Wet OM-afdoening; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29849, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

14-03-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29849 nr. 7

09-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. Inleiding2. Buitengerechtelijke afdoening van strafzaken: de huidige
praktijk3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel4. De commissie-Korthals Altes en het onderzoeksproject
Strafvordering 20015. Verhouding tot artikel 113, eerste lid, Grondwet6. Rechtsvergelijking7. Financiële consequenties en uitvoeringsconsequentiesII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IATitel IVAArtikel 257aArtikel 257eOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29849Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 849Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering
en enige andere wetten in verband met de buitengerechtelijke afdoening van
strafbare feiten (Wet OM-afdoening)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 9 maart 2005De vaste commissie voor Justitie heeft een verslag uitgebracht van haar
bevindingen inzake dit wetsvoorstel. Het verheugt mij dat de hoofdlijnen van
het wetsvoorstel breed gesteund worden. Graag zal ik hieronder op de in het
verslag gemaakte opmerkingen reageren en de gestelde vragen beantwoorden.I. ALGEMEEN1. InleidingDe leden van de CDA-fractie stelden terecht vast dat de rechterlijke organisatie
door de vele strafzaken zwaar wordt belast. De voorgestelde procedure zal
er inderdaad toe kunnen leiden dat meer zaken strafrechtelijk worden afgedaan,
en de strafrechtelijke afdoening wordt versneld. De geloofwaardigheid van
de overheid als rechtshandhaver, die ik met deze leden van groot belang acht,
kan daardoor worden vergroot.Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie het in hoge mate waardeerden
dat het kabinet bereid is nieuwe wegen in te slaan om de rechtshandhaving
aan de eisen van de tijd aan te passen, en daarbij bestaande patronen te doorbreken.
Met deze leden kan worden vastgesteld dat de Raad van State een kritisch advies
heeft uitgebracht, en dat ook een aantal van de geconsulteerde instanties
op onderdelen kritiek heeft. Een goede verwerking van de adviezen acht ook
ik van groot belang. In het navolgende zal, waar de gestelde vragen daartoe
aanleiding geven, getracht worden verder te verduidelijken welke afwegingen
in verband met de uitgebrachte adviezen zijn gemaakt. Met deze leden ben ik
evenwel van oordeel dat de hoofdlijn van het wetsvoorstel, het niet inschakelen
van de rechter wanneer dat niet nodig is, brede steun vindt.De aan het woord zijnde leden wilden weten of de regering van mening is
dat het wetsvoorstel OM-afdoening een ingrijpend voorstel is, of dat zij,
met de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (hierna: NVvR) het voorstel
niet als een principiële wijziging ten opzichte van de huidige regeling
ziet. Het antwoord op deze vraag verschilt naar gelang de invalshoek waaronder
men het wetsvoorstel wil bezien. In het bestuursrecht is reeds lang aanvaard
dat bestuursorganen voor burgers zeer ingrijpende beslissingen nemen, die
ook punitief van karakter kunnen zijn. Vanuit die optiek bezien
is het wetsvoorstel nauwelijks als ingrijpend of principieel te beschouwen.
De sancties die in een strafbeschikking kunnen worden opgenomen, sluiten behoudens
enkele verruimingen aan op de sancties die bij een transactie aan de orde
zijn. Ook aldus bezien is het wetsvoorstel weinig ingrijpend. Het omvormen
van de transactie naar een strafbeschikking, en daarmee het aanpassen van
de grondslag van de buitengerechtelijke afdoening van strafzaken, vormt voor
het geldend strafprocesrecht echter zonder meer een substantiële wijziging.De leden van de CDA-fractie vroegen de regering, nader aan te geven of
zij de typering van de Raad van State deelt dat de voorgestelde OM-afdoening
een bestuursrechtelijk model volgt en een sterk strafrechtelijke uitwerking
krijgt. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Een overeenkomst tussen
de voorgestelde OM-afdoening en een bestuursrechtelijke afdoening is, als
aangegeven, dat in beide gevallen een bestuursorgaan een beschikking uitvaardigt
die in beginsel voor tenuitvoerlegging vatbaar is. Een belangrijk verschil
ten opzichte van het bestuursrecht is evenwel gelegen in de wijze waarop de
rechter kan worden ingeschakeld, en de rol die deze in dat geval vervult.
In het model van de OM-afdoening kan de strafzaak alsnog door het Openbaar
Ministerie (verder: OM) voor de rechter worden gebracht, indien de strafbeschikking
niet ten uitvoer kan worden gelegd. In dat opzicht verandert er niets wezenlijks
ten opzichte van de huidige situatie, en blijft het verschil met het bestuursrecht
bestaan. Ook als de verdachte vandaag de dag niet aan het transactieaanbod
voldoet, brengt het OM de zaak voor de strafrechter. Een tweede verschil treedt
aan het licht in het geval de verdachte verzet instelt tegen de strafbeschikking.
De strafrechter beperkt zich dan niet tot een beoordeling van de strafbeschikking
maar berecht de strafzaak op dezelfde wijze als wanneer geen strafbeschikking
is voorafgegaan. In dit licht kan niet worden gezegd dat een bestuursrechtelijk
model wordt gevolgd.De aan het woord zijnde leden vroegen vervolgens waarom de regering niet
heeft gekozen voor een bestuursrechtelijk afdoeningsmodel, waarbij het OM
een bestuursorgaan zou zijn dat straffen oplegt, waartegen beroep bij de rechter
open zou moeten staan. Een belangrijke reden voor de keuze, neergelegd in
dit wetsvoorstel, is gelegen in de omstandigheid dat in het strafrecht, anders
dan in het bestuursrecht, strafzaken ook rechtstreeks aan de strafrechter
kunnen worden voorgelegd. De officier van justitie kan de verdachte, indien
hij dat om welke reden dan ook wenselijk acht, rechtstreeks dagvaarden. De
strafrechter berecht de zaak in dat geval zonder dat een strafbeschikking
is voorafgegaan. Het zou alleen al uit oogpunt van rechtsgelijkheid niet wenselijk
zijn wanneer een heel ander afdoeningsmodel zou gelden indien de strafvervolging
in een vergelijkbaar geval met een strafbeschikking begint. Maar ook overigens
komt het mij wenselijk voor vast te houden aan een procesmodel waarin de strafrechter
de zaken die aan hem worden voorgelegd zelfstandig berecht, en hij zich niet
beperkt tot toetsing van een strafbeschikking. De rechter dient bij de strafrechtelijke
afdoening het primaat te houden.Ik stip in dit verband nog aan dat uit het advies van het OM blijkt, dat
een keuze voor een bestuursrechtelijk afdoeningsmodel daar op grote weerstand
zou stuiten. De NVvR gaf aan zich in het concept-wetsvoorstel te kunnen vinden
nu volledige toegang tot de strafrechter mogelijk blijft. De Raad voor de
rechtspraak (verder: Rvdr) gaf aan zich op hoofdlijnen te kunnen vinden in
het concept-wetsvoorstel. Tegen deze achtergrond meen ik niet dat een meer
bestuursrechtelijk model, waarvoor als aangegeven op inhoudelijke gronden
niet is gekozen, om redenen van draagvlak toch in aanmerking genomen zou moeten
worden.Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie aangaven in te kunnen
stemmen met de hoofdlijnen van het wetsvoorstel. Ik heb met voldoening kennis
genomen van hun standpunt dat het wetsvoorstel niet strijdig is met
artikel 113 Grondwet, en dat zij de door de regering daarvoor aangevoerde
argumenten grotendeels deelden. Graag ga ik in het navolgende in op de vragen
die door deze leden werden gesteld.Met de leden van de VVD-fractie hecht ik aan het effectiever maken van
de strafrechtsketen en verwacht ik dat dit wetsvoorstel daaraan zal bijdragen.
Het verheugt mij dat deze leden expliciet aangaven het wenselijk en toelaatbaar
te achten dat het principe van voorafgaande instemming met een buitengerechtelijke
afdoening wordt verlaten.De aan het woord zijnde leden zagen als centrale vraag aangaande dit wetsvoorstel
of het een cosmetische ingreep betreft of dat er toch meer ingrijpende hervormingen
worden voorgesteld. Ik meen dat het onderhavige wetsvoorstel meer behelst
dan een cosmetische ingreep. Het rechtskarakter van de strafbeschikking is
anders dan dat van de transactie. Consensualiteit wordt, als allesoverheersend
kenmerk van buitengerechtelijke afdoening in strafzaken, verlaten. En het
wetsvoorstel maakt het, zo volgt uit berekeningen die samen met het OM zijn
uitgevoerd, mogelijk enkele tienduizenden strafzaken die nu nog voor de strafrechter
worden gebracht, buitengerechtelijk af te doen. Met deze leden meen ik dat
het daarmee mogelijk wordt in de strafrechtspleging meer maatwerk te leveren,
en de effectiviteit van de strafrechtelijke interventie te verhogen.De leden van de SP-fractie kwalificeerden het wetsvoorstel als volstrekt
onwenselijk, en zagen bezwaren van zowel principiële als praktische aard.
Zij gaven aan niet in te zien hoe dit wetsvoorstel de rechtmatigheid van de
buitengerechtelijke afdoening versterkt. Zij meenden dat het OM verantwoordelijk
wordt voor opsporing, vervolging, berechting en tenuitvoerlegging van de door
het OM opgelegde straffen en zagen dit als een inbreuk op de leer van de machtenscheiding,
die als één van de grondbeginselen van de rechtsstaat wordt
beschouwd.Het zal de leden van de SP-fractie niet verbazen dat ik hun mening niet
kan delen. De machten die in de leer van de machtenscheiding onderscheiden
worden zijn de uitvoerende, de wetgevende en de rechtsprekende. Door het OM
de mogelijkheid te geven nader gedefinieerde straffen en maatregelen zelf
op te leggen, wordt aan het OM noch een wetgevende, noch een rechtsprekende
taak gegeven. Van een berechting door het OM is immers geen sprake. Tegen
door het OM uitgevaardigde strafbeschikkingen kan verder op eenvoudige wijze
verzet worden ingesteld, in welk geval de strafrechter zich over de zaak buigt.
Ik blijf tegen deze achtergrond van mening dat de scheiding der machten bij
dit wetsvoorstel niet in het geding is. Ik teken daarbij aan dat in het bestuursrecht
vergelijkbare cumulaties van taken voorkomen (vgl. bijvoorbeeld de NMA).De aan het woord zijnde leden betwijfelden of van leden van het OM verwacht
kan worden dat zij objectief, onafhankelijk en onpartijdig beslissen over
schuld en strafbaarheid van de persoon die zij hebben vervolgd. Naar mijn
mening geeft de huidige transactiepraktijk geen aanleiding tot bevestiging
van deze veronderstelling. Er is voorts geen reden waarom de omvorming van
transactie naar strafbeschikking tot vermindering van de kwaliteit van buitengerechtelijke
afdoeningsbeslissingen zou leiden. Ik wijs er nog op dat tegen elke strafbeschikking
verzet kan worden ingesteld. Verwacht mag worden dat officieren van justitie
bij het uitvaardigen van strafbeschikkingen rekening zullen houden met opvattingen
van de strafrechter die, als verzet wordt ingesteld, over de zaak zal oordelen.
In veel gevallen worden de op te leggen straffen bovendien genormeerd door
richtlijnen. Ik heb tegen deze achtergrond geen twijfels dat het OM erin zal
slagen, voortbouwend op de huidige transactiepraktijk en het beleid dat daaraan
ten grondslag ligt, aan de buitengerechtelijke afdoening van strafzaken via
strafbeschikkingen adequaat invulling te geven. Het verheugt mij dat de leden van de D66-fractie aangaven een aantal voordelen
in het wetsvoorstel te zien. Ik hoop in het navolgende hun bedenkingen bij
de effectiviteit en rechtsstatelijkheid te kunnen wegnemen, en hun vragen
naar tevredenheid te beantwoorden.Met de leden van de ChristenUnie meen ik dat de omvorming van de transactie
tot een strafbeschikking in overeenstemming is met het gevoelen van betrokkenen,
die buitengerechtelijke afdoening wel degelijk als strafoplegging ervaren.De aan het woord zijnde leden meenden dat bestuurlijke sancties tot dusverre
feitelijk beperkt zijn tot overtredingen van ordeningsregelgeving, zoals belastingen,
sociale zekerheid of verkeerswetgeving. Zij zagen als gemeenschappelijk kenmerk
van overtredingen van dergelijke regelingen dat minder het motief van vergelding
bij de sanctieoplegging vooropstaat als wel het handhavingsmotief als zodanig.
De overtredingen in het Wetboek van Strafrecht vermeld, zo meenden deze leden,
zijn daarmee niet zonder meer gelijk te stellen: merendeels zouden zij gedragingen
betreffen die veel meer dan de bestuursrechtelijke overtredingen in zichzelf
strafwaardig zijn. Het vergeldingsmotief zou hier een zelfstandige rol spelen
naast het handhavingsmotief. In die zin wordt naar het oordeel van deze leden
toch een zeer wezenlijke stap gezet als ook voor misdrijven die in het Wetboek
van Strafrecht staan vermeld, een route wordt gekozen die in bepaalde opzichten
meer te vergelijken is met een bestuurlijke sanctie.Graag voldoe ik aan het verzoek van de leden van de fractie van de ChristenUnie,
nog eens op deze aspecten in te gaan. Inderdaad betreffen bestuurlijke sancties
veelal ordeningswetgeving. Een verklarende factor daarvoor is mogelijk, dat
zich juist bij die wetgeving de situatie kan voordoen dat een ander bestuursorgaan
dan het OM met punitieve handhaving kan worden belast. Ook strafrechtelijke
handhaving ziet evenwel op ordeningswetgeving. Voor overtredingen van verboden
in de sfeer van de belastingen, sociale zekerheid en verkeerswetgeving kan
dikwijls strafvervolging worden ingesteld, evenals voor tal van ordeningsverboden
die via de WED worden gehandhaafd. Het is dan ook niet zo dat het rechtskarakter
van verboden die strafrechtelijk gehandhaafd worden over de hele linie anders
is dan dat van verboden die bestuursrechtelijk gehandhaafd worden. Het rechtskarakter
van verboden kan dan ook geen aanleiding vormen om strafoplegging door bestuursorganen
in het strafrecht categorisch uit te sluiten.Voorts hangt het motief van handhaving, een ander aspect dat deze leden
aan de orde stelden, niet enkel samen met de aard van het overtreden verbod.
Het handhavingsmotief kan bij eenzelfde verbod afhankelijk van de omstandigheden
in de concrete zaak verschillen. Bij punitieve handhaving op het terrein van
belastingen en sociale zekerheid kunnen bijvoorbeeld, behalve de generale
preventie, ook speciale preventie en herstel van de rechtmatige toestand in
het concrete geval een rol spelen. Bij een overtreding van verkeersregelgeving
met fatale gevolgen spelen andere factoren dan bij een overtreding van hetzelfde
verbod zonder fatale gevolgen. Welk motief bij de handhaving in het concrete
geval op de voorgrond staat, kan behalve uit de aard van het overtreden verbod
wellicht evenzeer, of zelfs in sterkere mate, worden afgeleid uit de daadwerkelijk
opgelegde straffen en maatregelen. Bij een gevangenisstraf zijn andere motieven
aan de orde dan bij een ontnemingsmaatregel, bij een schadevergoedingsmaatregel
andere dan bij een terbeschikkingstelling.Mede tegen deze achtergrond bezien ben ik van mening dat het onderhavige
wetsvoorstel, afgezet tegen de stand van zaken in het bestuursrecht, niet
als een ingrijpende vernieuwing behoeft te worden gezien. De voor tenuitvoerlegging
tegen de wil van de betrokkene vatbare sancties die in een strafbeschikking
kunnen worden opgelegd, kunnen worden vergeleken met sancties en maatregelen
die door bestuursorganen kunnen worden opgelegd of genomen (vgl. de bestuurlijke
boete, de ongeldigverklaring van het rijbewijs). Ik herinner er
in dit verband ook aan dat het amendement van de leden Wolfsen en De Pater-Van
der Meer tot invoering van een puntenstelsel rijbewijzen, ingediend op het
wetsvoorstel herijking strafmaxima (Kamerstukken II 2003/04, 28 484,
nr. 21) bij het bestuursrecht aanknoopte. De zwaarte van de sancties vormt,
tot slot, ook een concreter aanknopingspunt voor het inrichten en vergelijken
van procedures dan het rechtskarakter van verboden en motieven van handhaving.Het verheugt mij dat de leden van de SGP-fractie aangaven dat buitengerechtelijke
afdoening van bepaalde categorieën strafbare feiten door het OM hen op
het eerste gezicht een adequaat middel lijkt om te komen tot capaciteitsverruiming
van de justitieketen. Ik hoop in het navolgende hun bedenkingen te kunnen
wegnemen.De omvorming van de transactie tot een eenzijdig opgelegde strafbeschikking
impliceert, zo kan op een vraag van deze leden in verband met het advies van
het OM worden geantwoord, inderdaad dat het procesinitiatief in zaken waarin
een strafbeschikking wordt uitgevaardigd in beginsel bij de verdachte komt
te liggen. Indien de verdachte het niet eens is met een strafbeschikking,
kan hij daartegen verzet instellen. Het procesinitiatief komt evenwel niet
volledig bij de verdachte te liggen. Als de strafbeschikking niet ten uitvoer
kan worden gelegd, kan ook het OM de zaak alsnog voor de rechter brengen.
Ik merk hierbij nog op dat in het bestuursrecht, ook bij bestuurlijke boetes,
het procesinitiatief eveneens bij de burger is gelegd.Naar aanleiding van een vraag van de aan het woord zijnde leden in verband
met het advies van de NOvA meen ik dat het wetsvoorstel geen inbreuk maakt
op de noties van machtenscheiding en evenwicht van machten die kenmerkend
is voor een rechtsstaat. Graag verwijs ik deze leden in dit verband naar het
hierboven gegeven antwoord op een vergelijkbare vraag van leden van de fractie
van de SP. De rechtmatigheid van de bevoegdheidstoetsing komt niet in het
gedrang, nu tegen elke strafbeschikking op eenvoudige wijze verzet kan worden
ingesteld, en de strafrechter de zaak in dat geval integraal berecht. Het
OM wordt niet belast met berechting. Kenmerkend daarvoor is, zo kan uit de
wetsgeschiedenis van artikel 113 Grondwet worden afgeleid, het «rechtspreken»
naar aanleiding van een «strafproces», niet het enkele kennisnemen
van en beslissen in een strafzaak. De strafbeschikking strekt er juist toe
een strafproces te voorkomen. Op de vraag of van een verdere machtsconcentratie
bij het OM sprake is, wijs ik erop dat het OM ook nu reeds met buitengerechtelijke
afdoening van strafzaken door middel van transacties belast is.2. Buitengerechtelijke afdoening van strafzaken: de huidige
praktijkDe leden van de CDA-fractie constateerden terecht dat er op dit moment
sprake is van een aanzienlijk aantal naast elkaar staande wetten en wetsvoorstellen
die allemaal tot doel hebben beter te handhaven bij kleine en minder kleine
vergrijpen. Zij wezen op de wetsvoorstellen bestuurlijke boete kleine ergernissen
en bestuurlijke boete fout parkeren en op de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (verder WAHV). Ook wezen zij op een brief
van mijn hand over de zogenaamde processen-verbaal vergoeding (Kamerstukken
II 2004/05, 28 684, nr. 41). Zij signaleerden voorts dat het onderhavige
wetsvoorstel de mogelijkheid van afdoening door het OM kent, maar ook de mogelijkheid
van afdoening door opsporingsambtenaren, en dat daarnaast afdoening van kleine
delicten door de rechter mogelijk blijft. De leden van de CDA-fractie gaven
aan behoefte te hebben aan een duidelijk schematisch overzicht van welke handhavingsmogelijkheden
naast elkaar en aanvullend aan elkaar bestaan als al deze regelingen in werking
treden en welke verschillende organen dan in welke gevallen straffen
kunnen opleggen. Zij benadrukten dat zij een groot voorstander zijn van een
eenvoudige afdoening, die de keten zo min mogelijk belast. Maar deze afdoening
moet, zo gaven zij aan, wel transparant blijven voor de burger, en de procedure
moet rechtsbescherming bieden op de maat van het delict. Zij betwijfelden
of voldoende duidelijk is welk pad bij welk delict moet worden gevolgd, en
vroegen de regering de verschillende regelingen die nu naast elkaar (komen
te) bestaan tegen het licht te houden en mogelijk regelingen samen te voegen.Ook ik hecht aan een eenvoudige afdoening, die de keten zo min mogelijk
belast, en ben met de aan het woord zijnde leden van mening dat de afdoening
transparant moet blijven voor de burger. Inderdaad moet deze leden worden
toegegeven dat momenteel sprake is van een groot aantal wetten en wetsvoorstellen
die allemaal tot doel hebben beter te handhaven bij kleine en minder kleine
vergrijpen, doch daartoe verschillende procedures en voorschriften voorstellen.
De reikwijdte van de voorgestelde regelingen verschilt daarbij aanmerkelijk.
Het wetsvoorstel OM-afdoening beoogt de transactie, die thans de basis vormt
voor de buitengerechtelijke afdoening van strafzaken, om te vormen tot een
strafbeschikking. In deze strafbeschikking kan onder andere een geldboete
worden opgelegd. De wetsvoorstellen inzake de bestuurlijke boete kleine ergernissen
en de bestuurlijke boete fout parkeren zien op een beperkte selectie overtredingen,
die dan bestuursrechtelijk kunnen worden afgedaan.De zorg van de aan het woord zijnde leden inzake de transparantie van
de rechtshandhaving is uitdrukkelijk ook de mijne. Hun verzoek heeft mij aanleiding
gegeven te bezien hoe toepassing van de regeling van de OM-afdoening, al dan
niet in enigszins aangepaste vorm, zich verhoudt tot de procedures die in
beide wetsvoorstellen inzake bestuurlijke boetes worden voorgesteld. Daartoe
geeft ook de voorziene verhouding tussen strafrechtelijke afdoening en beide
wetsvoorstellen inzake de bestuurlijke boete reden. De rol van het strafrecht
en de WAHV is, ook bij aanvaarding en inwerkingtreding van beide wetsvoorstellen,
bij de feiten die daarin aan de orde zijn namelijk niet volledig uitgespeeld.
Zo hebben gemeenten op basis van het wetsvoorstel bestuurlijke boete kleine
ergernissen een mogelijkheid om de handhaving van de feiten die onder dit
wetsvoorstel vallen volledig in het strafrecht te laten. Dat heeft voor hen
aantrekkelijke kanten. Ook in dat geval kunnen zij de prioriteitsstelling
van voor hen werkzame bijzondere opsporingsambtenaren in belangrijke mate
bepalen en is het mogelijk de constructie van de p.v.-vergoeding te gebruiken
voor een tegemoetkoming in de handhavingskosten. Inning van de opgelegde boetes
kunnen zij bij een keuze voor het strafrecht aan het CJIB overlaten, en bij
verzet van de betrokkene neemt het OM de zaak over. Bij een keuze voor de
bestuurlijke boete zullen de boeteontvangsten wel aan gemeenten toevallen,
doch zullen zij ook kosten moeten maken, bijvoorbeeld in verband met inning
en vertegenwoordiging van de gemeente bij de bestuursrechter. De situatie
ligt anders bij het wetsvoorstel bestuurlijke boete fout parkeren, omdat hierin
geen keuzemogelijkheid is opgenomen voor het decentrale bestuur. De primaire
verantwoordelijkheid voor de handhaving wordt door dit wetsvoorstel bij de
daarin opgenomen overtredingen zonder meer bij de betrokken bestuursorganen
gelegd. Om die reden zal, vanaf het moment waarop dit bestuurlijke wetsvoorstel
tot wet is verheven en in werking is getreden, de rol van het strafrecht en
de WAHV bij de daarin opgenomen overtredingen slechts aanvullend zijn.Hoewel in het voorgaande op zichzelf aanleiding gevonden kan worden, te
bezien of het in de rede ligt het wetsvoorstel OM-afdoening met het oog op
de afdoening van deze feiten aan te passen, kan ik niet voldoen aan het verzoek
van de leden van de CDA-fractie, regelingen samen te voegen. Indiening van
de twee wetsvoorstellen inzake de bestuurlijke boete, waarnaar deze leden
verwezen, is een rechtstreeks uitvloeisel van het hoofdlijnenakkoord.
Nut en noodzaak van deze beide wetsvoorstellen zullen worden toegelicht in
de memorie van toelichting bij beide wetsvoorstellen.Bij het bezien van de mogelijkheden van het wetsvoorstel OM-afdoening
stel ik vast dat het geldend recht er reeds in voorziet dat buitengewone opsporingsambtenaren,
aangesteld bij gemeenten, worden belast met het opsporen van en aanbieden
van transacties voor de in het wetsvoorstel inzake de kleine ergernissen aangewezen
strafbare feiten. Het voorziene systeem van de OM-afdoening maakt het mogelijk
dat deze buitengewone opsporingsambtenaren dezelfde strafbare feiten opsporen
en beboeten via een strafbeschikking. De constructie van de p.v.-vergoeding
zou gebruikt kunnen worden om gemeenten een tegemoetkoming te geven voor handhavingskosten
die zij maken. Anders dan het wetsvoorstel inzake de bestuurlijke boete kleine
ergernissen, stelt de constructie van de OM-afdoening gemeenten niet voor
de keus ofwel de handhaving terzake kleine ergernissen aan zich te trekken,
ofwel deze aan politie en justitie te laten. Inspanningen van de gemeente
zijn bij het systeem van de OM-afdoening, uitgaande van de situatie dat alleen
dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven en in werking treedt, een aanvulling
op en geen vervanging van inspanningen van de politie. Dat komt per saldo
ook de burger ten goede.Buitengewone opsporingsambtenaren, aangesteld bij gemeenten, kunnen ook
worden belast met het opsporen en beboeten van strafbare feiten, opgenomen
in het wetsvoorstel inzake het fout parkeren. Ook in dit geval zijn, uitgaande
van de situatie dat alleen het wetsvoorstel OM-afdoening tot wet wordt verheven
en in werking treedt, inspanningen van de gemeente aanvullend ten opzichte
van de inspanningen van politie en justitie, en geen vervanging, terwijl tegelijkertijd
de regeling van de p.v.-vergoeding het mogelijk maakt gemeenten een tegemoetkoming
te geven voor de handhavingskosten die zij maken. Aangestipt kan nog worden
dat de omstandigheid dat handhavingsinspanningen in deze situatie aanvullend
zijn, het ook mogelijk maakt dat aan gemeentes een zekere vrijheid wordt gelaten
bij de keuze waar zij deze inspanningen op willen richten.Inzake het overzicht van handhavingsmogelijkheden waar de leden van de
CDA-fractie om vroegen, stel ik vast dat bij aanvaarding en inwerkingtreding
van enkel het onderhavige wetsvoorstel het volgende beeld ontstaat. Terzake
van alle overtredingen die onder de wetsvoorstellen OM-afdoening en bestuurlijke
boete kleine ergernissen ressorteren, en in het geval de overtredingen die
bij het wetsvoorstel bestuurlijke boete fout parkeren aan de orde zijn letsel
aan personen of schade opleveren, kan in beginsel strafvervolging voor de
rechter worden ingesteld. Dat zal echter alleen in uitzonderingsgevallen aan
de orde zijn, te denken valt vooral aan gevallen waarin een betrekkelijk gering
feit aan de rechter wordt voorgelegd in samenhang met ernstiger feiten. Zo
kan, om een voorbeeld te noemen, een verdachte die terzake van wildplassen
is aangesproken, hebben geweigerd zich te identificeren, en zich vervolgens
hebben verzet tegen aanhouding. Praktijk zal evenwel zijn dat in het normale
geval een strafbeschikking wordt uitgevaardigd. Dat kan door het OM plaatsvinden,
maar ook door een politieambtenaar of een buitengewoon opsporingsambtenaar
werkzaam voor de gemeente. De vorm die de strafbeschikking heeft, de voorschriften
voor het doen van verzet en de behandeling van dat verzet zijn in al die gevallen
identiek. Aldus biedt de regeling enerzijds ruimte voor een realiteit waarin
punitieve handhaving niet meer exclusief een zaak van politie en justitie
is. Tegelijkertijd blijft de zaak voor de burger overzichtelijk, nu de toepasselijke
regelgeving en procedure in elk van deze gevallen dezelfde is. Het resterende
deel van de feiten die in het wetsvoorstel bestuurlijke boete fout parkeren
aan de orde zijn, loopt thans via de WAHV, en blijft ook bij aanvaarding en
inwerkingtreding van enkel het wetsvoorstel OM-afdoening langs die weg lopen.
Het systeem van de WAHV en dat van de strafbeschikking lijkt evenwel
op elkaar, en de burger krijgt in beide gevallen met het OM te maken.Worden ook de wetsvoorstellen bestuurlijke boete kleine ergernissen en
bestuurlijke boete fout parkeren aanvaard en treden zij in werking, dan ontstaat
een ander beeld. Op grond van het wetsvoorstel bestuurlijke boete fout parkeren
krijgen de betrokken bestuursorganen de bevoegdheid voor de daarin aangewezen
verkeersovertredingen een bestuurlijke boete op te leggen. Voor die overtredingen
is het bestuursorgaan stelselmatig en gedurende 24 uur per dag verantwoordelijk.
Afdoening door de politie, via een strafbeschikking of de WAHV, blijft evenwel
mogelijk, al zal de politie in beginsel niet meer op deze overtredingen controleren.
In het wetsvoorstel bestuurlijke boete kleine ergernissen wordt aan gemeenten
de mogelijkheid gegeven om de punitieve handhaving inzake enkele veel voorkomende
en overlastgevende overtredingen in de openbare ruimte aan zich te trekken.
Binnen sommige gemeentes zal dan voor de kleine ergernissen alleen strafrechttoepassing
aan de orde zijn, in andere staat bestuursrechtelijke handhaving voorop en
heeft het strafrecht – en dus ook de strafbeschikking – een beperkte
aanvullende functie. Tegen de bestuurlijke boetebeschikking staan in beide
gevallen andere rechtsmiddelen open dan tegen de strafbeschikking of WAHV-beschikking,
en ook de eisen waaraan de burger moet voldoen (zoals griffierecht) verschillen.
Uiteindelijk kunnen twee hoogste rechters (Raad van State en Hoge Raad) zich
over dezelfde rechtsvragen uitlaten.De aan het woord zijnde leden informeerden in dit verband ook naar de
verhouding van het wetsvoorstel OM-afdoening tot de WAHV. Zoals aangegeven,
stelt het OM prijs op integratie van de WAHV in het strafrecht. Dit wetsvoorstel
geeft aanleiding de mogelijkheden daartoe inderdaad te verkennen, nu bij aanvaarding
en inwerkingtreding van het wetsvoorstel OM-afdoening binnen het strafrecht
een systeem ontstaat dat, omdat het procesinitiatief bij de burger wordt gelegd,
meer op dat van de WAHV gaat lijken.Een aspect van de WAHV dat daarbij in het bijzonder de aandacht vraagt
is de kentekenaansprakelijkheid. De aangekondigde heroverweging zal zich onder
andere richten op de wijze waarop beide systemen zich tot elkaar verhouden.
Thans is in artikel 2, eerste lid, WAHV, bepaald dat terzake de in de bijlage
omschreven gedragingen op de wijze bij deze wet bepaald, administratieve sancties
worden opgelegd. Voorzieningen van strafrechtelijke of strafvorderlijke aard
zijn uitgesloten. Het strafrecht komt bij deze gedragingen, zo volgt uit het
tweede lid, pas aan bod als bij de gedraging letsel aan personen is ontstaan
of schade aan goederen is teweeggebracht. Deze afgrenzing heeft tot gevolg
dat afdoening ook via de WAHV moet plaatsvinden in gevallen waarin de kentekenaansprakelijkheid
geen rol speelt. Te denken valt aan automobilisten die staande zijn gehouden
wegens te hard rijden. Deze keuze kan ook anders gemaakt worden. Afdoening
via het strafrecht in de gevallen waarin de dader bekend is, kan voordelen
bieden. Zo wordt het strafbare feit in dat geval op naam gezet en geregistreerd,
en kan de vermelding in de justitiële documentatie bij eventuele recidive
worden meegewogen. Ik wil daarom op termijn, in nauw overleg met het OM en
andere betrokkenen, nagaan of het overweging verdient artikel 2 WAHV aldus
te wijzigen dat toepassing van de WAHV bij de omschreven gedragingen een mogelijkheid
wordt naast de mogelijkheid van strafrechttoepassing.De leden van de VVD-fractie vroegen naar de opvatting van de regering
ten aanzien van de verhouding tussen de inhoud van de strafbeschikking en
de eventueel daarna ter zitting te formuleren eis. Zij wilden weten of voor
deze twee van elkaar te onderscheiden procesmomenten dezelfde richtlijnen
gelden of dat er verschillen zijn. Ook wilden zij weten of doelmatigheidsoverwegingen
bij de strafbeschikking eerder een rol spelen dan bij de eis ter zitting.
In antwoord op deze vragen stel ik voorop dat de verhouding tussen
de eis ter terechtzitting en de straf, op te nemen in de strafbeschikking,
op vergelijkbare wijze in richtlijnen zal worden geregeld als de verhouding
die thans bestaat tussen de eis ter terechtzitting en het in een transactie
op te nemen bedrag. Net als thans zal de eis ter zitting in beginsel hoger
zijn dan het bedrag waarmee bij buitengerechtelijke afdoening kan worden volstaan.
Aldus kan worden voorkomen dat het instellen van verzet vanwege daarmee te
bereiken uitstel van tenuitvoerlegging lonend wordt.De aan het woord zijnde leden namen aan dat een strafbeschikking standaard
deel zal uitmaken van het procesdossier. Het ligt inderdaad in de rede dat
de strafbeschikking bij de processtukken zal worden gevoegd. De stukken waarop
de strafbeschikking gebaseerd is, zullen gewoonlijk ook voor de rechter die
de zaak na ingesteld verzet berecht relevant zijn, en daarom onderdeel uitmaken
van de processtukken. Voor de rechten die de verdediging heeft verandert er
evenmin iets ten opzichte van de huidige situatie. Na dagvaarding heeft de
verdediging inzage in alle processtukken (artikel 33 Sv). Dat zijn alle stukken
die relevant zijn voor de beoordeling van de strafzaak.De leden van de VVD-fractie constateerden terecht dat in de memorie van
toelichting groot belang wordt toegekend aan richtlijnen omtrent strafvervolging.
Inderdaad kan, zo gaf ik aan, worden aangesloten bij de bestaande praktijk,
waarin ter terechtzitting een hoger bedrag wordt geëist. De aan het woord
zijnde leden vroegen vervolgens of het niet voldoen aan de strafbeschikking
reden zal kunnen zijn om een andere strafmodaliteit te eisen. Naar ik aanneem
doelen deze leden daarmee op de situatie waarin de verdachte geen verzet instelt,
maar bij de tenuitvoerlegging van de strafbeschikking blijkt dat hij geen
verhaal biedt. Het OM heeft in dat geval de mogelijkheid de strafzaak alsnog
voor de rechter te brengen. Het is zeer wel mogelijk dat in dat geval een
andere strafmodaliteit zal worden geëist, nu de in de strafbeschikking
opgelegde straf niet ten uitvoer is kunnen worden gelegd. Concreet: als de
in de strafbeschikking opgelegde geldboete niet wordt betaald of verhaald,
zal het OM voor de strafrechter gewoonlijk niet een geldboete maar een taakstraf
of een vrijheidsstraf vorderen.Ook wilden deze leden weten welke betekenis de regering toekent aan nieuwe
wetgeving op grond waarvan de rechter gemotiveerd zal moeten aangeven waarom
hij afwijkt van de eis van de officier van justitie ter zitting in verband
met de rol die de strafbeschikking in het latere proces zal spelen. De aan
het woord zijnde leden refereerden daarmee aan artikel 359 Sv, zoals gewijzigd
door de wet van 10 november 2004 tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering
strekkende tot aanpassing van de eisen te stellen aan de motivering van de
bewezenverklaring bij een bekennende verdachte, Stb. 580, inwerkinggetreden
op 1 januari 2005. Ingevolge een aangenomen amendement, ingediend door
de leden Wolfsen en Griffith (Kamerstukken II 2003/04, 29 255, nr. 8)
is aan het tweede lid van dat artikel een volzin toegevoegd, luidend: Het
vonnis geeft, indien de beslissing afwijkt van door de verdachte dan wel door
de officier van justitie uitdrukkelijk onderbouwde standpunten, in het bijzonder
de redenen op die daartoe hebben geleid. Uit deze wetsbepaling volgt dat in
het geval de strafrechter een uitdrukkelijk onderbouwde eis van de officier
van justitie, gebaseerd op een richtlijn, niet volgt, het vonnis terzake redenen
moet opgeven.De leden van de VVD-fractie vroegen ook of het uit zou moeten maken indien
een justitiabele verschijnt op de door hem geëntameerde zitting met betrekking
tot eis en oordeel. Ik ben inderdaad van mening dat de strafrechter aan de
opstelling van de verdachte consequenties mag verbinden voor de op te leggen
straf. Daarbij kan worden gewezen op algemeen aanvaarde doelstellingen van
strafrechttoepassing als generale en speciale preventie. Het komt wenselijk
en gerechtvaardigd voor dat een verdachte die verzet aantekent, maar niets
van zich laat horen en ter terechtzitting verstek laat gaan,
met het oog op speciale preventie in beginsel een wat hogere straf krijgt
dan de verdachte die ter terechtzitting verschijnt, daar zijn verdediging
voert, en uit wiens opstelling blijkt dat hij gevoelig is voor een strafrechtelijke
correctie. En ook uit oogpunt van generale preventie is het wenselijk en gerechtvaardigd
dat een verdachte die na ingesteld verzet zonder nader bericht verstek laat
gaan, een hogere straf riskeert. Het instellen van verzet is niet geheel vrijblijvend.
Generale preventie is geen abstract doel van straffen en maatregelen, maar
een concreet doel, dat bij een efficiënte en snelle strafrechtspleging
gebaat is. Straftoemeting die in de aangegeven gevallen, waarin geen verdediging
gevoerd wordt, leidt tot een strafverhoging waar de verdachte tevoren op is
geattendeerd, draagt daar aan bij.De aan het woord zijnde leden stelden vervolgens de mogelijkheid van vervangende
hechtenis aan de orde. Inderdaad kan in de strafbeschikking geen vervangende
hechtenis worden opgelegd. Artikel 5 EVRM staat daaraan in de weg. Wel kan,
in overeenstemming met artikel 5 EVRM en in lijn met de procedure in de WAHV,
gijzeling worden toegepast. Ook kan de strafzaak alsnog voor de strafrechter
worden gebracht als de strafbeschikking niet ten uitvoer kan worden gelegd.
Bij de berechting kan de strafrechter alsdan tot oplegging van een al dan
niet vervangende vrijheidsstraf komen. Feitelijk zal de procedure bij de strafrechter
in een dergelijk geval naar verwachting in belangrijke mate als een omzettingsprocedure
functioneren. De juridische vormgeving maakt evenwel duidelijk dat de strafrechter
in een dergelijk geval de volledige verantwoordelijkheid voor de beantwoording
van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv draagt. Dat komt, nu het in dergelijke
zaken gewoonlijk om vrijheidsstraffen zal gaan, evenwel ook gewenst voor.De leden van de VVD-fractie schetsten in dit verband een vergelijking.
Geschetst wordt in de eerste plaats de situatie waarin een dakloze verslaafde
ter zake van overtreding van de APV voor de kantonrechter wordt opgeroepen,
en in de tweede plaats de situatie waarin dezelfde persoon een strafbeschikking
krijgt. Zij vroegen zich af of de figuur van de strafbeschikking in deze situatie
wel een meerwaarde heeft. Graag wil ik in antwoord op deze vraag vooropstellen,
dat het OM ook onder het systeem van de OM-afdoening te allen tijde de mogelijkheid
heeft, de zaak rechtstreeks voor de strafrechter te brengen. Als zonneklaar
is dat de verdachte geen verhaal biedt, is dat een goede reden om de betrokkene
rechtstreeks voor de rechter te brengen. Uitvaardiging van een strafbeschikking
is echter ook mogelijk. In veel gevallen zal de gijzeling die bij de tenuitvoerlegging
van de strafbeschikking kan worden toegepast, bij lichte overtredingen in
een vrijheidsbeneming kunnen resulteren die in duur vergelijkbaar is met de
vrijheidsstraf die, bij dagvaarding, door de rechter zou worden opgelegd.
Het ligt in die gevallen niet meer in de rede dat de verdachte alsnog wordt
gedagvaard.De figuur van de strafbeschikking heeft evenwel, zo mag duidelijk zijn,
vooral een meerwaarde in de situaties waarin zij wel ten uitvoer kan worden
gelegd.3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie vroegen de regering veel preciezer uiteen
te zetten om welke delicten het bij de OM-afdoening in de praktijk zal gaan,
en welke straffen opgelegd zullen worden. Zij refereerden daarbij aan de verwachting
dat, naar de cijfers van 2002, in totaal 44 000 kantonzaken en 21 000
rechtbankzaken die nu voor de strafrechter zijn gebracht, bij toepassing van
het regime van de OM-afdoening buitengerechtelijk afgedaan hadden kunnen worden.
De aan het woord zijnde leden wilden weten of dit kan worden gemotiveerd en
gespecificeerd naar aard en zwaarte van de delicten. Voorts wilden zij weten
waar de capaciteitswinst zal zitten, bij de kleine delicten of bij de zwaardere
delicten. Om een beeld te krijgen van de praktijk die onder de strafbeschikking
zal ontstaan, kan eerst worden gekeken naar de huidige transactiepraktijk.
Aangeboden transacties zijn voor een belangrijk deel politietransacties. Er
zijn in 2003 ruim 530 000 politietransacties en 41 000 transacties
door de Dienst Wegverkeer (RDW) aangeboden. Politietransacties kunnen worden
aangeboden voor overtredingen en voor enkele misdrijven: diefstal en verduistering
tot een waarde van 210 euro (zie de Aanwijzing politietransactie inzake eenvoudige
diefstal en verduistering, Stcrt. 2003, 223). Voor de genoemde misdrijven
kan de te betalen geldsom ten hoogste 350 euro bedragen (artikel 74c, derde
lid, Sr). In een deel van de zaken waarin een politietransactie is aangeboden
heeft het OM opnieuw een transactie aangeboden; daarnaast heeft het OM in
2003 in ongeveer 130 000 andere strafzaken transacties aangeboden welke
bij het CJIB zijn ingestroomd. Ook heeft het OM in 2003 ongeveer 18 000
taakstraftransacties aangeboden. Tezamen resulteren in 2003 ongeveer 200 000
door het OM aangeboden transacties. Daarbij wordt in veel gevallen gebruik
gemaakt van een beoordeling door middel van BOS/Polaris.Strafbeschikkingen zullen in de eerste plaats worden aangeboden voor de
strafbare feiten waar thans een transactie voor wordt aangeboden. In het kader
van de strafbeschikking kan evenwel een hogere taakstraf worden opgelegd,
en is voorts oplegging van een rijontzegging alsmede het stellen van gedragsvoorwaarden
mogelijk. Dat zal ertoe leiden dat meer feiten via een strafbeschikking worden
afgedaan. In verband met de rijontzegging valt vooral te denken aan onverzekerd
rijden (artikel 30 WAM) alsmede gevallen van rijden onder invloed. In verband
met gedragsvoorwaarden valt te denken aan vormen van criminaliteit waar thans
voorwaardelijke veroordelingen houdende straatverboden en dergelijke worden
uitgesproken. Buitengerechtelijk op te leggen taakstraffen tussen de 120 en
180 uur zullen naar verwachting vooral betrekking hebben op diefstal met braak
en lichtere vormen van geweldsdelicten, zoals eenvoudige mishandeling en openlijke
geweldpleging ten aanzien van goederen. Ik memoreer nog, dat ook in het jeugdstrafrecht
additionele buitengerechtelijke afdoeningsmodaliteiten ter beschikking komen.
In artikel 77f Sr wordt het opleggen van een taakstraf voor ten hoogste zestig
uren mogelijk gemaakt, thans is het maximum veertig uren.De capaciteitswinst zal zich zowel bij kleinere als bij zwaardere delicten
voordoen. Bij kleinere delicten, delicten die thans al onder de transactieregeling
vallen, wordt capaciteitswinst geboekt doordat het procesinitiatief naar de
verdachte verschuift. De strafzaak behoeft in beginsel slechts voor de strafrechter
te worden gebracht als de verdachte dat wil, blijkens een ingesteld verzet.
Bij de berekeningen die eerder in overleg met het OM zijn gemaakt, bleek dat
rond de 44 000 kantonzaken en rond de 8 500 politierechterzaken
die in 2002 voor de strafrechter zijn gebracht, op deze wijze buitengerechtelijk
hadden kunnen worden afgedaan. Bij de zwaardere delicten zit de winst erin
dat zaken die daarvoor thans niet in aanmerking komen, straks buiten de rechter
om afgedaan kunnen worden. Daarbij gaat het blijkens gemelde berekeningen
in 2002 om ongeveer 12 500 politierechterzaken.De aan het woord zijnde leden gaven voorts aan niet op voorhand overtuigd
te zijn van de wenselijkheid dat de transactie zal verdwijnen. Zij meenden
dat de transactie een voor beide partijen waardevolle afdoening kan zijn.
Zeker bij moeilijk bewijsbare criminaliteit is, zo meenden zij, de winst voor
het OM aanzienlijk. Ook de verdachte kan, zo meenden zij, de voorkeur geven
aan een schikking boven een andere afdoening, nu erkenning van schuld bij
een schikking niet aan de orde is. Wanneer alleen de strafbeschikking nog
maar bestaat, zal de verdachte naar de mening van deze leden een belangrijke
prikkel om mee te werken verliezen. Zij konden zich voorstellen dat het verdwijnen
van de transactie in sommige gevallen zal leiden tot juridisch
hardere gevechten die uiteindelijk bij de rechter belanden.Graag voldoe ik aan het verzoek van de leden van de CDA-fractie, op deze
aspecten in te gaan. Daarbij kan ik hen in zoverre geruststellen, dat de transactie
voorlopig nog niet verdwijnt. Voorzien is in een inwerkingtredingstraject
waarin de strafbeschikking wordt ingevoerd naast de transactie. Afschaffing
van de transactie is eerst aan de orde als de strafbeschikking tot volle tevredenheid
functioneert. Ik zal daar in het vervolg van deze nota, in verband met andere
vragen van deze leden, nog nader op ingaan. Voorts wijs ik de leden van de
CDA-fractie erop dat de mogelijkheid van het voorwaardelijk sepot blijft bestaan
en zelfs wordt uitgebreid. Aan artikel 167, tweede lid, wordt een zin toegevoegd,
luidend: «Het openbaar ministerie kan, onder het stellen van bepaalde
voorwaarden, de beslissing of vervolging plaats moet hebben voor een daarbij
te bepalen termijn uitstellen.» Materieel lijkt deze afdoeningsmodaliteit
sterk op de transactie: indien aan nader bepaalde voorwaarden wordt voldaan,
blijft vervolging achterwege.Iets anders is evenwel of het in situaties als door deze leden aangestipt,
wenselijk is dat buitengerechtelijke afdoening plaatsvindt. Het OM heeft in
zijn advies bij de in consultatie gegeven wetsvoorstellen betreffende buitengerechtelijke
afdoening aangegeven, bij behoud van de transactie daarin een element van
schulderkenning te willen opnemen. Achterliggende gedachte is, dat een behoorlijke
strafrechttoepassing vereist dat slechts schuldigen worden gestraft. Indien
bij buitengerechtelijke afdoening geen schuld wordt vastgesteld of erkend,
is het risico dat onschuldigen worden gestraft te groot. En dat doet afbreuk
aan het gezag van de strafrechtspleging, zeker in gevallen waarin grote sommen
geld aan de Staat worden betaald teneinde een strafvervolging af te kopen.
Dit wetsvoorstel snijdt, zo kan het voorgaande kort worden samengevat, in
moeilijk bewijsbare zaken geen paden af die thans begaanbaar worden geacht.
Het geeft, integendeel, juist een hechtere onderbouwing aan de buitengerechtelijke
afdoening in de strafzaken waarin deze verantwoord voorkomt, doordat een schuldvaststelling
geëist wordt als basis voor de justitiële reactie. Een bijkomend,
wenselijk gevolg daarvan is dat de verdachte bij buitengerechtelijke afdoening
niet langer kan volhouden dat daarbij zijn schuld niet is vastgesteld.De leden van de CDA-fractie refereerden eraan dat de Rvdr van oordeel
was dat de uitbreiding van de bevoegdheid van het OM alleen aan de orde kan
zijn in standaardzaken, waarbij geen sprake is van een complexe bewijsvoering,
en waarbij hantering van de bevoegdheden door het OM via richtlijnen is in
te kaderen. Graag voldoe ik aan hun verzoek, nader op dit advies in te gaan.
Daarbij stel ik voorop dat uit de kwantitatieve gegevens die in het voorgaande
op verzoek van deze leden werden verstrekt, blijkt dat de strafbeschikking
inderdaad vooral in dergelijke zaken zal worden uitgevaardigd, zoals ook de
transactie vooral in dergelijke zaken wordt aangeboden. Buitengerechtelijke
oplegging van de rijontzegging, een van de belangrijkste uitbreidingen die
dit wetsvoorstel biedt, is eveneens in sterke mate genormeerd door richtlijnen.
De door de Rvdr omschreven kenmerken van strafzaken zijn dan ook zeker te
beschouwen als belangrijke richtsnoeren voor toepassing van de strafbeschikking.
Daar komt bij dat in zaken waarin maatwerk aangewezen is, ook toepassing van
het voorwaardelijk sepot in de rede kan liggen. Tegelijkertijd kan het richtsnoer
dat de Rvdr in zijn advies geeft, naar mijn mening evenwel niet de buitengrenzen
definiëren van het bereik van de wettelijke regeling. Daarvoor mist het
criterium van complexiteit in de eerste plaats de vereiste precisie. Maar
ook merk ik op dat de mogelijkheid van verzet voor de verdachte een toereikende
remedie vormt in gevallen waarin hij er niet van overtuigd is dat een complexe
bewijsvoering sluitend is of kan worden gemaakt. Tegen die achtergrond is
voor het wettelijk uitsluiten van buitengerechtelijke afdoening in complexe
zaken ook geen reden. Er kan in dit verband nog aan gerefereerd
worden dat afdoening van complexe zaken door bestuursorganen, onder de mogelijkheid
van beroep op de rechter, in het bestuursrecht heel gebruikelijk is. Ik wijs
er tenslotte op dat de Rvdr heeft aangegeven zich op hoofdlijnen te kunnen
vinden in de uitwerking die in het wetsvoorstel aan de OM-afdoening wordt
gegeven.Voorts refereerden de leden van de CDA-fractie aan een opmerking in het
advies van het OM, dat wanneer een veroordeelde een taakstraf niet uitvoert,
alsnog een dagvaarding moet volgen. In dit opzicht verandert het wetsvoorstel
inderdaad niets ten opzichte van de huidige gang van zaken. Deze leden vroegen
waarom de suggestie van het OM, hier een omzettingsprocedure in het leven
te roepen, niet is opgevolgd. De reden daarvoor is, dat een dergelijke procedure
zou impliceren dat de strafrechter een vrijheidsstraf zou opleggen (in plaats
van de taakstraf) zonder de schuldvraag te beoordelen. Dat zou op gespannen
voet staan met artikel 5 EVRM, en komt ook los daarvan ongewenst voor. Vrijheidsstraffen
zijn het domein van de rechter. Overigens is het ook de vraag of hier met
introductie van een omzettingsprocedure veel tijdwinst te behalen valt. De
zaak moet toch voor de politierechter komen. Daarbij zal een verdachte die
met de taakstraf heeft ingestemd veelal een bekennende verdachte zijn, zodat
de rechter niet veel werk heeft aan het beoordelen van de schuldvraag.De leden van de CDA-fractie vroegen de regering wat de criteria zijn om
een delict dat met zes jaar gevangenisstraf bestraft kan worden met een strafbeschikking
af te doen. Zij wilden weten of het bij dergelijke ernstige delicten niet
wenselijk is om deze zaken door een rechter te laten beslissen. Ook vroegen
zij in hoeveel gevallen naar verwachting delicten waar tussen de vier en zes
jaar gevangenisstraf op staat met een strafbeschikking worden afgedaan, en
wat voor delicten dit zal betreffen. Ik stel bij het antwoord op deze vragen
graag voorop, dat de reikwijdte van de buitengerechtelijke afdoening door
dit wetsvoorstel op het onderhavige punt niet gewijzigd wordt. Misdrijven
waarop een maximale gevangenisstraf van zes jaar staat kunnen thans ook tot
een transactie aanleiding geven (vgl. artikel 74 Sr). De doorslag geeft daarbij
de ernst van het concrete misdrijf. Misdrijven waarbij thans wel een transactie
wordt aangeboden, en die zich ook voor afdoening via de strafbeschikking kunnen
lenen, zijn vooral valsheid in geschrifte (artikel 225 Sr) en diefstal door
twee of meer verenigde personen of door middel van braak (artikel 311 Sr).
Daarnaast valt te denken aan openlijke geweldpleging (artikel 141 Sr) waarbij
enig letsel of schade is toegebracht, alsmede aan economische delicten (artikel
6 WED). Veel hangt daarbij af van de omstandigheden van het geval. Valsheid
in geschrifte in verband met belastingen of uitkeringen is een misdrijf dat
in veel gevallen ook bestuursrechtelijk wordt afgedaan, op grond van bestuurlijke
«strafbaarstellingen» (vgl. bijvoorbeeld artikel 67d AWR). In
minder ernstige gevallen die onder het strafrecht vallen wordt thans veelal
een transactie aangeboden; het voornemen is die praktijk onder de strafbeschikking
te continueren. Van diefstal door twee of meer verenigde personen is bijvoorbeeld
ook sprake als twee personen samen een winkeldiefstal plegen. Thans kan in
dergelijke gevallen onder omstandigheden een transactieaanbod in de rede liggen;
een strafbeschikking houdende een geldboete en/of een taakstraf is alsdan
minstens evenzeer een passende reactie. Vanzelfsprekend is het streven er
onverminderd op gericht ernstiger misdrijven, waarbij rechterlijke waarheidsvinding
en/of vrijheidsstraffen aan de orde zijn, aan de rechter voor te leggen. Een
belangrijke doelstelling van dit wetsvoorstel is, daarvoor extra ruimte te
creëren.De leden van de CDA-fractie vroegen voorts in hoeverre de opgelegde strafbeschikking
openbaar wordt. Het wetsvoorstel bevat te dien aanzien twee regelingen. Artikel
257h, tweede lid, Sv voorziet erin dat aan personen die daarom vragen een
afschrift van de strafbeschikking wordt verstrekt, tenzij verstrekking
ter bescherming van de belangen van degene ten aanzien van wie de strafbeschikking
is uitgevaardigd of van derden geheel of gedeeltelijk dient te worden geweigerd.
Bij weigering is in een rechtsgang voorzien. Deze regeling is vergelijkbaar
met de regeling die in verband met het verkrijgen van afschriften van rechterlijke
vonnissen is gecreëerd. In aanvulling daarop is in het voorgestelde artikel
257h, eerste lid, Sv in een regeling voorzien die het mogelijk maakt bij algemene
maatregel van bestuur categorieën strafbeschikkingen aan te wijzen die
op daarbij te bepalen wijze openbaar worden gemaakt. Gedacht wordt daarbij
aan strafbeschikkingen in gevoelige zaken alsmede aan strafbeschikkingen waarin
hoge boetes zijn opgelegd. Overigens behoudt het OM vanzelfsprekend het recht
om in alle zaken die buiten bij algemene maatregel van bestuur aangewezen
categorieën vallen, eveneens actief tot openbaarmaking over te gaan.De aan het woord zijnde leden stelden terecht vast dat het horen van de
verdachte niet in de openbaarheid behoeft plaats te vinden, en wilden weten
of het voor een veroordeelde mogelijk is het feit dat hem een strafbeschikking
is opgelegd geheel geheim te houden. Zoals uit het voorgaande volgt, beslist
degene jegens wie de strafbeschikking is opgelegd niet of deze geheim blijft.
Die beslissing is aan het OM, dat tot openbaarmaking kan of, bij toepasselijkheid
van een openbaarmakingsverplichting in een algemene maatregel van bestuur,
moet overgaan. Voorts kunnen derden, zoals slachtoffers of andere belanghebbenden,
om een afschrift van de strafbeschikking vragen.De leden van de CDA-fractie wilden weten hoe de opgelegde strafbeschikking
geregistreerd wordt, en vroegen de regering aan te geven wat de oplegging
van een strafbeschikking betekent voor het strafblad van de betrokkene. Ook
wilden zij weten hoe de strafbeschikking wordt verwerkt in de verklaring omtrent
het gedrag. Graag wijs ik deze leden in dit verband op de Wet justitiële
en strafvorderlijke gegevens, en de wijzigingen die Artikel VII van het onderhavige
wetsvoorstel daarin wil aanbrengen. Artikel 1 van deze wet merkt als justitiële
gegevens aan: bij algemene maatregel van bestuur te omschrijven gegevens omtrent
natuurlijke personen of rechtspersonen inzake de toepassing van het strafrecht
of de strafvordering. Voor zover het betreft een afdoening van een misdrijf
worden op grond van artikel 2 van het Besluit justitiële gegevens de
transacties geregistreerd. Een transactie die is opgelegd ter afdoening van
een overtreding wordt geregistreerd als de transactie honderd euro of meer
bedraagt (artikel 3 Besluit justitiële gegevens). Strafbeschikkingen
zullen op vergelijkbare wijze onder het Besluit justitiële gegevens worden
gebracht. Verstrekking van justitiële gegevens aan Nederlandse rechterlijke
ambtenaren vindt plaats op basis van artikel 8, eerste lid, Wet justitiële
en strafvorderlijke gegevens.Met het voorgaande is gegeven dat het onderhavige wetsvoorstel ten aanzien
van de verstrekking van gegevens aan rechters materieel geen veranderingen
van betekenis tot gevolg heeft. De wijzigingen die in Artikel VII van het
wetsvoorstel besloten liggen, strekken er slechts toe ook aan andere personen
en instanties die met een publieke taak zijn belast onder omstandigheden justitiële
gegevens inzake de daarbij aangewezen categorieën strafbeschikkingen
te doen verstrekken. Het gaat daarbij om strafbeschikkingen die, kort gezegd,
straffen bevatten welke, als zij in een rechterlijk vonnis waren opgenomen,
tot verstrekking van dezelfde gegevens aan deze personen en instanties met
een publieke taak belast zouden hebben geleid.De verklaring omtrent het gedrag, tenslotte, is thans geregeld in de artikelen
28 e.v. Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Criterium voor afgifte
(vgl. artikel 35 Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens) is of «in
de justitiële documentatie met betrekking tot de aanvrager een strafbaar
feit is vermeld dat, indien herhaald, gelet op het risico voor de samenleving
en de overige omstandigheden van het geval, aan een behoorlijke uitoefening
van de taak of de bezigheden waarvoor de verklaring omtrent het gedrag wordt
aangevraagd, in de weg zal staan.» In dit kader worden de afdoeningen,
ongeacht of zij een veroordeling of een transactie betreffen, betrokken. Omvorming
van de transactie tot een strafbeschikking leidt ook hier niet tot een materiële
verandering.De rijontzegging kan, zo vervolgden de leden van de CDA-fractie, volgens
dit wetsvoorstel alleen met instemming van de verdachte worden opgelegd. Met
de NVvR twijfelden deze leden aan het practische effect van een dergelijke
consensuele rijontzegging. Op hun vraag terzake kan ik aangeven dat de centrale
reden om voor te stellen buitengerechtelijke oplegging van de rijontzegging
slechts bij instemming mogelijk te maken, daarin gelegen is dat bij ontbreken
van instemming veelal toch verzet zal worden ingesteld. Rijontzeggingen worden
als ingrijpend ervaren; indien de verdachte niet met de strafoplegging instemt
zal hij naar verwachting toch gewoonlijk verzet instellen. De twijfels van
de NVvR op dit punt deel ik niet. Buitengerechtelijke afdoening inhoudende
een rijontzegging kan ook voor de verdachte voordelen hebben. Zo kan de ingangsdatum
van de rijontzegging voorwerp van bespreking met de officier van justitie
zijn. Ook is denkbaar dat het horen van de verdachte ertoe leidt dat een adequate
afdoening wordt gevonden in een combinatie van een rijontzegging en een geldboete.
Berechting door de strafrechter leidt tot enig uitstel, maar het alternatief
voor het uitvaardigen van een strafbeschikking zal gewoonlijk het in persoon
en onmiddellijk betekenen van een dagvaarding zijn; het uitstel is in dat
geval zeer beperkt. Daarbij kan zich ook de situatie voordoen dat het rijbewijs
reeds is ingevorderd en ingehouden; het is mogelijk dat de gedachte van «uitstel
van executie» in die gevallen minder speelt.De aan het woord zijnde leden vroegen, welke delicten door opsporingsambtenaren
kunnen worden afgedaan. Artikel 257b, eerste lid, Sv maakt het mogelijk bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen opsporingsambtenaren voor daarbij
aangewezen overtredingen de bevoegdheid te verlenen een strafbeschikking uit
te vaardigen waarin een geldboete kan worden opgelegd. Artikel 257b, tweede
lid, Sv maakt het voorts mogelijk bij algemene maatregel van bestuur aangewezen
opsporingsambtenaren voor daarbij aangewezen misdrijven, welke van eenvoudige
aard zijn, de bevoegdheid te verlenen een strafbeschikking uit te vaardigen
waarin een geldboete van ten hoogste 350 euro kan worden opgelegd. Deze formuleringen
bouwen voort op de formuleringen die thans in artikel 74c Sr staan inzake
de politietransactie (welke is uitgewerkt in het Transactiebesluit 1994 en
de daarop gebaseerde richtlijn strafvordering bevattende het transactie- en
strafvorderingsbeleid). Deze bevoegdheden kunnen, zo kan deze leden worden
geantwoord, ook worden verleend aan buitengewone opsporingsambtenaren. Dat
kunnen inderdaad ook gemeentelijke of andere als buitengewoon opsporingsambtenaar
beëdigde opsporingsambtenaren zijn. Inzake de vraag van de aan het woord
zijnde leden hoe de bevoegdheid van buitengewone opsporingsambtenaren om een
strafbeschikking uit te vaardigen zich verhoudt tot de wetsvoorstellen inzake
de bestuurlijke boete kleine ergernissen alsmede de bestuurlijke boete fout
parkeren verhouden, verwijs ik deze leden graag naar mijn hierboven gegeven
antwoord op een vraag van deze leden naar de verhouding tussen de verschillende
wetsvoorstellen.De leden van de CDA-fractie stelden vervolgens enkele vragen in verband
met de politieke verantwoordelijkheid voor het OM. Zij wilden weten of de
minister van Justitie verantwoordelijk is voor de straffen die door het OM
worden opgelegd. Ook wilden zij weten of de minister van Justitie aanwijzingen
kan geven ten aanzien van de individuele oplegging van een strafbeschikking,
en politiek verantwoordelijk is voor de schuldvaststelling. Het antwoord op
deze vragen is bevestigend. De minister van Justitie is politiek verantwoordelijk
voor het OM en daarmee ook voor de beslissingen die het OM in het kader van
het uitvaardigen van strafbeschikkingen neemt. De minister van
Justitie is thans ook politiek verantwoordelijk voor beslissingen die het
OM in het kader van het aanbieden van transacties neemt. Inderdaad vormt deze
verantwoordelijkheid een additionele waarborg voor een behoorlijke buitengerechtelijke
afdoening. De richtlijnen inzake hoge transacties en transacties in gevoelige
zaken, bijvoorbeeld, zijn mede in het licht van deze politieke verantwoordelijkheid
tot stand gekomen, en bevorderen de kwaliteit van de buitengerechtelijke afdoening.
Met dit voorbeeld is ook aangestipt welke toegevoegde waarde de politieke
verantwoordelijkheid in deze heeft. De minister van Justitie kan door leden
van de Staten-Generaal maar ook door anderen, zoals – deze leden vestigden
daar terecht de aandacht op – de Nationale ombudsman, worden geattendeerd
op buitengerechtelijke afdoening in strafzaken die naar het oordeel van degene
die daarop attendeert minder passend is. Dat kan tot bijstelling van het vervolgingsbeleid
leiden.Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie zich konden vinden in
de keuze voor een verzetsregeling ingeval men het oneens is met de strafbeschikking.
Ook ik vind het van groot belang dat de strafrechter in zijn geheel naar de
zaak kijkt. Desgevraagd kan ik deze leden meedelen dat het instellen van verzet
in beginsel inderdaad schorsende werking heeft. Artikel 257g, tweede lid,
Sv, maakt duidelijk dat zulks slechts anders ligt als naar het oordeel van
het OM vaststaat dat het verzet na het verstrijken van de daarvoor gestelde
termijn is gedaan. Alleen in dat geval kan de executie worden voortgezet in
afwachting van de behandeling van het verzet; bij die behandeling kan de rechter
op verzoek van de verdachte bepalen dat de tenuitvoerleging van de strafbeschikking
alsnog wordt geschorst of opgeschort.De leden van de PvdA-fractie gaven aan de beperking van de hoogte van
de taakstraf tot 180 uur een goede grens te vinden, al zouden ze zich kunnen
voorstellen dat nog een tweede categorie wordt opgenomen van bijvoorbeeld
180 tot 240 uur. Aan het opleggen daarvan zou dan de voorwaarde verbonden
dienen te worden dat de verdachte, voorafgaand aan het opleggen daarvan, gehoord
dient te worden onder bijstand van een raadsman.Graag reageer ik op deze gedachten van de aan het woord zijnde leden.
Een belangrijke reden om buitengerechtelijke oplegging van taakstraffen tot
een lengte van 180 uur te beperken, is gelegen in het risico dat de taakstraf
niet voltooid wordt. Dat is, zeker bij langere taakstraffen, een zeer reëel
risico. Dat risico is bij buitengerechtelijk opgelegde taakstraffen nog groter
omdat zij binnen zes maanden of, bij verlenging, een jaar moeten worden verricht
(vgl. de voorgestelde wijziging van artikel 22c Sr). Die korte termijnstelling
vindt zijn oorzaak daarin, dat de strafzaak bij het mislukken van de buitengerechtelijk
opgelegde taakstraf alsnog aan de strafrechter moet worden voorgelegd. Die
komt, naarmate de tijd meer verstrijkt, in een steeds lastiger positie bij
waarheidsvinding en strafbepaling inzake een, bij taakstraffen van 180 tot
240 uur, niet gering te achten misdrijf.Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie gelet op de waarborgen
die in het wetsvoorstel zijn opgenomen konden instemmen met de straffen en
maatregelen die kunnen worden opgelegd, en met de aanwijzingen die een strafbeschikking
kan bevatten. Zij meenden evenwel dat deze waarborgen logischer op elkaar
aan zouden kunnen sluiten. Deze leden gaven aan dat zij het ermee eens waren
dat de verdachte bij het opleggen van betalingsverplichtingen van meer dan
2000 euro bij het horen wordt bijgestaan door een raadsman. Maar, zo gaven
zij aan, een verbeurdverklaring kan een substituut zijn voor een geldboete.
Zij wilden weten of de waarborg van het horen met bijstand door een raadsman
niet verbreed zou kunnen worden tot deze aanwijzingen in die zin dat horen
met bijstand dient plaats te vinden indien de beschikking leidt tot een «betalingsverplichting» in geld of goed met een gezamenlijke
waarde van meer dan 2000 euro.De waarborg van artikel 257c, tweede lid, Sv beperkt zich tot betalingsverplichtingen
uit hoofde van geldboete en schadevergoedingsmaatregel. Aanwijzingen, bijvoorbeeld
ertoe strekkend dat afstand wordt gedaan van kostbare voorwerpen, activeren
deze waarborg niet. De centrale reden daarvoor is, dat aanwijzingen niet tegen
de wil van de betrokkene ten uitvoer kunnen worden gelegd. In dat opzicht
wijken de aanwijzingen af van geldboete en schadevergoedingsmaatregel, die
beide betalingsverplichtingen zijn welke tegen de wil van de betrokkene ten
uitvoer gelegd kunnen worden. Aanwijzingen kunnen, zo volgt ook uit de voorgestelde,
op het huidige artikel 74 Sr voortbouwende formuleringen, verder alleen ten
uitvoer worden gelegd door een betrokkene die daarvan op de hoogte is. Ook
tegen die achtergrond is voor een wettelijke hoorplicht, die bij de overeenkomstige
transactievoorwaarden thans evenmin bestaat, geen aanleiding.De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts, hoe gehandeld moet worden
als zaken gevoegd worden afgedaan door de officier van justitie; zij vroegen
in dat verband vooral aandacht voor het geval waarin de officier van justitie
in als het ware één beslissing twee of meer beschikkingen uitvaardigt
voor een gezamenlijk bedrag dat hoger is dan 2000 euro. In dat geval brengt
de ratio van het voorgestelde artikel 257c, tweede lid, Sv mee dat horen in
de rede ligt. Zoals ook uit de formulering kan worden opgemaakt, gaat het
erom of het totaal van betalingsverplichtingen een bepaalde grens overstijgt.
Het is formalistisch om de hoorverplichting niet van toepassing te achten
enkel omdat de strafbare feiten en straffen over enkele strafbeschikkingen
zijn opgesplitst. Indien desondanks niet gehoord wordt, is dat voor de strafrechter
die het ingestelde verzet beoordeelt, zo heb ik eerder in deze nota aangegeven,
evenwel geen vormfout die tot een andere uitkomst van de strafzaak leidt,
mede in aanmerking genomen dat de verdachte bij de behandeling van het verzet
al zijn bezwaren naar voren kan brengen en zich ook overigens kan doen horen.Voorts wilden de aan het woord zijnde leden weten of de betrokkene bij
een aanwijzing houdende een straat- of wijkverbod niet gehoord behoeft te
worden. Zij meenden dat een dergelijke aanwijzing ingrijpender en zwaarder
kan zijn dan een geldboete of zelfs een rijontzegging, en vestigden er daarbij
de aandacht op dat het weinig zinvol is om bijvoorbeeld een «stadionverbod»
op te leggen als nog niet bekend is of de verdachte bereid is zich te houden
aan die aanwijzing. Graag wil ik naar aanleiding van deze vraag vooropstellen
dat de formalisering van enkele hoorverplichtingen in het voorgestelde artikel
257c Sv niet alleen gekoppeld is aan de ingrijpendheid van de opgelegde sanctie.
Doorslaggevend is mede geacht, welke rechtsgevolgen de sanctie heeft. Tenslotte
is voortgeborduurd op de bestaande situatie in de gevallen waarin de verandering
van rechtsgrondslag voor de buitengerechtelijke afdoening materieel geen of
weinig rechtsgevolgen heeft. Deze benadering heeft ertoe geleid dat nieuwe
hoorverplichtingen zijn gecreëerd voor hoge betalingsverplichtingen uit
hoofde van geldboete en schadevergoedingsmaatregel alsmede de rijontzegging.
Daarbij speelt een belangrijke rol dat het niet voldoen aan deze sancties
er niet toe leidt dat het oorspronkelijke strafbare feit voor de strafrechter
wordt gebracht. Indien een geldboete niet voldaan wordt, kan een verhaalstraject
worden gestart. Als tijdens de rijontzegging wordt gereden, wordt een op dat
nieuwe feit toegesneden tenlastelegging aan de strafrechter voorgelegd. Bij
de taakstraf, die in het Wetboek van Strafrecht als een hoofdstraf vorm is
gegeven (vgl. artikel 9 Sr) is de thans bij de transactie feitelijk bestaande
hoorverplichting gecontinueerd. Ten aanzien van andere aanwijzingen, die het
equivalent vormen van voorwaarden welke thans in artikel 74 Sr genoemd worden,
zijn geen additionele vormvoorschriften opgenomen. Hetzelfde geldt bij de
gedragsaanwijzingen, die thans in het kader van een voorwaardelijk sepot in sommige gevallen wel als voorwaarden worden gesteld. Daarbij is
in aanmerking genomen dat, zoals deze leden terecht aanstipten, het weinig
zinvol is ingrijpende gedragsaanwijzingen, zoals een stadionverbod, op te
leggen als onduidelijk is of de verdachte zich daaraan zal willen houden.
Dat geldt zeker ook bij jeugdigen, waarvoor de aan het woord zijnde leden
in dit verband speciaal de aandacht vroegen. Een wettelijke verplichting tot
horen in deze gevallen komt in dat licht betrekkelijk overbodig voor. Anderzijds
ziet de formulering van artikel 257a, derde lid, sub e Sv op een breed scala
aan mogelijke aanwijzingen, die deels veel minder ingrijpend kunnen zijn dan
een taakstraf, en kan een hoorverplichting bij weinig ingrijpende aanwijzingen,
waar min of meer van de instemming van de verdachte mag worden uitgegaan,
wellicht te ver voeren.Het verheugt mij dat deze leden het een goed uitgangspunt vonden dat een
strafbeschikking zoveel mogelijk in persoon wordt uitgereikt. In verband met
hun vraag naar de termijn van verzet indien de strafbeschikking per gewone
post wordt gezonden, merk ik op dat de verdachte in dat geval verzet kan doen
binnen veertien dagen nadat zich een omstandigheid heeft voorgedaan waaruit
voortvloeit dat de strafbeschikking hem bekend is (artikel 257e, eerste lid,
Sv). Als niet kan worden vastgesteld dat de verdachte de strafbeschikking
of een ander op de strafzaak betrekking hebbend stuk heeft ontvangen, loopt
de verzettermijn derhalve door. De tenuitvoerlegging wordt daar evenwel niet
door opgehouden. Die kan geschieden veertien dagen na toezending van het afschrift
van de strafbeschikking (artikel 257g, eerste lid, Sv). Wordt in het door
deze leden geschetste geval alsnog verzet aangetekend tijdens de tenuitvoerlegging,
dan wordt de tenuitvoerlegging geschorst (artikel 257g, tweede lid, Sv). Uit
de voorgestelde wijziging van artikel 572, derde lid, Sv volgt tenslotte dat
de verdachte in dit geval wel eventuele kosten van verhaal verschuldigd blijft.
Zo wordt afdoende bevorderd dat de verdachte die van de strafbeschikking op
de hoogte raakt en verzet wil doen, niet nodeloos talmt.Met deze leden neem ik aan dat er in het geval de verdachte is gehoord
niet gauw discussie zal zijn over termijnen, nu de verdachte in dat geval
gewoonlijk aansluitend op het horen een strafbeschikking zal worden uitgereikt.
De AU-praktijk werkt thans op dezelfde wijze. Dat gegeven is van belang in
verband met de vraag van de leden van de PvdA-fractie of het uitsluiten van
discussie over termijnen op zichzelf genomen niet een reden zou moeten en
kunnen zijn om ook te horen bij het opleggen van een aanwijzing. Ook zonder
wettelijke verplichting daartoe worden verdachten veelal gehoord alvorens
de vervolgingsbeslissing wordt genomen. Er zijn geen aanwijzingen dat de strafrechtelijke
praktijk in dat opzicht thans inadequaat zou zijn. Het belang van duidelijkheid
inzake het einde van de verzettermijn rechtvaardigt naar mijn mening niet
dat over de gehele linie een hoorverplichting wordt ingevoerd, ook niet omdat
zich gevallen kunnen voordoen waarin informatie die tijdens het horen naar
voren is gebracht stof tot nadenken of reden tot nader onderzoek en daarmee
tot uitstel van de vervolgingsbeslissing vormt.De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts naar de in artikel 257d, vierde
lid, Sv opgenomen verplichting tot het aangetekend toezenden van strafbeschikkingen
houdende betalingsverplichtingen die meer belopen dan 2000 euro. Ter verduidelijking
merk ik op dat deze verplichting niet van toepassing is als de strafbeschikking,
al dan niet aansluitend op het verhoor, aan de betrokkene wordt uitgereikt.
Zij ziet op het geval waarin tijdens dat verhoor zaken aan de orde zijn gekomen
die ertoe leiden dat de strafbeschikking eerst in een later stadium wordt
vastgesteld.Op de desbetreffende vraag van deze leden kan ik antwoorden dat het volgens
het voorliggende voorstel in beginsel inderdaad zo kan zijn dat ook bij een
stadionverbod wordt volstaan met toezending per post, al ligt dat niet in
de rede. Zij wilden weten of dit niet kan leiden tot strategisch gedrag van
de verdachte: bij betrapping op niet-naleving kan de verdachte beweren
niets te hebben ontvangen, bij niet-betrapping zal hij zich later op het standpunt
stellen de aanwijzing te hebben nageleefd. Dergelijk strategisch gedrag kan
worden voorkomen door aan het stadionverbod een meldingsplicht te koppelen.
Daardoor wordt bij de allereerste relevante wedstrijd al duidelijk of de verdachte
zich aan de aanwijzing zal willen houden. Toezending per post is bij een dergelijke
combinatie van voorwaarden dan ook denkbaar, zeker als de verdachte in een
eerder stadium wel is gehoord en van het voornemen een stadionverbod met meldplicht
op te leggen op de hoogte is gebracht, doch de strafbeschikking op dat moment
om welke reden dan ook niet onmiddellijk is kunnen worden uitgereikt.Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie het zeer eens waren
met het uitgangspunt dat na gedaan verzet de rol en de taak van de strafrechter
in het geheel niet afwijkt van de huidige situatie, een kernelement van het
onderhavige wetsvoorstel. Ook verheugt het mij dat zij het juist achtten dat
het verzet tot het moment van de zitting kan worden ingetrokken. Op de vraag
van de aan het woord zijnde leden naar de categorieën en criteria welke
in de algemene maatregel van bestuur inzake openbaarmaking van categorieën
strafbeschikkingen zullen worden opgenomen, kan ik aangeven dat deze thans
nog niet bekend zijn. Graag zeg ik deze leden toe dat een concept voor de
algemene maatregel van bestuur die op basis van artikel 257h, eerste lid,
Sv zal worden vastgesteld, tijdig aan de Tweede Kamer zal worden toegezonden,
zodat nader overleg daarover mogelijk is. Ook bevestig ik deze leden op hun
expliciete verzoek graag dat met betrekking tot de verhogingen die zullen
worden toegepast indien in verzet wordt gegaan aansluiting zal worden gezocht
bij het huidige transactie- en vorderingsbeleid.De leden van de PvdA-fractie gaven vervolgens aan het te betreuren dat
de mogelijkheid van gratie bij strafbeschikkingen expliciet wordt uitgesloten.
Zij achtten het niet mogelijk zijn van gratie bij kleine geldboetes acceptabel,
maar meenden gelet op de ingrijpende straffen, maatregelen en aanwijzingen
die in een strafbeschikking opgenomen kunnen worden tevens dat het wenselijk
zou zijn dat niet geheel uitgesloten wordt dat achteraf op basis van nieuwe
omstandigheden tot het oordeel wordt gekomen dat alsnog genade voor recht
dient te gelden. Zij waren van oordeel dat een dergelijke beslissing dan dient
te worden en kunnen worden genomen door een andere instantie dan het OM. Zij
stelden dat anders het door hen merkwaardig genoemde gevolg zou intreden dat
gratie kan worden verzocht als verzet is aangetekend zonder dat daarvoor enige
grond is aangevoerd, terwijl geen gratie kan worden verleend als op begrijpelijke
gronden geen verzet is aangetekend.De verhouding tussen verzet en gratie vormt inderdaad een belangrijk punt
bij de beoordeling van deze opmerkingen van de aan het woord zijnde leden.
Centrale gedachte bij de gratieregeling is dat de rechter die de veroordeling
heeft uitgesproken, adviseert over het gratieverzoek, en daarmee over de wenselijkheid
van verdere tenuitvoerlegging. De rechter geeft geen oordeel over de hoogte
van sancties die hij niet zelf heeft bepaald, en daarmee is een gratieverzoek
geen rechtsmiddel zoals verzet. Indien mogelijk wordt gemaakt dat bij een
rechter gratie wordt gevraagd van een strafbeschikking waartegen geen verzet
is ingesteld, dan wordt met dit uitgangspunt gebroken. Mij komt dat niet wenselijk
voor. Het is, als geen verzet wordt ingesteld, aan het OM om te beoordelen
of er aanleiding is op een strafbeschikking terug te komen. Ik wijs er nog
op dat een breuk met voormeld uitgangspunt, erin resulterend dat gratie mogelijk
wordt gemaakt bij strafbeschikkingen, meebrengt dat gratie voor de verdachte
een aantrekkelijk alternatief kan gaan vormen voor het aanwenden van verzet.
De rechter doet, bij een gratieverzoek, de zaak niet zelf af. Hij heeft, een
door het OM uitgevaardigde strafbeschikking beoordelend, slechts de mogelijkheid
om de opgelegde straffen te matigen. Een gratieverzoek is voor de verdachte
in zeker opzicht een spel zonder nieten. De verhouding tot het
verzet vormt daarmee een belangrijke reden om gratie niet open te stellen.
Ik wil ook de werklastconsequenties die het openstellen van gratie bij strafbeschikkingen
tegen de achtergrond van het voorgaande zou kunnen hebben, niet onvermeld
laten.Wellicht kan ik deze leden geruststellen door nader te verduidelijken
dat het belang van de keuze om geen gratieverzoek mogelijk te maken geringer
is dan op het eerste gezicht wellicht lijkt. Ten aanzien van zowel de taakstraf
als de aanwijzingen geldt dat de verdachte bij gewijzigde omstandigheden zelf,
door de strafbeschikking niet uit te voeren, kan bewerkstelligen dat het OM
de strafzaak opnieuw beoordeelt en mogelijk alsnog voor de strafrechter brengt.
De strafrechter, die de zaak alsdan in volle omvang beoordeelt, kan in dat
geval met de gewijzigde omstandigheden rekening houden. Bij een door de strafrechter
opgelegde schadevergoedingsmaatregel is niet bepaald dat gratie kan worden
verzocht (artikel 558, derde lid, Sv). De vraag naar het al dan niet openstellen
van gratie speelt zo bezien vooral bij de onttrekking aan het verkeer, die
op gevaarlijke voorwerpen ziet, de geldboete, waarbij de aan het woord zijnde
leden er begrip voor hadden dat lage geldboetes worden uitgesloten, alsmede
de rijontzegging. Voor de gevallen waarin gewijzigde omstandigheden van invloed
zouden zijn op de wenselijkheid, hoge geldboetes die nog niet ten uitvoer
zijn gelegd alsnog te executeren, komt de mogelijkheid van redres door het
OM (artikel 257e, achtste lid, Sv) mij toereikend voor, daarbij in aanmerking
nemend dat bij de oplegging van hoge geldboetes additionele waarborgen gelden
en ook in het kader van de tenuitvoerlegging van geldboetes rechtsmiddelen
open zijn gesteld (vgl. artikel 575, derde lid, Sv). Gewijzigde omstandigheden
die van belang zouden zijn voor de wenselijkheid van – verdere –
tenuitvoerlegging van een rijontzegging, kunnen door de strafrechter in zekere
mate worden meegewogen bij de strafvervolging wegens rijden tijdens de ontzegging.
Ik wijs er daarbij nog op, tot welke complicaties bij de tenuitvoerlegging
gratieverzoeken bij kortdurende, door het OM opgelegde rijontzeggingen zouden
kunnen leiden (vgl. artikel 558a Sv). Ook stip ik aan dat in het bestuursrecht
evenmin een gratieprocedure bestaat. Bij een bestuursrechtelijk vormgegeven
puntenstelsel inzake ontzegging van de rijbevoegdheid was een gratieverzoek
derhalve evenmin aan de orde geweest.De leden van de VVD-fractie vroegen of zij het voorstel juist begrepen
als zij stelden dat het consensuele karakter niet helemaal overboord wordt
gezet, omdat toestemming achteraf kan worden onthouden door verzet aan te
tekenen, en in de tweede plaats doordat bij het opleggen van een taakstraf,
ontzegging van de rijbevoegdheid alsmede bij het opleggen van een boete hoger
dan 2000 euro via de voorgestelde hoorplicht instemming vooraf vereist is.
Ook wilden zij weten welke gevolgen deze consensus via de achterdeur heeft
voor de beoogde capaciteitswinst, en in hoeveel gevallen alsnog toestemming
vooraf zal moeten worden verkregen.Graag verduidelijk ik naar aanleiding van deze vraag dat de rechtsfiguur
van de strafbeschikking geen consensueel karakter heeft. Het uitvaardigen
van de strafbeschiking is een eenzijdige rechtshandeling. Aantekenen van verzet
dient niet te worden begrepen als het onthouden van in beginsel noodzakelijke
instemming, maar als het aanwenden van een rechtsmiddel. Het verzet staat
daarin gelijk aan tal van andere rechtsmiddelen die tegen beslissingen van
bestuursorganen en rechters kunnen worden aangewend. Bij de geldboete hoger
dan 2000 euro (in economische strafzaken 10 000 euro) is voorts slechts
voorzien in een hoorplicht, niet in enig instemmingsvereiste. Slechts bij
de taakstraf en de rijontzegging wordt, zo volgt uit artikel 257c, eerste
lid, Sv, geëist dat de verdachte zich vooraf bereid verklaart de straf
te voldoen. Ook in dat geval wordt derhalve geen instemming met
de strafbeschikking geëist, doch slechts een bereidverklaring om eraan
te voldoen.In verband met de vraag van de aan het woord zijnde leden in hoeveel gevallen
naar verwachting verzet zal worden ingesteld, en in hoeveel gevallen een bereidverklaring
als omschreven zal worden gevraagd, kan worden aangegeven dat in het eerste
jaar na de inwerkingtreding van deze wet mede gelet op de effecten van het
veiligheidsprogramma, naar verwachting in 32 000 strafzaken buitengerechtelijke
afdoening door middel van een taakstraf aan de orde zal zijn, en dat in 6500
strafzaken buitengerechtelijke oplegging van een rijontzegging aan de orde
zal zijn. In al deze gevallen zal de bereidverklaring vermeld in artikel 257c,
eerste lid, Sv gevraagd worden. Moeilijk te schatten valt, in hoeveel zaken
vervolgens toch nog verzet zal worden ingesteld; dat zal in de praktijk moeten
blijken. Bij de berekeningen die in overleg met het OM zijn gemaakt op basis
van de gegevens van 2002 is ervan uitgegaan dat in een derde van de gevallen
waarin een strafbeschikking houdende een rijontzegging is uitgevaardigd, uiteindelijk
toch verzet wordt ingesteld. Inzake de taakstraf zal naar verwachting niet
zeer dikwijls verzet worden ingesteld, doch zal het OM de zaak in een deel
van de gevallen alsnog voor de strafrechter moeten brengen. Het percentage
van door de rechter opgelegde taakstraffen dat geheel wordt voldaan bedraagt
circa 75%. Dat betekent dat ook zo'n 25% van de taakstraffen tussen de 120
en 180 uur die voortaan door het OM kunnen worden opgelegd naar verwachting
niet geheel zullen worden voldaan. Tenslotte is er bij de berekeningen die
in overleg met het OM zijn gemaakt van uitgegaan dat in 2002 ongeveer 400
transacties zijn aangeboden welke bij omvorming naar de strafbeschikking onder
de hoorplicht zouden vallen van artikel 257c, tweede lid, Sv dan wel (in economische
strafzaken) artikel 36 WED.Ook wilden de aan het woord zijnde leden weten of de consequentie van
de keuze om het OM de bevoegdheid te geven zelfstandig zowel een straf als
een maatregel op te leggen is dat het onderscheid tussen straffen en maatregelen
wordt verlaten of vervaagt. Het antwoord luidt dat invoering van de strafbeschikking
geen gevolgen heeft voor het onderscheid tussen straffen en maatregelen. Het
OM is bij de oplegging van straffen en maatregelen en combinaties daarvan
ook aan dezelfde grenzen en wettelijke voorwaarden gebonden als de strafrechter.De leden van de VVD-fractie constateerden terecht dat het wetsvoorstel
voorziet in schorsende werking bij het instellen van verzet. Inderdaad bestaan
buiten het strafrecht gevallen waarin aan het instellen van een gewoon rechtsmiddel
geen schorsende werking verbonden is. In de Algemene wet bestuursrecht is
in artikel 6:16 zelfs als hoofdregel vastgelegd dat bezwaar of beroep niet
de werking schorst van het besluit waartegen het is gericht, tenzij bij of
krachtens wettelijk voorschrift anders is bepaald. De WAHV kent een ander
systeem: ingevolge artikel 11, eerste lid, WAHV moet door de indiener zekerheid
worden gesteld voor de betaling van de sanctie, alvorens de zaak bij de kantonrechter
wordt aangebracht. De aan het woord zijnde leden wilden weten of een overzicht
kan worden gegeven van vergelijkbare gevallen waarin geen schorsende werking
bestaat en of kan worden aangegeven in hoeverre een rechtvaardiging bestaat
om voor de onderhavige zaken – waarop de strafbeschikking van toepassing
zal zijn – een bijzondere positie in te ruimen.Graag stel ik voorop, dat de strafbeschikking binnen het strafrechtelijk
systeem een bijzondere positie zou innemen als aan het verzet daartegen schorsende
werking zou worden ontzegd. Ook aan gewone rechtsmiddelen, aan te wenden tegen
rechterlijke vonnissen, komt schorsende werking toe (vgl. artikel 557, eerste
lid, Sv). Het zou in dat perspectief merkwaardig zijn als het verzet tegen
de strafbeschikking geen schorsende werking zou hebben. Het gaat dan per slot
van rekening om een beslissing die niet door de rechter wordt genomen en waarvan
de totstandkoming met minder waarborgen omgeven is. Er is ook geen reden
om aan een tijdig aangewend verzet schorsende werking te ontzeggen, mede nu
in de gevallen waarin de wet dat mogelijk maakt via inbeslagneming de mogelijkheid
van tenuitvoerlegging kan worden verzekerd. Dat in het strafrecht anders dan
in het bestuursrecht als uitgangspunt is gekozen voor het toekennen van schorsende
werking aan gewone rechtsmiddelen, hangt deels met deze mogelijkheid van het
aanwenden van dwangmiddelen samen. Het verschil in uitgangspunt tussen beide
rechtsgebieden is in de kern evenwel terug te voeren op het verschil in rechtskarakter
van de beslissingen die daarin aan de orde zijn. Strafoplegging is in de kern
reactief, onmiddellijke werking is niet noodzakelijk als de uiteindelijke
tenuitvoerlegging verzekerd is. Beslissingen van overheden ter uitvoering
van bestuurstaken daarentegen kunnen sterk aan effectiviteit inboeten als
aanwending van rechtsmiddelen tot uitstel leidt.De leden van de VVD-fractie stelden terecht vast dat het OM terughoudend
heeft geadviseerd over het in consultatie gegeven concept-wetsvoorstel. Zij
wilden het oordeel van de regering over de algemene teneur van het advies
weten, en informeerden hoe de achterliggende gedachte van het advies zich
verhoudt tot de magistratelijke houding die van het OM verwacht wordt ten
aanzien van de uitoefening van andere aan hem geattribueerde bevoegdheden.
Ook vroegen zij of er een tegenstrijdigheid is tussen het enerzijds reeds
nu hanteren van allerlei verstrekkende bevoegdheden (in het bijzonder de vervolgingsbeslissing
zelf) door het OM en het anderzijds, naar de opvatting van deze leden, kennelijk
terugschrikken van (de leiding) van het OM voor de voorgestelde bevoegdheid
tot het nemen van een strafbeschikking. Zij informeerden of de «magistratelijke»
rol van het OM benadrukt wordt door dit wetsvoorstel, of dat het OM daardoor
sterker als «zakenfabriek» zal gaan functioneren.Naar mijn mening verandert dit wetsvoorstel niets aan de positie van het
OM. Die positie vraagt enerzijds dat de individuele officier van justitie
de strafrechter op de terechtzitting adequaat adviseert omtrent alle relevante
aspecten van de strafzaak die daar aan de orde is, en daarbij in zijn requisitoir
een eis formuleert. Anderzijds vraagt de moderne samenleving van het OM dat
(kleinere) zaken waarbij het rechterlijke tussenkomst zelf niet noodzakelijk
oordeelt, op rechtmatige en efficiënte wijze afgedaan worden. Dit wetsvoorstel
bevordert, dat het OM laatstgenoemde taak beter zal kunnen uitvoeren. Inderdaad
heeft het OM in zijn advies blijk gegeven van aarzelingen ten aanzien van
de in het concept-wetsvoorstel voorgestelde OM-afdoening. Bij latere besprekingen
zijn, ook door een aantal aanpassingen van het wetsvoorstel (zoals de introductie
van de figuur van de gijzeling) deze aarzelingen in belangrijke mate zij het
niet volledig weggenomen, zo is in de memorie van toelichting uiteengezet.
Los daarvan meen ik dat de terughoudendheid die in het OM-advies te bespeuren
valt ten aanzien van dit wetsvoorstel dat, zo moge duidelijk zijn, het nodige
van het OM vergt, zeer goed kan worden opgevat als een illustratie van de
verantwoorde wijze waarop het OM met bestaande en nieuw te creëren verantwoordelijkheden
omgaat.De aan het woord zijnde leden gaven aan in het bijzonder bezorgd te zijn
over de mogelijkheden voor chicaneurs om het strafproces te dwarsbomen. Zij
wilden weten of de regering in het algemeen de indruk heeft dat het onderhavige
voorstel de mogelijkheden voor chicaneurs beperkt of juist vergroot. Ik verwacht
dat het wetsvoorstel de mogelijkheden voor chicaneurs beperkt en de doorlooptijden
terugbrengt. Strafbeschikkingen worden voor een groot deel ten uitvoer gelegd
door het CJIB, volgens een vast administratief proces. Dat geldt ook als de
strafbeschikking per brief wordt gezonden. Kosten van verhaal zijn voor rekening
van de betrokkene. Dat bevordert dat tijdig verzet wordt aangewend. Is verzet
aangewend, dan geldt vervolgens (vgl. artikel 257f, eerste lid, laatste volzin,
Sv) een betekeningsregeling waarbij verzending van een afschrift van de oproeping
aan het door de verdachte opgegeven adres, tegelijk met de betekening,
tot gevolg heeft dat hoger beroep tegen het rechterlijk vonnis binnen veertien
dagen moet worden aangewend (vgl. artikel 408 Sv). Het wetsvoorstel tot Wijziging
en aanvulling van een aantal bepalingen in het Wetboek van Strafvordering
met betrekking tot de betekening van gerechtelijke mededelingen in strafzaken
(Kamerstukken I 2004/05, 29 805, A) breidt dit systeem tenslotte ook
nog uit naar het instellen van cassatie, door een voorgestelde wijziging van
artikel 432 Sv.De leden van de VVD-fractie informeerden naar mogelijke zwakke plekken
in het wetsvoorstel voor chicaneurs en vroegen of de hoorplicht bij hogere
boetes de mogelijkheid opent om de voortgang van het proces te frustreren
door niet op te komen dagen bij een verhoor. Het ligt niet in de lijn der
verwachting dat door deze hoorplicht vertraging zal optreden. De hoorplicht
sluit aan bij een bestaande praktijk, waarbij voorafgaand aan het aanbieden
van transacties houdende hoge geldbedragen overleg met de verdachte en diens
raadsman plaatsvindt. Is de verdachte niet tot dergelijk overleg bereid, dan
volgt dagvaarding. De aan het woord zijnde leden vroegen of de hoorplicht
niet vervangen zou kunnen worden door (een plicht tot) het scheppen van de
gelegenheid om te worden gehoord. Dat is op zichzelf denkbaar; daardoor verdwijnt
evenwel de waarborg dat de verdachte, bijgestaan door zijn raadsman, daadwerkelijk
wordt gehoord. Het belang van het voorkomen van vertraging vormt naar mijn
mening voor een dergelijke aanpassing van het wetsvoorstel gelet op het voorgaande
niet een toereikend argument.De aan het woord zijnde leden wilden ook weten waarom in de praktijk,
waarbij taakstraffen worden opgelegd via officierszittingen en bij hogere
transacties een advocaat betrokken is, reden wordt gezien een en ander vast
te leggen in de wet. Zij vroegen of het niet beter zou zijn, deze inschatting
aan het OM zelf over te laten, nu het OM zal streven naar een zo succesvol
mogelijke procedure en zich geen onnodige problemen op de hals zal willen
halen. Graag verduidelijk ik naar aanleiding van deze vraag in de eerste plaats,
dat een verplichting tot het horen van de verdachte in verband met de taakstraf
ook thans in feite al uit de wet voortvloeit. Uit artikel 74, vierde lid,
Sr volgt dat de «instemming met de voorwaarde» van de verdachte
moet worden vastgesteld. De ingrijpendheid van de taakstraf, een hoofdstraf
(artikel 9 Sr), vormt voor een verplichting tot horen ook voldoende grond.
Hetzelfde geldt naar mijn mening voor strafbeschikkingen waarin hoge geldboetes
worden opgelegd; in verband met de mogelijkheden van tenuitvoerlegging tegen
de wil van de betrokkene die daarbij beschikbaar komen ligt daarbij ook inschakeling
van een advocaat in de rede. Dat in de praktijk bij hoge transacties thans
ook reeds overleg onder bijstand van een advocaat de regel is, is vooral van
belang omdat er uit volgt dat de feitelijke consequenties van deze wettelijke
hoorplicht betrekkelijk gering zijn. Met de aan het woord zijnde leden meen
ik dat het over het algemeen in de rede ligt en verantwoord is, aan het OM
over te laten hoe de praktijk van de buitengerechtelijke afdoening wordt ingericht.
Slechts bij enkele straffen en maatregelen worden in artikel 257c Sv formele
wettelijke eisen gesteld.De leden van de VVD-fractie gaven aan ernaar te streven geen onnodige
formaliteiten in het strafproces te brengen, en vroegen of het een onnodige
formaliteit is om in het geval de officier van justitie met de advocaat overeenkomt
dat de betrokkene niet behoeft te worden gehoord, de justitiabele alsnog te
horen. Op hun vraag of het voorstel voldoende ruimte biedt om in een dergelijk
geval van een verhoor af te zien, kan ik antwoorden dat het wetsvoorstel het
horen van de verdachte centraal stelt, zoals dat ook bij de taakstraf en de
rijontzegging het geval is. Dat horen kan echter desgewenst ook telefonisch
plaatsvinden. De raadsman verleent bijstand.De aan het woord zijnde leden hadden, zo stelden zij, de indruk dat strafzaken
met grote regelmaat uitlopen op een tactisch steekspel tussen OM en verdediging.
Zij signaleerden dat het kan voorkomen dat een verdachte op enig
moment uit de voorlopige hechtenis wordt ontslagen, maar het proces zich nog
lang voortsleept. Zij wilden weten of de strafbeschikking in dit verband een
rol zou kunnen spelen, en het OM de mogelijkheid zou kunnen bieden om zo een
lopend proces te beëindigen. Is het, zo vroegen deze leden, wenselijk
ook in gevallen waarin voorlopige hechtenis is toegepast de zaak eventueel
in overleg met de verdediging te beëindigen, en biedt het voorstel hiertoe
de ruimte. Zij informeerden daarbij in het bijzonder naar drie situaties:
(1) er is alleen een inverzekeringstelling geweest; (2) er is een ten uitvoer
gelegde bewaring geweest; (3) er is een pro forma zitting geweest.Ik wil vooropstellen dat een strafbeschikking in gevallen waarin voorlopige
hechtenis is toegepast, naar verwachting niet zeer dikwijls aan de orde zal
zijn. Strafbeschikkingen zijn primair bedoeld voor de zaken waarin vrijheidsbeneming
niet aan de orde is. Dat blijkt ook bij analyse van de toepasselijke wettelijke
voorzieningen. Uit artikel 67a, derde lid, Sv volgt dat een bevel tot voorlopige
hechtenis achterwege blijft, wanneer ernstig rekening moet worden gehouden
met de mogelijkheid dat aan de verdachte in geval van veroordeling geen onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel zal worden opgelegd.
In een strafbeschikking worden geen vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming
strekkende maatregelen opgelegd. In bijzondere gevallen is evenwel denkbaar
dat een misdrijf dat aanvankelijk een vrijheidsstraf lijkt te rechtvaardigen,
na nader onderzoek adequaat afgedaan blijkt te kunnen worden met een taakstraf
en/of een geldboete. Vervolging via een strafbeschikking is in dat geval mogelijk.
Ook in dat opzicht biedt de strafbeschikking meer mogelijkheden dan de transactie,
nu de voorlopige hechtenis de strafvervolging doet beginnen, en het stellen
van voorwaarden ter voorkoming van strafvervolging dan logischerwijs niet
meer aan de orde kan zijn. Toegespitst op de drie situaties die de leden van
de VVD-fractie noemden, is vervolging via een strafbeschikking na inverzekeringstelling,
welke geen vorm van voorlopige hechtenis is en gedurende welke de eis van
artikel 67a, derde lid, Sv niet geldt, een betrekkelijk reële optie,
en na een ten uitvoer gelegde bewaring, die wel een vorm van voorlopige hechtenis
is, in bijzondere gevallen een optie. Na de eerste pro-formazitting is een
strafbeschikking – mede in verband met artikel 67a, derde lid, Sv –
materieel geen reële optie, en de wet maakt haar ook niet mogelijk. Ingevolge
artikel 266, eerste lid, Sv kan de officier van justitie de dagvaarding intrekken
zolang het onderzoek op de zitting niet is aangevangen; niet daarna.De leden van de VVD-fractie wilden ook weten wat de consequenties van
een strafbeschikking zijn voor een later verzoek tot vergoeding wegens ten
onrechte ondergane voorlopige hechtenis, waarvoor het criterium is dat geen
straf of maatregel is opgelegd. In verband met de toepassing van artikel 89
Sv kan worden vastgesteld dat in de strafbeschikking straffen en een enkele
maatregel (onttrekking aan het verkeer) kunnen worden opgelegd. Artikel 89
Sv maakt het toekennen van een vergoeding slechts mogelijk indien de zaak
eindigt zonder oplegging van straf of maatregel of met zodanige oplegging,
doch op grond van een feit waarvoor voorlopige hechtenis niet is toegelaten.
Wordt een strafbeschikking uitgevaardigd wegens het misdrijf waarvoor inverzekeringstelling
en/of voorlopige hechtenis is toegepast en wordt daartegen geen verzet ingesteld,
dan is toekenning van schadevergoeding uit hoofde van artikel 89 Sv derhalve
niet aan de orde.De aan het woord zijnde leden informeerden voorts naar de positie van
de strafbeschikking in een proces waar al andere beslissingen door de rechter-commissaris
zijn genomen, zoals telefoontaps of doorzoekingen. Ook in dergelijke gevallen
is de strafbeschikking, naast dagvaarding voor de strafrechter, een vervolgingsmodaliteit
die de officier van justitie ter beschikking staat, terwijl thans in gevallen
waarin de strafvervolging aangevangen is een transactie niet meer aan de orde
is.De leden van de VVD-fractie vroegen nog of het creëren van de mogelijkheid
van een «neutrale» strafbeschikking, die het proces beëindigt
zonder een expliciete uitspraak te doen over de schuldvraag, iets kan bijdragen
aan een betere procesvoering. Naar mijn mening is een strafbeschikking zonder
schuldvaststelling niet wel mogelijk. Strafoplegging die niet gebaseerd is
op een vaststelling dat de bestrafte iets fout heeft gedaan, is niet goed
denkbaar. Wel blijven binnen de constructie van het voorwaardelijk sepot,
dat in artikel 167 Sv een aanvullende expliciete wettelijke basis krijgt,
mogelijkheden voorhanden om voorwaarden te stellen die tot uitstel en mogelijk
afstel van vervolging kunnen leiden. Een schuldvaststelling is in die gevallen
ook voor het toekomende geen wettelijke voorwaarde. Ik refereer in dit verband
evenwel aan opmerkingen die ik in het voorgaande naar aanleiding van een vraag
van leden van de CDA-fractie heb gemaakt over de wenselijkheid dat buitengerechtelijke
afdoening op basis van een schuldvaststelling of schulderkenning plaatsvindt.Ook wilden de aan het woord zijnde leden weten wat de nieuwe regels omtrent
betekeningen in strafzaken inhouden in verband met de desbetreffende regels
in het onderhavige wetsvoorstel. Zij wilden weten of uitgesloten is dat een
justitiabele die zich keurig aan de regels houdt, maar bijvoorbeeld gewoon
lang op vakantie gaat of bij een verhuizing niet meteen zijn adreswijziginge
doorgeeft en daardoor materieel niet op de hoogte is van de strafbeschikking,
de verzettermijn (ongewild) laat lopen en geconfronteerd zal worden met executiemaatregelen.
Ook wilden zij weten of dit zal leiden tot kansrijke schadeclaims bij de overheid.
Ik wil vooropstellen dat de justitiabele die niet op de hoogte is van de strafbeschikking,
zijn recht van verzet niet verspeelt (vgl. het voorgestelde artikel 257e,
eerste lid, Sv). Wel kan hij geconfronteerd worden met executiemaatregelen,
dat kan echter slechts het geval zijn bij zeer lange vakanties. Na verzending
van de strafbeschikking volgt eerst nog een waarschuwing ex artikel 24b Sr.
Daarna wordt nog op basis van artikel 573 Sv gewaarschuwd dat verhaal zal
plaatsvinden. Daarmee gaat geruime tijd heen, naar schatting van het CJIB
ongeveer vijf maanden. Van een ieder mag worden verwacht dat hij bij periodes
van dergelijke langdurige afwezigheid maatregelen treft om te voorzien in
een passende behandeling van binnenkomende post. De aandacht verdient daarbij
dat de voorziene executieprocedure op dit punt niet wezenlijk afwijkt van
die bij rechterlijke vonnissen. De dagvaarding en de terechtzitting kunnen
aan de betrokkene zijn voorbijgegaan; het rechterlijk vonnis kan ook dan ten
uitvoer worden gelegd. Niet valt in te zien op welke grond executiemaatregelen
die een proportionele uitvoering geven aan een adequate wettelijke regeling,
tot kansrijke schadeclaims zouden kunnen leiden.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie welke aspecten van de beginselen
van een goede procesorde met betrekking tot de strafbeschikking vooral een
rol zullen spelen, kan worden geantwoord dat – net als bij de transactie –
al deze beginselen een rol kunnen spelen. Van het grootste belang is wellicht
het vertrouwensbeginsel, dat bijvoorbeeld een rol zal kunnen spelen in het
geval in afwijking van een eerdere toezegging een strafbeschikking wordt uitgevaardigd
in een zaak die geseponeerd is, en in het geval in een strafbeschikking een
hogere geldboete is opgenomen dan een toepasselijke richtlijn aangeeft.De leden van de VVD-fractie gaven aan begrepen te hebben dat het uitblijven
van een strafblad een motief kan zijn voor justitiabelen om een transactie
te accepteren. Zij vroegen of de omstandigheid dat een strafbeschikking een
vaststelling van schuld inhoudt en wordt geregistreerd in het justitieel documentatieregister,
niet zal betekenen dat minder mensen een strafbeschikking zullen accepteren.
Zij wilden weten of dit niet zou kunnen worden ondervangen door een onderscheid
te maken in het strafblad tussen veroordelingen door de rechter en strafbeschikkingen.
Graag verwijs ik deze leden naar mijn hierboven gegeven antwoorden op vragen over dezelfde materie, gesteld door leden van de fractie van het CDA.
Daaruit volgt dat ook de transactie wordt opgenomen in de justitiële
documentatie. In dat opzicht maakt de introductie van de strafbeschikking
geen verschil.De aan het woord zijnde leden vroegen of het niet mogelijk zou zijn bij
een eventueel verhoor van de betrokkene deze een adres te ontlokken en hem
daar aan te houden. Zij wezen op artikel 257e, vierde lid, Sv en vroegen of
niet bepaald zou kunnen worden dat aan de betrokkene een adres wordt gevraagd
waarna als hij dat geeft rechtsgeldig betekend kan worden op dat adres, doorgegeven
wijzigingen voorbehouden. Het grote voordeel hiervan zou naar hun mening zijn
dat een rechterlijk oordeel na de strafbeschikking op deze manier sneller
executabel wordt. Ik attendeer deze leden erop dat met artikel 257f, eerste
lid, Sv, laatste volzin, een resultaat wordt bereikt dat sterk lijkt op dat
wat deze leden voor ogen staat. Graag wijs ik deze leden in verband met deze
vraag voorts op het wetsvoorstel tot wijziging en aanvulling van een aantal
bepalingen in het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot de betekening
van gerechtelijke mededelingen in strafzaken, (Kamerstukken I 2004/05, 29 805,
A), dat meer in het algemeen aan deze materie gewijd is. Dit voorstel bevat
een algemene regeling, waarbij verdachten de gelegenheid hebben, onder andere
bij het politieverhoor, om naast hun GBA-adres een ander adres op te geven.
Aan zo'n adresopgave zijn gevolgen verbonden voor de fase van het instellen
van een rechtsmiddel. Zo wordt een wijziging van artikel 432 Sv voorgesteld
die met de wens van deze leden spoort. Hierboven ben ik daar naar aanleiding
van een eerdere vraag van deze leden reeds op ingegaan; hier volsta ik met
een verwijzing daarnaar.De leden van de SP-fractie achtten het buitengewoon problematisch dat
het wetsvoorstel het procesinitiatief bij de verdachte legt bij overtredingen
en misdrijven die worden bedreigd met een sanctie van maximaal zes jaar gevangenisstraf.
Ik attendeer deze leden erop dat slechts een strafbeschikking kan worden uitgevaardigd
als de ernst van het delict in concreto geen vrijheidsstraf rechtvaardigt.
De aan het woord zijnde leden achtten het zorgelijk dat alleen in gevallen
waarin de officier van justitie een taakstraf, ontzegging van de rijbevoegdheid
of geldboete van meer dan 2000 euro wil opleggen, de verdachte gehoord moet
worden. Het is evenwel niet zo dat in alle andere gevallen de bepaling van
schuld en straf plaatsvindt zonder dat de verdachte gehoord wordt, zo wil
ik deze leden verduidelijken. Een wettelijke verplichting tot horen in verband
met de strafbeschikking bestaat in die gevallen evenwel niet. En in de gevallen
waarin een persoon zonder eerder gehoord te zijn met een strafbeschikking
geconfronteerd wordt, heeft hij inderdaad veertien dagen om verzet aan te
tekenen; eenzelfde termijn geldt als de verdachte na een verstekberechting
met een rechterlijk vonnis geconfronteerd wordt.De aan het woord zijnde leden hadden kritiek op het feit dat de strafbeschikking
niet volgens de regels van de betekening van (bijvoorbeeld) een dagvaarding
bij de betrokkene behoeft te worden bezorgd. Verzending per post is, zo meenden
zij, een te onbetrouwbaar middel voor communicatie over zaken van belang.
Uit cijfers, gecontroleerd door de OPTA blijkt anders: TNT Post slaagt erin
binnen 48 uur 99,8% van de verzonden stukken op het juiste adres te bezorgen
(bron: rapport «Betekening van dagvaardingen», Ministerie van
Justitie, juni 2003). Toezending van strafbeschikkingen houdende betalingsverplichtingen
uit hoofde van geldboete en schadevergoedingsmaatregel die meer belopen dan
2000 euro geschiedt bovendien bij aangetekende brief (artikel 257d, vierde
lid, Sv). Verzet blijft daarbij openstaan zolang de betrokkene niet van de
strafbeschikking op de hoogte is. Maatregelen van tenuitvoerlegging zijn wel
mogelijk, maar dwangmaatregelen worden in dat kader eerst aangewend na een
fase waarin dwang niet aan de orde is. Discussies over de vraag of een
brief wel of niet aangekomen is, doen aan de toepasbaarheid van deze maatregelen
daarbij niet af.De leden van de SP-fractie meenden dat de omvorming van de transactie
in een strafbeschikking ten koste gaat van de rechtsbescherming. Zij refereerden
daarbij aan de omstandigheid dat de gevolgde procedure bij de behandeling
van het verzet door de rechter niet kan worden getoetst. Hierover verschil
ik van mening met de aan het woord zijnde leden. Dat de procedure welke bij
de oplegging van de strafbeschikking is gevolgd bij de strafrechter niet centraal
staat, is juist een uitvloeisel van de keuze de rol van de strafrechter ongewijzigd
te laten. De strafrechter wordt niet gebracht in de positie van toetsende
rechter; hij beoordeelt de strafzaak die door de verdachte aan hem wordt voorgelegd
zelfstandig en integraal. Een grotere mate van rechtsbescherming is moeilijk
denkbaar. De strafrechter behoeft geen tekortkomingen inzake inhoud of wijze
van totstandkomen van de strafbeschikking vast te stellen om deze te kunnen
vernietigen en zelf in de zaak te mogen voorzien. De vernietiging van de strafbeschikking
is, bij een tijdig ingesteld verzet, gegeven. Anders dan de aan het woord
zijnde leden veronderstelden impliceert deze constructie daarbij niet, dat
het aan een strafbeschikking voorafgaand handelen van het OM volledig buiten
schot blijft. Aan eventuele onrechtmatigheden die in het kader van de opsporing
begaan zijn, bijvoorbeeld, moet ook de strafrechter onder omstandigheden gevolgen
verbinden (vgl. artikel 359a Sv). Daarbij doet evenwel niet terzake of de
strafzaak rechtstreeks aan de strafrechter is voorgelegd, via een dagvaarding,
of op basis van een tegen een strafbeschikking ingesteld verzet. Vormverzuimen
die slechts aan inhoud of wijze van totstandkomen van de strafbeschikking
kleven, behoeven niet tot een processuele sanctie te leiden. Een parallel
kan worden getrokken met vormverzuimen klevend aan terechtzitting bij of vonnis
van de rechtbank; ook deze behoeven geen gevolgen te hebben voor de beslissingen
die het gerechtshof neemt indien appel wordt ingesteld.De aan het woord zijnde leden vroegen, in verband met de stelling dat
de politieke verantwoordelijkheid van de minister van Justitie een waarborg
vormt voor de wijze waarop strafzaken buitengerechtelijk worden afgedaan,
of het de bedoeling is dat alle zaken waarin het OM onbehoorlijk heeft gehandeld
in het kader van een strafbeschikking via kamervragen bij de minister van
Justitie worden gemeld. Dat is, zo verhelder ik graag, niet de bedoeling.
De gedachte was, dat het recht van verzet in het algemeen een adequate waarborg
is in het geval de verdachte vindt dat hij ten onrechte of te zwaar wordt
gestraft. Indien slachtoffers in het spel zijn, kunnen deze bewaken of ten
onrechte niet, dan wel te licht wordt gestraft; ook via het klachtrecht van
de artikelen 12 e.v. Sv. Er zijn echter ook delicten waarbij geen rechtstreekse
slachtoffers aan te wijzen zijn. In alle gevallen is het mogelijk dat de Tweede
Kamer, zoals zij in het verleden bij hoge transacties bijvoorbeeld ook heeft
gedaan, de minister van Justitie ter verantwoording roept indien de indruk
bestaat dat van de bevoegdheid om een strafbeschikking uit te vaardigen geen
juist gebruik wordt gemaakt.De leden van de D66-fractie vroegen de regering uitgebreider in te gaan
op het aspect van de rechtsstatelijkheid, en vestigden in dat verband op een
aantal aspecten de aandacht. Graag voldoe ik in het navolgende aan hun verzoek.In de eerste plaats wilden de aan het woord zijnde leden weten of «administratieve
afhandeling» van delicten waarop een maximale gevangenisstraf van zes
jaar is gesteld, nog aanvaardbaar is. Ik vestig er de aandacht op dat ook
onder het huidige regime van de transactie misdrijven waarop een maximale
gevangenisstraf van zes jaar is gesteld, op bevredigende wijze buitengerechtelijk
worden afgedaan (artikel 74 Sr). Te denken valt onder meer aan bepaalde vormen
van valsheid in geschrifte, zo gaf ik eerder in antwoord op vragen
van de fractie van het CDA al aan. Doorslaggevend is niet de abstracte wettelijke
maximumstraf, maar de straf die recht doet aan het feit in concreto. Is die
straf een geldboete of taakstraf, dan is buitengerechtelijke afdoening zowel
onder het huidige als onder het voorgestelde wettelijke regime mogelijk. Ik
herhaal dat zaken waarin het opleggen van een vrijheidsstraf aan de orde is,
niet voor een strafbeschikking in aanmerking komen.Voorts wilden de leden van de D66-fractie weten in hoeverre het feit dat
bij de strafbeschikking geen sprake is van instemming een probleem vormt voor
de rechtsstatelijkheid van dit wetsvoorstel. Graag stel ik ten antwoord voorop,
dat instemming van de burger in het recht slechts zelden een wettelijke voorwaarde
is voor rechtsgeldige beslissingen van bestuursorganen. In het bestuursrecht
wordt tegen tal van dergelijke beslissingen – na bezwaar – beroep
op de rechter opengesteld. Indien de burger het niet met de beslissing eens
is, kan hij zijn zienswijze bij de rechter bepleiten. Deze gedachte beheerst
ook het punitieve bestuursrecht; de bestuurlijke boete vereist of veronderstelt
geen instemming van de bestrafte. Een eis van instemming kan in dit licht
bezwaarlijk als een algemeen geldende eis van rechtsstatelijkheid worden aangemerkt.
Dit wetsvoorstel ziet instemming, in de vorm van een bereidverklaring om de
straf te voldoen, als een waarborg die bij enkele specifieke straffen op zijn
plaats is (artikel 257c, eerste lid, Sv), mede met het oog op de relatieve
zwaarte van deze straffen. Een rol speelt echter ook dat de zaak in die gevallen
bij het ontbreken van instemming beter meteen aan de strafrechter voorgelegd
kan worden.Ook vroegen de leden van de D66-fractie de aandacht voor de gijzeling,
tegen de achtergrond van de stelling dat Grondwet en verdragen bij oplegging
van een vrijheidsstraf een strafrechterlijke vaststelling van de feiten eisen.
Zij wilden weten of daar bij een gijzeling naar aanleiding van een strafbeschikking
sprake van is. Dat is niet het geval. Een gijzeling is geen vrijheidsstraf
en is niet gebaseerd op een rechterlijke vaststelling van een strafbaar feit.
De afweging of gijzeling dient te worden bevolen, is net als bij gijzeling
op grond van de WAHV eerst en vooral afhankelijk van het executietraject.
Verdragsrechtelijk vindt gijzeling zijn grondslag in artikel 5, eerste lid,
sub b EVRM: «the lawful arrest or detention of a person for non-compliance
with the lawful order of a court or in order to secure the fulfilment of any
obligation prescribed by law». Vrijheidsstraffen vinden hun grondslag
in artikel 5, eerste lid, sub a EVRM: «the lawful detention of a person
after conviction by a competent court». Wellicht ten overvloede zij
nog aangetekend dat de vrijheidsbeneming die bij gijzeling op grond van artikel
578b Sv aan de orde is, ten hoogste een week per strafbaar feit bedraagt.De vraag van de leden van de D66-fractie of het OM de bevoegdheid houdt
om zaken die «publieke verontrusting» wekken niet met een strafbeschikking
af te doen, maar aan een rechter voor te leggen, kan ik volmondig bevestigend
beantwoorden. Het behoud van de mogelijkheid, strafzaken afhankelijk van de
concrete omstandigheden buitengerechtelijk of via de rechter af te doen, vormt
naar mijn overtuiging een belangrijk voordeel van de constructie die in dit
wetsvoorstel wordt voorgesteld, boven constructies waarbij categorieën
van strafzaken integraal worden afgescheiden en niet meer door het OM aan
de rechter kunnen worden voorgelegd. De aan het woord zijnde leden wilden
ook weten of het OM in het geval van een strafbeschikking, evenals de burger
op wie de strafbeschikking betrekking heeft, alsnog een beroep op de rechter
kan doen. Dat is het geval, zo volgt uit artikel 255a Sv. In het geval de
strafbeschikking volledig ten uitvoer is gelegd, kan hij volgens de wet terzake
van hetzelfde feit niet opnieuw in rechten worden betrokken. Overigens spelen
de beginselen van een behoorlijke procesorde hier een aanvullende rol. In
het geval het OM een strafbaar feit met een strafbeschikking heeft afgedaan
en de verdachte nog niet in gebreke is, met betalen of anderszins, ligt
een beslissing om hem desondanks te dagvaarden mede gelet op het vertrouwensbeginsel
bijvoorbeeld niet in de rede.De aan het woord zijnde leden wilden ten slotte weten of een strafbeschikking
leidt tot een aantekening op het strafblad. Graag verwijs ik deze leden in
dit verband naar mijn hierboven gegeven antwoord op vragen van de leden van
de fractie van het CDA over deze materie.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of na invoering van
het onderhavige wetsvoorstel zaken voor OM-afdoening in aanmerking komen die
zwaarder zijn in ernst dan zaken die thans voor een transactie in aanmerking
komen. Het antwoord daarop is naar mijn mening dat andere categorieën
van wat zwaardere strafzaken bij aanvaarding en inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
voortaan buitengerechtelijk afgedaan zullen kunnen worden. Dat is het gevolg
van de verhoging van de maximaal buitengerechtelijk op te leggen taakstraf
tot 180 uur, en de introductie van de rijontzegging als buitengerechtelijk
op te leggen straf. Ook de categorieën strafzaken die door deze verruimingen
voor buitengerechtelijke afdoening in aanmerking komen, behoren echter nog
steeds tot de lichtere misdrijven. Zo zullen dronken rijders met recidive
dan wel hoge alcoholpromillages nog steeds gedagvaard worden. Tenslotte is
het een kwestie van waardering of de strafzaken waarin deze sancties aan de
orde komen in alle opzichten zwaarder zijn dan de strafzaken waarin transacties houdende
hoge geldbedragen aan de orde zijn.De aan het woord zijnde leden wilden voorts weten of de mogelijkheid kan
ontstaan dat, omdat het strafbereik van de OM-afdoening beperkt is, een delict
in feite lichter wordt bestraft dan het geval zou zijn indien hetzelfde delict
voor de rechter zou komen. In dit verband zou ik twee mogelijke effecten van
de OM-afdoening willen onderscheiden. Het eerste is dat – net als thans
bij de transactie het geval is – de «tarieven» bij buitengerechtelijke
afdoening in het algemeen wat lager zullen zijn dan de eis ter terechtztting
indien de verdachte verzet instelt en vervolgens verstek laat gaan. Het tweede
is, en daar doelden de aan het woord zijnde leden naar ik veronderstel op,
of en zo ja in hoeverre zaken zullen worden afgewaardeerd om ze buitengerechtelijk
af te kunnen doen. Naar mijn mening is er, zo kan ik deze leden geruststellen,
geen reden om aan te nemen dat dit verschijnsel zich in belangrijke mate zal
voordoen. Een belangrijk effect van de OM-afdoening is juist, dat de capaciteit
van de rechtbanken om wat zwaardere zaken af te doen, substantieel toeneemt.
Voor afwaarderen van deze zaken is derhalve minder aanleiding.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen in verband met de
nadere uitwerking van de aanwijzingen die het gedrag van de verdachte betreffen
aandacht voor het door hun fractie ingebrachte «doe normaal»-bevel.
Zij wilden weten of met dit concept rekening zal worden gehouden, in het bijzonder
als het gaat om de uitvoeringsaspecten zoals het toezicht op de naleving van
de aanwijzingen. Graag bevestig ik ook in dit verband, dat ik wil bezien wat
de mogelijkheden zijn van het «doe normaal»-bevel. Introductie
van de aanwijzingen het gedrag van de verdachte betreffend in de strafbeschikking
en het door de ChristenUnie bepleite «doe normaal»-bevel zijn
uitvloeisel van eenzelfde streven: de wens strafbaar handelen te voorkomen
door in passende gevallen op procedureel eenvoudige wijze expliciete gedragsaanwijzingen
aan de verdachte te geven. Ook de verruiming van de mogelijkheden om voorwaardelijk
te seponeren verdient in dit verband vermelding. In verband met de aanwijzingen
het gedrag van de verdachte betreffend, gaat de regel op dat het OM met de
tenuitvoerlegging van de eigen beslissingen is belast; dat staat er evenwel
niet aan in de weg dat anderen in de praktijk bij het toezicht worden betrokken.De aan het woord zijnde leden vroegen of het aanbeveling zou verdienen
in elk geval een aantal min of meer bekende aanwijzingen, het gedrag van de
verdachte betreffend, met zoveel woorden in de wet te omschrijven. Zij dachten
aan bepalingen als het straatverbod, het winkelverbod, etc.. Ik meen
dat deze gedachte van een nadere invulling van de gedragsaanwijzingen met
enkele specifieke verboden of geboden inderdaad nadere overweging verdient.
Op deze wijze kan uniformiteit bij enkele veel voorkomende voorwaarden worden
bevorderd, kunnen daarbij te regelen aspecten (zoals naleving) adequaat worden
vastgelegd; tevens kan aldus een catalogus «standaardvoorwaarden»
gerealiseerd worden die officier van justitie en strafrechter op ideeën
kan brengen. Het is voor mij evenwel de vraag of deze catalogus op het niveau
van de formele wet gerealiseerd zou moeten worden. Nu het gaat om nadere invulling
van een ruime wettelijke omschrijving is regeling op lager niveau ook mogelijk.
Daar komt bij dat er een verband ligt met de voorwaardelijke strafoplegging
door de strafrechter (vgl. artikel 14c, tweede lid, onder 5 Sr). Bijzondere
voorwaarden die bij de strafbeschikking in aanmerking komen, dienen ook bij
de voorwaardelijke veroordeling mogelijk te zijn. Het heeft tegen deze achtergrond
mijn voorkeur de gedachte van een nadere invulling te betrekken bij het wetsvoorstel
inzake de voorwaardelijke veroordeling dat naar aanleiding van het rapport
van de commissie Vrijheidsbeperking zal worden voorbereid. Dat waarborgt dat
de te consulteren organen en de Raad van State hieromtrent worden gehoord,
en het spoort met het primaat van de rechterlijke strafoplegging.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen naar de hoorverplichtingen
in verband met taakstraf, rijontzegging alsmede hoge boetes. Zoals aangegeven
verandert er voor de taakstraf in dit opzicht materieel niet veel ten opzichte
van de transactie. Daar wordt ook thans de eis van instemming met de voorwaarde
gesteld (artikel 74, vierde lid, Sr); deze verplicht tot horen. De rijontzegging
komt als transactievoorwaarde niet voor; de door de wet gestelde voorwaarden
van horen en instemming corresponderen met de voorwaarden bij de taakstraf.
Bijstand van een raadsman is in deze gevallen niet vereist. Alleen voor hoge
boetes stelt de wet feitelijk aanvullende eisen ten opzichte van de regeling
van de transactie. Dat is ingegeven door de omstandigheid dat door de officier
van justitie opgelegde geldboetes waartegen niet tijdig verzet wordt ingesteld,
voor tenuitvoerlegging vatbaar zijn. Voor de praktijk betekent deze voorwaarde
geen belangrijke werklastverzwaring omdat het hier om een relatief beperkt
aantal zaken gaat, en de verdachte bij hoge transacties thans ook in het gros
van de gevallen gehoord wordt onder bijstand van diens advocaat. Tegen deze
achtergrond kan ik deze leden desgevraagd antwoorden dat er geen aanleiding
is om te veronderstellen dat voornoemde eisen betekenen dat de totstandkoming
van de strafbeschikking in de praktijk moeilijker zal zijn dan die van de
transactie. De aan het woord zijnde leden informeerden in dit kader nog of
het te overwegen is de verdachte het recht te geven op het horen dan wel de
bijstand van de raadsman, in plaats van het te allen tijde verplicht stellen
daarvan. Graag verwijs ik deze leden voor het antwoord op deze vraag naar
het antwoord, gegeven op een vergelijkbare vraag van leden van de VVD-fractie.De aan het woord zijnde leden stelden terecht vast dat bij de transactie
bepaald is dat belanghebbenden (bijvoorbeeld slachtoffers) op de hoogte worden
gehouden. Bij de strafbeschikking is in het voorgestelde artikel 257d, vijfde
lid, Sv, geregeld dat zowel de benadeelde partij die opgave heeft gedaan als
de rechtstreeks belanghebbende die de officier van justitie bekend is, een
afschrift van de strafbeschikking toegezonden krijgt.De leden van de ChristenUnie gaven aan het verwarrend te vinden om bij
de strafbeschikking te spreken van een verdachte, zeker op het moment waarop
de strafbeschikking reeds is uitgereikt, nu daarbij de schuld is vastgesteld
en de straf ook in strafrechtelijke zin is opgelegd. Het begrip verdachte
zou impliceren dat de schuld nog steeds niet is vastgesteld. Graag verschaf
ik de door deze leden verzochte nadere toelichting. Daarbij is het van belang
voorop te stellen, dat de categorieën «verdachte» en «veroordeelde»
niet strikt te scheiden zijn. Dat komt al heel duidelijk aan het
licht bij de verdachte die in eerste aanleg veroordeeld is maar tegen die
veroordeling nog hoger beroep kan instellen. Enerzijds is de betrokkene een
veroordeelde. Hij is door de rechtbank veroordeeld, daarbij is schuld vastgesteld
en een straf opgelegd. Hij kan in die kwaliteit ook aangesproken worden. Onder
de voorwaarden die in artikel 557, tweede lid, Sv zijn omschreven, kan het
veroordelend vonnis ten uitvoer worden gelegd. Dat kan bijvoorbeeld betekenen
dat een opgelegde geldboete op enig moment «op de voorwerpen van de
veroordeelde» kan worden verhaald (artikel 573 Sv). Tegelijk is de betrokkene
als hij hoger beroep instelt bij de behandeling daarvan verdachte. Hem komt
nog steeds het zwijgrecht van artikel 29 Sv toe. Daarbij doet niet terzake
of de tenuitvoerlegging van het veroordelend vonnis van de rechtbank na het
instellen van hoger beroep wordt gestaakt of voortgezet (vgl. artikel 557,
derde lid, Sv).Bij deze stand van zaken is in het wetsvoorstel aangesloten. Zo wordt
de betrokkene in het stadium waarin de strafbeschikking wordt voorbereid (artikel
257c Sv) als verdachte aangeduid. Ook in artikel 255a Sv is de betrokkene
als verdachte aangeduid, nu het er daar om gaat of hij als verdachte opnieuw
in rechten kan worden betrokken (eerste lid), respectievelijk hij na een strafbeschikking
als verdachte wordt gedagvaard (derde lid). In verband met het vonnis spreekt
het wetboek van verdachte: de verdachte is bij het uitspreken van het vonnis
tegenwoordig (artikel 364 Sv), en kan om aanvulling van het verkorte vonnis
verzoeken (artikel 365c Sv). Het recht om hoger beroep in te stellen wordt
in het Wetboek van Strafvordering aan de verdachte toegekend (artikel 408,
tweede lid, Sv). Tegen deze achtergrond ligt het in de rede, in Titel IVA
van het Tweede Boek ook te spreken van een «verdachte». Denkbaar
zou in beginsel zijn, op enkele onderdelen binnen deze titel te kiezen voor
de term «veroordeelde», maar het komt minder wenselijk voor dezelfde
persoon binnen één titel op verschillende wijze aan te duiden.
Misverstanden kunnen door de gekozen aanduiding niet ontstaan.Bij de bepalingen die de tenuitvoerlegging van opgelegde straffen en maatregelen
regelen tenslotte, is aansluiting gezocht bij het begrip veroordeelde. Daarbij
volgt uit de voorgestelde aanpassingen dat de betrokkene jegens wie een strafbeschikking
ten uitvoer wordt gelegd, in die context als een veroordeelde kan worden aangemerkt.
Zo volgt uit de voorgestelde aanpassing van artikel 23, eerste lid, Sr dat
de betrokkene bij strafbeschikking tot een geldboete veroordeeld kan zijn.
In eerste instantie is er van afgezien om de strafbeschikking in een algemene,
in het Wetboek van Strafrecht op te nemen definitiebepaling onder het begrip
«veroordeling» te brengen. Een reden daarvoor was, dat een veroordeling
in huidig taalgebruik naar veler voorstelling aan de strafrechter is gekoppeld;
de strafbeschikking is een nieuw begrip. Bij nadere analyse bleek evenwel
dat een dergelijke gelijkstelling in dat wetboek een aantal interpretatievragen
eenduidig zou beantwoorden en tegelijkertijd – voorzover valt te overzien –
niet tot nieuwe vragen zou leiden. Tegen die achtergrond is besloten alsnog,
bij nota van wijziging, in een dergelijke definitiebepaling te voorzien.Ik hoop met het voorgaande de vragen van deze leden naar de gekozen terminologie
naar tevredenheid te hebben beantwoord. Daarbij teken ik nog aan dat de omstandigheid
dat de betrokkene, in aansluiting bij de bestaande bepalingen, soms als verdachte
en soms als veroordeelde wordt aangeduid, geen onduidelijkheid voor de toepassing
tot gevolg heeft: het is duidelijk wie bedoeld wordt, en over zijn juridische
positie kan evenmin misverstand bestaan.De leden van de ChristenUnie vroegen ook om een nadere toelichting op
de positionering van de aanwijzingen die in de strafbeschikking kunnen worden
gegeven. Zij waren er niet van overtuigd dat in het bijzonder de verbeurdverklaring
niet in de strafbeschikking zou thuishoren. Met deze leden ben ik van mening
dat de verbeurdverklaring als alternatief voor de geldboete potentieel
een effectieve sanctie is die de nodige indruk kan maken op de overtreder.
De reden waarom de verbeurdverklaring niet als sanctie is opgenomen in artikel
257a Sv, is dan ook niet daarin gelegen dat zij principieel niet in de strafbeschikking
zou thuishoren. Het gaat om een practische afweging. In gevallen waarin verbeurdverklaring
mogelijk is, kan het voorwerp dikwijls ook worden onttrokken aan het verkeer.
En juist in de gevallen waarin dat niet zo is, kunnen bij de verbeurdverklaring
lastige afwegingen spelen. Verbeurdverklaring kan op alle mogelijke voorwerpen
betrekking hebben, ook zeer kostbare. Onttrekking aan het verkeer is slechts
aan de orde bij voorwerpen waarvan het ongecontroleerde bezit in strijd is
met de wet of het algemeen belang; dat zijn dikwijls gevaarlijke, niet in
het vrije verkeer verhandelbare voorwerpen. Onttrekking aan het verkeer is
verder slechts mogelijk bij inbeslaggenomen voorwerpen; voor verbeurdverklaring
is inbeslagneming niet vereist. Ook is het mogelijk dat bij verbeurdverklaring
een vergoeding wordt toegekend (artikel 33c Sr). Aangestipt kan ten slotte
nog worden dat in de strafbeschikking wel een aanwijzing kan worden gegeven
die van de verdachte vergt dat hij afstand doet van inbeslaggenomen voorwerpen
die vatbaar zijn voor verbeurdverklaring, en ook een aanwijzing behelzend
de uitlevering of voldoening van de geschatte waarde van voorwerpen die vatbaar
zijn voor verbeurdverklaring.De aan het woord zijnde leden vroegen voorts waarom niet is voorzien in
een bij aanwijzing op te leggen plicht tot het vergoeden van de aangerichte
schade, zoals thans ook bij de transactie is bepaald. Graag wijs ik deze leden
erop dat het voorgestelde artikel 257a, eerste lid, onder d Sv mogelijk maakt
dat wordt opgelegd de verplichting tot betaling aan de staat van een som gelds
ten behoeve van het slachtoffer. Met die formulering wordt aangesloten bij
artikel 36f Sr, waar deze leden aan refereerden. Artikel 36f, tweede lid,
Sr, gewijzigd als voorgesteld, maakt duidelijk dat deze maatregel wordt opgelegd
«indien en voor zover de verdachte jegens het slachtoffer naar burgerlijk
recht aansprakelijk is voor de schade die door het strafbare feit is toegebracht.»
De opgelegde maatregel is voor tenuitvoerlegging vatbaar.De leden van de ChristenUnie vroegen zich af of het wel wenselijk is om
in het bijzonder bestuursorganen als waterschapsbesturen of de Belastingdienst
de bevoegdheid te geven behalve bestuurlijke sancties ook strafrechtelijke
sancties toe te passen. Zij wilden weten of het geen overweging verdient om
de toepassing van de strafbeschikking en daarmee het daadwerkelijk strafrechtelijk
sanctioneren van bepaalde gedragingen voor te behouden aan die instellingen
die daartoe expliciet zijn ingesteld en geëquipeerd, zoals het OM en
de opsporingsorganen die in het kader van de strafwetgeving werkzaam zijn.
Daarmee zou, zo meenden zij, een onnodige vermenging van bestuursrechtelijke
en strafrechtelijke handhaving worden voorkomen. Naar mijn mening ligt het
precies omgekeerd. Juist een inrichting van het recht die inschakeling van
bestuursorganen in het strafrecht niet mogelijk acht, leidt in de praktijk
tot vermenging van bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving. Punitieve
afdoening van strafbare feiten door bestuursorganen kan dan immers slechts
via het bestuursrecht worden gerealiseerd. Bij wijze van voorbeeld refereer
ik aan het concept-wetsvoorstel bestuurlijke boete kleine ergernissen. De
wens van gemeentebesturen, meer invloed te kunnen uitoefenen op de sanctionering
van overtredingen als het wildplassen, leidt bij aanvaarding en inwerkingtreding
van dat wetsvoorstel tot een situatie waarbij in sommige gemeentes enkel langs
strafrechtelijke weg, en in andere gemeentes hoofdzakelijk langs bestuurlijke
doch in sommige gevallen langs strafrechtelijke weg wordt gehandhaafd. Inschakeling
van bestuursorganen in het strafrecht maakt het mogelijk om de punitieve handhaving
in één (strafrechtelijk) kader te realiseren.Ik wijs er daarbij nog op dat bestuursorganen in het strafrecht ook thans
in ruime mate zijn ingeschakeld. Behalve op de transactiebevoegdheden van de waterschappen en de Belastingdienst kan worden gewezen op de
transactiebevoegdheid van artikel 37 WED. Het Transactiebesluit milieudelicten
kent op die grondslag aan sommige bestuursorganen transactiebevoegdheden toe.
Daarnaast kan gewezen worden op de algemene voorziening van artikel 74c Sr
(de politietransactie) die ook de basis vormt voor transacties welke door
bij bestuursorganen aangestelde bijzondere opsporingsambtenaren worden aangeboden.
Te denken valt onder meer aan bijzondere opsporingsambtenaren die door gemeentes
zijn aangesteld en transacties aanbieden inzake kleine ergernissen.De leden van de SGP-fractie vroegen de regering of het verantwoord is
dat in andere gevallen dan in artikel 257c Sv voorzien, bepaling van schuld
en straf plaatsvindt zonder dat de verdachte gehoord wordt. Ten antwoord daarop
wil ik vooropstellen dat ook in andere gevallen dan in artikel 257c Sv genoemd,
de verdachte veelal zal worden gehoord. Dat zal zeker gebeuren indien horen
in het concrete geval noodzakelijk is om tot een verantwoorde strafoplegging
te kunnen komen. Er is evenwel van afgezien in deze gevallen een algemene
hoorplicht op te nemen; het komt verantwoord voor de beoordeling in deze gevallen
aan de betrokken officier van justitie over te laten.De aan het woord zijnde leden vroegen tevens naar de argumentatie voor
het standpunt dat de officier van justitie die de bevoegdheid krijgt strafbeschikkingen
uit te vaardigen geen rechterlijke of quasi-rechterlijke taak krijgt. Kern
van die argumentatie is, dat de officier van justitie geen geschil tussen
partijen beslist. De officier van justitie die een strafbeschikking uitvaardigt
kan veel meer op één lijn worden gesteld met andere bestuursorganen
die beslissingen nemen die voor de burger rechtsgevolgen hebben indien deze
niet het initiatief neemt om de beslissing aan de rechter voor te leggen.De leden van de SGP-fractie gaven aan dat zij zich niet vrij konden maken
van de vrees dat brieven, zowel van de officier van justitie als van de verdachte
(bij verzet) gemakkelijk in het ongerede kunnen raken. Onderzoek naar de betrouwbaarheid
van postbestelling in Nederland biedt, zo gaf ik hierboven in antwoord op
een vraag van leden van de fractie van de SP reeds aan, geen grond voor deze
vrees. Voor de verdachte die zeker wil zijn dat zijn verzet daadwerkelijk
geregistreerd wordt, staat daarbij de mogelijkheid open in persoon verzet
te doen, waarbij desgevraagd een kopie van de akte wordt uitgereikt, of zich
er op andere wijze van op de hoogte te stellen dat van het verzet een akte
is opgemaakt. De aan het woord zijnde leden vroegen zich af waarom de betekeningsregeling
niet van overeenkomstige toepassing is verklaard op strafbeschikkingen. De
centrale reden daarvoor is dat zulks met het oog op de rechtsgevolgen die
aan de strafbeschikking verbonden zijn, niet noodzakelijk voorkomt. De verzettermijn
gaat pas lopen als de verdachte daadwerkelijk op de hoogte is van de strafbeschikking.
Wel kan de tenuitvoerlegging van de geldboete een aanvang nemen. De verdachte
wordt in dat geval echter eerst nog schriftelijk aangemaand. Voorts verdient
het de aandacht dat het OM in alle gevallen waarin dat wenselijk voorkomt,
de mogelijkheid heeft de strafbeschikking of een ander schrijven te betekenen
aan de verdachte. Bij het rechterlijk vonnis zijn andere rechtsgevolgen aan
de orde. Daarin zal in veel gevallen een – al dan niet vervangende –
vrijheidsstraf worden opgelegd.Deze leden vroegen ook, of het niet doen van verzet als een afstand doen
van rechten kan worden getypeerd en, zo ja, of dit dan niet op ondubbelzinnige
wijze zou moeten blijken. Het niet doen van verzet wordt, zo volgt uit de
systematiek van het wetsvoorstel, aangemerkt als het niet aanwenden van een
openstaand rechtsmiddel. Uit rechtspraak van het EHRM volgt, dat deze constructie
verenigbaar is met artikel 6 EVRM. Relevant is bijvoorbeeld EHRM 16 december
1992, Hennings vs. Duitsland, A251, waarin aan Hennings zonder strafproces
een boete van 25 keer DM 40 was opgelegd wegens onder meer mishandeling.
Artikel 6 EVRM werd niet geschonden geacht, nu Hennings er zelf verantwoordelijk
voor was dat hij tardief verzet tegen het «Strafbefehl» had ingesteld.
Voorbeelden van arresten waarin is aangegeven dat buitengerechtelijke afdoening
mogelijk is mits volledig beroep op de rechter openstaat, zijn onder meer
EHRM 21 februari 1984, Öztürk tegen Bondsrepubliek Duitsland,
Series A vol. 73, NJ 1988/937; EHRM 24 februari 1994, Bendenoun tegen
Frankrijk, Series A vol. 284, NJ 1994/496 alsmede EHRM 2 september 1998,
Lauko tegen Slovakije (nr. 4/1998/907/1119).Tenslotte stelden de leden van de SGP-fractie de vraag of het opleggen
van vrijheidsbeperkende sancties, zoals de taakstraf en de ontzegging van
de rijbevoegdheid, wel vergelijkbaar is met het opleggen van een bestuurlijke
boete en zich mitsdien wel verdraagt met artikel 6 EVRM. Ter vermijding van
misverstanden stel ik ten antwoord voorop dat uit de rechtspraak van het EHRM
niet volgt, dat slechts bij bestuurlijke boetes een systeem waarbij het procesinitiatief
bij de verdachte wordt gelegd, toelaatbaar is. Het is eerder andersom: het
EHRM heeft beslist dat ook bestuursrechtelijke beboeting als strafvervolging
in de zin van artikel 6 EVRM wordt aangemerkt. Kiezen voor het etiket «bestuurlijk»
heeft, met andere woorden, niet tot gevolg dat waarborgen die het Verdrag
biedt terzijde kunnen worden gesteld; het begrip «criminal charge»
in artikel 6 EVRM heeft een autonome betekenis. Daarmee zou niet sporen dat
een keuze voor het etiket «strafrecht» toch tot een zwaardere
procedure zou verplichten.Bij de taakstraf merk ik vervolgens op dat door de introductie van de
strafbeschikking materieel niet heel veel verandert. Als de verdachte de taakstraf
niet volledig uitvoert, zal het OM hem nog steeds voor de strafrechter moeten
dagvaarden, die alsdan de strafzaak integraal beoordeelt. Dat maakt het, mede
tegen de achtergrond van het voorgaande, niet aannemelijk dat de omvorming
van de transactie tot een strafbeschikking voor het EHRM in relatie tot de
taakstraf relevant is. Ten aanzien van de ontzegging van de rijbevoegdheid,
ten slotte, zijn er evenmin aanwijzingen dat buitengerechtelijke oplegging
van deze sanctie, onder de waarborgen voorzien in dit wetsvoorstel, niet door
de beugel van de rechtspraak van het EHRM zou kunnen. Ik attendeer erop dat
de regeling van de Ordnungswidrigkeiten welke in EHRM 21 februari 1984,
Öztürk tegen Bondsrepubliek, Series A vol. 73, NJ 1988/937 aan de
orde was, ook voorzag in oplegging van een rijontzegging als bijkomende sanctie.
Ook wil ik er daarbij nog op wijzen dat ook de onderzoekers van Strafvordering
2001 als buitengrens voor de OM-afdoening willen aansluiten bij de buitengrenzen
van artikel 74 Sr, en introductie van de rijontzegging in de buitengerechtelijke
afdoening aanbevelen (vgl. M.S. Groenhuijsen en G. Knigge (red.), Dwangmiddelen
en rechtsmiddelen, Deventer 2002, p. 16, 168–169, 193–195).4. De commissie-Korthals Altes en het onderzoeksproject
Strafvordering 2001De leden van de VVD-fractie constateerden terecht dat het wetsvoorstel
tot invoering van een zelfstandige boetebevoegdheid niet uit de lucht komt
vallen. Inderdaad is voortgebouwd op het rapport van de commissie-Korthals
Altes, getiteld Het recht ten uitvoer gelegd, waarin al in de jaren negentig
voor het executoir verklaren van de transactie werd gepleit. De onderzoeksgroep
Strafvordering 2001 heeft de zelfstandige sanctiebevoegdheid van het OM als
het «derde spoor» in haar driesporenmodel gepresenteerd. Dat driesporenmodel
is feitelijk een concretisering van één van de leidende gedachten
van het onderzoek: afstemmen van processuele waarborgen op wat er feitelijk
op het spel staat. De gedachte is dat het Wetboek van Strafvordering thans
van één model uitgaat, het model van berechting door de meervoudige
kamer van de zwaarste strafzaken, en dat bij lichtere delicten
alleen iets van de daarbij geldende waarborgen afgedaan wordt. De onderzoekers
stellen daarvoor in de plaats een model waarbij voor de lichtste, een middencategorie
en de zwaarste feiten drie verschillende procesmodellen gelden, die zijn toegesneden
op het belang van de zaak. Op de vraag van de aan het woord zijnde leden of
de regering het driesporenmodel als uitgangspunt hanteert, en welke wijzigingsvoorstellen
nog zullen worden ingediend die invoering daarvan zullen completeren, wil
ik antwoorden dat de kerngedachte van de onderzoekers mijn volledige instemming
heeft. Ook ik meen dat strafprocessuele waarborgen moeten worden afgestemd
op wat er op het spel staat. De introductie van de OM-afdoening is daar een
uitvloeisel van. De eerdere verruiming van de bevoegdheid van enkelvoudige
kamers in eerste aanleg en appel hangt er eveneens mee samen. Waar dat in
de rede ligt, zullen ook andere voorstellen ter uitvoering van het onderzoek
in het kader van Strafvordering 2001 die met deze gedachte in overeenstemming
zijn worden gedaan. Relevant in dat kader is bijvoorbeeld het wetsvoorstel
stroomlijnen hoger beroep en verzet, dat thans om advies aanhangig is bij
de Raad van State.5. Verhouding tot artikel 113, eerste lid, GrondwetHet verheugt mij zeer dat de leden van de PvdA-fractie van oordeel waren
dat het wetsvoorstel in de kern niet strijdig is met de inhoud van artikel
113 Grondwet, en dat zij met de regering en grotendeels op basis van de door
haar aangevoerde argumenten het door het OM uitvaardigen van een strafbeschikking
niet als een «berechting» in de zin van de Grondwet zagen. Zij
tekenden daarbij geheel terecht aan dat de verdachte op zeer eenvoudige wijze,
kosteloos en zonder daarvoor gronden aan te hoeven voeren, verzet kan aantekenen
tegen de strafbeschikking, waarna niet de inhoud en totstandkoming van die
beschikking wordt getoetst maar alsnog een «gewone» strafrechtelijke
berechting volgt.6. RechtsvergelijkingDe leden van de D66-fractie vroegen naar een uiteenzetting van vergelijkbare
vormen van buitengerechtelijke afdoening in andere Europese landen. Graag
voldoe ik aan dat verzoek. In Duitsland zijn economische overtredingen, verkeersovertredingen
en overtredingen die voorheen waren strafbaar gesteld in het Strafgesetzbuch
opgenomen in het Gesetz über Ordnungswidrigkeiten (OWiG). De OWiG is
een kaderwet voor alle in wettelijke regelingen als Ordnungswidrigkeiten gedefinieerde
delicten. De bevoegdheden tot het opleggen van boetes in het kader van het
Ordnungswidrigkeitenrecht liggen met name bij de bestuursorganen op federaal,
deelstatelijk en lokaal niveau. De betrokkene kan bezwaar maken tegen de boete.
Het bestuursorgaan kan in reactie hierop de boete intrekken, in stand laten
of besluiten de zaak te seponeren. Wanneer de boete in stand wordt gelaten,
dient het bestuursorgaan de zaak over te dragen aan het OM. Het OM kan de
zaak vervolgens aanbrengen bij de strafrechter. Oostenrijk en Zwitserland
kennen eveneens zogenaamde Ordnungswidrigkeiten, en ook het Italiaanse recht
kent een dergelijk systeem. Een aantal strafbare feiten die voorheen waren
strafbaar gesteld in bijzondere wetten en het Wetboek van Strafrecht is gewijzigd
in «illeciti amministrativi». Op grond van artikel 57 van de decreto
legislativo depenalizzazione dei reati minori e riforma del sistema sanzionatorio,
is de prefect in het verkeersstrafrecht bijvoorbeeld bevoegd tot het opleggen
van een boete, waartegen binnen een door de wet bepaalde termijn bij hem bezwaar
kan maken gemaakt (vgl. artikel 203 e.v. Codice della strada). Indien de prefect
de boete gegrond acht, geeft hij een met redenen omklede beschikking houdende
bevel tot betaling van een bepaald bedrag, waartegen verzet worden
aangetekend bij de gerechtelijke instanties.7. Financiële consequenties en uitvoeringsconsequentiesDe leden van de CDA-fractie vroegen de regering om een reactie op de stelling
van het OM dat de invoering van de OM-afdoening gedurende enkele jaren in
ieder geval ten koste zal gaan van de verwerkingscapaciteit van het OM en
de gerechten, juist in een periode waarin verwacht wordt dat het OM en de
gerechten meer zaken afhandelen. Graag voldoe ik aan dat verzoek. Daarbij
wil ik niet ontkennen, dat in verband met de invoering van de OM-afdoening
het nodige werk moet worden verzet. Een groot deel van dat werk komt neer
op het CJIB. Het CJIB zal een geautomatiseerd systeem moeten onwikkelen voor
de OM-afdoening. Voor een deel moet dat werk echter sowieso gebeuren, nu enkele
bestaande systemen aan vervanging toe zijn. En het CJIB heeft ervaring met
omvangrijke implementatietrajecten; ook de uitvoering van de WAHV vindt als
bekend bij het CJIB plaats. Van de kennis die in de jaren negentig bij het
vormgeven van het tenuitvoerleggingstraject van de WAHV is opgedaan kan ook
in ruime mate worden geprofiteerd. Dat de invoering van de OM-afdoening bij
OM en gerechten tot substantieel verlies van verwerkingscapaciteit zal leiden,
ligt niet in de lijn der verwachtingen. Het is andersom: zonder de OM-afdoening
valt niet goed in te zien hoe de verwachtingen ten aanzien van OM en gerechten
ten aanzien van het afhandelen van meer zaken binnen de gestelde budgettaire
kaders kunnen worden ingelost. Het bezwaar van het College dat het OM bij
het opstellen van de strafbeschikking het verweten feit veel meer in detail
moet uitwerken, waar deze leden aan refereerden, is niet gegrond. Uit artikel
257a, vierde lid, onder b, Sv volgt dat de strafbeschikking kan volstaan met
een korte omschrijving van de gedraging ter zake waarvan de strafbeschikking
wordt uitgevaardigd, alsmede de tijd waarop en de plaats waar deze gedraging
werd verricht. Een dergelijke korte omschrijving is thans ook bij de transactie
gangbaar. Bij de berekeningen omtrent de capaciteitseffecten van de strafbeschikking
die na binnenkomst van de adviezen in overleg met het OM zijn uitgevoerd,
is er ook van uit gegaan dat het uitvaardigen van een strafbeschikking in
de zaken waarin thans een transactie wordt aangeboden evenveel tijd kost als
het aanbieden van een transactie.De leden van de CDA-fractie vroegen voorts waarom niet de weg is gekozen
waarbij het model van de strafbeschikking wordt beperkt tot eenvoudige en
lage geldsomtransacties, en verenigd met de grotendeels vergelijkbare procedure
van het Mulderberoep. Zij vroegen dit ook in het licht van het advies van
de Raad van State. Graag wil ik in dit verband vooropstellen dat de bezwaren
van de Raad van State tegen het wetsvoorstel OM-afdoening niet dezelfde waren
als die van het OM. De Raad van State zag in verband met artikel 113 Grondwet
problemen in de strafrechtelijke inkadering, en bepleitte voor lichte zaken
ruimere invoering van bestuurlijke boetes. Het OM noemt artikel 113 Grondwet
niet, en heeft juist grote bezwaren tegen «verbestuurlijking».
De procedure voor lichte strafzaken die het OM suggereerde, zou de bestuurlijke
procedure van het Mulderberoep terug moeten halen in het strafrecht. De voorgestelde
inkadering van de rol van de rechter vond daarbij expliciet steun bij NVvR
en RvdR.Inhoudelijk heeft een beperking van het model van de strafbeschikking
tot de eenvoudige en lagere geldsomtransacties zonder complicaties een aantal
wezenlijke bezwaren. Voorop staat dat een dergelijk model minder effectief
is. Het biedt geen plaats aan buitengerechtelijke oplegging van de taakstraf,
rijontzegging, onttrekking aan het verkeer of schadevergoedingsmaatregel,
of een combinatie daarvan met een geldboete, en een lage geldboete kan in
dit model ook niet gecombineerdworden met aanwijzingen. De besparingen
die met een beperkt model gerealiseerd kunnen worden zijn dan ook veel geringer.
Verder is een dergelijk model minder inzichtelijk voor de burger. De mogelijkheden
om de WAHV in het strafrecht te integreren zijn in beide gevallen identiek;
bij het beperkte model blijft, naast het voorwaardelijk sepot, echter ook
de transactie op langere termijn bestaan. Uit oogpunt van rechtsgelijkheid
heeft een beperkt model tenslotte eveneens nadelen. De verdachte die enkel
een kleine geldboete behoeft te betalen, krijgt een strafbeschikking; zijn
medeverdachte bij wie ook een voorwerp in beslag is genomen, krijgt een transactieaanbod.
Ook de grens van de maximaal op te leggen geldboete scheidt in dit model twee
zeer verschillende afdoeningsmodaliteiten.De leden van de CDA-fractie wilden voorts nadere informatie over de inwerkingtreding
van deze wet. Zij gaven aan beducht te zijn voor de risico's bij invoering
van deze wet voor zwaardere delicten, en hechtten eraan dat de wet eerst alleen
van toepassing wordt op lichte zaken. Tevens meenden zij dat de transactiemogelijkheid
niet zomaar zou moeten worden opgeheven. Zij zouden eraan hechten een apart
beslismoment in te bouwen voor de intrekking van wetgeving rond de transactie,
en deze beslissing afhankelijk willen stellen van een evaluatie van de invoering
van de OM-afdoening voor lichte delicten. Dit zou naar hun mening ook tegemoet
kunnen komen aan de bezwaren van het College van procureurs-generaal, dat
de OM-afdoening bij voorkeur zou beperken tot kleine delicten. Geëvalueerd
zou dan tevens kunnen worden of de transactiebevoegdheid nog practische waarde
heeft. De aan het woord zijnde leden vroegen de regering of zij bereid is
te voorzien in een meer nadrukkelijk geregelde gefaseerde invoering, waarbij
de invoering van deze wet voor zwaardere delicten afhankelijk is van een apart
beslismoment.Graag verschaf ik de leden van de CDA-fractie nadere informatie over de
wijze waarop deze wet in mijn voorstelling in werking zal treden. Die wijze
spoort met de gedachten van deze leden daaromtrent. Ook ik acht het wenselijk,
dat de transactiemogelijkheid niet zomaar wordt opgeheven. Tegen die achtergrond
is in Artikel XV van het wetsvoorstel bepaald dat deze wet in werking treedt
op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, dat voor de verschillende
artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld. Het besluit
tot intrekking van de artikelen die als basis dienen voor de transactie, de
artikelen 74 tot en met 74c Sr, zal eerst later worden overwogen. Het voornemen
is, de hoge transacties de eerste tijd na inwerkingtreding niet via een strafbeschikking
af te doen; op deze wijze is tegemoetgekomen aan bezwaren van het College
van procureurs-generaal, waar deze leden aan refereerden. Bij de afgrenzing
van de initiële toepassing van de strafbeschikking krijgt het OM bovendien
het voortouw. Mij komt het met deze leden verstandig voor om de transactie
eerst af te schaffen na een evaluatie, die zicht moet bieden zowel op de wijze
waarop de strafbeschikking functioneert bij lichtere delicten als op de gevallen
waarin en de wijze waarop nog gebruik wordt gemaakt van de transactie. Artikel
XI van het wetsvoorstel verschaft voor deze wijze van inwerkingtreding een
expliciete basis. Het zorgt ervoor dat het wettelijk kader van de transactie
in stand blijft voor de strafzaken waarin na het in werking treden van deze
wet nog transacties worden aangeboden. Voorstelbaar zou zijn een meer nadrukkelijk
geregelde gefaseerde invoering vorm te geven door een aanvulling van Artikel
XV waarin de afschaffing van de transactie aan een evaluatie wordt gekoppeld.
Voorshands heb ik daarvan afgezien, nu het aldus wettelijk vastleggen van
een dergelijke koppeling minder gebruikelijk is.De aan het woord zijnde leden refereerden aan de suggestie van de NVvR
om de wet eerst in een aantal arrondissementen in te voeren. Deze suggestie
is door de regering overwogen, maar een dergelijke wijze van invoering vermindert
de complexiteit daarvan niet. Meest in de rede ligt, voor zover
thans valt te overzien, ook tegen de achtergrond van het voorgaande, een wijze
van invoering waarbij het model van de strafbeschikking naast dat van de transactie
wordt geplaatst, en de buitengerechtelijke afdoening, met uitzondering van
de hoge transacties, vervolgens binnen een zo kort mogelijke periode onder
het regime van de strafbeschikking wordt gebracht.De leden van de VVD-fractie merkten op dat een belangrijk argument om
tot indiening van het wetsvoorstel over te gaan, ingegeven wordt door de capaciteitswinst
die hiermee geboekt kan worden. Zij gaven echter aan dat ook de snelheid van
bestraffing van wezenlijk belang is voor de effectiviteit in de zin van recidivebeperking.
Voor hen weegt, zo gaven zij aan, ook dit argument zwaar; zij wilden weten
of de regering de visie deelt dat de snelheid van strafoplegging aanzienlijk
kan worden vergroot als van het voorliggende wetsvoorstel gebruik wordt gemaakt.
Deze visie deel ik inderdaad. In het geval de strafbeschikking in persoon
aan de verdachte wordt uitgereikt, is deze onherroepelijk tenzij binnen veertien
dagen verzet wordt ingesteld. Wordt verzet ingesteld, dan bevordert de regeling
van artikel 257f, eerste lid, Sv dat de dagvaarding voor de behandeling van
het verzet door de strafrechter snel wordt betekend. Voorts is het vonnis
van de rechtbank bij toepassing van deze regeling, tenzij hoger beroep wordt
ingesteld, binnen veertien dagen onherroepelijk. Het wetsvoorstel tot Wijziging
en aanvulling van een aantal bepalingen in het Wetboek van Strafvordering
met betrekking tot de betekening van gerechtelijke mededelingen in strafzaken
(Kamerstukken I 2004/05, 29 805, A) breidt dit systeem tenslotte, zo
is in antwoord op eerdere vragen van deze leden aangegeven, ook nog uit naar
het instellen van cassatie, door een voorgestelde wijziging van artikel 432
Sv. Aldus is voorzien in een samenstel van bepalingen dat snelheid van strafoplegging
vergroot, en daarmee de animo om rechtsmiddelen aan te wenden enkel vanwege
uitstel van executie kan verlagen.De aan het woord zijnde leden vroegen welke snelheidswinst kan worden
geboekt. Meer in het algemeen wilde zij weten of de regering inzicht heeft
in de gevolgen van dit wetsvoorstel voor de strafrechtspleging. De snelheidswinst
die met dit wetsvoorstel kan worden geboekt, kan niet eenvoudig in één
kerngetal worden gevangen. Drie categorieën zaken kunnen worden onderscheiden.
In de eerste plaats de zaken waarin thans de transactie en bij aanvaarding
en inwerkingtreding van dit wetsvoorstel de strafbeschikking onmiddellijk
wordt betaald. In die zaken wordt geen snelheidswinst geboekt. In de tweede
plaats de zaken waarin een transactie thans niet wordt betaald of kan worden
aangeboden, doch waarin bij aanvaarding en inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
een strafbeschikking wordt uitgevaardigd waartegen geen verzet wordt ingesteld.
In die gevallen wordt een strafzitting uitgespaard; dat levert naar verwachting
in de meeste zaken een snelheidswinst op van enkele weken tot enkele maanden.
De meeste snelheidswinst wordt naar verwachting geboekt in een derde categorie
zaken: de zaken die niet voor een strafbeschikking in aanmerking komen, doch
tengevolge van de vrijvallende berechtingscapaciteit sneller aangebracht kunnen
worden. Daarbij kan het gaan om een snelheidswinst van enkele maanden, al
kan hier geen exacte schatting van worden gegeven. Met deze analyse van de
snelheidswinst is tevens in belangrijke mate weergegeven welke effecten het
wetsvoorstel heeft voor de strafrechtspleging. Daartoe behoort de efficiëntere
en snellere afdoening van de strafzaken die thans nog voor de strafrechter
komen en bij invoering van de strafbeschikking naar verwachting buitengerechtelijk
zullen worden afgedaan. Naar de cijfers van 2002 gaat het daarbij, zo heb
ik eerder in antwoord op vragen van leden van de fractie van het CDA aangegeven,
om 21 000 rechtbankzaken en 44 000 kantonzaken. Minstens zo belangrijk
is evenwel dat de mogelijkheden om extra strafzaken af te doen
ruimer worden, en dat aangeleverde strafzaken door de rechter sneller kunnen
worden afgedaan.De leden van de VVD-fractie vonden het tegen het licht van hun opmerkingen
over het belang van snelheid van bestraffing opmerkelijk dat de bevoegdheden
om strafzaken tegen minderjarige verdachten met een strafbeschikking af te
doen beperkter waren dan ten aanzien van volwassenen, en verwezen daarbij
naar artikel 77f Sr. Graag wijs ik erop dat de voorgestelde aanpassing van
artikel 77f Sr, in samenhang met de invoering van de strafbeschikking, de
mogelijkheden om strafzaken tegen jongeren buitengerechtelijk af te doen verruimt,
en dat de voorziene versnelling van de afdoening zich naar verwachting eveneens
bij jongeren zal voordoen. Meer concreet wordt behalve oplegging van geldboetes
ook onttrekking aan het verkeer door middel van een strafbeschikking bij jongeren
mogelijk. In dat verband kan worden gedacht aan opgevoerde brommers die een
gevaar op de weg vormen en aan messen. Het voorgestelde artikel 77f Sr biedt
daarnaast de mogelijkheid dat een taakstraf van zestig uren in plaats van –
thans – veertig uren in een strafbeschikking wordt opgelegd.De leden van de SP-fractie stelden dat van verscheidene kanten is opgemerkt
dat de te verwachten capaciteitswinst als gevolg van dit wetsvoorstel onzeker
is, en gaven aan dat dit voor hen een extra reden vormt om niet tot invoering
van het wetsvoorstel over te gaan. Te dien aanzien merk ik op dat de opmerkingen
in de adviezen inzake de verwachte capaciteitswinst mede aanleiding hebben
gegeven om na binnenkomst van de adviezen het concept-wetsvoorstel en de verwachte
omvang van de capaciteitswinst in overleg met het OM nader te analyseren.
Dat heeft ertoe geleid dat het in consultatie gegeven concept-wetsvoorstel
op een aantal punten is aangepast; zo is de mogelijkheid van gijzeling opgenomen.
Vervolgens is een schatting gemaakt van het aantal zaken dat bij invoering
van het aldus aangepaste wetsvoorstel naar verwachting niet voor de strafrechter
zal behoeven te worden gebracht. Uitkomst daarvan was dat naar schatting 44 000
kantonzaken en 21 000 rechtbankzaken die in 2002 voor de strafrechter
zijn gekomen, bij toepassing van het regime dat is neergelegd in dit wetsvoorstel
buitengerechtelijk hadden kunnen worden afgedaan. Aantekening verdient daarbij
dat het aantal strafzaken sindsdien, mede tengevolge van het Veiligheidsprogramma,
nog aanmerkelijk is toegenomen, en dat daarmee ook de verwachte capaciteitswinst
in aantallen nog verder is toegenomen. Die capaciteitswinst vormt daarmee
een belangrijk argument voor dit wetsvoorstel.De leden van de D66-fractie merkten op dat de regering het aantal zaken
dat door het onderhavige wetsvoorstel niet voor de strafrechter behoeft te
komen op circa 65 000 schat. Met hen meen ik dat zulks een aanzienlijke
capaciteitswinst is. Met hen ook beschouw ik het wegnemen van de druk op de
overbelaste rechterlijke macht als essentieel; de aan het woord zijnde leden
spraken in dit verband van een lakmoesproef.Inderdaad plaatsten NVvR, RvdR en OM in hun adviezen vraagtekens bij de
voorziene capaciteitswinst, en noemde het OM in zijn advies een lager aantal
zaken het maximum aan capaciteitswinst dat in theorie haalbaar is. Daarom
is, na binnenkomst van de adviezen, in overleg met het OM een nadere analyse
gemaakt van het concept-wetsvoorstel en de verwachte capaciteitswinst. Die
heeft geresulteerd in de onderbouwde verwachte capaciteitswinst waar deze
leden aan refereerden. Ook CJIB en RvdR zijn bij deze rekenexercitie betrokken.
Het OM dat, als bekend, blijkens zijn advies reserves had bij het concept-wetsvoorstel,
ziet deze berekening als reëel. Ook mij komt zij reëel voor.De leden van de D66-fractie vroegen de regering of het regelen van de
bevoegdheid om een strafbeschikking uit te vaardigen niet slechts een verplaatsing
van het capaciteitsprobleem van de zittende magistratuur naar
het OM oplevert. Zij refereerden daarbij aan het advies van het OM, waarin
betwijfeld wordt of de capaciteitswinst zal opwegen tegen het beslag dat het
nieuwe stelsel op het OM en andere bij de strafrechtelijke handhaving betrokken
organen zal leggen. Uit de berekeningen die in het overleg met het OM zijn
gemaakt, is gebleken dat deze vrees niet reëel is. Voor het OM geldt,
dat de strafbeschikking behalve extra inspanningen ook werkbesparingen oplevert.
Als een zaak niet voor de politierechter wordt gebracht, bespaart dat ook
de werktijd van de officier van justitie die de zaak ter terechtzitting voordraagt
en requireert, alsmede de tijd die met het aanhangig maken van de strafzaak
alsmede de voorbereiding van de behandeling ter terechtzitting door officier
van justitie en parketsecretarissen gemoeid is.Met deze leden kan worden vastgesteld dat de mate van capaciteitswinst
bij de rechter in belangrijke mate afhangt van het aantal verdachten dat tegen
de strafbeschikking verzet zal aantekenen bij de rechter. Hun vraag of een
schatting is gemaakt van het aantal mensen dat, nadat zij een strafbeschikking
hebben gekregen, verzet zal instellen, kan ik positief beantwoorden. Daarbij
is er niet van uitgegaan dat alle mensen die nu niet op een transactievoorstel
ingaan, in de nieuwe situatie verzet zullen instellen. Een keuze voor dat
uitgangspunt zou niet reëel zijn; ook de ervaringen met de WAHV wijzen
daarop. Ook bij de invoering van de WAHV is een overgang gemaakt van een situatie
waarin, na een transactievoorstel, het procesinitiatief bij het OM ligt, naar
een situatie waarin het procesinitiatief bij de burger is gelegd. Thans komt
minder dan 5% van deze zaken nog bij de kantonrechter terecht. Van de transacties
wordt thans ruwweg 60% betaald. In de berekeningen die in overleg met het
OM zijn opgesteld, is als uitgangspunt gekozen dat alle verdachten die nu
ter terechtzitting verschijnen in zaken waar eerder een geldboetetransactie
is aangeboden, ook verzet tegen de strafbeschikking zullen aantekenen. Van
de verdachten die nu in deze zaken verstek laten gaan, is aangenomen dat zij
ook niet de moeite zullen nemen om tegen de strafbeschikking verzet aan te
tekenen. Deze aannames zullen niet 100% met de werkelijkheid sporen. Enerzijds
zullen er verdachten zijn die wel de moeite nemen om verzet in te stellen,
bijvoorbeeld om redenen van uitstel, doch niet ter terechtzitting komen. Bij
die verdachten ligt, als eerder aangegeven, een beperkte strafverhoging in
de rede. Anderzijds zullen er verdachten zijn die nu wel bij de strafrechter
verschijnen op een dagvaarding daartoe, doch die zich bij een strafbeschikking
zullen neerleggen. Aangenomen is dat deze beide categorieën elkaar ongeveer
zullen opheffen. Resultaat is een verwachte capaciteitswinst als eerder aangegeven,
die mij alleszins reëel voorkomt.De leden van de D66-fractie vroegen om een overzichtelijk betoog waarin
op het punt van de capaciteitswinst nader wordt ingegaan. Graag verwijs ik
deze leden in dit verband naar de antwoorden op vragen die over dit onderwerp
gesteld zijn door leden van de fracties van CDA en VVD.In verband met een vraag van de aan het woord zijnde leden naar de aanvaardbaarheid
van een zekere inbreuk op beginselen van rechtsstatelijkheid met het oog op
het boeken van efficiencywinst, kan ik antwoorden dat een dergelijke inbreuk
mij niet aanvaardbaar voorkomt; het onderhavige wetsvoorstel maakt dan ook
geen inbreuk op dergelijke beginselen.De leden van de fractie van D66 vestigden tenslotte de aandacht op artikelen
van Crijns en De Graaf, en op de omstandigheid dat beide uitbreiding van de
transactiebevoegdheid van het OM als alternatieve mogelijkheid opperen. Zij
wilden weten waarom de regering niet voor dit alternatief heeft gekozen. Een
belangrijke reden daarvoor is, dat met uitbreiding van de transactiebevoegdheid
niet de capaciteitswinst kan worden geboekt die naar verwachting met het systeem
van de OM-afdoening kan worden geboekt. Van de voorstellen die in het onderhavige
wetsvoorstel worden gedaan welke capaciteitswinst opleveren, zouden slechts
de uitbreiding van de taakstraf alsmede de mogelijkheid om gedragsvoorwaarden
te stellen zich betrekkelijk probleemloos in de transactie laten
inpassen. Daar komt bij dat de omvorming van de transactie naar een strafbeschikking,
gebaseerd op een schuldvaststelling, de grondslag voor buitengerechtelijke
afdoening van strafzaken versterkt. Afstemming met en integratie in het strafrecht
van beboeting door bestuursorganen wordt voorts eenvoudiger, zo is eerder
in antwoord op vragen van leden van de CDA-fractie uiteengezet. Voor de burger
wordt het recht daardoor overzichtelijker. Dat een strafbeschikking qua rechtskracht
meer gelijkenis vertoont met een rechterlijke veroordeling, biedt op termijn
tenslotte wellicht mogelijkheden om de afstemming tussen rechterlijke en buitengerechtelijke
afdoening te verbeteren.De leden van de fractie van de ChristenUnie wilden weten of de instemming
van de verdachte met de voorwaarden van de transactie in haar werking niet
vrijwel gelijk is aan de verzetsmogelijkheid. Graag verduidelijk ik dat het
verschil tussen beide constructies ligt in het procesinitiatief. In het transactiesysteem
ligt het op de weg van het OM om, bij ontbreken van instemming, de strafzaak
voor de strafrechter te brengen. In het systeem van de strafbeschikking verschuift
het procesinitiatief naar de verdachte, die binnen veertien dagen verzet moet
aantekenen.De aan het woord zijnde leden wilden tegen deze achtergrond nog eens belicht
zien hoe het aantal van ongeveer 65 000 rechtszaken die in 2002 voor
de strafrechter zijn gebracht, terwijl zij onder het systeem van de strafbeschikking
buitengerechtelijk hadden kunnen worden afgedaan, tot stand is gekomen. Dit
aantal is uit twee componenten opgebouwd. Het gaat bij deze zaken in de eerste
plaats om een aantal strafzaken waarin een taakstraf van tussen de 120 en
180 uur is opgelegd, zaken waarin een rijontzegging is opgelegd, en zaken
waarin gedragsaanwijzingen zijn gegeven. Bij de rijontzegging gaat het om
ongeveer 4500 zaken; bij de hogere taakstraffen gaat het naar verwachting
in totaal om ongeveer 11 500 zaken; bij de gedragsaanwijzingen gaat het
naar verwachting om ongeveer 1500 zaken, waarbij naar verwachting in een op
de drie a vier zaken alsnog verzet zou zijn ingesteld of de tenuitvoerlegging
mislukt. Een en ander impliceert dat in 2002 naar verwachting circa 12 500
zaken die nu voor de strafrechter zijn gebracht met een strafbeschikking buitengerechtelijk
hadden kunnen worden afgedaan. Bij de overige zaken heeft de verdachte niet
aan de transactievoorwaarde inhoudend betaling van een geldsom voldaan en
is deze zaak door de rechter bij verstek afgedaan. Naar verwachting zullen
deze verdachten onder het regime van de strafbeschikking ook niet de moeite
nemen om verzet in te stellen. Het aantal van 44 000 kantonstrafzaken
is gebaseerd op de door de kantonrechter in 2002 uitgesproken verstekvonnissen
houdende geldboetes. Vervolgens is verdisconteerd dat in naar schatting 20%
van deze gevallen geen transactievoorstel is voorafgegaan. Bij de politierechterzaken
(8 500) is uitgegaan van de door de politierechter uitgesproken verstekvonnissen
houdende geldboetes, en is er van uitgegaan dat in 25% van deze gevallen een
transactie is voorafgegaan. Bij beide soorten vonnissen is voorts rekening
gehouden met de omstandigheid dat niet alle geldboetes worden geïnd,
en dat in de nieuwe situatie in dergelijke gevallen een bevel tot gijzeling
kan worden gevorderd.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen tenslotte of de omstandigheid
dat de transactie nog altijd in aantal toeneemt, er niet op wijst dat de mogelijkheden
daarvan nog lang niet zijn uitgeput. Ik meen dat een toename van het aantal
transacties een extra reden vormt om na te denken over verbetering van het
juridisch kader van de buitengerechtelijke afdoening van strafzaken. Het illustreert
immers, dat met een dergelijke verbetering meer te winnen valt; dat het potentieel
aan strafzaken die zich in beginsel voor buitengerechtelijke afdoening lenen,
groeit. Omvorming van de transactie tot een strafbeschikking biedt additionele
mogelijkheden om dit potentieel te benutten. De ontzegging van de rijbevoegdheid,
bijvoorbeeld, kan in een strafbeschikking als straf worden opgelegd.
Een opgelegde geldboete, onttrekking aan het verkeer of schadevergoedingsmaatregel
kan zonder rechterlijke tussenkomst ten uitvoer worden gelegd. En de gedragsaanwijzingen,
waar de aan het woord zijnde leden aan hechten, kunnen zonder rechterlijke
tussenkomst worden uitgevaardigd. Tot slot biedt verbetering van het kader
van de buitengerechtelijke afdoening ook een aantrekkelijk instrument voor
het optreden tegen bestuurlijke overtredingen.Ook de leden van de SGP-fractie plaatsten op grond van het OM-advies vraagtekens
met betrekking tot de verwachte capaciteitswinst. Zij refereerden daarbij
aan opmerkingen in het advies dat invoering van het nieuwe stelsel gedurende
enkele jaren ten koste zal gaan van de verwerkingscapaciteit van het OM en
de gerechten, en aan de opmerking dat de feitelijke behandeling van strafzaken
waarin een verdachte thans niet reageert op een transactieaanbod en geen verweer
voert, relatief weinig tijd vergt. Inzake de eerste opmerking verwijs ik de
aan het woord zijnde leden graag naar het antwoord, gegeven op een vraag van
leden van de fractie van het CDA, die aan dezelfde opmerking refereerden.
De tweede opmerking van het OM is aan bod gekomen bij het overleg dat na binnenkomst
van de adviezen met het OM gevoerd is. Daarbij is vastgesteld dat deze zaken
inderdaad minder bewerkelijk zijn op de zitting, doch dat ook met de voorbereiding,
behandeling en uitwerking van deze zaken een substantieel deel van de capaciteit
gemoeid is. Ook strafzaken waarin de verdachte uiteindelijk verstek laat gaan
moeten aangebracht en voorbereid worden, ingepland op de terechtzitting en
uitgewerkt.De aan het woord zijnde leden vroegen ook naar het oordeel van de regering
over de suggestie een variant van de strafbeschikking in te voeren die beperkt
is tot lagere geldsomtransacties en die alleen betrekking heeft op eenvoudige
slachtofferloze delicten. Graag verwijs ik deze leden naar mijn eerder in
deze nota gegeven antwoord op een vergelijkbare vraag van leden van de fractie
van het CDA.II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IADe leden van de VVD-fractie vroegen hoe het klachtrecht van de rechtstreeks
belanghebbenden (artikel 12, eerste lid, Sv) zich verhoudt tot de bevoegdheid
van het OM een eerder uitgevaardigde strafbeschikking te wijzigen of in te
trekken. Zij gaven aan dat het achtste lid van artikel 257e Sv niet lijkt
voor te schrijven dat genoemde belanghebbenden op de hoogte worden gesteld
van de intrekking. Heeft de regering, zo wilden zij weten, hiermee bedoeld
de mogelijkheid uit te sluiten dat belanghebbenden klagen over een wijziging
of intrekking of is hier op andere wijze in voorzien.Graag wil ik vooropstellen dat het intrekken of wijzigen van een strafbeschikking
tot een klacht op grond van artikel 12 Sv aanleiding kan geven. Na intrekking
is sprake van een situatie waarin de vervolging niet wordt voortgezet, zoals
in artikel 12, eerste lid, Sv staat geformuleerd. Wordt de strafbeschikking
gewijzigd, dan doet zich onverminderd de situatie voor dat de vervolging plaatsvindt
door het uitvaardigen van een strafbeschikking. De termijn voor het indienen
van beklag is in deze gevallen voorts ook bij het later dan drie maanden na
het uitvaardigen van de strafbeschikking indienen van beklag niet verstreken,
nu zich het geval voordoet dat de oorspronkelijke strafbeschikking niet volledig
ten uitvoer is gelegd (vgl. artikel 12f Sv als voorgesteld). De aan het woord
zijnde leden zagen juist, dat niet in een afzonderlijke wettelijke mededelingsplicht
is voorzien bij intrekking of wijziging van de strafbeschikking.
Een dergelijke mededelingsplicht ligt, voor zover het gaat om intrekking,
ten aanzien van de benadeelde partij wel besloten in artikel 51f, derde lid,
Sv: bij intrekking doet zich het geval voor dat de vervolging niet wordt voortgezet.
Voor het overige is in het geldend recht niet voorzien in een mededelingsplicht
in het geval een transactievoorstel wordt ingetrokken of gewijzigd. In het
wetsvoorstel wordt daar bij aangesloten: ook ten aanzien van de strafbeschikking
is bij intrekking of wijziging niet in een wettelijke mededelingsplicht voorzien.
Graag wijs ik er evenwel op dat naar verwachting nog voor de zomer een wetsvoorstel
inzake de positie van het slachtoffer in het strafproces bij de Tweede Kamer
zal worden ingediend, dat een aanvullende voorziening bevat.Titel IVAArtikel 257aDe leden van de fractie van D66 vroegen zich af waarom in het derde lid
van het voorgestelde artikel 257a Sv specifiek wordt verwezen naar de vrijheid
van godsdienst of levensovertuiging van de verdachte, en niet in het algemeen
naar grondwettelijke en verdragsrechtelijke vrijheidsrechten. Hun kan ik antwoorden
dat de voorgestelde formulering geïnspireerd is op artikel 14c, derde
lid, Sr, waarin een vergelijkbare formulering voor in het kader van een voorwaardelijke
veroordeling te stellen bijzondere voorwaarden geformuleerd is.Artikel 257eDe leden van de VVD-fractie vroegen waarom de regering voorstelt om de
verdachte alleen schriftelijk en in het bijzijn van zijn raadsman afstand
van verzet te kunnen laten doen, terwijl zij het intrekken van een ingesteld
verzet toestaat aan een ieder die het heeft ingesteld. Zij wilden weten of
hier niet een tegenstrijdigheid in zit, en of het niet te voorzichtig is om
de aanwezigheidseis van een raadsman zo klemmend te stellen.Inderdaad is de hoofdregel dat de verdachte zelf kan beslissen, zowel
over het instellen van verzet als over het intrekken daarvan. De verdachte
kan ook zelfstandig afstand doen van het recht om verzet te doen door vrijwillig
aan de strafbeschikking te voldoen. De mogelijkheid van schriftelijke afstand,
onder bijstand van een raadsman, ziet op gevallen waarin deze mogelijkheden
niet volstaan. Het kan bijvoorbeeld gaan om een rijontzegging, of om een geldboete
die dermate hoog is dat onmiddellijke voldoening niet aan de orde is. Voorkomen
dient in dergelijke gevallen te worden dat de verdachte onvoldoende geïnformeerd
afstand doet, of dat daarover in een later stadiumals hij spijt krijgt en
toch nog verzet aanwendt- discussie ontstaat. In het geval de verdachte onmiddellijk
vrijwillig voldoet, is dat risico verwaarloosbaar. Ook artikel 6 EVRM en de
rechtspraak van het EHRM terzake spelen in dit verband een rol. Het ligt op
de weg van de verdachte om tijdig de openstaande rechtsmiddelen aan te wenden.
Een rechtsgeldige afstand van processuele rechten door de verdachte dient
echter ondubbelzinning te zijn en onder passende rechtswaarborgen gedaan.De leden van de fractie van de PvdA wezen er terecht op dat in het vierde
lid van artikel 257e Sv wordt gesproken van «beroep» in plaats
van «verzet»; zulks is bij nota van wijziging rechtgezet.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29849-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl