Rijksbegroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 1997; Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-VIII, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

28-10-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-VIII nr. 10

21-10-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamAlgemeen blz. 2 1234blz. 3 567blz. 4 8blz. 5 910111213141516blz. 6 1718192021blz. 7 22232425blz. 8 26blz. 9 272829blz. 10 303132333435blz. 11 3637383940blz. 12 41blz. 13 4243444546Uitgaven en ontvangsten USZO-Groningen januari september
1996 4748blz. 14 495050a5152blz. 15 53blz. 16 54blz. 17 5556Tabel: Aantallen NT2 deelnemers in de volwasseneneducatie 5758blz. 18 5960616263blz. 19 6465666768blz. 20 69blz. 21 7071blz. 22 72737475blz. 23 767778blz. 24 79blz. 25 8080a8181ablz. 26 8283blz. 27 848586878889blz. 29 9091blz. 30 92blz. 33 93949596979899blz. 34 100101blz. 35 102blz. 36 103104blz. 37 105blz. 38 106107blz. 39 108blz. 40 109110111112113114blz. 41 115116blz. 44 117118blz. 46 119120blz. 47 121122123blz. 48 124125126127128129blz. 49 130blz. 50 130a130b131De totstandkoming van nevenvestigingen in 1993, 1994,
1995 en 1996 blz. 52 132132aLeerling/leraar-ratio 1995/1996 op basis van CASO-gegevens Ontwikkeling leerling/leraar-ratio op basis van CASO-gegevens blz. 53 133134blz. 56 135136blz. 57 137138blz. 58 139140141142blz. 59 143144145blz. 60 146blz. 61 147blz. 62 148149blz. 67 150151152153154155156157158blz. 71 159160161blz. 72 162163blz. 74 164blz. 77 165166blz. 79 167168blz. 81 169170171172blz. 83 173174175176177blz. 88 178blz. 89 179180blz. 90 181blz. 91 182183184185blz. 92 e.v. 186187188blz. 99 189190blz. 100 191blz. 104 192193194blz. 105 195196197198199200blz. 108 201blz. 112 202203204205206207208209210blz. 114 211212213Artikelsgewijze toelichting Artikel 17.05 blz. 115 214Artikel 17.06 blz. 116 215blz. 117 216217Wachtgeldbudget 1996/1997 218219Artikel 18.01 blz. 125 220221222223224blz. 127 225Artikel 18.05 blz. 134 226Artikel 19.01 blz. 137 227blz. 138 228Artikel 19.02 blz. 141 229230231Artikel 20.01 blz. 152 232Artikel 21.04 blz. 164 233234Artikel 22.01 blz. 171 235Artikel 22.03 blz. 176 236Artikel 23.01 blz. 188 237Artikel 26.02 blz. 213 238Bijlage 1, bij antwoord op vraag 49 Beleidsimpulsen Bezuinigingen Bijlage 2, bij antwoord op vraag 83 Impressies van eerste fase kennisdebatOnderwerpenEen leven lang leren«Tweedeling» niet eenduidigIT veelbesproken onderwerpNormen en waardenWat is wijsheid?Tweede fase: van de breedte naar de diepteProjectbureau «Kennis voor morgen»BIJLAGE 3, BIJ ANTWOORD OP VRAAG 176 Gebied: Onderwijs bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Landbouw bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Techniek bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Gezondheid bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Economie bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Gedrag en Maatschappij bron: Centraal Register
Inschrijvingen Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Taal en Cultuur bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep Gebied: Taal en Cultuur bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep aantal ingeschrevenen HBO per HOOP-Gebied bron: Centraal
Register Inschrijvingen Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep EERSTEJAARS NEDERLAND WO 1991–1995 PER STUDIERICHTING.
 1991–1995 CBS-TELLINGEN. 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 260 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar
1997nr. 10VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 21 oktober 1996De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, brengt
als volgt verslag uit in de vorm van een lijst van vragen. De vragen en de
daarop door de regering gegeven antwoorden zijn hieronder afgedrukt.Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare behandeling
van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.De ondervoorzitter van de commissie,Van GelderDe griffier van de commissie,Roovers Algemeen blz. 2 1Welke onderwerpen zijn door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen ingebracht ten aanzien van de verkenningen van het kabinet
naar 2010 en waarom?OCenW werkt mee aan verkenningen voor het jaar 2010 in het kader van de
versterking van de ruimtelijke-economische structuur. Deze inbreng bestaat,
uit een systematische verkenning van kennislacunes in relatie tot de vijf
knelpunten bereikbaarheid, ruimtedruk, duurzaamheid, werkgelegenheid en vitaliteit
binnensteden. Bij dit laatste knelpunt zal OCenW uitwerking geven aan de passage
over scholing. Samenwerking tussen ROC's en de regionale scholings-en arbeidsvoorzieningen,
tussen bedrijven en VBO-, MBO en HBO-scholen is nodig, praktische leerwegen
te creëren voor grote en divers samengestelde muticulturele groepen.
 2Wanneer en door wie is het publieksonderzoek in het kader van het
kennisdebat uitgevoerd? Kan de Tweede Kamer op de hoogte worden gesteld van
de resultaten van dit onderzoek?Waarom is er noch in de memorie van toelichting op de begroting voor
het jaar 1996, noch tijdens de parlementaire behandeling van deze begroting
melding gemaakt van dit belangwekkende onderzoek?Het onderzoek is uitgevoerd door het bureau Plasschaert Quality in Research
(PQR) te Amsterdam in februari 1996. De resultaten van het onderzoek zijn
opgenomen in de bundel «Bouwstenen voor het kennisdebat», dat
bij de start van het debat is gepresenteerd. Deze bundel is ter kennisneming
bijgevoegd.De gedachte aan dit onderzoek is ontwikkeld tijdens de voorbereiding van
het kennisdebat. Die voorbereiding is pas begonnen ná de parlementaire
behandeling van de begroting 1996. Om die reden kon noch in de memorie van
toelichting van de begroting 1996 noch tijdens de parlementaire behandeling
van het onderzoek gewag worden gemaakt. 3Hanteert het kabinet bij de aandacht voor interactie tussen cultuuruitingen,
een ruim cultuurbegrip (alle maatschappelijke verschijnselen) of een eng cultuurbegrip
(de hogere uitingen van beschaving)?Het kabinet hanteert een ruim cultuurbegrip. Zowel in de Cultuurnota als
in de Memorie van Toelichting wordt de noodzaak van de aandacht voor interactie
benaderd vanuit het belang dat het kabinet hecht aan de sociale cohesie van
de samenleving.Daarnaast handelt de cultuurnota «pantser of ruggengraat»
natuurlijk allereerst over cultuuruitingen in meer toegespitste, specifieke,
zin. 4Kan een schets worden gegeven van het verloop en het voorlopige effect
van het kennisdebat en de mate waarin het lukt daar velen bij te betrekken
die daar tot gewoonlijk niet bij betrokken worden, bijvoorbeeld de ouders?Zie het antwoord op vraag 83. blz. 3 5Wat wordt bedoeld met «interculturele samenleving»?Hiermee wordt bedoeld een samenleving waarin groepen met een verschillende
culturele achtergrond gezamenlijk vormgeven aan de Nederlandse samenleving.
Niet geïsoleerd, maar in onderlinge wisselwerking. Dit betekent dat er
behalve ruimte voor eigen cultuuruitingen meer raakvlakken en samenspel moeten
ontstaan. Het cultuurbeleid en het onderwijs zijn bij uitstek sectoren in
onze samenleving waar die culturele ontmoeting en wisselwerking tot stand
kunnen komen. 6Welke onderzoeken tonen aan dat een analyserend vermogen tegenwoordig
minder bijdraagt aan vooruitgang dan het vermogen tot integreren?De toegenomen internationale contacten, de groei van wereldwijde informatiesystemen,
de groei van het aantal specialismen, de noodzaak om informatie uit te wisselen,
snellere productvernieuwing, onder meer deze ontwikkelingen maken het kunnen
leggen van verbindingen, kunnen communiceren tussen verschillende culturen
steeds meer noodzakelijk. Dit betekent niet dat analytische vaardigheden niet
meer belangrijk zijn, maar wel dat de meerwaarde ontstaat daar waar aandacht
is voor overbrugging, communicatie, integratie. 7Kan een toelichting gegeven worden op de opmerking dat ten aanzien
van informatie- en communicatiemedia het gevaar van «nieuwe ongelijkheden»
dreigt?Bedoeld is dat niet in elke thuissituatie kinderen op gelijk niveau kennismaken
met nieuwe informatie- en communicatie-technologie. Dat heeft tot gevolg,
dat kinderen dus zowel op een verschillend niveau op school binnenkomen, als
tijdens hun schoolloopbaan verschillende leermogelijkheden buiten de school
hebben. Daarmee ontstaat, parallel aan andere ongelijkheden die samenhangen
met de sociaal-economische achtergrond van leerlingen, het risico van een
nieuwe ongelijkheid. De school zal zoals ook bij andere leerdomeinen een belangrijke
rol spelen om alle leerlingen vertrouwd te maken met nieuwe media, zodat de
gevolgen van deze ongelijkheid zoveel mogelijk worden verminderd. blz. 4 8Is de opmerking dat het midden- en kleinbedrijf aantrekkelijker wordt
om onderzoeksopdrachten te geven, een constatering of een beleidskeuze?In de Rijksbegroting wordt het belang van intensieve samenwerking tussen
onderwijs, onderzoeksinstellingen, bedrijfsleven en de overheid voor de vormgeving
van de toekomst onderstreept. Vastgesteld wordt dat het midden- en kleinbedrijf
in toenemende mate een belangrijke partner is voor het hoger onderwijs en
de onderzoeksinstellingen. In dat verband wordt tevens geconstateerd dat het
voor het midden- en kleinbedrijf aantrekkelijker wordt om opdrachten te geven
voor onderzoek. Deze vaststelling betreft een constatering, maar is tevens
een beleidskeuze. Het MKB geldt immers als een potentiële groeifactor
binnen de Nederlandse economie. Mede door maatregelen in het kader van de
nota Kennis in Beweging wordt van twee kanten geprobeerd de gesignaleerde,
uit de aard van hun functies voorkomende, (cultuur)kloof tussen kennisinfrastructuur
en MKB te overbruggen: de kennisinstellingen proberen toegankelijker te worden
voor het MKB (onderzoekdatabank, stimulering spinn-off's) en de Innovatiecentra
en branche-organisaties proberen hun intermediaire rol bij een (collectieve)
vraagarticulatie te versterken.Dat het voor het MKB aantrekkelijker wordt om onderzoeksopdrachten te
geven, blijkt ook uit de volgende feiten. Eind 1995 hebben HBO-raad en MKB-Nederland
een overeenkomst gesloten waarin afspraken over intensievere samenwerking
zijn vastgelegd. Het MKB maakt in toenemende mate gebruik maakt van de expertise
van hbo-ers om vernieuwing in bedrijven te realiseren. Dat gebeurt in het
kader van stages of afstudeerprojecten; ook worden hbo-ers in toenemende mate
aangesteld in het MKB. EZ en OCW werken nauw samen bij de realisering van
de fiscale faciliteit die aan bedrijven wordt verstrekt wanneer men hbo-ers
in duale trajecten in dienst neemt.Ook zijn er kostenverlagende maatregelen als PROMOTIE (speciaal voor door
het MKB geëntameerd onderzoek) en de Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
die onderzoek voor het MKB goedkoper, dus aantrekkelijker maken. Voor een
kwantitieve evaluatie is het te vroeg, maar van de pilots PROMOTIE-regeling
is volledig gebruik gemaakt. Over de WBSO bereikte uw Kamer eerder een positieve
evaluatie door mijn collega van EZ. blz. 5 9In welke opzichten betekenen ICT-media voor differentiatie een meerwaarde
ten opzichte van tradionele leermiddelen?Differentiatie vraagt om opheffing van beperkingen.Meer traditionele leermiddelen hebben vooral de vorm van vaste teksten
en afbeeldingen. Ze laten geen of weinig invloed toe van de gebruiker. Elke
gebruiker wordt als het ware alleen al door de aard van het leermiddel gelijk
behandeld. Leermiddelen zijn in hun meer traditionele vorm ook gebonden aan
tijd en plaats, en aan begeleiding door een leerkracht.Computers in het onderwijs hebben daar een dimensie aan toegevoegd: steeds
meer interactieve programma's zijn ontwikkeld, die reageren op de leerling,
en die het voor leerlingen mogelijk maken zelfstandig aan verdieping of verheldering
te werken. Langzamerhand komen daar ook nieuwe vormen bij: geluid, bewegende
beelden.De verdere ontwikkelingen in nieuwe media maken het mogelijk ook informatie
en programma's te gebruiken die niet op de school aanwezig zijn, die elders
actueel en op peil worden gehouden en beschikbaar zijn op de momenten dat
daaraan behoefte bestaat. In principe nemen daarmee de mogelijkheden voor
differentiatie toe. De mate waarin deze gerealiseerd worden hangt uiteraard
af van de creativiteit waarmee nieuwe leermiddelen worden ontwikkeld die echt
van nut zijn voor leerprocessen. 10Het gebruik van de nieuwe media kan benut worden om te differentiëren
tussen leerlingen, omdat er meer maatwerk kan worden geleverd. Is het ook
denkbaar dat de nieuwe media kunnen bijdragen aan schaalverkleining in het
onderwijs, omdat ook kleine scholen «alle middelen van de wereld»
in huis kunnen halen met de nieuwe media? Kan naar deze toepassing onderzoek
gedaan worden, wellicht door het Rathenau-instituut? Het zal zeker mogelijk zijn meer informatie en hulpmiddelen in scholen
«on line» beschikbaar te hebben. Daardoor komen deze binnen het
bereik van scholen die zelf geen volledige mediatheek kunnen onderhouden.
Op den duur zal een fysiek op de school aanwezige mediatheek steeds minder
van belang worden. Sommige nadelen van kleine scholen kunnen hierdoor worden
vervangen Iets anders is of daardoor ook kleinere scholen mogelijk worden.
De wenselijke grootte van scholen wordt ook bepaald door het noodzakelijk
bestuurlijk en financieel en personeel draagvlak.Schaalverkleining is geen actueel thema gezien de uitkomsten van Toerusting
en Bereikbaarheid. 11Welke zijn de nadere onderzoeken, waaruit zou blijken dat Nederland
niet zo best scoort als het gaat om het gebruik van computers in met name
het basisonderwijs? Kan deze constatering nader worden onderbouwd in aantallen
leerlingen per PC en het gebruik in minuten per leerling per week?In het Onderwijsverslag over het jaar 1994 trekt de Inspectie een
aantal belangwekkende conclusies over het vermogen van leraren om het gebruik
van PC's in het lesprogramma's op te nemen. Wat is er gedaan om hierin verandering
te brengen? Heeft dit tot meetbare resultaten geleid, en zo ja, wat zijn die
resultaten? Wat wordt in dit verband bedoeld met de opmerking dat het leren
selecteren belangrijker is dan het leren bedienen van de apparaten?In de «Toets op het Concurrentievermogen» wordt inderdaad
aangegeven dat Nederland niet zo best scoort op het gebied van het gebruik
van de PC in het onderwijs.In dit onderzoek worden echter geen verklaringen hiervoor aangegeven.
Een recent onderzoek van Moonen en Kommers geeft een uitgebreid en genuanceerd
beeld over de mogelijke achterliggende redenen.Wat betreft mogelijke redenen wordt hier verwezen naar het antwoord op
vraag 12.De Inspectie van het onderwijs geeft in het Onderwijsverslag inderdaad
een aantal belangwekkende conclusies die meegenomen zullen worden bij het
formuleren van het ICT-beleid.Ten aanzien van het leren bedienen van apparaten versus leren selecteren
kan het volgende gezegd worden. Het leren bedienen van apparatuur is een basisvaardigheid
die leerlingen overigens snel aanleren. Belangrijker voor hun toekomst is
hun vermogen om zinvol om te gaan met de toenemende mogelijkheden om via nieuwe
media informatie te verkrijgen en die informatie te selecteren en te verwerken.
Dit is een vaardigheid die leerlingen zo vroeg mogelijk aangeleerd moet worden.Het vereist van leerlingen een bepaalde mate van conceptueel denken en
het vermogen om informatie in de juiste context te plaatsen. 12Hoe komt het dat Nederland in vergelijking met het buitenland lager
scoort als het gaat om het aantal en het gebruik van computers?In de genoemde «Toets op het concurrentievermogen» worden
geen oorzaken genoemd.Wat betreft de achterliggende redenen kan het volgende worden opgemerkt.In de afgelopen jaren is er sprake geweest van stimulerings maatregelen
op het terrein van IT voor het PO en VO. In het primair onderwijs is een basis
gelegd voor goed computergebruik via de Comenius en PRINT projecten. Dankzij
de door OCenW gefinancierde computerleveringen (30 000 in de periode
1990–1995) is een verhouding van 1:45 bereikt. Verder wordt verwezen naar het antwoord op de vragen 13 en 20. 13Hoeveel financiële middelen zijn gemoeid met een voorstel waarbij
in elke groep (gemiddeld 25 leerlingen) in de basisschool een computer zou
staan?Dergelijke kosten zijn sterk afhankelijk van de keuze voor bepaalde configuraties
(incl. randapparatuur) in relatie tot gewenste toepassingen en didactische
concepten.Op dit moment worden door het kabinet de modaliteiten bezien met betrekking
tot toekomstige ICT stimulering. Er zijn daartoe vanaf 1997 reeds extra middelen
beschikbaar gesteld (10 miljoen in 1997 oplopend tot 30 miljoen structureel
vanaf 1999). 14Waarom is het verbod op discriminatie op grond van sexuele geaardheid
niet in het rijtje opgenomen? Is het kabinet van oordeel dat de school een
taak heeft in het uitdragen van de gelijkwaardigheid van heterosexuele en
homosexuele geaardheid van mensen?Het kabinet is van oordeel dat de school een belangrijke taak heeft in
het uitdragen van de fundamentele waarden van onze samenleving, zoals neergelegd
in de Grondwet. 15Kan specifieker worden aangegeven wat in de memorie van toelichting
wordt bedoeld met de spanningen tussen normen en waarden van ouders en leerlingen
enerzijds en school en leraren anderzijds? Op welke verschillen tussen welke
normen en waarden wordt gedoeld?Uit signalen uit het onderwijs is ons gebleken dat sommige scholen worstelen
met verschillen in opvattingen die ouders hebben en de regels die de school
hanteert. Zo is uit het werk van het Platform voor de Pedagogische Opdracht
van het Onderwijs is onder meer naar voren gekomen, dat de verwachtingen die
ouders van een school hebben en de opvattingen van de school niet vanzelfsprekend
gelijk zijn. Dat kan tot spanningen leiden. Voorbeelden hiervan zijn: rookgedrag
van jonge kinderen, laat mogen opblijven zodat kinderen slaperig op school
komen, de manier waarop thuis en op school met agressie wordt omgegaan.Het is daarom van belang dat scholen en ouders daarover met elkaar in
gesprek komen. De «Schoolgids» biedt hiervoor aanknopingspunten. 16Is het mogelijk een opsomming te geven van de fundamentele normen
en waarden, die elke school tot haar pedagogische opdracht dient te rekenen?In onze Grondwet is een aantal waarden vastgelegd, die behoren bij het
wezen van onze democratische rechtsstaat en samenleving. Deze waarden dient
elke school hoog in het vaandel te hebben, en geïntegreerd in haar programma:Geweten volgen (moed), Prioriteiten kunnen stellen (kiezen), betrouwbaar,
eerlijk, rechtvaardig, hulpvaardig, geduld, respect, verantwoordelijk zijn,
zelf-discipline, burgerschap, emancipatie, anti-discriminatie. blz. 6 17Op welke wijze zijn de aanbevelingen van het platform pedagogische
opdracht in deze begroting verwerkt?De Tweede Kamer is bij brief van 3 april 1996 geïnformeerd over het
vervolg van activiteiten ten aanzien van de pedagogische opdracht na de beëindiging
van de werkzaamheden van het «Platform voor de Pedagogische Opdracht
van het Onderwijs». De punten die daarin voor de overheid genoemd zijn,
zijn in uitvoering. Het gaat daarbij om de kerndoelen en examenprogramma's,
om de beroepsprofielen en opleidingen van leerkrachten, en de stimulering
van aandacht voor dit onderwerp van afzonderlijke scholen. 18Op welke wijze wordt het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
betrokken bij het kabinetsbeleid inzake de maatschappelijke positie van het
gezin? Welke benadering kiest het ministerie?Het ministerie van OCenW was actief betrokken bij het tot stand brengen
van de kabinetsnotitie «Gezin» en zal, gelet op het belang van
onderwijs in relatie tot het gezin, daarbij ook intensief betrokken blijven. 19Is het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen nog steeds
in overleg met FORUM en de diverse belanghebbenden over het project van de
allochtone leerlingbegeleider?Forum ontvangt een dezer dagen een afwikkelingsbrief waarin voor de bedoelde
projectactiviteiten voor Procescoördinatie Allochtone mentoren wordt
verwezen naar de Grote Steden. 20In de memorie van toelichting staat dat scholen door het geven van
intercultureel onderwijs een bijdrage kunnen leveren aan een groeiend begrip
en respect tussen culturele bevolkingsgroepen. Welke concrete stappen heeft
de projectgroep intercultureel onderwijs (ICO) ondernomen om het intercultureel
onderwijs beter in te bedden in alle onderwijssectoren (sinds de aanbieding
van haar werkplan februari 1996)?Op 21 februari jl. is, mede namens mijn ambtgenoot van VWS, de beleidsreactie
intercultureel onderwijs aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze beleidsreactie
is aangegeven dat de uitgangspunten en de gekozen aanpak van de projectgroep,
zoals neergelegd in de notitie «Intercultureel onderwijs, impuls voor
school en omgeving» en het daarbij behorende activiteitenplan worden
onderschreven.Momenteel werkt de Projectgroep aan de uitvoering van de projectgroep-activiteiten
zoals die in het activiteitenplan zijn aangegeven. In het afgelopen jaar heeft
de projectgroep in dat kader op een groot aantal terreinen activiteiten ontwikkeld.
Het doel dat de projectgroep zich daarbij stelde is intercultureel onderwijs
te integreren in het reguliere onderwijs: dat wil zeggen in kerndoelen, in
leermiddelen, in programma's van lerarenopleiding, in de eigen beleidsontwikkeling
van scholen. Het voortgangsverslag van juni jl. vermeldt onder andere de volgende
activiteiten:Op initiatief van de Projectgroep zijn de eindtermen voor de tweede fase
VO door de Stichting Parel onderzocht op het intercultureel gehalte. Uit dit
onderzoek zijn initiatieven in de richting van de SLO voortgevloeid: een bijdrage
aan de handleiding voor uitgevers van lesmateriaal voor de tweede
fase en informatie ten behoeve van de herziening van de kerndoelen Bavo. Ook
voor de eindtermen BVE is een reactie opgesteld door de projectgroep, die
weer is besproken met de Klankbordgroep BVE. Er is een brochure voor auteurs
van leermiddelen voor het voortgezet onderwijs, met name de tweede fase, voorbereid.Voorts wordt momenteel een «help desk» opgericht voor auteurs
en uitgevers van schoolboeken, te verbinden aan de Stichting Parel.Daarnaast heeft de Projectgroep in samenwerking met de Anne Frank Stichting
een boek ontwikkeld, waarin gewenste richtingen voor ontwikkeling en beschikbare
materialen worden aangegeven. Dit boek «waar een wil is is een weg,
sprekende voorbeelden van intercultureel onderwijs,» is onlangs gepresenteerd
en is verspreid onder alle scholen voor basis- en voortgezet onderwijs. Dit
boek staat tevens op Internet en is zo beschikbaar voor alle Internet-gebruikers.Daarnaast is een aantal onderzoeksactiviteiten uitgevoerd om noodzakelijke
informatie over de stand van zaken van ico in de diverse sectoren te verkrijgen.Zo is op initiatief van de Projectgroep door Regioplan de stand van zaken
in het voortgezet onderwijs onderzocht. Dit rapport komt zeer binnenkort beschikbaar.Tenslotte heeft de Projectgroep in het kader van haar taakstelling adviezen
uitgebracht over aan het ministerie gerichte projectaanvragen van derden. 21Hoe verhoudt de passage over onderbenutting van talenten welke voortkomen
uit impliciete werkwijzen en opvattingen, zich tot de gewichtenregeling? Worden
kinderen die behoren tot een sociaal-economische of sociaal-culturele groep
niet gelabeld als probleemgeval?In de memorie van toelichting wordt aandacht gevraagd voor de negatieve
effecten die een labeling als «moeilijk opvoedbaar» of «gehandicapt»
kan hebben op de mate waarin kinderen gestimuleerd en uitgedaagd worden.Kinderen kunnen door leerkrachten ook gelabeld worden als probleemgeval
omdat ze tot een bepaalde sociaal-economische of sociaal-culturele bevolkingsgroep
behoren. Als die labeling ertoe leidt dat die kinderen minder uitgedaagd worden,
worden de onderwijskansen van die kinderen kleiner. De gewichtenregeling beoogt
hiervoor juist enige compensatie te bieden. blz. 7 22Is het kabinet van mening dat onderwijsprogramma's en toetsen teveel
voorkennis over de «blanke middenklasse-cultuur» veronderstellen,
waardoor allochtonen al bij voorbaat op een achterstand geplaatst worden?
Zo ja, kan dit worden toegelicht? Welke alternatieven staan het kabinet voor
ogen?De discrepantie tussen de schoolcultuur en de culturele kenmerken van
groepen die zich op enigerlei wijze in een maatschappelijke achterstandssituatie
bevinden, is de afgelopen decennia breed gedocumenteerd. De toegang tot de
betere maatschappelijke posities wordt belemmerd doordat kinderen uit deze
groepen niet beschikken over het culturele kapitaal waar het onderwijs stilzwijgend
van uitgaat. Doordat dit als «de norm» wordt beschouwd, spreekt
men van sociaal geïndiceerde achterstanden. Alle inspanningen zijn erop
gericht kinderen alsnog – en op steeds jongere leeftijd – zoveel
mogelijk van dat culturele kapitaal bij te brengen. Waar de toekomstgerichte
beschouwing in de memorie van toelichting aandacht voor vraagt,
is een aanvullende benadering, waarin het onderwijs een grotere variëteit
van cultuuruitingen incorporeert. De wijze waarop een dergelijk intercultureel
onderwijs gestalte moet krijgen, is nog in ontwikkeling. Onderzoek daarnaar
verdient echter een krachtige ondersteuning. 23Als voorbeeld van impliciete werkwijzen en opvattingen in het onderwijs
die kinderen op een achterstand kunnen plaatsen worden bepaalde opvattingen
over meisjes genoemd, «die hen al bij voorbaat toeleiden naar bepaalde
onderwijstrajecten met geringere maatschappelijke kansen.» Hoe verhoudt
deze opmerking zich tot het recente feit dat meisjes en jongens vrijwel even
hoog scoren bij de CITO-toetsen, maar dat meisjes op basis van dezelfde score
vaker worden doorverwezen tot hogere schooltypen (havo/vwo)?Het feit van de hogere scores van meisjes op CITO-toetsen ligt in lijn
met de langer bekend zijnde bevinding dat meisjes hun achterstand op het terrein
van opleidingsniveau geheel hebben ingehaald , en dit niveau gemiddeld efficiënter,
in minder tijd, bereiken. Wel is er nog altijd een aantoonbaar verschil in
maatschappelijke ontwikkelingskansen. Zowel de horizontale mobiliteit op de
arbeidsmarkt, i.c. de mogelijkheid om in meerdere sectoren van de arbeidsmarkt
aan de slag te kunnen, als de verticale mobiliteit (doorstromen naar hogere
functieniveaus) is voor meisjes aanzienlijk geringer dan voor jongens. Een
belangrijke verklaring hiervoor is gelegen in het feit dat meisjes vaker dan
jongens kiezen voor vakkenpakketten en opleidingssectoren die minder bijdragen
aan het verwerven van economische zelfstandigheid en arbeidsmarktmobiliteit.
Zo geldt nog altijd een aanzienlijke ondervertegenwoordiging van meisjes voor
de vakken natuurkunde, wiskunde B en – in mindere mate – scheikunde. 24Hoe wil het kabinet een recht van kinderen op hoge verwachtingen
effectueren, in het bijzonder bij ouders die geringe verwachtingen koesteren
ten aanzien van hun kinderen?Het gaat hier niet om een juridisch recht. Er is dan ook geen sprake van
afdwingbaarheid, maar wel van stimulering. Bijvoorbeeld via onderwijs-achterstandenbeleid
en voorschoolse educatieve projecten (zoals Opstap); hier worden ouders geholpen
om een meer stimulerende houding te ontwikkelen ten aanzien van leerprocessen
van hun kinderen. 25De schoolverzuimcijfers in het onderwijs zijn in sommige steden schrikbarend
hoog. Welke sanctiemogelijkheden bestaan er als scholen er niet alles aan
blijken te doen om leerlingen op de school te krijgen (aanwezigheidsregistratie,
contacten ouders etc.) Worden deze sanctiemogelijkheden wel eens toegepast?In het schoolwerkplan dienen scholen aan te geven de wijze waarop schoolverzuim
wordt voorkomen en de maatregelen die bij schoolverzuim worden genomen.Toezicht hierop berust bij de Inspectie van het onderwijs. Het niet nakomen
van een schoolwerkplanverplichting kan leiden tot sancties in de bekostigingssfeer.
Genoemde sancties zijn tot nu toe nog niet toegepast.Als mij signalen bereiken dat scholen zich onvoldoende inspannen om schoolverzuim
te voorkomen, zal ik de inspectie vragen de scholen daarop aan te spreken. Hiernaast geldt dat ingevolge de Leerplichtwet 1969 schoolleiders verplicht
zijn schoolverzuim van een bepaalde omvang te melden bij de leerplichtambtenaar
van de gemeente. Deze onderneemt dan actie richting leerling en zijn ouders.Heeft dat geen succes dan kan de officier van justitie tot vervolging
overgaan. blz. 8 26Ontbreekt het element deskundigheid in het rijtje geloof, hoop en
liefde, waarmee veel te bereiken zou zijn voor gehandicapten?Deskundigheid acht ik een «conditio sine qua non » voor begeleiden
van leerlingen, en zeker van gehandicapte leerlingen. Het spreekt dan ook
voor zichzelf dat een school deskundigheid in huis haalt, wanneer zij daarover
zelf niet beschikt. Naast die deskundigheid komt het vooral bij gehandicapten
neer op veel geduld en aanhoudende zorg. blz. 9 27Is het toekomstbeeld van beroepsverenigingen die verantwoordelijkheid
dragen voor kwaliteitsbewaking voor het kabinet slechts denkbaar, of ook nastrevenswaardig?Het toekomstbeeld van beroepsverenigingen met eigen verantwoordelijkheden
voor de kwaliteitsbewaking is niet alleen denkbaar, maar ook zeer nastrevenswaardig.
Ik ben van mening dat initiatieven terzake in eerste instantie bij de beroepsgroep
zelf liggen. Ik heb mijn eerdere uitnodiging aan de leraren herhaald om zich
als beroepsgroep te verenigen. Er zijn thans initiatieven gaande, waarbij
sprake is van een brede samenwerking. Forum Vitaal leraarschap en de vakbonden
trachten gezamenlijk in goed overleg de ideeën van een beroepsvereniging
met eigen kwaliteitsstandaarden vorm te geven. Ik stimuleer deze initiatieven
in hoge mate en wacht de resultaten met veel belangstelling af. De eerste
resultaten van hun verkenningen zijn eind van dit jaar te verwachten. Op grond
daarvan beslissen de betrokkenen of zij het traject verder zullen gaan. Dat
zal bepalend zijn voor de weg die de overheid zal kiezen: in vertrouwen het
proces volgen en waar mogelijk stimuleren – en dat heeft de voorkeur –
of zelf initiatieven nemen indien de ontwikkeling hapert. 28Welke andere kaders dan het onderwijskundig beleid van de school
onderkent het kabinet, bij de ruimte die leraren kunnen krijgen om zich verder
te ontwikkelen?De scholen ontwikkelen zich tot moderne, professionele arbeidsorganisaties.
In het beleidskader van Vitaal Leraarschap, CAO-overeenkomsten (schoolprofielbudget,
leeftijdsbewust kwaliteitsbeleid e.d.), decentralisatie van arbeidsvoorwaardenbeleid
en financiële zelfstandigheid worden scholen gestimuleerd een modern
personeelsbeleid te voeren. Dit betekent dat bestuur en schoolleiding de verantwoordelijkheid
dragen voor personeelsbeleid dat volledig is ingebed in het schoolbeleid,
met gedocumenteerde en systematische zorg voor opleiding en begeleiding, beoordeling
van en zorg voor het individueel functioneren, organisatie van werkoverleg,
besluitvorming en samenwerking en mobiliteit of loopbaanbegeleiding. De beoordeling
van de vereiste deskundigheden en de benoeming van de juiste personen op de
juiste plaats volgens deze noties van modern personeelsbeleid, wordt in eerste instantie gebaseerd op het onderwijskundig beleid. Mede bepalend
zijn echter financiële ruimte en arbeidsvoorwaarden. 29De woordvoerder van de VVD-fractie heeft enige jaren geleden voorgesteld
een lerarenregistratiesysteem in te voeren. Bij invoering van een dergelijk
systeem kan men de kwaliteit en continue bijscholing van leraren toetsen.
Is dit lerarenregistratiesysteem door het ministerie reeds in beschouwing
genomen en verder uitgewerkt?Onder verwijzing naar mijn antwoord op de vraag van de Partij van de Arbeid
over het toekomstbeeld van beroepsverenigingen (vraag 27), wil ik nog eens
memoreren dat ik de initiatieven van Forum en de vakbonden om te komen tot
beroepsverenigingen die verantwoordelijkheid dragen voor kwaliteitsbewaking
van harte toejuich en stimuleer.De instelling van een lerarenregistratiesysteem (lerarenregister) is een
middel dat de beroepsgroep kan en ook wil gebruiken bij haar initiatieven
tot het ontwikkelen van de eigen kwaliteitsstandaarden. Daarbij zal zij ook
zaken als periodieke na- en bijscholing betrekken.Ik vind dat de instelling van een lerarenregister onlosmakelijk is verbonden
met de initiatieven van de beroepsgroep om te komen tot een beroepsvereniging.
Daarom heeft OCenW het idee van een lerarenregister niet afzonderlijk verder
uitgewerkt. blz. 10 30Bestaan er indicaties van de tekorten aan leraren die na het jaar
2000 zullen ontstaan bij ongewijzigd beleid? Kan worden aangegeven hoe groot
het aanbod dan zal zijn en hoe het (potentieel) aanbod zal zijn samengesteld,
naar opleiding, leeftijd, herintreders, wachtgelders e.d.?Als gevolg van de vergrijzing van de bevolking, en dus ook van het werkzame
personeelsbestand in het onderwijs, zal er over tien à vijftien jaar,
bij ongewijzigd beleid, een extra behoefte zijn aan leraren in zowel het primair-
als het voortgezet onderwijs (langere termijn raming).Voor het primair onderwijs wordt door het onderzoeksbureau IVA te Tilburg
op dit moment de laatste hand gelegd aan een raming voor de periode tot het
jaar 2007 korte en (middellange termijn raming).Voor het voortgezet onderwijs zijn er nog geen nieuwe ramingen van vraag
en aanbod van leraren beschikbaar zoals voor het primair onderwijs. Deze zullen
in de loop van volgend jaar gereed komen. De laatste raming van het VO is
van 1993.Onderdeel van deze ramingen is een splitsing naar verschillende categorieën
van vraag en aanbod. Voor wat betreft de vraag wordt onderscheid gemaakt naar
onderwijssoort, regio en vak. Voor het aanbod wordt onderscheid gemaakt naar
leeftijd, geslacht, opleiding, herintreders en wachtgelders.Rond de komende jaarwisseling zal ik u een rapport aanbieden waarin verslag
wordt gedaan van de ramingen van vraag en aanbod van leraren. 31Kan een overzicht/raming worden gegeven van vraag en aanbod van leerkrachten
in po en vo op korte, middellange en lange termijn?Zie het antwoord op vraag 30. 32Wat gaat het budget voor onderwijsassistenten in de onderbouw van
de basisschool concreet aan personele ondersteuning betekenen voor de gemiddelde basisschool? (blz. 10).Over alle basisscholen gerekend heeft de gemiddelde basisschool op dit
moment 207 ongewogen leerlingen; voor een basisschool van een dergelijke omvang
is 0,28 formatieplaats onderwijsassistent beschikbaar. De gemiddelde basisschool
bekeken vanuit de scholen die middelen ontvangen voor onderwijsassistenten
(dus de scholen met 185 of meer ongewogen leerlingen), heeft op dit moment
284 ongewogen leerlingen; een dergelijke basisschool heeft de beschikking
over 0,40 formatieplaats onderwijsassistent.Over de concrete invulling van de functie beslist de school op basis van
de functiebeschrijving die voor de onderwijsassistent is gemaakt. 33Welk deel van de 100 miljoen ten behoeve van onderwijsassistenten
is ingezet voor leraren. Kan de motivatie voor die gewijzigde inzet worden
toegelicht?De inspectie is nog bezig een eerste globale rapportage op te stellen
over de inzet van onderwijs-assistenten in het schooljaar 1996/1997. Zoals
al eerder in mijn brief aan de Kamer van 12 september 1996 (kenmerk PO/JP-96024282)
is toegezegd, krijgt de Kamer hierover informatie, zodra deze rapportage gereed
is; dit zal in ieder geval nog vóór de begrotingsbehandeling
geschieden. Op dit moment zijn er nog geen gegevens over de inzet van de middelen
voor onderwijsassistenten voor leraren. Deze voorlopige rapportage is een
voorschot op de eindrapportage die de inspectie maakt over de schooljaren
1996/1997 en 1997/1998. 34Waaruit blijkt dat het onderwijsveld meer autonomie krijgt om zelf
vorm te geven aan onderwijs met minder regels van bovenaf?Dit blijkt uit wetgeving die de afgelopen jaren tot stand is gekomen;
bijvoorbeeld:– globalere bekostigingssystemen, waardoor onderwijsinstellingen
meer ruimte hebben voor eigen beleid– afschaffing van verplichte lessentabellen– ruimte om vakken te combineren in de basisvorming– decentralisatie van de arbeidsvoorwaardenvorming. 35Welke van de onderstaande plannen en documenten zijn op schoolniveau
verplicht dan wel onmisbaar? Welke daarvan worden afgeschaft dan wel geïntegreerd?a. formatieplanb. meerjarenformatieplanc. activiteitenpland. nascholingsplane. zorgverbredingsparagraaff. schoolbegeleidingsplang. personeelsbeleidsplanh. plan functioneringsgesprekkeni. schoolverkenning/Arboplanj. ziekteverzuimplan/plan begeleiding zieke leerkrachtenk. plan positieve discriminatie (vrouwen in schoolleiding)l. plan bestrijding seksuele intimidatie en regeling daarvanm. schoolgidsn. financieel jaaroverzichto. sociaal jaaroverzicht Wat betreft de vraag naar het al dan niet verplicht dan wel noodzakelijk
zijn op schoolniveau van diverse plannen en documenten en het eventueel afschaffen
dan wel integreren daarvan, zij verwezen naar het binnenkort aan de Raad van
State aan te bieden voorstel tot wijziging van een aantal onderwijswetten
in verband met de invoering van het schoolplan, de schoolgids en het klachtrecht. blz. 11 36Moet uit de passage over het instemmingsrecht van ouders over de
ouderbijdrage of bij het aanvaarden van sponsorgelden worden opgemaakt, dat
de overheid hiervoor geen verantwoordelijkheid draagt?De overheid wil ouders in positie brengen als het gaat om het bepalen
van de hoogte en de besteding van de ouderbijdrage en om sponsoring waarvoor
wederprestaties worden verlangd waarmee leerlingen tijdens de schooltijden
worden geconfronteerd. Gewezen wordt op het antwoord dat is gegeven op vraag
98, waarin wordt vermeld dat nog dit jaar een wetsvoorstel dienaangaande zal
worden ingediend.Daarmee wordt uitvoering gegeven aan de verantwoordelijkheid van de overheid
voor de invloed die de ouderbijdrage heeft op de ontwikkeling van de koopkracht.
Voorts worden de belangen van de leerlingen en hun ouders bij genoemde onderwerpen
zo goed mogelijk gediend. 37Wanneer krijgt de Kamer inzage in de regeling inzake de sponsorgelden
op scholen en het instemmingsrecht van ouders?In de eerste plaats kan worden gewezen op het antwoord op vraag 98, waarin
is aangegeven dat zal worden bevorderd dat een wetsvoorstel over deze onderwerpen
nog dit jaar kan worden ingediend.Wat betreft een mogelijke gedragscode inzake sponsoring zij verwezen naar
de brief van 20 mei jl., kenmerk VO/TAB-96011899. Daarin wordt vermeld dat,
nadat de adviezen van de verschillende organisaties en instellingen zijn ontvangen,
de verantwoorde omgang met vormen van sponsoring in het onderwijs aan de orde
zal worden gesteld in het PO/VO-overleg. Daarna zullen omstreeks de maand
december a.s. de uitkomsten van het overleg aan de Kamer worden gerapporteerd. 38Is het aangekondigde onderzoek naar de betekenis van de eigen vrijwillige
bijdrage voor de koopkracht van gezinnen de opmaat voor het verlaten van de
100% bekostiging van het funderend onderwijs?Dit is geenszins de bedoeling. Beoogd wordt uitsluitend te achterhalen
in welke mate het daadwerkelijk betalen van een vrijwillige ouderbijdrage
van invloed is op de koopkracht van gezinnen. 39Welke aanwijzingen zijn er dat informatie uit de studentenstatuten
een grotere rol gaat spelen in de studiekeuze? In welke mate zal hiervan sprake
zijn?In de studentenstatuten «nieuwe stijl», waarvoor sinds begin
september 1996 de wettelijke grondslag is gelegd (wijziging WHW, Stb. 1996,
434), zullen rechten en plichten van studenten nauwkeuriger dan tot nu toe
gebruikelijk was worden beschreven. Dit betekent dat studenten een duidelijker
beeld kunnen krijgen van het onderwijskundig profiel van de instelling en
welke voorzieningen in dat verband ter beschikking staan bij de
diverse instellingen. Het onderwijskundig profiel omvat daarbij ook de normen
die de instelling hanteert ten aanzien van de kwaliteit van het onderwijs.Op deze genoemde elementen zullen zich dus verschillen kunnen manifesteren,
waarmee studenten in de gelegenheid worden gesteld kwaliteitsoverwegingen
nadrukkelijker een rol te laten spelen bij de keuze voor een bepaalde instelling
of opleiding. Hierbij is echter, zoals ik ook tijdens de behandeling van het
wetsvoorstel Kwaliteit en Studeerbaarheid heb aangegeven, sprake van een ontwikkelingsproces. 40Wat is de stand van zaken met betrekking tot de invoering van een
studentenchipkaart als collegekaart ? Welke mogelijkheden gaat deze kaart
bieden, afgezien van het gebruik als traditionele collegekaart? Is het de
bedoeling dat het ook als «plastic geld» gebruikt gaat worden
? Zo ja, hoe wordt er dan omgegaan met de aanbieders van «plastic geld»
?De stand van zaken met betrekking tot de invoering van de Studenten Chip
Kaart (SCK) is als volgt. De kaart wordt geleverd door de Stichting SCK, die
bestuurd wordt door PTT-Telecom en IBM. De stichting werkt samen met de IB-Groep.
Afnemers zijn op dit moment 3 universiteiten, 4 hogescholen en 2 mbo-instellingen,
met in totaal ongeveer 80 000 studenten en medewerkers die de kaart gebruiken.De kaart wordt toegepast als collegekaart, als toegangs- en bibliotheekpas,
als oplaadbare telefoonkaart en als electronische portemonnee (dankzij de
op de kaart aangebrachte Chipper-functie). Tevens kan de kaart gebruikt worden
om bij de IB-Groep geregistreerde gegevens op te vragen en (in beperkte mate)
gegevens te muteren. Het is de bedoeling van de Stichting SCK de kaart ook
bruikbaar te maken als electronische sleutel die toegang geeft tot allerlei
diensten die via Internet worden aangeboden. Ook bestaat de mogelijkheid voor
aanbieders van andere chipkaart-funkties om mee te liften met de SCK.De instellingen zijn vrij bij de keuze van een chipkaart voor hun studenten.
Zij kunnen kiezen voor de kaart van de Stichting SCK, maar ook voor een kaart
van een andere aanbieder. De prijs/prestatie-verhouding van een kaart zal
daarbij in belangrijke mate beslissend zijn. blz. 12 41Kan het verschil toegelicht worden tussen het op bladzijde 20 genoemde
bedrag voor beleidsimpulsen exclusief herschikkingen van 458 miljoen en de
uit tabel 3.1 voortvloeiende som van 352,5 mln?Het bedrag van 458 miljoen bestaat uit het bedrag van 352,5 miljoen voortvloeiend
uit tabel 3.1 exclusief het daarin begrepen, via herschikking vrijgemaakte,
bedrag van f 35 miljoen voor onderwijsassistenten en inclusief het in
tabel 3.1 vermelde bedrag van f 140 miljoen voor het Kwaliteit en Studeerbaarheidsfonds. blz. 13 42Hoe gaat het bedrag van 10 miljoen gulden (oplopend tot 30 miljoen
in 1999) worden ingezet om de informatie- en communicatietechnologie in het
onderwijs te versterken?Op dit moment wordt nog gewerkt aan een voorstel voor de precieze inzet
van deze middelen.De Kamer wordt daarover zo snel mogelijk geïnformeerd. 43In de Staatscourant van 3 oktober 1996 staat dat de Europese Commissie
het gebruik van computers op school gaat stimuleren. Hiervoor is 215 mln uitgetrokken.
Is er afstemming en overleg over de inzet van de 10 mln die Nederland als
extra impuls wil investeren?De Europese Commissie heeft een Taskforce ingesteld die onlangs heeft
geadviseerd over Educational Software and Multimedia. In december zullen uitnodigingen
naar de lidstaten gaan om voorstellen voor besteding in te dienen. Uiteraard
zal voor Nederland de mogelijke besteding in samenhang met investering vanuit
de nationale begroting plaatsvinden. 44Op bladzijde 5 wordt gesteld dat er ook in het basisonderwijs te
weinig computers zijn. Kan in het kort in beeld gebracht worden wat beschikbaar
is versus wat nodig is (financieel en anderzijds) voor een dusdanige situatie
in po en vo zodat ook inderdaad verwacht mag worden dat de computer een integraal
onderdeel gaat uitmaken van het lesprogramma?Zie het antwoord op de vragen 12 en 42. 45Kan een overzicht worden gegeven van de in het verleden uitgetrokken
bedragen voor het bevorderen van het gebruik van computers in het basisonderwijs?
Wat betekent de huidige impuls voor informatie- en communicatietechnologie
nu concreet voor de scholen uitgedrukt in aantallen leerlingen per computer?In de periode 1989–1995 werd in totaal 137 miljoen uitgegeven in
het kader van COMENIUS/PRINT project ten behoeve van een stimuleringsactie
met betrekking tot de levering van computers (30 000 pc's), randapparatuur,
software, scholing en begeleiding ten dienste van het PO.Voortvloeiend uit de beleidsbrief Informatietechnologie in het Primair
Onderwijs (TK 1995) is in Londo structureel 28 miljoen extra per jaar opgenomen
ten behoeve van vervanging en onderhoud. Voorts wordt 3,9 miljoen per jaar
beschikbaar gesteld tot en met 1998 voor methodegebonden softwareontwikkeling
en software-ontwikkeling en f 750 000,– voor software-ontwikkeling
voor groep 2/3 van het (V)SO groep 2/3.Wat betreft de nieuwe ICT impuls en de precieze inzet van middelen wordt
hier verwezen naar de vragen 12, 13 en 42. 46Kan een zo recent mogelijk overzicht worden gegeven van de ontwikkelingen
in de wachtgelduitgaven over het jaar 1996?Over de feitelijke ontwikkelingen van de wachtgelduitgaven in de sectoren
PO, VO, BVE en HBO wordt het ministerie maandelijks door USZO-Groningen op
de hoogte gesteld. Zie voor de situatie tot en met de maand september onderstaand
overzicht. Uitgaven en ontvangsten USZO-Groningen januari september
1996 Sectoruitgavenontvangstennetto-wachtgelduitgavenPO144.119.9124.2VO161.911.4150.5BVE119.24.9114.3PF425.236.2389.0    HBO154.93.6151.3In het bovenstaande overzicht is nog geen rekening gehouden met de uitgaven
voor de door USZO Heerlen met ingang van 1/1/1996 verstrekte suppletie-uitkeringen.
Volgens USZO Heerlen zullen de uitgaven voor suppletie-uitkeringen in 1996
op jaarbasis naar verwachting voor de PF-sectoren 47 miljoen bedragen en voor
het HBO 3 miljoen. Tot en met de maand september kan het bedrag op basis van
deze opgave dan worden geschat op ongeveer 35 miljoen voor de PF-sectoren
en ongeveer 2 miljoen voor het HBO. Inclusief de uitgaven voor suppletie-uitkeringen
bedragen de netto-wachtgelduitgaven tot en met de maand september van dit
jaar voor de PF-sectoren derhalve 424 miljoen en voor het HBO 153,3 miljoen.In de sectoren WO en OWB bedragen de tot en met de maand september gerealiseerde
wachtgelduitgaven respectievelijk 236 miljoen en 24 miljoen. 47Waar wordt de 100 miljoen gulden voor de wachtgelden precies aan
besteed? Gaat het hier wederom om een overschrijding van het budget of om
beleidsmaatregelen ?Door het kabinet is bij de besluitvorming over de Kaderbrief 1997 besloten
om 100 miljoen structureel toe te voegen aan de begroting van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen ten behoeve van de wachtgeldproblematiek.
Deze middelen worden gebruikt ter bekostiging van het dit jaar met het Participatiefonds
gesloten akkoord uit hoofde waarvan de wachtgeldbudgetten in de sectoren PO,
VO en BVE voor de periode 1996–2000 zijn vastgesteld.Een deel van de 100 miljoen (circa 50 à 60 miljoen) is aangehouden
als risico-reserve voor de wachtgeldproblematiek in afwachting van de uitkomsten
van het wachtgeldonderzoek. 48Kan een toelichting gegeven worden op de rol van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op het programma Ecologie, Economie en
Technologie? Wat houdt dit programma concreet in voor het onderwijs?Het programma EET heeft tot doel bedrijven en kennisinstellingen te stimuleren
onderzoek te doen naar nieuwe technologieën die een brugfunctie kunnen
vervullen tussen economie en ecologie. Hiertoe dienen krachten tussen bedrijven
onderling en tussen bedrijven en kennisinstellingen te worden gebundeld. Dit
betekent realisatie van een structurele verbetering van de kennispositie in
Nederland (door het vergroten van innoverend vermogen van bedrijfsleven en
kennisinstellingen) en tegelijkertijd het structureel verbeteren van de samenwerking
tussen bedrijven en kennisinstellingen. Bij EET gaat het dus niet om onderwijs
maar om onderzoek. blz. 14 49Kan worden aangegeven op welke wijze de herschikking ter waarde van
35 miljoen ten behoeve van de onderwijsassistenten tot stand is gekomen? Op
welke begrotingspost drukt dit bedrag? Kan hetzelfde worden aangegeven voor
het bedrag voor bestuurlijke krachtenbundeling?Kan een overzicht van alle prioriteiten en posterioriteiten in financiële
zin in de begroting worden gegeven? Kunnen daarbij de mutaties per artikel
betrokken worden?In 1997 en 1998 wordt het grootste deel van de herschikking ten behoeve
van de onderwijsassistenten van f 35 miljoen ten laste gebracht van de
T&B-opbrengst, te weten f 35 miljoen in 1997 en f 26 miljoen
in 1998. Het restant benodigd in 1998 van 9 miljoen alsmede het structureel
met ingang van 1999 benodigd bedrag van f 35 miljoen wordt gedekt uit
de opbrengst van de aanscherping van de criteria voor het gewicht 1,25.De beleidsimpuls bestuurlijke krachtenbundeling is bedoeld om de mogelijkheden
tot het voeren van een adequaat kwaliteits- en personeelsbeleid te vergroten
en is mede gericht op het vermijden van arbeidsmarktknelpunten. De kosten
van de beleidsimpuls worden voor een groot deel gedekt door het arbeidsmarktknelpuntenbudget
primair onderwijs. Daarnaast heeft binnen het totaal van de onderwijsbegroting
in het kader van de begrotingsvoorbereiding 1997 een aantal (kleinere) herschikkingen
plaatsgevonden. Uit het totaal van deze herschikkingen zijn middelen voor
beleidsimpulsen vrijgemaakt waarvan f 10 miljoen in 2000 en f 20
miljoen structureel vanaf 2001 ten behoeve van bestuurlijke krachtenbundeling
ingezet worden.Een overzicht van de prioriteiten is opgenomen in tabel 3.1 «Beleids-
 impulsen» op bladzijde 12 van de Memorie van Toelichting. Op bladzijde
17 staat in tabel 3.2 een overzicht met de posterioriteiten. In bijlage 1
bij deze antwoorden is voor beide tabellen de aansluiting gegeven met de mutaties
op artikelniveau. 50In het onderhandelaarsakkoord voor de CAO 1996–1998 is afgesproken
dat een deel van het zogenaamde arbeidsmarktknelpuntenbudget zal worden ingezet
voor het stimuleren van bestuurlijke schaalvergroting in het primair onderwijs.
Hoe wordt daar invulling aan gegeven en wat wordt onder bestuurlijke schaalvergroting
en krachtenbundeling precies verstaan? Daadwerkelijke bestuurlijke fusies
of mag het ook gaan om krachtenbundeling die niet gebaseerd is op fusie van
scholen?Zie het antwoord op vraag 97. 50aHoe wordt via herschikking binnen de onderwijsbegroting een bestuurlijke
krachtenbundeling gerealiseerd?Zie antwoord op vraag 49. 51Welke voorwaarden worden geschapen voor een verantwoorde invoering
van de lump-sumfinanciering in het primair onderwijs? Wanneer kan aan die
voorwaarden worden voldaan en welke voorbereidingen zijn al getroffen om tot
invoering van de lump-sumfinanciering in het basisonderwijs over te gaan? Mede naar aanleiding van het «Schevenings Beraad» is een aantal
onderzoeken verricht naar de toekomstige vormgeving van de bekostiging in
het primair onderwijs. Daarbij is ook gekeken naar de voorwaarden waaronder
een verantwoorde invoering van lump-sum financiering in het primair onderwijs
mogelijk is.De resultaten van deze onderzoeken zullen worden meegenomen bij de verdere
gedachtevorming over het toekomstige bekostigingssysteem voor het primair
onderwijs. In dat kader komt tevens aan orde de stand van zaken bij het zogenoemde
«Voorburgs overleg» met besturenorganisaties en VNG over bestuurlijke
krachtenbundeling alsmede de uitwerking van het voornemen om bestuurlijke
krachtenbundeling en schaalvergroting in het primair onderwijs te stimuleren.Het streven is deze notitie begin 1997 aan u aan te bieden. 52In welke verhouding staat de incidentele impuls voor de materiële
voorzieningen in het voortgezet onderwijs tot de feitelijk bestaande onderhoudsachterstanden?
Hoe hoog zijn de onderhoudsachterstanden en hoe is de spreiding van de achterstanden
over het scholenbestand in het voortgezet onderwijs?Waaruit blijkt, dat met de verhoging van het budget voor materiële
voorzieningen in het voortgezet onderwijs met 52 miljoen gulden het budget
op een aanvaardbaar niveau is gebracht? De normeringscommissie is immers van
mening dat het huidige budgetniveau van 400 miljoen te laag is. Komt de incidentele
impuls van 26,6 miljoen bovenop de structurele verhoging?Zoals ook aangegeven in de beleidsnota BSM (blz. 11), u toegezonden bij
brief van 12 juli jl. kenmerk VO/FB-96 013 859, is er sprake van
een totale problematiek van 400 miljoen, waarvan ca 80% (320 miljoen) voor
rekening van de scholen komt. De incidentele impuls van 26,6 miljoen in 1997
en 23,3 miljoen in 1998, welke komt op de structurele verhoging, lost dus
slechts een deel van de knelpunten op (50 ten opzichte van 320 miljoen). Echter,
zoals weergegeven op blz. 12 van de beleidsnota, kunnen scholen zelf ook in
belangrijke mate bijdragen aan een oplossing door het afstoten van overtollige
gebouwen en het aanwenden van een deel van de reserves.De spreiding over de scholen kan als volgt worden weergegeven: bouwjaarachterstand
volgens NIBAG per m2na '85f 10,– 76
tot en met 85f 31,– 56 tot en met 75f 46,– voor
1956f 44,–Uit het bovenstaande blijkt dat de onderhoudsachterstanden het sterkst
zijn bij gebouwen van vóór 1976. Daarbij komt dat uit het IOO-onderzoek
blijkt dat bij deze gebouwen bovendien naast extra onderhoudskosten ook meer
energiekosten optreden. De incidente impuls zal dan ook op de gebouwen van
vóór 1976 worden gericht.De resterende onderhoudsachterstand kan door de structurele verhoging
van het BSM-budget met 52 miljoen geleidelijk aan worden ingelopen.Wat betreft de vraag naar een aanvaardbaar niveau van de jaarlijkse vergoeding.
Mijn opvatting dat met een budgetverhoging van 52 miljoen de jaarlijkse vergoeding
op een aanvaardbaar niveau is gebracht, is gebaseerd op de analyses in het
evaluatierapport BSM, dat de Kamer is toegezonden met dezelfde brief van 12
juli jl.. Hoewel dit rapport niet in enkele zinnen valt samen
te vatten, kan ten aanzien van de hoofdlijnen het volgende worden opgemerkt.
Het benodigde budget per kostencategorie is weergegeven op pag. 53 van het
rapport. Dat leidt tot het benodigde budget zoals weergegeven op pag. 55 van
het rapport in tabel 14. De onderbouwing van het berekende budget per kostencategorie
is opgenomen in de bijlagen bij het rapport. blz. 15 53Kan worden aangegeven op welke wijze herschikking ter waarde van
30 miljoen ten behoeve van speerpunten in het mavo/vbo beleid tot stand is
gekomen en op welke begrotingsposten dit drukt?De middelen voor deze herschikking zijn gevonden binnen het totaal van
de VO-begroting, vooral door lagere uitgaven dan eerder geraamd was in verband
met fusies. blz. 16 54Over welke vakgebieden en in welke verhouding worden de middelen
voor jonge hoogleraren verdeeld?De kosten van de regeling bedragen 20 miljoen gulden op jaarbasis, gedurende
vier jaar.De minister draagt de helft bij (vier jaar lang 10 miljoen gulden); van
de universiteiten en NWO wordt een bijdrage verwacht van elk 5 miljoen gulden
per jaar, dus in totaal eveneens vier jaar lang 10 miljoen gulden. In 1997
zijn middelen beschikbaar voor de chemie en in 1998 voor de letteren, die
vervolgens in een periode van vier jaar worden besteed. blz. 17 55Hoe wordt de nieuwe beleidsimpuls voor de fiscale facilitering in
het leerlingwezen nader vormgegeven? Wat zijn de eerste resultaten van de
fiscale facilitering? Is het juist dat BVE-instellingen geen extra middelen
ontvangen als het aantal deelnemers aan het leerlingwezen stijgt? Zo ja, wordt
dan op deze wijze deelname aan het leerlingwezen niet ontmoedigd?Er is geen sprake van een nieuwe beleidsimpuls voor de fiscale facilitering
in het leerlingwezen.Op dit moment is nog niet bekend hoeveel nieuwe leer-arbeidsplaatsen de
fiscale faciliteit heeft opgeleverd. Thans wordt door het Colo en het Economisch
Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf onderzoek verricht naar de effectiviteit
van de maatregel. Dit onderzoek zal medio 1997 worden afgerond.Het is onjuist dat instellingen geen extra middelen ontvangen als het
aantal deelnemers in het leerlingwezen stijgt want de bekostiging is gebaseerd
op het aantal deelnemers. 56Kan een kwantitatief beeld worden gegeven van de effectiviteit van
de beleidsinspanningen op het gebied van inburgering en Nederlands als tweede
taal? In 1996 worden 19 215 inburgeringstrajecten bekostigd door de rijksoverheid.
Uit de tweede meting van de monitor inburgering blijkt dat in de eerste helft
van 1996 6205 nieuwkomers en 1758 oudkomers zijn gestart met een inburgeringsprogramma.
Over geheel 1996 verwachten de responderende gemeenten dat 14 284 nieuwkomers
en 2455 oudkomers zullen voldoen aan de afrekeningsnorm.Het daadwerkelijke effect van de ingezette rijksmiddelen voor volwasseneneducatie
is in belangrijke mate afhankelijk van de wijze waarop de gemeenten deze middelen
inzetten. In de notitie «De wachtlijsten weg?», gevoegd bij mijn
brief van 6 mei 1996 (BVE/K&P-96011154), heb ik u geïnformeerd over
de effectiviteit van het actieplan Weg met Wachtlijsten. Het actieplan is
in die zin effectief geweest, dat:– de capaciteit van het aanbod NT2 sterk is toegenomen;– de intensiteit van NT2-cursussen is toegenomen;– een geleidelijke daling plaatsvindt van de omvang van de wachtlijsten. Tabel: Aantallen NT2 deelnemers in de volwasseneneducatie  1992199319941995Basiseducatie61 00082 00085 00090 000VAVO8 00012 00027 00026 000Totaal69 00094 000112 000116 000Bronnen: Inspectie, SVE. 57Hoeveel middelen zijn beschikbaar voor de wachtgeldgevolgen van de
herstructureringsoperatie in het kunstvakonderwijs en waar zijn die middelen
in de begroting te vinden?Wat zijn de verwachtingen t.a.v. van het benodigde volume voor de
wachtgeldverplichtingen die voortvloeien uit de bezuinigingen op het kunstvakonderwijs?Voor de wachtgeldgevolgen/andere herstructureringsuitgaven van de herstructureringsoperatie
in het kunstvakonderwijs zijn de volgende middelen beschikbaar (x f 1
miljoen): 19981999200020012002200320043,28,011,413,48,44,21,4Deze middelen zijn, voor zover vallend binnen de meerjarenraming, opgenomen
op artikel 26.02 overige rechtspositionele uitkeringen.De bezuinigingen op het kunstvakonderwijs belopen uiteindelijk vanaf het
jaar 2001 een bedrag van 25 miljoen gulden structureel. Dit zal zich naar
verwachting hoofdzakelijk vertalen in formatieve krimp. Het kabinet is bereid
onvermijdbare reorganisatiekosten als gevolg van de herstructurering af te
dekken. Hiervoor wordt uitgegaan van een maximaal totaalbudget van 50 miljoen
gulden. Ook wordt er van uitgegaan dat instellingen in hun personeelsbeleid
zo vroeg mogelijk zullen anticiperen op de uitkomsten van het herstructureringsplan
dat de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in het Algemeen
Overleg met de Tweede Kamer over enkele HOOP onderwerpen op 3 oktober 1996
aan de kamer heeft toegezegd. 58Hoe valt te verklaren dat de wijziging van de reisvoorziening voor
mbo-studenten per 1 november 1998 reeds in 1997 een bezuiniging van 12 miljoen
zal opleveren?Het voorstel van de commissie Kruse genereert deze besparing niet geheel
volgens de budgettaire verwerking. De exacte wijze van invulling van de taakstelling
is echter ook afhankelijk van de mogelijkheden om te komen tot een vervolgcontract
met de OV-bedrijven.Pas als hierover meer duidelijkheid bestaat, zal over de definitieve invulling
van de taakstelling worden besloten. blz. 18 59Is het juist dat de gepresenteerde bezuiniging op de studiefinanciering-mbo
voor betrokkenen neerkomt op een lastenverzwaring? Hoe verhoudt deze maatregel
zich tot het beleid van het kabinet inzake lastenverlichting voor burgers
en bedrijven? Hoe verhoudt deze maatregel zich tot het regeeraccoord (blz.
30), waarin staat dat ook de mbo-sector van bezuinigingen zou worden ontzien?
Ligt het om deze reden niet voor de hand om ombuigingen binnen de mbo-sector
ook aan deze sector ten goede te laten komen?Het antwoord op de vraag of de ingeboekte bezuiniging voor betrokkene
een lastenverzwaring betekent is afhankelijk van de invulling van deze bezuiniging
door een bepaalde maatregel. Het kabinet moet daar nog een besluit over nemen
naar aanleiding van het eerste advies van de commissie Kruse. Bij de uiteindelijke
invulling zal de doelmatigheid van de ingreep, mede in het licht van een evenwichtige
verantwoordelijkheidsverdeling, een belangrijke rol spelen. 60Wordt de beleidsreactie op het tweede rapport van de commissie-Kruse
(mbo/sf) vóór de plenaire behandeling van de begroting aan de
Kamer toegezonden?Neen. Een eerste reactie zal u binnenkort toegezonden worden. Het definitieve
kabinetsstandpunt zal enige tijd op zich laten wachten. 61Bestaat er een onderzoek naar de verhouding tussen een korting op
de studiefinanciering en de toegankelijkheid? Zo ja, wat zijn daarin de gegevens
over het mbo?Bij de behandeling van het eerste wetsvoorstel prestatiebeurs is een motie
van het lid van uw Kamer Van der Ploeg aangenomen, waarbij gevraagd is om
een toegankelijkheidsmonitor. Ter uitvoering hiervan is een aantal intitiatieven
genomen:a) Aan de Onderwijsraad is gevraagd een veldverkenning uit te voeren op
het thema «toegankelijkheid van het Nederlandse onderwijs». De
raad is gevraagd aan te geven welke facetten van belang zijn, welke ontwikkelingen
zich voordoen, welke opvattingen bij betrokken instellingen en personen leven.
Op basis van het resultaat van deze verkenning zal een verdere vraagstelling
worden geformuleerd voor het adviesprogramma van 1997. De Kamer is hiervan
op de hoogte gesteld in mijn brief van 25 juni jl., waarbij onder andere de
adviesaanvraag aan de raad was gevoegd;b) door het SEO/SCO is een onderzoek gedaan onder degenen die niet verder
gaan studeren en betreft de vraag in hoeverre de gewijzigde condities
voor studenten op het terrein van de studiefinanciering en les- en collegelden
van invloed zijn op het doorstroomgedrag van havo-, mbo- en vwo-gediplomeerden.
Dit onderzoeksrapport (Uitstel of afstel) is onlangs aan de Kamer ter kennisname
gezonden met een reactie mijnerzijds. Voor het mbo zijn in dit onderzoek geen
signifikant andere conclusies gevonden dan voor leerlingen in het havo en
vwo. De twee voornaamste conclusies waren daarbij:* de gewijzigde arrangementen leiden wel tot uitstel maar niet tot afstel
van plannen om verder te studeren. Hierbij is geen verschil tussen leerlingen
met verschillende vooropleidingen en uit verschillende milieus;* de gegevens suggereren dat kinderen uit lagere sociale milieu's bij
oplopende studieschulden eerder zullen besluiten niet te gaan studeren in
het hoger onderwijs. Het betreft hier verwachtingen, geen feitelijk gedrag.
Ook hierin is geen verschil bij vwo'ers, havo'ers en mbo'ers;c) door het EIT is een onderzoek verricht naar lenen en aflossen in de
studiefinanciering. Het eerste rapport, betreffende een monitoring van leengedrag
en schuldontwikkeling, zal een dezer dagen aan mij worden aangeboden. Ik zal
het rapport zo spoedig mogelijk daarna aan de Kamer zenden. 62Waarom wordt de relatie leerplicht en kosteloos onderwijs los gelaten
bij de vervroeging van de inning van de lesgelden? Is bij de leerplicht derhalve
naar de mening van het kabinet ook sprake van rechtsongelijkheid? Zo ja, zijn
er plannen om de leerplicht in dezelfde zin als de lesgeldmaatregel aan te
passen?De relatie die nu bestaat tussen (volledige) leerplicht en kosteloos onderwijs
door middel van het leeftijdscriterium leidt tot rechtsongelijkheid voor de
burger. Er bestaat immers (nog) geen partiële lesgeldplicht. Met de maatregel
tot vervroegen van de lesgeldplicht en het naar rato betalen van het lesgeld
wordt ook bij de lesgeldplicht het partiële begrip ingevoerd en daarmee
de bestaande rechtsongelijkheid weggenomen.Het hanteren van hetzelfde leeftijdscriterium voor leerplicht en lesgeldplicht
leidt tot rechtsongelijkheid ten aanzien van de lesgeldplicht en tot een (groot)
verschil in budgettaire consequenties voor de burger. Er bestaat immers (nog)
geen partiële lesgeldplicht. In de leerplichtwet bestaat het begrip partiële
leerplicht al en is derhalve geen sprake van rechtsongelijkheid. Met de maatregel
tot vervroegen van de lesgeldplicht en het naar rato betalen van het lesgeld
wordt ook bij de lesgeldplicht het partiële begrip ingevoerd en daarmee
de bestaande rechtsongelijkheid grotendeels weggenomen. Door het niet aanpassen
van de leerplichtwet in deze zin wordt voorkomen dat leerlingen als gevolg
van de lesgeldmaatregel tussentijds gaan uitstromen. Daarbij zal de toegankelijkheid
van het onderwijs voor deze nieuwe groep lesgeldplichtigen worden gewaarborgd
door de mogelijkheid van lesgeldcompensatie in de WTS voor de lagere inkomens.
Er zijn derhalve geen plannen om de leerplicht in dezelfde zin aan te passen. 63Kan een overzicht worden gegeven van de «overige bezuinigingen»
die het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen oplopend tot 30,3
miljoen gaat doorvoeren?In bijgaande tabel is per beleidsterrein aangegeven wat het aandeel is
van het betreffende terrein in de overige bezuinigingen en in korte bewoordingen
hoe deze is ingevuld. beleidsterreinaandeel
(x f 1 mln)invulling ministerie algemeen0,5korting
op incidentele loonstijging po8,4bevriezing verzilveringstarief,
vrijval middelen Belgische scholen vo6,3korting vernieuwingsgelden,
internationaliseringsmiddelen bve3,2korting middelen ten
behoeve van beleidsagenda-activiteiten hbo2,2korting overige
uitgaven wo4,6korting exploitatie-uitgaven universiteitenowb1,0versleuteld over zeven instellingen sfb2,7korting
op inningskosten overige programma-uitg.0,6korting artikel
26.08, overige programma-uitgaven cultuur0,8korting prijscompensatieblz. 19 64Welk aandeel hebben respectievelijk scholieren in het primair en
voortgezet onderwijs en studenten in het hoger onderwijs in de lagere raming
van de aantallen leerlingen en studenten? Voor welk deel wordt dit achtereenvolgens
veroorzaakt door demografische ontwikkelingen, door veranderde verwachtingen
ten aanzien van de verblijfsduur en door uitstel van studiekeuze?Zie het antwoord op vraag 65 en op vraag 67. 65In hoeverre zullen scholen geconfronteerd worden met nieuwe wachtgeldaanspraken
als gevolg van de daling in de ramingen met betrekking tot aantallen leerlingen
en asielzoekers? Kan deze problematiek inzichtelijk gemaakt worden?De daling van het aantal asielzoekers is verwerkt in de bijgestelde raming
van het leerlingenaantal. Voor wat betreft deze neerwaarts bijgestelde raming
van de leerlingenaantallen geldt het volgende. Niet iedere bijstelling van
de raming van het aantal leerlingen en studenten maakt automatisch een bijstelling
van de wachtgeldbudgetten noodzakelijk. Een bijstelling van het totale aantal
leerlingen en studenten kan effect hebben op de macro-werkgelegenheid binnen
het onderwijs (andere factoren als bijvoorbeeld de klassengrootte spelen hierbij
eveneens een belangrijke rol). Een stijging of daling in de macro-werkgelegenheid
binnen het onderwijs leidt echter niet automatisch tot een daling respectievelijk
stijging van het aantal wachtgelders. Zowel het destijds verrichte IOO-onderzoek
als het recente grote wachtgeldonderzoek wijzen hierop. De vraag is namelijk
welke gevolgen geringe mutaties in de macro-werkgelegenheid hebben voor de
werkgelegenheid op het niveau van de instelingen en vervolgens voor het ontstaan
van wachtgelden. Hierbij speelt onder meer het natuurlijk verloop binnen de
instellingen een belangrijke rol. Als gevolg van dit natuurlijk verloop hoeven
geringe mutaties van het aantal leerlingen en studenten niet te leiden tot
gedwongen ontslagend omdat instellingen de gevolgen van deze mutaties hierdoor
zelf kunnen opvangen.De neerwaartse bijstelling van de leerlingenaantal heeft overigens niet
voor iedere onderwijssector dezelfde betekenis. Zo is de komende jaren in
het primair onderwijs nog steeds sprake van een stijgend leerlingenaantal,
maar is het stijgingspercentage enigszins neerwaarts bijgesteld. In het algemeen werden de risico's van de handhaving van wachtgeldbudgetten
in dit verband, mede gelet op het complex van factoren dat een rol speelt
bij het ontstaan van wachtgelden, als aanvaardbaar beschouwd.Overigens zij vermeld dat er geen sprake is van een daling van de macro-werkgelegenheid
binnen het onderwijs. 66Wat zijn de oorzaken van het geringere bedrag aan opgenomen studieleningen?In de eerste plaats is er een ramingstechnische reden voor de bijstelling
van de ramingen voor leenuitgaven.Met de invoering van het ouderonafhankelijk lenen per 1 januari 1995 kan
elke studerende, die in aanmerking komt voor studiefinanciering, het verschil
tussen het maandbudget enerzijds en basisbeurs en eventuele aanvullende beurs
anderzijds bijlenen. Het potentiële aantal leners is daardoor uitgebreid
met die studenten die alleen een basisbeurs hebben, terwijl studenten met
een gedeeltelijke aanvullende beurs hun studielening kunnen verhogen met het
ontbrekende deel van de aanvullende beurs. Om te kunnen ramen in hoeverre
deze nieuwe leenfaciliteit zou worden benut, is bij de vorige begroting uitgegaan
van de opname-percentages van de studieleningen in 1994, die toen nog afhankelijk
waren van de hoogte van het ouderlijk inkomen. Uit de realisaties over 1995
blijkt dat een beperkter aantal studenten leent en dat daarvan ongeveer een
derde minder dan het maximumbedrag aan lening opneemt. In bedragen gemeten
betekent dit dat in 1995 ongeveer 25% van het maximale leenrecht ook daadwerkelijk
is opgenomen. Dit is beduidend minder dan op grond van de gegevens over 1994
kon worden aangenomen. Dit verklaart de neerwaartse bijstelling van de ramingen. 67Waardoor wordt de geringere onderwijsdeelname veroorzaakt?De verschillen tussen de leerlingenramingen voor het voltijd-onderwijs
ten behoeve van begroting 1997 en de oude raming (voor WO en HBO conform HOOP'96)
lopen op van – 26 000 in 1996/97 tot – 91 000
in 2001/02:  povombohbowototaal1996/97–  4.2–  5.6– 
9.9–  6.40– 26.1 1997/98– 
6.5–  8.6– 16.1–  9.20– 40.41998/99– 12.8–  6.8– 19.4– 
8.90– 47.9 1999/00– 25.7– 
9.3– 19.8–  8.90– 63.72000/01– 39.0– 11.5– 18.9– 
4.50– 73.9 2001/02– 47.4– 12.1– 17.5– 14.40– 91.4Bovenstaande tabel heeft betrekking op de verschillen tussen twee opeenvolgende
ramingen; de tabel zegt dus niets over de ontwikkeling van aantallen leerlingen/studenten
als zodanig.Het aandeel van po, vo, mbo en hbo in deze verschillen bedraagt in 1996/97
resp. 20%, 20%, 40% en 20%. Deze aandeelcijfers veranderen in de loop van
de meerjarenraming: in 2001/02 valt meer dan de helft van het verschil onder
primair onderwijs.De verschillen bij het primair onderwijs zijn vrijwel geheel te beschouwen
als demografisch effect, te weten minder geboorten en immigratie èn
een daling van het aantal asielzoekers, zoals eveneens aangeduid op pagina
19.De verschillen bij het voortgezet onderwijs worden grotendeels verklaard
uit een kortere gemiddelde verblijfsduur. Bij het middelbaar beroepsonderwijs moet de vermindering gezien worden
als combinatie van een autonome daling èn een verschuiving van mbo
naar leerlingwezen als gevolg van de fiscale stimulering van het leerlingwezen.Bij het hoger beroepsonderwijs is de daling vooral een effect van de verwachte
effecten van de cursusduur-verkorting in het hbo. De raming van het wetenschappelijk
onderwijs is ongewijzigd gebleven. 68Kan de wijze waarop de prijsindexering van normbedragen voor studiefinanciering
tot het bedrag van 77 miljoen in 1997, oplopend tot 80 miljoen in 2000 worden
toegelicht? Is het effect van deze prijsindexering voor 1997 groter dan het
effect van de afname van de studentenaantallen? Leidt deze indexering in 1997
of daaropvolgende jaren tot een hogere basisbeurs? Zo nee, op welke wijze
wordt dit bedrag dan aangewend?De indexering van de studiefinanciering op grond van de opgetreden prijsontwikkeling
gaat als volgt in zijn werk. Eerst worden de normbedragen aangepast voor de
opgetreden prijsstijging. De stijging van de normbedragen wordt in eerste
instantie vergoed in de basisbeurs. Hiertoe wordt het normbedrag van de basisbeurs
eveneens met het stijgingspercentage van het prijspeil verhoogd. Het verschil
tussen de stijging van de normbedragen en de stijging van de basisbeurs wordt
vergoed in de aanvullende financiering. Degenen met recht op aanvullende beurs
krijgen het verschil in hun aanvullende beurs toegekend. Degenen die geen
recht hebben op aanvullende beurs kunnen het verschil in de vorm van rentedragende
lening vergoed krijgen.In het kader van de Stoeb (Student op eigen benen) is de basisbeurs echter
tot en met 1998 bevroren. Dat wil zeggen dat de stijging van de normbedragen
tot en met 1998 niet wordt vergoed in de basisbeurs. De stijging van het normbudget
wordt aldus in de aanvullende beurs vergoed danwel in de rentedragende lening.Rekening houdend met de aantallen uit de ontwerpbegroting 1997 is op die
basis een berekening gemaakt van de stijging van de uitgaven aan aanvullende
beurs en rentedragende lening. De hier gepresenteerde reeks bevat aldus de
meerjarige doorwerking van de prijsstijging 1996 voor zowel aanvullende beurs
als rentedragende lening. Deze bedragen worden naar de begroting van OCenW
overgeheveld vanuit de aanvullende post «indexering studiefinanciering»
die door Financiën wordt beheerd.Als gevolg van de afname van de studenten aantallen worden de uitgaven
in 1997 met 118 miljoen verlaagd, oplopend tot 122 miljoen in 2000 (mutatie
2.2 op pagina 204). Dit effect is groter dan het effect van de indexering.De indexering leidt zoals gezegd niet tot een hogere basisbeurs omdat
deze tot en met 1998 is bevroren. Eerst bij de prijsontwikkeling in 1999 wordt
de basisbeurs weer bij de indexering betrokken. Tot die tijd wordt de prijsstijging
dus alleen vergoed in de aanvullende beurs. De middelen die daardoor worden
vrijgespeeld (in de vorm van besparingen op beurs, zijnde relevante uitgaven
voor het beleidsmatig financieringstekort), zijn al ingezet bij de invulling
van de taakstellingen in eerdere begrotingen. blz. 20 69Doen er zich in het kader van de decentralisatie huisvesting thans
nog ernstige knelpunten voor bij de verdeling van de huisvestingsmiddelen
uit het gemeentefonds naar de gemeenten? Eind augustus hebben de beheerders van het gemeentefonds de gemeenten
ondermeer geïnformeerd over de hoogte van de historische vergoeding volgens
de stand op 1 juli 1996, de bijzondere vergoeding en de suppletie-uitkering
in verband met de overgangsregeling. Medio september heb ik de gemeenten ter
verificatie een specificatie toegezonden van de historische en bijzondere
vergoeding. De gemeenten zijn verzocht, indien noodzakelijk, binnen zes weken
op de toegezonden gegevens te reageren. Uit de tot nu ontvangen reacties zijn
geen ernstige knelpunten naar voren gekomen. Uit het totale beeld blijkt dat
het aantal nadeelgemeenten in vergelijking met de voorlopige gegevens nagenoeg
gelijk is gebleven en dat de verdeling van het nadeel evenwichtiger is geworden.
Zo is het aantal gemeenten met een nadeel van meer dan 3,75% verminderd van
28 naar 21. Het grootste nadeel bedraagt daarnaast nu 9,26% van de algemene
uitkering (was 13,75%). blz. 21 70Waarom zijn de ontvangsten ten gevolge van de overdracht van het
onroerend goed in de bve-sector niet doorgeschoven naar 1997, gezien het feit
dat het wetsvoorstel okf/bve nog niet is aangenomen en overdracht derhalve
nog niet heeft plaatsgevonden?Bij de indiening van het wetsvoorstel is uitgegaan van overdracht «om
niet». De ontvangsten in de begroting 1996 waren nog gebaseerd op overdracht
«om waarde». Dit is inmiddels vervallen, zie hiervoor de toelichting
op de 1e suppletoire wet van de begroting 1996. 71Hoeveel rente ontvangt de overheid op de omroepbijdragen? Welk deel
daarvan wordt al uitgegeven en wat resteert?Voor de rente op de Algemene omroepreserve wordt verwezen naar pagina
243 van de Rijksbegroting waar voor 1997 een rente-opbrengst van circa f 12,4
miljoen is ingeboekt. Op pagina 122 van de cultuurnota 1997–2000 zijn
de voornemens voor de besteding van de rente weergegeven. Overigens wordt
erop gewezen dat er op dit moment nog een aantal onzekerheden zijn met betrekking
tot de STER-opbrengsten voor 1997 en volgende jaren, zoals reeds is verwoord
in de beantwoording op vragen van de leden van de PvdA-fractie blz. 22 72Hoe verloopt de curve van het gemiddelde van de uitgaven voor onderwijs
plus onderzoek van alle OESO landen? En, hoe verloopt de curve van andere
relevante landen (Zuid-Korea, Singapore, Volksrepubliek China)?Een vergelijkbare curve van de gemiddelde uitgaven voor onderwijs plus
onderzoek van alle OESO-landen is voor de in de grafiek opgenomen periode
niet beschikbaar. Ook niet van de andere in de vraag genoemde relevante landen.Voor de onderwijsuitgaven als percentage van het BNP in 1992 wordt verwezen
naar onderstaande tabel.  Overheidsuitgaven
voor onderwijs als % BNP Nederland4,6 Denemarken6,1Zweden6,7 Frankrijk5,4 Ierland5,2 België5,2Groot-Brittannië4,6 Verenigde Staten5,2Bron: OECD, «Education at a Glance. OECD Indicators», Paris,1995,
table F01(B3), blz. 76. 73Kan in een grafiek worden getoond welke ontwikkeling de absolute
uitgaven voor onderwijs en onderzoek kennen in guldens van 1996?Bijgaand een grafiek van de ontwikkeling van het saldo van de gecorrigeerde1 (dus inclusief deze onderdelen) uitgaven en ontvangsten
voor onderwijs en onderzoek van het ministerie van OCenW uitgedrukt in miljarden
guldens van 1996. De cijfers zijn exclusief de uitgaven Cultuur.Het is lastig om een heldere en begrijpelijke grafiek te krijgen in de
periode 1983 tot 1991. Hiervoor zijn ingewikkelde correcties nodig. Er moet
onder andere rekening worden gehouden met de overgehevelde wachtgelden in
1989 naar de O&W-begroting. Verder zijn er correcties nodig voor Londo-nabetalingen
en SF- en incidenteelproblematiek. In plaats van een ongecorrigeerde onheldere
grafiek is er voor gekozen om deze periode door een lijn te benaderen.Uit deze grafiek blijkt dat de begroting in absolute zin in de periode
1993–2001 niet sterk is gewijzigd.{{ RAADPLEEG VOOR DEZE GRAFIEK HET GEDRUKTE KAMERSTUK }}74Wat is het aandeel van de uitgaven kinderbijslag in de grafiek op
bladzijde 22? Welk percentage van de kinderbijslag wordt in Nederland gemiddeld
aan onderwijs besteed?Het aandeel van de uitgaven kinderbijslag in de grafiek waarin het saldo
van de uitgaven voor onderwijs en onderzoek als percentage van het BBP wordt
afgebeeld, is 1,586 miljoen gulden voor de jaren 1983 tot en met 1986.
Deze correctie is uitgevoerd omdat in 1986 het Studiefinancieringstelsel is
gewijzigd. In 1986 stegen de uitgaven voor SF met dit bedrag ten laste van
het budget kinderbijslag op de begroting van SZW.De uitgaven voor kinderbijslag in de leerplichtige leeftijd zijn niet
in deze grafiek opgenomen. Er is geen bekende nationale statistiek waaruit
is af te leiden welk percentage van deze kinderbijslag in Nederland gemiddeld
aan onderwijs wordt besteed. De huishoudenquête van het CBS geeft wel
informatie over hoeveel geld een Nederlands gezin gemiddeld onderwijs besteed.{{ RAADPLEEG VOOR DEZE ENQUÊTE HET GEDRUKTE KAMERSTUK }}75Gelet op de ontgroening en vergrijzing in het onderwijs is het interessant
om te vernemen hoe de verhouding tussen de uitgaven aan onderwijs en onderzoek
als % van het BBP zich ontwikkelt als deze uitgaven gecorrigeerd worden voor
deze demografische ontwikkelingen. Kan dit in een grafiek worden gepresenteerd?Kunnen de uitgaven voor onderwijs, cultuur en wetenschappen als percentage
van het BBP, gecorrigeerd voor demografische ontwikkelingen, ook gepresenteerd
worden in een grafiek, waarbij de uitgaven voor kinderbijslag, WTS en studiefinanciering
niet worden opgenomen en de uitgaven voor fiscale facilitering leerlingwezen
wél?In de gepresenteerde periode 1983–2001 verandert de omvang van de
bevolking in de onderwijsrelevante leeftijd 4–27 jaar van f 5,5
miljoen (1983) tot f 4,72 miljoen (2001).Deze groep neemt dus met circa 14 procent af.In bijgaande grafiek is aangegeven hoe de uitgaven voor onderwijs en onderzoek
als percentage van het BBP zich ontwikkeld zouden hebben als gecorrigeerd
zou worden voor de demografische ontwikkeling van de leeftijdsgroep 4–27
jaar. Ook als deze correctie toegepast wordt, blijft een daling zichtbaar
van het deel van het nationaal inkomen dat aan onderwijs besteed wordt. {{ RAADPLEEG VOOR DEZE GRAFIEK HET GEDRUKTE KAMERSTUK }}Maar de betekenis van deze demografische correctie is beperkt. Naast de
demografische bevolkingsdaling is er sprake van een stijgende onderwijsdeelname
per leeftijdsgroep.De totale onderwijsdeelname verandert in de periode 1983 tot 2001 van
3,7 miljoen tot 3,486 miljoen: de totale onderwijsdeelname daalt in de periode
1983 tot 2001 met 6%. De demografische daling wordt deels dus gecompenseerd
door een hogere onderwijsdeelname per leeftijdsgroep. Daarom in de grafiek
tevens aangegeven hoe de uitgaven voor onderwijs en onderzoek als percentage
van het BBP als het aantal leerlingen in de periode 1983–2001 constant
zou zijn gebleven. Ook als deze correctie voor de deelname-ontwikkeling toegepast
wordt, blijft een daling zichtbaar van het deel van het nationaal inkomen
dat aan onderwijs besteed wordt.Ook is gevraagd om tevens een grafiek te presenteren waarin de uitgaven
voor kinderbijslag WSF en TSD niet zijn meegenomen, maar waarin de budgettaire
effecten van de fiscale stimulering van het Leerlingwezen op de onderwijsbegroting
zijn meegenomen. Zie hiervoor bijgevoegde tweede grafiek. blz. 23 76Welke waarde moet toegekend worden aan de presentatie van de kosten
per leerling in Nederland ten opzichte van het OESO-gemiddelde, gelet op de
zinsnede dat een dergelijke vergelijking problematisch is vanwege de verschillen
in nationale contexten? Gaat het bij deze kosten alleen om collectieve uitgaven
ten behoeve van het onderwijs? Hoe verhoudt het aandeel van collectieve uitgaven
in de totale uitgaven aan het onderwijs zich tot dit aandeel in andere OESO-landen?Internationale vergelijkingen dienen, gelet op de verschillen in nationale
contexten, altijd met omzichtigheid plaats te vinden. Op grond van de vergelijking
van een bepaald kwantitatief gegeven – zoals hier bij de kosten per
leerling in Nederland ten opzichte van het OESO-gemiddelde – zal nooit
een definitieve conclusie kunnen worden getrokken. Een dergelijke uitkomst
zal altijd in samenhang met andere gegevens moeten worden beschouwd, waarbij
rekening moet worden gehouden met de historisch en sociaal-economische bepaalde
ontwikkelingen in de onderwijsstelsels in de landen waarmee vergeleken wordt.
Daarnaast is uit de activiteiten in het kader van de indicatorenontwikkeling
door de OESO ook bekend dat de resultaten wat betreft het basis
en voortgezet onderwijs redelijk uitontwikkeld zijn. Op die onderwijsterreinen
is de mogelijkheid voor internationale vergelijken toegenomen. Op het gebied
van het hoger onderwijs zijn er nog een aantal elementen die de vergelijkbaarheid
ongunstig beïnvloeden, te weten een niet overal gelijke wijze van splitsing
van uitgaven voor onderwijs en onderzoek en de mate waarin studiefinancieringsuitgaven
worden meegerekend. Wat dit laatste betreft zijn het met name de indirecte
manieren van studiefinanciering – bijvoorbeeld door fiscale tegemoetkomingen
aan de ouders – die maken dat hier nog geen sprake is van een goede
internationale vergelijkbaarheid.Bij de OESO-gegevens gaat het om de totale uitgaven in een land ten behoeve
van onderwijs. Naast de collectieve uitgaven zijn dus de private uitgaven
in de gegevens opgenomen.Voor de verhouding in 1992 van het aandeel van de collectieve uitgaven
in de totale uitgaven aan het onderwijs in een aantal lidstaten van de OESO
wordt verwezen naar onderstaande tabel.  Overheidsuitgaven voor onderwijsals % BNPTotale
uitgaven voor onderwijsals % BNP(a) : (b) x 100  (a)(b) Nederland
*4,65,879 Denemarken6,17,878 Zweden6,77,886Frankrijk5,46,287 Ierland5,26,087België*5,26,087 Groot-Brittannië**4,65,288Verenigde Staten5,37,274 OECD-gemiddelde4,96,577Bron: OECD, «Education at a Glance. OECD Indicators», Paris,
1995, table F01(B3), blz. 76.* Uitgaven exclusief onderzoek, maar inclusief de onderwijsuitgaven LaVi.** Voor deze landen zijn de uitgaven voor het private onderwijs niet meegenomen
in de totale uitgaven voor onderwijs. 77Zijn er recentere OESO-cijfers met betrekking tot een internationale
vergelijking van de kosten per leerling dan die van 1992?Op dit moment zijn er geen recentere cijfers van de OESO. Nieuwe cijfers
zullen begin december 1996 door de OESO worden gepubliceerd. 78Moet uit de constateringen, dat het deel van het nationaal inkomen
dat aan onderwijs en onderzoek wordt besteed steeds geringer is geworden en
dat de bekostiging van het Nederlandse onderwijs daarmee sober doch doelmatig
is geworden worden opgemaakt, dat het geld voor die tijd niet efficiënt
en doelmatig werd besteed? En zo ja, waarom niet?Uit de uitspraak dat het deel van het nationaal inkomen dat aan onderwijs
en onderzoek wordt besteed steeds geringer is geworden en dat de bekostiging
van het Nederlandse onderwijs daarmee sober doch doelmatig is geworden, mag
niet worden opgemaakt dat in het verleden het geld niet efficiënt en
doelmatig werd besteed. Efficiëntie en doelmatigheid zijn begrippen welke
in de sociaal-economische context moeten worden bezien. blz. 24 79Is al overeenstemming bereikt met de BVE-Raad over de waardebepaling
van de gebouwen en over de leerlingtelling? Zo ja, wat zijn de uitkomsten?Over de systematiek van de waardebepaling van de gebouwen is met de BVE-Raad
overeenstemming met uitzondering van de te hanteren afschrijvingssystematiek
op de gebouwen.Over de leerlingtelling is met de BVE-Raad overeenstemming. blz. 25 80Wat wordt precies bedoeld met de zinsnede «bij de administratieve
organisatie is het draagvlak een punt van aandacht»? Is er wellicht
sprake van onwil?Zie het antwoord op vraag 80a. 80a«Om het draagvlak en de discipline op alle niveaus binnen het
ministerie te vergroten zal aan de hand van concrete producten het belang
van administratieve organisatie opnieuw worden uitgedragen bij de verantwoordelijke
mensen.» Wat wordt hiermee bedoeld?De directeuren van de directies binnen het ministerie zijn verantwoordelijk
voor de actualiteit van hun Handboek AO; dit is zo voorgeschreven in de departementale
kaders voor de administratieve organisatie. Het besef dat een actuele beschrijving
van de administratieve organisatie nuttig is voor de directie zelf, was enigszins
afgenomen. Daardoor werd een actueel handboek AO soms meer gezien als een
opgelegde verplichting dan als iets waarvan de directeuren zelf nut hebben.Om het geheugen op te frissen wordt in de departementale kaders een apart
deel opgenomen voor de directieleiding en controllers van de directies binnen
het ministerie, waarin duidelijk wordt gemaakt wat de toegevoegde waarde van
de beschrijving van de administratieve organisatie voor hen is. 81Welke maatregelen zijn er in 1996 getroffen om het financieel beheer
bij de USZO/Groningen te verbeteren?Voor het verkrijgen van inzicht in de maatregelen die in 1996 zijn getroffen
om het financieel beheer bij de USZO/Groningen te verbeteren, verwijs ik naar
de kwartaalrapportages die de Minister van Binnenlandse Zaken als coördinerend
minister voor de totstandkoming van USZO resp. OOW aan de Kamer heeft uitgebracht.
De eerste kwartaalrapportage OOW/USZO dateert van 26 april 1996 (Kamerstukken
II 1995/1996 , 24 706, nr.1, pag. 13 e.v.). De tweede kwartaalrapportage
is van 30 augustus 1996 (pag. 7, 17 e.v.). 81aWordt bij de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van
regelingen ook aandacht besteed aan de complexiteit van de regelgeving? Wat
is ondernomen om de regelgeving minder complex te maken?Ja. In aansluiting op het antwoord op vraag 81 kan worden gemeld dat de
complexiteit punt van aandacht is bij aanpassing van de regelgeving (het
BWOO). Bedoelde complexiteit komt grotendeels voort uit het systeem van de
Werkloosheidswet (WW) in combinatie met het grote aantal kortdurende (en vaak
ook samenvallende) arbeidsrelaties in het onderwijsveld als gevolg van vervanging
bij ziekte. Hierover is in april van dit jaar door tussenkomst van mijn ambtgenoot
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een adviesaanvraag bij het Tijdelijk
Instituut voor Coördinatie en Afstemming (TICA) ingediend teneinde te
bezien of bedoelde complexiteit kan worden verminderd. De Kamer is door mij
hierover schriftelijk geïnformeerd (brief van 3 juli 1996). De aanvraag
heeft nog niet geleid tot een advies van het TICA. blz. 26 82Waarom is ten behoeve van het kennisdebat een projectbureau opgericht
in plaats van het gebruik van de bestaande infrastructuur?Een belangrijk kenmerk van het kennisdebat is dat het gevoerd wordt door
de samenleving als geheel en dat op grond daarvan de gevolgen voor de bestaande
infrastructuur beleidsmatig zullen worden bezien. Met de inrichting van een
projectbureau en de instelling van een presidium, onder voorzitterschap van
mevrouw M.H.M.F. Gardeniers-Berendsen, is beoogd de onafhankelijkheid van
de bestaande infrastructuur zoveel mogelijk te waarborgen. 83Hoe verloopt het kennisdebat?Het kennisdebat loopt van maart 1996 tot en met maart 1997. Deze periode
is opgedeeld in drie fasen. De eerste fase liep tot het eind van de zomer
en had tot doel om «duizend kennisbloemen te laten bloeien», ofwel
de discussie over de zeven vraagstellingen die in maart 1996 zijn neergelegd
zo breed mogelijk op gang te krijgen. Een eerste indruk hiervan is te vinden
in bijgevoegde notitie «Impressies van de eerste fase van het kennisdebat»,
opgesteld door het projectbureau «Kennis voor Morgen», onder verantwoordelijkheid
van het, los van het ministerie van OCenW opererende, «Presidium Kennisdebat».De tweede fase loopt tot januari 1997. Doel van deze fase is het debat
verder toe te spitsen en meer diepgang te bereiken. Dit gebeurt enerzijds
door concrete vragen die in de eerste fase naar boven zijn gekomen in te brengen
in de tweede fase. Anderzijds wordt rondom specifieke onderwerpen verschillende
regionale evenementen georganiseerd, zoals in Rotterdam, Groningen, Maastricht
en Tilburg. Deze zijn ook gericht op mensen die gewoonlijk niet bij dit onderwerp
betrokken worden. Het Kennisfestival, een twee-daagse manifestatie in de Beurs
van Berlage (30-11 en 01-12), is een activiteit specifiek gericht op een breed
publiek.De derde en laatste fase loopt tot maart 1997. In deze fase wordt toegewerkt
naar het slotdocument dat op 17 maart door de voorzitter van het presidium,
mevrouw Gardeniers-Berendsen aan Minister Ritzen wordt aangeboden. Dit slotdocument
zal conclusies, aanbevelingen, vragen en dilemma's bevatten die uit het debat
naar voren zijn gekomen. blz. 27 84Wat zijn de oorzaken ervan dat het slechts in beperkte mate mogelijk
blijkt de taakstellingen vorm te geven langs de lijnen die het regeerakkoord
noemt? Er is nauwkeurig onderzocht of de taaksteling gerealiseerd kon worden
langs de lijnen die in het regeerakkoord daarvoor waren aangegeven te weten:
het invoeren van 32-uurs functies, het terugdringen van aankoopkosten en het
beperken van de inschakeling van externen. Dat onderzoek leverde op, dat deze
lijnen onvoldoende besparingen kunnen opleveren om daarmee de taakstelling
regeerakkoord te kunnen realiseren.– Het idee van 32-uursbanen kan meehelpen de beschikbare arbeid
over meer mensen te verdelen maar als invulling van de structurele taakstelling
werkt het niet. Het kan niet de bedoeling zijn de formatie juist daar te beperken
waar zich toevallig nieuwe vacatures voordoen die vervolgens in deeltijd opgevuld
moeten worden.– De twee andere lijnen (aankoopkosten en externen terugdringen)
bieden weinig bezuinigingsmogelijkheden voor het bestuursdepartement en de
inspectie. Deze posten zijn al flink teruggebracht in eerdere taakstellingsoperaties
(grote effiency operatie, amendenten op de begroting 1993, de 1% korting 1994
en de taakstelling ziekteverzuim). Bij het agentschap CFI en de IB-groep is
binnen het afgesproken totaalbudget zeer zeker rekening gehouden met een forse
bezuiniging op dit gebied. 85Tot welke personele reductie op het ministerie leiden de diverse
decentralisatieonderwerpen?Al sinds een aantal jaren vindt overdracht plaats van taken en verantwoordelijkheden
naar zowel lagere overheden als naar instellingen. Dit heeft dan ook geleid
tot een (min of meer schoksgewijze) reductie van de formatie-omvang van het
departement. Niet exact is aan te geven welk deel van die reductie het gevolg
is van decentralisatie sec, aangezien daarnaast ook sprake is van verdere
automatisering, efficiency-verbetering, beleidsreductie en privatiseringen.De effecten van twee specifiek ingezette decentralisatie-bewegingen zijn
wel aanwijsbaar. Zo heeft de decentralisatie van de huisvesting geleid tot
een vermindering met 48 fte's; zie ook het antwoord op vraag 62 van de VVD.
De decentralisatie van het arbeidsvoorwaardenvorming leverde daarnaast een
reductie op van 7 fte's. 86Is het gezamenlijke advies van de Onderwijsraad en Raad voor Cultuur
over de relatie tussen cultuurinstellingen en onderwijsinstellingen nog voor
de behandeling van de begroting en/of behandeling van de Cultuurnota te verwachten?Nee, het gezamenlijk advies van de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur
is niet te verwachten voor de OCenW begrotingsbehandeling en de behandeling
van de Cultuurnota.In de adviesaanvraag wordt aan de beide Raden gevraagd te reageren vóór
1 december a.s. 87Hoe verhoudt de adviestaak van de Onderwijsraad over geschillen die
voortvloeien uit het lokaal onderwijsbeleid zich tot het afschaffen van de
adviesverplichting voor de rijksoverheid?Het afschaffen van adviesverplichtingen voor de rijksoverheid betreffende
beleid of wetgeving is ingebed in de Raad op Maat-operatie. Doel van die operatie
is de wildgroei in verplichte advisering tussen rijksoverheid en adviesorganisaties
te saneren.Bij het introduceren van een – deels facultatieve – advisering
door de Onderwijsraad bij geschillen omtrent lokaal onderwijsbeleid gaat het
om een duidelijk andere relatie. Het betreft hier enkele in de desbetreffende onderwijswet aangegeven beslissingen of voorgenomen beslissingen van
een gemeentelijke overheid. Alleen in situaties waarin het gemeentelijk beleid
bij een of meer van de betrokken scholen bezwaren oproept van principiële,
aan de grondwettelijke vrijheid van richting of inrichting ontleende aard,
is sprake van een adviesverplichting aan de zijde van het gemeentebestuur.Het betreft hier dus geen absolute adviesverplichting en bovendien speelt
de verplichting zich niet af in de relatie rijksoverheidadviesorgaan. 88Waarom is de instellingswet voor de Onderwijsraad zo laat ingediend,
dat het nog maar de vraag is of deze per 1 januari 1997 in werking kan treden?De indiening van de bedoelde wet heeft inderdaad in een laat stadium plaatsgevonden.
De datum van 1 januari 1997 lijkt ons evenwel geenszins onhaalbaar. Op dit
punt heeft de eerste ondergetekende een brief aan de voorzitter van de vaste
Commissie voor Onderwijs en Wetenschappen uit de Tweede Kamer gezonden (brief
van 2 oktober 1996, kenm. WJZ 96026197/1425). De navolgende passage daaruit
beoogt een verklaring, geen excuus, voor de vertraging te geven: «...Dit
vindt met name zijn oorzaak in de aard van de advisering door de Raad van
State, die een kritische heroverweging van het wetsvoorstel in kabinetsverband
nodig heeft gemaakt...» (einde citaat). 89Wat zullen de consequenties zijn als de instellingswet voor de Onderwijsraad
niet per 1 januari 1997 in werking treedt?Als gevolg van de werking van de Herzieningswet adviesstelsel (Wet 3 juli
1996, Stb. 377) is de consequentie dat er op dat ogenblik geen wettelijk grondslag
meer bestaat voor advisering door de Onderwijsraad over beleid of wetging
aan de regering of het Parlement. Wij achten dat ongewenst, maar – als
die situatie niet geruime tijd duurt – niet onoverkomenlijk. Er bestaat
immers een adviesprogramma waarvoor de interne werkzaamheden kunnen worden
voortgezet.De genoemde herzieningswet heft de Onderwijsraad zelf niet op. Het secretariaat
hoeft dus ook om die reden niet op nonactief te worden gesteld. blz. 29 90In de memorie van toelichting staat dat het onmogelijk is om een
definitief beeld te schetsen van de ideale basisschool. Is het echter niet
de taak van de overheid om wel een poging daartoe te wagen of in ieder geval
een aantal doelstellingen aan te geven?Met de stelling dat een definitief beeld niet geschetst kan worden, is
bedoeld dat het beeld van de basisschool voortdurend bijgesteld wordt op grond
van maatschappelijke ontwikkelingen. Het beeld dat de overheid op dit moment
voor ogen staat, is geschetst in de beleidsdocumenten die voorafgaand aan
deze stelling opgesomd staan in de memorie van toelichting:* Een impuls voor het basisonderwijs.* De school als lerende organisatie.* Lokaal onderwijsbeleid.* Het akkoord «Weer Samen Naar School, de volgende fase».Gezamenlijk schetsen deze documenten als beeld van de basisschool: opbrengstbewust,
inspelend op verschillen tussen leerlingen, voortdurend speurend
naar mogelijkheden tot verbetering, opererend in nauwe samenwerking met de
omgeving van de school. 91Worden bij de notitie over de (middel)lange-termijnontwikkeling van
het basisonderwijs ook de bevindingen van de commissie-Eindhoven ten aanzien
van de groepsgrootte betrokken?Het kabinet zal op korte termijn een brief aan de Tweede Kamer zenden,
waarin de procedure geschetst wordt voor de totstandkoming van een plan voor
de reductie van de groepsgrootte. Conform de motie Wallage c.s. bij de Algemene
Politieke Beschouwingen zal in dat plan een nadrukkelijke relatie gelegd worden
met inspanningen gericht op kwaliteitsverbetering. Uiteraard vindt nauwe afstemming
plaats tussen dit plan en de notitie over de (middel)lange-termijnontwikkeling
van het basis- en voortgezet onderwijs. blz. 30 92Wanneer erkend wordt, dat met de thans lopende innovatietrajecten
een zwaar beroep wordt gedaan op de veranderingscapaciteit van de scholen
en de mensen die daarin werken, zijn dan in dat verband de scholen voldoende
toegerust om op basis van een analyse van de eigen situatie keuzen te maken?Met «het maken van keuzen op basis van een analyse van de eigen
situatie» wordt gedoeld op het voeren van een kwaliteitsbeleid, zoals
omschreven in de nota «De school als lerende organisatie». Naar
aanleiding van die nota hebben diverse organisaties (zowel organisaties die
zich richten op de onderwijsondersteuning als organisaties die zich richten
op representatie van het onderwijsveld) initiatieven ontplooid om scholen
te ondersteunen bij het voeren van een kwaliteitsbeleid. Erkend moet worden
dat hiermee aanvankelijk een extra tijdsinvestering gepleegd moet worden door
de school. Na enige tijd krijgen scholen hierdoor echter meer grip op hun
situatie, waardoor het makkelijker wordt om prioriteiten te stellen in het
schoolbeleid. Het Procesmanagement Primair Onderwijs speelt een belangrijke
rol bij het hanteerbaar maken van de diverse beleidsoperaties voor de scholen. blz. 33 93Hoe vindt de selectie plaats van scholen die een gratis lespakket
techniek krijgen aangeboden?In het schooljaar 1995–1996 heeft geen selectie van scholen voor
een gratis lespakket techniek plaatsgevonden. Alle aanvragen zijn gehonoreerd,
in totaal 1464.Het aantal aanvragen voor 1996–1997 is nog niet bekend. Sluitingsdatum
is 1 november a.s.. Er kunnen dit schooljaar 4000 aanvragen gehonoreerd worden. 94Wanneer is besloten om het beleid te richten op stimulering van bestuurlijke
krachtenbundeling in het primair onderwijs tot eenheden met tenminste 2000
leerlingen? Wat moet er gebeuren om tot bestuurlijke eenheden met een dergelijke
omvang te komen? Hoe verhoudt een dergelijk streven zich met de mogelijkheid
van ouders en leerlingen om zich te identificeren met de school, met de sociale
veiligheid, met de beheersbaarheid van de organisatie en met
de keuzevrijheid?In de CAO sector onderwijs 1996–1998 is afgesproken dat de middelen
uit het arbeidsmarktknelpuntenbudget gedeeltelijk zullen worden ingezet om
door stimulering van bestuurlijke krachtenbundeling de mogelijkheden voor
het voeren van een adequaat kwaliteits- en personeelsbeleid, dat mede gericht
is op het vermijden van arbeidsmarktknelpunten te vergroten. Daarbij wordt –
uitgaande van de bevindingen van het interdepartementaal beleidsonderzoek
financieringssysteem basisonderwijs – uitgegaan van een minimale schaal
van 2000 leerlingen.Het kabinet wil bestuurlijke krachtenbundeling stimuleren door een premie
toe te kennen aan besturen of samenwerkende besturen met minimaal 2000 leerlingen
die afspraken hebben gemaakt over onder meer een geïntegreerd personeelsbeleid
en het voorkomen van het ontstaan van nieuwe wachtgelders en het laten herintreden.Bestuurlijke krachtenbundeling betekent niet dat de scholen groter moeten
worden. Er wordt niet gekozen voor verdergaande institutionele schaalvergroting.
Samenwerking in grotere bestuurlijke eenheden kan goed samengaan met handhaving
van de huidige schoolgrootte. Zo kunnen schaalvoordelen op bestuurlijk niveau
gecombineerd worden met handhaving van de toegankelijkheid en de levensbeschouwelijke,
pedagogische en onderwijskundige herkenbaarheid van de school voor ouders
en leerlingen. Om dezelfde reden heeft bestuurlijke krachtenbundeling geen
negatieve gevolgen voor de sociale veiligheid en de beheersbaarheid van de
organisatie. 95Op welke wijze zal de bestuurlijke krachtenbundeling gestimuleerd
worden? Welke regio-indeling wordt daarbij gehanteerd?Zie het antwoord op vraag 97. 96Aan wie worden de middelen voor bestuurlijke krachtenbundeling in
het primair onderwijs ter beschikking gesteld?Zie het antwoord op vraag 97. 97Welk voordeel verwacht het kabinet op dit moment van lump sum financiering
in het primair onderwijs? Wat acht het kabinet nodig voor een verantwoorde
invoering van de lump sum financiering in het primair onderwijs?Het streven is om begin 1997 een notitie aan te bieden met daarin de verdere
gedachtenvorming over het toekomstige bekostigingssysteem primair onderwijs.
In dat kader zal ook aandacht besteed worden aan de voorwaarden voor een verantwoorde
invoering van lump-sumfinanciering in het primair onderwijs. Tevens zal deze
notitie de uitwerking van het voornemen om bestuurlijke krachtenbundeling
en schaalvergroting in het primair onderwijs te stimuleren bevatten. 98Is het bekostigen van scholen geen verantwoordelijkheid van de overheid
en moet de overheid daarom geen voorwaarden stellen aan mogelijkheden van
sponsoring?Het bekostigen van scholen is een verantwoordelijkheid van de overheid.
Waar scholen ervoor kiezen extra activiteiten aan te bieden, waarvoor de Rijksbekostiging
niet is bedoeld, kan men overwegen middelen in te zetten die
op andere wijze zijn verkregen, bijvoorbeeld door sponsoring. Daarbij is het
van belang dat ouders voldoende in de positie worden gebracht een oordeel
uit te spreken over de wederprestatie die aan de sponsoring kan zijn verbonden,
voorzover leerlingen tijdens de schooltijden met deze wederprestatie worden
geconfronteerd.Bevorderd zal worden dat nog dit jaar een wetsvoorstel met de volgende
strekking wordt ingediend:a) er komt een instemmingsrecht van de oudergeleding van de medezeggenschapsraad
met de vaststelling van de hoogte van de ouderbijdrage.b) er wordt voorgeschreven dat na de toelating van een leerling een schriftelijke
overeenkomst wordt gesloten met de ouders over de ouderbijdrage, waarin kenbaar
wordt gemaakt dat het een vrijwillige bijdrage betreft.Inzake een mogelijke gedragscode voor sponsoring zij verwezen naar het
antwoord op vraag 37. 99Is het de bedoeling dat bij het instemmingsrecht van ouders inzake
de vaststelling van de hoogte van ouderbijdragen, het vrijwillige karakter
voor individuele ouders volkomen van kracht zal blijven?Het ligt in de bedoeling dat wettelijk twee zaken worden vastgelegd: a) een instemmingsrecht van de oudergeleding van de medezeggenschapsraad
met de vaststelling van de hoogte van de ouderbijdrage.b) na de toelating van een leerling wordt een schriftelijke overeenkomst
gesloten met de ouders over de bijdrage, waarin kenbaar wordt gemaakt dat
het een vrijwillige bijdrage betreft.Op deze wijze wordt derhalve voorzien in maatregelen zowel op het niveau
van de medezeggenschapsraad als op dat van de individuele ouder. blz. 34 100Dreigt het experiment leraren in opleiding in het laatste jaar van
de Pabo de stages in eerdere leerjaren van de Pabo naar de achtergrond te
verdringen?Dit is niet het geval. Integendeel zelfs, de stages in de eerdere leerjaren
van de pabo zullen nog aan belang winnen, nu zij de student goed moeten voorbereiden
op de lio-stage. De lio-stage vraagt van de student een grotere mate van zelfstandig
optreden dan bij de huidige stages in het laatste studiejaar het geval is. 101Is aan te geven hoe de bekostiging en de inverdieneffecten zullen
zijn van het experiment leraren in opleiding met 1000 vierdejaars van de Pabo?In het recent gesloten CAO-akkoord is het lio-experiment opgenomen. De
kosten worden gedekt uit een deel van de extra kwaliteitsmiddelendekking (f 9,5
miljoen in 1997 en f 12 miljoen in 1998). blz. 35 102Welke bijdrage leveren de ministeries van VWS en Justitie aan de
afstemming tussen lokaal preventief jeugdbeleid en jeugdzorg enerzijds en
onderwijs anderzijds? Afstemming tussen onderwijs en lokaal preventief jeugdbeleid is in eerste
instantie zaak van gemeenten. Deze afstemming wordt vanuit het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gestimuleerd door de projectgroep «
lokaal preventief jeugdbeleid», waarin het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen vertegenwoordigd is. Ook wordt in het beleidskader
«preventieve en curatieve jeugdzorg», dat de kaders voor het jeugdbeleid
aangeeft, nadrukkelijk aandacht besteed aan onderwijs.Afstemming tussen onderwijsbeleid en jeugdzorg vindt – zowel op
ambtelijk als op bestuurlijk niveau – plaats in het Gestructureerd Overleg
Jeugd (GOJ), waarin het ministerie van OCenW is vertegenwoordigd. Afstemming
over beleid met betrekking tot gehandicapten vindt plaats in de interdepartementale
stuurgroep gehandicaptenbeleid (ISG). blz. 36 103Wat wordt verstaan onder het toenemen van het belang van «monitoren
op lokaal niveau» (in relatie achterstandenbeleid en jeugdbeleid)?Met ingang van 1 augustus 1997 worden gemeenten verantwoordelijk voor
het onderwijsachterstandenbeleid. Het onderwijsachterstandenplan moet een
analyse van de lokale situatie en een omschrijving van de doelstellingen van
het achterstandenbeleid, zo mogelijk in meetbare termen, bevatten. Daarbij
moet ook aandacht besteed worden aan de relatie met jeugdbeleid. Voor een
analyse van de lokale situatie, het formuleren van doelstellingen, het nagaan
in hoeverre deze doelstellingen worden gerealiseerd en het zo nodig bijstellen
van de doelstellingen is lokale monitoring nodig. 104Wat betekent het primaat van de school bij de programmering van de
schoolbegeleidingsdienst concreet? Op welke punten kunnen lokale prioriteiten
van de gemeente beperkingen opleggen aan de rol van de school?Bij brief van 30 september 1969 heb ik u, mede namens de minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, de nota naar aanleiding van het verslag
alsmede een daarbij behorende nota van wijziging inzake het wetsvoorstel regeling
schoolbegeleiding aangeboden.Binnen dit kader zijn de gestelde vragen in relatie tot de systematiek
van het hele wetsvoorstel regeling schoolbegeleiding beantwoord. blz. 37 105Wat wordt precies bedoeld met het «effect ABP-complex»?Met ingang van 1995 is het ABP verzelfstandigd. Deze verzelfstandiging
en de daarmee samenhangende wijziging in de financiering van de pensioenen
wordt ook wel ABP-complex genoemd. blz. 38 106Hoe komt het dat voor de bekostiging wordt uitgegaan van ruim 100 000
minder leerlingen dan het werkelijke aantal ingeschreven leerlingen? Kan dat
door bijvoorbeeld meerdere teldata te nemen worden gewijzigd en hoeveel zou
dat kosten (zie tabellen 3.2 en 3.3)? Voor de bekostiging wordt niet uitgegaan van ruim 100 000 leerlingen
minder dan het werkelijk ingeschreven leerlingen. Tabel 3.2. betreft het totale
aantal ingeschreven leerlingen in het primair onderwijs, dat bestaat uit basisonderwijs
en (voortgezet) speciaal onderwijs. Tabel 3.3. daarentegen heeft uitsluitend
betrekking op het bekostigde aantal leerlingen in het basisonderwijs. 107Blijkens tabel 3.3 loopt het leerlingengewicht 1,25 van 31% (1995)
terug tot 25% (2001) van het totaal aantal leerlingen. In noot 2 onder de
tabel staat: «Exclusief het effect van de kortingsfactor uit de gewichtenregeling».
In de tekst staat dat de daling van de 1,25 mede het gevolg is van de doorwerking
van de effecten van de aanscherping van het gewicht 1,25. Wat is waarheid?
Al jaren is die doorrekening een probleem. In 1997–1998 worden ineens
4 leerjaren (groep 5 t/m 8) gekort op het 1,25 gewicht. De graduele terugloop
in de tabel wijst erop dat de doorwerking van de algemene maatregel van bestuur
nog steeds niet in de begroting is verwerkt. Welke effecten gaat de terugloop
in het aantal leerlingen met een gewicht hebben op de groepsgrootte?De opmerking van noot 2 heeft geen relatie met de effecten van de aanscherping
van de criteria voor het gewicht 1,25. De opmerking heeft betrekking op het
feit dat het aantal gewogen leerlingen in deze tabel berekend is door het
aantal ongewogen leerlingen te vermenigvuldigen met het bijbehorende gewicht.
De definitie van gewogen leerlingen zoals die in deze tabel is gebruikt komt
daardoor niet overeen met de definitie zoals die in de formatieregeling wordt
gehanteerd. Conform die regeling is voor de berekening van het aantal gewogen
leerlingen op schoolniveau een kortingspercentage van 9% van toepassing. Op
dit voor de bekostiging relevante kortingspercentage wordt in de voetnoot
gedoeld.Conform vorig jaar is in de raming van het aantal leerlingen met het gewicht
1.25 uitsluitend de doorwerking van het gerealiseerde effect van de AMvB met
betrekking tot de aanscherping van de criteria van het gewicht 1.25 verwerkt.
Voor deze systematiek is gekozen omdat er sprake is van onzekerheden ten aanzien
van de effecten van de aanscherping gedurende de eerste jaren. Mede doordat
ook in geval van verhuizingen het gewicht opnieuw vastgesteld wordt en er
veel binnenlandse migratie plaatsvindt hebben de effecten van de aanscherping
reeds in de beginjaren niet uitsluitend betrekking op één bepaald
leerjaar (de instroom van 4-jarigen).De feitelijke groepsgrootte wordt door tal van factoren bepaald. Strikt
genomen zal een terugloop in het aantal leerlingen met een gewicht leiden
tot een daling van de toegekende formatie en zal derhalve de gemiddelde leerling/personeelsratio
in het basisonderwijs toenemen.Overigens wordt de opbrengst van de maatregel aanscherping criteria voor
het gewicht 1.25 weer ingezet in het basisonderwijs. blz. 39 108In hoeverre is het aantal basisscholen teruggelopen ten opzichte
van de ramingen die de grondslag vormden voor het beleid inzake toerusting
en bereikbaarheid? Met andere woorden: zijn de doelstellingen gerealiseerd?Op de voor de bekostiging in aanmerking komende leerlingcategorieën
zijn diverse regelingen van toepassing.De aanscherping van het leerlinggewicht 1.25 ligt vast in een in 1993
doorgevoerde wijziging van het Formatiebesluit WBO (stb. 608, 1993). Het effect
van deze aanscherping op het totale aantal leerlingen met gewicht 1.25 wordt
jaarlijks bepaald en in de begroting verwerkt. De budgettaire opbrengst
wordt herbesteed in het onderwijs (zie onder andere Tweede Kamer, vergaderjaar
1993–1994, 23 400).De graduele terugloop is niet het gevolg van de aanscherping, maar van
een autonome verschuiving naar de gewichtencategorie 1.0. Deze was reeds vóór
de inwerkingtreding van de aanscherping zichtbaar.Los van de aanscherping van het leerlinggewicht 1.25, bestaat er in het
Formatiebesluit WBO (Stb. 126, 1992) een drempelpercentage van 9% voor de
bekostiging van gewogen leerlingen. blz. 40 109Kan de Kamer de berekeningen waarover tijdens de algemene politieke
beschouwingen is gesproken die betrekking hebben op de klasseverkleining in
het basisonderwijs ontvangen? Kan de Kamer inzicht krijgen in de financiële
onderbouwing bij een klasseverkleining van 1 leerling en van 2 leerlingen
op de formatieschaal en kunnen daarbij de personele èn de materiële
gevolgen beschreven worden? Wordt een wettelijk maximale groepsgrootte in
de onderbouw overwogen? Zo nee, waarom niet?Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen heeft de Tweede Kamer de motie
Wallage c.s. aanvaard, waarin de regering wordt uitgenodigd nog in 1997 met
een plan te komen dat leidt tot stapsgewijze verkleining van de groepen in
de basisscholen met name in de onderbouw. Het kabinet zal in de week van 21
oktober in een brief aan de Tweede Kamer uiteenzetten hoe het uitvoering zal
geven aan deze motie. In het verlengde van die brief zullen de gestelde vragen
binnen een systematische samenhang beantwoord worden. 110In hoeverre is de eenmalige teldatum van invloed op de omvang van
de groepen in de onderbouw van de basisschool? De tussentijdse instroom van
leerlingen die vier jaar worden is vaak één van de redenen die
ertoe leiden dat de kleutergroepen te groot zijn. Wat is hier aan te doen
zonder de tussentijdse instroom te begrenzen?De hoeveelheid formatie voor een schooljaar wordt niet bepaald op basis
van het actuele leerlingenaantal, maar op basis van het leerlingenaantal per
1 oktober in het voorafgaande jaar.Dit aantal wordt opgehoogd met 3% om te corrigeren voor tussentijdse instroom.
Daarnaast kunnen scholen die te maken hebben met een aanzienlijke tussentijdse
toename van het leerlingenaantal een beroep doen op de groeiregeling, waardoor
een nauwkeuriger aansluiting van formatie en leerlingontwikkeling bewerkstelligd
wordt.Uit het inspectierapport «Groepsgrootte in het basisonderwijs»
blijkt dat het effect van de instroom op de groepsgrootte in de onderbouw
aanzienlijk is. De inspectie heeft het leerlingenaantal op 1–10 vergeleken
met dat op 1–5. In groep 1 nam de gemiddelde groepsgrootte in die periode
toe van 15 tot 26,1, in groep 2 van 24,7 tot 26,2, in gecombineerde groepen
½ van 23,7 tot 29, 5 en in groep 3 van 23,3 tot 23,7.In het voorjaar van 1997 zal, mede ter uitvoering van de motie Wallage
(Kamerstukken II, 1996/97, 25 000, nr. 9) een plan verschijnen met betrekking
tot het vraagstuk van de groepsgrootte, mede in relatie tot de kwaliteit van
het onderwijs in de onderbouw. Daarin zal ook het aspect van de tussentijdse
instroom worden meegenomen. 111Is de daling in de leerling/personeels-verhouding geraamd op basis
van een volledige aanwending door de scholen van de 100 miljoen voor onderwijsassistenten?
Zo ja, wat is het realisme van deze inschatting gegeven de praktijk
met betrekking tot de aanstelling van onderwijsassistenten?In de daling van de leerling/personeels-verhouding is de 100 miljoen die
voor onderwijsassistenten beschikbaar is volledig verdisconteerd.De raming is gebaseerd op een normatieve toekenning van formatie aan de
scholen en staat in die zin los van de werkelijk door door scholen aangestelde
formatie. 112Wat is het verschil tussen een leerling/personeelsratio en een leerling/leraar
ratio? Zouden dezelfde gegevens verstrekt kunnen worden met betrekking tot
de leerling/leraar ratio?Bij de bepaling van de leerling/leraar ratio ofwel de leerling/onderwijzend
personeel ratio wordt de verhouding op een peildatum bepaald tussen het aantal
leerlingen en het aantal fte onderwijzend personeel; terwijl de verhouding
leerling/personeel uitgaat van het totale aantal van het (genormeerd) bekostigd
personeel (onderwijzend + onderwijs ondersteunend). In het (voortgezet) speciaal
onderwijs bestaat dit onderscheid al enige tijd aangezien onderwijs ondersteunend
personeel daar reeds lang deel uit maakt van de formatie. Met de invoering per 1 augustus 1996 van de onderwijsassistent in het
basisonderwijs treedt ook hier vanaf het kalenderjaar 1996 een verschil op
tussen de leerling/onderwijzend personeel ratio en de leerling/personeel ratio.De toelichting die is gegeven op de leerling/personeel ratio is eveneens
geldig voor de leerling/onderwijzend personeel ratio. 113Is in de berekening rekening gehouden met de CAO-effecten, met name
de 80% herbezetting van de arbeidsduurverkorting? Wanneer gaat die verruimde
ADV precies in werking treden?In de berekening zijn de effecten van de nieuwe CAO nog niet verwerkt.
De verruimde ADV zal vanaf 1 augustus 1998 in werking treden. 114Waarom spreekt de tekst over een daling in de leerling/personeelsratio
ten gevolge van de inzet van 100 miljoen voor onderwijsassistenten, terwijl
de voetnoot onder tabel 3.6 te kennen geeft dat onderwijsassistenten niet
zijn meegeteld?Deze voetnoot verwijst naar de leerling/leraar ratio en niet naar de leerling/personeel
ratio (zie voor het verschil ook het antwoord op vraag 112). Onderwijsassistenten
vallen in de categorie onderwijs ondersteunend personeel en worden derhalve
bij de bepaling van de leerling/leraar ratio buiten beschouwing gelaten. Bij
het bepalen van de leerling/personeel ratio worden de onderwijsassistenten
wel in de berekening betrokken. blz. 41 115Waarom blijft de gemiddelde uitkering van de wachtgelders constant?
Heeft de teruglopende reeks geen gevolgen voor de samenstelling en daarmee
voor de gemiddelde uitkering van het bestand? Is er een verklaring voor het
relatief lage aantal wachtgelders in het basisonderwijs in vergelijking met
andere sectoren, zoals bve en hbo (tabel 3.7)? De gemiddelde uitkering is constant verondersteld omdat er sprake is van
tegengestelde ontwikkelingen.Enerzijds heeft de invoering van het BWOO een neerwaarts effect op de
prijs van een uitkering. Er zijn echter ook andere ontwikkelingen, zoals de
verhoging van de gemiddelde leeftijd van het wachtgeldbestand, die een opwaarts
effect hebben op de prijs van een uitkering.Met het Participatiefonds zijn dit jaar afspraken gemaakt over de hoogte
van de wachtgeldbudgetten in de sectoren PO, VO en BVE in de periode 1996–2000.
Deze budgetten staan op grond van dit akkoord meerjarig vast. Het uitgangspunt
daarbij is een daling van het aantal uitkeringsgerechtigden geweest. Om dit
te realiseren heeft het Participatiefonds ook een aantal concrete instrumenten
gekregen, zoals de instroomtoets en de mogelijkheid om gedifferentieerde premies
vast te stellen.Het relatief lage aantal wachtgelders in de sector primair onderwijs kan
op grond van onder meer de volgende oorzaken worden verklaard:– De macro-werkgelegenheid in de sector PO vertoont al enige jaren
een substantiële stijging als gevolg van de demografische ontwikkeling.
In de andere sectoren werkt de demografische ontwikkeling pas met enige jaren
vertraging door.– In het primair onderwijs worden leerkrachten niet voor een specifieke
bevoegdheid benoemd en zijn derhalve ook makkelijker op andere scholen inzetbaar.– De micro-werkgelegenheid binnen het primair onderwijs is anders
dan bijvoorbeeld in het voortgezet onderwijs niet vatbaar voor wisselende
voorkeuren van leerlingen voor wat betreft hun keuzes van vakkenpakketten. 116Kan de Kamer de inmiddels bekend zijnde recentere cijfers over het
bestand en de instroom in de wachtgelden ontvangen, inclusief de suppletieregeling
(tabel 3.7)?De meest recente ontwikkeling over het bestand en de instroom in 1996
is in onderstaande tabellen weergegeven. In de tabellen zijn de aantallen
suppletie-uitkeringen bijgeteld. Deze zijn afgeleid van de aantallen herplaatsingswachtgelden
in 1995. De informatie is inclusief de universiteiten die de wachtgeldregeling
onder eigen beheer uitvoeren, de zogenoemde zelfdoeners.Ontwikkeling wachtgeldbestand per sector, januari–september 1996
(fte) sectorjanfebmrtaprmeijunjulaugsepPO 279627812661261226652636266228173072VO 304730492921290428862866284928853017BVE 200820041938192419141896189619231939HBO 196119321892187218521839181818101794WO 531353445409537953535332532152775243OWB 708700713727726726730714707Ontwikkeling instroom in het wachtgeld per sector, januari–september
1996 (fte) sectorjanfebmrtaprmeijunjulaugsepPO15113713118611314322940836VO69666477605510025826BVE434140493839727812HBO191717221516252512WO546300226227202189174183–OWB9661644153424046–Bron van de gegevens zijn USZO-Groningen (voor de sectoren PO, VO, BVE
en HBO) en USZO-Zoetermeer (sectoren WO en OWB). Door verschillen in peilmoment
bij beide bronnen zijn de instroomgegevens van de sectoren WO en OWB nog niet
bekend. De instroomcijfers zijn exclusief de KUN en de academische ziekenhuizen
AZN, AZVU en AMC. Deze gegevens zijn niet apart beschikbaar.Bij de tabellen dienen de volgende opmerkingen gemaakt te worden.De grootste instroom in de sectoren PO, VO en BVE vindt plaats in de maand
augustus. Op dit moment zijn nog niet alle aanvragen voor uitkeringen die
in augustus beginnen door USZO-Groningen verwerkt en opgenomen in de reguliere
administratie. Deze instroom wordt met terugwerkende kracht de komende maanden
in de cijfers zichtbaar. Hierdoor kunnen de cijfers, met name die van de instroom
in augustus worden bijgesteld.De cijfers kunnen verder met terugwerkende kracht wijzigen in verband
met de opgave van uitkeringsgenietenden van in het verleden nader verkregen
inkomsten, vanwege de administratieve doorlooptijd van dit proces. blz. 44 117Welke delen van het voortgezet speciaal onderwijs komen eventueel
in aanmerking voor onderbrenging bij de WVO?Het betreft hier het vso/lom en -mlk. Deze scholen zullen vanaf 1 augustus
1998 onder de WVO gaan vallen en vanaf dat moment worden aangeduid als scholen
of afdelingen voor «speciaal voortgezet onderwijs». Nader bezien
wordt welke positie het vso-zmok zal innemen. Formeel gezien wordt ook deze
schoolsoort vermeld in de WVO, maar de precieze positie en functie worden
in een later stadium vastgelegd. 118Hoeveel organisaties voor procesmanagement zijn in het onderwijs
in totaal ingesteld? Welk budget hebben zij en hoe zijn deze budgetten tot
stand gekomen?Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie:Deze sector kent de procescoördinatie BVE, met als opdracht het procesmanagement
voor de vorming van regionale opleidingencentra. De procescoördinatie
heeft als einddatum 1 januari 1998, en een budget gebaseerd op de opdracht
van 2,2 miljoen in 1997.Hoger beroepsonderwijs:In het hbo is er 1 procesmanagement, namelijk het procesmanagement lerarenopleidingen.Tot op dit moment is er voor 1996 ongeveer 700 000 beschikbaar gesteld
aan het procesmanagement. Inmiddels is er een aanvullende begroting bij OCW
ingediend, waarover besluitvorming nog moet plaats vinden.Primair onderwijs:Voor de implementatie van de innovatieactiviteiten voor het gehele primair
onderwijs is van 1 januari 1996 tot 31 december 1999 het Procesmanagement
Primair Onderwijs (PMPO) ingesteld. Tot 1 januari 1997 is het Procesmanagement
Weer Samen Naar School werkzaam ten behoeve van de implementatie van het WSNS-beleid.
De activiteiten zijn inmiddels grotendeels overgedragen aan het PMPO. Het
budget van het PMPO voor 1997 bedraagt circa f 5 miljoen. Dit budget
is als volgt opgebouwd: circa f 1,5 miljoen personeelskosten, circa f 0,4
miljoen huisvesting en bureaukosten en circa f 3 miljoen activiteitengelden,
inclusief de WSNS-middelen. Vanaf 1997 zullen geleidelijk de taken en activiteiten van de Projectgroep Nederlands als Tweede Taal (1 juli
1997), de Projectgroep Intercultureel Onderwijs (1 januari 1999) en de stuurgroep
Techniek (1 januari 1998) door het PMPO worden overgenomen. Te zijner tijd
zal besloten worden wat de consequenties zijn voor het budget van het PMPO.Voortgezet onderwijs:Ten behoeve van deze sector is er vanaf 1 augustus 1996 één
Procesmanagement Voortgezet Onderwijs.De middelen voor dit procesmanagement, ter versterking van de samenhang
tussen de basisvorming en de veranderingen in de bovenbouw van mavo-vbo en
havo-vwo, zijn voorzien in de desbetreffende beleidsreacties1 en zijn, conform de goedgekeurde begrotingen 1996, als volgt opgebouwd: Uitgaven: –
Personeelskostenf 2,2 miljoen – Huisvestingskostenf
0,4 miljoen – Organisatiekostenf 0,5 miljoen –
Activiteitenkostenf 2,5 miljoenTotaal uitgavenf
5,5 miljoen   Ontvangsten: – Rentebatenf
0,1 miljoen – Opbrengst brochureverkopenf 0,1 miljoenTotaalf 5,4 miljoenMeerjarig zijn op basis van de beleidsreacties de volgende bedragen gereserveerd:1997: 5,1 miljoen; 1998: 5,1 miljoen; 1999: 5,1 miljoen; 2000: 3,0 miljoen2.Vanaf 1997 zullen geleidelijk de taken en activiteiten van de Projectgroep
Nederlands als Tweede Taal en van de Projectgroep Intercultureel onderwijs,
op het terrein van het voorgezet onderwijs door het PMVO worden overgenomen.
Tezijnertijd zal worden besloten wat de consequenties zijn voor het budget
van het PMVO.Naast het Procesmanagement Voortgezet Onderwijs is vanaf 1996 de «regievoerder
vbo/mavo» werkzaam die tot taak heeft gekregen om een adviserende en
stimulerende rol te vervullen in het proces van herschikking van vbo-afdelingen
in het kader van het vbo/mavo-beleid. Taken liggen op het terrein van ondersteuning
en informatievoorziening aan betrokkenen in dit proces: de scholen, de provincies,
de besturen- en deelplanorganisaties en het Ministerie van OCenW en op het
terrein van monitoring. Voor het jaar 1996 zijn de kosten, op basis van de
ingediende begroting, geraamd op een bedrag van 1 miljoen. Daarna zal jaarlijks
een verlenging van de opdracht plaatsvinden tot uiterlijk 1 augustus 1998. blz. 46 119Wat moet verstaan worden onder «nieuwe verbeterde toetsen»
voor de afsluiting van de basisvorming?Met «nieuwe, verbeterde toetsen» wordt bedoeld dat in de tweede
generatie afsluitingstoetsen die aan het begin van dit schooljaar aan de scholen
is aangeboden, een zekere variatie is aangebracht. Voor een deel van de vakken
zijn per toets één of twee versies beschikbaar; de verschillende
versies bestrijken dezelfde kerndoelen. Voor een ander deel van de vakken
bestaat één toetsversie. Deze variatie in de toetsen is aangebracht om in de afsluitende toetsing
recht te kunnen doen aan de verschillen die er tussen leerlingen bestaan.
Wat leerlingen van de kerndoelen basisvorming opsteken, verschilt. De variatie
in de toetsen stelt scholen en docenten in de gelegenheid voor de verschillende
vakken een toets aan de leerlingen voor te leggen die het best bij hen past.Dit perspectief van variatie in de afsluitingstoetsen is nader uitgewerkt
in de beleidsreactie op het advies van de Commissie Toetsing Basisvorming,
die op 3 oktober jl. naar de Tweede Kamer is gestuurd. 120Is de betekenis van de grotere nadruk op vaardigheden, dat toepassing
en samenhang meer naar de achtergrond zullen verdwijnen?Neen. De innovaties in het voortgezet onderwijs zijn gericht op het bevorderen
van een breed onderwijsaanbod, dat voor de leerlingen een herkenbare samenhang
vertoont en aansluit op hun belevingswereld. Daarbij wordt actief leergedrag
gestimuleerd en ingespeeld op uiteenlopende mogelijkheden van leerlingen.Vaardigheidsgericht onderwijs is daarbij evenzeer van belang als samenhangend
en toepassingsgericht onderwijs. In het innovatiebeleid zijn dit evenwaardige
speerpunten. blz. 47 121Hoe zijn de resultaten van projecten als Print en Comenius uitgepakt
vergeleken met de vooraf gestelde doelstellingen?In de periode 1990–1995 was in het primair onderwijs sprake van
een centrale stimuleringsactie via het COMENIUS- en PRINT-project. Doel was
het leggen van een basis voor het gebruik van de PC en software in het primaire
proces via een geïntegreerd aanpak waarbij apparatuur, software en scholing/begeleiding
tegelijkertijd werden geleverd.Op basis van onder andere het op verzoek van het ministerie van OCenW
via SVO verricht onderzoek en een inspektierapportage, werden voorafgaande
aan de behandeling van de beleidsbrief «Informatietechnologie in het
PO» (TK 1995) conclusies getrokken over het COMENIUS- en PRINT-project
voor het PO. De rapporten wezen uit dat het COMENIUS-project in combinatie
met het PRINT-project succesvol mag worden genoemd. Er was inderdaad een basis
voor computergebruik binnen het PO gelegd (computerapparatuur met systeemstandaard
binnen de scholen, scholing van docenten, opleiding van activiteitencoördinatoren
binnen de scholen, kennisinfrastructuur bij de SBD's).Een ruime meerderheid van de directies was van mening dat de PC een wezenlijk
instrument is bij de realisering van bestaande onderwijsdoelen. 122Hoe gaat de verplichting voor scholen voor mavo, vbo en vso om deel
te nemen aan samenwerkingsverbanden worden geëffectueerd?Vanaf 1 augustus 1998 zijn de samenwerkingsverbanden wettelijk verplicht.
Vanaf 1 januari 1999 moeten alle scholen voor mavo, vbo, ivbo en vso verenigd
zijn in een regionaal samenwerkingsverband. De huidige regeling op grond waarvan
samenwerkingsverbanden vo/vso aanspraak kunnen maken op bekostiging wordt
per 1 augustus 1997 vervangen door een regeling die anticipeert op de situatie
vanaf 1 augustus 1998. Om te stimuleren dat in de voorbereidende fase van
1996 tot 1998 zoveel mogelijk scholen zich reeds aansluiten bij een samenwerkingsverband
wordt in samenwerking met het PMVO de voorlichting en ondersteuning van
samenwerkingsverbanden opgezet. Een en ander vormt een onderdeel van het communicatie-/
voorlichtingsplan en het implementatieplan mavo/vbo/vso. 123Voor welke vakken van havo/vwo zullen de nieuwe examenprogramma's
nog niet in begin 1997 in hun definitieve formele vorm beschikbaar zijn?Het betreft de vakken lichamelijke opvoeding (gemeenschappelijk deel en
examenvak in vrij deel), CKV2 (nieuw, meer algemeen en theoretisch gericht
vak), (combinatie van) maatschappijleer en geschiedenis (gemeenschappelijk
deel), Fries, Wiskunde B (vwo). blz. 48 124Zijn er thans nog ernstige knelpunten bij de invoering van de lump-sum-bekostiging
in het voortgezet onderwijs?Neen, er zijn geen ernstige knelpunten.Wel speelt er nog een aantal beroepen tegen de hoogte van de vergoeding.Bij twee zaken is hoger beroep ingesteld. Omdat hierin nog geen uitspraak
is gedaan, is niet te bepalen welke gevolgen dit kan hebben voor de overige
beroepen en de vergoedingen voor de scholen. 125Is inmiddels duidelijk of de lump-sum-financiering in het voortgezet
onderwijs heeft geleid tot instroom in het wachtgeld? Zo ja, om hoeveel mensen/uitkeringen
gaat het en welke bedragen zijn daarmee gemoeid?De invoering van de lump sum op zichzelf kan geen aanleiding zijn tot
instroom in het wachtgeld. Het Participatiefonds heeft bij de vaststelling
van de instroomcriteria voor het voortgezet onderwijs derhalve alleen rekening
gehouden met de formatieve ontwikkeling als gevolg van autonome daling van
het aantal leerlingen van de instelling. Van het genoemde fonds zijn ook geen
signalen ontvangen van ontslagen als gevolg van de invoering lump sum. 126Zijn er ook recentere ontwikkelingen te melden over de mate waarin
gebruik is gemaakt van mogelijkheden om onderwijzend personeel na- en bij
te scholen?De Inspectie doet op dit moment samen met het Instituut voor sociaal-wetenschappelijk
onderzoek (IVA) een omvangrijk onderzoek naar de nascholing. Over de eerste
voorlopige rapportage van dit onderzoek zal de Kamer geïnformeerd worden. 127Welke onverwachte effecten zijn als gevolg van de monitoring reeds
gesignaleerd met betrekking tot de invoering van lump-sum-bekostiging in het
voortgezet onderwijs?De monitoring van de lump sum is inmiddels gestart. Het is nog te vroeg
om resultaten te verwachten.Naast het probleem en de geboden oplossing, waarover ik de Voorzitter
van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heb geïnformeerd
bij brief van 25 juni 1996, zijn er geen andere effecten gesignaleerd. 128Bij de invoering van de lump-sum-bekostiging is de afspraak gemaakt
dat institutionele leeftijdscorrectie blijft plaatsvinden, ook na de overgangsperiode.
Hoe valt vervolgens te verklaren dat scholen oudere leerkrachten als (te)
duur beschouwen?Bij de invoering van de lump sum is afgesproken dat in de schooljaren
1996–1997 en 1997–1998 de bekostiging plaatsvindt op basis van
een school-GPL.Hierin zijn de kosten van oudere leerkrachten op schoolniveau verdisconteerd.Pas op 1 augustus 1998 zullen de landelijke GPL-en gaan gelden, waarbij
een leeftijdscorrectie geldt bij de landelijke GPL voor leraren. Juist door
deze leeftijdscorrectie kunnen de personele kosten en de stijging door oudere
leerkrachten worden betaald. De leeftijdcorrectie gaat over globaal 82% van
de formatieomvang.De lump sum is derhalve geen factor waardoor gesteld kan worden dat oudere
leerkrachten te duur zijn of worden.Andere factoren zijn ons niet bekend. 129Zijn er nog andere factoren in het geding die ondanks de afspraken
over leeftijdscorrectie in de lump-sum de oudere leerkrachten voor de school
erg duur maken?Bij de invoering van de lump sum is afgesproken dat in de schooljaren
1996–1997 en 1997–1998 de bekostiging plaatsvindt op basis van
een school-GPL.Hierin zijn de kosten van oudere leerkrachten op schoolniveau verdisconteerd.Pas op 1-8-1998 zullen de landelijke GPL-en gaan gelden waarbij een leeftijdscorrectie
geldt bij de landelijke GPL voor leraren. Juist door deze leeftijdscorrectie
kunnen de personele kosten en de stijging door oudere leerkrachten worden
betaald. De leeftijdcorrectie gaat over globaal 82% van de formatieomvang.De lump sum is derhalve geen factor waardoor gesteld kan worden dat oudere
leerkrachten erg duur zijn of worden.Andere factoren zijn ons niet bekend. blz. 49 130Waarom wordt het project «Jeugd in beweging» niet genoemd
onder het kopje «Jeugdbeleid». Wat is de meerjarige raming van
de bijdrage van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen aan
«Jeugd in beweging»?In de overheidsprogrammering van de onderwijsverzorgingsinstellingen wordt
op jaarbasis f 0,25 miljoen vastgelegd voor het project «Jeugd
in Beweging».  1996199719981999PO100 000100 000100 000100 000VO150 000150 000150 000150 000 250 000250 000250 000250 000In de subsidie bijlage van de Rijksbegroting 1997 (Hoofdstuk VIII, nr.
3) zijn voor de beleidsterreinen 18 en 19 (PO en VO, pag. 37 en 41) middelen
gereserveerd voor specifiek beleid. Het project «Jeugd in Beweging»
wordt betaald uit specifiek beleid.Dit betekent:  1996199719981999PO100 000100 000100 000100 000VO200 000200 000200 000200 000 300 000300 000300 000300 000Totaal is vanuit het Ministerie van OCenW, op jaarbasis 0,55 miljoen beschikbaar.
Over een periode van vier jaar is f 2,2 miljoen beschikbaar. blz. 50 130aIn welke mate wordt een langere verblijfsduur van leerlingen verwacht?In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat de verwachte leerlingontwikkeling
nauw samenhangt met de demografische ontwikkeling en ook, zij het in mindere
mate, wordt beïnvloed door de verwachte verblijfsduur van de leerlingen.Er wordt een geleidelijke daling van de verblijfsduur verwacht op grond
van de historische ontwikkelingen. Deze ontwikkeling heeft een neerwaarts
effect op de leerlingraming. De verwachte stijging van het aantal leerlingen
vanaf 1999 is toe te schrijven aan de demografische ontwikkelingen, die de
daling als gevolg van de kortere verblijfsduur meer dan compenseren.Een vergelijking van verschillende cohortonderzoeken toont aan dat de
laatste 20 jaar de gemiddelde verblijfsduur voor het behalen van een diploma
geleidelijk daalt. De gemiddelde verblijfsduur is voor: vbo4,3 jaarmavo4,3 jaar havo5,6 jaar vwo6,3 jaar(Bron: VOVL cohort '89, gecorrigeerd voor uitval).De laatste jaren neemt het percentage zittenblijvers af. De percentages
verschillen per leerjaar en schoolsoort maar de trend is telkens dalend. Illustratief
is de daling in het voorlaatste jaar. Dit leerjaar kent tradioneel in alle
schoolsoorten de hoogste percentages zittenblijvers.  vbomavohavovwo 3e leerjaar3e leerjaar4e leerjaar5e
leerjaar 91/928,112,017,910,9 92/937,311,017,510,493/946,79,916,89,5Door de toename van het aantal (brede) scholengemeenschappen wordt de
overstap naar andere schooltypen zonder zittenblijven vergemakkelijkt. 130bMet welke budgettaire onzekerheden is het voortgezet onderwijs geconfronteerd
als gevolg van de invoering van de lump-sum-bekostiging?Op zichzelf bevat het lump-sum-stelsel geen budgettaire onzekerheden.De normatieve formatieformules zijn voor 1 augustus 1995 bekend gemaakt.Na de verwerking van de schoolspecifieke meetgegevens uit 1994–1995,
die begin september 1995 aan de scholen zijn teruggemeld, heeft een bijstelling
(macro-percentage) plaatsgevonden naar het loonpeil 1996. Deze prijsbijstelling
is in de eerste week van februari 1996 indicatief aan de scholen gemeld. De
scholen zijn in maart 1996 geïnformeerd over de exacte hoogte van het
budget.Het exacte macro-percentage week niet substantieel af van het in februari
gemelde indicatieve percentage. 131Kan een overzicht worden gegeven van de ontwikkelingen in het aantal
nevenvestigingen in het voortgezet onderwijs?De totstandkoming van nevenvestigingen in 1993, 1994,
1995 en 1996  nevenvestiging
met spreidingsnoodzaaknevenvestiging zonder spreidingsnoodzaak verbonden
aan:19931994199519961993199419951996sg.vbo/avo/vwo234244136411119449sg.vbo/mavo/havo00000111sg.vbo/mavo1530––––Totaal244747136411219550Bron: CFI/Financiën Bijzondere Taken.Per 1 augustus 1996 zijn in totaal 63 nevenvestigingen gevormd, waarvan
ongeveer éénvijfde deel met extra formatie als gevolg van spreidingsnoodzaak
en ongeveer viervijfde deel zonder extra formatie als gevolg van het ontbreken
van spreidingsnoodzaak. Deze 63 nevenvestigingen zijn verbonden aan 26 scholengemeenschappen. blz. 52 132Tabel 3.7 geeft een overzicht van de ontwikkelingen in de uitgaven
per personeelslid. Welke kosten betreft het hier naast de salariskosten? De belangrijkste component van de gemiddelde personele last bestaat uit
het bruto-salaris (inclusief toelagen en kortingen) van de onderwijswerknemer,
aangevuld met de werkgeverslasten. Tezamen vormen deze twee de bruto werkgeverslasten
voor het schoolbestuur.Daarnaast is in tabel 3.7 een aantal specifieke posten opgenomen, waarvan
de belangrijkste zijn de opslag voor het vervangingsfonds, de kosten voor
nascholing en de apparaats- en uitvoeringskosten van het vervangingsfonds/bedrijfsgezondheidszorg. 132aHoe groot is de gemiddelde klassegrootte in het voortgezet onderwijs,
uitgesplitst naar typen onderwijs? Heeft het kabinet ook signalen ontvangen
dat de lump-sum leidt tot vergroting van de klassen in het voortgezet onderwijs?Tabel 3.6 van de memorie van toelichting geeft ondermeer de verhouding
tussen het aantal leerlingen en de toegekende normatieve formatie voor OP
in het voortgezet onderwijs. Deze ratio is niet gelijk aan de gemiddelde klassengrootte,
immers de weektaak van een onderwijsgevende bestaat niet alleen uit lestaken.
Voor het voortgezet onderwijs geldt tevens dat de klassengrootte door de vakkenpakket-keuzes
in de hogere leerjaren aanzienlijk kan verschillen. De betekenis van één
gemiddelde klassengrootte danwel één leerling/personeel-ratio
voor het vo of per type onderwijs is derhalve slechts beperkt.De ratio's uit tabel 3.6 geven inzicht in de (verwachte) inzet van het
personeel in het voortgezet onderwijs. Op basis van CASO-gegevens kunnen de
gerealiseerde ratio's per type school en toegespitst op leraren worden weergegeven
evenals een historische ontwikkeling voor het totale voortgezet onderwijs.
Met het hanteren van realisatiecijfers voor specifieke leraren komen deze
ratio's dichterbij de definitie van gemiddelde klassengrootte. De bovengenoemde
beperkingen blijven hier echter ook gelden.Of de introductie van de lump sum bekostiging de ratio's beïnvloedt
kan nog niet zichtbaar worden gemaakt. Gegevens over schooljaar 1996/97 zijn
nog niet bekend. Er zijn totdusverre geen signalen ontvangen die wijzen op
een verandering van de ratio's. Leerling/leraar-ratio 1995/1996 op basis van CASO-gegevens  Leerling/leraar-ratiovbo13,7 avo categoraal19,9 avo sgs20,3avo/vbo(smal)14,7 avo/vbo(breed)17,1Ontwikkeling leerling/leraar-ratio op basis van CASO-gegevens  Leerling/leraar-ratio87/8819,9 89/9019,8 91/9218,0 93/9418,795/9617,8Internationaal blijken de ratio's voor het Nederlandse vo 1e fase hoog
te liggen. In vergelijking met de OECD landen heeft Nederland (na Turkije)
relatief het minste onderwijspersoneel. Overigens is het aantal contacturen in Nederland wel relatief groot.(Bron: OECD,1995) blz. 53 133«Het budget voor materiële uitgaven loopt vooral vanaf
1997 op. Dit wordt met name veroorzaakt doordat hiervoor extra geld uitgetrokken
wordt.» Kan dit nader inhoudelijk toegelicht worden? Betreft het hier
een beleidsintensivering?Er is inderdaad sprake van een beleidsintensivering. Met ingang van 1
augustus 1998 – ingangsdatum «vernieuwd» BSM – wordt
het budget met f 52 miljoen verhoogd (oplopend tot f 55 miljoen
in 2001). Daarnaast wordt in de periode tot 1 augustus 1998 een incidentele
impuls van f 50 miljoen gegeven. Een en ander is uiteengezet onder beleidsimpulsen
op pagina 14 en 15 van de begroting. 134Waarop is de constatering gebaseerd, dat het merendeel van de fusies
in het voortgezet onderwijs achter de rug is? Wat zal de invloed van de lump-sum-bekostiging
zijn op het fusieproces?Gedurende de periode waarin de fusiestimulering «brede scholengemeenschappen»
heeft plaatsgevonden, is het aantal VO-scholen gehalveerd. Voor de meeste
regio's is een verdere concentratie praktisch niet meer mogelijk. Een aantal
fusieprocessen in het zuiden des lands en enkele grote steden is nog gaande.
Ook de herschikking in het kader van het mavo/vbo zal nog tot samenvoegingen
kunnen leiden.Op zichzelf zal de invoering van de lump sum in het VO geen specifieke
invloed hebben op de samenvoeging van scholen. De scholen zullen naast de
formatieve effecten van een samenvoeging ook rekening moeten houden met de
budgettaire effecten (nieuwe landelijke GPL-en voor de school na de samenvoeging).Voor de samenvoegingen per 1 augustus 1996 en 1 augustus 1997 is wettelijk
een voorziening getroffen om de school-GPL opnieuw vast te stellen. blz. 56 135Waarom is de beleidsnotitie ombouw havo/mbo en vhbo niet in het overzicht
opgenomen? Wanneer zal de Kamer deze notitie ontvangen?Hiervoor verwijs ik naar het antwoord op de vragen van dhr. Cornielje
(VVD) die een dezer dagen separaat zijn beantwoord. 136Op welke wijze wordt de samenhang tussen de overdracht van de huisvesting
in de bve-sector en de overdracht van het inservice-onderwijs bewaakt?De ruimte-behoefte-bepaling voor de huisvesting van het inservice-onderwijs
zal plaatsvinden op basis van OCenW-ruimtebehoeftenormen. Daarbij zal rekening
gehouden moeten worden met grote verschillen in de huisvestingssituatie.Om die reden zal de startsituatie bij de overdracht van huisvesting goed
in kaart worden gebracht door middel van een accountantsonderzoek. Op basis
daarvan zal worden bepaald welke normen in een overgangssystematiek worden
gehanteerd. Daarbij wordt de overdracht van de huisvesting vooralsnog
buiten de operatie OKF gehouden. Wel is het streven erop gericht de specifieke
huisvestingssituatie van het inservice-onderwijs op zo kort mogelijke termijn
in te passen in de systematiek van het BVE-veld die na de invoering van de
OKF zal gelden. blz. 57 137Waarom wordt ten onrechte gesteld dat de Kamer inmiddels de hoofdlijnen
voor de bekostiging van het beroepsonderwijs vanaf 2000 heeft besproken? Heeft
het kabinet kennis genomen van de uitspraken van onder meer de woordvoerder
van de VVD-fractie, waarin deze te kennen heeft gegeven een reële hoofdlijnennotitie
voor de bekostiging van het beroepsonderwijs van de minister te verwachten?
Is het kabinet bereid om op korte termijn een gedegen hoofdlijnennotitie aan
de Tweede Kamer te zenden zodat een inhoudsvolle discussie over de contouren
van een nieuw bekostigingsstelsel mogelijk wordt, om mogelijke problemen met
de voorhangprocedure te voorkomen?In de komende periode wordt het overleg met het veld over de uitwerking
van het bekostigingsmodel voortgezet, zoals toegezegd in de VKC van 20 juni
jl.. Onderwerpen die daarbij aan de orde komen, zijn: het aantal prijzen,
de verstandhouding input/output, de consequenties van de invoering en de verhouding
prijs/prestatie. De Tweede Kamer wordt over de voortgang geïnformeerd. 138Wanneer komen er nadere voorstellen over de bekostiging van het beroepsonderwijs
vanaf het jaar 2000?Zie hiervoor het antwoord op vraag 137. blz. 58 139Klopt het dat nog niet alle landelijke organen beroepsonderwijs ertoe
gekomen zijn eindtermen op te stellen? Zo ja, om welke branches gaat het?Neen: door alle Landelijke Organen Beroepsonderwijs zijn eindtermen bij
mij ingediend, die vervolgens door mij zijn vastgesteld. De vastgestelde eindtermen
zijn gepubliceerd in Uitleg OCenW-Regelingen 18c (deel 1 en 2) van 31 juli
jl. 140Volgens de memorie van toelichting is een:«belangrijk vraagstuk
voor de invoering van de kwalificatiestructuur educatie die van de kwaliteit
en organisatie van de toetsing en examinering van de opleidingen en cursussen».
Deelt het kabinet de mening beschreven in «Voortgang vernieuwingsproces
BVE 1993/1994» op bladzijde 95 dat «het aantal instellingen met
een kwaliteitszorgsysteem nog gering is ofschoon belangstelling voor kwaliteitszorg
groeiende is»? Hoeveel instellingen hebben al een kwaliteitszorgsysteem
opgezet? Is er een stijgende lijn te zien tussen de gegevens uit 1993/1994
en het jaar 1996?De weergave in de «Voortgang vernieuwingsproces BVE 1993/1994»
over de stand met betrekking tot de kwaliteitszorg bij instellingen acht ik
correct. Ook een meer recente waarneming van de Inspectie in het Onderwijsverslag
1995 laat zien dat de invoering van systematische kwaliteitszorg nog in een
beginstadium verkeert. Er zijn geen kwantitatieve gegevens bekend
over het aantal instellingen met een kwaliteitszorgsysteem. Blijkens informatie
vanuit het BVE-Raad project Kwaliteitszorg bestaat bij instellingen wel een
grote belangstelling voor de ontwikkeling van een kwaliteitszorgstelsel. In
de WEB is bepaald dat instellingen dienen te beschikken over een stelsel van
kwaliteitszorg en dat instellingen over de opzet en de werking van dat stelsel
periodiek dienen te rapporteren in het zgn. kwaliteitszorgverslag. Dit kwaliteitszorgverslag
dienen instellingen uiterlijk 1 mei 1997 te leveren op basis van de «Regeling
Inrichting Kwaliteitszorgverslag» (OCenW-Regelingen nr. 19, 4 september
1996).Overigens heeft de kwaliteitszorg van de instelling betrekking op een
breder gebied dan alleen de toetsing en examinering in de educatie. 141De bekostiging van ROC's vindt mede plaats op basis van output-prestaties,
waaronder het behalen van een diploma. Is het in dat verband niet noodzakelijk
te komen tot afspraken met het bedrijfsleven, dat op zoek naar goedkope arbeidskrachten
niet altijd evenveel belang heeft bij een diploma?Door de betrokkenheid van het bedrijf bij het totstandkomen van de eindtermen
heeft het bedrijfsleven reeds kenbaar gemaakt dat ze belang hechten aan gediplomeerde
en gekwalificeerde arbeidskrachten. 142Met welke middelen zal een aktieve betrokkenheid van het bedrijfsleven
bij de onderwijsinnovatie worden gestimuleerd?In het kader van het programma BVE2000 worden ROC's gestimuleerd om bij
aktiviteiten en projecten gericht op onderwijsinnovatie het bedrijfsleven
aktief te betrekken. Principe bij de uitvoering van dit programma is dat OCenW
een subsidie (aanvullende vergoeding) verstrekt op basis van co-financiering.
Bij een groot aantal projecten die in het kader van dit programma worden uitgevoerd
blijkt het bedrijfsleven (met name uitgeverijen) betrokken te zijn. Er is
voor BVE2000 20 miljoen beschikbaar.Daarnaast is sprake van programma's gericht op kennisuitwisseling en kennisdoorstroom
tussen onderwijs en bedrijfsleven. Voorbeelden zijn het programma Externe
Partners op het BVE-net, waarin ROC's en branches gezamenlijk projecten hebben
ontwikkeld waarvan de resultaten via BVE-net beschikbaar worden gesteld, en
het programma Aantrekkelijk Technisch Beroepsonderwijs waarbij de ROC's in
de vier grote steden, samen met het bedrijfsleven, landelijke organen, CIBB
en PTH innovatief technisch beroepsonderwijs ontwikkelen. Ook hierbij is sprake
van cofinancieringsprogramma's en ondersteuning door het bedrijfsleven. Voor
deze programma's, die een uitvloeisel zijn van de nota «Kennis in beweging»,
is in totaal 5 miljoen gulden beschikbaar. blz. 59 143Hoe wordt voorkómen dat het inburgeringstraject in de educatie
leidt tot een verdringing van andere doelgroepen van de basiseducatie?Door een deel van het reguliere educatiebudget af te zonderen voor inburgering
en dit aan te vullen met extra middelen, is vanaf 1 januari 1996 het gehele
resterende reguliere educatiebudget ook beschikbaar voor andere doelgroepen
dan de nieuwkomers.Daarnaast is in de begroting 1996 en het Landelijk Overzicht Volwasseneneducatie
1996–1999, dat de Kamer op 7 september 1995 is toegezonden, aangegeven
dat het educatiebudget structureel met f 17 miljoen is opgehoogd,
met als specifiek doel het tegengaan van verdringingseffecten.Of desondanks nog verdringing zal optreden en zo ja, in welke mate, is
een van de aandachtspunten voor de evaluatie van het inburgeringsbeleid die
in 1997 zal plaatsvinden. 144Tot hoeveel nieuwe leer-arbeidsplaatsen heeft fiscale faciliteit
van 400 miljoen inmiddels geleid?Op dit moment is nog niet bekend hoeveel nieuwe leer-arbeidsplaatsen de
fiscale faciliteit heeft opgeleverd. Thans wordt door het Colo en het Economisch
Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf onderzoek verricht naar de effectiviteit
van de maatregel. Dit onderzoek zal medio 1997 eerste resultaten opleveren. 145Kan worden aangegeven wat de maatregel van de fiscale faciliteit
voor werkgevers tot nu toe voor resultaten heeft gehad voor het aantal leer-arbeidsovereenkomsten?Op dit moment is nog niet bekend hoeveel nieuwe leer-arbeidsovereenkomsten
de fiscale faciliteit heeft opgeleverd. Thans wordt door het Colo en het Economisch
Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf onderzoek verricht naar de effectiviteit
van de maatregel. Dit onderzoek zal medio 1997 eerste resultaten opleveren. blz. 60 146Wanneer in 1997 zal de evaluatie zijn afgerond van de initiatieven
om de dalende instroom in het leerlingwezen een halt toe te roepen?In het kader van de nota «Meer werk, Weer werk» heeft het
Kabinet in 1994 het Projectteam Extra Impuls Leerlingwezen (PEIL) opgericht
met als doel de recente daling in het leerlingwezen te stoppen en waar mogelijk
uitbreiding van de instroom te bewerkstelligen. Als voornaamste onderdeel
van hun activiteiten heeft het projectteam getracht op regionaal niveau de
betrokken actoren: LOB's, instellingen en RBA's bij elkaar te brengen om de
regionale vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. Dit heeft geleid
tot het oprichtingen van circa 200 zgn. Branche-regio combinaties (BRC's),
waarmee vrijwel alle opleidingssectoren worden bestreken. In deze BRC's participeren
LOB's, instellingen en RBA's en worden op regionaal niveau afspraken gemaakt
over het stimuleren van de instroom in het leerlingwezen, het voorkomen en
bestrijden van (jeugd)werkloosheid. Mede dankzij de activiteiten van de BRC's
is in het cursusjaar 1995/96 de daling van de instroom in de meeste opleidingssectoren
gestopt. Hiermee is een belangrijke stap gezet in het beleidstraject stimulering
leerlingwezen. In het kader van de WEB zijn de LOB's verantwoordelijk voor
het acquireren van voldoende beroepspraktijkvormingsplaatsen. Zij zullen in
de toekomst de rol van PEIL met betrekking tot de BRC's moeten overnemen.
Derhalve zijn de activiteiten van PEIL met ingang van 1 september jl. overgedragen
aan de LOB's. In 1997 zal in samenwerking met de Vereniging Landelijke Organen
Beroepsonderwijs (Colo) worden zien welke verdere versterking van het leerlingwezen
gewenst is, mede op basis van de onderzoeksgegevens van het Colo en het Economisch
Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf waarvan naar verwachting medio
1997 de eerste resultaten worden opgeleverd. blz. 61 147Kan worden aangegeven welke berekening de basis vormt voor de totstandkoming
van de gemiddelde personeelslast binnen de lump-sum-financiering? Zijn er
cijfers beschikbaar over de financiële gevolgen van de invoering van
de gemiddelde personeelslast?De GPL is in diverse sectoren budgettair neutraal ingevoerd, op basis
van de destijds vastgestelde rangenmix in die sector en een overgangsregime
waarin de verschillen werden afgebouwd. In dit kader heeft tevens een onderzoek
plaatsgevonden door de Evaluatiecommissie. De resultaten zijn verwoord in
het rapport «GPL in de tijd». De Kamer is hierover in september
1994 geïnformeerd (BVE/FB-94036409). blz. 62 148Hoe is de geraamde verdere daling van het leerlingwezen te rijmen
met de toelichting 3.3 op bladzijde 152? Waarom wordt verwacht dat de effecten
van het stimuleringsbeleid voor het leerlingwezen in de jaren teruglopen?De demografische ontwikkeling leidt tot een daling van deelnemersaantallen
in beroepsonderwijs. Als er geen stimulering van het leerlingwezen plaats
zou vinden, dan zouden de deelnemerssaantallen nog verder teruglopen dan in
tabel 3.2 is opgenomen. 149Waarom wordt er in de begroting geen melding gemaakt van de slechte
financiële positie van de bve-sector?In afwachting van de uitkomsten van het Berenschot-onderzoek, dat naar
aanleiding van het rapport van Moret, Ernst en Young werd gestart, zijn hierover
in de begroting geen opmerkingen gemaakt.Het rapport van het Berenschot-onderzoek is u onlangs toegezonden. De
beleidsreactie van het kabinet op het rapport zal nog dit jaar naar de Kamer
worden gezonden. blz. 67 150Zal de fiscale faciliteit bij de versterking van de dualisering in
het hbo identiek zijn aan de regeling voor het leerlingwezen? Welke overwegingen
liggen daaraan ten grondslag?De regeling is in belangrijke mate identiek aan de regeling voor het leerlingwezen.
Er is op een beperkt aantal punten sprake van een andere invulling. Er is
gezocht naar analogie omdat de overwegingen die ten grondslag liggen aan de
maatregel gelijkluidend zijn: aantrekkelijk maken van duale trajecten in het
beroepsonderwijs voor studenten, bedrijven en instellingen.In beide gevallen moet er sprake zijn van een arbeidsrelatie tussen student
en werkgever waarbij leren en werken op samenhangende wijze met elkaar verbonden
zijn. Voor het leerlingwezen is er sprake van 4 dagen werken, 1 dag leren;
voor het hbo zijn tal van leren-werken-varianten mogelijk.Per student die als werknemer wordt aangesteld wordt f 4 500,–
aan fiscale faciliteit verstrekt, zowel in het leerlingwezen als in het hbo. De fiscale voorziening geldt voor alle branches die opleidingen verzorgen
in het kader van het leerlingwezen. Voor hbo is er – omwille van de
financiële beheersbaarheid – voor gekozen alleen die bedrijfssectoren
in aanmerking te laten komen die direct bijdragen aan versterking van de economische
groei, i.c. de technisch-commerciële sectoren. 151Is er reeds enig inzicht in de realisering van duale trajecten in
het hbo?Er worden op dit moment diverse varianten aan duale trajecten gerealiseerd
in het HBO.Sinds 1992 kent het hbo co-operative education, een vorm van duaal onderwijs
waarbij blokken van enkele maanden leren en werken elkaar afwisselen. In het
studiejaar 96/97 gaat het om circa 300 studenten. De meeste co-opleidingen
worden verzorgd in de economische sector.In september jl. is de zgn. MKB-route van start gegaan. De deelname aan
deze opleidingen (in de technisch-economische sector) wordt op dit moment
geschat op zo'n 70 studenten. Een sterke toename wordt in de komende jaren
verwacht. Een plan van aanpak is in verband hiermee in voorbereiding. Een
grootscheepse voorlichtingscampagne door MKB-Nederland zal daarvan deel uitmaken.In 1995/1996 is een start gemaakt met de gefaseerde invoering van de leraar-in-opleiding.
Voor 1997/1998 worden 1000 lio's voorzien met een leer-arbeidsovereenkomst
in het basisonderwijs.Voorts is van een aantal instellingen dat HBO-V-opleidingen verzorgt bekend
dat er initiatieven zijn tot de vormgeving van duale trajecten. Dit betreft
een beperkt aantal studenten.Naast deze strikt duale trajecten zijn er in alle sectoren een groot aantal
deeltijdopleidingen die worden gevolgd door studenten met een arbeidsovereenkomst.
De relatie tussen opleiding en werk is in deze gevallen meestal niet zo hecht
als in de duale trajecten. 152Door middel van het inrichten van duale trajecten in het hbo wordt
gepoogd de relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt te versterken. Hoe lang
duurt het gemiddeld voordat respectievelijk een afgestudeerde hbo-student
en een afgestudeerde academicus werk vindt?Gegevens over de arbeidsmarktpositie van pas afgestudeerde hbo-ers zijn
sinds een paar jaar verkrijgbaar uit de «HBO-Monitor», een enquête
onder afgestudeerde hbo-ers 1½ jaar ná het behalen van hun einddiploma.De recentste enquête geeft de positie weer van de afgestudeerden
uit het cursusjaar 1992/'93. Van diegenen die willen gaan werken, vindt 60%
direct werk; 23% na 1–3 maanden; 9% na 4–6 maanden; 6% na 7–12
maanden; 2% doet er 13 maanden of langer over.Op dit punt doen zich grote verschillen voor tussen afgestudeerden van
voltijd- en deeltijd-opleidingen èn tussen afgestudeerden uit de verschillende
hbo-gebieden:* dt-hbo-ers vinden gemiddeld in kortere tijd werk dan vt-hbo-ers; het
merendeel van de dt-studenten heeft tijdens de opleiding al werk (met uitzondering
van die van het kunstonderwijs (kuo));* kuo-afgestudeerden doen gemiddeld het langst over het vinden van werk
èn zij vertonen ook het hoogste werkloosheidspercentage 1½ jaar
ná afstuderen.Bij deze gegevens is het nuttig te bedenken dat op dit moment 21% van
de hbo-afgestudeerden zich niet op de arbeidsmarkt meldt, maar verder studeert.Voor pas afgestudeerde academici baseer ik mij op de resultaten van het
in opdracht van OCenW uitgevoerde SEO-onderzoek «De dynamische relatie tussen hoger onderwijs en arbeidsmarkt» (verschijnt
najaar 1996). Dit onderzoek betrof 385 in 1995 afgestudeerde academici en
levert het volgende beeld op:* bij het verlaten van het onderwijs werkte gemiddeld 26% van de academici;* na enige tijd (binnen de onderzoeksperiode) vond 62% van de academici
een baan en zocht daarvoor gemiddeld 4,8 maanden;* 13% van de academici was vrijwillig of onvrijwillig werkloos.N.B. dit zijn gemiddelden; er bestaan grote verschillen in zoekduur, ook
binnen één onderwijsgebied. 153Aan de Kamer is een handzame rapportage over de projectvoorstellen
Kwaliteit en Studeerbaarheid toegezegd in verband met de beoordeling van de
collegegeldverhoging. Wanneer kan de Kamer deze rapportage tegemoet zien?In het rapport van de tijdelijke adviescommissie «Beoordeling Projectvoorstellen
Studeerbaarheidsfonds» wordt in hoofdstuk III «Observaties op
grond van de projectvoorstellen» een overzicht gegeven van de projectvoorstellen
zoals die door de universiteiten en hogescholen zijn ingediend in het kader
van het studeerbaarheidsfonds.Het rapport van de commissie is als bijlage meegezonden met de brief van
10 juli aan de Tweede Kamer over Kwaliteit en Studeerbaarheid. 154Is het juist dat de uitvoering van de motie-Stellingwerf (24 556,
nr. 15), ingediend bij de behandeling van het HOOP 1996 en gericht op het
inzicht verkrijgen in de wijze waarop de overdracht van normen en waarden
gestalte krijgt in het hbo, plaatsvindt in het kader van «Kwaliteit
en Studeerbaarheid»? Zo ja, op welke manier? En in welk stadium bevindt
zich de uitvoering van de motie?In de motie is de regering inderdaad uitgenodigd om mede in het kader
van kwaliteit en studeerbaarheid van het onderwijs aan te geven op welke wijze
in de praktijk van het hoger onderwijs met het thema «oriëntatie
op waarden en normen» wordt omgegaan.In het «Programma beleidsgericht onderzoek 1996–1997 voor
het Hoger Onderwijs» dat onlangs is uitgebracht, is aangekondigd dat
op het thema oriëntatie op waarden en normen een onderzoek zal worden
uitgezet. Op dit moment wordt gewerkt aan de voorbereiding van de aanbesteding
van dit onderzoek.Tegelijkertijd is door de Overijsselse Lerarenopleidingen voor het Basisonderwijs –
mede in het kader van de 4/5 mei-viering 1997 – een begin gemaakt met
het ontwikkelen van een multimediaal lesprogramma over normen en waarden.
Dit lesprogramma kan een bijdrage leveren tot de totstandkoming van het onderdeel
landelijk curriculum voor de PABO's. 155Kan inzicht worden geboden in de aard van de projectvoorstellen in
het kader van het aantrekkelijker maken van het technisch beroepsonderwijs?De projectvoorstellen die zijn ingediend in het kader van kwaliteit &
studeerbaarheid, de landelijke prioriteit techniek, betreffen voor een belangrijk
deel de onderwijskundige en organisatorische vernieuwing van de curricula.
Meer traditionele vormen van onderwijs, vooral gericht op overdracht van kennis,
maken plaats voor elkaar afwisselende werkvormen. Daarbij wordt accent gelegd
op zelfwerkzaamheid van studenten, bijv. door middel van probleem-gestuurd-onderwijs.
Ook is er aandacht voor de veranderende rol van de docent. Door middel van scholing krijgt de docent de gelegenheid zich te oriënteren op
zijn breder wordende takenpakket in het onderwijsproces: van docerende tot
studieprocesbegeleidende taken.Daarnaast zijn er projecten die de voorlichting aan aankomend studenten
tot onderwerp hebben en de verbetering van het studentvolg- en registratiesysteem. 156Wanneer kan de Kamer de regeling voor afstudeersteun in geval van
deelname aan visitatiecommissies en het bestuur van politieke of onderwijskundige
organisaties tegemoet zien?Het advies van de Raad van State is ontvangen en verwerkt. In het kader
van de zogenaamde voorhangprocedure kunt u de voorgestelde wijziging van het
Uitvoeringsbesluit WHW een dezer dagen tegemoet zien. 157Kan de Kamer nog een nadere brief tegemoet zien over het Plan van
aanpak lerarenopleidingen?Ja, zeer binnenkort. 158Is het juist dat veel ho-instellingen aan (onderzoeks- en onderwijsgevend)
personeel uitsluitend of voornamelijk nog maar aanstellingen in tijdelijke
dienst geven? Heeft dat, gezien het feit dat een aanstelling in tijdelijke
dienst voor maximaal vijf jaar geldt, tot gevolg dat voor het betreffende
personeel gedurende ten minste drie maanden oneigenlijk gebruik wordt gemaakt
van het BWOO, waarna men – via een herplaatsingsonderzoek – opnieuw
een aanstelling in tijdelijke dienst kan krijgen, maar dan bij een andere
vakgroep?Uit de tot mij ter beschikking staande gegevens is gebleken dat in de
periode 1991–1995 er in het hbo een substantiële afname van tijdelijke
dienstverbanden is waargenomen.De ontwikkeling bij de universiteiten wijst in de richting van een zeer
beperkte instroom in de populatie «personeel in vaste dienst».
Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de budgettering van de
wachtgelden. Deze budgettering leidt er toe dat universiteiten de uitstroom
van met name oudere werknemers richting wachtgeld (BWOO) waar mogelijk beperken.
Dat leidt tot een verminderde uitstroom van (vast) personeel en daarom ook
tot een verminderde instroom. De populatie «personeel in tijdelijke
dienst» bestaat voor een belangrijk deel uit AIO's. Voor deze categorie
van personeel geldt een streefduur voor de aanstelling van vier jaar. Er is
blijvende instroom (en uitstroom) in dit deel van de formatie. Er zijn verder
geen aanwijzingen voor «oneigenlijk gebruik» als bedoeld in de
vraag. Wel is het bekend dat universiteiten zich waar mogelijk inspannen om
bemiddelbare ex-werknemers geplaatst te krijgen, danwel bij de eigen instelling
danwel bij een collega-instelling. Deze bemiddeling richt zich ook op (voormalig-)AIO's. blz. 71 159Waarom wordt verbetering van het kunstvakonderwijs gekoppeld aan
een besparing die oploopt tot 25 miljoen gulden in 2001, met andere woorden,
gaan reorganiseren en bezuinigen samen?De reorganisatie van het kunstvakonderwijs richt zich in eerste instantie
op het snoeien van wildgroei en het selectiever toelaten van buitenlandse studenten, waarbij voor sommige categorieën buitenlandse studenten
bovendien een kostendekkend collegegeld verrekend zal worden in de bekostiging.
Voor de langere termijn zal op basis van nadere analyses van de pluriforme
vraag vanuit de kunstpraktijk en het aanbod aan opleidingen een verdere capaciteitsreductie
worden gerealiseerd. Daarnaast zal het geheel aan opleidingen doelmatiger
worden ingericht. Al deze lijnen leiden tot besparingen. Gegeven het additionele
budget van maximaal 50 miljoen, dat het kabinet voor de veranderingskosten
heeft gereserveerd, zullen reorganiseren en bezuinigen samen kunnen gaan. 160Kan nader worden uitgelegd, waarom vanaf 1998 een forse daling plaatsvindt
van de uitgaven voor het hbo?In de uitgaven sf/ts/tsd zoals die in de tabel op blz. 71 worden gepresenteerd,
is al vanaf 1996 een dalende lijn zichtbaar. Als gevolg van de invoering van
de prestatiebeurs wordt de studiefinanciering vanaf studiejaar 1996/1997 cohortsgewijs
eerst als lening uitgekeerd. Hierdoor dalen de uitgaven aan beurzen (de relevante
uitgaven studiefinanciering), en stijgen de uitgaven aan leningen. De daling
van de uitgaven aan beurzen zet vanaf 1998 fors door als gevolg van het feit
dat dan bijna alle tempobeurscohorten uitgestroomd zijn en de volledige hbo-populatie
onder het prestatiebeurs-regime valt.De uitgaven aan leningen zijn niet-relevant voor het beleidsmatige financieringstekort.In de tabel op blz. 71 zijn daarom uitsluitend de relevante uitgaven gepresenteerd.
Dit verklaart de grote dalingen in uitgaven die zich overigens niet alleen
bij hbo-studenten voordoen. Ook de wo-studenten krijgen via de prestatiebeurs
hiermee te maken.Voor de ontwikkeling van de (relevante en niet-relevante) uitgaven en
ontvangsten met betrekking tot studiefinanciering verwijs ik naar de toelichting
bij beleidsterrein 25. 161Hoe is de verrekensystematiek van de collegegelden in het wetenschappelijk
onderwijs geregeld ten opzichte van het hoger beroepsonderwijs?Bij beleidsterrein 21, Hoger beroepsonderwijs, is op pagina 71 aangegeven
dat geen verrekening plaatsvindt van collegegelden met de rijksbijdrage. Dit
geldt in het wetenschappelijk onderwijs precies zo. De collegegelden worden
rechtstreeks door de studenten betaald aan de universiteiten. Er vindt geen
verrekening plaats met de rijksbijdrage. blz. 72 162Waarom wordt verwacht dat de stimulans voor deeltijdse en duale trajecten
pas in 2000 zal leiden tot een stabilisatie van het aantal deeltijdstudenten?De afspraken met de instellingen om meer aandacht te besteden aan duale
en deeltijdse trajecten zijn gemaakt onder andere in het kader van de verkorting
van de verblijfsduur in het hbo bij de afspraken over het HOOP 1996. Er zullen
maatregelen genomen worden om het deeltijds- en duaal-hbo aantrekkelijker
te maken voor grotere groepen studenten. Het effect van deze recente voornemens
zal niet onmiddellijk zichbaar zijn in het keuzegedrag van hbo-ers. Zo zal
er zal eerst intensieve voorlichting moeten plaatsvinden om het keuzegedrag
te beïnvloeden. Met de HBO-raad en MKB-Nederland is afgesproken dat hiertoe
gezamenlijke initiatieven zullen worden genomen. Het is redelijk om aan te nemen dat er nog enkele jaren overheen gaan
alvorens het veranderende keuzegedrag zichtbaar wordt in de cijfers. 163Hoe ontwikkelt het aantal personeelsleden zich in het hbo in de komende
jaren?Het personeelsbeleid in het hbo is belegd bij de instellingen. Daarom
maakt het departement geen ramingen voor het personeel. De verwachting van
de ontwikkeling van het personeelsbestand is o.a. afhankelijk van de studentenontwikkeling
en de budgetontwikkeling.Onderstaand schema toont de ontwikkeling van de aantallen studenten en
personeelsleden in het hbo (1991 = 100%).  19911992199319941995Pers.10010310410398 Stud'n100103105107107De verwachting is dat het aantal studenten in de komende jaren zich stabiel
gedraagt dan wel licht zal stijgen. In de gerealiseerde jaren is de ontwikkeling
van het aantal personeelsleden aanvankelijk gelijk met het aantal studenten.
1995 geeft een ander beeld. Of dit het gevolg is van een structurele ontwikkeling
is nu nog niet vast te stellen. blz. 74 164Bij beleidsterrein 22 Wetenschappelijk onderwijs ontbreken de kengetallen
over de wachtgelden. Waarom?In het wetenschappelijk onderwijs, maar ook bij het beleidsterrein Onderzoek
en Wetenschapsbeleid is in hoofdzaak sprake van budgettering van de wachtgelden
naar de instellingen. In de (ook aan de Kamer gezonden) Financiële Schema's
is de omvang van de budgettering voor wachtgelden meerjarig zichtbaar gemaakt
voor de universiteiten en academische ziekenhuizen. Verder is in de toelichting
op artikel 22.04 (pagina 178 en 179) een meerjarige toelichting opgenomen
op het budget van de Nuffic en het totaal van de overige instellingen.De budgettering leidt tot een andere informatiestroom dan bij de andere
onderwijssectoren. In het bijzonder wordt het totaal aantal wachtgelders in
fte niet naar de toekomst geraamd. Het is daarom niet mogelijk overeenkomstige
kengetallen op te nemen als in die andere sectoren. blz. 77 165Wat is de stand van zaken met betrekking tot het overleg met de studentenorganisaties
over het vergroten van het «kwaliteitsbewustzijn» van studenten
(kiezen voor kwaliteit)?De studentenorganisaties hebben aangegeven bereid zijn te overleggen over
het vergroten van het «kwaliteitsbewustzijn» van studenten. Daartoe
wordt thans meer precies een agenda opgesteld die uitgaat van dergelijk overleg
de komende maanden. 166Zullen bij bestuurslidmaatschap van politieke jongerenorganisaties
en lidmaatschap van landelijke onderwijsorganisaties dezelfde eisen worden gesteld, inzake de omvang van de organisatie? Waarom is bij landelijke
onderwijsorganisaties lidmaatschap reeds voldoende om in aanmerking te komen
voor financiële ondersteuning?Voor de financiële ondersteuning van studenten in visitatiecommissies,
bestuursleden van politieke jongerenorganisaties en landelijke organisaties,
wordt in het Uitvoeringsbesluit WHW een landelijk afstudeerfonds gecreëerd.
In een nadere ministeriële regeling zullen nadere administratieve regels
worden vastgelegd.Ten aanzien van de politieke jongerenorganisaties en de landelijke organisatie,
zullen in het Uitvoeringsbesluit WHW, dezelfde criteria met betrekking tot
de omvang van de organisaties worden gehanteerd.Uit artikel 7.51, vijfde lid, van de WHW (Stb.434) (inwerkingtreding 1
september 1996) volgt dat het in beide gevallen gaat om de financiële
ondersteuning bij het uitoefenen van het bestuurslidmaatschap. Ook hier wordt
geen onderscheid tussen de beide soorten organisaties gemaakt. blz. 79 167In hoeverre zijn de universitaire lerarenopleidingen betrokken bij
het procesmanagement lerarenopleidingen?Het procesmanagement lerarenopleidingen laat zich ondersteunen door een
klankbordgroep, waarin prof. dr A. Pilot (UU) namens de universitaire lerarenopleidingen
zitting heeft. Zoals bekend wordt in de activiteiten van het procesmanagement
prioriteit gegeven aan de lerarenopleidingen primair onderwijs en de tweedegraads
lerarenopleidingen; in een latere fase zal de wijze waarop de universitaire
lerarenopleidingen in de ontwikkelingen betrokken kunnen worden aan de orde
komen. 168Is er reeds duidelijkheid over de participatie van het bedrijfsleven
aan het beurzenprogramma van talentvolle studenten? Is het bedrijfsleven reeds
benaderd en zo ja, wat heeft dat opgeleverd? Zo nee, wat zal het beleid zijn?De vraag of het bedrijfsleven is benaderd kan bevestigend worden beantwoord.
De uitkomst hiervan leert dat er, met betrekking tot een financiële bijdrage,
sprake is van een beperkte belangstelling.Het beleidsvoornemen blijft gericht op de totstandkoming van een operationeel
fonds, ter uitvoering van dit programma, met ingang van het studiejaar 1997/98. blz. 81 169Is de mate van vergrijzing binnen het hooglerarenbestand het enige
criterium bij de selectie van studierichtingen en faculteiten die in aanmerking
komen voor aanstelling van jonge hoogleraren?Neen. Behalve de vergrijzing kan zich het probleem voordoen dat er in
een discipline op dit moment onvoldoende mogelijkheden zijn om jonge potentiële
hoogleraarskandidaten voldoende perspectief te geven om ze te kunnen vasthouden.De regeling is bedoeld voor die universitaire disciplines waarin de combinatie
van de twee genoemde problemen dermate sterk is dat het probleem zonder een
tijdelijke stimulans van buitenaf niet of onvoldoende kan worden opgelost. 170Hoeveel middelen zijn gemoeid met de verrekening van de onderzoeksgelden
over de diverse universiteiten naar aanleiding van de uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State en waar worden deze middelen gevonden?Aan acht universiteiten is inmiddels schriftelijk gemeld dat zij voor
de periode 1993–1996 schadeloos worden gesteld voor de gewijzigde verdeling
van onderzoekmiddelen. Het betreft daarbij de vier instellingen die door de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in het gelijk zijn gesteld
en de instellingen die in een vergelijkbare positie verkeren.De totale schadeloosstelling bedraagt 90 miljoen gulden.Dit bedrag wordt in 1996 binnen het totaal van de OCenW-uitgaven geaccommodeerd
en zal worden verwerkt in de tweede suppletoire begroting voor dit jaar. 171Hoe verhoudt de opmerking dat mutaties tot het jaar 2001 het gevolg
kunnen zijn van de vermindering van de Rijksbijdrage uit het regeerakkoord
zich tot de daarboven gemaakte opmerking dat de taakstelling uit het regeerakkoord
pas in 2001 tot een structurele verlaging van het budget zal leiden?Het macro-kader blijft tot en met het jaar 2001 vrijwel constant. De mutaties
hebben betrekking opa. loon- en prijsindexeringenb. verandering kasritme van het studeerbaarheidsfondsc. herstructureringskosten wetenschappelijk onderzoekd. vermindering van de rijksbijdrage uit hoofde van de daling van het
aantal studentjaren.De maatregelen b. en c. hebben een incidenteel karakter, terwijl a. en
d. structurele gevolgen hebben. De vermindering van de rijksbijdrage uit hoofde
van de daling van het aantal studentjaren is aangekondigd in het ontwerp-HOOP
1996. Deze maatregel maakt onderdeel uit van het financieel kader zoals neergelegd
in de brief aan de Tweede Kamer van 9 december 1994 en heeft vanaf 2001 financiële
consequenties. 172Hoe zal de stimuleringsmaatregel voor jonge hoogleraren worden ingezet?
Hoe wordt bepaald wie hiervoor in aanmerking komt?Met betrekking tot de inzet van de middelen voor de stimuleringsregeling
wordt verwezen naar het antwoord op vraag nummer 169. De stimuleringsregeling
wordt uitgevoerd door NWO.De regeling houdt in dat de universiteiten op basis van eigen analyse
waar de inzet van jonge, talentvolle, potentiële opvolgers van oudere
hoogleraren noodzakelijk is, uit overwegingen van onderzoekbeleid van hun
eigen instellig en bezien in een nationale context, bij NWO voorstellen voor
leerstoelen indienen die landelijk zijn afgestemd.NWO zal deze voorstellen toetsen. Vervolgens verrichten de universiteiten
zelf de selectie van kandidaten volgens de geldende procedures en toetsen
daarbij ook op de kwaliteiten die normaliter voor een hoogleraar gelden (zoals
ook onderwijskwaliteiten). De kandidaten mogen niet ouder zijn dan 45 jaar,
moeten van hoge kwaliteit zijn en van mobiliteit hebben blijk gegeven. blz. 83 173Is in de ons omringende landen sprake van een vergelijkbare daling
van het aantal studenten in het wo tot 2001? Zo ja, zijn de oorzaken vergelijkbaar?
Zo nee, hoe wordt de verschillende ontwikkeling verklaard?In de ons omringende landen is in het algemeen geen sprake van een daling
van het aantal studenten in het wetenschappelijk onderwijs.In de historische cijfers is in Vlaanderen is een stijging zichtbaar t/m
1994, die daarna is afgevlakt. In het Verenigd Koninkrijk is de instroom van
1994 op 1995 met 6% gestegen. Ook in Denemarken en Zweden stijgt het aantal
studenten. In Duitsland was er een daling in 1994 gevolgd door een geringe
stijging in 1995.Ramingen zijn bekend voor Frankrijk (een stijging tot 1997), Denemarken
(een stijging tot 2001), en Duitsland (een stijging tot 2010).Bij de interpretatie van deze gegevens moeten we bedenken, dat ook voor
Nederland geen structurele daling van de instroom in het hoger onderwijs wordt
verwacht. Het beleid is gericht op een geringe stijging in het hbo, en een
afname in het wo, vooral als gevolg van een sterke vermindering van de hbo-wo-stapeling.
De geraamde afname van het aantal ingeschreven studenten is het gevolg van
de verkorting van de verblijfsduur die met het beleid wordt beoogd. Het aantal
HO-diploma's zal niet sterk dalen.Zie ook het antwoord op vraag 175. 174Waar zijn in de begroting meevallers te verwachten als gevolg van
de verminderde instroom in het wetenschappelijk onderwijs? Kunnen deze meevallers
in financiële middelen worden uitgedrukt?In het ontwerp-HOOP 1996 is het beeld geschetst van de verwachte volume-ontwikkeling
in het hoger onderwijs in de komende 10 jaar. De daarin verdisconteerde raming
voor het wetenschappelijk onderwijs, een vermindering van het aantal studenten
tot 140 000 in 2005, is in de begroting 1997 niet gewijzigd. Er is daarmee
op dit punt ook geen sprake van meevallers ten opzichte van het financiële
perspectief voor het wetenschappelijk onderwijs zoals geschetst in het ontwerp-HOOP
1996.Wijzigingen in de raming van het aantal studerenden met recht op studiefinanciering
komen tot uitdrukking op beleidsterrein 25, Studiefinanciering en onderwijsretributies. 175Waarom hebben de feitelijke studentenaantallen geen gevolgen voor
de studentenramingen ten opzichte van de ramingen in het HOOP? Betekent het
feit dat er slechts onderzoek naar de studentenaantallen wordt aangekondigd
dat deze cijfers geen reden voor zorg en beleid zijn inzake de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs?De feitelijke instroom in het wetenschappelijk onderwijs was in september
1995 10% lager dan het jaar daarvoor. De oorzaken hiervan zijn een combinatie
van de volgende factoren:– minder instroom van hbo-gediplomeerden,– demografische ontwikkeling,– uitstel van de beslissing om te gaan studeren.In de HOOP-raming waren de eerste twee factoren reeds meegerekend. De
verminderde instroom van hbo-gediplomeerden is conform het beleid dat in het
HOOP is uiteengezet; het tempo waarin de vermindering plaatsvindt was in 1995
sneller dan verwacht, maar dit heeft geen invloed op het te verwachten eindeffect
van deze factor. Het uitstel van de beslissing om te gaan studeren
is een factor die in de HOOP-ramingen niet was meegenomen. Er is voorshands
geen aanleiding om te veronderstellen, dat uitstel van studie zal leiden tot
afstel; in het deze zomer afgesloten onderzoek «Uitstel of Afstel»
van SCO/SEO is expliciet gevraagd naar de verdere voornemens van een groep
vwo-ers die in 1995 niet zijn gaan studeren. Aangenomen moet worden, dat deze
studenten in latere jaren alsnog zullen instromen.De genoemde effecten waren dus deels verwacht, en voorzover ze niet verwacht
waren, betreft het verschuivingen in de tijd, zodat niet kan worden aangenomen,
dat ze een grote invloed hebben op het aantal studenten aan het eind van de
planperiode van het HOOP-1996. Mede gelet op de onzekerheden die altijd in
prognoses aanwezig zijn, is besloten, de HOOP-raming niet aan te passen.De uitkomsten van de tot dusver uitgevoerde onderzoeken geven geen aanleiding
tot zorg over de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. De ontwikkelingen
moeten echter wel met aandacht worden gevolgd, omdat onderzoek uitwijst, dat
stijgende studieschulden voor leerlingen uit lagere sociale milieus aanleiding
kunnen worden om af te zien van studie. Indien deze signalen in de toekomst
sterker zouden worden, kan dat reden zijn tot nadere beleidsvorming. 176Kan een actueel overzicht worden gegeven van de definitieve inschrijvingscijfers
voor het hoger onderwijs waarin hbo en wo alsmede studierichtingen worden
onderscheiden? Hoe verhouden zich deze cijfers ten opzichte van voorgaande
jaren?In bijlage 3 is een overzicht opgenomen met definitieve inschrijvingscijfers
over de jaren 1991 tot en met 1995. Van 1996 zijn nog geen cijfers bekend,
aangezien de aanleveringsdatum 1 oktober is en de definitieve cijfers niet
vóór november zijn te verwachten.Het totaal aantal ingeschrevenen in het hbo is de afgelopen drie jaar
stabiel. Het aantal voltijdsstudenten stijgt nog licht, met name in de sector
gedrag en maatschappij. Het aantal deeltijdstudenten vertoont een dalende
lijn.Voor het wo is in het algemeen sprake van een duidelijk dalende lijn in
de aantallen ingeschreven eerstejaarsstudenten. Uitzondering daarop vormen
de studierichtingen: Farmacie, Biologie, Sterrenkunde, Civiele techniek, Bouwkunde,
Bedrijfskunde, Geneeskunde, Tandheelkunde en Klassieke letteren. 177Is er in de loop der jaren een zekere ontwikkeling in de omvang van
de onderwijsfractie te bespeuren? Hoe valt deze te verklaren?De fractie onderwijskosten kent over de jaren 1990 tot en met 1994 geen
duidelijke ontwikkeling. Uit onderstaande tabel blijkt, dat er wel sprake
is van fluctuaties. Deze worden veroorzaakt door rekentechnische imperfecties.
Het toerekenen van universitaire middelen aan onderwijs en onderzoek is een
complexe zaak, waarvoor geschikte empirische gegevens deels ontbreken, zodat
ieder jaar aannames moeten worden gedaan. In samenwerking met de VSNU en het
CBS is mijn departement thans bezig de rekentechniek te verbeteren; hierbij
zal ook enig aanvullend empirisch onderzoek worden gedaan.  19901991199219931994Onderwijsfractie32,532,734,133,532,9blz. 88 178Aan welke instelling zijn de wachtgeldverplichtingen voor de projectgroep
Indonesië-studies overgedragen?De wachtgeldverplichtingen voor de projectgroep Indonesie-studies zijn
overgedragen aan de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. blz. 89 179Hoeveel reacties heeft het kabinet respectievelijk de IB-Groep ontvangen
over de voorwaarde dat voor peiljaarverlegging in het kader van de tegemoetkoming
studiekosten en van de studiefinanciering de inkomensachteruitgang ten minste
25 procent moet zijn? Geeft dat aanleiding tot heroverweging van deze voorwaarde?
Wordt deze voorwaarde anderszins op korte termijn geëvalueerd?Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft tot nu toe
hierover 1 brief ontvangen. Het betrof een afgewezen verzoek tot peiljaarverlegging.De Informatie Beheer Groep (IB-Groep) heeft in het kader van de Wet Tegemoetkoming
Studiekosten (WTS) tot nu toe 3 bezwaarschriften over de bedoelde norm ontvangen.De IB-Groep heeft in het kader van de Wet op de studiefinanciering (WSF)
circa 1000 verzoeken om peiljaarverlegging minder ontvangen ten opzichte van
het vorige jaar. Peilmaand was de maand september in 1995 en in 1996. De IB-Groep
ontving over de bedoelde norm 37 bezwaarschriften in de maanden juli en augustus
1996.Het kabinet ziet in deze aantallen geen aanleiding om de voorwaarde tot
peiljaarverlegging te herzien. Wel zal de ontwikkeling in aantallen verzoeken
en eventuele beroepen en bezwaren met betrekking tot deze voorwaarde in overleg
met de IB-Groep worden gevolgd. 180Is de bijdrage die ouders betalen in het levensonderhoud van hun
kinderen aftrekbaar van de (inkomsten)belasting, in het geval van kinderen
voor wie geen tegemoetkoming in de studiekosten wordt ontvangen, in welk geval
met ingang van 1 januari 1997 het recht op de kinderaftrek van f 800
in het kader van de studiefinanciering vervalt?Ouders van voltijd-studerenden jonger dan 18 jaar ontvangen kinderbijslag
als bijdrage in de kosten van levensonderhoud. Daarnaast kan voor de kosten
van studie, anders dan van levensonderhoud, voor deze studerenden een tegemoetkoming
in de studiekosten op grond van de Wet Tegemoetkoming Studiekosten (WTS) worden
aangevraagd. Deze tegemoetkoming is afhankelijk van het ouderlijk inkomen.
Op grond van het voorgaande bestaat er geen fiscale aftrek van de bijdrage
in de kosten van levensonderhoud.Voor studerenden van 18 jaar en ouder die op grond van de WTS een basistoelage
ontvangen, bestaat evenmin recht op buitengewone lastenaftrek ter zake van
kosten van levensonderhoud van hun kinderen. Dit is immers ook niet het geval
wanneer recht bestaat op kinderbijslag of studiefinanciering. Voor de kosten
van studie, anders dan voor levensonderhoud, is hetgeen voor studerenden jonger
dan 18 jaar geldt, van overeenkomstige toepassing.De in de WTS opgenomen beperking van de f 800,– aftrek tot
studerenden jonger dan 18 jaar voor wie daadwerkelijk een tegemoetkoming in de studiekosten wordt ontvangen, wordt via het wetsvoorstel correctie
vereenvoudiging berekening aanvullende beurs ongedaan gemaakt. Dit wetsvoorstel
zal binnenkort ter goedkeuring bij de Kamer worden ingediend. De maatregel
zal tot 1 augustus 1996 terugwerken, zijnde de datum waarop de beperking ingaat.
De aftrek zal dan weer gelden voor elk schoolgaand kind van 12–17 jaar
voor wie een tegemoetkoming studiekosten kan worden toegekend.Voor de studerenden van 18 jaar en ouder in het voortgezet onderwijs is
de f 800,– aftrek onder de WTS gehandhaafd. blz. 90 181Komen er landelijke regels met betrekking tot de decentralisatie
van de reisvoorziening voor mbo-studenten naar de roc's?De vraag refereert aan een advies van de commissie Kruse over de invulling
van een bezuiniging op de studiefinanciering voor mbo-studenten. Hierover
is nog niet definitief besloten. Dat geldt ook voor eventuele regels bij decentralisatie. blz. 91 182Wordt het voorstel om met ingang van het studiejaar 1997/1998 de
prestatie-eis voor het eerste jaar te verhogen van 50% naar 70% apart aan
de Tweede Kamer overlegd?In de Wet van 28 maart 1996 (Stb. 227) die de prestatiebeurs regelt, is
bepaald dat de eerstejaarsnorm voor de prestatiebeurs pas tot stand kan komen,
«nadat uit een overleg met de Tweede Kamer der Staten-Generaal is gebleken
dat deze Kamer van oordeel is dat de verhoging van de kwaliteit en studeerbaarheid
voldoende voortgang heeft gehad. Bij dat overleg zal mede de nadere evaluatie
van de gevolgen van de temponorm worden betrokken.»De evaluatie van de tempobeurs geschiedt in twee delen. Het eerste onderzoeksrapport
is op 21 april 1995 aan de Kamer aangeboden. Het tweede deel van het onderzoek
wordt in de loop van november 1996 afgerond. Een tussenrapportage daarvan
is de Kamer op 31 oktober 1995 toegezonden. De nu beschikbare onderdelen van
het onderzoeksverslag, alsmede de ervaringen bij de uitvoering van de tempobeurs
geven het Kabinet geen aanleiding van de voorgenomen verhoging van de eerstejaarsnorm
in de prestatiebeurs af te zien.In de Vaste Kamercommissie is reeds nader overleg over de verbetering
van de kwaliteit en studeerbaarheid aan de orde. Daarmee is de Kamer in de
gelegenheid om tijdig vóór de aanvang van het studiejaar 1997/98
zijn oordeel over de voorgenomen normverhoging te vormen. 183Wat zijn de uitgangspunten voor de onderhandelingen over een nieuw
contract met de openbaar-vervoerbedrijven, gegeven de bijna-halvering van
het budget na 1998?Zodra besluitvorming in het kabinet over een nieuw contract heeft plaatsgevonden
zal de Tweede Kamer hierover worden ingelicht. Naar verwachting zal dit op
korte termijn gebeuren. 184Wat is de oorzaak van de stijging van de reisvoorziening WSF in 1996
t.o.v. 1995? Het verschil tussen 1995 en 1996 wordt in belangrijke mate veroorzaakt
door kasschuiven en de nabetaling op de ov-studentenkaart. Er zijn verschillende
kasschuiven over een reeks van jaren toegepast. Deze leiden voor 1995 ten
opzichte van de reguliere betalingen voor het OV-contract tot minder uitgaven
ad f 133 miljoen. Voor het jaar 1996 leiden zij tot meeruitgaven van
f 88 miljoen. De kasschuiven zijn vermeld in tabel 3.6 bij beleidsterrein
25 Studiefinanciering.De uitgaven voor de reisvoorziening aan de openbaar vervoerbedrijven bestaan
uit een voorlopige vergoeding en een definitieve vergoeding. De voorlopige
vergoeding wordt vooraf betaald en is bepaald op basis van vooraf bepaalde
kengetallen. De definitieve vergoeding wordt na afloop van het kalenderjaar
bepaald en het verschil bijbetaald. In 1995 had de nabetaling op de ov-studentenkaart
betrekking op de maanden november en december in 1994. In 1996 heeft de nabetaling
betrekking op alle 12 maanden in 1995. Dit verklaart het verschil in de nabetaling. 185Kan de opmerking dat het organiseren van een maatschappelijk debat
over studiefinanciering mede op verzoek van de Kamer plaatsvindt worden onderbouwd?Bij de indiening van het eerste wetsvoorstel voor de prestatiebeurs heb
ik de voornemens van het Kabinet voor een toekomstdebat over de studiefinanciering
voor het eerst aan de Kamer kenbaar gemaakt (Kamerstukken II 1194/95, 24 094
nr. 4).Hoewel bij de behandeling van dat wetsvoorstel, de voorgesteld toekomstdiscussie
nog niet breed omarmd werd, heb ik tijdens de behandeling van het nieuwe wetsvoorstel
voor de prestatiebeurs toch een bredere steun voor een toekomstdebat over
de studiefinanciering kunnen constateren. Een steun die zich getuige de bijdragen
van verschillende fracties, uitstrekt over zowel de Tweede als de Eerste Kamer.
Van verschillende zijden is er daarbij op aangedrongen dat het debat zo spoedig
mogelijk zou starten. blz. 92 e.v. 186Hoeveel studieschuld is er de afgelopen vijf jaar kwijtgescholden
in verband met een gebrek aan draagkracht van ex-studenten? Kan van die periode
een jaarlijks overzicht worden gegeven?Bij het toewijzen van beroepen op de draagkrachtregeling is er sprake
van uitstel van betaling en daarmee van vertraging in de ontvangsten. Gedurende
de aflosfase is er in principe geen sprake van kwijtschelding, anders dan
bij overlijden van de debiteur.In de periode na draagkrachtmeting zal de uitgestelde schuld alsnog moeten
worden afgelost. Dit heeft tot gevolg dat het maandelijks af te lossen bedrag
hoger zal zijn dan voor de periode van draagkrachtmeting. Er is derhalve niet of nauwelijks sprake van kwijtscheldingen uit hoofde
van draagkracht op dit moment. De eerste reguliere gevallen van kwijtschelding
als gevolg van te weinig draagkracht zullen zich voordoen in het jaar 2003.In 1995 hebben gemiddeld zo'n 29 000 debiteuren met succes een beroep
op de draagkrachtregeling gedaan. De toepassing van de draagkrachtregeling
heeft tot nu toe voornamelijk betrekking op de aflossing van renteloze voorschotten
die vóór 1986 zijn verstrekt. 187Wat is de maximale studieschuld die ex-studenten momenteel hebben,
en wat is maximale studieschuld onder het regime van de prestatiebeurs? In onderstaande frequentie-tabel zijn de schuldstanden verdeeld in klassen
van f 10 000. schuldcategorieënaantal
debiteuren 0 – 10 000202 520 10 000 –
20 00060 301 20 000 – 30 00018 50830 000 – 40 0004 368 40 000 –
50 0001 147 > 50 000506 Totaal287 350Hieruit blijkt dat een zeer klein percentage (0.02%) een schuld heeft
van meer dan f 50 000. In deze groep komen enkele personen (6) voor
met een schuld tussen de f 100 000 en f 120 000. Dit betreft
debiteuren met een schuld uit hoofde van in het verleden opgenomen renteloze
voorschotten.Onder het regime van de prestatiebeurs kunnen de schulden inclusief rente
aan het eind van de studie oplopen tot ongeveer f 148 000. Hierbij
is er van uitgegaan dat een student 7 jaar over zijn studie doet, ieder jaar
het maximumbedrag leent en in geen enkel jaar aan zijn prestatienorm voldoet.
Verder is de student uitwonend en particulier verzekerd tegen ziektekosten.
In dat geval leent de student per maand een bedrag van f 1182. Dit bedrag
is gebaseerd op de normen zoals die per 1-1-1996 gelden. Het gaat hier om
een worst-case scenario. Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat er studenten
zijn die een dergelijk gecombineerd studie- en leengedrag zullen vertonen.Uit een onderzoek van het Economisch Instituut Tilburg waarvan het eindrapport
u binnenkort zal worden toegezonden, blijkt dat de maximale schuld voor studerenden
in het wo die recht op een aanvullende beurs hebben en maximaal lenen waarschijnlijk
circa f 25 000 zal bedragen. Gemiddeld zal de schuld f 14 000
bedragen voor studerenden in het wo die recht op aanvullende beurs hebben
en een deel van het maximale bedrag lenen. Studerenden in het wo die alleen
basisbeurs ontvangen en gedeeltelijk ouderinkomen onafhankelijk bijlenen,
zullen waarschijnlijk een schuld opbouwen van f 20 000. Voor het
hbo en het mbo gelden de bedragen zoals opgenomen in de onderstaande tabel.   AB+AB+geen
AB   Max. RLdeel RLdeel max. RL wona
5 jaar lenen25 00014 00020 000 hbona
4 jaar lenen20 00010 00017 000 mbona
3 jaar lenen6 0004 00013 000In de eerste kolom staan studerenden die een aanvullende beurs hebben
en het maximaal te lenen bedrag opnemen.In de tweede kolom staan studerenden die een aanvullende beurs hebben
en een gedeelte van het maximaal te lenen bedrag opnemen.In de derde kolom staan studerenden die geen recht op aanvullende beurs
hebben en een deel van het maximaal (ouderinkomen onafhankelijk) te lenen
bedrag opnemen. 188Kan op basis van het overzicht van de afgelopen vijf jaar kwijtgescholden
schulden (i.v.m. gebrek aan draagkracht van ex-studenten) en op basis van
de maximale studieschuld onder het regime van de prestatiebeurs globaal worden
aangegeven wat de verwachtingen zijn ten aanzien van de omvang van kwijt te
schelden studieschulden in de toekomst? Op basis van het onderzoek naar leengedrag en schuldomvang dat door het
EIT is uitgevoerd, kan een inschatting worden gemaakt van de te verwachten
schuldopbouw in de toekomst. De bedragen in de tabel in het antwoord op de
vorige vraag kunnen daarbij als leidraad dienen. Indien de uitkomsten van
het in 1991 door het EIT verrichte onderzoek naar sociaal risico ten aanzien
van aflossing van studieleningen nog steeds gelden, zou van de opgenomen leenbedragen
zo'n 6% niet worden terugbetaald. blz. 99 189Gesteld wordt, dat het percentage uitwonenden is bepaald op basis
van de verhouding uitwonend/thuiswonend in 1995. Het aantal thuiswonende studenten
neemt echter in de ramingen sterker af dan het aantal uitwonende studenten.
Welke onderbouwing ligt hieraan ten grondslag (tabel 4.1)?In de basisraming (inclusief studerenden in het vo), is uitgegaan van
een constant uitwonendenpercentage van 49%. Vanaf 1 januari 1997 vallen studerenden
van 18 jaar en ouder in het vo niet langer onder de werking van de WSF, maar
worden zij ondergebracht in de WTS. Omdat in de vo-populatie relatief meer
studerenden thuiswonend zijn dan in de andere schoolsoorten, heeft overheveling
van deze groep naar de WTS tot gevolg dat de aantallen thuiswonenden in de
WSF sterker dalen dan, de aantallen uitwonenden. 190Welke gevolgen hebben de verwachte veranderingen in de deelname aan
primair, voortgezet en hoger onderwijs op de verhouding uitwonend/thuiswonend?De verwachte gevolgen in de deelname aan primair, voortgezet en hoger
onderwijs hebben met name invloed op de absolute aantallen rechthebbenden
op studiefinanciering. Indirekt kan er een effekt optreden op de verhouding
uit-/thuiswonenden, bijvoorbeeld indien het relatieve aandeel van de mbo-studenten
in de studiefinanciering zou toenemen ten opzichte van de ho-studenten. Mbo-studenten
zijn gemiddeld minder uitwonend. blz. 100 191Voor welk deel zal de fiscale stimulering van het leerlingwezen naar
verwachting anderen dan mbo-studenten aantrekken?Hoewel dit op zich mogelijk en ook wenselijk is, wordt het op dit moment
niet waarschijnlijk geacht dat er anderen dan (potentiële) mbo-studenten
door de fiscale stimulering naar het leerlingwezen zullen stromen. In de ramingen
is daar dan ook geen rekening mee gehouden. blz. 104 192Welk deel van de voor de CAO beschikbare middelen wordt aangewend
voor het verhogen van de salarissen van beginnende leraren?De kosten voor de verhoging van de salarissen van beginnende leraren bedragen
structureel 9% van de totale kosten van de CAO. 193Het RPBO voor het voortgezet onderwijs is per 1 augustus 1996 vervallen.
Kan worden aangegeven welke nieuwe afspraken in het kader van de CAO zijn
gemaakt? Welke nieuwe afspraken zijn er gemaakt over afvloeiing?Per 1 augustus 1996 is de Collectieve Arbeidsovereenkomst voor het Voortgezet
Onderwijs (CAO-VO) van kracht geworden. Deze CAO is afgesloten tussen de centrales
van werkgeversorganisaties ABC, BPCO, VBKO en VNG enerzijds, en de centrales
van werknemersorganisaties AC, ACOP, CCOOP en CMHF anderzijds. In hoofdlijnen
komt deze CAO overeen met wat voorheen in het RPBO was geregeld. Wel wordt
op bescheiden schaal een gevarieerder beloningsbeleid gestimuleerd; bevat
de CAO een aanzet tot beleid dat ontslag vermijdt en de bemiddelbaarheid van
personeel stimuleert en wordt een positieve impuls gegeven aan de rechten
van deeltijders. Voor het onderwijzend personeel van 56 jaar en ouder is de
feitelijke invulling van de BAPO iets gunstiger geworden door een taakvermindering
van 8 lesuren in plaats van 8 klokuren. Voor het oudere onderwijsondersteunende
personeel gaat een iets betere vakantieregeling gelden.Ten aanzien van de afvloeiïngsregeling verwijst de CAO terug naar
de afvloeiïngsregeling zoals die bij de instelling gold op 31 juli 1996. 194De herbezettingsmaatregelen in het kader van de arbeidsduurverkorting
leveren 12 000 banen op. Gaat het daarbij om 80% herbezetting? Om hoeveel
banen zou het gaan als sprake was van 100% herbezetting?Een herbezetting van 80% van de extra ADV leidt tot een positief werkgelegenheidseffect
van circa 12 000 banen. Een herbezetting van 100% zou tot een positief
werkgelegenheidseffect van circa 15 000 banen leiden. De gemiddelde omvang
van een baan in het onderwijs bedraagt circa 0,7 fte. blz. 105 195Waarom moet er een wet op het leraarschap komen?Zoals in de begroting aangegeven, gaat het er nu in eerste aanleg om de
mogelijkheid van een wet op het leraarschap nader te verkennen. Besluitvorming
kan op basis van die verkenning plaatsvinden.Daarbij spelen de volgende overwegingen een rol. U weet dat ik de initiatieven
van de beroepsgroep om te komen tot een beroepsvereniging die verantwoordelijkheid
draagt voor kwaliteitsbewaking sterk stimuleer. Dit kan betekenen dat de beroepsgroep
een belangrijke actor wordt op het terrein van de beroepskwaliteit van leraren.
Een wet op het leraarschap zal de beroepsgroep rechtstreeks kunnen aanspreken.
Dit is het belangrijkste argument voor een wet op het leraarschap. Een andere
overweging is dat een wet op het leraarschap de noodzakelijke samenhang tussen
deelaspecten van de versterking van de beroepsuitoefening (bekwaamheidseisen,
lerarenopleidingen, nascholing, leeftijdsbewustpersoneelsbeleid etc.) inzichtelijk
kan maken. De huidige wetgeving die op de leraar betrekking heeft, is nogal
versnipperd. 196Op welke wijze wordt vanuit het ministerie geïnventariseerd
hoe de nascholingsgelden door scholen worden besteed? Leidt de beoogde nascholing
in het kader van nieuwe media ook daadwerkelijk tot nascholing? De besteding van de nascholingsgelden wordt in kaart gebracht door een
onderzoeksbureau (IVA). Dit onderzoeksbureau voert in samenwerking met de
inspektie van het onderwijs een longtitudinaal evaluatie onderzoek uit naar
werking van de huidige financieringssystematiek inzake de nascholing.De Kamer zal over de resultaten worden geïnformeerd.Uit het bovengenoemde onderzoek zal ook blijken welke nascholing daadwerkelijk
gevolgd is. 197Welke aanpassingen zullen de bekwaamheidseisen van docenten krijgen
in verband met de invoering van de tweede fase van het voortgezet onderwijs?De eerste ondergetekende heeft de VSLPC en CINOP verzocht een voorstel
te doen voor de ontwikkeling van drie sets bekwaamheidseisen, te weten voor
de leraar eerste fase voortgezet onderwijs, de leraar tweede fase voortgezet
onderwijs en de leraar in de bve-sector. Hierbij is aangegeven dat de vernieuwingen
in het voortgezet onderwijs zoals die in de verschillende sectoren plaatsvinden
uitgangspunt moeten zijn voor de te ontwikkelen bekwaamheidseisen. Voor de
tweede fase gaat het hierbij dus om de andere pedagogisch/didactische benadering
die het studiehuis vereist en het bevorderen van samenhangend leren. Verder
zal er voor alle vakken een eenduidige en gelijksoortige relatie moeten zijn
tussen de kerndoelen, eindtermen of exameneisen van de betreffende onderwijssector
en de vakinhoudelijke inhoud van de bekwaamheidseisen. In de loop van 1997
zullen de door de VSLPC en CINOP te ontwikkelen concept bekwaamheidseisen
beschikbaar komen. 198Kan een vergelijking worden gemaakt van de op de OC&W-begroting
rustende wachtgeldverplichtingen en de wachtgeldverplichtingen van andere
ministeries (omvang budgetten, aantallen wachtgelders enz.)?De beantwoording van deze vraag vergt meer tijd aangezien de verschillende
overheidssectoren niet alle dezelfde inactiviteitsregelingen kennen. Sommige
sectoren kennen bijvoorbeeld functioneel leeftijdsontslag, wat het beeld verstoort
indien alleen naar de wachtgelduitgaven wordt gekeken. Ik ben voornemens om
de Kamer bij behandeling van de begroting van mijn ministerie een overzicht
te geven waarin een vergelijking wordt gemaakt tussen de markt, de sector
onderwijs en de overheid als geheel voor wat betreft het gebruik dat wordt
gemaakt van een aantal verschillende inactiviteitsregelingen. 199Kan een uitgesplitst financieel en inhoudelijk overzicht geboden
worden van de wachtgelduitgaven in de hele onderwijssector? Gaarne een onderscheid
tussen uitkeringen, bemiddelingskosten, primair, voortgezet, bve, hbo en wo,
alsmede de ontvangsten als gevolg van de toepassing van de sanctieregels.
Zijn de neerwaarts bijgestelde leerlingen- en studentenramingen in de bedragen
opgenomen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet en welke risico's vloeien hieruit
voort?In onderstaand overzicht zijn de gerealiseerde wachtgelduitgaven in 1995
per sector weergegeven.1 Er is gekozen voor 1995
omdat dit momenteel het laatste volledige jaar is waarover realisatiecijfers
beschikbaar zijn. Gerealiseerde wachtgelduitgaven per onderwijssector in het jaar 1995. Sectoruitgaven
(mln.gld.)PO216VO239BVE171Totaal
PF-sectoren626  HBO208 WO excl AZ236 AZ88 OWB 34Het cijfer voor het HBO is exclusief een bedrag van 6 miljoen gulden dat
in 1995 aan ontvangsten (bijvoorbeeld terugbetalingen van teveel betaalde
uitkeringen na verrekening van achteraf gebleken neveninkomsten) is binnengekomen
bij USZO Groningen.Voor de sectoren WO en OWB is er sprake van een andere situatie dan bij
de overige onderwijssectoren aangezien de verantwoordelijkheid voor de wachtgelduitgaven
hier volledig is gedecentraliseerd naar de instellingen. Daarbij verschilt
ook de onderlinge situatie tussen de sectoren WO en OWB aangezien binnen de
rijksbijdrage die universiteiten ontvangen het wachtgeldbudget nog wel als
afzonderlijke component zichtbaar is en bij de instellingen in de sector OWB
niet. De gerealiseerde wachtgelduitgaven in 1995 zijn voor het WO gebaseerd
op de opgave van USZO Zoetermeer en bedragen 324 miljoen gulden inclusief
academische ziekenhuizen. De gerealiseerde wachtgelduitgaven van de instellingen
in de sector OWB bedroegen in 1995 34 miljoen en zijn gebaseerd op de jaarverslagen
van de betreffende instellingen.In 1995 is in het kader van de intensieve bemiddelingscampagne (IBC) aan
bemiddeling wachtgelders 15,3 miljoen gulden uitgegeven. Dit bedrag kan niet
naar onderwijssector worden uitgesplitst omdat de IBC-middelen in beginsel
voor alle sectoren werden aangewend.Het beeld inzake de door USZO Groningen opgelegde sancties ziet er voor
1995 en de eerste 9 maanden van 1996 als volgt uit. In 1995 is door USZO Groningen
een bedrag van ongeveer 5,2 miljoen ontvangen uit hoofde van sancties. In
de eerste 9 maanden van dit jaar gaat het eveneens om een bedrag van afgerond
5,2 miljoen. Voor USZO Zoetermeer zijn thans geen gegevens beschikbaar met
betrekking tot het totaal aan ontvangsten als gevolg van sancties.De neerwaartse bijstelling van de raming van het aantal leerlingen en
studenten maakt niet automatisch een bijstelling van de wachtgeldbudgetten
noodzakelijk. Een bijstelling van het totale aantal leerlingen en studenten
kan effect hebben op de macro-werkgelegenheid binnen het onderwijs (andere
factoren als bijvoorbeeld de klassengrootte spelen hierbij eveneens een belangrijke
rol). Een stijging of daling in de macro-werkgelegenheid binnen het onderwijs
leidt echter niet automatisch tot een daling respectievelijk stijging van
het aantal wachtgelders. Zowel het destijds verrichte IOO-onderzoek als het
recente grote wachtgeldonderzoek wijzen op dit verschijnsel. De vraag is namelijk
welke gevolgen geringe mutaties in de macro-werkgelegenheid hebben voor de
werkgelegenheid op het niveau van de instelingen en vervolgens op het ontstaan
van wachtgelden. Hierbij speelt onder meer het natuurlijk verloop binnen de
instellingen een belangrijke rol. Als gevolg van dit natuurlijk verloop hoeven
geringe mutaties van het aantal leerlingen en studenten niet te leiden tot
gedwongen ontslagen omdat instellingen de gevolgen hiervan zelf kunnen opvangen.De neerwaartse bijstelling van de leerlingenaantal heeft overigens niet
voor iedere onderwijssector dezelfde betekenis. Zo is de komende jaren in het primair onderwijs nog steeds sprake van een stijgend leerlingenaantal,
maar is het stijgingspercentage enigszins neerwaarts bijgesteld.In het algemeen werden de risico's van de handhaving van wachtgeldbudgetten
in dit verband, mede gelet op het complex van factoren dat een rol speelt
bij het ontstaan van wachtgelden, als aanvaardbaar beschouwd.Overigens zij vermeld dat er geen sprake is van een daling van de macro-werkgelegenheid
binnen het onderwijs. 200Op welke wijze is in deze begroting rekening gehouden met mogelijke
uitkomsten van het grote wachtgeldonderzoek?Aangezien de resultaten van het grote wachtgeldonderzoek pas in oktober
van dit jaar beschikbaar zijn gekomen, kon hiermee niet expliciet bij het
opstellen van de begroting rekening worden gehouden. Verder wordt verwezen
naar de brief over het wachtgeldonderzoek die u binnenkort zult ontvangen
en het antwoord op vraag 47. blz. 108 201Over welke onderdelen van het onderwijsbeleid wil de minister een
emancipatie-effectrapportage laten doen?In het kader van de integratie van emancipatie als kwaliteitskenmerk van
het overheidsbeleid zal de komende jaren systematisch aandacht worden besteed
aan de mogelijke effecten van voorgenomen beleid op de positie van meisjes
en vrouwen in de samenleving. De eerstvolgende zal worden uitgevoerd op grond
van de SF-voorstellen die voortkomen uit het SF-debat of de inrichtingsvoorstellen
rond de tweede fase VO c.q. Studiehuis. blz. 112 202In het nota Cultuur en school wordt op bladzijde 23 beschreven dat
er proefprojecten zullen worden ontwikkeld. Wordt hier geld voor vrijgemaakt?Voor de uitvoering van de notitie «Cultuur en School» worden
voor de komende vier jaar extra middelen beschikbaar gesteld. Ik verwijs daarvoor
naar pag. 32 van de notitie. Daarbij is sprake van decentraal en centraal
uit te voeren maatregelen. De decentrale maatregelen worden in nauwe samenwerking
met de andere overheden i.c. de zogenoemde «convenantspartners»
ontwikkeld. In dat kader wordt de samenwerking tussen scholen en culturele
instellingen gestimuleerd door middel van proefprojecten. 203In het nota Cultuur en school wordt op bladzijde 29 gesproken over
het belang van nieuwe media als CD-i, CD-ROM en elektronische snelwegen voor
onderwijs. Zijn er al proefprojecten gaande? Zo ja, welke zijn dat?In het kader van «Cultuur en School» zijn nog geen proefprojecten
op scholen gestart met nieuwe media als CDI, CD-ROM en elektronische snelweg.
Het ligt wel in de bedoeling met dergelijke pilots van start te gaan. Het
rapport is bedoeld om deze initiatieven juist vanuit de scholen en cultuurorganisaties
los te weken.Op dit moment wordt in het kader van het ICT-beleid vanuit OCenW een aantal
pilots gesubsidieerd om in scholen via Internet aandacht te creëren voor aspecten van cultuur. Een voorbeeld daarvan is de pilot «Friese
scholen op Internet». 204Hoe moet de nota Cultuur en school (en de daarbij behorende impuls
van 12 miljoen) gezien worden tegen het schrappen van de culturele activiteiten
in de Londo-bekostiging?Het schrappen van culturele activiteiten in de Londo-bekostiging berust
wellicht op een misverstand. Bij de zojuist vastgestelde programma's van eisen
voor het jaar 1997 is de vergoeding voor dergelijke activiteiten niet geschrapt.
Integendeel, het vergoedingsniveau voor 1997 is verhoogd met de wettelijk
geregelde prijsbijstellingsmethodiek.In 1994 echter was er wel sprake van een ombuigingsmaatregel, doch deze
is na een Kamerdebat waarbij ook andere ombuigingsmaatregelen onder de loep
werden genomen niet doorgevoerd. 205Wat zijn de oorzaken van het vastlopen van de onderhandelingen over
de gedeeltelijke terugsluis van het BTW-voordeel in de sector van de podiumkunsten?De totstandkoming van de BTW-overeenkomsten Podiumkunsten – de juridische
basis voor de BTW-terugsluis – is bemoeilijkt door de complexiteit van
het veld en het grote aantal potentiële contractpartners. De overeenkomsten
moesten een zeer hoge dekkingsgraad hebben in termen van participerende bedrijven,
omdat een onvolledige deelname concurrentieverstoring zou hebben veroorzaakt
binnen de sector. Deze dekkingsgraad werd juist in dat deel van de sector
waar de dreiging van concurrentieverstoring het grootst is, niet bereikt. 206Kan nader worden ingegaan op de belemmeringen die zich hebben voorgedaan
om in de podiumkunstensector tot een terugsluis van het BTW-voordeel te komen.
Wat is nu de precieze stand van zaken? Is er nog zicht op een oplossing?Plaatst het – kennelijk – achterwege blijven van een
contract voor de podiumkunsten Nederland niet in een geïsoleerde (en
daarmee nadelige) positie ten opzichte van de ons omringende landen?Voor een toelichting op het niet doorgaan van de BTW-overeenkomst Podiumkunsten
verwijs ik u naar de beantwoording van Staatssecretaris van Financiën
d.d. 27 september 1996 naar aanleiding van vragen van de Kamerleden Giskes
en Lambrechts.Het achterwege blijven van een contract voor de podiumkunsten plaatst
de podiumkunsten niet in geïsoleerde positie ten opzichte van de ons
omringende landen. 207Hoe is het bedrag van f 10 mln BTW-terugsluis voor film en musea
tot stand gekomen? Hoe is wat dit betreft de verdeling over de twee sectoren?De BTW-terugsluis Film is geraamd op f 9 miljoen. Met de sector musea
heeft een verrekening plaatsgevonden voor een bedrag van f 1 miljoen
vanwege het onderbrengen van de musea in het lage BTW-tarief. 208Aan de compensatie van de ombuigingen van 50 miljoen draagt de zgn.
loterijenoptie voor 12 miljoen bij. Waarom wordt 12 miljoen gedekt door een in de toekomst te houden loterij waarover het besluit tot vergunningverlening
nog niet eens genomen is? Is het dekken van bedragen op deze wijze geen loterij
op zich?Neen, het cultuurterrein kan zonder meer van een structurele opbrengst
van f 12 miljoen uitgaan. 209Tot 2001 blijven de ontvangsten op mediagebied groter dan de uitgaven.
Komt het overschot ten goede aan de omroepreserve? Zo ja, hoe verhoudt dit
zich dan tot de recentelijk gehoorde klachten bij de NOS over het afnemen
van de omroepreserve?Hoewel het op het eerste gezicht lijkt alsof er een overschot tussen ontvangsten
en uitgaven ten behoeve van de media bestaat, is er feitelijk sprake van een
tekort. Dit tekort is zichtbaar op pagina 243 van de Rijksbegroting. Voor
1997 en 1998 zijn onttrekkingen aan de algemene omroepreserve geraamd van
respectievelijk 50,6 en 31,3 miljoen gulden. Zoals aangegeven bij een vraag
van de leden van de fractie van de PvdA dient hierbij te worden opgemerkt
dat er bij het opstellen van de Rijksbegroting nog werd uitgegaan van een
gunstiger ontwikkeling van STER-opbrengsten. Met andere woorden, indien de
STER-opbrengsten nog meer tegenvallen zal het tekort op de mediabegroting
ernstiger zijn dan waarvan is uitgegaan in de Rijksbegroting. De zorg die
door de NOS is geuit lijkt derhalve terecht. Nadat het STER operating plan
is ontvangen en in relatie is gebracht met het NOS-meerjarenplan zal de begroting
worden bijgesteld. 210Wordt, nu tijdens het recente bezoek van de Koningin aan dat land
de culturele banden tussen Nederland en Zuid-Afrika zijn benadrukt en het
staatshoofd onder andere in het Nederlands het woord heeft gevoerd, onderzocht
in hoeverre toetreding van Zuid-Afrika tot de Taalunie gewenst en mogelijk
is?Een eventueel initiatief voor toetreding tot het verdrag van de Nederlandse
Taalunie ligt bij de Zuid-Afrikaanse regering. In het zojuist ondertekende
culturele verdrag tussen Nederland en Zuid-Afrika is samenwerking met de Nederlandse
Taalunie opgenomen op het gebied van projecten van het Nederlands in Zuid-Afrika. blz. 114 211Waarom wordt eenmalig een bedrag van 10 mln toegevoegd voor flankerend
beleid in het kader van het wetsvoorstel inkomensvoorziening voor kunstenaars?
Zijn er geen flankerende maatregelen in latere jaren nodig?Voor het flankerend beleid is voor de eerste 12 maanden nadat de WIK in
werking treedt circa 10 miljoen beschikbaar. Het betreft hier een «lump
sum» bedrag. Het daadwerkelijk gebruik van de WIK is juist in deze periode
moeilijk te ramen vanwege de aanmeldingstijd van een jaar. Voor verdere jaren
zal op basis van de ervaringen in het eerste jaar opnieuw een budgetvaststelling
moeten plaatsvinden. Een en ander is uitgebreider toegelicht in de brief over
het flankerend beleid die onlangs aan u is verzonden. 212Hoe verhoudt zich het – verwachte – stijgende verloop
van de mediauitgaven (meerjarencijfers) tot de berichtgeving omtrent dalende
STER-inkomsten? Zijn deze laatste niet van invloed op deze media-uitgaven?De STER-opbrengsten lopen thans terug hetgeen de regering met zorg vervult.
Bij de opstelling van de Rijksbegroting 1997 is uitgegaan van geraamde STER-opbrengsten
ter grootte van f 400 miljoen. Deze raming is hoger dan de opbrengst
die op basis van recente STER-gegevens naar verwachting in 1996 zal worden
binnengehaald, te weten f 360 miljoen. De situatie voor 1997 en volgende
jaren lijkt ongunstiger geworden, in hoofdzaak als gevolg van de huidige lage
prijs van televisiereclame. Hoewel het ministerie nog niet de beschikking
heeft over het operating plan 1997 van de STER en het NOS-meerjarenplan 1997–2000
nog in behandeling is bij het Commissariaat voor de Media, is de verwachting
dat de ramingen neerwaarts zullen moeten worden bijgesteld. Aan de hand van
het STER-operatingplan en de meerjarenraming NOS zal een nieuw begrotingsoverzicht
worden opgesteld. Zodra dat mogelijk is, zal de Kamer hierover worden geïnformeerd.
Tot die tijd zal de hoogte van het budget voor de landelijke publieke omroep
niet worden vastgesteld. 213Hoe gaat de financiële ruimte, die voor nieuw beleid nog op
het artikel «overige uitgaven» staat toebedeeld worden? Om hoeveel
geld gaat het precies?De financiële ruimte voor nieuw beleid in 1996 bedraagt f 29,6
miljoen.De voorziene extra middelen zijn primair ingezet om een aantal onontkoombare
knelpunten bij cultuurbeheer op te lossen. Het gaat met name om de inrichtingskosten
van bouwprojecten bij de musea en archieven. In totaal gaat het om een bedrag
van f 21,1 miljoen.Voor de monumentenzorg is een extra bedrag van f 5 miljoen uitgetrokken.Voor de kunsten is f 2 miljoen aangewend, voor het voortzetten van
de Rentesubsidieregeling Beeldende Kunsten.Tenslotte is voor het internationaal cultuurbeleid f 1,5 miljoen
extra uitgetrokken. Artikelsgewijze toelichting Artikel 17.05 blz. 115 214Wat is de inhoud van het bedoelde flankerende beleid onder 1d?Het op artikel 17.05 verantwoorde flankerende beleid betreft uitgaven
aan wachtgelden c.q. afkoop daarvan. Uiteraard kent het flankerend beleid
ook andere aspecten. Naast onder meer her-, om- en bijscholing, sollicitatietraining
en intensieve matching van mens en vacature, is het stimuleren van externe
mobiliteit een speerpunt. De vergrijzing van het departement als ook de behoefte
aan instroom van kwaliteit maken die mobiliteit noodzakelijk. In dat kader
is onlangs binnen het departement een «stedenmarkt» gehouden.
Daarbij hebben 15 middelgrote gemeenten zich kunnen presenteren als potentiële
werkgever.De kosten van dat overige flankerend beleid drukken op artikel 17.06. Artikel 17.06 blz. 116 215Hoeveel personeelsleden van het totaal dat werkzaam was op het gebied
van huisvestingsvoorzieningen bij het ministerie zijn bij gemeenten gaan werken
in verband met de decentralisatie-operatie? Wat is er met de overige personeelsleden
gebeurd?Van de 53 medewerkers (48 fte's), die binnen het ministerie werkzaam waren
op het gebied van de huisvestingsvoorzieningen, zijn er 2 daadwerkelijk in
dienst getreden bij een gemeente. Verder zijn er 24 medewerkers bij een instelling
buiten OCenW gaan werken danwel zijn een eigen bedrijf gestart of hebben gebruikt
gemaakt van de wachtgeldregeling. 25 medewerkers zijn binnen OCenW herplaatst
op reguliere functies danwel vacatures.Momenteel loopt er ten aanzien van 2 medewerkers nog een herplaatsingsprocedure. blz. 117 216Ten koste van welke terreinen zijn middelen vrijgemaakt voor het
organiseren van het kennisdebat? Waarom is een projectbureau opgericht en
is geen gebruik gemaakt van de bestaande infrastructuur?Het kennisdebat heeft een opzet, die niet of nauwelijks leidt tot meerkosten.
De kosten worden gedekt uit bestaande budgetten voor activiteiten die nu in
het kader van kennisdebat plaatsvinden. Natuurlijk zijn er kosten verbonden
aan enkele bijeenkomsten, drukwerk, startbijeenkomst en officiële afsluiting,
en aan organisatorische ondersteuning, zoals internet-faciliteiten. Maar al
deze activiteiten vormen onderdeel van een moderne en democratische manier
van beleidsverkenning.Zie overigens het antwoord op vraag 82. 217Kan de Kamer een overzicht krijgen van alle gelden die in 1996 zijn
ingezet en in 1997 worden ingezet ten behoeve van de wachtgelden inclusief
extra uitgaven ten behoeve van intensivering van het controlebeleid, overboekingen
ten behoeve van wachtgelden uit andere posten, niet benutte formatiemiddelen
die uiteindelijk zijn toegevoegd aan de wachtgelden en daarenboven de suppletieregeling?In onderstaand overzicht zijn de beschikbare wachtgeldbudgetten opgenomen.
Overigens is er geen relatie tussen het controlebeleid en de wachtgeldbudgetten.
Evenmin zijn er niet benutte formatiemiddelen toegevoegd aan de wachtgelden
en suppletieregeling. Wachtgeldbudget 1996/1997 Beleidsterrein19961997PO190,3172,8 VO213,9193,9 BVE154,5140,4HBO195,9175,0 WO293,6296,1 Min20,922,1Ov. progr.uitgaven0,042,9 Wachtgeldbudget  in
de begroting1 069,11 043,2    Begroting38 838,337 297,2   Percentage2,75%2,80%218Welke extra bestuurskosten heeft het Participatiefonds in 1996 en
1997?De in de begroting opgenomen bedragen betreffen geen extra bestuurskosten,
maar de reguliere apparaatskosten van het Participatiefonds in de jaren 1996
en 1997. In het in juni met het Participatiefonds gesloten akkoord is namelijk
vastgelegd dat deze kosten in 1996 en 1997 nog voor rekening van OCenW komen.
In de jaren daarna zullen ze door het Partcipatiefonds binnen hun eigen exploitatie
dienen te worden gedekt. 219Geraamde uitgaven voor invoering van het onderwijsnummer worden verschoven
van 1999 en 2000 naar 1998. Betekent dit dat het onderwijsnummer eerder ingevoerd
gaat worden dan eerst de bedoeling was?De voorgestelde verschuiving houdt geen wijziging in van de invoeringsdatum
van het onderwijsnummer. Door deze begrotingstechnische verschuiving worden
de in de meerjarencijfers opgenomen structurele bedragen voor de uitvoeringskosten
in overeenstemming gebracht met het jaar waarin deze kosten tot betaling zullen
leiden, het aangepaste kasritme. Artikel 18.01 blz. 125 220Wat is de oorzaak van de hoger uitvallende incidentele loonontwikkeling
en de daaruit voortvloeiende tegenvaller van 64 miljoen in 1997?De bijstelling met f 64 miljoen heeft betrekking op het begrotingsjaar
1996 en is, als gemeld bij de toelichting, het gevolg van een hoger percentage
aan incidentele loonsomontwikkeling dan geraamd. De oorzaak hiervan is dat
de verhouding tussen de aantallen fte's in de hogere en lagere salarisschalen
en salarisregels zich anders heeft ontwikkeld dan verwacht. 221Waarom zou de overname van de scholen in België gepaard zijn
gegaan met kosten op rechtspositioneel gebied? De kosten op rechtspositioneel gebied die gepaard gaan met de overname
van scholen in België zijn het gevolg van de verschillen in bekostiging
door de Nederlandse overheid en door de Belgische overheid.Dit betreft onder andere:♦ Het vervallen van de buitenlandtoelage, de compensatietoelage,
de kindertoelage en de huurtoelage;♦ Verschillen in salarisschalen;♦ Andere inschaling, waarbij tevens nog niet duidelijk is of de
opgebouwde anciënniteit wordt overgenomen;♦ Wijzigingen op het gebied van de sociale zekerheid. Gedurende
de Nederlandse bekostiging viel het personeel bijvoorbeeld onder de Nederlandse
volksverzekeringen. Bij de Belgische bekostiging zal het personeel echter
onder het Belgische sociale zekerheidsstelsel vallen. 222De lump-sum zou budgetair neutraal geschieden. Hoe kan het dat de
uitgaven met ingang van 1997 ongeveer 7 miljoen gulden neerwaarts wordt bijgesteld?De onderhavige mutatie is ontstaan in het huidige bekostigingssysteem
met een declarabele prijscomponent voor het personeelsbestand. Er is immers
nog geen sprake van lump-sum bekostiging in het primair onderwijs. Bij invoering
van lump-sum bekostiging zal het niveau van de vergoeding worden bepaald door
de meerjarenraming van de uitgaven en ontvangsten op basis van de geldende
wet- en regelgeving. 223Hoe valt de forse stijging van de vervangingskosten te verklaren?
Hoe beoordeelt de regering in dat licht de berekeningen van het LISWO?De toename van de vervangingskosten wordt veroorzaakt door een stijging
van het ziekteverzuimpercentage. De gehanteerde ziekteverzuimpercentages zijn
afkomstig van het ziekteverzuimonderzoek over het schooljaar 93/94 van het
Liswo. Op basis van afspraken met de Stichting Vervangingsfonds/BGZ werkte
dit door in de voeding aan het Vervangingsfonds. Inmiddels zijn er nieuwe
meerjarige budget afspraken gemaakt met het vervangingsfonds waarbij het gerealiseerde
ziekteverzuimpercentage geen rol meer speelt. 224Is de neerwaartse bijstelling van de besparing door het aanscherpen
van de referte-eisen in het BWOO het gevolg van de verlate totstandkoming
van die aanscherping?Ja. Bedoelde aanscherping vloeide voort uit een aanpassing van de Werkloosheidswet
(WW), die is geïncorporeerd in het BWOO. Met de centrales is een geschil
ontstaan over de vraag aan welke overlegtafel (centraal of sectoraal) het
overleg met de centrales over de doorwerking van deze aanscherping moet worden
gevoerd. Dit geschil is voorgelegd aan de Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst
(de Commissie Albeda). Daarna is het overleg voortgezet. De vertraging die
hierdoor is ontstaan heeft tot bedoelde bijstelling geleid. blz. 127 225Hoe verhoudt de neerwaartse bijstelling van de uitgaven ten behoeve
van het vervangingsfonds zich tot de stijging van de uitgaven in 1996? De neerwaartse bijstelling van de uitgaven ten behoeve van het vervangingsfonds
is te danken aan nieuwe, meerjarige, budget afspraken met het vervangingsfonds
waarbij rekening is gehouden met veranderde geldstromen in de sociale zekerheid,
met name door de invoering van de WAO-conforme-regeling per 1 januari 1996
voor het onderwijspersoneel. Hierdoor nemen de kosten voor het vervangingsfonds
af. Artikel 18.05 blz. 134 226Wat is de hoogte van de middelen die reeds als gevolg van het Raamverdrag
met de Surinaamse regering ter beschikking zijn gesteld?Artikel 18.05 is als gevolg van het Raamverdrag met Suriname voor activiteiten
in dat kader jaarlijks f 65 000,– beschikbaar.Daarnaast stelt het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking in het kader
van het raamverdrag over een periode van drie jaar (1996 t/m 1998) 5,0 miljoen
beschikbaar voor de uitvoering van het raamprogramma «Onderwijssamenwerking»
tussen beide ministeries van onderwijs. Artikel 19.01 blz. 137 227Hoeveel scholen worden geconfronteerd met een discrepantie in de
aansluiting van de school-GPL op het FBS?Het aantal scholen dat meent dat er sprake is van een discrepantie in
de aansluiting tussen de school-GPL en de FBS-bekostiging is onbekend.Naar mijn mening is er ook geen sprake van een discrepantie. Zoals ik
al in mijn brief van 28 mei 1996 aan de Voorzitter van de Vaste Commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heb gemeld, berust een groot deel
van de vermeende discrepantie op een onjuiste vergelijking van gegevens om
tot een nagenoeg naadloze aansluiting te komen.De kern van de onjuiste vergelijking kan als volgt worden samengevat.Veel scholen hebben niet vanuit het meetjaar voor de school -GPL (1994–1995)
de vergelijking gemaakt met FBS, maar hebben voor het schooljaar 1996–1997
de door hen gewenste besteding onder FBS vergeleken met de lump-sum bekostiging.Hierin wordt ten onrechte veelal ook het prijsverschil tussen de kosten
die zouden zijn opgetreden indien op fre's personeel was benoemd en de prijs
die men ontvangt als die fre's worden verzilverd (dit verschil was niet declarabel)
als een negatief verschil als gevolg van de lump sum gedefinieerd. blz. 138 228Wat zijn de oorzaken van de lagere gemiddelde personeelslast in 1995?Uit de nacalculatie 1995 is onder meer gebleken dat het gerealiseerde
gemiddelde bruto salaris in 1995 iets lager was dan het in de begroting geraamde
gemiddelde bruto salaris.De begrotingsstand is gebaseerd op een raming van de in 1995 aanwezige
aantallen personeelsleden met de daarbij behorende schaalbedragen (de zogenoemde
rangenmix). Uit de realisatiecijfers van CASO bleek dat in 1995 de werkelijke
verdeling van de personeelsleden over de schaalbedragen in zeer
beperkte mate afweek van de veronderstelde verdeling. Dit hangt samen met
de in-, door- en uitstroom van personeel. Onder het toenmalige bekostigingsstelsel
(FBS-declaratie) betekende dit een budgettaire mutatie. Artikel 19.02 blz. 141 229Hoe hoog is de jaarlijkse prijscompensatie geweest voor de vergoedingsbedragen
van de materiële exploitatie sinds de invoering van BSM?De prijscompensatie verwerkt in de vergoedingsbedragen van de materiële
exploitatie (met uitzondering van de vergoeding schoonmaak) is over de periode
1990 tot en met 1995 uitgekomen op 6,8%. In diezelfde periode steeg de relevante
prijsindex met maximaal 14% zoals in het antwoord op vraag 230 wordt toegelicht.
Wat betreft de schooonmaakcomponent is het zo dat algemene salarismaatregelen
steeds voor 100% zijn doorvertaald naar de normatieve vergoeding. 230Kan er aangegeven worden hoe het verloop van het voor de materiële
exploitatie relevante prijsindexcijfer is geweest sinds de invoering van BSM?Het IOO-rapport «Onderbouwing van de materiële bekostiging
in het VO» juni 1996 (toegestuurd bij brief van 12 juli jl.) geeft aan
dat men zou kunnen kiezen uit de volgende prijsindexen:   Index
in het jaar:  199019951. Consumentenprijs100114 2. Overheidsconsumptie1001073. Woningbouw100114In het primair onderwijs worden de indexen voor overheidsconsumptie en
woningbouw gehanteerd. Zoals uit bovenstaande blijkt wijkt de index voor de
consumentenprijs amper af van die voor de woningbouw. Het IOO heeft daarom
per saldo een lichte voorkeur voor de index consumentenprijs. De prijsstijging
komt dus maximaal uit op 14%. De NC is van een grote variëteit aan indexen uitgegaan en komt over
dezelfde periode uit op 16,9%. Gelet op het voorgaande is dit circa 3% te
hoog. 231Worden de middelen voor studie- en beroepskeuzevoorlichting geoormerkt
naar de scholen overgeheveld? Kan een nadere toelichting op tijdpad en verwachte
effecten van deze operatie worden gegeven?Middelen worden in principe niet geoormerkt toegevoegd aan de lumpsum.
Het gaat om de middelen die thans beschikbaar zijn voor de Adviesbureau Onderwijs
en Bedrijfsleven (AOB's). Van deze middelen wordt in de periode 1997–2000
70% rechtstreeks aan de scholen toegekend, na 2000 100% van de middelen.Wel zal er – om scholen en AOB's adequaat voor te bereiden op de
nieuwe situatie–gedurende de periode 1997, 1998, 1999 sprake zijn van
een gedeeltelijke bestedingsverplichting, waarin scholen resp. 75%, 50% en 25% van de voor hen beschikbare middelen moeten besteden bij de
AOB's. Na 1999 vervalt deze verplichting.Het te verwachten effect is dat scholen in staat zijn adequate studie-
en beroepskeuzebegeleiding aan te bieden als integraal onderdeel van hun taakstelling.Een en ander is nader uitgewerkt in de notitie «Niet voor de school,
maar voor het leven leren wij», die dit najaar zal worden verspreid
onder alle scholen voor voortgezet onderwijs en ter kennisname aan de Tweede
Kamer zal worden gestuurd. Artikel 20.01 blz. 152 232Voorziet het kabinet ook een verschuiving van het kmbo naar het leerlingwezen?
In welke omvang valt deze te verwachten?De opgenomen verschuiving van het mbo naar het leerlingwezen is inclusief
de verschuiving vanuit de korte opleidingen in het mbo. Artikel 21.04 blz. 164 233Hoe wordt het budget van 7,7 miljoen voor de stagevergoeding over
de scholen verdeeld? Met ingang van welke datum worden stagevergoedingen uitgekeerd?De toekenning van de stagevergoeding aan de betreffende hogescholen vindt
plaats naar rato van het aantal onderwijsvragende studenten van de voltijdse
lerarenopleidingen (basis- en voortgezet onderwijs). Hiermee wordt een goede
aansluiting bereikt tussen de toekenning van de stagevergoeding en de reguliere
bekostigingssystematiek. Het bedrag per onderwijsvragende student is vastgesteld
op f 250,– per kalenderjaar. Dit komt overeen met het eerder aan
uw kamer genoemde cirterium van f 1000,– per student gedurende
de opleiding. De regeling is met ingang van 1 augustus 1995 in werking getreden. 234Er is 1,5 miljoen gemoeid met een pilot-project ter voorkoming van
langdurige wachtgeldaanspraken bij een hogeschool. Welke hogeschool is dit?De Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Artikel 22.01 blz. 171 235Hoe maakt een berekening van de component proefschriften en ontwerperscertificaten
aan de hand van een gewogen gemiddelde van 1994 en 1996 verschil uit ten opzichte
van de telgegevens 1995?Voor het jaar 1997 wordt het Bekostigingsbesluit WHW beperkt aangepast
met als doel de bekostiging te stabiliseren. Het aantal proefschriften en
ontwerperscertificaten, een parameter in het verdeelmodel, fluctueert
van jaar tot jaar. Door bij de berekening uit te gaan van een gemiddelde wordt
het effect van de jaarlijkse fluctuatie verminderd.Voor de goede orde: het betreft, zoals de begroting ook aangeeft, een
gemiddelde gebaseerd op telgegevens 1994 en 1995. Artikel 22.03 blz. 176 236Wat is de oorzaak van de verhoging van de bijdrage aan de studentenvakbonden
ISO en LSVB ten opzichte van 1995? Betreft dit bedrag het totale door het
ministerie aan deze bonden beschikbaar gestelde bedrag of worden er ook vakbondsfaciliteiten
beschikbaar gesteld? Zo ja, hoeveel? Wat is de gemeenschappelijke deler van
de instituten die op dit artikelnummer zijn opgenomen?De bijdrage is verhoogd in verband met de tegemoetkoming in de reiskosten
van de leden van de studentenvakbonden: door de invoering van een gedeeltelijke
OV-jaarkaart (werkweek/weekend-variant) werden de reiskosten voor een groot
aantal vrijwilligers een probleem.Het bedrag van f 20 000,– is een vaste jaarlijkse subsidie.
Naast de hierboven genoemde tegemoetkoming in de reiskosten, is deze subsidie
bedoeld als bijdrage aan het fungeren als belangenorganisatie, fungeren als
informatiepunt en voor activiteiten die verband houden met het feit dat zij
overlegpartner zijn in de Studentenkamer. Naast deze vaste subsidie ontvangen
beide vakbonden incidentele subsidies voor b.v. het organiseren van seminars
en conferenties die bijdragen aan de versterking van de positie van de studenten
bij de kwaliteit van het onderwijs.De bestuursleden die zitting hebben in de Studentenkamer ontvangen daarvoor
een vergoeding. Hiervoor is geld gereserveerd binnen artikel 22.06 (beurzen
en toelagen).Alle instituten die niet vallen onder artikel 22.01 (universiteiten en
academische ziekenhuizen) of 22.02 (instituten internationaal onderwijs en
onderzoek), maar wel betrekking hebben op het hoger onderwijs, zijn onder
de noemer «overige instituten van hoger onderwijs» opgenomen onder
artikel 22.03. Het betreft hier rijksbijdragen voor zover wettelijke regelingen
van toepassing zijn, ofwel niet-incidentele subsidies aan diverse instituten
waarvan de activiteiten verwant zijn aan of bijdragen aan het hoger onderwijs. Artikel 23.01 blz. 188 237Waarom kiest het kabinet voor continuering van de subsidie voor het
Instituut voor Nederlandse Lexicografie na voltooiing van het Woordenboek
der Nederlandse taal in 1998? Welke vervolgprojecten zijn in overweging?Het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie acht instandhouding
van een centrale lexicografische faciliteit voor de Nederlandse taal ook na
1998 noodzakelijk. Het Instituut voor Nederlandse Lexicologie te Leiden heeft
bij het Comité van Ministers de volgende projecten ingediend:a) een lexicale digitale taaldatabank van het Nederlands van de twaalfde
tot en met de twintigste eeuw. Deze elektronische gegevensbank is onmisbaar
voor de beschrijving van het Nederlands in lexicografische producten,
voor de rol van de Nederlandse taal in het taaltechnologie-programma van de
Europese Commissie en voor de levering van Nederlandse taaldata via Internet.b) een woordenboek van het twintigste en eenentwintigste eeuwse Nederlands.c) een elektronisch woordenboek van de Nederlandse taal (WNT) en het op
peil brengen van het WNT over de periode 1500–1921 (De delen van het
WNT bestrijken nu verschillende periodes).d) Oudnederlands woordenboek (vóór de dertiende eeuw) ene) een vroegnieuw-Nederlands woordenboek (zestiende eeuw).Besluitvorming hierover door het Comité van Ministers van de Nederlandse
Taalunie zal in het voorjaar van 1997 plaatsvinden. Artikel 26.02 blz. 213 238Hoe verhoudt het vermelde over de wachtgeldproblematiek zich tot
het recente onderzoek van CBE-Consultants?Zowel het wachtgeldonderzoek «De jaren tellen» als het rapport
van CBE «Taskforce optimalisatie werkprocessen rond wachtgelders»
signaleren dat de uitvoering van het handhavings- en sanctiebeleid verder
kan worden verbeterd. In mijn brief van 23 september heb ik al aangegeven
dat de aanbevelingen van de taskforce op dit punt zijn, c.q. worden overgenomen. Bijlage 1, bij antwoord op vraag 49 Beleidsimpulsen Omschrijving19971998199920002001Art. Informatietechnologie10.020.030.030.030.026.08CAO: kwaliteitsbeleid75.0100.0125.0150.0150.026.06Wachtgelden34.635.229.930.630.618.01 31.029.223.324.124.119.01  5.92.1–2.1–1.5–1.520.01 28.533.548.946.846.826.02 100.0100.0100.0100.0100.0         Ecologie,
economie en technologie2.52.52.52.52.523.01Cultuur (cluster IV)15.015.015.015.015.027.07Cultuur in de plus (uitgaven)33.637.737.737.737.727.01 6.96.96.96.96.927.02  10.010.910.910.910.927.03 –8.8–22.8–22.8–22.8–22.827.07 41.732.732.732.732.7         Cultuur
in de plus (ontvangsten)–8.3–17.3–17.3–17.3–17.327.03Totaal Uitgaven / ontvangsten50.050.050.050.050.0        Onderwijsassistenten100.0100.0100.0100.0100.018.01Bestuurlijke krachtenbundeling PO18.825.540.351.362.318.01Materieel voortgezet onderwijs26.645.052.053.055.219.02Mavo/vbo16.319.630.030.027.519.01Aansluiting mbo / hbo1.51.51.51.5 20.03 1.51.51.51.5 21.04 3.03.03.03.00.0         Toponderzoekscholen  15.030.022.01 Jonge hoogleraren10.010.010.010.0 22.01 5.05.05.05.0 23.01 5.05.05.05.0Universiteiten  20.020.020.020.00.0        Aanvullende beurs23.023.023.023.023.025.01Kwaliteit en Studeerbaarheid84.026.099.510.4 21.04 56.017.266.37.0 22.01 140.043.2165.817.40.0 Totaal
beleidsimpulsen600.2566.8425.0625.4645.5         Fiscale
stimulering duale leerwegen HBO       (buiten de begroting van OCenW)–9.0–23.0–36.0–45.0–45.0 Bezuinigingen Omschrijving19971998199920002001Art. Kunstvakonderwijs –4.0–11.0–18.0–25.021.01Mbo/sf–12.0–66.0–98.0–124.0–124.025.01Wijziging aanvangsdatum betaling       lesgelden uitgaven10.033.333.333.333.325.01ontvangsten25.083.383.383.383.325.02 – 15.0–50.0–50.0–50.0–50.0        Overige bezuinigingen– 0.4– 0.5– 0.5– 0.5– 0.517.06 – 6.2– 8.4– 8.4– 8.4– 8.418.01 – 3.5– 2.0– 2.0– 1.0 19.01 – 0.2– 0.2– 0.2– 0.2– 0.219.03 – 1.1– 4.1– 4.1– 5.1– 6.119.05 – 2.4– 3.2– 3.2– 3.2– 3.220.03 – 1.6– 2.2– 2.2– 2.2– 2.221.04 – 3.4– 4.6– 4.6– 4.6– 4.622.01 – 0.7– 1.0– 1.0– 1.0– 1.023.01 – 2.2– 2.7– 2.7– 2.7– 2.725.01 – 0.4– 0.6– 0.6– 0.6– 0.626.08 – 0.6– 0.8– 0.8– 0.8– 0.827.01 – 22.7– 30.3– 30.3– 30.3– 30.3        Herschikking voor beleidsimpulsen:       Arbeidsmarktknelpunten– 18.8– 25.5– 40.3– 41.3– 42.318.
01 Herschikking primair onderwijs– 35.0– 35.0– 35.0– 35.0– 35.018.01Herschikking vervanging vo– 13.7– 13.9– 10.8– 10.8– 10.819.01Herschikking vernieuwingsgelden vo – 2.5– 7.7– 15.7– 15.719.01Inventaris/vernieuwingsgelden vo– 5.9– 8.9– 8.9– 8.9– 8.919.02Ramingstechnische bijstelling vo– 16.3– 19.6– 30.0– 30.0– 27.519.01Projectuitgaven– 1.5– 1.5– 1.5– 1.5 20.03Projectuitgaven– 1.5– 1.5– 1.5– 1.5 21.04Universiteiten– 10.0– 10.0– 10.0– 10.0 22.01NWO– 5.0– 5.0– 5.0– 5.0 23.01Universiteiten; eigen middelen– 5.0– 5.0– 5.0– 5.0  Leerlingen volume– 23.0– 23.0– 23.0– 23.0– 23.025.01Prijsbijstelling– 7.0– 19.7– 22.2– 17.6– 19.826.07Centraal beheerde middelen – 2.4– 25.0– 50.026.08 Totaal– 142.7– 171.1– 203.3– 230.3– 233.0 Totaal
bezuinigingen– 192.4– 321.4– 392.6– 452.6– 462.3 Bijlage 2, bij antwoord op vraag 83 Impressies van eerste fase kennisdebatDe eerste fase van het kennisdebat, een initiatief van de bewindslieden
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en wetenschappen, is voorbij. Het
doel voor deze fase was een zo breed mogelijke discussie op gang te krijgen
over de rol die kennis zal spelen in de samenleving van de toekomst, met zeven
thema's als leidraad. Discussie is gevoerd in de pers, op radio en televisie,
op de «kennis voor morgen» website, door het presidium van het
kennisdebat, tijdens debatten die op verschillende plaatsen in het land plaatsvonden,
en in de vorm van inhoudelijke bijdragen of telefonische reacties naar het
projectbureau «kennis voor morgen».Waar is over gesproken in deze eerste fase, en hoe gaat het kennisdebat
verder? OnderwerpenEen leven lang leren, omgevingen waarin geleerd kan worden, kansen maar
ook drempels voor brede toepassing van informatietechnologie, zorgen over
tweedelingen in de maatschappij en over het verlies van normen en waarden,
het belang van een kennisinfrastructuur, van samenwerking tussen bedrijven
en universiteiten bij het ontwikkelen en toepassen van nieuwe kennis, en van
een flexibele veranderingsgerichte houding van medewerkers in bedrijven.........
Het is maar een greep uit de onderwerpen die in de eerste fase aan de orde
zijn gekomen. De discussie is nog te breed om er conclusies aan te verbinden.
Wel zijn enkele trends aan te geven. Een leven lang lerenDat het steeds belangrijker wordt om te blijven leren beamen velen. Maar
hoe krijg je het voor elkaar dat iedereen, ook de minder nieuwsgierigen, een
leven lang wil leren? En hoe kun je zo'n leerproces organiseren? Heb je bijvoorbeeld
altijd een school of instituut nodig, of kan het ook tijdens het werk, thuis,
of in andere omgevingen gebeuren? En hoe moet dat voor mensen met een klein
bedrijf? Zij kunnen niet zomaar hun bedrijf stilleggen om bij te leren. Samenwerken
en kennis uitwisselen met andere bedrijven zal noodzakelijk worden om kennis
op peil te houden en nieuwe kennis te ontwikkelen.Dat samenwerken goed gaat is niet vanzelfsprekend. Kunnen samenwerken
is een eigenschap die door bedrijven bij veel van de huidige generatie afgestudeerden
gemist wordt. Leren samenwerken wordt daarom als een belangrijk aandachtspunt
gezien voor het onderwijs. Een ander aandachtspunt is «leren»
leren. Het wordt beschouwd als een van de randvoorwaarden voor permanent leren.
Leren wordt gezien als een proces dat in dialoog tussen leraar en lerende
dient plaats te vinden. De leraar wordt meer een begeleider dan iemand die
vooral kennis overdraagt. Om dat te kunnen moet ook de leraar blijven leren.
Blijven leren is voor leerkrachten tevens nodig om informatietechnologie (IT)
te kunnen integreren in het onderwijs. Natuurlijk is het daarvoor allereerst
nodig om software-produkten te hebben die aansluiten bij de onderwijsbehoeften.
Maar docenten moeten ook in staat zijn om IT effectief in te zetten voor hun
onderwijsdoelen. Aanbevolen wordt om IT-specialisten in de school te halen,
en zo in samenwerking tot een beter computergebruik te komen. Onder andere
in de Verenigde Staten zijn hiermee al interessante ervaringen opgedaan. «Tweedeling» niet eenduidigDe erkenning van de noodzaak om permanent te blijven leren en een steeds
hoger kennisniveau te bereiken, maar ook de drempels die IT voor velen opwerpt,
leiden bij veel mensen tot zorgen over het ontstaan van een tweedeling in
de maatschappij. Men is bang dat er groepen buiten de boot vallen. Een belangrijke
vraag is hoe we dat kunnen voorkomen. Anderen vragen zich af of het wel juist
is om over een «tweedeling» te spreken. Bij tweedeling wordt snel
aan een «boven»- en «onderkant» gedacht. Maar zo duidelijk
ligt het niet. Er zijn vanuit verschillende perspectieven tweedelingen te
maken. Mensen die van nature niet de flexibiliteit hebben om mee te gaan met
voortdurende veranderingen, zullen ook achterblijven. Zij zijn echter als
groep moeilijk te identificeren; ze kunnen in alle geledingen van de samenleving
voorkomen. Een tweedeling is niet altijd niveauspecifiek. Bedrijven zullen
bijvoorbeeld hun vaste kern aan medewerkers eerder blijven scholen, dan «zwervende»
medewerkers met losse contracten. Dat kunnen wel academici zijn. De discussie
over de geschiktheid van de term laat overigens wel zien dat het vinden van
een antwoord op de vraag hoe we voorkomen dat er mensen buiten de boot vallen,
ook een benadering vanuit verschillende perspectieven vereist. IT veelbesproken onderwerpIT levert niet alleen discussiestof in relatie tot verdelingen in de samenleving.
Het is een onderwerp dat, als een van de drijvende krachten achter de kennissamenleving,
in veel discussies terugkomt. Enerzijds wordt geconstateerd dat IT veel positieve
veranderingen kan brengen omdat het grote delen van de wereld (on-line) toegankelijk
maakt, moeilijk bereikbare kennis en informatie kan ontsluiten, mensen kan
laten samenwerken zonder ze te laten samenkomen, en nieuwe produkten en diensten,
en nieuwe typen werk mogelijk maakt. Anderzijds is er ook de constatering
dat het allemaal nog waargemaakt moet worden. IT is een middel; geen doel
op zichzelf. We moeten nog leren om het optimaal effectief te maken. Zo is
het bijvoorbeeld niet voldoende om grote hoeveelheden informatie beschikbaar
te maken. Zinvoller is na te gaan wat voor informatiebehoeften specifieke
groepen gebruikers hebben en hen passende selecties aan te bieden, of op hun
werk afgestemde zoek-hulpmiddelen. Op vergelijkbare wijze kan een bedrijf
de concurrentieslag niet winnen als het wel zijn processen goed ondersteunt
met IT, maar niet de interne organisatie van het bedrijf mee laat veranderen.
Uit onderzoek waaraan gerefereerd wordt blijkt dat op dat punt nog veel kennis
en inzicht ontbreekt in bedrijven; een belangrijk aandachtspunt in het licht
van kennis als concurrentiekracht.Naast produktiviteitsaspecten, komen ook sociale aspecten van IT in discussies
aan de orde. Sommigen zijn bang dat IT tot isolement leidt, en dat mensen
minder sociale contacten zullen hebben, omdat ze via een beeldscherm met elkaar
communiceren. Anderen zien het juist als positief dat IT mensen in staat stelt
om vanuit huis te werken, waardoor lokale buurtgemeenschappen ook overdag
meer tot leven kunnen komen. Er zijn mensen die zich afvragen of degenen die
nu al tot de zwakkeren in de samenleving horen, door de opmars van IT niet
volledig buitengesloten zullen worden. Anderen zien in IT juist nieuwe mogelijkheden
om bijvoorbeeld mensen met een handicap of met mobiliteitsproblemen minder
afhankelijk te maken. Normen en waardenEen ander onderwerp dat regelmatig terugkeert is normen en waarden. Met
zorg wordt nogal eens geconstateerd dat normen en waarden vervagen, en steeds
minder betekenis lijken te krijgen. Het uitspreken van de zorg wordt dikwijls
gevolgd door de vraag wiens taak het is om normen en waarden over te dragen.
Opvallend vaak wordt dit in eerste instantie gezien als een taak voor het
onderwijs, en pas daarna voor ouders. Interessant is ook de vraag of het onderwijs
wel normen en waarden moet overdragen. Een van de antwoorden daarop is dat
het onderwijs, als kennisaanbieder, vooral als taak heeft om leerlingen kritisch
te leren denken. In dat kader is het belangrijk te leren nadenken over welke
normen en waarden je voor jezelf wilt stellen; niet zozeer om normen en waarden
als feiten te leren. Het maken van keuzen is vaak het stellen van eigen normen
en waarden. Wat is wijsheid?Tot de onderwerpen waar men wat meer schoorvoetend op af komt behoort
kennis en ethiek. Door enkelen is gesteld dat de mens erop uit is om al het
mogelijke te realiseren. De ethiek stelt echter de vraag of alle kennis wel
toegepast moet worden. Het is nog niet duidelijk wie deze vraag moet gaan
beantwoorden. Er is een verschil tussen wetenschappelijk denken en toepassen
van kennis. Wie kan beoordelen welke kennis wel, en welke niet toegepast mag
worden? Zijn daar criteria voor te ontwikkelen? Tweede fase: van de breedte naar de diepteTot zover impressies van de eerste fase. In de tweede fase van het kennisdebat
die duurt tot en met december 1996, is het doel de discussie toe te spitsen
om meer diepgang te bereiken. Een tweede doel is doelgroepen die tot nu toe
nog niet aan de discussie hebben deelgenomen, bij het debat te betrekken.
Zo vinden in de tweede fase bijvoorbeeld een aantal regionale debatten plaats,
die gericht zijn op een groot publiek.Het toespitsen van de discussie gebeurt enerzijds door concrete vragen
die in de eerste fase naar boven zijn gekomen, in te brengen in discussies
die in de tweede fase plaatsvinden. Anderzijds gebeurt het door rondom een
specifiek onderwerp een discussie, debat of andere activiteit te organiseren.
In het programma-overzicht van het kennisdebat is te zien welke activiteiten
de komende maanden plaatsvinden.Op de tweede fase volgt nog een derde fase, van januari tot medio maart
1997. In deze fase wordt toegewerkt naar een slotdocument dat op 17 maart
wordt aangeboden aan minister Ritzen door de voorzitter van het presidium,
mevrouw Gardeniers. Het slotdocument bevat conclusies, aanbevelingen, vragen
en dilemma's die uit het kennisdebat voortkomen. Het document markeert het
einde van het kennisdebat, maar legt tevens de bodem voor een nieuw begin.
Het belang van «kennis voor morgen» kan immers niet ophouden bij
vandaag. Projectbureau «Kennis voor morgen»Postbus 873, 2700 AW Zoetermeer. Tel. 079 – 323 33 42. Fax: 079 –
323 34 28 BIJLAGE 3, BIJ ANTWOORD OP VRAAG 176 Gebied: Onderwijs bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96vt4103leraar speciaal onderwijs algemeen    222 4808opleiding tot leraar basisonderwijs16 64517 44618 01419 18519 214 50251e gr lichamelijke oefening2 2002 3012 3632 5162 666 5100srdeel Nederlands nlo4933371807220 51061e gr wiskunde    15  5120srdeel
Frans nlo16411057176  5131opleiding
handelseconomisch Duits   95  5140srdeel
Duits nlo1459144133  5143opleiding
handelseconomisch Frans   3128  5146godsdienst-pastoraal
werk   411  5158pedagogiek    194 5168wiskunde   28138  5180srdeel
geschiedenis nlo4503191817318  51932e
gr Duits193268345375386  51952e
gr Engels1 0141 2851 4551 6241 633 51962e gr Frans560684827778727 51972e gr geschiedenis1 1471 3471 6031 8041 732 51982e gr Nederlands8931 0791 3401 5201 500 51992e gr scheikunde92103122139155 52012e gr aardrijkskunde441629812955919 52022e gr algemene economie381470557585565 52032e gr bedrijfseconomie6599951 2231 3441 379 52042e gr pedagogiek    18  52052e
gr Islam-godsdienst    41  5220srdeel
wiskunde nlo3182191124010  52212e
gr wiskunde612781928987844  5222wiskunde/natuurkunde
nlo5537236   5223srdeel aardrijkskunde
nlo3162181204112  5227economische
wetenschappen II (bedrijfseconomie)1      5230srdeel Engels
nlo4382831555719  52313e gr
engels1      5232vbo elektrotechniek24827321114074 52333e gr frans1      52363e gr geschiedenis4     52393e gr maatschappijleer1      5240srdeel
scheikunde nlo976836133  5241vbo
mechanische techniek12421316213979  5242vbo
motorvoertuigentechniek6564403117  5243srdeel
natuurkunde nlo15010960224  52443e
gr natuurkunde1      52493e gr textiele werkvormen1     5253vbo bouwtechniek109122897343 52542e gr techniek704791114120 52552e gr Spaans   67131  52612e
gr natuurkunde123143179221221  5281srdeel
algemene economie nlo247185993912  5282srdeel
bedrijfseconomie nlo2962221224915  5300srdeel
biologie nlo30218897339  53012e
gr biologie416571733826832  5320srdeel
tekenen nlo38721193347  53222e
gr tekenen6538391 0681 1811 214 5340srdeel handvaardigheid nlo375218104379 53422e gr handvaardigheid261383501644678 5360srdeel textiele werkvormen nlo24513160195 53622e gr textiele werkvormen309387402432408 5380srdeel verzorging/huishoudkunde nlo1349045143 53812e gr verzorging/huishoudkunde304393498521375 53822e gr bouwkunde I en II  112236 53832e gr bouwtechniek I en II  305274 53842e gr elektrotechniek I en II  107168197 53852e gr mechanische techniek I en II  65126134 53862e gr motorvoertuigentechniek I en II  193753 53872e gr werktuigbouwkunde I en II  183768 5400srdeel verzorging/gezondheidskunde nlo19010851125 54012e gr verzorging/gezondheidskunde144221299322269 5410srdeel maatschappijleer nlo245178934016  54112e gr maatschappijleer256390579763907 5420srdeel omgangskunde nlo64432283 54212e gr omgangskunde56718110297 5422bbo/mbo bouwkunde5548322816 54232e gr consumptieve techniek I en II  151927 5424bbo/mbo bouwtechniek841038 5425vbo consumptieve techniek 965  5426bbo/mbo elektrotechniek78171517 5428bbo/mbo mechanische techniek811648 5430bbo/mbo motorvoertuigentechniek56825 5434bbo/mbo werktuigbouwkunde6157413139 5440srdeel godsdienst nlo118431 54412e gr godsdienst3329373735        dt4100opleiding tot leraar speciaal onderwijs algemeen  1 5261 8362 182 4101opleiding tot leraar speciaal onderwijs A voor gehoorgestoorden  122134113 4102opleiding tot leraar speciaal onderwijs B voor gehoorgestoorden    10 4870opleiding tot leraar basisonderwijs6378631 0321 0851 124 4879mbo schilderen8      4881mbo koken/serveren6154233041 4882mbo brood/banketbakken39251013 50991e gr biologie3844443330 5101mo-b staatshuishoudkunde6347     51091e
gr aardrijkskunde6343385252  51101e
gr Duits1141081037666  51121e
gr Engels339288273236216  51131e
gr Frans160120124138124  51141e
gr Fries23323  51151e gr godsdienst7568756757 51161e gr geschiedenis130928991105 51171e gr maatschappijleer  163143 51181e gr natuurkunde97771236259 51191e gr Nederlands262255270231205 51211egr pedagogiek39      51221e gr
scheikunde2414161014  51241e
gr Spaans4131222426  51251e
gr wiskunde335295228223200  51262e
gr aardrijkskunde149139147140101  51292e
gr biologie243243241242199  5131opleiding
handelseconomisch Duits85441  51332e
gr Duits201218253275278  51352egr
economische wetenschappen345215     51372e gr Engels691691605540421 51412e gr Frans522465388333260 5143opleiding handelseconomisch Frans3817271415 51442e gr Fries21171365  5146godsdienst-pastoraal
werk11391113179264  51482e
gr geschiedenis788699606499346  51502e
gr handvaardigheid20217915311690  51542e
gr natuurkunde144132120119123  51562e
gr Nederlands920898820761630  5158pedagogiek525502418496458 51592e gr pedagogiek1 2251 065918714572 5160hogere kaderopleiding pedagogiek603564646601514 51612e gr scheikunde6147505246 51642e gr Spaans374346332271208 5168wiskunde5938564434  51702e
gr wiskunde674622725682572  5174mo-o
handelswetenschappen1811     51752e gr verzorging/huishoudkunde5969899879 5176mo-o staathuishoudkunde123     51772e
gr godsdienst699674647536378  51792e
gr tekenen288216163159120  51812e
gr textiele werkvormen12497664619  51831e
gr algemene economie1631674441  51841e
gr bedrijfseconomie13912614212499  51852e
gr Arabisch7676676769  51862e
gr Turks7474686280  51872e
gr algemene economie193203254178121  51882e
gr bedrijfseconomie319208244188177  51892e
gr techniek700713612528380  51902e
gr maatschappijleer66129154154165  51912e
gr omgangskunde3065108107103  51922e
gr verzorging/gezondheidskunde66115185186181 52542e gr techniek 1     52561e
gr Turks 1016    5450vbo bouwtechniek1681571126728 5451vbo consumptieve techniek27927620212950 5452vbo elektrotechniek30927717910756 5453vbo grafische techniek756532198 5454vbo installatietechniek523534305 5455vbo mechanische techniek31626016811240 5456vbo motorvoertuigentechniek2372001267129 5460mbo bouwkunde5238251514 5461mbo bouwtechniek6929211114 5463mbo elektrotechniek14183657441 5464mbo grafische techniek351418109 54652e gr installatietechniek I en II  122266 5466mbo mechanische techniek11690705638 5467mbo motorvoertuigentechniek5757413530 5468mbo werktuigbouwkunde7966443027 54732e gr bouwkunde I en II  182624 54742e gr bouwtechniek I en II  375564 54822e gr elektrotechniek I en II  8092112 54842e gr grafische techniek I en II  212630 54942egr ns natuurkunde3231     54952egr
ns wiskunde104101     5497opleiding voor het pedagogisch-didactisch
diploma193187258314293  5498bbo
installatietechniek21154   55082e
gr mechanische techniek I en II  538598  55092e
gr motorvoertuigentechniek I en II  397185  55102e
gr werktuigbouwkunde I en II  153424  55112e
gr consumptieve techniek I en II  92155215Gebied: Landbouw bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/929
2/9393/9494/9595/96 vt4192landbouwlaboratoriumtechniek222202167163170 4202nederlandse landbouw2 2361 4601 063877721 4203tropische landbouw321279250258276 4205biologische landbouw    12 4214internationale agrarische handel410393353353349 4220tuin- en landschapsinrichting442448483560604 4221bosbouw349355385430441 4222tuinbouw684634504529489 4224levensmiddelentechnologie973632807822790 4226cultuurtechniek616584597595578 4227milieukunde8869481 051939815 4228agrarische bedrijfskunde1 1671 2941 2411 1611 165 4303agrarische techniek i/ii gericht op lao7869513721 4304dierenhouderij en verwerking i/ii gericht op lao115107694624 4305plantenteelt en verwerking i/ii gericht op lao1861971349044 4306tuinbouw en plantenteelt en -verwerking ii ger. op lao1     4307agrarische economie gericht op mao494132215 4308agrarische techniek i/ii gericht op mao781089 4310plantenteelt en verwerking i/ii gericht op mao4015252820 4312veehouderij en verwerking i/ii gericht op mao1315151414 4326agrologistiek186526667 4327agroproduktkunde63126147184243 4329plantenteelt71137161181209 4330veehouderij278754722850921 4333diermanagement 73165256374 4908STOAS 49081011213023  49092e
gr dierenhouderij en -verwerking I en II  224570 49152e gr plantenteelt en -verwerking I en II  4670107 49172e gr agrarische technieken I en II  101825 49182e gr agrarische economie614212425        dt4202nederlandse landbouw36542 4222tuinbouw 31434962  4224levensmiddelentechnologie   82129 4227milieukunde62112122159158 4303agrarische techniek i/ii gericht op lao88    4304dierenhouderij en verwerking i/ii gericht op lao771   4305plantenteelt en verwerking i/ii gericht op lao3729871 4309levensmiddelntechnologie i/ii gericht op mao 2019   4310plantenteelt en verwerking i/ii gericht op mao21624  4312veehouderij en verwerking i/ii gericht op mao2     49092e gr dierenhouderij en -verwerking I en II   91 49152e gr plantenteelt en -verwerking I en II252134   49172e gr agrarische technieken I en II   22        coop9021milieukunde  1105Gebied: Techniek bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96vt4181proped. jaar hoger laboratorium
onderwijs1 8771 709     4182biologische
laboratoriumopleiding279234243272408  4184analytische
proces- en laboratoriuminstrumentatie384913611557 4186chemische laboratoriumopleiding2 1112 3163 6633 4913 176 4190hydrografie9792129131123 4254technisch commerciele confectiekunde 1729790803 4261bouwtechnische bedrijfskunde221218229216214 4262autotechniek833831861871889 4263bouwkunde3 3853 9654 6685 0035 349 4264materiaalkunde5980     4265economische
bedrijfstechniek868859830    4267elektrotechniek9 3898 8628 1357 4956 750 4268technische natuurkunde1 0451 0571 0571 018984 4269hogere informatica3 4143 5283 6513 5273 545 4270computertechniek381396401369351 4272geodesie117171171198211 4275chemische technologie2 2292 1692 0501 9211 607 4276scheepsbouwkunde206223230261302 4277instrumentele technologie12     4278vliegtuigbouwkunde387381398413376 4279civiele techniek1 8862 0292 1632 4122 624 4280werktuigbouwkunde7 6277 6377 8127 7166 816 4281verkeerstechniek362931    4282ruimtelijke
ordening en planologie174223258555670  4284milieukunde790882907856781 4285logistiek696691     4286technisch
commerciele confectiekunde338688     4287opleiding
voor bedrijfskader7701 0241 2191 5871 721 4288materiaalkunde3 11614035 4289informatica en informatiekunde1 1211 2781 2431 1911 126 4291proped. jaar hoger technisch onderwijs406351    4292kort informatica1151251169586 4293kort logistiek 4586100111 4331biotechnologie 305499137 4332aquatische ecotechnologie 526670153 4335milieutechnologie 102202262322 4360scheepsradiocommunicatie3640     4367vliegtuigoperatie159176252   4369algemene operationele technologie1 2891 4331 511   4371verkeerskunde105117188241276 4375logistiek 32707616   4379petroleum-
en gastechnologie   382323  4380proped.
jaar hoger nautisch onderwijs202192     4381planologie8588166   4382technische vervoerskunde189218325306  4384maritiem officier895898919950952 4386AOT-techniek   1 136990 4387AOT-haventechnologie   65   4388AOT-maritieme
bedrijfsvoering   175   4389industrieel
produkt ontwerpen    545  4390logistiek
en technische vervoerskunde    1 131  4391milieugerichte
materiaaltechnologie    124  4421technische
bedrijfskunde3 7994 0914 2845 0035 026 4552medische laboratoriumopleiding1 0961 0531 3831 4981 684 4553laboratoriuminformatica en automatisering9998112123130 4713kunst en techniek (cognitief ergonomisch ontwerpen/interaction
design) 6899159232         dt4181proped.
jaar hoger laboratorium onderwijs189175     4182biologische
laboratoriumopleiding1086 2  4184analytische
proces- en laboratoriuminstrumentatie161714814 4186chemische laboratoriumopleiding409300355280209 4263bouwkunde128128113124163 4267elektrotechniek1 2401 1871 068978875 4269hogere informatica430425428362420 4275chemische technologie8695108104102 4279civiele techniek82120142164146 4280werktuigbouwkunde794798769688662 4284milieukunde467086114115 4287opleiding voor bedrijfskader106106916959 4289informatica en informatiekunde305332334341366 4335milieutechnologie    11  4386AOT-techniek 2162   4421technische bedrijfskunde623644612562530 4552medische laboratoriumopleiding1529713110080        coop9 007chemische laboratoriumopleiding  445 9008medische laboratoriumopleiding  7138Gebied: Gezondheid bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96vt4506antroposofische gezondheidszorg 3067111145 4549optometrie79101124    4560opleiding
tot verpleegkundige7 9537 7147 9548 1488 031 4561medisch beeldvormende en radiotherapeutische technieken255352409434493 4565opleiding tot verpleegkundige in de maatschappelijke
gezondheidszorg498423351203121  4570opleiding
tot fysiotherapeut4 9094 6954 7854 6474 621 4574opleiding voor ergotherapie5865756288461 084 4578opleiding voor logopedie1 4701 3611 3061 2601 198 4579voeding en dietetiek1 0181 0351 0941 1851 258 4584bewegingstechnologie81117176211220 4586proped. jaar verpleegkundig – paramedisch onderwijs526334           dt4549optometrie   5673 4560opleiding tot verpleegkundige2 0392 2312 3351 8591 756 4564opl. tot docent t.b.v. instellingen voor gez. zorg3     4565opleiding tot verpleegkundige in de maatschappelijke
gezondheidszorg301380400786864  4567opleiding
van kader in de gezondheidszorg1 8861 9451 7611 5231 284 4568tweedegraads lerarenopleiding verpleegkunde956887702480350Gebied: Economie bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96vt4001opleiding tolk-vertaler986848828742622 4334agrarische accountancy 2466176 4373vervoerskunde123211     4374haven-
en vervoerskunde323372     4400proped. jaar hoger
economisch en adm. onderwijs8 8988 343     4401bedrijfseconomie9 56110 05613 31012 68811 569 4402commerciele economie10 39511 23913 94613 34113 071 4403economisch-juridische opleiding3 0373 372     4404bedrijfskundige informatica2 0941 8921 8971 7301 691 4405communicatie1 1381 2381 3461 4562 198 4406accountancy2 2102 5353 8814 0914 429 4407economisch-linguistische opleiding2 6133 1103 3273 3803 404 4408bestuurskunde508461     4409fiscale
economie388448546596639  4410hoger
toeristisch en recreatief onderwijs1 2191 2681 2131 0861 137 4411hoger hotelonderwijs3 3313 6543 3253 4883 562 4412bank en financiën671537     4414hoger
onderwijs financiële sector  546550546  4416hoger
distributieonderwijs1 229387     4417openbaar
bestuur342328     4419hogere Europese beroepenopleiding5367489691 1191 179 4420communicatiesystemen 1     4422small
business 8351 0111 1561 420  4423voedingskundige
voor industrie en handel121103     4424kort toeristisch
en recreatief onderwijs369462498571634  4425kort
bedrijfskundige informatica    42  4430communicatiesystemen89168270382452 4432voeding en marketing193311442414391 4435opleiding voor management, economie en recht  5 6016 5217 136 4436logistiek en economie  1 0701 0691 209 4438vrijetijdskunde  565802959 4456oriëntaalse talen en communicatie   114153 4464bestuurskunde/overheidsmanagement    269 4500facilitaire dienstverlening3 6223 7343 8133 6953 946 4649bibliotheek en documentaire informatie1 7681 6431 5271 4691 236 4657boekhandel en uitgeverij450496504538544 4692journalistiek en voorlichting2 4092 6142 6852 8553 065        dt4374haven- en vervoerskunde 16     4378kort
facilitaire dienstverlening1930412748  4400proped.
jaar hoger economisch en adm. onderwijs810821     4401bedrijfseconomie2 2912 3332 5222 2932 229 4402commerciele economie2 4732 4212 4722 1491997 4403economisch-juridische opleiding1 0641 023    4404bedrijfskundige informatica841819806752663 4405communicatie598532517403305 4406accountancy3043159270314 4407economisch-linguistische opleiding5060128115116 4408bestuurskunde270238     4409fiscale
economie3240243228  4410hoger
toeristisch en recreatief onderwijs 60656979 4416hoger distributieonderwijs5798            dt4425kort
bedrijfskundige informatica25414640127  4435opleiding
voor management, economie en recht  1 4171 3011 337 4436logistiek en economie  156144143 4500facilitaire dienstverlening145165194174210 4649bibliotheek en documentaire informatie314303301306291 4692journalistiek en voorlichting213294353336345        coop9002 fiscale economie  234856 9006bedrijfskundige informatica  132229 9011facilitaire dienstverlening  275057 9014accountancy 26128254311 9016bedrijfseconomie 2268113155 9017commerciele economie 46158216271 9018hoger distributie onderwijs 45     9019communicatie 46165240288 9020economisch-linguistische opleiding  61814 9023opleiding voor management, economie en recht  2883143 9024logistiek en economie  7310199Gebied: Gedrag en Maatschappij bron: Centraal Register
Inschrijvingen Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96vt4501jeugdwelzijnswerk2 2991 6961 01715521 4505welzijnsbeleid29205    4609personeel
en arbeid2 5284 0316 1486 9716 969 4610culturele en maatschappelijke vorming1 1002 1823 0534 0614 241 4611personeelswerk1 353890467646 4612maatschappelijk werk1 1298284065910 4613inrichtingswerk67258715973 4614cultureel werk59422312071 4616maatschappelijk werk en dienstverlening2 0642 7734 6754 6014 936 4617sociaal pedagogische hulpverlening2 8494 1826 2548 4639 398 4641sociaal-juridische dienstverlening   1 0801 396 4642creatieve therapie (voor conversie hsao)28318987172 4643creatief-educatief werk7445513305714 4644creatieve therapie7919821 1021 2821 261 4691expressie door woord en gebaar (oud)329224833612 4693beroepskeuzewerk327318324612 4694arbeidsvoorziening5464751135211 4697proped. jaar hoger sociaal-agogisch onderwijs1 5961 202    4698expressie door woord en gebaar52123236247243        dt4501jeugdwelzijnswerk645638143 4505welzijnsbeleid2811422 4609personeel en arbeid1 0161 3572 5372 7502 564 4610culturele en maatschappelijke vorming324412627709607 4611personeelswerk445310198235 4612maatschappelijk werk1 181917249493 4613inrichtingswerk1 021818284121 4614cultureel werk46941918341 4616maatschappelijk werk en dienstverlening1 6841 8322 8522 5222 386 4617sociaal pedagogische hulpverlening8091 1192 0112 3352 332 4641sociaal-juridische dienstverlening   309331 4642creatieve therapie (voor conversie hsao)6353271  4643creatief-educatief werk25114374134 4644creatieve therapie40497810880 4690maatschappelijk werk (hbo-mw)929899154726 4691expressie door woord en gebaar (oud)52382683 4693beroepskeuzewerk133109361   4696arbeidsmarktpolitiek/personeelsbeleid
(hbo-ap/pb)1 0411 018106183  4697proped.
jaar hoger sociaal-agogisch onderwijs177106            coop9013sociaal
pedagogische hulpverlening 14805941Gebied: Taal en Cultuur bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96vt4699beeldende kunst en vormgeving1 7203 3205 1376 4237 068 4711proped. jaar beeldende kunst431169     4712algemene
industriele vormgeving530370309224151  4714computergraphics
(tweede fase-opleiding)    7  4716architectonische
vormgeving71259540423087  4718fotografische
vormgeving3632401588311  4719keramische
vormgeving291853   4720modevormgeving39831218910325 4721monumentale vormgeving68360534320157 4722plastische vormgeving2231781225610 4723publiciteits- c.q. grafische vormgeving1 7811 410927544190 4724schilderkundige vormgeving en vormgeving op het gebied
van de grafiek78152930914938  4725textiele
vormgeving1207942203  4726vormgeving
in metalen en kunststoffen15311364317  4733film-
en t.v.-vormgeving1921326171  4735museologie2381781053910 4739muziek   1 0141 708 4741uitvoerende beoefening van het drama88814318  4743uitvoerende beoefening van de kleinkunst28191161  4744uitvoerende beoefening van de mime241563  4745opleiding voor het docentschap drama134125132141145 4748opleiding voor het praktijkdiploma kerkmuziek201716139 4749vrije vormgeving (2e fase-opleiding)    5 4752proped. jaar dans en theater28      4754directie
koor, orkest, of harmonie en fanfare5641382813 4756fotografische vormgeving (tweede fase-opleiding)    3 4758grafische vormgeving (tweede fase-opleiding)    13 4760interieurarchitectuur (tweede fase-opleiding)    8 4764compositie of compositie/elektronische muziek174190200161114 4770uitvoerend musicus1 7661 8891 7481 303974 4789opleiding voor het praktijkdiploma orkest- en ensembleleiding1317211916 4793opleiding voor het praktijkdiploma koordirectie3441394317 4794opleiding voor het praktijkdiploma directie harmonie
en fanfare5048453122  4795opleiding
voor het praktijkdiploma beiaard87696  4798uitvoerende
beoefening van de dans33821577343  4804modevormgeving
(tweede fase-opleiding)    16  4820docerend
musicus2 9622 7752 7842 1831 663 4841opleiding voor het getuigschrift muziekonderwijs A algemene
muzikale vorming145142147136132  4853autonome
beeldende kunst (tweede fase-opleiding)    48  4860theater220422682790860 4862theorie der muziek2517171313 4863opleiding voor het getuigschrift muziekonderwijs B schoolmuziek302255275234241 4874theater (tweede fase-opleiding)    12 4940opleiding voor het docentschap dans486392362319398 4941opleiding voor het docentschap mime21141172 4950proped. jaar docentopleiding beeldende kunst218178    4961opleiding voor het praktijkdiploma orgel3353  4965muziekdramatische opleiding2212251311 4966muziekregistratie9411512410297 50811e gr tekenen637673737724665 50821e gr handvaardigheid255241270365339 50831e gr textiele werkvormen1461191097976Gebied: Taal en Cultuur bron: Centraal Register Inschrijvingen
Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormcodeopleiding91/9292/9393/9494/9595/96dt4320opleiding voor beroepen op het
terrein van architectuur576589338249121  4321opleiding
voor beroepen op het terrein van de stedebouw6677594115 4322opleiding voor beroepen op het terrein van landschapsarchitectuur4551402720 4336opleiding voor beroepen op het terrein van architectuur
2e fase  151259375  4337opleiding
voor beroepen op het terrein van landschapsarchitectuur 2e fase  7911 4338opleiding voor beroepen op het terrein van de stedebouw
2e fase  103262  4699beeldende
kunst en vormgeving4201 0231 2651 4761 512 4711proped. jaar beeldende kunst1173     4712algemene
industriele vormgeving148107816443  4716architectonische
vormgeving2861831326119  4718fotografische
vormgeving1036534135  4720modevormgeving1596131122 4721monumentale vormgeving182121844716 4722plastische vormgeving1729957238 4723publiciteits- c.q. grafische vormgeving71851333918470 4724schilderkundige vormgeving en vormgeving op het gebied
van de grafiek62138923812726  4726vormgeving
in metalen en kunststoffen32232166  4745opleiding
voor het docentschap drama4525232261  4752proped.
jaar dans en theater2      4761post-cons aantekening begeleiden32195 4763post-cons aantekening kamermuziek6673656053 4854post-cons pedagogisch-didactische aantekening op het
diploma uitvoerend musicus23333  4860theater16233442   4943opleiding voor het staatsdiploma handvaardigheid
(handenarbeid) B533923166  4967ad
hoc studies94988610291  50841e
gr tekenen    20aantal ingeschrevenen HBO per HOOP-Gebied bron: Centraal
Register Inschrijvingen Hoger Onderwijs (CRIHO), IB-Groep vormsector91/9292/9393/
9494/9595/96 vtOnderwijs33 27935 03436 70738 68438 748 Landbouw9 2368 8008 6008 6538 608 Techniek48 85050 83251 79951 82851 140 Gezondheid17 29616 63616 84917 14617 294 Economie58 62361 41563 16563 91265 578 Gedrag en Maatschappij19 28421 47524 28727 20428 536 Taal en Cultuur16 64916 30716 10315 90315 292totaal vt203 217210 499217 510223 330225 196dtOnderwijs15 62314 40315 40114 58513 235 Landbouw140219225337389  Techniek4 6164 5014 2573 9153 816 Gezondheid5 1855 4435 1984 7044 327 Economie9 2309 3359 2008 4108 232 Gedrag en Maatschappij9 7279 6659 4848 9508 331 Taal en Cultuur3 9263 5663 1212 8842 549totaal dt48 44747 13246 88643 78540 879coopLandbouw  1105  Techniek  111713 Economie 1856891 1451 422 Gedrag en Maatschappij 14805941totaal 01997811 2311 481totaal generaal 251 664257 830265 177268 346267 556EERSTEJAARS NEDERLAND WO 1991–1995 PER STUDIERICHTING.
 1991–1995 CBS-TELLINGEN.   199119921993199419951Biologie Landbouw4847748981 2Landgebr.richtingen1872152112262503Maatsch.wetensch172132159138734Teeltk.& technol.richt. 6355494514393825Ov Landbouw4333413636 6Wiskunde1841521561421117Informatica311437434373317 8Natuurkunde3142753352922679Sterrenkunde5340484062 10Scheikunde56551846940635011Farmacie242226254362383 12Biologie74880488995387913Geologie/Geofysica1231261191269114Fysische geografie16414114715011716Ov.Natuur14454465062 17Technische
wiskunde16315111910486 18Technische
informatica508405393333302 19Civiele
techniek354450466469411 20Bouwkunde71365662874670921Werktuigbouwkunde82067364563956222Elektrotechiek54243945040537523Technische scheikunde49248143338728624Technische natuurkunde43943042036134825Lucht&Ruimtev.techn30322521523019526Industrieel ontwerpen27929630628124427Maritieme techniek5346376142 28Geodesie342526181929Mijnbouwkunde841251006158 30Techn.
Bedrijfskunde587478452475376 31Ov
techniek183211245181145 32Geneeskunde1 2151 1881 1821 2601 25133Tandheelkunde139162151153176 34Diergeneeskunde14415812813613835Bewegingswetensch15011312712911236Gezondheidswetensch45051861262544637Beleid & Manag.gezondh76761331109238Ov .gezondheid17217916617024439Econonie4 0703 5313 4793 3953 02240Econ. & actuariële wet. 49542936643330841Bedijfskunde9781 0971 0971 0801 09242Ov. economie158991009386 43Recht4 7734 4804 4974 6124 55244Sociologie8861 08357642133445Cult. antrop.Niet-West75774068640529546Alg. sociale wetensch44341928222017647Politicologie659570404255284 48Bestuurskunde62857575762850949Psychologie2 0082 1241 9751 7581 62150Pedagogische wet.1 1491 1621 0921 14498151Toegepaste onderwijsk6040641038952Sociale geografie41151548347838453Planologie133111122107113 54Ov.
gedrag.&maatsch. 2092086601 04877655Godgeleerdheid19917316014816356Wijsbegeerte180153200184159 57Klassieke
letteren4946556269 58Nederlands47153547847444959Frans451346221202176 60Engels84868358954641361Duits132120118111104 62Spaans38832224716115863Italiaans121100716555 64Slavische
talen150101938366 65Ov. westerse
talen236230153150146 66Niet-westerse
talen228203174168161 67Geschiedenis86273472971061668Maatsch gesch.178148704344 69Kunstgeschiedenis542526426390304 70Muziekwetenschap978867605871Theaterwetenschap20718317214814572Ov. taal & letterk.38130723520017373Ov. taal & cultuur276256519471360Totaal35 64533 67132 68431 71228 519XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van
Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks
(HDRK), Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66),
Koekkoek (CDA), J. M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF),
Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma
(PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA), Klein Molekamp
(VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker
(D66), Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD),
Van der Ploeg (PvdA), Leerkes (U55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA).XNoot1De correcties betreffen de overheveling van de kinderbijslag van SZW naar
OCenW voor de jaren 1983 tot en met 1986, diverse OVSK-kasschuiven, verkoop
HBO-gebouwen, decentralisatie huisvesting naar gemeenten voor 1997 en volgende
jaren en de bijtelling staartpost asielzoekers.XNoot1Beleidsreactie op het advies «Recht doen aan verscheidenheid»
van de commissie mavo-bo-aansluitend onderwijs (cie. V. Veen); beleidsreactie
op «De Tweede Fase vernieuwt»; tweede advies van de Stuurgroep
Profiel Tweede Fase. XNoot2De instellingsduur van het PMVO is vooralsnog voorzien voor de periode
tot 1 augustus 2000.XNoot1In het overzicht zijn de definitieve realisatie- cijfers opgenomen die
ook in de begroting 1997 zijn opgenomen. In het wachtgeld- onderzoek «De
jaren tellen» is voor 1995 nog uitgegaan van de realisatiecijfers 1995
zoals die toen bekend waren, hetgeen verklaart waarom er tussen beide reeksen
een marginaal verschil zit. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-VIII-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl