak
inderdaad in een ander licht te staan.De heer Hoekema (D66) had uit de berichtgeving in de pers begrepen
dat generaal Mladic bij het overleg op 19 juli stelde dat Srebrenica «was
finished in a correct way». Met het oog hierop zijn gevoelens van woede
en frustratie begrijpelijk, al ging de heer Hoekema mee met de stelling van
de minister dat dit soort gevoelens niet moeten leiden tot het zoeken naar
zondebokken. Ook was hij het eens met de stelling van de heer Marijnissen
dat de VN zich eigenlijk in een onmogelijke positie bevond en niet veel anders
had kunnen doen, in de toen geldende omstandigheden, dan ze heeft gedaan.
Op 20 juli bevonden zich in de enclave inderdaad nog honderden potentiële
gijzelaars: de Nederlandse militairen, moslim-bevolking en bijvoorbeeld ook
het lokale VN-personeel.In eerste instantie had hij verondersteld dat er formele gronden waren
geweest om het bestaan van de overeenkomst niet aan de Kamer te melden. De
volledige overeenkomst had zijns inziens eerder onder de aandacht van de minister
moeten worden gebracht en ook hij vroeg dan ook hoe dat precies binnen het
ministerie is verlopen. Daarnaast vond hij dat op het moment dat de minister
de overeenkomst onder ogen kreeg, deze naar wegen had dienen te zoeken om
de overeenkomst op enigerlei wijze in het «publieke domein» te
brengen, ondanks het uitdrukkelijke verzoek van generaal Smith om dat niet
te doen. De heer Hoekema waardeerde de aandacht van de minister voor het formele
aspect van de VN-eigendom van deze overeenkomst, maar gezien de gevoeligheid
van de discussie en de aandacht daarbij voor de rol van de VN had het zijns
inziens toch anders moeten lopen.De heer De Hoop Scheffer (CDA) bleef ook na de beantwoording
bij zijn opvatting dat de overeenkomst van 19 juli zeer relevant was en is
voor de beoordeling van rol en positie van Dutchbat en voor de oordeelsvorming
door de Kamer. De overeenkomst had zijns inziens dan ook aan de Kamer gemeld
moeten worden. Verbazend vond hij het overigens dat de minister pas vlak voor
het plenaire debat de overeenkomst onder ogen had gekregen en daardoor zeer
snel had moeten afwegen of de overeenkomst al dan niet aan de Kamer gemeld
diende te worden.Verder meende hij dat de minister gehouden is om vanavond een inhoudelijk
oordeel over de overeenkomst te geven. De VN had weinig alternatieven, maar
dat is nog iets anders dan een overeenkomst sluiten die achteraf het dictaat
legitimeert dat Karremans en Franken is opgelegd en waarbij in het begeleidende
stuk o.a. de uitspraak van Mladic staat dat «de bevolking van Srebrenica
op eigen verzoek op een correcte manier is geëvacueerd».De heer De Hoop Scheffer bleef eveneens bij zijn opvatting dat de internationale
reputatie van Nederland en van Dutchbat minder geschaad hadden hoeven zijn
indien de overeenkomst deel had uitgemaakt van het verkeer tussen regering
en Kamer, op welke wijze dan ook. Ook hield hij vast aan zijn opvatting dat
een onafhankelijk onderzoek in deze zaak van groot belang is.De heer Blaauw (VVD) wees op een aantal passages uit de brief
van 27 juli: «Tijdens de ontmoeting van 12 juli stelde luitenant-kolonel
Karremans...», «maar in dit verband wist luitenant-kolonel Karremans
te bedingen...», «Luitenant-kolonel Karremans kreeg daarbij als
VN-commandant instructies van het Unprofor-hoofdkwartier in Sarajevo...»
en «Op vrijdag 21 juli is na onderhandeling hierover...». Hieruit
kan de lezer alleen maar opmaken dat er steeds ter plekke onderhandelingen
zouden zijn geweest tussen Karremans en Mladic. Op het moment van het schrijven
van deze brief beschikte de minister nog niet over de tekst van de overeenkomst
van 19 juli. Moet dan niet de conclusie zijn, althans achteraf,
dat de brief van 27 juli wat eenzijdig gericht is geweest en enigszins genuanceerd
dient te worden, omdat er wel degelijk veel activiteiten op hoog niveau zijn
geweest? Inhoudelijk geeft de overeenkomst aan dat het Nederlandse bataljon
gewoon in opdracht heeft gehandeld. Het valt dan ook te betreuren dat de minister
niet eerder melding heeft gemaakt van dit overleg op 19 juli. Gezien de tekst
van het begeleidende stuk was het, zo vond de heer Blaauw, niet bezwaarlijk
geweest als de minister had meegedeeld dat op 15 en 19 juli gesprekken op
hoog niveau waren gevoerd.Van belang achtte hij vooral dat nu toch boven tafel is gekomen dat het
geen Nederlandse «show» was en dat er van alles op de achtergrond
mee heeft gespeeld. Met het oog hierop had hij bepaalde gedachten over de
manier waarop door de VN en Unprofor wordt geopereerd.De heer Valk (PvdA) meende dat de minister op zichzelf een
helder standpunt heeft ingenomen over het punt van de geheimhouding van het
VN-document, maar het verbaasde hem dan wel dat hier zowel in de reactie van
het ministerie op de publiciteit over dit document als in de beide brieven
aan de Kamer niet de nadruk op is gelegd. Veeleer zijn allerlei vooral procedurele
redenen aangevoerd waarom het niet noodzakelijk zou zijn geweest om met dit
stuk naar buiten te komen.Verder merkte hij op nog geen oordeel van de minister te hebben vernomen
over punt 7 van de overeenkomst. Impliceerde het alleen noemen van vrouwen,
kinderen en ouderen niet dat nog wel degelijk een groep weerbare mannen was
achtergebleven waar een ander regime voor ging gelden?De heer Verkerk (AOV) vroeg of de uitslag van het onderzoek
naar mogelijke lekken openbaar wordt gemaakt. Is ook een termijn aan de duur
van dit onderzoek gesteld? Verder zou hij het op prijs stellen als de Kamer
voortaan ook de persberichten krijgt die het ministerie zelf laat uitgaan,
zoals het door de minister genoemde persbericht van 20 juli.De heer Marijnissen (SP) kon zich voorstellen dat de minister
niet de garantie kan geven dat er in de toekomst niet opnieuw iets boven water
komt. Ook kon hij begrip opbrengen voor het argument dat geheimhouding soms
nodig is om de VN in de gelegenheid te stellen te onderhandelen, en begreep
hij dat punt 7 van de overeenkomst alleen was bedoeld om vast te leggen wat
er reeds was gebeurd. Hij bleef nog wel met de vraag zitten hoe het stuk uiteindelijk
toch bij het ministerie terecht is gekomen, terwijl het om een geheim stuk
ging. Zendt de VN dergelijke geheime stukken dan toch na verloop van enige
tijd toe aan het ministerie, of is er vanuit het ministerie om gevraagd?Hij betreurde het dat de minister niet is ingegaan op zijn opmerkingen
over een mogelijke dubbele agenda bij de VN. Hij vroeg daar alsnog een reactie
op. Waarom heeft de VN zich bijvoorbeeld niet veel harder gemaakt voor evacuatie?
Dan zouden wellicht aanzienlijk minder slachtoffers zijn gevallen.Tenslotte merkte hij op dat de SP-fractie elk initiatief zal steunen om
te komen tot een onafhankelijk onderzoek.De heer Stellingwerf (RPF) vond dat de afweging om ook op 5
september de overeenkomst niet aan de Kamer te melden, een verkeerde is geweest.
Er had een weg gevonden moeten worden om de Kamer daarover te informeren.
De stelling in de brief van 12 september dat de overeenkomst geen nieuws bevatte,
blijkt nu immers niet juist te zijn. Verder had hij nog steeds de indruk dat
er sprake is geweest van een soort onderhandelingssituatie, waarbij de Nederlandse
militairen vrij konden komen als de VN een handtekening zou zetten. De minister merkte in reactie hierop op, dat de Nederlandse
militairen op dat moment VN-militairen waren en niet eigener beweging uit
de enclave konden rijden, maar dat pas konden doen na een opdracht daartoe
van generaal Smith. Een eerdere opdracht van generaal Mladic om op 13 juli
met de vluchtelingen uit de enclave te verdwijnen, hebben de Nederlandse militairen
geweigerd. Smith moest derhalve wel met Mladic spreken over de evacuatie van
Dutchbat.Vervolgens ging hij op het verzoek om een inhoudelijke beoordeling van
de overeenkomst van 19 juli te geven. Hij had die nog niet eerder kunnen geven
omdat het tot voor kort om een geheim document ging. Opvallend is dat in punt
7.b alleen is gesproken over vrouwen, kinderen en oudere moslims, terwijl
in punt 7.a is gesproken over gewonde moslims. Er is hier dus niet gesproken
over de categorie weerbare mannen waar in eerdere discussies met de Kamer
terecht zoveel aandacht aan is besteed. Wel is in punt 1 overeengekomen dat
vertegenwoordigers van het Rode Kruis toegang hebben tot de «reception
points» en hij nam aan dat met de term «reception points»
is gedoeld op de plekken waar de vluchtelingen werden ontvangen. Dit punt
van de overeenkomst is geschonden en de VN was niet in staat om naleving ervan
af te dwingen, hoewel de VN meerdere keren, daartoe mede aangezet door Nederland,
erop heeft aangedrongen dat er zoveel mogelijk toezicht kwam. In de toelichting
op de overeenkomst wordt over dit onderwerp ook nog iets gezegd, maar die
toelichting heeft geen enkele status. Het betreft immers alleen het commentaar
van luitenant-kolonel Baxter die voor de VN werkt en die blijkbaar bij het
gesprek tussen Smith en Mladic aanwezig is geweest. Voor de VN was het een
hard en bitter feit dat duizenden mannen ontbraken.Verder was de minister er helemaal niet zeker van dat de tekst van de
overeenkomst in feite al op 15 juli is opgesteld. Die conclusie wordt getrokken
uit het feit dat in punt 2 het woordje «today» is doorgestreept
en is vervangen door het woordje «on», maar het is ook mogelijk
dat het hier gewoon om het herstellen van een vergissing gaat. Hij had in
ieder geval geen enkele aanwijzing waaruit zou blijken dat de tekst van de
overeenkomst al vier dagen vóór de ondertekening op 19 juli
klaar lag. Daarnaast wees hij erop dat al op 10 juli vrijwel alle weerbare
mannen uit de enclave vertrokken; er is gemeld dat op die dag circa 15 000
mannen zich op een zuidelijke heuvel verzamelden om richting Tuzla te gaan.
Een dag later, op 11 juli, werd de enclave aangevallen en op 12 en 13 juli
zijn de vluchtelingen (circa 25 000 personen rond Potocari) gedeporteerd.
Onder die vluchtelingen bevond zich nog een klein aantal weerbare mannen.
Op 15 juli was het verdwijnen van weerbare mannen al een vreselijk feit, maar
op dat moment had nog niemand antwoorden. Er werd toen nog van uitgegaan dat
al die mannen onderweg waren naar Tuzla. Pas later is het beeld van hetgeen
er met deze mannen kan zijn gebeurd, in al zijn verschrikkingen verder ingevuld,
aan de hand van satellietfoto's en ooggetuigeverslagen.In het plenaire debat is door de minister van Buitenlandse Zaken aangegeven
dat er, lopende een aantal onderzoeken waarbij er maatregelen zijn getroffen
om ervoor te zorgen dat ze zo zorgvuldig en zo zuiver mogelijk plaatsvinden,
voor de Nederlandse regering geen reden is om nu een internationaal onderzoek
naar de gebeurtenissen in Srebrenica te vragen. Daarnaast zal de Kamer een
onafhankelijk oordeel over deze gebeurtenissen krijgen van de Adviesraad voor
vrede en veiligheid, waarbij tevens door deze raad zal worden ingegaan op
de mogelijke gevolgen van deze gebeurtenissen voor de wijze waarop in de toekomst
met vredesoperaties omgegaan dient te worden. Deze adviesraad is een onafhankelijke
instelling en kan bij zijn onderzoek onafhankelijke en internationale deskundigen
horen. Het staat de adviesraad volledig vrij om bij zijn onderzoek ook de
rol van de Kamer in het geheel te betrekken. Hij wilde de raad daar, als de
Kamer dat wenst, zeker nog eens op wijzen, maar hij ging er zonder
meer van uit dat de raad ook zonder zo'n verzoek mede de rol van de Kamer
zal belichten.De Kamer heeft overigens uiteraard het recht om, na kennisname van de
uitslag van de diverse onderzoeken en adviezen, uit te spreken dat die uitslag
niet bevredigend is en dat een nieuw onderzoek moet plaatsvinden. Het is aan
de Kamer zelf om daarover te beslissen.Het is één van de taken van de Nederlandse regering om te
letten op de internationale reputatie van Nederland en stappen te ondernemen
tegen een eventuele aantasting van die reputatie. In het overleg met de VN
en vertegenwoordigers van andere regeringen was de minister echter gebleken
dat de mening heerst dat Dutchbat zeer professioneel is omgegaan met een buitengewoon
zware taak in een eigenlijk onmogelijke situatie, waarin niet alleen Dutchbat,
maar ook de VN zich bevond. Er zijn kritische opmerkingen gemaakt, zoals tijdens
het congres in Duitsland, en van de zijde van de regering is daar steeds actief
op gereageerd om schade aan de Nederlandse reputatie te voorkomen. Desondanks
kon hij niet uitsluiten dat bij deze tragische mislukking van een deel van
de VN-taken door deze of gene commentator een verband wordt gelegd met de
nationaliteit van de betrokken blauwhelmen. Voor zo'n verband is overigens
geen enkele reden. Al op 31 augustus had hij erop gewezen dat geen enkel ander
land en geen militairen uit welk krijgshaftig land dan ook in de situatie
waarin Dutchbat verkeerde, een andere afloop hadden kunnen bewerkstelligen.
De situatie was immers hopeloos en in die situatie hebben de Nederlandse militairen
hun uiterste best gedaan om nog zoveel mogelijk mensen te redden.De bewindsman geloofde niet in een dubbele agenda bij de VN. Wel was de
VN zeer bezorgd over de situatie in de enclaves en stelde ze keer op keer
vast dat ze militair gesproken niet te verdedigen waren en dat de VN zich
ook niet uit de enclaves kon terugtrekken, omdat deze dan op een presenteerblad
aan de Serviërs zouden worden overhandigd. Iedere keer werd opnieuw overwogen
of bevoorrading door de lucht zou moeten plaatsvinden en of reddingsacties
op touw gezet zouden moeten worden, maar steeds was de conclusie dat het militair
te riskant en niet goed uitvoerbaar was. In de loop van het voorjaar is een
aantal keren op het VN-secretariaat in New York nagedacht over de vraag hoe
verder zou moeten worden gegaan in deze situatie die muurvast zat, mede omdat
de VN werd verlamd door gijzelnemingen door Bosnische Serviërs. In feite
gold ook voor de oostelijke enclaves de situatie van een permanente gijzeling
van grote aantallen zeer kwetsbare moslim-mensen en VN-blauwhelmen. Iedere
keer werd de bevoorrading afgeknepen en bijvoorbeeld in Gorazde werd het de
Britse soldaten al maandenlang onmogelijk gemaakt om zich buiten de eigen
barakken te begeven en ook maar iets te doen als blauwhelmen. Door de VN zijn
toen allerlei mogelijke modellen bezien, zoals het vervangen van de blauwhelmen
door beperkte aantallen VN-waarnemers, het ontruimen van de enclaves of het
eventueel versterken van de enclaves, waar al direct een negatief antwoord
op werd gegeven. De situatie was dus volledig vastgelopen.In tegenstelling tot hetgeen onlangs in een BBC-televisieuitzending is
gesuggereerd, heeft de VN indertijd wel gereageerd op het verzoek van de Nederlandse
commandant van Dutchbat om luchtsteun. Dit was echter te laat en te weinig,
zoals eerder is besproken.Kortom: de VN zat op dit punt volledig klem en had met precies dezelfde
dilemma's te maken als voor Nederland gold. Die dilemma's zijn uiteraard in
Nederland indringender besproken dan in enig ander land, omdat juist Nederland
rechtstreeks met de situatie in Srebrenica werd geconfronteerd. Er was, zo
betoogde de minister, dus geen sprake van een dubbele agenda bij de VN. Wel
was er een gevoel van machteloosheid ten aanzien van de oostelijke enclaves.In dit verband is terecht de vraag opgeworpen waarom de VN niet eerder
heeft ingezet op het vroegtijdig evacueren van de enclaves, toen bleek
dat ze militair niet te behouden waren. Bij een tijdige verhuizing van de
bevolking van de enclaves naar veiliger gebied in Bosnië hadden inderdaad
veel mensenlevens kunnen worden gered. Een dergelijke verhuizing bleek echter
onmogelijk, omdat dit voor de Bosnische regering het opgeven van de enclaves
zou hebben betekend, hetgeen voor deze regering een buitengewoon grote stap
zou zijn geweest. Deze regering wilde het lot van de bevolking regelen in
een vredesakkoord en daarom wilde zij de oostelijke enclaves zo lang mogelijk
overeind houden.Na de val van Srebrenica heeft de Nederlandse regering onmiddellijk de
leden van de EU voorgehouden dat zij moesten helpen te vermijden dat hetzelfde
met Zepa zou gebeuren, dus dat weer duizenden mannen zouden verdwijnen. Tevens
heeft de Nederlandse regering toen direct contact opgenomen met de Bosnische
regering en deze hetzelfde voorgehouden, waarbij er ook op is gewezen dat
het Nederlandse transportbataljon over veel vrachtwagencapaciteit beschikte
en dat het noodzakelijk was om dit bataljon en de VN toe te staan om zoveel
mogelijk mensen uit Zepa te halen, voordat die enclave ook zou vallen. Op
dat moment stemde de Bosnische regering daarmee in, maar dat gold niet voor
de Bosnische Serviërs die inmiddels Zepa als een rijpe appel in hun schoot
zagen vallen, omdat Zepa onverdedigbaar was.Vervolgens heeft de internationale gemeenschap een harde lijn getrokken
en laten weten dat niet nòg eens hetzelfde met Gorazde zou mogen gebeuren.
Omdat de internationale gemeenschap geen militair antwoord had op een in feite
onverdedigbare situatie, heeft zij toen gegrepen naar het afschrikkingswapen,
door in Londen op 21 juli de mededeling te doen dat er luchtaanvallen zouden
volgen als de Bosnische Serviërs ook Gorazde zouden aanvallen en dat
die aanvallen dan niet beperkt zouden blijven tot militaire doelen rond Gorazde.
Tot nu toe, zo stelde de minister vast, hebben de Bosnische Serviërs
Gorazde met rust gelaten. Hij hoopte dat dit zo lang mogelijk het geval blijft
en dat voor de 70 000 mensen in Gorazde een oplossing wordt gevonden
in een zo spoedig mogelijk af te sluiten vredesakkoord.Hij wist niet of de VN indertijd, vóór de val van Srebrenica,
er alles aan gedaan heeft om de Bosnische regering ervan te overtuigen dat
Srebrenica militair niet te verdedigen was. Wel had hij zelf het afgelopen
jaar zo'n twintig keer met de Bosnische minister van buitenlandse zaken, die
aanvankelijk de Bosnische regering bij de VN vertegenwoordigde, gesproken
over de problemen in Srebrenica en die van de andere enclaves. Hij merkte
hierbij op dat er bij een evacuatie vóór een aanval een hevig
dilemma zou ontstaan voor de Bosnische regering tussen het ene belangrijke
principe om niet toe te geven aan etnische zuiveringen en het andere belangrijke
principe om zoveel mogelijk mensenlevens te redden. Zelf vond hij dat, als
deze beide belangrijke principes met elkaar strijden, gekozen dient te worden
voor het redden van zoveel mogelijk mensenlevens, maar in de situatie die
er toen was, kon daar niet voor gekozen worden.Tenslotte moest hij nog een correctie aanbrengen op zijn eerdere mededeling
dat hij vlak voor het plenaire kamerdebat, begin september, voor het eerst
kennis had genomen van de overeenkomst Smith-Mladic. Dit stuk was hem namelijk
op 31 augustus, voorafgaand aan het algemeen overleg, aangereikt
in een bundel stukken over de val van Srebrenica. Hij had op dat moment dit
stuk niet gezien. Nochtans voelde hij zich volledig verantwoordelijk voor
de informatievoorziening aan de Kamer. De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,KorthalsDe waarnemend voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken,BukmanDe griffier van de vaste commissie voor Defensie,Teunissen XNoot1Samenstelling: Leden: Mateman (CDA), Wolters (CDA), Korthals (VVD), voorzitter,
Weisglas (VVD), H. Vos (PvdA), Van den Berg (SGP), Van Traa (PvdA), Van Gelder
(PvdA), Zijlstra (PvdA), Hillen (CDA), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks), Van
Hoof (VVD), Bukman (CDA), Hoekema (D66), ondervoorzitter, Leerkes (Unie 55+),
De Koning (D66), Voûte-Droste (VVD), Van den Bos (D66), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Verkerk, Van Waning (D66), Sterk (PvdA), Van den Doel (VVD).Plv. leden: Terpstra (CDA), Beinema (CDA), Van Rey (VVD),
Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), Dijksman (PvdA), Van Middelkoop (GPV),
Houda (PvdA), Middel (PvdA), Oudkerk (PvdA), Verhagen (CDA), Woltjer (PvdA),
Rosenmöller (GroenLinks), Hoogervorst (VVD), Mulder-van Dam (CDA), Ter
Veer (D66), Stellingwerf (RPF), De Hoop Scheffer (CDA), Hessing (VVD), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Wingerden, Roethof (D66), Rehwinkel (PvdA),
Keur (VVD), Marijnissen (SP). XNoot2Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa
(PvdA), ondervoorzitter, Verspaget (PvdA), De Hoop Scheffer (CDA), Ybema (D66),
Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Bukman (CDA), voorzitter, Boogaard (AOV), Woltjer (PvdA), Hessing (VVD), Van
den Bos (D66), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Roethof (D66),
Rouvoet (RPF), Van den Doel (VVD).Plv. leden: Leers (CDA), Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van der Stoel
(VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma (PvdA),
Lilipaly (PvdA), Gabor (CDA), De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van den Berg
(SGP), Houda (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Deetman (CDA), Hendriks,
Van Oven (PvdA), Hoogervorst (VVD), Dittrich (D66), Hillen (CDA), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+), Bolkestein (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22181-123.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl