Jaarverslag en slotwet ministerie van Economische Zaken 2009; Jaarverslag van het Ministerie van Economische Zaken (Xiii)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2021-10-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139635
 2009-2010
 
 32 360 XIII
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 1
 JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (XIII)
 Aangeboden 19 mei 2010
 Omvang gerealiseerde verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
2009 per beleidsartikel van het Ministerie van Economische Zaken
 Gerealiseerde verplichtingen 2009 (in mln €)(totaal € 4 744,2
mln)
 
 Gerealiseerde uitgaven 2009 (in mln €)(totaal € 2 805,9
mln)
 
 Gerealiseerde ontvangsten 2009 (in mln €)(totaal € 9 833,5
mln)
 
 Inhoudsopgave blz. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 Algemeen
 
 
 7
 
 
 
 
 Aanbieding van het jaarverslag
en verzoek tot decharge- verlening
 9
 
 
 
 Leeswijzer
 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 Beleidsverslag
 
 
 13
 
 
 
 
 Beleidsprioriteiten
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 36
 
 
 
 1. Goed functionerende economie
en markten in Nederland en Europa
 36
 
 
 
 2. Een sterk innovatievermogen
 46
 
 
 
 3. Een concurrerend ondernemingsklimaat
 65
 
 
 
 4. Doelmatige en duurzame energiehuishouding
 81
 
 
 
 5. Internationale economische
betrekkingen
 97
 
 
 
 8. Economische analyses en prognoses
 108
 
 
 
 9. Voorzien in maatschappelijke
behoefte aan statistieken
 110
 
 
 
 10. Elektronische communicatie
en post
 114
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 129
 
 
 
 21. Algemeen
 129
 
 
 
 22. Nominaal en onvoorzien
 132
 
 
 
 23. Afwikkeling oude verplichtingen
 133
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsvoeringsparagraaf
 134
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 Jaarrekening
 
 
 136
 
 
 
 
 De verantwoordingsstaat van het Ministerie
van Economische Zaken
 136
 
 
 
 Saldibalans en toelichting
 137
 
 
 
 De samenvattende verantwoordingsstaat
van de baten-lastendiensten
 148
 
 
 
 Toelichting bij de baten-lastendiensten
 149
 
 
 
 Topinkomens
 174
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 Bijlagen
 
 
 175
 
 
 
 
 Toezichtrelaties ZBO’s / RWT’s
 175
 
 
 
 Overzicht niet-financiële informatie
over inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel
 179
 
 
 
 Lijst met afkortingen
 181
 
 
 
 
 A. ALGEMEEN
 Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot
dechargeverlening van de Minister van Economische Zaken aan de Voorzitters
van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.
 Hierbij bied ik het departementale jaarverslag over het jaar 2009 van
het Ministerie van Economische Zaken aan.
 
 Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Economische
Zaken decharge te verlenen over het in het jaar 2009 gevoerde financiële
beheer.
 
 Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek
tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld.
Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal
aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene
Rekenkamer met betrekking tot:
 a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
 b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administratie;
 c. de financiële informatie in het jaarverslag;
 d. de betrokken saldibalans;
 e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
 f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
 
 Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
 a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2009;
 b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2009, die met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;
 c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2009 met betrekking
tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist
en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
 d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking
tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2009 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2009, alsmede met betrekking
tot de Saldibalans van het Rijk over 2009 (de verklaring van goedkeuring,
bedoeld in artikel 83, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001).
 
 Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van
de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
 
 De Minister van Economische Zaken, 
 
 
 Dechargeverlening door de Tweede Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de Tweede Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de
voorzitter van de Eerste Kamer.
 
 
 
 Dechargeverlening door de Eerste Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van
 
 De Voorzitter van de Eerste Kamer,
 
 Handtekening:
 
 Datum:
 
 
 Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën. 
 LEESWIJZER
 De leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:
 1. Opbouw jaarverslag;
 2. Groeiparagraaf;
 3. Controlenormen financiële en niet-financiële gegevens;
 4. Resultaatverantwoordelijkheid versus systeemverantwoordelijkheid;
 5. Toerekening van apparaatuitgaven aan de beleidsartikelen.
 1. Opbouw jaarverslag
 Het jaarverslag bevat een beleidsverslag en een jaarrekening. Het beleidsverslag
bevat informatie over het gevoerde EZ beleid. In de jaarrekening worden de
financiële gevolgen van het gevoerde beleid verantwoord. Het jaarverslag
2009 is daarbij grotendeels een spiegel van de begroting 2009. Daar waar de
begroting 2009 afwijkt van de rijksbegrotingsvoorschriften volgt het jaarverslag
2009 de begroting 2009.
 De beleidsmatige conclusies die getrokken worden op basis van dit jaarverslag,
zijn verwerkt in zowel het beleidsprioriteitendeel als in de beleidsartikelen.
Resultaten van beleid worden zo veel mogelijk met prestatiegegevens toegelicht.
Deze prestatiegegevens zijn terug te vinden in het beleidsartikelendeel van
het beleidsverslag. Dit geldt ook voor de prestatiegegevens van beleid dat
door agentschappen wordt uitgevoerd.
 2. Groeiparagraaf
 In het voortdurende streven naar verbetering in de VBTB-begroting en naar
aanleiding van signalen uit de Eerste en de Tweede Kamer en van de Algemene
Rekenkamer heeft EZ bij het opstellen van begroting 2009 naar de mogelijkheid
van bredere toepassing van prestatie-indicatoren gekeken. Dit heeft geleid
tot opname van meer prestatie-indicatoren in de begroting 2009 en jaarverslag
2009 in vergelijking met 2008. In afwijking van begroting 2009 is er in dit
jaarverslag ook voor gekozen om de betreffende prestatiegegevens niet aan
het einde van de operationele doelstellingen te presenteren, maar om deze
zoveel mogelijk onder de bijbehorende toelichtingen van de instrumenten of
activiteiten te plaatsen. Dit vergroot de leesbaarheid en de samenhang tussen
de prestatiegegevens en de toelichtingen.
 Daarnaast is verder invulling gegeven aan de motie Pechtold over het beter
controleerbaar en afrekenbaar maken van kabinetsdoelen, door in het beleidsprioriteitendeel
van het jaarverslag een nieuwe tabel op te nemen.
 3. Controlenormen financiële en niet-financiële
gegevens
 Het jaarverslag bevat zowel financiële als niet-financiële gegevens.
Deze gegevens zijn aan verschillende controlenormen onderhevig. De controle
van financiële informatie is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien
uit de CW 2001 en de RBV 2010. De controle van beleidsinformatie en informatie
over de bedrijfsvoering is gebaseerd op normen zoals deze voortvloeien uit
de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE) en
het Referentiekader Mededeling over de Bedrijfsvoering. Ter borging van de
betrouwbaarheid van de informatie inzake de prestatiegegevens in de begroting
en het Jaarverslag, heeft de AD net als in voorgaande jaren een audit uitgevoerd.
 4. Resultaatverantwoordelijkheid versus systeemverantwoordelijkheid
 De missie van EZ is om in een open wereldeconomie de condities te realiseren
voor een welvarend, duurzaam en ondernemend Nederland. De minister van Economische
Zaken zet zich in voor goed functionerende markten, een ondernemingsklimaat
waarin bedrijven zich kunnen ontwikkelen tot sterspelers in binnen- en buitenland
en een energiehuishouding die betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam is. Doelstellingen
waarbij EZ een belangrijke bijdrage kan leveren door de juiste randvoorwaarden
te creëren en /of te borgen, maar waarbij het uiteindelijke resultaat
mede afhankelijk is van externe factoren waar EZ geen of beperkt invloed op
heeft. Voor deze doelstellingen geldt dan ook dat er niet altijd een directe
relatie gelegd kan worden tussen het gevoerde beleid en het uiteindelijke
resultaat en dat sprake is van een systeemverantwoordelijkheid in plaats van
een resultaatverantwoordelijkheid. Dit compliceert het louter met prestatie-indicatoren
verantwoording af te leggen over de bijdrage van EZ bij de realisatie van
beleidsdoelstellingen. Waar mogelijk zijn in de begroting 2009 en daarmee
ook in het jaarverslag 2009 prestatie-indicatoren opgenomen die hier direct
inzicht in geven. Omdat dit veelal niet goed mogelijk was, is een combinatie
van prestatiegegevens opgenomen van kengetallen die inzicht bieden in relevante
ontwikkelingen op het betreffende beleidsterrein en prestatie-indicatoren
die inzicht geven in het bereiken van specifieke resultaten op instrument-/activiteitenniveau.
 5. Toerekening van apparaatuitgaven aan de beleidsartikelen
 De personele uitgaven van het kernministerie EZ die direct verband houden met beleidsuitgaven zijn verbijzonderd naar
de betreffende artikelen. De personele uitgaven voor de Directoraten-Generaal
die onder het kernministerie vallen, zijn geraamd bij de beleidsartikelen
1 tot en met 5 en 10. De personele uitgaven worden verantwoord op basis van
de personele bezetting (in fte’s) en de gemiddelde loonsom per fte.
Als verdeelsleutel over de artikelen is het aantal fte’s per beleidsartikel
gehanteerd.
 De in dit opzicht als indirect te beschouwen
personele uitgaven van het kernministerie (algemene leiding, stafdirecties)
worden verantwoord op artikel 21 Algemeen. De materiële uitgaven van
het kernministerie en de overige apparaatsuitgaven van het ministerie worden
eveneens verantwoord op artikel 21 Algemeen. Er heeft geen toerekening van deze uitgaven aan de beleidsartikelen plaatsgevonden.
 Voor de diensten van EZ (de Consumentenautoriteit, NMa, SodM, CPB) geldt
dat de integrale apparaatsuitgaven zijn verantwoord op de betreffende beleidsartikelen
(respectievelijk de artikelen 1, 1, 4 en 8).
 Voor de baten-lastendiensten (SenterNovem, EVD en Octrooicentrum Nederland en Agentschap Telecom) geldt een andere systematiek.
De vergoedingen van EZ aan deze baten-lastendiensten worden verantwoord op
de beleidsmatig daarvoor in aanmerking komende artikelen. De paragrafen inzake
de baten-lastendiensten geven inzicht in de apparaatsuitgaven van SenterNovem,
EVD en Octrooicentrum Nederland en Agentschap Telecom.
 De bijdragen van EZ aan de zelfstandige bestuursorganen CBS en OPTA worden
verantwoord op artikel 9, respectievelijk 10.
 B. BELEIDSVERSLAG
 BELEIDSPRIORITEITEN
 Hoewel de Nederlandse economie inmiddels weer voorzichtig groeit, stond
het jaar 2009 in belangrijke mate in het teken van de crisis. Op diverse terreinen
werkte EZ aan het dempen van de effecten van de crisis op korte termijn door
het aanpakken van knelpunten voor bedrijven, met tegelijkertijd aandacht voor
het duurzaam economisch groeivermogen op de langere termijn. EZ heeft een
aantal maatregelen genomen om de gevolgen van de crisis voor de financiering
van het bedrijfsleven op te vangen, waaronder de (tijdelijke) uitbreiding
en aanpassing van een aantal garantieregelingen. Daarnaast is in het kader
van het Aanvullend Beleidsakkoord de economie gestimuleerd, onder andere door
een extra impuls in innovatie en R&D-activiteiten. Deze bedrijfsactiviteiten –
die tijdens een financiële crisis extra onder druk kunnen komen te staan –
kunnen tegelijkertijd bijdragen aan het groeivermogen op de langere termijn.
 
 Naast de specifieke maatregelen in het kader van de crisis is er in 2009
onverminderd doorgewerkt aan economische structuurversterking. De acties en
resultaten van EZ in 2009 kunnen worden gerangschikt naar de drie prioriteiten
uit de missie van EZ. EZ zorgt ervoor dat:
 1. bedrijven meer ruimte krijgen om te ondernemen en te vernieuwen;
 2. consumenten sterker staan en hun recht kunnen laten gelden;
 3. onze energie schoon en zeker is en onze telecommunicatie veilig en
betrouwbaar.
 
 In dit stuk vindt u – na een kort overzicht van de economische ontwikkelingen
in het afgelopen jaar – een schets van de belangrijkste beleidsresultaten
van EZ aan de hand van deze drie prioriteiten (paragraaf 1 t/m 3). Ook wordt
aandacht besteed aan belangrijke afwijkingen van het voorgenomen beleid en
de belangrijkste beleidsconclusies en lessen die zijn getrokken.
 
 De invulling van de drie overkoepelende EZ-prioriteiten valt grotendeels
samen met het realiseren van de doelstellingen van het Beleidsprogramma van
het inmiddels demissionaire kabinet: Samen werken, samen
leven. De prestaties van EZ in 2009 zijn daarom zo veel mogelijk
gerangschikt naar de meest relevante kabinetsdoelstelling.
 Economie in 2009: einde recessie, broos herstel maar effecten
nog lang voelbaar
 Uit voorlopige cijfers van het Centraal Planbureau blijkt dat de Nederlandse
economie in 2009 is gekrompen met 4%, hoofdzakelijk als gevolg van
een scherp teruggevallen uitvoer. Dat is niet vreemd gezien de sterke afname
van de wereldhandel. Maar ook investeringen en consumentenbestedingen liepen
in 2009 fors terug. Sinds begin 2009 is er ook sprake van een forse daling
van de werkgelegenheid in de marktsector. Gemeten in arbeidsjaren bedroeg
de daling in 2009 2,75%. In 2010 zal de afname van de werkgelegenheid
met circa 3,5% nog groter zijn. Gemiddeld werken er in de marktsector
in 2010 naar verwachting ruim 250 000 personen minder dan in 2008.
 Door werkgelegenheidsgroei in sommige publieke sectoren (met name zorg)
en doordat bepaalde groepen zich niet aanbieden op, of terug trekken van,
de arbeidsmarkt stijgt de werkloosheid minder snel dan de werkgelegenheid
in de markt afneemt. De cijfers zijn nog niet definitief, maar de werkloosheid
komt in 2009 gemiddeld uit op 5% en zal naar verwachting in 2010 en
2011 verder oplopen naar een gemiddeld niveau van 6,5%, waarmee Nederland
het in internationaal opzicht nog relatief goed doet.
 
 De economische krimp zoals Nederland die in 2009 heeft ervaren (minus
4%) is van een historisch ongekend niveau en de gevolgen voor de overheidsfinanciën,
mede als gevolg van de maatregelen van het kabinet om de negatieve effecten
van de financiële en economische crisis zo veel mogelijk te beperken,
zijn substantieel. Het begrotingstekort bedroeg in 2009 naar verwachting 4,6%
en loopt in 2010 volgens het Centraal Planbureau (CPB) op naar 6,1%
van het bruto binnenlands product; voor 2011 is de laatste prognose van het
tekort 4,7%. Het goede nieuws is dat de productie in Nederland sinds
het derde kwartaal van 2009 weer toeneemt, na krimp in de vier daaraan voorafgaande
kwartalen. Daarmee kwam een einde aan de diepste na-oorlogse recessie in termen
van economische groei en, naar het zich laat aanzien, blijft er in de komende
periode sprake van kwartaal-op-kwartaal groei.
 
 Voor het jaar 2010 wordt een economische groei verwacht van 1,5%,
die in 2011 oploopt naar 2%. Daarmee lijkt duidelijk te worden dat
de Nederlandse economie verder uit het dal klimt. Dat neemt niet weg dat de
effecten van de crisis, gezien het verwachte werkloosheidspercentage van 6,5%
en de toegenomen druk op de overheidsfinanciën, nog lang voelbaar zullen
zijn.
 
 In het vervolg van dit beleidsverslag kunt u lezen wat EZ in 2009 heeft
gedaan om de negatieve effecten van de crisis aan te pakken en om het groeivermogen
van de Nederlandse economie op de langere termijn duurzaam te versterken. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzichtstabel
beleidsprioriteiten 2009
 
 
 Nr. Kabinetsdoelstelling/-project
 Omschrijving
 Nr. Beleidsartikel/Operationeel
Doel
 Realisatie in 2009 op betreffende OD (verplichtingen
in mln €)1
 Behaalde
tussenresultaten 2009(mede o.b.v. delivery overzicht AZ)
 
 
 
 Prioriteit
I: EZ zorgt dat bedrijven meer ruimte krijgen om te ondernemen en te vernieuwen
 
 
 
 9
 Betere
dienstverlening aan Nederlandse burgers en bedrijven in het buitenland.
 5, OD 2
 94,6
 – 16 economische missies– Visiedocumenten
voor prioriteitslanden– Economische clustervorming en integrale
aansturing posten– Vereenvoudiging instrumentarium Internationaal
Ondernemen
 
 
 10
 Betere
dienstverlening aan internationale organisaties en buitenlandse bedrijven
die zich in Nederland willen vestigen.
 5, OD 3
 42,9
 – 155 buitenlandse investeringsprojecten, € 3,14 miljard
aan investeringen en 3 887 directe arbeidsplaatsen (inclusief behoud)– Start
Holland Gateway– Opzet Strategische Acquisitie Unit
 
 
 14
 Het versterken
van het innovatief vermogen van de Nederlandse economie.
 2, OD 2, 3
 868,5
 – Gestimuleerde private R&D-uitgaven: € 1,17 mld
door WBSO, € 111 mln door innovatiekredieten, € 23,3 mln
door innovatievouchers– 623 MKB-bedrijven werken samen in IPC’s,
in totaal circa 4 000 deelnemers in innovatieprogramma’s– 2 066
kenniswerkers/onderzoekers dankzij crisismaatregel kenniswerkers aan het werk
 
 
 15
 Meer zelfstandige
ondernemers met personeel en meer snelle groeiers in 2011.
 3, OD 2
 915,4
 – Via BMKB in totaal € 556 mln aan garanties verstrekt– MKB-winstvrijstelling
naar 10,5%– 610 microkredieten verstrekt– Groeiversneller:
twee groepen gestart met 65 bedrijven. Feb. 2010 start 3e groep– 28
netwerken voor ondernemerschapsonderwijs opgezet– 69 nieuwe samenwerkingsverbanden
Beroepsonderwijs in Bedrijf
 
 
 16
 Minder
regels, minder instrumenten, minder loketten
 3,
OD 2
 915,4
 – 11% netto reductie van administratieve lasten (eind 3e
kwartaal 2009)– Antwoord voor Bedrijven had 1,7 miljoen bezoekers– Realisatie
Dienstenloket voor bedrijven– Agentschap NL van start– Subsidie-instrumentarium
gestroomlijnd
 
 
 17
 Een slagvaardige
aanpak van economische ontwikkeling in top- en grensregio’s
 3, OD 3
 226,7
 – Alle programma’s overtekend met
aanvragen– € 846 mln aan uitgelokte investeringen, 2 228
betrokken partijen, 157 grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden
 
 
 23
 Het bevorderen
van een tijdig en op de vraag afgestemd aanbod van ruimte voor kwalitatief
goed ingepaste bedrijfslocaties en 80–100 duizend nieuwe woningen per
jaar
 3, OD 3
 226,7
 – € 11 mln voor realisatie
van 5 Topprojecten herstructurering– Convenant met provincies en
gemeenten over nieuwe aanpak bedrijventerreinen
 
 
 project
 Nederland Ondernemend Innovatieland
 2, OD 310,
OD 3
 710,445,2
 – 4 Maatschappelijke Innovatie Agenda’s (MIA’s) in
uitvoering, 2 nieuwe MIA’s gemaakt– 29 projecten i.k.v. Small
Business Innovation Research in uitvoering/afgerond
 
 
 
 Prioriteit
II: EZ zorgt ervoor dat consumenten sterker staan en hun recht kunnen laten
gelden
 
 
 
 –
 Met vertrouwen de markt op
 1, OD 1, 2, 3
 18,9
 – ConsuWijzer:
website 2 miljoen x bezocht, 106 000 directe contacten
 
 
 –
 Extra ondersteuning van consumenten waar nodig
 4, OD 110, OD 1
 33,19,0
 – Realisatie Bel-me-niet-register– Overstapdrempels
internet verlaagd– Openstelling postmarkt
 
 
 
 Prioriteit
III: EZ zorgt ervoor dat onze energie schoon en zeker is en onze telecommunicatie
veilig en betrouwbaar
 
 
 
 22
 Het stimuleren
van duurzame consumptie en productie
 4, OD 3
 1 722,2
 – Tweede openstelling SDE– Plan van Aanpak windenergie– Meerjaren
Afspraak ETS-bedrijven
 
 
 project
 Schoon en Zuinig
 4, OD 3
 1 722,2
 – Additionele
impuls voor energie-innovatie
 
 
 –
 Zekerstellen van voldoende betaalbare energie
 4 OD 1, 2
 135,0
 – Rijkscoördinatieregeling van toepassing op energieprojecten
nationaal belang– Afronding splitsing energiebedrijven– Invoering
capaciteitstarief
 
 
 –
 Veilige en betrouwbare elektronische communicatie
 10, OD 2, 3
 45,2
 – New Regulatory Framework EU klaar– Nederland Open
in Verbinding op koers– Frequentieveiling 2,6 GHz voorbereid– Frequentievergunningen
digitale radio/omroep verleend
 
 
 
 
 
 1 De bedragen in deze tabel illustreren het financieel
belang van een kabinetsdoel of -project.
 De begroting is ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen.
De in dit overzicht gepresenteerde bedragen worden daarom ook steeds op het
niveau van het samenhangende operationele doel gegeven. Het is dus mogelijk
dat een bedrag ten goede komt aan meerdere kabinetsdoelstellingen en dus meerdere
keren wordt genoemd.
 Beleidsprioriteit I: EZ zorgt dat bedrijven meer ruimte
krijgen om te ondernemen en te vernieuwen
 Ondernemerschap en innovatie, nationaal en over onze landsgrenzen heen,
zorgen voor de noodzakelijke dynamiek van de economie en zijn de motor achter
de groei van de arbeidsproductiviteit, die samen met de groei van de werkgelegenheid
bepalend is voor de economische groei. In 2009 is het innovatieve vermogen
van het midden- en kleinbedrijf (MKB) verder versterkt, is het internationaal
ondernemen gestimuleerd en is een aantrekkelijker ondernemingsklimaat bewerkstelligd,
onder meer door het wegnemen van onnodige regels en administratieve lasten.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 9: Betere dienstverlening aan Nederlandse
burgers en bedrijven in het buitenland
 Beleidsresultaten
 Binnen het instrumentarium ter bevordering van internationaal ondernemen
blijken economische missies onder leiding van een bewindspersoon de Nederlandse
economie het meest op te leveren en zeer effectief te zijn om buitenlandse
deuren geopend te krijgen voor het Nederlandse bedrijfsleven. In 2009 vonden
acht economische missies plaats onder leiding van de staatssecretaris van
EZ. Hoogtepunten vormden het bezoek met het kroonprinselijk paar aan de Golfregio,
de missie in het kader van 400 jaar vriendschapsbetrekkingen tussen Nederland
en de Verenigde Staten (NY400) en de grote missie naar China. De minister
van EZ legde acht bilaterale bezoeken af, onder meer naar Angola, Noorwegen,
Rusland en Singapore. 
 
 In 2009 is het aantal subsidieregelingen voor ondersteuning van bedrijven
bij hun internationale activiteiten teruggebracht tot twee (Internationaal
Ondernemen en Internationaal Excelleren) en in lijn gebracht met de overige
subsidieregelingen van EZ. Door deze «stroomlijning» is een meer
toegankelijk pakket aan subsidiemogelijkheden ontstaan waarop bedrijven een
beroep kunnen doen wanneer zij op een buitenlandse markt (gaan) opereren.
 
 De mondiale economische neergang en de daaraan gekoppelde krimp van de
internationale handel hebben geleid tot een economisch klimaat waarin de roep
om protectionisme van verschillende kanten luider wordt. Nederland heeft in
2009 in WTO-, OESO- en G20-verband onverminderd ingezet op het tegengaan van
protectionistische tendensen. Het bleek helaas niet mogelijk om tot een definitief
akkoord te komen in de onderhandelingen in de WTO Doha ronde. Wél werd
in 2009 met het akkoord tussen de EU en de bananenexporterende landen een
belangrijk struikelblok voor het bereiken van een Doha akkoord weggenomen.
Het belangrijkste succes op het terrein van de bilaterale handelsakkoorden
in 2009 was het afsluiten van de vrijhandelsovereenkomst met Zuid-Korea. Dit
akkoord biedt nieuwe afzetmogelijkheden en zekerheden aan het Nederlandse
bedrijfsleven.
 
 De economische crisis belemmerde het bedrijfsleven bij zijn internationale
activiteiten. Gezien de ontstane behoefte aan kredietverstrekking bij bedrijven
werd in 2009 de Tijdelijk Aanvullende Staatskredietverzekering (TASK) ingesteld.
Tevens werd de Exportkredietverzekering (EKV) uitgebreid en het EKV-landenbeleid
versoepeld.
 Beleidsconclusies en consequenties
 Het internationaal opererende Nederlandse bedrijfsleven is – naast
andere dienstverlening van EZ – in de huidige context van crisis en
mondiaal verschuivende machtsverhoudingen meer dan ooit gebaat bij actieve
economische diplomatie (bilateraal en multilateraal) om protectionisme tegen
te gaan en barrières op individuele buitenlandse markten te slechten.
Economische diplomatie levert daarmee een belangrijke bijdrage aan verbetering
van het klimaat voor internationale handel en investeringen en vergroting
van de concurrentiekracht van de Nederlandse economie.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 10: Betere dienstverlening aan internationale
organisaties en buitenlandse bedrijven die zich in Nederland willen vestigen.
 Beleidsresultaten
 Vestigingen van buitenlandse bedrijven in Nederland dragen bij aan economische
groei, zijn goed voor substantiële directe en indirecte werkgelegenheid,
versterken de Nederlandse innovatiekracht en geven ons land aansluiting op
internationale netwerken van bedrijvigheid. In 2009 is er ondanks de economische
crisis een goed resultaat behaald bij het aantrekken en behouden van buitenlandse
bedrijvigheid. In totaal werden door de Netherlands Foreign Investment Agency
(NFIA) 155 investeringsprojecten naar Nederland gehaald met een record investeringsbedrag
van € 3,14 mld en 3 887 directe arbeidsplaatsen (waarvan 2 870
nieuw en 1 017 behoud). Het betrof met name investeringen van Aziatische
en Amerikaanse bedrijven. Het hoge investeringsbedrag werd vooral bepaald
door enkele zeer kapitaalintensieve projecten in de energiesector. De internationale implicaties van de crisis zijn vooral zichtbaar geworden
in de terugloop van het aantal projecten uit Japan. Het aantal actieve investeringsprojecten
van buitenlandse bedrijven, dat per ultimo 2009 bij de NFIA in portefeuille
is, bedraagt 566.
 
 In 2009 werden voorbereidingen getroffen voor de uitvoering van de pilot
Strategische Acquisitie Unit, die gericht is op het aantrekken van 15 toonaangevende
kennisintensieve investeringen in de komende 2–3 jaar. Deze pilot, die
voortvloeit uit aanbevelingen van het Innovatie Platform, kent een actieve
inschakeling van bedrijfsleven en kennisinfrastructuur bij de werving van
kennisintensieve activiteiten van buitenlandse bedrijven, in eerste instantie
in de sectoren Food & Nutrition en Chemie. In 2009 ging ook Holland Gateway
officieel van start. Holland Gateway is een business centrum op Schiphol dat
tot doel heeft om buitenlandse ondernemingen en kenniswerkers welkom te heten
en wegwijs te maken in Nederland. Voorts werd in 2009 een nieuw NFIA kantoor
in Turkije geopend.
 Beleidsconclusies en consequenties
 Buitenlandse bedrijven tonen, ondanks de economische crisis, nog altijd
een grote belangstelling om in Nederland te investeren. Dat is een belangrijke
constatering, omdat de werving van buitenlandse bedrijvigheid op een zeer
directe wijze bijdraagt aan het creëren en behouden van werkgelegenheid
en het bevorderen van dynamiek en innovatie. In 2010 zal daaraan, met de Strategische
Acquisitie Unit en extra aandacht voor de werving van kennisintensieve buitenlandse
bedrijvigheid, een nieuwe impuls worden gegeven. Ook een actieve benadering
van reeds in ons land gevestigde buitenlandse bedrijven, die zich gegeven
de economische situatie bezinnen op herstructurering van hun buitenlandse
activiteiten, blijft van groot belang.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 14: Het versterken van het innovatief vermogen
van de Nederlandse economie
 Beleidsresultaten
 De economische crisis zet de R&D-inspanningen van veel bedrijven onder
druk. Omzetten lopen terug waardoor innovatie-uitgaven zwaarder drukken op
de bedrijfsbudgetten. Het risico bestaat dat bedrijven daarbij kiezen voor
bezuinigen op de R&D-uitgaven, maar daarmee hun positie op de langere
termijn verzwakken. Om dit te voorkomen, heeft het kabinet in 2009 in het
Aanvullend Beleidsakkoord € 580 mln aan extra middelen vrijgemaakt
voor behoud van de innovatiecapaciteit van het bedrijfsleven. Het pakket bestaat
over 2009/2010 uit extra fiscale aftrek op loonkosten van onderzoekers (€ 300
mln), tijdelijke extra ondersteuning voor R&D op het vlak van hightech
systems en automotive (€ 100 mln) en behoud van bedrijfsonderzoekers
door ze tijdelijk te detacheren bij kennisinstellingen (€ 180 mln,
samen met het ministerie van OCW). Dankzij de laatste maatregel zijn al 1 875
kenniswerkers en 191 jonge onderzoekers uit het bedrijfsleven tijdelijk aan
het werk bij de kennisinfrastructuur.
 
 De Nederlandse economie is in de toekomst alleen concurrerend als het
bedrijfsleven voldoende investeert in nieuwe producten en productieprocessen.
De private uitgaven voor R&D in Nederland blijven echter achter op concurrerende
landen. Vooral in het MKB is nog veel potentieel voor vernieuwing aanwezig,
hetgeen EZ in 2009 via het basispakket voor innovatie verder heeft gestimuleerd.
 
 Ondanks de crisis is er in 2009 meer gebruik gemaakt van de innovatie-instrumenten
van EZ. Dit blijkt onder meer uit de cijfers voor de Wet Bevordering Speur-
en Ontwikkelingswerk (WBSO) en de Innovatie Prestatie Contracten (IPC’s).
Het aantal participerende bedrijven in de WBSO is in 2009 gegroeid naar 16 620
(was 13 450 in 2008). Daarbij is het aantal aanvragers dat gebruik maakt
van de startersfaciliteit gegroeid naar 3 430. Het budget voor de WBSO
werd in 2009 in verband met de crisis verhoogd met € 150 mln. De
definitie van speur- en ontwikkelingswerk werd uitgebreid, waardoor de ontwikkeling
van nieuwe programmatuur voor innovatieve diensten ook in aanmerking komt.
Deze verbreding leidde in 2009 tot bijna tweeduizend WBSO-projecten op dit
gebied.
 
 In 2009 zijn 24 IPC’s goedgekeurd waaraan in totaal 623 MKB-bedrijven
deelnemen. Uit de monitoring blijkt dat de deelnemers zeer tevreden zijn over
de samenwerking met andere bedrijven en kennisleveranciers. Bijna driekwart
van de deelnemende bedrijven geeft aan dat men het innovatieplan niet of in
mindere mate zou hebben uitgevoerd zonder de IPC.
 
 Ook het innovatiekrediet en de innovatievouchers zijn onverminderd populair.
In 2009 zijn alle 8 177 innovatievouchers
uitgegeven aan bedrijven. In 2009 was het – dankzij een pilot –
voor het eerst mogelijk om vouchers te laten besteden bij private kennisleveranciers.
De verzilvering van de vouchers is in 2009 verbeterd, maar ligt voorlopig
(62%) wel lager dan de streefwaarde van 70%.
 
 Innovatieprogramma’s zorgen op de terreinen, waar Nederland internationaal
echt meedoet, voor een stimulans van R&D investeringen en het oplossen
van knelpunten. Sinds 2006 zijn binnen de door het Innovatieplatform aangewezen
sleutelgebieden negen innovatieprogramma’s gestart, met het innovatieprogramma
Logistiek & Supply Chains als nieuwkomer in 2009. Circa 4 000 bedrijven,
kennisinstellingen en koepelorganisaties draaien mee in de netwerken, waarvan
er ruim 1 400 meedoen aan een (gesubsidieerd) project. De voortgang van
de sleutelgebieden aanpak is in 2009 geëvalueerd ten behoeve van het
Innovatieplatform. De belangrijkste conclusies luiden dat de aanpak goed werkt
en dat het van belang is dat er ruimte blijft voor vernieuwing en dynamiek
in de sleutelgebieden. De Mid Term Review van de programmatische aanpak van
het innovatiebeleid toont aan dat de innovatieprogramma’s in hun huidige
aanpak leiden tot het gewenste resultaat: krachtenbundeling en versterking
van de focusgebieden.
 
 Het Innovatieplatform (IP) heeft in 2009 opnieuw een belangrijke bijdrage
geleverd aan de operationele doelstellingen op innovatiegebied. Mede op verzoek
van de Tweede Kamer bracht het IP het crisisadvies «Sterker uit de Storm»
uit, met als centrale boodschap het belang van het behouden en versterken
van de kennisbasis. Het IP heeft in 2009 ook adviezen uitgebracht over slimmer
werken en de versterking van internationale scholen.
 Beleidsconclusies en consequenties
 Het is nog niet duidelijk hoe de crisis heeft uitgewerkt op de innovatie-inspanningen
van bedrijven. Daarvoor zijn nog geen officiële statistieken beschikbaar.
Wel laten cijfers zien dat er in 2009 meer gebruik is gemaakt van de innovatie-instrumenten
van EZ, waaronder de WBSO. Ook van de crisismaatregelen Kenniswerkers en High
Tech Topprojecten is goed gebruik gemaakt. Het versterken van het innovatief
vermogen ligt in 2010 dan ook voor een belangrijk deel in de verdere implementatie
van de maatregelen die het kabinet heeft genomen in het kader van de crisis
en de incidentele intensiveringen van de innovatiekredieten en
innovatieprestatiecontracten.
 
 Hoewel de verzilvering van de innovatievouchers elk jaar licht stijgt,
is het zaak om het percentage verder omhoog te krijgen richting de 70%.
 Om een hogere verzilvering te bereiken, wordt de begeleiding van ondernemers
bij het realiseren van een match met kennisinstellingen verder versterkt.
Een actieve benadering van ondernemers (direct mailings, telefonisch contact)
door Syntens en Agentschap NL is hiervan onderdeel.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 15: Meer zelfstandige ondernemers met personeel
en meer snelle groeiers in 2011
 Beleidsresultaten
 Het ondernemerschap in Nederland zit in de lift. De ondernemersquote,
het aantal zelfstandige ondernemers als percentage van de werkzame beroepsbevolking,
stijgt gestaag: van ruim 10% in 2002 tot 12,3% in 2009. Daarmee
beweegt Nederland zich inmiddels rond het EU- en OESO-gemiddelde. Door de
economische crisis is het zorgen voor voldoende financiering voor ondernemers
een belangrijk aandachtspunt geweest. In 2009 heeft EZ diverse financieringsinstrumenten
ingezet om ervoor te zorgen dat gezonde bedrijven over voldoende financiering
kunnen beschikken om te (blijven) investeren.
 
 De Borgstellingsregeling voor het MKB (BMKB)
zorgt ervoor dat ondernemers een borgstelling kunnen krijgen voor een gedeelte
van hun krediet. Daardoor kunnen zij bij de bank meer lenen dan zij op basis
van hun onderpand zouden krijgen. In 2009 is het garantieplafond van de BMKB
verder verhoogd naar € 745 mln. Daarvan is € 556 mln (75%)
benut voor 2 442 garanties van de overheid voor bancaire financiering
aan het bedrijfsleven. De benutting is daarmee onder de streefwaarde van 80%
(€ 596 mln) uitgekomen, wat vooral samenhangt met de conjuncturele
neergang.
 
 Via de Groeifaciliteit wordt risicovol vermogen
toegankelijker voor starters en doorgroeiers. In 2009 was een budget beschikbaar
van € 119 mln voor garanties op risicovolle leningen. Daarvan is
bijna € 10 mln daadwerkelijk benut. Het gebruik van de faciliteit
bleef in 2009 mede als gevolg van de crisis sterk achter bij de verwachtingen
en de streefwaarde voor 2009 (€ 20 mln effectieve benutting). Het
instrument is in december 2009 tijdelijk aangepast, waarbij het risicoprofiel
van de te accepteren aanvragen is verbreed en het maximale garantiebedrag
is verhoogd van € 2,5 mln naar € 12,5 mln.
 
 In maart 2009 werd als tijdelijke crisismaatregel de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) geïntroduceerd. Doel
daarvan is de bancaire financiering aan in de kern gezonde bedrijven op gang
te houden. Het gaat hierbij om kredieten van maximaal € 150 mln,
waarbij de overheid 50% garant staat. De invoering door de banken kostte
enige aanlooptijd, maar inmiddels zijn 56 kredietvoorstellen van banken voor
een totaal van € 484 mln gefiatteerd.
 
 In 2009 zijn diverse initiatieven genomen om microfinanciering voor startende en doorgroeiende ondernemers sneller mogelijk te
maken. Via de nieuw opgerichte Qredits-organisatie en de lokaal uitgevoerde
borgstellingsregeling zijn in 2009 610 kredieten verstrekt. Het aantal
ondernemerspunten voor microfinanciering, die verspreid over
Nederland voorlichting en begeleiding over microfinanciering verzorgen, groeide
naar 35. De website www.eigenbaas.nl, gericht op (startende) ondernemers,
is in 2009 56 000 keer bezocht.
 
 Om meer scholieren in aanraking te laten komen met ondernemerschap zijn
in 2009 28 onderwijsnetwerken van primair tot middelbaar beroepsonderwijs
van start gegaan, die gericht zijn op de verankering van ondernemerschap in
het onderwijs. In het kader van de regeling Beroepsonderwijs
in Bedrijf zijn er in 2009 69 nieuwe samenwerkingsprojecten gestart,
waardoor het totaal nu uitkomt op 165 samenwerkingsverbanden met circa 850
bedrijven en 363 onderwijsinstellingen.
 Beleidsconclusies en consequenties
 Als gevolg van de economische crisis is het voor bedrijven moeilijker
geworden om aan financiering te komen. In 2009 heeft EZ diverse financieringsinstrumenten
ingezet om ervoor te zorgen dat gezonde bedrijven over voldoende financiering
beschikken. Nu een voorzichtig economisch herstel lijkt op te treden en bedrijven
weer willen gaan investeren, is het van belang dat ondernemers hiervoor voldoende
financiering kunnen krijgen. Tegen deze achtergrond worden de intensiveringen
in het financieringsinstrumentarium in 2010 voortgezet inclusief de nauwe
dialoog tussen EZ en de banken om een vinger aan de pols te houden.
 
 Met microkredieten stimuleert de overheid ondernemerschap. Na de start
van het initiatief (pilots Qredits en borgstelling in landsdelen) is gebleken
dat de feitelijke behoefte aan microkredieten groot is. Het instrumentarium
zal in de komende periode worden voortgezet, waarbij het van belang is dat
het netwerk microfinanciering zelfstandig gaat functioneren. De verdere verankering
van ondernemerschap in het onderwijs is nauwelijks beïnvloed door de
crisis. De recessie heeft wel gevolgen voor de arbeidsmarkt en leidt tot een
tijdelijk ruimere arbeidsmarkt. Bedrijven komen dus makkelijker aan personeel.
Dit kan leiden tot minder urgentie om deel te nemen aan samenwerkingsprojecten
of netwerken, maar in de praktijk zijn er geen problemen ontstaan.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 16: Minder regels, minder instrumenten, minder
loketten
 Beleidsresultaten
 EZ is samen met het Ministerie van Financiën verantwoordelijk voor
de rijksbrede coördinatie van de vermindering van regeldruk voor bedrijven.
Hiervoor is de Regiegroep Regeldruk ingericht die de Tweede Kamer halfjaarlijks
(mei en november) integraal informeert over de realisatie van de verschillende
maatregelen voor bedrijven. Voor een specifiek overzicht van de gerealiseerde
maatregelen op de verschillende beleidsterreinen in 2009 wordt verwezen naar
deze rapportages. Het programma van de regiegroep
ligt vrijwel volledig op schema.
 
 
 Antwoord voor Bedrijven (AvB) heeft als doel
om hét overheidsloket te zijn voor alle (startende) ondernemers. AvB
valt onder de verantwoordelijkheid van EZ, maar is een overheidsbreed loket.
AvB, van start gegaan in 2008, is in 2009 conform planning verder ontwikkeld:
alle informatie over wet- en regelgeving van de landelijke en lokale overheid
is voor (startende) ondernemers elektronisch toegankelijk gemaakt. Dat geldt
ook voor informatie over subsidies van Rijk, provincies en waterschappen. Ook het Meldpunt Regeldruk is gesitueerd bij AvB
en daarmee een structureel onderdeel van de dienstverlening aan ondernemers.
De website www.antwoordvoorbedrijven.nl is in 2009 meer dan 1,6 miljoen
keer bezocht. Het bedrijvencontactcentrum van AvB heeft in 2009 in totaal
17 500 vragen en meldingen behandeld. In december 2009 werd bij AvB –
als eerste in Europa – het Dienstenloket voor bedrijven in de dienstensector
geopend, dit in het kader van de EU-dienstenwet. Daarmee voldoet Nederland
ruim op tijd aan zijn Europese verplichtingen in dit verband. Alle EU-ondernemers
kunnen vanaf 2010 op één plaats basisinformatie vinden over
de Nederlandse regels en alle zaken met de overheid, die onder de Dienstenwet
vallen, elektronisch afhandelen met de betrokken overheidsdiensten.
 
 In 2009 is het programma Slim Geregeld, Goed Verbonden (SGGV) van start
gegaan. Het programma beoogt een substantiële bijdrage te leveren aan
de vermindering van regeldruk, door de verplichte gegevensuitwisseling tussen
ondernemers en overheden (toezichthouders, gemeenten, uitvoeringsorganisaties)
eenvoudiger en efficiënter te maken met de inzet van innovatieve ICT-oplossingen.
In 2009 is aan zeven cases gewerkt.
 
 EZ heeft zelf per 1 januari 2009 een flinke stap voorwaarts bij het toegankelijker
en uniformer maken van het subsidie-instrumentarium. Vanaf 1 januari
zijn vier regelingen op het gebied van ondernemen en innovatie in werking
getreden, onder het nieuwe Kaderbesluit EZ-subsidies. Voorheen waren er 21
aparte regelingen. Tegelijkertijd is een aantal oude regelingen ingetrokken.
Voor bedrijven betekent dit meer transparantie en een vermindering van de
administratieve lasten bij het aanvragen van subsidies. In de loop van 2009
zijn aanvullende stappen gezet. Zo is het aantal regelingen ter ondersteuning
van bedrijven bij hun internationale activiteiten teruggebracht tot twee (Internationaal
Ondernemen en Internationaal Excelleren) en zijn bijna alle instrumenten op
het gebied van energie en duurzaamheid ondergebracht in één
regeling. Ook zijn SenterNovem, EVD en Octrooicentrum Nederland vanaf 1 januari
2010 samengevoegd tot het nieuwe Agentschap NL.
 
 In 2009 is gewerkt aan een aangepast wetsvoorstel voor de nieuwe Aanbestedingswet.
Het conceptwetsvoorstel is in het voorjaar ter consultatie aangeboden en in
november 2009 aangenomen in de Ministerraad en voor advies aangeboden aan
de Raad van State.
 Het wetsvoorstel heeft tot doel het verbeteren van de toegang van ondernemers
tot overheidsopdrachten, de uniformering van de aanbestedingspraktijk en verlaging
van de administratieve lasten bij aanbesteding.
 Beleidsconclusies en consequenties
 De voortgang van dit beleidsdoel ligt op koers. Bij goedkeuring van de
nieuwe Aanbestedingswet door het parlement in 2010 kunnen ook op het terrein
van de aanbesteding van overheidsopdrachten de ambities voor een betere toegang,
eenduidige regels en minder administratieve lasten voor het bedrijfsleven
verder worden ingevuld.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 17: Een slagvaardige aanpak van economische
ontwikkeling in top- en grensregio’s
 Beleidsresultaten
 Het gebiedsgerichte economische beleid van EZ is gericht op ruimtelijk
economische structuurversterking ter verbetering van het Nederlandse vestigingsklimaat. De agenda ligt vast in het programma Pieken in
de Delta. De instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn de subsidieregeling
Pieken in de Delta, de enveloppe Sterke Regio’s
van het Fonds Economische Structuurversterking (FES) en de Europese structuurfondsen
(EFRO), inclusief de grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma’s.
De aanpak is gericht op clusters van bedrijven en kennisinstellingen die (in
potentie) internationaal concurrerend zijn.
 
 De uitvoering van het Pieken in de Delta programma, waarmee gebiedsgerichte
(innovatie-) projecten worden ondersteund, ligt op koers. In 2009 werden voor
vijf gebieden twee tenders georganiseerd. In de eerste tenderronde van 2009
zijn 41 projecten gehonoreerd. Voor deze tender werd het beschikbare budget
van € 23,5 mln opgehoogd met € 3,5 mln tot een totaal
bedrag van € 27 mln. Dit is gedaan om – juist in deze tijd –
te voorkomen dat kwalitatief goede projecten buiten de boot zouden vallen.
In de tweede tender van 2009 zijn 86 aanvragen ingediend, waarbij weer sprake
is van overvraging van het beschikbare budget. Er is voor deze tweede tender € 24
mln beschikbaar. Besluitvorming over deze tweede tender vindt plaats begin
2010. In noord Nederland, waar de regeling het gehele jaar open staat en het
programma wordt uitgevoerd met het Samenwerkingsverband Noord Nederland, werden
in 2009 12 projecten gehonoreerd met een totale rijksbijdrage van € 22,5
mln. De gemiddeld per project uitgelokte investering door bedrijfsleven, overheden
en kennisinstellingen is € 1,7 mln.
 
 Vanuit de enveloppe Sterke Regio’s wordt geïnvesteerd in majeure
projecten op het gebied van fysieke en/of kennisinfrastructuur in vier toonaangevende
regio’s. Bijvoorbeeld projecten rondom logistieke knooppunten (zee-
en luchthavens) en kennisintensieve bedrijventerreinen. Goedgekeurde projecten
in 2009, met een totale subsidiebijdrage van € 55 mln, zijn: High
Tech Factory in Twente (gedeelde onderzoeks- en productiefaciliteiten), CAT-AgroFood
in Wageningen (’verhuur’ van micro- en nanotechnologie apparatuur
voor de voedingssector), Vaargeul Eemshaven (verdieping vaargeul Eemshaven-Noordzee
voor grotere schepen waaronder vloeibaar gastransport), alsmede projecten
voor gedeelde huisvesting en laboratoria op de High Tech Automotive Campus
in Helmond, de High Tech Campus in Eindhoven en de Chemelot Campus in Sittard-Geleen.
 De Europese fondsen voor gebiedsgericht beleid, die een sterke samenhang
kennen met deLissabon-agenda en het ruimtelijk economisch beleid op nationaal
en lokaal niveau, kregen in 2009 – net als de programma’s Pieken
in de Delta en Sterke Regio’s – een boven verwachting grote toestroom
aan projectvoorstellen te verwerken. Vooral voor projecten op innovatiegebied
bestond veel belangstelling.
 
 De financiering van de projecten komt voor de helft uit de Europese structuurfondsen,
de andere helft moet worden opgebracht door de Nederlandse overheid of bedrijven.
In november 2009 is de website www.europaomdehoek.nl gelanceerd, waarop alle
projecten te vinden zijn die middelen hebben ontvangen uit de Europese structuurfondsen.
In 2009 is goede voortgang geboekt met het Nationaal Actieplan voor de structuurfondsprogramma’s,
dat tot doel heeft de controle en het beheer op de middelen te verbeteren. 
 Beleidsconclusies en consequenties
 Hoewel sommige regio’s met vooral technologiegedreven sectoren momenteel
zware klappen te verduren krijgen, heeft dit niet tot minder belangstelling
voor de programma’s geleid.
 De twee tenders in de Pieken in de Delta subsidieregeling zijn voor alle
regio’s overvraagd en ook voor het EFRO-programma is nog steeds veel
belangstelling. Verwacht wordt dat ook in 2010 veel projecten worden ingediend
voor de diverse programma’s. De enveloppe Sterke Regio’s levert,
met zijn investeringen in onze fysieke en kennisinfrastructuur, een belangrijke
bijdrage aan duurzame versterking van de Nederlandse concurrentiepositie en
ons vestigingsklimaat. Juist nu tonen deze instrumenten hun waarde omdat belangrijke
investeringen – ondanks de crisistijd – doorgang vinden en er
tegelijkertijd gewerkt wordt aan economische structuurversterking op de langere
termijn.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 23: Het bevorderen van een tijdig en op de
vraag afgestemd aanbod van ruimte voor kwalitatief goed ingepaste bedrijfslocaties
en 80 000 tot 100 000 nieuwe woningen per jaar
 Beleidsresultaten
 In vervolg op het kabinetsstandpunt over het advies van de Taskforce (Her)ontwikkeling
Bedrijventerreinen (Noordanus) is de nieuwe aanpak voor bedrijventerreinen
in 2009 verder ingevuld. Deze is nader uitgewerkt in het Convenant Bedrijventerreinen
2010–2020 dat in november 2009 met provincies en gemeenten is ondertekend.
Naast afspraken over regionale samenwerking zijn hierin ook afspraken opgenomen
over de ruimtelijke planningsopgave en herstructurering van bedrijventerreinen.
Doelstelling is om de herstructurering van 6 500 hectares in 2013 in
uitvoering te hebben. In totaal stelt het Rijk € 400 mln beschikbaar
voor de herstructureringsopgave. Ook is in 2009 de Handreiking Uitvoeringsstrategie
Bedrijventerreinen opgesteld door Rijk, provincies en gemeenten. Deze bevat
concrete handvatten voor het uitvoeren van de afspraken uit het convenant
door provincies en gemeenten.
 Met de toekenning van FES-middelen voor «Nota Ruimte»-projecten,
projecten in het kader van de motie «Van Heugten» en het Topper-budget,
kreeg de herstructurering van verouderde bedrijventerreinen in 2009 een forse
impuls.
 Beleidsconclusies en consequenties
 In 2009 heeft EZ in nauwe samenwerking met VROM grote voortgang geboekt
bij het tot uitvoering brengen van de nieuwe kabinetsaanpak. De implementatie
ligt op koers. Om te kunnen realiseren dat in 2013 6 500 hectares herstructurering
in uitvoering zijn, zullen provincies in samenwerking met (regionaal samenwerkende)
gemeenten voor 1 april 2010 deze landelijke herstructureringsopgave uitwerken
in provinciale herstructureringsprogramma’s.
 
 De decentralisatie van de middelen op de begroting van EZ (€ 107,6
mln) is hieraan gekoppeld. Met de financiële impuls voor de herstructurering
kunnen decentrale overheden de publieke onderdelen van herstructureringsprojecten
naar voren halen. Dit biedt dus kansen voor de herstructurering in tijden
van economische crisis. Tegelijkertijd zijn er wel negatieve signalen: beleggers
en ontwikkelaars nemen minder risico, gemeenten moeten bezuinigen en veel
ondernemers voeren een overlevingsstrijd. Dit legt een druk op de grondopbrengsten
die nodig zijn om herstructurering te financieren.
 Beleidsprogramma
 Project Nederland Ondernemend Innovatieland
 Beleidsresultaten
 De interdepartementale programmadirectie Kennis en Innovatie is ingesteld
om uitvoering te geven aan het project Nederland Ondernemend Innovatieland.
Met dit project bevordert het kabinet de benutting van kennis en ondernemerschap
in uiteenlopende sectoren. Het oplossen van maatschappelijke vraagstukken
en het versterken van economische concurrentiekracht staat centraal.
 
 In 2009 zijn de Maatschappelijke Innovatieagenda’s (MIA’s)
voor energie, gezondheid, veiligheid en water in uitvoering genomen. Met uiteenlopende
initiatieven, zoals innovatievouchers, prijsvragen, tenderregelingen en subsidies,
krijgen organisaties en ondernemingen kansen om met nieuwe producten, diensten
en technologieën oplossingen voor maatschappelijke problemen te ontwikkelen.
Ook zijn in 2009 twee nieuwe MIA’s opgezet: voor onderwijs en voor duurzame
agro- en visserijketens.
 
 Het project Nederland Ondernemend Innovatieland houdt zich ook bezig met
het aanpakken van generieke knelpunten voor innovatie die dwars door alle
maatschappelijke sectoren heen lopen. Zo is in 2009 de Landelijke Commissie
Valorisatie opgericht, waarin partijen zich hebben verenigd voor de uitvoering
van de agenda «Kennis moet circuleren».
 Voorts wordt met de Taskforce Technologie, Onderwijs en Arbeidsmarkt gewerkt
aan het verminderen van het tekort aan arbeidskrachten in de techniek; na
een positieve evaluatie van de bestaande regionale initiatieven, zijn in 2009
vier nieuwe regio’s toegevoegd.
 
 Maatschappelijke innovaties worden ook gestimuleerd door de overheid in
te zetten als klant of vragende partij, door innovatiegericht inkopen te bevorderen
en met inzet van het Small Business Innovation Research (SBIR) programma.
In 2009 werd, in reactie op de motie Aptroot Besselink, een brief aan de Tweede Kamer gestuurd waarin 20 voorbeelden van
innovatiegericht inkopen zijn gepresenteerd en een toelichting is gegeven
op de rijksbrede indicator innovatiegericht inkopen, die is opgenomen in de
begroting 2010. In de periode 2004–2009 zijn er 19 SBIR’s opgestart.
Eind 2009 waren reeds 10 SBIR’s voor 2010 in voorbereiding. Dit zet
de SBIR-teller op 29. De verwachting voor 2010 is nog vier additionele SBIR’s.
Hieruit blijkt dat het MKB goed wordt bereikt.
 Beleidsconclusies en consequenties
 De voortgang van dit beleidsprogramma ligt op koers. In 2009 zijn alle
voorgenomen resultaten gerealiseerd.
 Beleidsprioriteit II: EZ zorgt ervoor dat consumenten
sterker staan en hun recht kunnen laten gelden
 EZ draagt via een goede marktordening, adequaat mededingingsbeleid en
een stevig markttoezicht bij aan een verbetering van de werking van markten
in Nederland en Europa. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de positie
van de consument. EZ is actief betrokken bij de ontwikkeling van het Europese
consumentenbeleid en zet met de Consumentenautoriteit en andere toezichthouders
in op nationaal consumentenbeleid. Ook is EZ verantwoordelijk voor de consumentbelangen
op specifieke markten zoals de energie- en telecommarkt.
 Doelstelling: Met vertrouwen de markt op
 Beleidsresultaten
 ConsuWijzer is het gezamenlijk informatieloket van de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa), Onafhankelijke Post en Telecom Autoriteit (OPTA) en de Consumentenautoriteit
(CA). Het loket heeft als doel consumenten op een laagdrempelige manier goed
te informeren over hun rechten en plichten bij de aankoop van producten en
diensten. In 2009 zijn er ruim 106 000 directe contacten geweest tussen
consumenten en ConsuWijzer per telefoon, email of post. Bezoekers van ConsuWijzer
geven het loket gemiddeld een 7,3 als waardering voor de geboden informatie
en verleende service. De website van ConsuWijzer is in 2009 ruim twee miljoen
keer bezocht, waarbij de voorbeeldbrieven voor consumenten 235 000 maal
zijn geraadpleegd. Via Postbus 51 is ConsuWijzer in het voorjaar van 2009
vier weken lang onder de aandacht gebracht van het Nederlandse publiek.
 De Consumentenautoriteit (CA) houdt toezicht op grond van de Wet handhaving
consumentenbescherming, inclusief de Wet oneerlijke handelspraktijken, en
treedt op tegen collectieve inbreuken op consumentenrechten. Zij heeft daarvoor
in januari 2009 haar agenda met prioritaire aandachtsgebieden openbaar gemaakt. In 2009 legde de CA vijf bestuursrechtelijke sancties
op, onder meer voor overtreding van de regels door aanbieders van SMS-diensten.
Ook zijn 14 verzoekschriftprocedures bij de rechtbank gevoerd om inbreuken
op het consumentenrecht te beëindigen en zijn door bedrijven drie openbare
toezeggingen gedaan om bepaalde gedragingen te beëindigen. De meeste
overtredingen worden via informele handhaving beëindigd. In 2009 zijn
in totaal 112 toezichtsonderzoeken gestart, waarvan 40% naar aanleiding
van verzoeken uit het buitenland. In 2009 werden 115 onderzoeken afgerond.
 Beleidsconclusies en consequenties
 In de tweede helft van 2009 is de beperkte evaluatie van de Wet handhaving
consumentenbescherming gestart. Deze richt zich op de ervaringen met het zogenaamde
duale stelsel, waarbij de CA sommige wettelijke bepalingen door middel van
het bestuursrecht moet handhaven en andere langs civielrechtelijke weg. Ook
wordt een voorstel tot wijziging van de wet voorbereid om het toezichts- en
handhavingsinstrumentarium van de CA aan te scherpen, met name om agressieve
en/of misleidende wervingsmethoden van bedrijven beter te kunnen bestrijden.
 Doelstelling: Extra ondersteuning van consumenten waar
nodig
 Beleidsresultaten
 In 2009 zijn belangrijke stappen gezet om de positie van de consument
op de telecommarkt te versterken. Sinds juli 2009 is het voor consumenten
eenvoudiger om over te stappen naar een andere aanbieder. Door een wijziging
in de Telecommunicatiewet zijn aanbieders van telecommunicatie en digitale
en analoge televisie verplicht om consumenten na de initiële contractperiode
een opzegtermijn van maximaal één maand aan te bieden.
 
 In oktober is het wettelijke «Bel-me-niet-register» ingevoerd,
welke door consumenten is gekozen als beste product van 2009 in de jaarlijkse
verkiezing van de Consumentenbond. Het register moet ertoe leiden dat er een
einde komt aan de overlast van ongevraagde telefoontjes. Consumenten die in
het register zijn ingeschreven, mogen niet langer worden gebeld door bedrijven
of organisaties die hun producten of diensten aanbieden. Sinds
de start hebben al meer dan 1 miljoen mensen zich laten registreren. Samen
met de mensen die al stonden ingeschreven bij de Stichting Infofilter, stond
de teller van het register aan het eind van 2009 al op ruim 4 miljoen mensen.
OPTA kan bedrijven en organisaties die zich niet houden aan de nieuwe regels
voor telemarketing een boete opleggen van maximaal € 450 000.
 
 Met de telecomsector zijn afspraken gemaakt om de overstapdrempels bij
breedband internet aan te pakken.
 Daarbij zou het eind 2008 zo ver zijn dat in minimaal 95% van de
gevallen de overstap plaatsvindt op de afgesproken dag en er maximaal 24 uur
sprake is van dienstonderbreking. Deze doelstelling is, ondanks inspanningen
van de sector, nog niet gehaald. Wel is er volgens OPTA en TNO, dat onderzoek
heeft gedaan naar de klanttevredenheid, een daling van het aantal klachten.
In het tweede kwartaal van 2010 komt de sector met een tweede meting van de
prestaties bij de overstap.
 
 Consumentenproblemen rond het gebruik van 0900-nummers zijn in 2009 verder
aangepakt, met onder meer een verplichte geschillencommissie die in juli 2009
van start is gegaan. Over de aanpak van deze problemen is de Tweede Kamer
in september jl. geïnformeerd.
 
 Op 1 april 2009 is de nieuwe Postwet in werking getreden, waarmee ook
het laatste deel van de postmarkt – voor brieven tot 50 gram –
is opengesteld voor andere postvervoerbedrijven dan TNT. Door de opheffing
van dit monopolie nemen de keuzemogelijkheden voor burgers, bedrijven en goede
doelen organisaties toe, kunnen zij goedkoper post versturen en ontstaan kansen
voor nieuwe bedrijven. Een belangrijke voorwaarde voor volledige opening van
de postmarkt was het zeker stellen van aanvaardbare arbeidsvoorwaarden in
de postsector. Het kabinet heeft hiertoe voorzien in een Algemene Maatregel
van Bestuur. Deze geeft de ruimte aan sociale partners om onder eigen verantwoordelijkheid
de arbeidsvoorwaarden te regelen, maar werkt als stok achter de deur in het
geval dat dit niet gebeurt.
 Beleidsconclusies en consequenties
 In 2009 is de gedragscode SMS-diensten geëvalueerd, waaruit blijkt
dat de code niet goed werkt en aanscherping behoeft. In aanvulling op een
door de sector aan te scherpen gedragscode wordt wetgeving voorbereid, waarin
voorwaarden worden verbonden aan de mogelijkheid van operators om voor derden,
bijvoorbeeld sms-contentaanbieders, de incassofunctie te vervullen. De Tweede
Kamer is begin 2010 geïnformeerd over de aanpak van deze problematiek.
 Beleidsprioriteit III: EZ zorgt ervoor dat onze energie
schoon en zeker is en onze telecommunicatie veilig en betrouwbaar
 EZ is binnen het kabinet hoofdverantwoordelijk voor de sectoren energie
en telecom. Deze netwerksectoren zijn van vitaal belang voor het functioneren
van de Nederlandse economie.
 Beleidsprogramma
 Doelstelling 22: Het stimuleren van duurzame consumptie
en productie & Project Schoon en Zuinig:
 Beleidsresultaten
 De ministeries van VROM en EZ zijn tezamen verantwoordelijk voor de uitvoering
van het werkprogramma Schoon en Zuinig. In dit werkprogramma zijn drie milieudoelen
geformuleerd: 30% reductie van CO2-emissies ten opzichte van 1990,
een aandeel van 20% duurzame energie in 2020 en een besparingstempo
van 2% per jaar vanaf 2010. EZ is met het Ministerie van V&W verantwoordelijk
voor de realisatie van het aandeel duurzame energie en is sectoraal verantwoordelijk
voor energiebesparing in de sectoren industrie en energie.
 
 In 2009 is de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) voor
de tweede keer opengesteld, waarbij ook het nuttig gebruik van warmte voor
het eerst expliciet wordt gestimuleerd. Eind 2009 is conform het aanvullend
beleidsakkoord extra budget uitgetrokken windenergie op zee, waarbij grote
windparken met grotere en «near shore» turbines worden ondersteund.
In 2009 zijn subsidies toegekend voor een totaalproductie van 604 Megawatt
aan duurzame energie, wat overeenkomt met het jaarlijkse energiegebruik van
zo’n 700 000 huishoudens.
 
 Gebleken is dat de vergunningverlening voor windprojecten niet snel genoeg
van de grond komt. In juni 2009 is daarom het nationaal plan van aanpak windenergie
gepubliceerd, gericht op versnelling van de vergunningverlening. Ook het wegnemen
van knelpunten die voortvloeien uit rijksregelgeving (zoals radarverstoring,
geluidsoverlast) en verbetering van de informatievoorziening over windenergie
worden in het plan van aanpak geadresseerd. Een concreet resultaat van het
plan is het feit dat projecten boven de 100 Megawatt onder de Rijkscoördinatieregeling
vallen, wat voor de realisatie een tijdwinst oplevert van 1 tot 2 jaar. Met
het voorstel voor de nieuwe crisis- en herstelwet zullen in de toekomst ook
projecten tussen de 5 en 100 Megawatt onder de provinciale coördinatieregeling
vallen wanneer de gemeente en de initiatiefnemer er niet uit komen.
 
 Met bedrijven zijn middels Meerjaren Afspraken Energiebesparing (MJA’s)
afspraken gemaakt om energiebesparing te bevorderen. Voor middelgrote bedrijven
is het MJA3 van kracht, terwijl voor de kleine bedrijven ondersteuning is
geregeld via het energiecentrum MKB.
 In oktober 2009 is de MJA getekend met de bedrijven die vallen onder het
emissiehandelssysteem (ETS): de MJA-ETS.
 
 Binnen het project Schoon en Zuinig is ook aandacht voor energie-innovatie.
Naast de «reguliere» Energie Onderzoekstrategie (EOS) geeft het
kabinet in de periode 2008–2012 een additionele impuls van € 438
mln voor de introductie van duurzame energietechnologie in de markt. Hiervoor
is een aantal thematische programma’s voor energie-innovatie ingesteld
met een totaal budget van € 284 mln. In 2009 zijn regelingen opengesteld
voor de ondersteuning van onder meer biobased economy, elektrisch rijden,
procesintensificatie, duurzame warmte, wind op zee, aardwarmte en procesvernieuwing
in de staalproductie. Het resterende budget wordt in 2010 ingezet op 4 programma’s:
biobased economy, gebouwde omgeving, industriële energiebesparing en
wind op zee. 
 Beleidsconclusies en consequenties
 Uit recent onderzoek door de bureau’s ECN en PBL blijkt dat de (tussentijdse)
resultaten achterblijven bij de milieudoelstellingen van het werkprogramma
Schoon en Zuinig:
 – Het aandeel duurzame energie bedraagt in 2020 circa 15,5%
in plaats van de beoogde 20%. De Europese doelstelling voor Nederland
(14% conform de EU-definitie voor duurzame energie) wordt naar verwachting
wel gerealiseerd.
 – Er is een beleidstekort van circa 70 petajoules bij energiebesparing
in de sector industrie.
 – De CO2-reductie bij niet-ETS bedrijven wordt bij de nationale
doelstelling – minus 30% ten opzichte van 1990 – niet gehaald.
De EU-doelstelling wordt wel gerealiseerd.
 
 Bezien moet worden op welke kosteneffectieve wijze het aandeel duurzame
energie (EU-doel) bij voorkeur kan worden behaald. Daarbij zal ook de SDE-regeling
in haar huidige vorm moeten worden betrokken. De in het Aanvullend Beleidsakkoord
afgesproken nieuwe financiering van de SDE, via een opslag op de energieprijzen,
dient nader te worden bezien. Door de grote complexiteit en de benodigde politieke
besluitvorming lijkt invoering van de opslag per 1 januari 2011 niet langer
haalbaar.
 Doelstelling: Zekerstellen van voldoende betaalbare energie
 Beleidsresultaten
 Voor het energiebeleid van het kabinet zijn – naast schoon –
betrouwbaar en betaalbaar de trefwoorden. De liberalisering van de gas- en
elektriciteitsmarkt was een belangrijke stap naar betaalbaarheid. In 2009
is de beoordeling van de splitsingsplannen van de energiebedrijven afgerond
en heeft EZ zich ingezet om de markten dusdanig nader te ordenen dat afnemers
(burgers en bedrijven) profiteren van effectieve concurrentie. Ruim 9%
van de huishoudens stapte in 2008 over naar een andere energieleverancier,
in 2006 was dat nog zo’n 5%. Volgens de Energiekamer zette deze
stijging in 2009 door.
 
 Per 1 januari 2009 is het capaciteitstarief ingevoerd, een van de maatregelen
om de werking van de gas- en elektriciteitsmarkt structureel te verbeteren.
Dit tarief is ingevoerd, omdat met name de capaciteit van de geïnstalleerde
aansluiting de kosten voor het netwerkbedrijf bepaalt. Ook wordt de administratie
op deze manier eenvoudiger en is er minder dataverkeer nodig tussen de netbeheerder
en de leverancier.
 
 Voorzieningszekerheid is een belangrijke doelstelling van het energiebeleid.
Omdat in toenemende mate energie uit het buitenland geïmporteerd wordt,
zijn goede relaties op overheidsniveau met de leveranciers essentieel. In
2009 is weer veel aandacht besteed aan bilaterale energiediplomatie, het ging
met name om de landen Algerije, Angola, China, Egypte, Kazachstan, Noorwegen,
Rusland, Turkije en de Verenigde Staten. Met diverse van deze landen werden
in 2009 samenwerkingsverbanden en Memoranda of Understanding op energiegebied
afgesloten. In EU-verband werd in 2009 de tweede Strategic Energy Review (SER-2)
besproken. De gascrisis tussen Oekraïne en Rusland heeft geleid tot meer
aandacht voor een goede energie-infrastructuur met financiële steun vanuit
Europese middelen. Daarnaast is met Oekraïne en Moldavië overeengekomen
dat zij lid worden van de Energiegemeenschap zodra hun binnenlandse
gaswetgeving is aangepast. Europees overleg heeft in 2009 verder geresulteerd
in een «early warning mechanism» tussen Rusland en de EU.
 
 In de energiefora op multilateraal niveau heeft Nederland een actieve
rol vervuld. In 2009 werd Nederland gekozen tot «co-host» van
de ministeriële bijeenkomst van het International Energy Forum (IEF)
in Koeweit in 2012. Dit betekent dat Nederland na de eerstvolgende ministeriële
bijeenkomst in Mexico zal toetreden tot de «executive board» van
het IEF. Het IEF is de enige organisatie waar producerende en consumerende
landen met elkaar spreken over ontwikkelingen op de energiemarkt. Binnen het
International Energy Agency (IEA) liep in 2009 een strategische discussie
over het nauwer betrekken van opkomende economieën als China, India en
Rusland. Er is een actieprogramma aangenomen waarin internationale samenwerking
bij de verduurzaming van de economie, ook met het oog op klimaatdoelstellingen,
een belangrijke plaats inneemt. In 2009 is ook Nederland waarnemend lid geworden
van het «Gas Exporting Countries Forum» dat gericht is op het
delen van kennis en ervaring met andere gasproducerende landen.
 
 Ook op nationaal niveau zijn belangrijke stappen gezet met het oog op
voorzieningszekerheid. Het tijdig realiseren van voldoende energie-infrastructuur
(hoogspanningsverbindingen, gaswinning, gasleidingen etc.) en productiecapaciteit
is daarbij essentieel. Dankzij een wijziging van de Elektriciteits-, Mijnbouw-
en Gaswet is sinds 1 maart 2009 de Rijkscoördinatieregeling van toepassing
op energie-infrastructuurprojecten van nationaal belang. Dit betekent dat
bij grote projecten op een efficiëntere en snellere manier besluiten
kunnen worden genomen, zonder dat dit de rechtsbescherming aantast. In 2009
heeft EZ de regie gevoerd over vier ruimtelijke ontwikkelingstrajecten voor
de aanleg van hoogspanningsnetwerken: Randstad 380kV, Borssele-Geertruidenberg,
Noord Nederland en Doetinchem-Wesel. Dat houdt in dat EZ zorg draagt voor
de ruimtelijke besluitvorming, een gecoördineerde vergunningverlening
en een integrale afweging van publieke belangen. In 2009 is ook het Derde
Structuurschema Elektriciteitsvoorziening vastgesteld, waarmee op hoofdlijnen
ruimte is gereserveerd voor hoogspanningsverbindingen en productielocaties
voor elektriciteitscentrales van 500 MW en meer.
 
 EZ zet zich in voor de ontwikkeling van de Gasrotonde met de ambitie om
van Nederland een centrale handelsplaats voor gas te maken. In 2009 werd de
Tweede Kamer in een voortgangsrapportage geïnformeerd over de stand van
zaken ten aanzien van de Gasrotonde. In 2009
zijn, via aanpassingen in de Gas-, Elektriciteits- en Mijnbouwwet, maatregelen
genomen om de werking van de gasmarkt te verbeteren en investeringen in gasopslagcapaciteit
te stimuleren. Om een grotere diversificatie te bereiken in de aanvoerroutes
en leveranciers, is in 2009 gekozen voor meer focus op de relatie met gasproducerende
landen als Rusland, Algerije, Angola en Kazachstan. In 2009 is onder de Rijkscoördinatieregeling
de eerste stap gezet voor gasopslag onder het Bergermeer.
 Beleidsconclusies en consequenties
 In 2009 zijn de onderhandelingen over het derde Brusselse energiepakket
afgerond. In september 2009 zijn de nieuwe energierichtlijnen gepubliceerd,
die gericht zijn op een beter werkende interne markt voor gas en elektriciteit.
Belangrijke doelen zijn meer keuzevrijheid voor consumenten en bedrijven,
het stimuleren van nieuwe bedrijvigheid en bevordering van grensoverschrijdende
handel. In 2010 wordt verder gewerkt aan omzetting van de richtlijn in nationale
wetgeving.
 Doelstelling: Veilige en betrouwbare elektronische communicatie
 Beleidsresultaten
 Uit internationale benchmarkstudies blijkt dat het kabinet goed op weg
is om de ambities uit de in 2008 gepresenteerde ICT Agenda
2008–2011 te realiseren. Nederland
behoort tot de internationale top waar het de beschikbare ICT-infrastructuur,
de toepassing van ICT door consumenten en bedrijven en het zakelijk gebruik
van internet (bankieren, e-shoppen) aangaat. Ook de overheid kan een belangrijke
bijdrage leveren, bijvoorbeeld als«launching customer». In 2009
is gestart met het eFactureren aan de overheid op basis van een open standaard.
De eerste digitale factuurstromen aan de overheid komen daarmee op gang, maar
het blijkt dat overheden eFactureren in een laag tempo doorvoeren. Daarom
zijn aanvullende interventies voorbereid die in 2010 worden uitgevoerd.
 
 Het EU-regelgevend kader voor de elektronische communicatiesector bepaalt
in belangrijke mate het nationale regelgevend kader. Eind 2009 is overeenstemming
bereikt tussen de Raad en het Europees parlement over de noodzakelijke wijzigingen
in de regelgeving voor de elektronische communicatiesector. Belangrijke onderwerpen
zijn flexibilisering van het spectrumbeleid, versterking van de harmonisatie
van beleid en toezicht en betere bescherming van consumenten. De wijzigingen
moeten voor mei 2011 worden geïmplementeerd in de Telecommunicatiewet.
 
 In 2009 heeft het programmabureau «Nederland Open in Verbinding»
(NOiV) overheidsorganisaties volop gesteund en gefaciliteerd bij uitvoering
van het gelijknamige actieplan. De resultaten van het actieplan worden gemeten
via een monitor die eind 2009 voor de tweede keer uit kwam. Daaruit blijkt
dat er belangrijke voortgang is geboekt. Bijna 50% van de overheidsorganisaties
heeft of ontwikkelt een implementatiestrategie voor «open source software»;
bij ministeries is dat zelfs 100%.
 
 Om meer ruimte te creëren voor mobiel breedband, is EZ in 2009 gestart
met de aanvraagprocedure voor de 2,6 GHz-veiling. Met de frequenties in dit
bereik kunnen (nieuwe) marktpartijen tal van (extra) diensten aanbieden zoals
mobiel breedband internet (WIMAX). Ook kunnen de frequenties gebruikt worden
voor LTE (Long Term Evolution), een snelle variant van UMTS. In oktober 2009
zijn de veilingregels gepubliceerd.
 De commerciële vergunningen voor zowel de FM als de middengolf (AM) –
die in september 2011 aflopen – worden met 6 jaar verlengd. Hieraan
is wel de voorwaarde verbonden om in deze periode ook uit te zenden via de
zogenaamde TDAB-frequenties (etherruimte voor mobiele digitale radio en televisie).
In februari 2009 zijn ook twee frequentievergunningen verleend voor digitale
omroep via TDAB. Met dit beleid wordt de digitalisering van de etherradio
mogelijk gemaakt.
 
 In 2009 werd de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven in de strijd
tegen cybercrime versterkt. In het door EZ aangestuurde NICC-programma (Nationale
Infrastructuur ter bestrijding van Cybercrime) werkten banken en de overheid
nauw samen bij de aanpak van «phishing sites» en is de kiem gelegd
voor de gedragscode «Notice-and-Take-down», die partijen nu hanteren
om illegale sites te verwijderen. Vanuit het Nationaal Continuïteitsoverleg
Telecommunicatie is de aansluiting van de telecomsector op het Alerteringssysteem
Terrorismebestrijding en het Informatieknooppunt Cybercrime gerealiseerd.
Eind 2009 werd het publiek-private Platform Internetveiligheid gelanceerd.
De Wet bewaarplicht telecommunicatie is in september 2009 in werking getreden.
Deze wet ondersteunt de criminaliteitsbestrijding door de overheid en daarmee
indirect ook de internetveiligheid.
 Beleidsconclusies en consequenties
 Het aspect van privacy blijkt in veel toepassingen van ICT in een netwerk
van samenwerkende partijen de nodige aandacht te vragen. Dit vergt per definitie
veel afstemming en sturing, maar ook een goed gezamenlijk beeld van waar samen
aan wordt gewerkt. Daarom zal EZ zich in de komende periode blijven inzetten
voor een goede discussie rondom privacy-onderwerpen die een relatie hebben
met ICT. Onderzocht zal worden welke instrumenten bij concrete toepassingen
ingezet kunnen worden. Dit om beter te kunnen bepalen wat de mogelijke gevolgen
zijn voor de privacy en hoe deze kunnen worden afgewogen tegen de voordelen
die met de invoering van het product of de dienst worden beoogd. Daarbij zal
ook de communicatie over de verantwoordelijkheden van zowel gebruikers als
aanbieders van diensten aan de orde komen.
 Kerncijfers 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Macro-economische
ontwikkelingen
 
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Feitelijke groei BBP
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB, CEP, Voorlopige ramingscijfers 2010
en 2011
 
 3,5%
 2%
 – 4%
 
 
 
 Arbeidsproductiviteit per gewerkt uur in de
marktsector (groei)
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB, CEP, Voorlopige ramingscijfers 2010
en 2011
 
 1,8%
 0,9%
 – 2,6%
 
 
 
 Groei bedrijfsinvesteringen
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB, CEP, Voorlopige ramingscijfers 2010
en 2011
 
 4,8%
 7%
 – 17,5%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het Nederlandse bedrijfsleven
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Totaal aantal bedrijven in Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: EIM, kennissite MKB en Ondernemerschap
 
 810 049
 830 155*
 832 253*
 
 
 
 Aantal starters **
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: EIM, kennissite MKB en Ondernemerschap
 
 69 633
 79 263*
 75 271*
 
 
 
 Aantal bedrijfsbeëindigingen
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: EIM, kennissite MKB en Ondernemerschap
 
 49 796
 50 567*
 61 626*
 
 
 
 Percentage MKB bedrijven dat de laatste drie
jaar nieuwe producten op de markt heeft gebracht
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: EIM, kennissite MKB en Ondernemerschap
 
 33%
 27%
 30%*
 
 
 
 Aantal internationaal opererende bedrijven
in Nederland (Ondernemingen die importeren en/of exporteren.)
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 113 987
 121 279
 118 081
 
 
 
 
 * Voorlopige cijfers (stand medio februari 2010)
 ** Definitie volgens het EIM: het beginnen van een nieuwe economische
activiteit door een man/vrouw die nog geen onderneming heeft.
 Inzet EZ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatie (beleidsartikel 2)
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Aantal verstrekte innovatievouchers
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 5 800
 8 000
 8 177
 
 
 
 Verzilveringspercentage van in voorafgaande
jaar verstrekte vouchers
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 56%
 58%
 62%
 
 
 
 Aantal IPC’s
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 3
 29
 24
 
 
 
 Aantal deelnemende bedrijven IPC’s
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 65
 718
 623
 
 
 
 Aantal verstrekte innovatiekredieten
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 nvt
 10 (€ 19 mln)
 26 (€ 38 mln)
 
 
 
 Aantal bedrijven dat gebruik maakt van WBSO
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 13 030
 13 450
 16 620
 
 
 
 Innovatieprogramma’s: deelnemende bedrijven
en instellingen
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 1 000
 1 500
 2 500
 
 
 
 Aantal gestarte SBIR-projecten
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 19
 46
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiering (beleidsartikel 3)
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Aantal verstrekte garanties BBMKB
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 3 376
 2 915
 2 442
 
 
 
 Bedrag aan garanties Groeifaciliteit
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 € 10 mln
 € 23 mln
 € 10 mln
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regionale economische structuurversterking
(beleidsartikel 3)
 
 
 
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Aantal projecten Pieken in de Delta
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 
 68
 77
 41 (1e tender)
 
 
 
 Realisatie geherstructureerde bedrijventerreinen
per 31 december (cumulatief)*
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Nicis Institute,
Voortgang bedrijventerreinenbeleid over het jaar 2008 (2009)
 499 hectare (14% van einddoel)
 835 hectare (24% van einddoel)
 1 547
hectare (44% van einddoel)
 Nog niet bekend
 
 
 
 Realisatie nieuwe bedrijventerreinen per 31
december (cumulatief)*
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Nicis Institute,
Voortgang bedrijventerreinenbeleid over het jaar 2008 (2009)
 356 hectare (5% van einddoel)
 279 hectare** (4% van einddoel)
 815 hectare
(12% van einddoel)
 Nog niet bekend
 
 
 
 
 * De cijfers voor 2006, 2007 en 2008 zijn geactualiseerd. De cijfers voor
2009 zijn in april 2010 beschikbaar.
 ** De daling in het aantal gerealiseerde projecthectaren van nieuwe terreinen
over het jaar 2007 wordt veroorzaakt door ontwikkelingen rond het terrein
Kloosterstraat te Den Bosch. Na aankoop is het 77 ha grote terrein als gerealiseerd
opgevoerd bij de monitor over 2006. De bestemming van het aangekochte terrein
is door de gemeenteraad in 2007 veranderd in natuurgebied, waarna het niet
meer kon worden opgevoerd bij de monitor over 2007.
 Aantal bezoeken Antwoord voor Bedrijven maart 2008 –
december 2009 (beleidsartikel 3)
 
 Bron: Antwoord voor Bedrijven 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Duurzame energie (beleidsartikel 4)
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Toegekende SDE-subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: TK 2008–2009, 31 239,
nr.43 www.ecn.nl
 
 Niet
van toepassing
 215 Megawatt
 640 Megawatt1
 
 
 
 
 
 1. Betreft SDE 2009. Hiervan is per medio februari 2010
circa 210 MW gecommitteerd en is 430 MW nog in behandeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Internationaal (beleidsartikel 5)
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Aantal economische missies
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 6
 16
 16
 
 
 
 Aantal bedrijven dat dankzij Programma
Starters Buitenland (PSB) internationaal is gaan ondernemen
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 335
 349
 434
 
 
 
 Omvang aangetrokken investeringen
(NFIA)
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 € 578 mln (155 projecten)
 € 667 mln (182 projecten)
 € 3 140 mln (155 projecten)
 
 
 
 Aantal unieke Nederlandse bedrijven
dat in het klantenbestand van de EVD staat ingeschreven en één
of meer producten afneemt
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 42 018
 51 018
 58 016
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ICT (beleidsartikel 10)
 
 
 
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Aantal projecten Maatschappelijke sectoren
en ICT
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Actieprogramma M&ICT
 
 10
 22
 16
 
 
 
 
 BELEIDSARTIKELEN
 Artikel 1. Goed functionerende economie
en markten in Nederland en Europa
 Algemene beleidsdoelstelling
 Het versterken van het duurzaam economisch groeivermogen in Nederland,
door bevordering van het functioneren van de economie en markten.
 
 Tijdens de crisis was ondersteuning van de economische conjunctuur van
essentieel belang. Op verschillende terreinen werkte EZ aan het dempen van
de effecten van de crisis op korte termijn door het aanpakken van knelpunten
voor bedrijven, met tegelijkertijd aandacht voor duurzaam economisch groeivermogen
op lange termijn.
 
 Bij al deze initiatieven heeft de aanpak van bedrijfstakbrede problemen
centraal gestaan en is steun aan individuele bedrijven vermeden conform de
visie, die EZ in 2009 heeft geformuleerd. Knelpunten zijn aangepakt via generiek
beleid om de bedrijvigheid op gang te houden en het groeivermogen van de economie –
en daarmee onze welvaartsontwikkeling en grondslag voor sociale voorzieningen –
te versterken.
 
 Naast de focus op de crisis bleven ook uitdagingen voor Nederland op de
langere termijn bestaan. EZ heeft ter bevordering van de mededinging een aantal
wijzigingen in de Mededingingswet doorgevoerd en gewerkt aan een wetsvoorstel
nieuwe Aanbestedingswet. Daarnaast heeft EZ de positie van de consument versterkt
onder andere door uitvoering te geven aan de Agenda Telecomconsument en te
investeren in uitbreiding van het aantal geschillencommissies. EZ heeft in
interdepartementaal overleg mede vorm gegeven aan de maatregelen uit het Aanvullend
Beleidsakkoord die bijdragen aan duurzame welvaartsgroei en de houdbaarheid
van ons sociaal stelsel.
 Externe factoren
 Ondanks de vele maatregelen, die de overheid heeft getroffen heeft de
mondiale crisis toch een zware wissel getrokken op de economische ontwikkeling
in 2009. De wereldhandel zakte in en de werkloosheid nam geleidelijk toe.
Hierdoor werd het jaar 2009 gekenmerkt door een ongekende terugval van het
bbp en een sterk oplopend begrotingstekort. Mede dankzij de door tal van overheden
genomen stimuleringsmaatregelen werd een verdere economische verslechtering
echter in de loop van het jaar een halt toegeroepen. De wereldhandel en de
industriële productie lieten eind 2009 een beginnend herstel zien, maar
het ingezette herstel bleef broos.
 
 De uitvoering van de Lissabonstrategie op Communautair niveau en in andere
lidstaten draagt indirect bij aan het verwezenlijken van duurzame economische
groei in Nederland. Dit gaat onder meer om de inzet van lidstaten ten aanzien
van het behalen van de Lissabondoelstellingen. De Lissabonstrategie heeft
een tweeledig positief effect gehad op de algemene doelstelling. De relatieve
achterstand op het terrein van investeringen in R&D is ten opzichte van
de VS en Japan verminderd. Dit heeft een positief effect op het duurzaam economisch
groeivermogen van Nederland, ondanks dat de resultaten in de Europese landen
nog steeds achterblijven bij de doelstelling en, vooral in de private sector,
ver achterblijven bij de VS, Japan en Korea.
 Ook wordt de economische groei indirect positief beïnvloed door de
voortgang op Communautair niveau ten aanzien van de Lissabonstrategie. Zo
is het afgelopen jaar, mede dankzij inzet van Nederland, op onder meer drie
terreinen vooruitgang geboekt. Ten eerste bij de uitvoering van de Commissie
agenda voor betere regelgeving, met name met het beperken van onnodige administratieve
lasten. Ten tweede is er een besluit genomen over het EU-octrooi, wat een
goede basis is voor een algeheel politiek akkoord. Een kwalitatief goed en
goedkoop EU-octrooi en een goede, efficiënte octrooirechtspraak is cruciaal
voor de verbetering van het innovatieve klimaat voor bedrijven. Ten slotte
heeft de Europese Raad ook de Europese Blue Card, een werkvergunning voor
hoogopgeleide arbeidskrachten van buiten de EU, aangenomen. Daarmee is een
verdere stap gezet bij de stroomlijning van legale migratie in de Europese
Unie. Al deze beleidsmaatregelen op nationaal en communautair niveau dragen
bij aan het verhogen van het structurele groeivermogen van de EU, en dus indirect
aan dat van Nederland. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 
 Potentiële economische groei
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Ambitie: CPB, Actualisatie Economische
Verkenning 2008–2011, september 2007 en CPB, Economische Verkenning
2008–2011, september 2006
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatiecijfers: OESO Economic Outlook 86,
januari 2010
 
 2,3%
 1,8%
 2,25%
 
 
 
 
 Toelichting
 De ambitie voor de potentiële groei van de totale economie bedraagt
2¼% voor ieder jaar in deze kabinetsperiode. Zij is gebaseerd
op de middellange termijn-raming in de economische verkenning van het CPB
(MLT) en bestaat uit een structurele productiviteitsgroei van 1¾%
per jaar en een structurele groei van de werkgelegenheid van ½%
per jaar. De gerealiseerde structurele groei in 2009 is door de kredietcrisis
achtergebleven bij de raming. De gevolgen van de kredietcrisis op de structurele
groei zijn overigens nog met grote onzekerheid omgeven. In maart 2010 publiceert
het CPB een nieuw MLT.
 Budgettair gevolgen van het beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 1: Goed functionerende economie
en markten in Nederland en Europa (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 74 781
 
 
 76 631
 
 
 74 879
 
 
 79 986
 
 
 81 320
 
 
 – 1 334
 
 
 
 
 Programma gerelateerde verplichtingen
 
 
 22 058
 
 
 18 698
 
 
 18 017
 
 
 18 853
 
 
 20 509
 
 
 – 1 656
 
 
 
 Markt en spelregels
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 2 Optimale marktordening en mededinging bevorderen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage Metrologie
 14 631
 14 689
 14 779
 15 024
 14 634
 390
 
 
 – Raad Deskundige Nationale Standaard
 56
 203
 65
 68
 57
 11
 
 
 – Markt en Overheid
 
 
 
 
 900
 –  900
 
 
 – Bijdrage diverse instituten
 2 404
 1 334
 1 353
 1 316
 1 329
 –  13
 
 
 OD 3:Positie van de consument versterken
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Prijzenwet
 1 505
 
 
 
 
 
 
 
 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Onderzoek en Opdrachten DG Economische Politiek (DGEP)
 3 462
 2 472
 1 820
 2 445
 3 589
 – 1 144
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaat gerelateerde verplichtingen
 
 
 52 723
 
 
 57 933
 
 
 56 863
 
 
 61 131
 
 
 60 811
 
 
 320
 
 
 
 – Personeel DG EP
 7 574
 7 564
 7 797
 8 031
 9 238
 – 1 207
 
 
 – Apparaatsuitgaven NMa/Dte
 41 093
 45 288
 44 191
 47 602
 45 078
 2 524
 
 
 – Apparaatsuitgaven Consumentenautoriteit
 4 056
 5 081
 4 875
 5 498
 6 495
 –  997
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 66 933
 
 
 79 271
 
 
 77 264
 
 
 80 377
 
 
 82 964
 
 
 – 2 587
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 147 204
 
 
 26 028
 
 
 33 626
 
 
 19 319
 
 
 70 504
 
 
 – 51 185
 
 
 
 – Ontvangsten NMa
 144 617
 22 191
 28 549
 1 638
 41 000
 – 39 362
 
 
 – High Trust
 
 
 
 13 391
 22000
 – 8 609
 
 
 – Apparaatsontvangsten NMa
 
 
 
 230
 
 230
 
 
 – Ontvangsten Dte
 2 576
 2 619
 2 727
 2 855
 4 719
 – 1 864
 
 
 – Fees NMa
 
 1 105
 1 933
 1 197
 2 785
 – 1 588
 
 
 – Diverse Ontvangsten DGEP
 11
 25
 47
 
 
 
 
 
 – Ontvangsten Consumentenautoriteit
 
 88
 371
 9
 
 9
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven NMa/Dte
 Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie is met
name ontstaan door de uitdeling van de loon- en prijsbijstelling (€ 1,6
mln), toevoeging van middelen in 2009 voor uitvoering van nieuwe wettelijke
taken zoals de Warmtewet (€ 1,8 mln), de Wet Marktmodel Elektriciteit
en Gas (€ 0,8 mln), het Besluit Energiefacturering (€ 0,7
mln), de Beleidsregel private netten (€ 0,2 mln) en het Besluit
Financieel Beheer Netbeheerders (€ 0,6 mln). Deze middelen zijn
binnen de EZ-begroting vrijgemaakt. Hiermee kwam het beschikbare budget bij
tweede suppletore begroting uit op € 50,8 mln.
 Ten opzichte van het beschikbare budget is, zoals toegelicht in de Slotwet,
een onderuitputting gerealiseerd omdat de bezetting van de NMa tijdelijk lager
was dan geraamd als gevolg van later dan verwachte inwerkingtreding van nieuwe
wettelijke taken zoals de Warmtewet (budget is voor het hele jaar toegekend).
Tevens was sprake van moeilijk te vervullen vacatures.
 Ontvangsten NMa
 De lagere realisatie is onder andere het gevolg van een correctie in de
ontvangstenraming bij eerste suppletore in verband met een dubbeltelling.
Bij het toekennen van de high trustraming, is de raming van verwachte
boetes aan de EZ-begroting toegevoegd, maar de reeks van reeds opgelegde boetes
(wat tot dan toe in de begroting stond) niet verlaagd. Met een bijstelling
van € 29,3 mln in 2009 is de dubbeltelling in de ontvangstenbegroting
gecorrigeerd.
 Tevens is in 2009 de raming van eerder opgelegde, nog niet ontvangen boetes
in de bouwsector verlaagd (€ 10,3 mln). De verwachting is dat deze
boetes grotendeels ontvangen zullen worden, zij het later dan verwacht als
gevolg van trager verlopende beroeps- en hoger beroepsprocedures.
 High Trust
 Op basis van de verwachte boeteontvangsten in 2009 van de gezamenlijke
EZ-toezichthouders uit hoofde van «high trust», is de raming bij
najaarsnota 2009 neerwaarts bijgesteld (€ 7,9 mln).
 Markt en spelregels
 Operationele doelstelling 1: Bevorderen van een stabiele
macro-economische omgeving en versterken van de Interne Markt
 In 2009 heeft EZ zich gericht op het aanpakken van de problemen veroorzaakt
door de financiële crisis en het geven van een impuls aan de duurzame
ontwikkeling van de Nederlandse economische structuur.
 
 De Europese maatregelen en de maatregelen van andere landen zijn op de
voet gevolgd. De Europese Raad heeft expliciet bekrachtigd dat de beleidsmaatregelen
als gevolg van het Europees Economisch Herstelplan tijdig, tijdelijk en doelgericht
moeten zijn en op lange termijn bijdragen aan het structureel versterken van
de economie. Voor het behouden en versterken van de welvaartspositie van Nederlandse
(open) economie, zowel binnen en buiten Europa, was het van belang om in deze
tijden vast te houden aan de Interne Markt en Staatssteunregels en inzet te
tonen tegen het opspelen van protectionisme. Mede op instigatie van Nederland
heeft de Europese Raad deze belangen onderstreept. Daarnaast was de EU, mede
dankzij Nederland, in staat tijdens de economische neergang beslissingen te
versnellen. Zo is grote vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de energie-
en duurzaamheidsprojecten uit het Europees Economisch Herstelplan. Dit alles
heeft bijgedragen aan het versterken van het groei en concurrentievermogen
van en binnen de EU.
 
 De open Nederlandse economie maakt dat de Nederlandse burger veel profijt
heeft van de Interne Markt. In 2009 heeft veel nadruk gelegen op de implementatie
van de Dienstenrichtlijn. De Dienstenrichtlijn is gericht op het scheppen
van een vrije dienstenmarkt en bevordert de concurrentie, economische groei
en werkgelegenheid in Europa, en daarmee in Nederland.
 Instrumenten en activiteiten
 Specifieke beleidsacties op Europees niveau ten aanzien
van de crisis
 Om de lidstaten de mogelijkheid te geven adequaat te kunnen reageren op
de uitzonderlijke crisissituatie heeft de Europese Commissie in 2009 de mogelijkheden
voor ondersteuning van het bedrijfsleven via staatssteun tijdelijk iets verruimd.
Zo heeft Nederland gebruik gemaakt van de mogelijkheid tijdelijke beperkte
staatsteun te verlenen (€ 0,5 mln). Daarnaast heeft het kabinet
in de Europese Raden (onder andere in de Europese Raad en de Raad voor Concurrentievermogen)
zich tegen protectionisme uitgesproken en het belang van een
open wereldmarkt uitgedragen. Deze belangen zijn door de Europese Raden onderstreept.
 Lissabonstrategie
 In oktober 2009 hebben de EU-lidstaten een nieuw voortgangsrapport op
het nationale Hervormingsprogramma in het kader van de Lissabonstrategie ingediend
bij de Europese Commissie.. De minister van
Economische Zaken is coördinerend bewindspersoon van deze Nederlandse
Lissabonrapporten. Naar aanleiding van de voortgang in de lidstaten neemt
de Raad op voorstel van de Commissie per lidstaat aanbevelingen en aandachtspunten
aan voor verdere duurzame ontwikkeling. Aanbeveling voor Nederland is vergroting
van het arbeidsaanbod, inclusief het aantal gewerkte uren en aandachtspunt
is verhoging van de R&D-uitgaven. De lidstaten hebben in het voortgangsrapport
ook aandacht besteed aan maatregelen gericht op het tegengaan van de negatieve
effecten van de economische crisis.
 In juni 2009 heeft het kabinet het advies op de opvolger van de Lissabonstrategie
van de Sociaal Economische Raad (SER) ontvangen. De kabinetsreactie op dat
advies is besproken met de Tweede Kamer.
 Interne markt en de Dienstenrichtlijn
 In 2009 lag de nadruk bij het versterken van de interne markt op twee
zaken. Allereerst is met veel inspanning door de interdepartementale Projectgroep
Implementatie Dienstenrichtlijn (EZ, BZK en Justitie) samen met zo’n
600 centrale en decentrale overheden bereikt dat de Dienstenrichtlijn volledig
en tijdig geïmplementeerd is. EZ is eindverantwoordelijk voor dit project
en heeft ondermeer gezorgd voor het tot stand komen van de Dienstenwet, de
Aanpassingswet, en onderliggende lagere regelgeving. Deze bevatten maatregelen
die het voor dienstverleners gemakkelijker maken om te ondernemen. Daarnaast
hebben overheden zelf, waaronder alle gemeenten, hun wet- en regelgeving doorgelicht
en waar mogelijk geschrapt of gewijzigd om administratieve belemmeringen op
te heffen en administratieve lasten te verlagen. Tevens maakt de Dienstenwet
het mogelijk voor dienstverleners om via het Dienstenloket, gebouwd door EZ
en ondergebracht bij Antwoord voor Bedrijven, elektronisch procedures en vergunningen
af te wikkelen tussen ondernemers en overheid. Tenslotte maakt de Dienstenrichtlijn
het mogelijk dat overheden in de Europese Unie via het Interne Markt Informatiesysteem
met elkaar kunnen communiceren, waardoor beter en efficiënter toezicht
mogelijk is.
 Verder hebben de lidstaten op grond van de Verordening inzake wederzijdse
erkenning, die in mei in werking is getreden, een productcontactpunt ingesteld
waar bedrijven informatie kunnen krijgen over de nationale eisen die worden
gesteld aan goederen. Ook het Nederlandse productcontactpunt is ondergebracht
bij Antwoord voor Bedrijven.
 EU-begrotingsevaluatie
 De Europese Commissie heeft afgezien van de EU-begrotingsevaluatie die
voor 2009 was voorzien. EZ heeft samen met FIN en LNV het bureau Copenhagen
Economics de optimale prioritering van de EU-begroting laten onderzoeken.
De uitkomsten van het onderzoek worden meegenomen in de inzet van Nederland
bij de komende EU-begrotingsevaluatie.
 Operationele doelstelling 2: Optimale marktordening en
mededinging bevorderen
 Goed functionerende markten kunnen in belangrijke mate bijdragen aan economische
groei. Daarom bevordert EZ marktwerking en mededinging met onder meer de Mededingingswet,
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) en Aanbestedingswet als belangrijke
instrumenten. De Mededingingswet beoogt de mededinging in Nederland te bevorderen
mede met het oog op het belang van de consument. De NMa houdt toezicht op
de naleving van de Mededingingswet en enkele sectorspecifieke wetten.
 Daarnaast beogen specifieke wetten waaronder de Aanbestedingswet op de
betreffende terreinen mededinging te bevorderen en nemen zij drempels weg
die de optimale marktordening zouden kunnen verstoren. Tevens heeft de Aanbestedingswet
effectieve besteding van het belastinggeld ten doel. In 2009 is de Mededingingswet
aangepast en een nieuw wetsvoorstel Aanbestedingswet opgesteld. Ook werkt
EZ samen met andere departementen aan het verbeteren van de werking van specifieke
markten zoals zorg en pensioenen.
 Instrumenten en activiteiten
 Mededinging
 In 2009 lag de nadruk op mededingingsterrein op een aantal aanpassingen
van de Mededingingswet of daarbij horende lagere regelgeving. Ten eerste is
de aanscherping van de scheiding tussen beleid en uitvoering afgerond. Daartoe
zijn de Richtsnoeren clementie en de Boetecode 2007 van de NMa vervangen door
Beleidsregels van de minister van Economische zaken (zie brief aan TK van
23 september 2009, Kamerstukken II 2009–2010, 24 036, nr. 365).
In de Beleidsregels boetes is ook de high trust benadering voor de NMa ingevuld:
de mogelijkheid voor de NMa om hogere boetes op te leggen, is verruimd. Daarnaast
is in 2009 een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend dat beoogt het recht
van de minister tot afkeuring van uitvoeringsregels van de NMa indien deze
strijdig zijn met de beleidsmatige koers, in de Mededingingswet te regelen.
Nu is dat recht nog opgenomen in onderlinge werkafspraken tussen EZ en de
NMa (het Relatiestatuut).
 Ten tweede zijn in 2009 Beleidsregels van de minister van Economische
Zaken voor combinatieovereenkomsten in werking getreden. Deze bieden –
door middel van voorbeelden – de door marktpartijen gewenste duidelijkheid
over de (on)toelaatbaarheid van combinatieovereenkomsten.
 Ten derde is naar aanleiding van de toezegging aan de Tweede Kamer samen
met het Ministerie van Justitie gewerkt aan een wetsvoorstel dat de bestuursrechtelijke
handhaving van de Mededingingswet aanvult met een mogelijkheid van strafrechtelijke
handhaving. De NMa krijgt dan de mogelijkheid om op eigen initiatief zaken
ter vervolging aan het OM voor te leggen.
 Ten slotte is in 2009 het wetsvoorstel aanpassing Mededingingswet ter
invoering van gedragsregels voor de overheid door de Eerste Kamer in behandeling
genomen en in het najaar is de Memorie van Antwoord naar aanleiding van het
voorlopig verslag aan de Eerste Kamer gezonden. Doel van het wetsvoorstel
is het voorkomen van concurrentievervalsing in die gevallen waarin overheden
economische activiteiten verrichten in concurrentie met particuliere ondernemingen.
 Aanbesteden
 Het conceptwetvoorstel voor de nieuwe Aanbestedingswet is in het voorjaar
van 2009 ter consultatie aangeboden. In november is het wetsvoorstel aangenomen in de Ministerraad en aangeboden aan de Raad van State
voor advies. Het wetsvoorstel heeft als doel het verbeteren van de toegang
van ondernemers tot overheidsopdrachten, de uniformering van de aanbestedingspraktijk
en verlaging van administratieve lasten bij aanbesteden. Het wetsvoorstel
biedt een eenvormig kader en komt daarmee tegemoet aan de grootste bezwaren
van het vorige wetsvoorstel nieuwe Aanbestedingswet dat in 2008 door de Eerste
Kamer verworpen is.
 In 2009 is tevens het wetsvoorstel implementatie rechtsbeschermingsrichtlijnen
aanbesteden (Wira) ingediend bij en aangenomen door de Tweede Kamer. De Wira
verbetert de rechtsbescherming van ondernemers bij aanbestedingen. De Eerste
Kamer heeft de Wira eind november 2009 in behandeling genomen.
 TenderNed beoogt de toegankelijkheid voor ondernemers tot aanbestedingen
te verbeteren. De bouw van TenderNed heeft vertraging opgelopen, vanwege de complexiteit van de vele technische aspecten. Inmiddels
is er een verbetertraject ingezet.
 Winkeltijdenwet
 Het wetsvoorstel tot wijziging van de Winkeltijdenwet is op 24 november
2009 aangenomen door de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel wijzigt de toerismebepaling,
op grond waarvan gemeenten vrijstelling kunnen verlenen van het verbod om
winkels op zondag open te stellen in verband met de toeristische aantrekkingskracht
in die gemeente. Vanwege het onderzoek naar de economische gevolgen van het
wetsvoorstel op verzoek van de Tweede Kamer duurde behandeling in de Tweede
Kamer langer dan voorzien. Daardoor zal de plenaire behandeling in de Eerste
Kamer in 2010 plaatsvinden.
 Pensioenen
 In 2009 heeft EZ samen met de ministeries van SZW en Financiën gewerkt
aan de gefaseerde introductie van de Algemene Pensioeninstelling (API) ter
verbetering van de werking van de pensioenmarkt. In 2009 is in de uitvoeringsregel
NMa pensioenfondsen nadere duidelijkheid verschaft over het mededingingstoezicht
op pensioenfondsen. De uitvoeringsregel bevestigt de toepasselijkheid van
het mededingingsrecht op pensioenfondsen en geeft nadere invulling aan het
concentratietoezicht op pensioenfondsen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Kengetal
 2006
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 Concurrentie en de mate waarin overheidsbeleid
concurrentie versterkt of beperkt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: World Competitiveness Yearbook
(IMD), Global Competitiveness Report (World Economic Forum), website EU
 
 6
 4
 5
 3
 Top 5 (in selectie van 13 landen)
 
 
 
 
 Toelichting
 Nederland nam in 2009 wereldwijd de 3e positie in op de lijst van landen
met het meest concurrentieversterkende beleid. Alleen Denemarken en Finland
gaan ons voor. Doordat enkele onderliggende brongegevens niet beschikbaar
waren, is de onderliggende berekening op die onderdelen gewijzigd. Hierdoor
is de positie ten opzichte van voorgaande jaren niet volledig vergelijkbaar.
Wanneer de ontbrekende brongegevens in de berekening voor 2008 eveneens worden
weggelaten was Nederland in 2008 evengoed op de 5e plaats geëindigd.
Nederland is in 2009 dus daadwerkelijk gestegen ten opzichte van de andere
dertien landen en is Zweden en Nieuw-Zeeland voorbij gestreefd. Nederland
scoort relatief goed op de effectiviteit/kwaliteit van het mededingingsbeleid
en regulering. Met name de effectiviteit van het mededingingsbeleid is toegenomen
en heeft geleid tot een substantiële verbetering van concurrentie in
markten.
 Operationele doelstelling 3: Positie van de consument
versterken
 Goed geïnformeerde en zelfbewuste consumenten kunnen zich met vertrouwen
op de markt bewegen. Consumenten die weten wat hun rechten en plichten zijn
en die met eerlijke informatie weloverwogen keuzes kunnen maken, houden ondernemers
scherp. Dat komt de werking van (deel) markten ten goede en draagt bij aan
de welvaart van consumenten. Daarom zet EZ zich in om de positie van consumenten
te versterken. Hiertoe is in 2009 onder meer geïnvesteerd in het uitbreiden
van het aantal geschillencommissies, het versterken van consumentenbescherming
en de informatieverstrekking via het informatieloket ConsuWijzer. Daarnaast
is in 2009 is extra aandacht geweest voor de geliberaliseerde markten, met
name telecom en energie.
 Instrumenten en activiteiten
 Consumentenautoriteit
 De Consumentenautoriteit heeft effectief toezicht gehouden op grond van
de Wet handhaving consumentenbescherming, inclusief de Wet oneerlijke handelspraktijken,
en handhavend opgetreden tegen collectieve inbreuken op het consumentenrecht.
Zij heeft daarvoor in januari 2009 haar agenda met prioritaire aandachtsgebieden
openbaar gemaakt. In 2009 heeft de Consumentenautoriteit
5 bestuursrechtelijke sancties opgelegd voor in totaal € 418 250.
Tevens heeft zij 14 verzoekschriftprocedures bij de rechtbank Den Haag gevoerd
met het doel bepaalde inbreuken op het consumentenrecht te beëindigen.
Daarnaast zijn door bedrijven 3 openbare toezeggingen gedaan waarin wordt
aangegeven dat een bepaalde gedraging wordt beëindigd. De meeste overtredingen
worden door middel van informele handhaving beëindigd. In totaal zijn
in 2009 ruim 112 toezichtsonderzoeken gestart. Ruim 40% van die onderzoeken
betreft internationale verzoeken om informatie of verzoeken om bijstand van
collega toezichthouders uit het buitenland. Er zijn 115 onderzoeken in 2009
afgerond, sommigen daarvan waren in eerdere jaren reeds gestart. Voor de bijdrage
van de Consumentenautoriteit aan de (operationele) doelstellingen van EZ wordt
verwezen naar de Terugblik van de Consumentenautoriteit die voor 1 juni 2010
aan de Tweede Kamer wordt gezonden.
 Evaluatie en aanpassing Wet handhaving consumentenbescherming
 In de tweede helft van 2009 is een beperkte evaluatie van de Wet handhaving
consumentenbescherming gestart. Het gaat hier om een onderzoek naar de ervaringen
met het zogenaamde duale stelsel waarbij de Consumentenautoriteit bepaalde
wettelijke bepalingen door middel van het bestuursrecht dient te handhaven
en andere bepalingen via de civielrechtelijke route.
 In 2009 is veel aandacht uitgegaan naar mogelijk agressieve en/of misleidende
wervingsmethoden door bedrijven. Mede met het oog daarop zijn werkzaamheden
gestart voor een voorstel tot wijziging van de Wet handhaving consumentenbescherming.
Dit moet leiden tot grotere mogelijkheden voor toezicht en handhaving door
de Consumentenautoriteit, om in te grijpen bij dergelijke praktijken.
 Richtlijn consumentenrechten
 In 2009 is intensief onderhandeld over het voorstel van de Europese Commissie
voor een Richtlijn consumentenrechten. Het richtlijnvoorstel voegt vier bestaande
richtlijnen samen tot één nieuw Europees kaderinstrument. Het
belangrijkste doel hiervan is het realiseren van een interne markt voor consumenten,
waarbij naar een evenwicht wordt gezocht tussen een hoog beschermingsniveau
van de consument en het concurrentievermogen van het bedrijfsleven. De onderhandelingen
vinden nog op alle onderdelen van het voorstel plaats. Het advies van de Commissie
Consumenten Aangelegenheden van de SER is medio 2009 gepubliceerd en biedt
goede aanknopingspunten voor het Nederlandse standpunt.
 Geschillencommissies
 Het vertrouwen van consumenten is erbij gebaat als zij weten dat zij bij
individuele geschillen met ondernemers op een laagdrempelige manier gebruik
kunnen maken van instanties die onafhankelijk kunnen oordelen over een geschil.
Hetzij via systemen van zelfregulering, hetzij via de rechter. Om consumenten
op een laagdrempelige manier hun geschillen met ondernemers te laten beslechten,
is in 2009 geïnvesteerd in de uitbreiding van het aantal geschillencommissies.
In het najaar is met de meest betrokken marktpartijen zoals consumentenorganisaties
en brancheorganisaties gevierd dat 11 nieuwe commissies van start zijn gegaan.
Het totaal aantal geschillencommissies (www.degeschillencommissie.nl) bedraagt
inmiddels 46.
 Agenda Telecomconsument
 In het kader van de agenda Telecomconsument hebben verschillende activiteiten
plaatsgevonden. Zoals het verlagen van de overstapdrempels bij breedband internet,
een aanscherping van het beleid rondom sms-diensten en het wettelijke «Bel-me-niet-register».
Deze worden toegelicht onder artikel 10. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid Informatieloket (ConsuWijzer)
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Synovate, Klanttevredenheid ConsuWijzer
2009 in opdracht van ConsuWijzer, Consumentenautoriteit en Rijksvoorlichtingsdienst;
juni 2009
 
 7
 7,3
 7
 
 
 
 
 Toelichting
 Met ingang van 2007 wordt tweejaarlijks onderzocht of consumenten tevreden
zijn over de verkregen informatie via ConsuWijzer. In 2007 is een zogenaamde
nulmeting gehouden. In 2009 geven bezoekers van ConsuWijzer (het informatieloket
van NMa, Opta en Consumentenautoriteit) dit loket gemiddeld een 7,3 als waardering
voor de geboden informatie en de verleende service via de email, telefoon,
post of website. In 2009 zijn er ruim 106 000 directe contacten, dus
per telefoon, email of post, tussen consumenten en ConsuWijzer geweest. De
website van ConsuWijzer is in 2009 twee miljoen maal bezocht. De op de website
vermelde voorbeeldbrieven voor consumenten zijn daarbij 235 000 keer
geraadpleegd. Via Postbus 51 is ConsuWijzer in het voorjaar gedurende 4 weken
onder de aandacht van het Nederlandse publiek gebracht. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 Soort onderzoek
 Onderwerp
 OD
 Start
 Afronding
 Vindplaats
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Mededingingswet
 1.2
 2009
 2010
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Wet Handhaving Consumentenbescherming
 1.3
 2009
 2010
 
 
 
 
 
 
 De evaluatie over de Wet Handhaving Consumentenbescherming zal medio 2010
worden afgerond.
 Artikel 2. Een sterk innovatievermogen
 Algemene beleidsdoelstelling
 Een sterker innovatievermogen van de Nederlandse economie.
 
 De economische crisis in 2009 heeft de innovatie-inspanningen van veel
bedrijven onder druk gezet. Orders liepen terug of werden ingetrokken waardoor
de omzet sterk is gedaald. Hierdoor drukten R&D-kosten steeds zwaarder
op de bedrijfsbudgetten en sommige bedrijven zagen zich genoodzaakt om R&D-personeel
te ontslaan.
 Om te voorkomen dat een tijdelijke crisis structurele schade aan het innovatievermogen
van de Nederlandse economie toebrengt, heeft het kabinet in het Aanvullend
Beleidsakkoord € 580 mln beschikbaar gesteld voor behoud van de
R&D-capaciteit van het Nederlandse bedrijfsleven. Dit komt bovenop de
oorspronkelijke intensivering in het beleidsprogramma voor kennis, innovatie
en ondernemerschap. Ook andere landen onderkenden het belang van kennis en
maakten in hun stimuleringspakket substantieel middelen hiervoor vrij.
 Het valt op dit moment nog niet te zeggen hoe de R&D-uitgaven van
de publieke en private sector zich in 2009 hebben ontwikkeld ten opzichte
van 2008, omdat de cijfers nog niet beschikbaar zijn. Wel laten cijfers zien
dat er in 2009 meer gebruik is gemaakt van de innovatie-instrumenten van EZ.
Dit blijkt onder andere uit het aantal aangevraagde R&D-arbeidsjaren binnen
de WBSO.
 De gerealiseerde R&D uitgaven in de publieke en private sector tot
en met 2008 blijven achter bij de Barcelona-ambities van respectievelijk 1%
en 2% van het Bruto Binnenlands Product.
 Externe factoren
 De meest relevante externe factor in 2009 was de crisis. Het is nog niet
geheel duidelijk hoe de crisis heeft uitgewerkt op de innovatie-inspanningen
van bedrijven. Enerzijds heeft de crisis een negatieve invloed op de innovatie-inspanningen
van bedrijven vanwege een teruglopende omzet. Anderzijds geeft de crisis ook
prikkels aan bedrijven om hun positie ten opzichte van andere bedrijven te
versterken, wat een compenserende invloed kan hebben op de omvang van de innovatie-inspanningen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetallen
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Positie van Nederland in European
Innovation Scoreboard (EU-25 landen)1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Europese Commissie (European
Innovation ScoreBoard); betreft positie van Nederland in rangorde van EU-25
landen)
 
 11
 11
 11
 11
 11
 
 
 
 R&D uitgaven private sector
als % van het BBP
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS en OECD
 
 1,01(EU-25: 1,12)
 1,01(EU-25:
1,15)
 0,97(EU-25: 1,17)
 0,89 (voorlopig) (EU-25: nog niet beschikbaar)
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 R&D uitgaven publieke sector
als % van het BBP3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS en OECD
 
 Nog niet beschikbaar(EU-25: 0,64)
 Nog niet beschikbaar(EU-25: 0,64)
 0,85 voorlopig(EU-25:
0,64)
 0,87voorlopig(EU-25: nog niet beschikbaar)
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 
 
 1 De methodiek in het European Innovation Scoreboard is
gewijzigd ten opzichte van de methodiek die gold ten tijde van de begroting
voor 2009. In de begroting voor 2009 werd voor 2006 en 2007 (als destijds
meest recente jaren in het European Innovation Scoreboard) nog uitgegaan van
respectievelijk een 10e plaats en een 9e plaats.
 
 2 De cijfers over 2007 en 2008 zijn voorlopig. Bij het
cijfer over 2008 geldt dat zowel de omvang van de R&D-uitgaven in de teller
als de omvang van het BBP in de noemer nog voorlopig is. Bij het cijfer over
2007 is alleen het BBP in de noemer nog voorlopig.
 
 3 De methodiek bij de berekening van de R&D-uitgaven
in de publieke sector door het CBS is gewijzigd ten opzichte van de methodiek
die gold ten tijde van de begroting voor 2009. Dit betreft met name een hogere
inschatting van de R&D-uitgaven in de universitaire medische centra als
onderdeel van de R&D-uitgaven in de publieke sector. In de begroting voor
2009 werd voor 2006 (als destijds meest recente jaar waarover R&D-cijfers
beschikbaar waren) nog uitgegaan van een CBS-cijfer van 0,71% voor
de R&D-uitgaven in de publieke sector. Cijfers voor de jaren voorafgaand
aan 2007 volgens de nieuwe methodiek zijn nog niet beschikbaar. Voorafgaand
aan de herziening van de cijfers door het CBS waren als cijfers voor de jaren
2004–2007 beschikbaar: 0,75% van het BBP in 2004, 0,72%
in 2005 , 0,70% in 2006 en 0,67% in 2007. Die cijfers zijn niet
vergelijkbaar met de cijfers die volgens de herziene methodiek beschikbaar
zijn voor 2007 en 2008. Die beschikbare cijfers over 2007 en 2008 zijn voorlopig.
Bij het cijfer over 2008 is zowel de omvang van de R&D-uitgaven in de
teller als de omvang van het BBP in de noemer nog voorlopig. Bij het cijfer
over 2007 is alleen het BBP in de noemer nog voorlopig.
 Toelichting
 In het European Innovation Scoreboard van de Europese Commissie heeft
Nederland een 11e positie. Daarbij komt Nederland iets boven het EU-gemiddelde
uit, waarmee Nederland tot de innovatievolgers wordt gerekend. Nederland scoort
bovengemiddeld bij onder andere het aantal aangevraagde octrooien, de publieke
R&D-uitgaven, het aantal innovatieve bedrijven met samenwerkingsverbanden
binnen het MKB, het aantal geregistreerde handelsmerken en het aantal geregistreerde
industriële ontwerpen. Nederland scoort benedengemiddeld bij onder andere
de private R&D-uitgaven, de overige innovatie-uitgaven van bedrijven,
het aantal MKB-bedrijven dat een marketing- en/of organisatorische innovatie
heeft doorgevoerd en de omzet van bedrijven met nieuwe en verbeterde producten.
Deze sterktes en zwaktes sporen met het beeld van eerdere jaren. Kenmerkend
daarbij is dat Nederland goed scoort bij aantallen octrooien als resultaat
van R&D, maar relatief zwak bij het omzetaandeel dat bedrijven bereiken
met nieuwe en verbeterde producten als uiteindelijke outputindicator van innovatie.
Verder zijn vooral de relatief lage private R&D-uitgaven in Nederland
een belangrijke zwakte. Die relatief lage private R&D-uitgaven zijn deels
toe te schrijven aan de sectorstructuur van Nederland (een relatief laag aandeel
van hoogtechnologische sectoren in het BBP). Daarnaast is een belangrijke
verklaring dat de R&D-uitgaven van buitenlandse bedrijven in Nederland
aanzienlijk lager zijn dan verwacht zou mogen worden op grond
van de sterke openheid van de Nederlandse economie.
 
 De private R&D-uitgaven in verhouding tot het BBP zijn in Nederland
volgens voorlopige cijfers van het CBS gedaald van 0,97% in 2007 naar
0,89% in 2008. De oorzaak van deze daling is niet bekend. Bij de publieke
R&D-uitgaven is volgens voorlopige cijfers van het CBS sprake van een
stijging van 0,85% in 2007 naar 0,87% in 2008. Bij de private
R&D-uitgaven blijft Nederland achter bij het EU-gemiddelde, terwijl Nederland
bij de publieke R&D-uitgaven een grote voorsprong heeft ten opzichte van
het EU-gemiddelde. Zowel Nederland als de EU in totaliteit blijven sterk achter
bij de in Europees verband geformuleerde Barcelona-ambitie om in 2010 in totaal
3% van het BBP aan R&D te besteden. De publieke R&D-uitgaven
zijn volgens de laatste cijfers van het CBS sterk hoger dan eerder werd gedacht.
Met name door een betere meting van de R&D-uitgaven in de universitaire
medische centra zijn de R&D-uitgaven in de publieke sector sterk opwaarts
bijgesteld door het CBS. De omvang van de bijstelling bedraagt voor het jaar
2007 (het jaar waarvoor cijfers beschikbaar zijn volgens zowel de oude als
de nieuwe methodiek) 0,18% van het BBP.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
2: Een sterk innovatievermogen (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 636 937
 
 
 513 623
 
 
 580 719
 
 
 955 149
 
 
 648 999
 
 
 306 150
 
 
 
 
 Programma gerelateerde verplichtingen
 
 
 570 666
 
 
 438 643
 
 
 504 167
 
 
 873 917
 
 
 584 027
 
 
 289 890
 
 
 
 Basispakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 2: Meer bedrijven die meer (technologische) kennis
 
 
 
 
 
 
 
 
 ontwikkelen en benutten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Innovatievouchers / IPC’s
 33 715
 29 120
 71 957
 65 131
 40 359
 24 772
 
 
 – TechnoPartner
 31 322
 25 292
 21 210
 19 500
 31 579
 – 12 079
 
 
 – Eurostars
 
 
 2 951
 2 812
 2000
 812
 
 
 – Innovatiekredieten
 
 
 19 255
 37 500
 40 000
 – 2 500
 
 
 – Bijdrage aan Syntens
 53 943
 32 678
 32 856
 33 174
 32 419
 755
 
 
 Programmatisch pakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 3: Topprestaties op innovatiethema’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Innovatieomnibus
 31 319
 72 718
 700
 1 500
 36 383
 – 34 883
 
 
 – Innovatieprogramma’s:
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Water
 5 000
 9 214
 12 910
 7 932
 10 100
 – 2 168
 
 
 – IP Maritiem
 
 6 798
 6 185
 6 185
 7 695
 – 1 510
 
 
 – Point One
 109 952
 59 822
 66 366
 166 072
 74 895
 91 177
 
 
 – Food and Nutrition Delta
 10 426
 26 662
 27 037
 25 243
 26 483
 – 1 240
 
 
 – Automotive
 
 3 539
 8 042
 8 315
 9 350
 – 1 035
 
 
 – Life Sciences en Gezondheid
 3 174
 6 689
 12 445
 37 378
 35 613
 1 765
 
 
 – Polymeren Innovatieprogramma (PIP)
 
 
 12 253
 10 702
 12 700
 – 1 998
 
 
 – Scheidingstechnologie
 367
 1 607
 3 828
 6 380
 3 420
 2 960
 
 
 – Materialen (M2i)
 
 
 10 752
 8 700
 9 035
 –  335
 
 
 – Logistiek
 
 
 
 340
 
 340
 
 
 – Diensten
 
 
 
 50
 
 50
 
 
 – Innovatieve onderzoeksprogramma’s (IOP’s)
 19 678
 12 516
 19 222
 13 206
 13 845
 – 
639
 
 
 – Detachering Kenniswerkers / High Tech Topprojecten
 
 
 
 138 642
 
 138 642
 
 
 – Besluit Subsidies Investering Kennisinfrastructuur (BSIK)
 
 
 360
 
 
 
 
 
 – Diversen technologische vernieuwing (incl. STT)
 37
 14
 39
 
 
 
 
 
 – IS internationaal
 35 836
 14 371
 12 435
 9 063
 9 778
 –  715
 
 
 – IS opkomende markten
 5 906
 5 758
 5 901
 5 600
 6 056
 –  456
 
 
 – Bijdrage aan STW
 8 609
 30 962
 20 510
 21 050
 20 512
 538
 
 
 – Creative Challenge Call
 2 964
 
 4 011
 225
 
 225
 
 
 – Uitdagerskredieten (voorheen uitdagersfaciliteit)
 5 227
 12 200
 2 459
 426
 
 426
 
 
 – Projectdirectie Innovatieplatform
 55
 1 027
 3 411
 2 632
 3 500
 –  868
 
 
 – Actieplan beta-techniek/Casimir
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage aan TNO en GTI’s
 35 659
 6 223
 63 972
 35 906
 34 884
 1 022
 
 
 – Civiele luchtvaartontwikkeling
 4 990
 4 990
 4 990
 
 4 990
 – 4 990
 
 
 – Luchtvaartkredietfaciliteit
 70 000
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage aan NIVR
 5 619
 24 404
 4 506
 1 033
 4 615
 – 3 582
 
 
 – Ruimtevaart
 91 645
 45 224
 48 656
 188 335
 106 143
 82 192
 
 
 – Nanotechnologie
 
 
 112
 3 076
 
 3 076
 
 
 – Nanolab
 
 
 
 14 600
 
 14 600
 
 
 – Bijdrage aan instituten
 180
 459
 446
 445
 464
 – 
19
 
 
 – Overige kredieten
 
 
 
 
 2 563
 – 2 563
 
 
 – Overige uitgaven
 152
 1 882
 1 582
 
 1 092
 – 1 092
 
 
 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Onderzoek en beleidsexperimenten
 4 888
 4 474
 2 812
 2 760
 3 554
 –  794
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaat gerelateerde verplichtingen
 
 
 66 271
 
 
 74 984
 
 
 76 552
 
 
 81 232
 
 
 64 972
 
 
 16 260
 
 
 
 – Personeel Innovatie
 8 533
 7 661
 6 215
 5 678
 7 636
 – 1 958
 
 
 – Uitgaven TWA-netwerk
 3 057
 2 961
 195
 
 
 
 
 
 – Bijdrage aan agentschappen
 34 416
 46 136
 50 405
 54 348
 41 386
 12 962
 
 
 – Bijdrage aan OCNL, WIPO en EOB
 20 166
 18 118
 19 737
 21 100
 15 852
 5 248
 
 
 – Materiele uitgaven Eureka-secretariaat
 99
 108
 
 106
 98
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 502 416
 
 
 504 716
 
 
 552 026
 
 
 673 344
 
 
 664 395
 
 
 8 949
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 149 174
 
 
 141 249
 
 
 172 151
 
 
 197 737
 
 
 171 803
 
 
 25 934
 
 
 
 – Terugontvangsten SenterNovem
 2 905
 157
 201
 1 554
 
 1 554
 
 
 – Ontvangsten Uitdagersfaciliteit
 
 
 
 234
 
 234
 
 
 – Ontvangsten Rijksoctrooiwet
 27 076
 27 681
 32 053
 33 394
 28 212
 5 182
 
 
 – Diverse ontvangsten OCNL
 2 252
 1 900
 1 342
 400
 
 400
 
 
 – Ontvangsten TOP
 13 100
 12 200
 18 669
 8 069
 18 802
 – 10 733
 
 
 – Ontvangsten Seed-regeling
 
 1
 33
 172
 
 172
 
 
 – Ontvangsten uit Fes
 98 371
 93 313
 114 899
 152 178
 122 791
 29 387
 
 
 – Ontvangsten EET
 2 985
 3 115
 1 470
 925
 410
 515
 
 
 – Diverse ontvangsten
 2 485
 2 882
 3 484
 811
 1 588
 –  777
 
 
 
 
 Innovatievouchers / IPC’s
 Het verschil tussen ontwerpbegroting en jaarverslag wordt verklaard door
de extra inzet van Innovatie Prestatiecontracten. Als gevolg van het grote
beroep op de regeling is voor deze regeling € 35 mln aan extra middelen
vrijgemaakt bij eerste en tweede suppletore, dit mede op verzoek van de Tweede
Kamer.
 Technopartner
 De ingediende projectvoorstellen hadden, mede als gevolg van de crisis,
moeite om te voldoen aan de programma-eisen. Daarnaast is in 2009 besloten
kennisvalorisatie niet langer via de SKE-regeling (onderdeel van Technoparter)
te laten lopen, maar via een nieuwe regeling die nog in ontwikkeling is. De
hiervoor in 2009 gereserveerde middelen zijn daardoor onbesteed gebleven.
 Innovatiekredieten
 Het verschil tussen ontwerpbegroting en de realisatie is met name het
gevolg van een overheveling naar het onderdeel «bijdrage aan Agentschappen»
ter dekking van de uitvoeringskoste van het Innovatiekrediet.
 Innovatieomnibus
 Het verschil wordt grotendeels verklaard doordat uit deze algemene reservering
voor innovatieprogramma’s € 32,4 mln is overgeheveld naar
de programma’s Point One (Phase 2) en Logistiek.
 Innovatieprogramma Water
 Door vertraging bij de totstandkoming van de InnoWATOR-garantiefaciliteit
(gepubliceerd op 4 september 2009) kan een deel van het budget niet meer in
2009 worden benut.
 Innovatieprogramma Point One
 Het verschil met de oorspronkelijke begroting wordt verklaard door de
overheveling van middelen uit het onderdeel Innovatieomnibus naar het Point
One programma voor de tweede fase van Point One. Daarnaast is verplichtingenruimte
vanuit latere jaren naar 2009 gehaald voor de ondersteuning van internationale
R&D projecten en de committering van het restantprogramma van het Holst
Center (onderdeel Point One).
 Innovatieprogramma Polymeren
 Aan het Dutch Polymer Institute (DPI) is op basis van het projectplan
voor 2009 een lager bedrag gecommitteerd dan geraamd.
 Scheidingstechnologie
 Voor de financiering van het vervolgprogramma Scheidingstechnologie, waarvan
DSTI uitvoerder is, is een FES-bijdrage van in totaal € 17,4 mln
ter beschikking gesteld. Hiervan heeft € 2,3 mln betrekking op het
jaar 2009.
 Kenniswerkers / High Tech Topprojecten
 Vanuit het Aanvullend Beleidsakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld
op de begrotingen van EZ en OCW voor de regelingen Kenniswerkers en High Tech
Topprojecten.
 Civiele Luchtvaartontwikkeling
 Tot 2009 werd het budget voor het Strategic Research Programma (SRP) voorafgaand
aan het jaar aan het NIVR verleend. Als gevolg van de integratie van het NIVR
in SenterNovem, tegenwoordig Agentschap NL, is deze werkwijze gewijzigd. Het
budget voor 2010 wordt in 2010 verleend, in plaats van in 2009.
 Bijdrage aan NIVR
 Het verschil wordt veroorzaakt doordat het budget voor de uitvoeringskosten
van het NIVR naar het artikelonderdeel voor Bijdrage aan agentschappen is
overgeheveld, als gevolg van de integratie van het NIVR in SenterNovem (Agentschap
NL).
 Ruimtevaart
 Het verschil wordt verklaard doordat Nederland bij de ministeriële
conferentie van ESA eind 2008 heeft ingeschreven op enkele langlopende programma’s.
Om deze inschrijving mogelijk te maken is bij eerste suppletore verplichtingenruimte
uit latere jaren naar 2009 gehaald.
 Nanotechnologie
 In 2009 zijn aan de EZ-begroting de bijdragen van de deelnemende departementen
voor de uitvoering van het actieprogramma Nanotechnologie toegevoegd en verplicht.
 Nanolab
 Het kabinet heeft besloten het voorstel voor Nanolab gedeeltelijk te honoreren
met een FES-bijdrage van € 14,6 mln. Vanuit het FES zijn de bijbehorende
middelen naar de EZ-begroting gehaald en in 2009 verplicht.
 Bijdrage aan agentschappen
 De realisatie is hoger uitgevallen doordat de uitvoeringskosten voor een
aantal programma’s nog was opgenomen onder de programmagerelateerde
verplichtingen. Daarnaast is het budget voor de uitvoeringskosten van het
Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR) naar
dit onderdeel overgeheveld, als gevolg van de integratie van het NIVR in SenterNovem
(Kamerstukken II 2007–2008, 24 446, nr. 37).
 Bijdrage aan OCNL, WIPO en EOB
 De regeling voor de vergoeding aan oud-medewerkers van het Europees Octrooibureau
voor een deel van de ingehouden inkomstenbelasting op hun pensioen, is met
ingang van 1 januari 2009 gestopt, maar de afwikkeling van de vergoeding over
2008 kwam nog ten laste van de EZ-begroting 2009.
 Ontvangsten Rijksoctrooiwet
 Voornamelijk als gevolg van het nieuwe octrooitaksenstelsel zijn in 2009
meer octrooien aangevraagd met navenant hogere ontvangsten.
 Ontvangsten TOP
 De hoogte van de ontvangsten is afhankelijk van het commerciële succes
van de projecten en daarmee moeilijk te voorspellen.
 Ontvangsten Fes
 Voor het Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur (BSIK) is
ruim € 20 mln meer aan kasuitgaven gerealiseerd dan oorspronkelijk
geraamd, als gevolg van het grote aantal declaraties op deze regeling. Voor
het Center for Translational Molecular Medicine (CTMM) is meer dan € 16
mln meer uitgegeven dan in de Ontwerpbegroting was opgenomen. Zowel BSIK als
CTMM worden volledig uit het FES gefinancierd, zodat de hogere uitgaven ook
een ontvangstmutatie tot gevolg heeft
 Markt en Spelregels
 Operationele doelstelling 1: Kennisbescherming
 Kennisbescherming is een belangrijke voorwaarde om optimaal rendement
te halen uit de gedane investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Ondanks
de economische crisis is het aantal aangevraagde Nederlandse octrooien gestegen.
Bovendien zijn de contouren van een systeem voor het beslechten van Europese
octrooigeschillen vastgesteld. Daarmee kan 2009 worden beschouwd
als een succesvol jaar voor kennisbescherming in Nederland. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetal
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Aangevraagde Europese octrooien per miljoen
personen van de beroepsbevolking
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: European
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Patent Office (Annual Reports)
en EuropeseCommissie (AMECO database) voor cijfers over de omvang van de beroepsbevolking
 
 NL: 903EU-25:261 
 NL: 844EU-25: 266 
 NL: 802EU-25: 274
 NL: 813EU-25: 285 
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 
 
 1 De hier weergegeven cijfers over 2005–2007 wijken
in geringe mate af van de cijfers die eerder in de begroting voor 2009 zijn
weergegeven. De reden hiervoor is dat de cijfers over de omvang van de beroepsbevolking
in 2005–2007 en de cijfers over het aantal aangevraagde Europese octrooien
in 2007 licht zijn bijgesteld in respectievelijk de AMECO-database en het
Annual Report 2007 van de European Patent Office.
 Toelichting
 De cijfers laten zien dat Nederlandse bedrijven en instellingen, mede
door de in Nederland gevestigde hoofdkantoren, relatief veel Europese octrooien
aanvragen in vergelijking met andere EU-landen. De cijfers over 2009 komen
naar verwachting in april 2010 beschikbaar.
 Instrumenten en activiteiten
 Octrooicentrum Nederland (OCNL)
 2009 is het eerste volledige jaar waarin de wijzigingen in de Rijksoctrooiwet
1995 die medio 2008 van kracht zijn geworden, zichtbaar zijn geworden. Belangrijk
resultaat daarvan is een forse stijging van het aantal behandelde verzoeken
voor nationaal onderzoek naar de stand der techniek. De prognose daarvan,
op basis van halfjaarcijfers, bedraagt 800 tegenover 361 in 2008. Hoewel het
slechts cijfers over één jaar betreft, is de indruk dat de met
de wetswijziging beoogde verbetering van de kwaliteit van het nationale octrooisysteem
onder gelijktijdige verhoging van de toegankelijkheid voor het MKB lijkt te
worden bereikt. Het extern verrichte klanttevredenheidsonderzoek voor OCNL
leverde voor 2009 een 7,8 als rapportcijfer op. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid OCNL (schaal van 1–10)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Klanttevredenheidsonderzoek
OCNL
 
 7,3
 –
 7,7
 –
 7,8 (voorlopig cijfer)
 7,5
 
 
 
 
 
 Box: EU-regelgeving
 
 Verlaging Kosten Europees Merk
 
 Bij verordening (EG)355/2009 zijn de tarieven voor de verkrijging van
een gemeenschapsmerk per 1 mei 2009 met 40% verlaagd. Dit betekent
een aanzienlijke kostenreductie voor het Europese bedrijfsleven, waardoor
innovatiebudgetten bij bedrijven anders kunnen worden besteed.
 
 
 Communautaire octrooistrategie
 
 Op 4 december 2009 nam de Raad voor Concurrentievermogen een algemene
oriëntatie aan over de Verordening EU-octrooi en werden Raadsconclusies
aangenomen over de contouren van een systeem voor de beslechting van octrooigeschillen
in Europa. Daarmee is een belangrijke stap voorwaarts gezet in de verbetering
van het Europese octrooisysteem.
 Basispakket
 Operationele doelstelling 2: Meer bedrijven die meer (technologische)
kennis ontwikkelen en benutten
 Het jaar 2009 was een moeilijk jaar voor de kennisontwikkeling. Krimpende
onderzoeksbudgetten hebben de onderzoeksinspanningen flink onder druk gezet.
DE keuze van het Kabinet voor uitbreiding van het basisinstrumentarium (w.o.
WBSO en IPC’s) heeft een dempende werking gehad op de teruggang in investeringen
in kennisontwikkeling. De verwachting is dat dit tot uitdrukking zal komen
in het aandeel innoverende bedrijven in het MKB.
 Instrumenten en activiteiten
 Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO)
 In het kader van het Aanvullende Beleidsakkoord is in verband met de crisis
het budget voor 2009 (en 2010) verhoogd met € 150 mln. In 2009 is
de definitie van S&O uitgebreid waarbij de ontwikkeling van technisch
nieuwe programmatuur voor de ontwikkeling van innovatieve diensten tevens
in aanmerking komt. In 2009 zijn 1970 van dergelijke nieuwe projecten ingediend.
Dit zijn 470 projecten meer dan verwacht. De bovenstaande definitieverruiming
en de allocatie in het aanvullend beleidsakkoord zijn ingegeven door de evaluatie
van de WBSO in 2007, waarin is geconcludeerd
dat de WBSO een goed functionerende regeling is, die de private uitgaven aan
speur-en ontwikkelingswerk bevordert. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 
 Kengetal
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 
 Gebruik van de WBSO in arbeidsjaren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 55 500
 57 800
 59 700
 62 400
 67 600
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicatoren
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 Aantal aanvragers met toegekende WBSO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 12 870
 13 670
 13 030
 13 450
 16 620
 13 500
 
 
 
 Aantal aanvragers met toegekende WBSO dat van
de startersfaciliteit gebruik maakt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 2 410
 2 450
 2 390
 2 550
 3 430
 2 450
 
 
 
 
 Innovatievouchers
 In 2009 zijn er 8 177 innovatievouchers verstrekt, waarmee MKB-ers
gestimuleerd worden een kennisvraag te laten beantwoorden door een kennisinstelling
naar keuze. Uit de evaluatie blijkt dat 80%
van de onderzoeken zonder voucher niet of later gedaan zou zijn. Ook blijkt
dat ondernemers de bijdrage van de kennisinstellingen waarderen. Een pilot
met 1000 innovatievouchers maakte het mogelijk vouchers te laten besteden
bij private kennisleveranciers. Uit een eerste analyse blijkt dat met de private
vouchers een nieuwe doelgroep van minder innovatieve MKB-ers wordt bereikt.
Op basis van die resultaten is besloten om vanaf 2010 private vouchers structureel
in de regeling op te nemen. Ook is in 2009 nadrukkelijk aandacht geschonken
aan het verder verhogen van de verzilvering door middel van voorlichting,
begeleiding door Syntens en het delen van best practices. Bij deze activiteiten
is aandacht besteed aan thema’s als duurzaamheid, ICT en sociale innovatie.
 Het verzilveringspercentage vouchers is in 2008 gestegen en bedraagt voorlopig
62%. Na het aanvragen van een voucher heeft men 1 jaar recht op verzilvering.
Dat wil zeggen dat vouchers die zijn aangevraagd in 2008 voor een deel pas
verzilverd worden in 2009. Het verzilveringscijfer van de voucherregeling
2008 is nu pas bekend en kan nog veranderen vanwege de laatste verzilveringsverzoeken.
De streefwaarde voor vouchers 2009 is 70%. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Verzilveringspercentage innovatievouchers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 –
 56%
 58%
 62%
 Nog niet beschikbaar
 70%
 
 
 
 
 Innovatie Prestatie Contract (IPC)
 In navolging van 2008 is in 2009 het IPC budget verhoogd van € 10
mln naar € 34,7 mln. Er zijn in 2009 24 IPC’s met een totaal
budget van € 33,7 mln goedgekeurd. Het betreft 596 MKB bedrijven
die hiermee aan een IPC deelnemen. Voorts zijn 8 pre-IPC’s toegekend
met een totaal budgetbeslag van € 1 mln. De streefwaarde voor 2009
is met een realisatie van 623 bedrijven dus ruimschoots bereikt en in lijn
met de verhoging van het budget. In de afgelopen periode is de monitoring
van de IPC regeling opgezet en uitgevoerd. De resultaten van deze monitoring
zijn positief. 72,6% van de ondernemers geeft aan dat men het innovatieplan
niet of in mindere mate zou hebben uitgevoerd zonder IPC. De deelnemende bedrijven
zijn erg tevreden over de samenwerking met andere bedrijven en kennisleveranciers.
Zie ook de publicatie Kennis maken, Kennis delen.
(http://www.senternovem.nl/ipc/voorbeelden/index.asp) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Aantal betrokken bedrijven bij
gestarte IPC’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL, http://www.senternovem.nl/ipc/voorbeelden/index.asp
 
 Pilot
 65 (opstartfase)
 718
 623
 185
 
 
 
 
 Technopartner
 • De tender van de Seed capital regeling is in 2009 succesvol verlopen.
Er zijn zes nieuwe fondsen gehonoreerd. Dit betekent dat er nu 28 investeringsfondsen,
met een gezamenlijk investeringsbudget van ruim € 189 mln, actief
investeren in technostarters. In 2009 zijn vanuit deze investeringsfondsen
20 investeringen verricht in technostarters met een een totale investeringsomvang
van € 9,5 mln. Het totaal aantal investeringen is hiermee gekomen
op 99. Het sterk gewijzigde economische klimaat in 2009 heeft wel invloed
gehad op de investeringsmogelijkheden in de venture capital markt, waardoor
het aantal participaties via de seed capital regeling is afgenomen en daardoor
de streefwaarde niet is gehaald.
 • 2009 zijn maatregelen genomen om het mogelijk te maken dat investeringsfondsen
gericht op de «creative industry» kunnen deelnemen aan de tender
van 2010.
 • 2009 zijn 93 aanvragen voor het Technopartner Label ingediend.
Aan 73 starters met een label is door de bank een krediet verleend met een totale waarde van € 27,3 mln. Gemiddeld wordt per starter € 0,4
mln aan krediet verstrekt. De overige goedgekeurde labels zijn nog in behandeling
bij de bank.
 • In 2009 is in afwachting van het Programma Valorisatie geen budget
beschikbaar gesteld voor nieuwe SKE-aanvragen. Er zijn 21 projecten in beheer
(18 SKE, 3 I-Crea projecten) met een totale omvang van € 75,4 mln.
Een aantal SKE-projecten bevindt zich in het eindstadium van hun projectperiode.
Om de aansluiting op het nieuwe Programma Valorisatie mogelijk te maken is
de looptijd verlengd en is additioneel budget voor de overbruggingsperiode
beschikbaar gesteld. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetal
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Totale door technostarters gerealiseerde
omzet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: EIM, De economische prestaties
van technostarters, januari 2010
 
 € 1,51
mld
 € 1,61 mld
 € 1,85 mld
 € 1,93 mld
 € 1,85 mld(voorlopig cijfer)
 
 
 
 
 Toelichting
 Het EIM heeft eerdere cijfers over 2007 en 2008 bijgesteld. In 2009 is
een nauwkeuriger en uitgebreidere meting uitgevoerd, wat heeft geleid tot
correctie van de voorlopige waarden van 2007 en 2008. Dat geldt ook voor 2005
en 2006. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Aantal nieuwe starters dat voortkomt
uit de SKE regeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Technopartner
 
 100
 144
 197
 Nog niet beschikbaar
 180
 
 
 
 Aantal participaties dat vanuit
de Seed fondsen wordt gedaan in technostarters
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Technopartner
 
 11
 34
 33
 20
 30
 
 
 
 
 Toelichting
 Het aantal nieuwe technostarters dat voortkomt uit de SKE regeling wordt
vastgesteld op basis van de voortgangsrapportages over de 18 SKE-projecten.
De realisatiecijfers voor 2009 zijn nog niet beschikbaar, maar er zijn geen
aanwijzingen dat de streefwaarde van 180 niet gehaald gaat worden.
 Syntens
 Syntens is het landelijk netwerk dat als doel heeft het MKB aan te zetten
tot succesvol innoveren. Syntens geeft voorlichting, activeert en ondersteunt
op het gebied van innovatie. Syntens heeft in 2009 6 609 bedrijven geactiveerd en 17 268 bedrijven voorlichting gegeven. In 61%
van de gevallen ging het om een nieuwe klant. Er is een kleine 300 000
uur aan basisinzet geleverd. In 2009 is wederzijds actief geparticipeerd in
de offertetrajecten van Agentschap NL en Syntens, dit om een goede aansluiting
van Syntens op het Agentschap NL te bewerkstelligen. In 2010 zal deze samenwerking
verder worden geïntensiveerd. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid Syntens (schaal
1–10)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Klanttevredenheidsonderzoek
Syntens, Jaarrapport 2009, januari 2010
 
 7,9
 7,9
 7,9
 7,9
 8,0
 
 
 
 
 Toelichting
 Syntens stapt in 2010 over op een verbeterde meting van de klanttevredenheid;
met als belangrijkste verandering een Klanttevredenheidsonderzoek (KTO) over
de gehele dienstverlening in plaats van alleen de intensieve activeringsstrajecten.
Op basis van deze nieuwe aanpak is de uitkomst een 7,9 bij een streefwaarde
van 8,0. Rekening houdend met de fundamentele afwijkingen in de reikwijdte
van het «nieuwe» KTO kan worden geconcludeerd dat Syntens in 2009
op het gebied van klanttevredenheid tenminste even goed heeft gepresteerd
als in 2008.
 
 Box: De overheid als opdrachtgever voor Innovatie
 
 Small Business Innovation Research Programma (SBIR)
 
 Voor de maatschappelijke innovatie programma’s bieden de SBIR methoden
goede mogelijkheden om tot nieuwe oplossingen te komen voor maatschappelijke
problemen Het aantal SBIR projecten is in 2009 toegenomen. Er zijn nu 21 SBIR’s
in uitvoering danwel afgerond, waarmee een stijging van 8 ten opzichte van
2008 is gerealiseerd. Monitoring van de tenders laat zien dat het MKB goed
wordt bereikt. Verder zijn vele deelnemers bedrijven van 5 jaar of jonger.
 
 
 Launching customer (LC)/Innovatiegericht Inkopen
 
 De term Launching customer is veranderd in Innovatiegericht Inkopen. In
2009 is een brief aan de Tweede Kamer gestuurd, ter beantwoording van de motie
Aptroot/Besselink (Kamerstukken II, 2008–2009, 27 406 nr. 127.
In deze brief worden 20 voorbeelden van Innovatiegericht Inkopen gepresenteerd
en wordt een toelichting gegeven op de indicator Innovatiegericht Inkopen.
Deze rijksbrede indicator is opgenomen in de begroting 2010. Verder is een
expertisenetwerk Innovatiegericht Inkopen opgericht, dat in 2010 verder zal
worden uitgebouwd.
 Innovatiekrediet
 Het Innovatiekrediet is een financieringsinstrument dat zich richt op
het stimuleren van economisch interessante ontwikkelingsprojecten (producten,
processen en diensten), waaraan substantiële technische en daaruit voortvloeiende
financiële risico’s zijn verbonden en die voor hun financiering
niet of onvoldoende terecht kunnen op de kapitaalmarkt. Het budget van het
Innovatiekrediet is in 2009 geïntensiveerd van € 19 mln naar € 38
mln. Van de 85 aanvragen zijn 26 voorstellen gehonoreerd met een totale omvang
aan kredieten van 38 mln. Met deze € 38 mln wordt 35%
van de totale R&D uitgaven gefinancierd. Ondanks de volledige benutting
van het beschikbare budget is de streefwaarde niet volledig gehaald omdat
bij het bepalen van de streefwaarde geen rekening gehouden is met de uitvoeringskosten,
waardoor dit bedrag € 111 mln is geworden. 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Omvang participaties van de private
R&D- uitgaven ondersteund met een innovatiekrediet
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 €  111 mln
 € 114
mln
 
 
 
 
 Netwerk Technisch Wetenschappelijk Attachés (TWA’s)
 De TWA’s hebben in 2009 aandacht besteed aan maatschappelijk relevante
thema’s als nanotechnologie, biobased-economy en life-sciences. Daarbij
wordt groot belang gehecht aan de aansluiting op en internationalisering van
de innovatieprogramma’s. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid TWA Netwerk
(schaal 1–10)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Klanttevredenheidsonderzoek
TWA netwerk
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 
 
 Toelichting
 Het onderzoek naar de klanttevredenheid van het TWA-netwerk wordt meegenomen
in het klanttevredenheidsonderzoek voor «NL EVD Internationaal»,
dat in 2010 zal plaatsvinden. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetallen
 2002
 2004
 2006
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Aandeel innoverende bedrijven
in het MKB
 
 19%
 24%
 24%
 24% (voorlopig)
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 Aandeel innoverende bedrijven
in het MKB dat de laatste drie jaar technologisch heeft samengewerkt met publieke
en /of private partijen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron:CBS (uitkomsten van innovatie-enquetes,
de cijfers komen tweejaarlijks beschikbaar, over de even jaren)
 
 31%
 36%
 34%
 36% (voorlopig)
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 
 Toelichting
 Het percentage bedrijven in het MKB dat innoveert is in 2008 stabiel gebleven
ten opzichte van 2006. Binnen de innoverende bedrijven in het MKB is het percentage
dat de laatste drie jaar technologisch heeft samengewerkt met publieke of
private partijen in 2008 licht gestegen ten opzichte van 2006.
 De cijfers over 2008 hebben nog een voorlopig karakter. Het betreft hier
eerste resultaten van de innovatie-enquête over 2008, die nog kunnen
worden bijgesteld door het CBS.
 Programmatisch pakket
 Operationele doelstelling 3: Topprestaties op innovatiethema’s
 In het operationeel doel topprestaties op innovatiethema’s is de
focus gericht op die organisaties, met name bedrijven maar ook kennisinstellingen,
die excellente prestaties leveren. Wat betreft de bedrijven gaat het om een
relatief beperkte groep die zelf innoveert. In de afgelopen jaren zijn de
netwerken van zulke bedrijven en kennisinstellingen gegroeid en ook krachtiger
geworden. De participatie in innovatieprogramma’s is eind 2008 als volgt:
ruim 900 partijen doen mee in een project, terwijl ruim 1 400 partijen
kennis uitwisselen in de innovatieprogramma’s. In 2008 is het netwerk
met ruim 50% gegroeid. Eind 2009 is het
aantal deelnemers gestegen tot circa 4 000. Meer cijfers over 2009 worden
opgenomen in de Voortgangsrapportage innovatieproramma’s 2010. Daarmee
worden inmiddels veel bedrijven uit de doelgroep bereikt. De nadruk zal verder
moeten liggen op de versterking van de netwerken zodat bijvoorbeeld ook de
internationale slagkracht, onder meer in EU-programma’s, verder kan
worden uitgebouwd.
 Instrumenten en activiteiten
 Innovatieprogramma’s
 In 2009 zijn zowel de sleutelgebieden als de programmatische aanpak onderzocht
op relevantie en effectiviteit. De belangrijkste conclusie voor de sleutelgebieden
is dat de huidige aanpak goed werkt en dat het Innovatieplatform open moet
blijven staan voor dynamiek in sleutelgebieden. (www.Innovatieplatform.nl/publicaties,
21 januari 2009). Uit de Mid Term Review van de programmatische aanpak van
het innovatiebeleid blijkt dat de innovatieprogramma’s
en de bijbehorende aanpak leiden tot de beoogde effecten: krachtenbundeling
en het versterken van de focusgebieden. Voor het vergroten van de concurrentiekracht
zijn de programma’s nog te kort geleden gestart om een definitief oordeel
te vellen. Bij de evaluatie, die in 2012 wordt afgerond, zal hier meer inzicht
in worden verkregen. De beide tussentijdse evaluaties geven op hoofdlijn steun
aan het ingezette beleid. Een selectie van aansprekende ontwikkelingen in
2009 wordt onderstaand weergegeven.
 Point One
 In maart 2009 is aanvullend € 153 mln subsidie beschikbaar gesteld
voor fase 2 van het Innovatieprogramma Point-One (2009–2012). Op grond
van de positieve tussentijdse evaluatie uit 2008 is dit vervolgprogramma ontwikkeld.
Hierin zijn de technologiegebieden mechatronica en robotica toegevoegd en
is een geactualiseerde R&D agenda opgenomen, en het vernieuwde programma
staat open voor nieuwe partijen en richt zich nadrukkelijker dan voorheen
op thema’s als energie en gezondheid.
 Watertechnologie
 In september 2009 is de garantiefaciliteit opengesteld. Deze regeling
richt zich op het verlagen van risico’s bij een eerste praktijktoepassing
van een innovatieve watertechnologie. Met deze faciliteit wordt ondersteuning
gegeven aan Nederlandse leveranciers van innovatieve watertechnologie die
worden geconfronteerd met herstelkosten, indien na eerste levering aan een
klant onverhoopt technologiefalen optreedt. Zo beoogt deze garantiefaciliteit
potentiële kopers van innovatieve technologieën over de streep te
trekken.
 Logistiek & Supply Chains
 In april 2009 werd het startsein gegeven voor een door de ministeries
van Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken gezamenlijk (mede)gefinancierd
innovatieprogramma Logistiek and Supply Chains. De ambitie is dat Nederland
in 2020 marktleider in Europa is voor de aansturing van transnationale stromen,
die één of meer Europese landen aandoen, met centrale regie
door marktpartijen. Dat zou een verdrievoudiging betekenen van de toegevoegde
waarde. Onderzoek, ontwikkeling en kennis worden gebundeld in het Topinstituut
Logistiek & Supply Chains (Dinalog), dat zich in Breda zal vestigen.
 Diensteninnovatie en ICT
 In december 2009 is € 12,5 mln gereserveerd voor 2 jaar voor
een pilot-innovatieprogramma Diensteninnovatie en ICT. Dit programma richt
zich op de creatieve- en financiële sector. ICT speelt in deze sectoren
een cruciale rol bij innovaties. De ambitie van het programma is om van Nederland
het centrum voor slimme informatie- en mediadiensten te maken en het Europees
kenniscentrum van financiële logistiek te worden. Het programma wordt
na 2 jaar geëvalueerd. Op basis van de evaluatie zal worden besloten
of het programma met 2 jaar wordt verlengd met wederom een bijdrage van € 12,5
mln.
 Creatieve industrie
 In september 2009 hebben de ministers van Economische Zaken en Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap de Brief Cultuur en Economie 2009 (kamerstukken II,
2008–2009, 27 406, nr. 141) aan de Tweede Kamer aangeboden. Hierin
geeft het kabinet aan welke rol zij ziet voor de creatieve industrie en voor
de overheid bij het verder versterken van de creatieve industrie. Ter ondersteuning
van besluitvorming over een innovatieprogramma is een verkenning uitgevoerd
van de creatieve industrie. Momenteel werkt de creatieve industrie aan een
eigen visie en strategie die in 2010 aan de Strategische Advies Commissie
(SAC) van de innovatieprogramma’s zal worden voorgelegd.
 
 Box: Internationaal innoveren
 Communautaire en intergouvernementele programma’s voor onderzoek,
technologische ontwikkeling en innovatie (KP7, CIP, Eureka)
 
 Kaderprogramma’s
 
 In 2009 is onder het 7e kaderprogramma een groot aantal nieuwe oproepen
voor projectvoorstellen voor grensoverschrijdende onderzoekssamenwerking en
technologische ontwikkeling geplaatst. Nederland heeft de relatief grote participatie
in het kaderprogramma weten te handhaven. Deelname van het bedrijfsleven binnen
het kaderprogramma blijft echter een punt van aandacht, zowel in Nederland
als binnen de gehele EU.
 
 
 Concurrentievermogen en Innovatie (CIP)
 
 Voor het kaderprogramma Concurrentievermogen en Innovatie (CIP), dat in
2007 is gestart, is in 2009 het eerste overzicht van toegekende contracten
eco-innovatie beschikbaar gemaakt door de Europese Commissie. Hieruit blijkt
dat 17 Nederlandse partijen een grant gekregen hebben, met een totaal EU co-financiering
van € 2,8 mln (10% van totale EU co-financiering aan Eco-innovatie
projecten).
 
 
 Gezamenlijk Programmeren
 
 Nadat in 2008 is gestart met het gezamenlijk programmeren rond het gezondheidsthema «Neurodegenererende
ziektes/Alzheimer» is dit initiatief in 2009 uitgebreid met de thema’s:
 Landbouw, voedselzekerheid en klimaatverandering, Cultureel erfgoed, Gezondheid,
voedsel en het voorkomen van dieet-gerelateerde ziektes. Geïnteresseerde
EU-lidstaten gaan bij deze thema’s hun onderzoeksinspanningen coördineren.
 Eureka/Eurostars
 De samenwerking tussen EU en Eureka via het Eurostarsprogramma is in 2009
succesvol gegroeid. Meer landen nemen deel en ook hebben diverse landen hun
budget verhoogd. Projectvoorstellen met Nederlandse partijen hebben in 2009
zeer goed gescoord. Op het gebied van samenwerking tussen Eureka en niet-Europese
landen is in 2009 een belangrijke stap gezet door het toekennen van de status
van geassocieerd Eureka-lid aan Zuid-Korea.
 Luchtvaart
 Wat betreft Civiele luchtvaartontwikkeling zijn er in 2009 26 onderzoeksvoorstellen
gehonoreerd. Daarbij zijn 4 kennisinstellingen en 19 bedrijven betrokken.
De meeste onderzoeken hebben betrekking op technologiegebieden die onderdeel
uitmaken van het Memorandum of Understanding (MoU) van het luchtvaartcluster
met Airbus. Met betrekking tot de Luchtvaartkredietfaciliteit is, om het cluster
in staat te stellen te participeren in vliegtuigbouwprogramma’s van
Airbus, in totaal € 70 mln. beschikbaar voor kredietverstrekking.
In 2009 zijn 5 aanvragen ingediend, waarvan 1 ultimo 2009 nog in behandeling
is en 4 zijn gehonoreerd met een totaal krediet van € 17,2 mln.
 In 2008 is besloten om het Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling
en Ruimtevaart (NIVR) te integreren in het Agentschap NL om daarmee bundeling
van alle ruimtevaartactiviteiten in het nieuwe Netherlands Space Office (NSO)
mogelijk te maken. NSO is per 1 september 2009 operationeel. De luchtvaartactiviteiten
zijn ondergebracht in de divisie NL Innovatie.
 In september heeft de luchtvaartsector een kennis- en innovatieagenda
gepubliceerd, die vervolgens betrokken is bij de in december 2009 gestarte
evaluatie van het lopende beleid met betrekking tot het luchtvaartcluster.
 Ruimtevaart
 De Nederlandse inschrijvingen voor 2009–2012 in R&D programma’s
bij de ministersconferentie 2008 van European Space Agency (ESA) in Den Haag
zijn in 2009 binnen ESA-kaders nader uitgewerkt. In 2009 is gestart met het
uitwerken van een nationaal programma voor stimulering van het gebruik van
ruimtevaart voor aardse toepassingen. ESA heeft in 2009 bekend gemaakt dat
de Nederlandse astronaut André Kuipers in november 2011 zijn 2e vlucht
zal maken naar het Internationale ruimtestation ISS.
 In 2009 zijn in totaal 27 onderzoeksvoorstellen gehonoreerd in het kader
van de regeling Prekwalificatie ESA Programma’s (PEP) voor een totaal
subsidiebedrag van € 5,9 mln. Deze voorstellen hebben bijvoorbeeld
betrekking op nieuwe ontwikkelingen voor wetenschappelijke instrumenten, zonnepanelen,
structuurdelen voor toekomstige Ariane 5 raketten, toepassingen van aardobservatiedata
en componenten voor standregeling en warmtehuishouding van satellieten. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Ruimtevaart geo-return
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: ESA
 
 1,18
 1,15
 1,16
 1,15
 1,0
 
 
 
 
 Toelichting
 De indicator ruimtevaart geo-return betreft opdrachten van ESA aan de
Nederlandse industrie en kennisinstellingen. Deze vloeien voort uit de Nederlandse
contributies aan diverse ESA R&D-programma’s. ESA garandeert een
return van 0,85 (85%) van de Nederlandse bijdrage. In 2009 heeft Nederland
weer een overreturn gerealiseerd Deze overreturn is in belangrijke mate het
resultaat van werkzaamheden die ESTEC binnen ESA-programma’s verricht. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid cofinanciers
bij kennis ontwikkeling TNO (schaal 1–10)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Klanttevredenheidsonderzoek,
TNO rapport sp 0173, Managementrapportage 2008 Rijksbijdrage Ministerie Economische
Zaken, 4 juli 2009
 
 7,0
 7,3
 6,6
 Nog niet bekend
 8,0
 
 
 
 
 Toelichting
 De streefwaarde voor de indicator klanttevredenheid TNO in 2009 was 8,0.
De gerealiseerde score in 2008 (6,6) viel erg tegen. Inmiddels zijn verbetermaatregelen
genomen om de score omhoog te krijgen. De realisatiewaarde van de prestatie-indicator
komt rond 1 mei 2010 beschikbaar.
 
 
 Nederland Ondernemend Innovatieland
 
 Met het rijksbrede project Nederland Ondernemend Innovatieland verbindt
dit kabinet het oplossen van maatschappelijke vraagstukken met het versterken
van economische concurrentiekracht. Centraal staat een betere benutting van
kennis en vernieuwend ondernemerschap in uiteenlopende maatschappelijke sectoren.
In 2009 zijn de Maatschappelijke Innovatieagenda’s voor Energie, Gezondheid,
Veiligheid en Water in uitvoering genomen. Met uiteenlopende initiatieven,
zoals innovatievouchers, prijsvragen, tenderregelingen en subsidies, krijgen
organisaties en ondernemingen kansen om met nieuwe producten, diensten en
technologieën oplossingen voor maatschappelijke problemen te ontwikkelen.
Ook zijn in 2009 twee nieuwe Maatschappelijke Innovatieagenda’s gemaakt,
voor Onderwijs en voor Duurzame Agro- en Visserijketens (Kamerstukken II,
2008–2009, 27 406 nr. 146 en Kamerstukken II, 2008 -2009, 29 675
nr. 80). Dwars door alle maatschappelijke sectoren heen zijn enkele hardnekkige
belemmeringen voor innovatie zichtbaar. Waar zulke belemmeringen rijksbreed
aan te pakken zijn gebeurt dat in het project Nederland Ondernemend Innovatieland.
Er is in 2009 een Landelijke Commissie Valorisatie opgericht waarin partijen
de valorisatieagenda «Kennis moet circuleren» uit voeren. Ook
is het zoeken van oplossingen voor tekorten aan arbeidskrachten in de techniek
ter hand genomen via de Taskforce Technologie, Onderwijs en Arbeidsmarkt.
Na een positieve evaluatie van de bestaande regionale initiatieven, zijn vier
nieuwe regio’s toegevoegd. Verder is via het project Nederland Ondernemend
Innovatieland een impuls gegeven aan het uitlokken van innovaties door gebruik
te maken van de overheid als klant of vragende partij, bijvoorbeeld door het
gebruik van de SBIR methode te vergroten en door innovatiegericht inkopen
te bevorderen.
 
 
 Innovatieplatform
 
 Het Innovatieplatform heeft in 2009 bijgedragen aan de doelstelling Topprestaties
op innovatiethema’s. Er is opnieuw een momentopname gemaakt van de uitvoering
van de Kennisinvesteringsagenda, en de coalities van de daarbij betrokken
maatschappelijke partijen verder uitgebreid. Mede op verzoek van de Tweede
Kamer (Motie Hamer c.s. Kamerstukken II, 31 371, nr. 71) heeft het IP
het Crisisadvies «Sterker uit de storm» uitgebracht, met als centrale
boodschap de kennisbasis te behouden en te versterken. (www.Innovatie.nl/
publicaties, 12 maart 20 009). Het Innovatieplatform heeft steun gegeven
aan de extra investeringen in kennis (WBSO, Kenniswerkers, High Tech Topprojecten
Wind op zee en duurzaam ondernemen) en organisatorische versterking van het
acquisitiebeleid, gericht op het aantrekken van buitenlandse kennisintensieve
bedrijvigheid, waartoe het kabinet heeft besloten.
 Het IP heeft in 2009 de sleutelgebiedenaanpak geëvalueerd en pleit
voor handhaving van het op sleutelgebieden gerichte beleid. (www.Innovatieplatform.nl/publicaties,
21 januari 2009).
 Het heeft adviezen uitgebracht over Slimmer werken, versterken internationale
scholen en het aantrekken van buitenlandse PhD’s (www.Innovatieplatform.nl/publicaties,
van 13 juli 2009 (2x) en 9 september 2009). Eind 2009 heeft het Innovatieplatform
het evenement Vrienden van Wetenschap georganiseerd, met het oogmerk bredere
maatschappelijke belangstelling te wekken voor investeringen in de kennisbasis
en optimale kennisbenutting. In 2010 zal het IP het kabinet hierover nader
adviseren. Tevens zal het IP een concurrentiekrachtagenda 2020 uitbrengen
met een perspectief op de concurrentiekracht van Nederland in 2020: waar verdient
Nederland zijn geld mee en welke maatregelen zijn nodig om Nederland in de
mondiale top-5 te brengen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 Soort onderzoek
 Onderwerp
 OD
 Start
 Afronding
 Vindplaats
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Bijdrage aan Stichting Nederland Maritiem
Land (NML)
 2.3
 2009
 2009
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Programma Cultuur en Economie (incl. creative challenge call)
 2.3
 2008
 2009
 Kamerstukken II,
2008–2009, 27 406, nr. 141
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Regieorgaan ICT
 2.3
 2009
 2010
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 SBIR (tussenevaluatie)
 2.2
 2009
 2010
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 Innovatieprogramma’s (midterm review)
 2.3
 2008
 2009
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 700XIII,
nr. 63
 
 
 
 
 Artikel 3. Een concurrerend ondernemingsklimaat
 Algemene beleidsdoelstelling
 Scheppen van een concurrerend ondernemingsklimaat voor bestaande bedrijven
en nieuwe ondernemers.
 
 Uit de meest recente monitor blijkt dat
de fundamenten van het Nederlandse ondernemingsklimaat ten opzichte van het
buitenland goed op orde zijn en de afgelopen jaren op onderdelen verbeterd.
Zo kent Nederland een relatief hoge arbeidsproductiviteit en arbeidsparticipatie,
een relatief hoog opgeleide beroepsbevolking en een lage werkloosheid. Verder
zit het ondernemerschap in Nederland in de lift. Zo is het aantal personen
dat zelfstandig ondernemer is geworden in Nederland de afgelopen jaren toegenomen
en ook verbeterd ten opzichte van het buitenland.
 De structureel goede ontwikkeling van het ondernemingsklimaat in de laatste
jaren, laat onverlet dat de economische crisis diepe sporen heeft nagelaten
die grote impact hebben op het ondernemend Nederland. Als gevolg van de wereldwijde
vraaguitval in combinatie met de financiële crisis hebben veel bedrijven
het moeilijk. De financiële crisis heeft er vooral ook toe geleid dat
het lastiger is geworden voor bedrijven om aan de noodzakelijke bedrijfsfinanciering
te komen. Mede als gevolg hiervan en de relatief grote omvang van de gespecialiseerde
financiële sector in Nederland is de positie van Nederland op de ranglijst
van het World Economic Forum (WEF) in 2009 gedaald
van een 8e naar een 10e plaats.
 De economische crisis heeft verschillend uitgepakt per landsdeel. De zuidelijke
provincies met naar verhouding meer conjunctuurgevoelige bedrijvigheid (internationaal
georiënteerd, industrie, transport & logistiek) zijn relatief snel
en hard geraakt. Later werden ook de effecten in de Randstad zichtbaar, vooral
in en rondom de mainports.
 Externe factoren
 Het behalen van de doelstellingen op het vlak van een concurrerend vestigingsklimaat
is mede afhankelijk van de bereidheid en het vermogen van andere overheden
daaraan bij te dragen. Bij de subsidieregeling Pieken in de Delta bijvoorbeeld
is cofinanciering vanuit decentrale overheden een noodzakelijke voorwaarde
om in aanmerking te komen voor een rijksbijdrage. In 2009 zijn er geen tekenen
dat door de financiële en economische crisis kwalitatief goede projecten
niet gehonoreerd konden worden vanwege het onvoldoende kunnen bijdragen door
decentrale overheden. Tevens hebben decentrale overheden, net als het Rijk,
maatregelen op het vlak van vestigingsklimaat genomen naar aanleiding van
de crisis. De economische en financiële crisis heeft de kredietmogelijkheden
voor het bedrijfsleven onder druk gezet. In nauw overleg met het bedrijfsleven
en de banken heeft het kabinet daarom in 2009 maatregelen genomen om de kredietverlening
aan het bedrijfsleven op peil te houden. Daarnaast heeft de economische crisis
de urgentie van het bewaken van een eerlijk speelveld vergroot. Net als andere
lidstaten heeft Nederland via diverse stimuleringsmaatregelen gebruik gemaakt
van de tijdelijk door de Europese Commissie verruimde mogelijkheden voor staatssteun
aan bedrijven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Kengetallen
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 Global Competitiveness Index:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: World Economic Forum: Global
Competitiveness Report 2009–2010 pp. 13
 
 10e
 8e
 10e
 Op lange termijn een top-5-positie
 
 
 
 Investeringsquote van bedrijven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB
 
 14,7%
 15,2%
 13,25%
 
 
 
 
 
 1. In het Global Competitiveness Report van World Economic Forum
worden landen onderling op vele aspecten van het ondernemingsklimaat en het
concurrentievermogen vergeleken. Na een stijging in 2008 is Nederland in 2009
gedaald van de 8e naar de 10e plaats. Dit is voornamelijk veroorzaakt door
een verminderde waardering van de financiële sector, waarop Nederland
de vorige jaren juist heel goed scoorde.
 2. De investeringsquote is de afgelopen jaren gestegen. Door de crisis
investeren ondernemers echter minder. Het CPB raamt (per september 2009) dan
ook een daling van bijna 2%-punt voor 2009. Voor 2010 verwacht het
CPB een verdere daling tot 12¼%.
 3. De Growth competitiveness index en Business competitiveness index
zijn inmiddels opgegaan in de Global competitiveness index. Hierdoor zijn
recentere cijfers dan in de begroting niet meer voorhanden.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
3: Een concurrerend Ondernemingsklimaat (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 783 675
 
 
 839 188
 
 
 1 143 996
 
 
 1 183 684
 
 
 2 135 749
 
 
 – 952 065
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 587 294
 624 518
 624 488
 862 412
 1 915 000
 – 1 052 588
 
 
 
 Programma gerelateerde verplichtingen
 
 
 765 263
 
 
 820 899
 
 
 1 121 802
 
 
 1 155 409
 
 
 2 118 804
 
 
 – 963 395
 
 
 
 OD 1: Bevorderen level playing field
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage Scheepsbouwindustrie (TROS)
 356
 
 
 549
 
 549
 
 
 – Borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw (garantieverplichting)
 15 000
 
 
 
 1 000 000
 1 000 000
 
 
 – Innovatieregeling Scheepsbouw
 
 10 928
 8 607
 10 761
 20 000
 – 9 239
 
 
 Basispakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 2: Stimuleren meer en beter ondernemerschap
 
 
 
 
 
 
 
 
 – BBMKB (garantieverplichting)
 572 294
 614 063
 601 255
 555 439
 745 000
 – 189 561
 
 
 – Groeifinancieringsfaciliteit/GO (garantieverplichting)
 
 10 455
 23 233
 306 973
 170 000
 136 973
 
 
 – Microkredieten
 
 
 16 575
 2 777
 5 000
 – 2 223
 
 
 – Actieplan veilig ondernemen
 2007
 1 302
 53
 14 685
 12 044
 2 641
 
 
 – Bijdragen aan instituten
 7 162
 8 356
 8 826
 7 693
 5 360
 2 333
 
 
 – Bevorderen Ondernemerschap
 4 053
 9 978
 4 541
 10 237
 7 590
 2 647
 
 
 – Beroepsonderwijs in bedrijf
 
 6 954
 17 134
 12 861
 12 700
 161
 
 
 – Onderwijs & Ondernemerschap
 
 
 16 809
 4 000
 7 500
 – 3 500
 
 
 – Regiegroep Regeldruk
 756
 1 297
 588
 764
 736
 28
 
 
 Programmatisch pakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 3: Benutten van gebiedsgerichte economische kansen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Gebiedsgerichte economische programma’s
 64 372
 62 447
 62 797
 
 
 
 
 
 – Cofinanciering EZ in EFRO-programma’s
 763
 3 944
 292 643
 2 472
 7 203
 – 4 731
 
 
 – BSRI
 46 957
 31 490
 16 021
 4 511
 12 500
 – 7 989
 
 
 – Stadseconomie
 1 278
 
 
 718
 1 938
 – 1 220
 
 
 – PID
 
 
 
 89 210
 69 725
 19 485
 
 
 – Bijdrage aan ROM’s
 7 280
 8 761
 7 369
 31 916
 7 648
 24 268
 
 
 – Bedrijventerreinen
 17 842
 29 030
 18 642
 11 218
 14 166
 – 2 948
 
 
 – Zuiderzeelijn
 
 
 
 10 000
 
 10 000
 
 
 – Nota Ruimte
 
 
 
 33 824
 
 33 824
 
 
 – Sterke Regio’s
 
 
 
 24 600
 
 24 600
 
 
 – Bijdrage NBTC
 19 099
 18 105
 16 967
 17 053
 16 704
 349
 
 
 – Overig Toerisme
 815
 775
 639
 918
 1 000
 – 
82
 
 
 – Bijdrage UNWTO
 202
 196
 200
 211
 219
 – 
8
 
 
 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Onderzoek en vernieuwingsprogramma’s Ondernemen
 3 580
 2 818
 8 825
 1 915
 1 771
 144
 
 
 – Algemene crisisbeheersing
 54
 
 
 
 
 
 
 
 – Eerste lijn bedrijven
 1 394
 
 
 
 
 
 
 
 – Apparaat Microkredieten
 
 
 78
 103
 
 103
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaat gerelateerde verplichtingen
 
 18 412
 18 289
 22 192
 28 275
 16 945
 11 330
 
 
 – Personeel Ondernemen
 12 502
 12 234
 12 318
 13 122
 13 309
 –  187
 
 
 – Bijdrage DG OI aan Agentschappen
 5 910
 6 055
 9 874
 15 153
 3 636
 11 517
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 247 107
 
 
 236 692
 
 
 319 739
 
 
 415 862
 
 
 364 160
 
 
 51 702
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 44 546
 
 
 36 393
 
 
 40 215
 
 
 56 109
 
 
 70 689
 
 
 – 14 580
 
 
 
 – Terugontvangsten agentschappen
 80
 952
 1 737
 54
 
 54
 
 
 – Ontvangsten ruimtelijk economisch beleid
 1 807
 608
 2 282
 3 247
 
 3 247
 
 
 – Ontvangsten ROM’s
 15 000
 
 
 7 789
 
 7 789
 
 
 – BBMKB
 22 326
 26 884
 26 753
 20 106
 24 890
 – 4 784
 
 
 – Groeifinancieringsfaciliteit
 
 704
 556
 2 382
 14 000
 – 11 618
 
 
 – Garantieregeling scheepsbouw
 
 
 
 
 10 000
 – 10 000
 
 
 – Ontvangsten uit het Fes
 4 351
 3 399
 2 645
 19 816
 16 110
 3 706
 
 
 – Ontvangsten JSF
 
 
 
 
 4 200
 – 4 200
 
 
 – Diverse ontvangsten
 983
 3 846
 6 241
 2 716
 1 489
 1 227
 
 
 
 
 Garantieregeling Scheepsbouw
 In 2009 hebben de banken de regeling niet benut. In overleg met de banken
zijn de voorwaarden inmiddels aangepast, maar nog niet in werking getreden.
Hierdoor zijn ook geen premies in 2009 ontvangen.
 Innovatieregeling Scheepsbouw
 Het budget voor de scheepsbouwregeling heeft ondanks de crisis toch nog
behoorlijk belangstelling genoten in 2009, vergelijkbaar met 2008, maar met
grotere projecten. Desondanks niet voldoende aanvragen om het volledige budget
uit te putten.
 BMKB
 Door de economische/financiële crisis werd 2009 gekenmerkt door een
beperkte kredietenvertrekking door banken aan het MKB. Dit heeft ook geresulteerd
in een lager dan geraamd beroep op de BMKB-regeling, waardoor ook de ontvangen
premies lager zijn dan oorspronkelijk geraamd.
 Groeifinancieringsfaciliteit/GO
 Door de economische/financiële crisis werd 2009 gekenmerkt door een
beperkte kredietenvertrekking door banken. Om hieraan het hoofd te bieden
heeft EZ in 2009 tijdelijk de GO-regeling geïntroduceerd met een garantieplafond
van € 1 mrd. Door de verwerkingstijd binnen de banken van de verruiming
van de Groeifinancieringsfaciliteit en de nieuwe GO in het laatste
half jaar van 2009 is beperkt gebruik gemaakt van de faciliteiten. Hierdoor
zijn er ook minder provisies ontvangen. In 2009 is een interne begrotingsreserve
gecreëerd voor de GO-regeling waar€ 46,4 mln is gestort. Dit
is ter afdekking van de risico’s, aangezien naar verwachting de ontvangsten
(premies) en uitgaven (uit te keren schades) op jaarbasis niet gelijk zullen
lopen.
 Microkredieten
 Het verschil wordt verklaard doordat in het najaar van 2008 € 5
mln verplichtingenruimte van 2009 naar voren is gehaald om de lening aan de
stichting Microkrediet vast te leggen. Daarnaast is in 2009 € 2,5
mln overgeheveld door SZW ten behoeve van de verstrekking van micro-krediet
door de stichting.
 Actieplan Veilig Ondernemen
 Bij de eerste suppletore begroting 2009 zijn de in 2008 niet benutte middelen
aan de begroting toegevoegd (€ 11 mln). Als gevolg van het succes
van de pilot-subsidieregeling Veiligheid kleine bedrijven (VKB) is bij 2e
suppletore begroting nog € 2,7 mln extra aan de regeling toegevoegd.
Doordat het merendeel van de aanvragen voor de landelijke regeling pas in
december binnenkwam, kon een groot deel hiervan (€ 7,7 mln) echter
niet meer in 2009 worden gecommitteerd.
 Bijdragen aan instituten
 Het verschil wordt met name verklaard door de bijdragen van andere departementen
voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, Regieraad Bouw en Nicis-instituut,
waarvan de committeringen ten laste van dit onderdeel zijn gebracht.
 Bevorderen Ondernemerschap
 De overschrijding in de verplichtingen is veroorzaakt door de vastlegging
van de verplichtingen van een aantal projecten die begin 2010 zijn gestart.
 Onderwijs en Ondernemerschap
 De uitputting voor Onderwijs en Ondernemerschap verloopt zowel qua verplichtingen
als uitgaven minder snel dan geraamd omdat een aantal samenwerkingsverbanden
vertraging hebben opgelopen bij de start van de projecten.
 Cofinanciering EZ in EFRO-programma’s
 In 2008 is op basis van de nieuwe co-financieringsregeling voor de gehele
looptijd van het programma het beschikbare budget voor cofinanciering van
het EFRO-programma, doelstelling III, gecommitteerd aan de managementautoriteiten
(totaal € 23,75 mln). Deze mutatie betreft de doorwerking van die
mutatie in 2009.
 BSRI
 In 2009 is van alle binnengekomen aanvragen voor de BSRI maar een klein
aantal projecten in staat geweest om de financiering (tijdig) rond te krijgen.
Hierdoor kon een groot deel van het budget niet worden gecommitteerd.
 Pieken in de Delta
 De hogere verplichtingenrealisatie wordt veroorzaakt door het doorschuiven
van de middelen die voor de tenders in 2008 stonden geraamd, maar niet zijn
verplicht, doordat de tenders te laat in het jaar sloten. In 2009 zijn overigens
niet alle beschikbare middelen weggezet, doordat er nog steeds
enige vertraging zit in het programma Noord-Nederland (als gevolg van de latere
start in 2008) en de beschikbare (tender)budgetten van het programma Noordvleugel
niet volledig zijn benut. Bij eerste suppletore begroting 2010 zal worden
voorgesteld het verplichtingen budget in 2010 met € 27 mln te verhogen.
 Bijdrage aan ROM’s en Ontvangsten ROM’s
 In 2009 is € 15 mln aanvullend kapitaal gereserveerd voor een
kapitaalstorting voor de regionale ontwikkelingsmaatschappijen Oost NV en
BOM. De aanvullende storting is, mede in het licht van de stimulerende werking
die er vanuit gaat tijdens de crisis, gewenst om de participatietaken van
de beide ROM’s op niveau te kunnen houden. Tevens is in 2009 overeenstemming
bereikt over de aanwending van de overliquiditeiten LIOF. Na afstorting door
LIOF aan EZ zijn deze middelen opnieuw gecommiteerd voor de financiering van
economische projecten in Limburg via het Nedermaas fonds.
 Bedrijventerreinen
 Het verschil met de ontwerpbegroting wordt voornamelijk veroorzaakt doordat
de bedrijventerreinmiddelen nog niet konden worden overgeheveld naar het Provinciefonds.
Het convenant bedrijventerreinen 2010–2020, dat de basis hiervoor vormt,
is pas in het najaar van 2009 ondertekend. Na opstelling van de provinciale
herstructureringsprogramma’s zullen de middelen worden overgeheveld.
De midden zijn daarom gebruikt om in 2009 nog enkele reeds ingediende Topperprojecten
uit te voeren.
 Niet zichtbaar in cijfers, omdat middelen in hetzelfde jaar zijn toegevoegd
en overgeheveld naar Gemeente- en Provinciefonds, is dat via dit onderdeel
de motie Van Heugten is uitgevoerd, waarmee
onder andere de financiering van bedrijventerreinprojecten in IJmond, Rijssen,
Zutphen, Velsen en de gebiedsontwikkeling van logistiek park Moerdijk is rondgekomen
(mede dankzij bijdragen van VROM en V&W).
 Zuiderzeelijn
 In 2009 zijn de middelen voor het compensatiepakket ZZL aan de EZ-begroting
toegevoegd. In 2009 is hiervoor 1 project gecommitteerd te grootte van € 10
mln.
 Nota Ruimte
 In 2009 zijn door EZ de Nota Ruimte-projecten Apeldoorn Kanaalzone, Eindhoven
A2 zone en Groningen Centrale zone goedgekeurd. Financiering heeft plaatsgevonden
uit het FES.
 Sterke regio’s
 In 2009 zijn middelen uit het FES aan de EZ-begroting toegevoegd en verplicht
voor 3 Sterke Regio-projecten, namelijk het Bio Sciencepark Leiden, de High
Tech Factory Twente en de Internationale Campus Eindhoven.
 Bijdrage DGOI aan Agentschappen
 Dit onderdeel wordt belast voor de kosten voor uitvoering van regelingen
door agentschappen. De overschrijding wordt verklaard doordat een deel van
de budgetten voor deze uitvoeringskosten bij Najaarsnota nog niet was overgeheveld
vanuit de beleidsbudgetten, omdat op dat moment de precieze omvang van de
uitvoeringskosten nog niet bekend was.
 Ontvangsten ruimtelijk economisch beleid
 Het verschil met de oorspronkelijke raming betreft met name de ontvangen
middelen uit de verkoop door Domeinen van de gronden die eerder waren aangekocht
voor de uitbreiding van de luchthaven Maastricht Aken. Daarnaast werd in 2009
ook nog de terugbetaling van de niet bestede middelen in het kader van de
regeling IPR-decentraal verwacht, maar doordat de vaststelling pas eind 2009
kon plaatsvinden is deze ontvangst niet meer in 2009 gerealiseerd.
 Ontvangsten ROM’s
 De afroming van de middelen van het LIOF was aanvankelijk niet in 2009
geraamd, maar in 2008. Doordat toen geen overeenstemming meer werd bereikt,
zijn de middelen doorgeschoven.
 Ontvangsten JSF
 Omdat er nog geen productiegerelateerde omzet door de industrie gedraaid
is, heeft de industrie nog geen ontvangsten uit hoofde van de JSF kunnen realiseren
en heeft de industrie dus ook dit jaar niets aan het Rijk af kunnen dragen.
 Markt en spelregels
 Operationele doelstelling 1: Bevorderen Level Playing
Field
 Om te zorgen voor een eerlijk speelveld (level playing field) heeft EZ
gewerkt aan het verhelpen van marktverstoringen als gevolg van het optreden
van overheden, bij voorkeur via o.a. de EU en de WTO (zie tevens artikel 1
en 5). Soms is het echter noodzakelijk om de verstoring op nationaal niveau
te repareren via gerichte maatregelen. In 2009 gold dit specifiek voor de
defensiegerelateerde industrie en de scheepsbouw, waar mede door de specifieke
inzet van EZ-instrumenten ongewenste verstoringen in het speelveld van deze
sectoren zijn tegengegaan. Hierdoor kon de orderportefeuille in deze sectoren
op peil blijven. Voorbeelden uit het stimuleringspakket die een bijdrage hebben
geleverd aan een gelijk speeldveld voor het bedrijfsleven zijn de deeltijd
WW (als reactie op vergelijkbare regelingen in Duitsland en Belgie) en de
sloopregeling voor oude auto’s (als reactie op een vergelijkbare regeling
in Duitsland).
 Instrumenten en activiteiten
 Compensatiebeleid
 In 2009 is de streefwaarde van € 450 mln ruimschoots gehaald.
Vanwege het projectmatige karakter vertoont de gerealiseerde compensatie een
schommeling over opeenvolgende jaren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde invulling compensatieverplichtingen
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Compensatie administratiesysteem
EZ
 
 678(532) mln
 557(520) mln
 552(566) mln(voorlopig cijfer)
 Minimaal 450 mln
 
 
 
 
 
 1 De indicator gerealiseerde invulling compensatieverplichtingen
geeft het bedrag weer dat door buitenlandse partijen bij Nederlandse bedrijven
wordt besteed ter compensatie van aanschaffingen van buitenlands materieel
door het ministerie van Defensie. ( )=5 jaars voortschrijdend gemiddelde.
 Subsidieregeling Innovatieve Zeescheepsbouw (SIZ)
 In 2009 zijn 9 aanvragen gehonoreerd met een totale subsidie van € 10,8
mln. Hiermee wordt bij de Nederlandse scheepswerven voor € 54,1
mln aan scheepsbouwinnovatieprojecten gerealiseerd. Het aantal projecten is
vergelijkbaar met 2008, maar de financiële omvang is toegenomen. Ook
de scheepsbouwsector heeft wereldwijd te maken met de negatieve effecten van
de economische crisis, maar in het kader van de SIZ vallen de effecten nog
mee. Dit komt omdat de aanvragen zich vooral richten op niches die relatief
wat minder worden getroffen door de crisis. 7 van de 9 projecten zijn speciale
schepen (baggerschepen, werkschepen voor de offshore of superjachten). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicatoren
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 Aantal gerealiseerde scheepsbouwinnovatie-projecten
die door de SIZ worden ondersteund
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL (EVD)
 
 12
 9
 9
 20
 
 
 
 Omvang van de door de werven gerealiseerde
Research, Develoment en Innovatie (RD&I) die door de SIZ worden gerealiseerd1
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL (EVD)
 
 55,1 mln
 48,1 mln
 54,1 mln
 97
mln(jaarlijks)
 
 
 
 
 
 1 De realisatiecijfers voor 2007 en 2008 zijn gecorrigeerd
voor aanvragen die vervallen zijn en later opnieuw zijn ingediend.
 Borgstellingsregeling Scheepsnieuwbouw
 Deze regeling is in 2009 niet door de banken gebruikt. Inmiddels is met
de banken overeenstemming bereikt over de voorwaarden rond uitbetaling van
eventuele schades en wordt de regeling aangepast. De regeling is in december
2009 aan Brussel voorgelegd ter goedkeuring.
 Basispakket
 Operationele doelstelling 2: Stimuleren meer en beter
ondernemerschap
 Het ondernemerschap in Nederland zit in de lift. De ondernemersquote,
het aantal personen dat in Nederland een eigen bedrijf heeft, nam gestaag
toe in de periode 2002–2009: van ruim 10 tot 12,3 % van de werkzame beroepsbevolking. Daarmee heeft Nederland een inhaalslag gemaakt ten
opzichte van andere landen, waardoor Nederland nu ongeveer op het Europees
en OESO gemiddelde ligt. Ook op het gebied van aankomend en jong ondernemerschap –
bijvoorbeeld het aantal mensen dat bezig is met het opzetten van een bedrijf
of degenen die net gestart zijn – heeft Nederland zijn internationale
positie verbeterd. Deze ontwikkelingen tonen
aan dat het ondernemerschapsbeleid van het kabinet dat is gericht op het wegnemen
van drempels voor ondernemerschap vruchten afwerpt. Ook in 2009 is gewerkt
aan onder andere het stimuleren van ondernemerschap in het onderwijs, het
stimuleren van de aansluiting tussen het beroepsonderwijs en het bedrijfsleven
alsmede maatschappelijk verantwoord ondernemen. Als gevolg van de economische
crisis, is het zorgen voor voldoende financiering voor ondernemers een belangrijk
aandachtspunt geweest. Nederland kent relatief weinig snelle groeiers. Daarom
is het positief dat – ondanks de crisis – in 2009 het programma
Groeiversneller goed op stoom is gekomen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetal
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Ondernemersquote
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: EIM (obv CBS en KvK). Betreft
aantal ondernemers excl. landbouw
 
 11,7%
 12,3% (voorlopig
cijfer)
 12,4% (schatting)
 12,3%, (schatting)
 
 
 
 
 Instrumenten en activiteiten
 BMKB
 De borgstellingsregeling MKB vergroot de toegang van het midden- en kleinbedrijf
tot bankkrediet als er onvoldoende zekerheidsdekking voor de bank aanwezig
is. Het maximale borgstellingskrediet bedraagt € 1,5 mln. In 2009
is het garantieplafond van de BMKB verhoogd van €730 mln naar € 745
mln, waarvan € 556 mln (75%) is benut voor 2 442 garanties.
Dit is een daling van € 45 mln ten opzichte van 2008. De benutting
is onder de streefwaarde van 80% gebleven. De benutting hangt af van
investerings- en overnameplannen van het bedrijfsleven en de start van nieuwe
bedrijven, en is daarmee nauw verbonden met de ontwikkeling van de conjunctuur.
De daling is dan ook verklaarbaar door het negatieve effect van de kredietcrisis,
al trok in de tweede helft van 2009 het gebruik alweer aan. De tweede helft
van 2009 toonde zelfs de beste benutting ooit van de BMKB.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 BMKB -Benuttingsgraad
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 95%
 86%
 81%
 75%
 Minimaal 80%
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 In 2009 is een budget gepubliceerd van € 119 mln. Daarvan is € 10
mln daadwerkelijk benut. De benutting van de Groeifaciliteit blijft in 2009
mede als gevolg van de kredietcrisis ver achter bij de verwachting en ook
bij de indicator voor 2009 (€ 40 mln aan verleende garanties). Het
instrument is daarom in december 2009 tijdelijk aangepast. Het risicoprofiel
van de te accepteren aanvragen is verbreed en het maximale garantiebedrag
is verhoogd van € 2,5 mln naar € 12,5 mln. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 Groeifaciliteit – jaarlijks
bedrag aan afgesloten financieringscontracten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 10 mln
 23 mln
 10 mln
 40 mln
 
 
 
 
 Garantieregeling Ondernemingsfinanciering (GO)
 In maart 2009 is als tijdelijke crisismaatregel de Garantie Ondernemingsfinanciering
gepubliceerd. Doel hiervan is de bancaire financiering aan, in de kern, gezonde
bedrijven op gang te houden. Implementatie door banken kostte enige tijd,
sindsdien ontwikkelt het gebruik zich snel. Er zijn nu 56 kredietvoorstellen
van banken van in totaal € 484 mln
gefiatteerd. In het najaar 2009 is de regeling verruimd voor grote kredieten
en de zorg en is de regeling inmiddels ook opengesteld voor bankgaranties
en de bouwsector.
 Microfinanciering
 In 2009 zijn er door Qredits 550 kredieten verstrekt en ongeveer 60 via
de borgstellingsregeling, waardoor 610 mensen
een onderneming hebben kunnen starten. In 2009 is het aantal microfinancierings-ondernemerspunten
verdubbeld tot 35. Deze ondernemerspunten, die zich richten op voorlichting,
doelgroepenbenadering en begeleiding, liggen verspreid over Nederland. De
website www.eigenbaas.nl, die gericht is op (startende) ondernemers in 2009
56 000 keer bezocht.
 Aanpak regeldruk EZ
 In 2009 is netto € 34,3 mln reductie van de Administratieve
Lasten gerealiseerd (11,8%). In totaal is sinds 2007 netto € 52,3
mln reductie gerealiseerd (18%). Op het gebied van Aanbesteden heeft
het gebruik van digitale publicatiemethoden en de invoering en toepassing
van de eigen verklaring reeds ruim € 25 mln opgeleverd.
Ook zijn de drempelwaarden voor de statistieken van de buitenlandse handel
verhoogd, waardoor minder bedrijven opgave hoefden te doen. Dit leverde € 1,3
mln reductie op. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
(cumulatief)
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2011
 
 
 
 
 
 Administratieve Lasten Vermindering
door EZ als vakdepartementen (cumulatief)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Eigen registratie
 
 
 – 0,9%
 – 6,2%
 – 18%
 – 25,5%
 
 
 
 
 Programma Groeiversneller
 Het programma, dat zich richt op in Nederland gevestigde bedrijven die
de potentie hebben een forse groeiversnelling te realiseren, van enkele miljoenen
naar een omzet van ten minste € 20 miljoen per jaar, is in 2009
goed op stoom gekomen. Inmiddels nemen 65 bedrijven deel aan het Programma,
waarvan 35 ondernemers in januari 2009 en 30 ondernemers in september 2009
zijn gestart.
 Actieplan Veilig Ondernemen
 Na een succesvolle pilot vanaf 1 februari 2009 is de subsidie in september
landelijk beschikbaar gesteld. In totaal is hiervoor € 21,5 mln
beschikbaar gesteld. Hiervan worden circa 3 750 aanvragen gehonoreerd.
Daarnaast is een onderzoek uitgevoerd naar succes- en faalfactoren van winkelstraatmanagement,
is een (concept)leidraad opgesteld en is in totaal € 3 mln beschikbaar
gesteld waarmee gemeenten winkelstraatmanagers kunnen inhuren ter bevordering
van de samenwerking en vergroting van de veiligheid in winkelgebieden. Op
9 december 2009 is het 2e Transportconvenant door 13 private en publieke partijen
getekend. Het convenant heeft een looptijd van 4 jaar en bevat 38 acties gericht
op het terugdringen van transportcriminaliteit.
 Bedrijven Investeringszones (BIZ)
 Per 1 mei 2009 is de BIZ van kracht geworden waarmee het voor ondernemers
mogelijk wordt om gezamenlijk te investeren in een veilige en aantrekkelijke
bedrijfsomgeving waarbij alle ondernemers meebetalen. In 2009 zijn ruim vijftig
initiatieven gestart, waarvan er eind 2009 zes gerealiseerd zijn.
 Versterken locale economie (wijkeconomie)
 In 2009 is de Kamer de voortgangsrapportage wijkenaanpak naar de Tweede
Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2009–2010, 30 995, nr 75). Het
accent ligt inmiddels bij het ondersteunen van gemeenten bij de ontwikkeling
van een structurele visie en aanpak. Hierin is in 2009 ook bestuurlijk stevig
ingezet, onder meer via het convenant strategische economische samenwerking
met de G36. Uit een recente studie van het EIM
blijkt dat de aandachtswijken hun achterstand met betrekking tot ondernemerschap
aan het inlopen zijn.
 Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
 In 2009 zijn 27 onderwijsnetwerken van het primair tot het middelbaar
beroepsonderwijs van start gegaan, zijn 6 HO-studenten – bij wijze van
pilot – op ondernemerschapstage in de VS gegaan en werkt het SLO (stichting
leerplan ontwikkeling) met 100 docenten aan een scholingsaanbod voor ondernemende
docenten. Een tussenevaluatie in 2009 oordeelt positief over de resultaten
van de regeling onderwijs en ondernemerschap 2007. De betrokken onderwijsinstellingen
besteden meer aandacht aan ondernemerschap en zijn in de meeste gevallen op
weg om ondernemerschaponderwijs te verankeren. De gepercipieerde effecten
laten zien dat de regeling meer ondernemend gedrag en/of houding weet uit
te lokken bij studenten. Van de deelnemende studenten heeft een op de vijf
momenteel een bedrijf en nog eens 19% is bezig met het opzetten van
een bedrijf.
 Beroepsonderwijs in Bedrijf (BiB)
 Ook in 2009 is het subsidiebudget van € 12 miljoen volledig
besteed. In 2009 zijn 69 BiB samenwerkingsverbanden gestart. Er zijn nu in
totaal 165 BiB-samenwerkingsverbanden waar ongeveer 850 bedrijven en 363 opleidingen
aan meedoen. De tussenevaluatie in 2009 oordeelt positief over de resultaten
en doelmatigheid van de regeling: zowel onderwijsinstellingen als bedrijven
vinden dat de regeling bijdraagt aan het versterken van de relatie tussen
scholen en bedrijven, en daardoor aan het verbeteren van de aansluiting van
onderwijs op de arbeidsmarkt.
 Voorlichting, coaching en begeleiding ondernemers
 EZ ondersteunt structureel de activiteiten van de Stichting Ondernemersklankbord
waar ondernemers voor advies en begeleiding door deskundige vrijwilligers
terecht kunnen. Gewoonlijk helpt Ondernemersklankbord zo’n 2500 ondernemers
per jaar waarvan een derde in een intensief traject. Als gevolg van de economische
crisis heeft Ondernemersklankbord in 2009 bijna 60% méér
intensieve begeleidingstrajecten doorlopen met ondernemers die op de rand
van faillissement balanceerden. In 2009 betrof dit ongeveer 1 450 trajecten
waarvan 1 op 3 succesvol is geweest zodat daarmee bijna 500 faillissementen
zijn afgewend en de betreffende ondernemingen nu goed draaien.
 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
 De vraag naar de kennis en activiteiten van MVO Nederland nam in 2009
aanzienlijk sneller toe dan voorzien. Dit geeft het belang van MVO en duurzaamheid
in crisistijd aan. Met de Transparantiebenchmark wordt jaarlijks de voortgang
van maatschappelijke jaarverslaggeving gemeten. In 2009 verscheen de 5e editie
en werd aangekondigd dat de benchmark in 2010 zal worden herzien: er worden
meer bedrijven beoordeeld, de criteria worden herzien en de informatie uit
de benchmark wordt interactiever gemaakt.
 
 Box: Fiscale faciliteiten
 In 2009 heeft EZ zich op fiscaal terrein onder meer ingezet voor het stimuleren
van investeringen, het bevorderen van deeltijdondernemerschap en het verruimen
van liquiditeit. Deze maatregelen zijn opgenomen in het Fiscaal stimuleringspakket
en het Belastingplan 2010. Met name het verruimen van liquiditeit geeft ondernemers
extra lucht tijdens de economische crisis. Hiertoe zijn in 2009 verschillende
maatregelen genomen. Het gaat om de verruiming van de verliesverrekening in
de Vennootschapsbelasting en de mogelijkheid BTW per kwartaal af te dragen.
Verder is in 2009 de tijdelijke willekeurige afschrijving ingevoerd. Ondernemingen
die in 2009 of 2010 investeringen verrichten krijgen de mogelijkheid deze
in twee jaar af te schrijven (maximaal 50% per jaar). Tot slot is er
een tijdelijke verlaging van het MKB-tarief van de Vennootschapsbelasting
ingevoerd.
 Programmatisch pakket
 Operationele doelstelling 3: Benutten van gebiedsgericht
economische kansen
 Nederland kent een aantal gebiedsclusters die internationaal concurrerend
zijn of de potentie hebben mee te draaien in de internationale top. Door de
samenwerking met decentrale overheden, bedrijven en kennisinstellingen zijn
gebiedsgericht, kansen optimaal benut en knelpunten weggenomen. Leidraad hierbij
is het Pieken in de Delta beleid. Deze filosofie wordt geoperationaliseerd
door middel van een samenhangend pakket dat bestaat uit gebiedsgerichte integrale
programma’s en beleid gericht op specifieke terreinen. Programmatisch
zijn de subsidies vanuit Pieken in de Delta en Structuurfondsen, aangevuld
met de enveloppe Sterke Regio’s. Bij deze programma’s is opmerkelijk
dat in 2009 ondanks de crisis sprake is van overtekening op tenders en regelingen.
Specifieke instrumenten zijn bedrijventerreinenbeleid, toerisme en het Besluit
Subsidies Regionale Investeringen (BSRI). De Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
vervulden hierbij een ondersteunende rol. Door de ondersteuning van gebiedsgerichte
(innovatie) projecten droegen deze instrumenten in 2009 gezamenlijk bij aan
het versterken van het vestigingsklimaat in top- en grensregio’s door
een (mede door samenwerking met regionale partijen) slagvaardige gebiedsgerichte
aanpak.
 Instrumenten en activiteiten
 Gebiedsgericht economisch beleid
 De uitvoering het Pieken in de Delta (PiD) subsidieprogramma ligt op koers.
Binnen Pieken in de Delta worden gebiedsgerichte (innovatie) projecten ondersteund.
De gemiddelde uitgelokte investering door bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen
per project is € 1,7 mln. Het derde jaar van het programma kende
voor vijf gebieden twee tenders. In de eerste tender van 2009 zijn 41 gebiedsgerichte
projecten gehonoreerd. In de tweede tender van 2009 zijn 86 aanvragen ingediend
waarbij in alle programmagebieden sprake is van overvraging van de beschikbare
budgetten. Begin 2010 wordt besluitvorming over deze aanvragen afgerond. In
Noord Nederland wordt Pieken in de Delta in samenwerking met het Samenwerkingsverband
Noord Nederland uitgevoerd. Hier wordt niet gewerkt met een tenderprocedure,
maar staat de regeling het gehele jaar open. In 2009 zijn in Noord-Nederland
12 projecten gehonoreerd met een rijksbijdrage van € 22,5 mln. In
2010 wordt het programma geëvalueerd.
 
 Box: Bio-based economy
 
 Synergie Pieken in de Delta-Structuurfondsen: Piek
Agribusiness
 
 In Noord-Nederland is het Carbohydrate Competence Center een voorbeeld
van toekomstige «bio-based economy». Koolhydraten kunnen bouwstenen
zijn voor biobrandstof, chemicaliën en plastic vervangende materialen.
De koolhydratenkennis in Nederland is groot, maar versnipperd. Het Carbohydrate
Competence Center, dat begin 2009 van start ging is het kenniscentrum op het
gebied van koolhydraten in Nederland. Dit centrum wil de aanwezige koolhydratenkennis
versterken en uitbouwen naar internationaal topniveau. Ondersteuning in deze
fase vindt plaats vanuit de structuurfondsen. De fase hieraan voorafgaand
is gefinancierd vanuit Pieken in de Delta.
 
 
 Piek Procesindustrie
 
 In Zuidwest Nederland is in het gebied Gent-Terneuzen grensoverschrijdend
een sterke ontwikkeling ingezet op het vlak van bio-energie. Het grensoverschrijdende
samenwerkingsverband «Bio Base Europe» is gericht op de verdere
ontwikkeling en toepassing van bio-energie. In de Gentse Kanaalzone komt een
grote proeffabriek, waar onderzoek wordt gedaan naar de energiewinning uit
afval als stro, maïskolven, houtpallets. Naast deze proeffabriek investeert
het project in een opleidingscentrum voor nieuw toekomstig personeel en in
een kenniscentrum voor bio-energie. Bij het ROC Westerschelde in Terneuzen
wordt het trainingscentrum ondergebracht. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicatoren
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Gevraagde subsidie als percentage
van het budget per regio
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 242%
 233%
 110%
 Nog niet beschikbaar
 Minimaal 100%
 
 
 
 Totale projectkosten als percentage
van de totale beschikbare subsidie per regio
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL
 
 854%
 395%
 336%
 Nog niet beschikbaar
 Minimaal 300%
 
 
 
 
 Toelichting
 De waarden 2006 en 2007 zijn ten opzichte van de begroting 2009 geactualiseerd
op basis van recentere gegevens.
 Structuurfondsen/EFRO-cofinanciering (periode 2007–2013)
 De vier landsdelige Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)
programma’s en de grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma’s
kennen een sterke samenhang met de Lissabon-agenda en met beleid op nationaal
(Pieken in de Delta) en decentraal niveau. Het versterken van de concurrentiekracht
door innovatie en samenwerking tussen bedrijven, het MKB en kennisinstellingen
te stimuleren is binnen deze programma’s dan ook een belangrijk thema.
De andere prioriteiten binnen de programma’s zijn gericht op het vergroten
van de aantrekkingskracht van steden en regio’s als vestigingsplaats
voor mensen en bedrijven.
 Alle regionale programma’s hebben in 2009 een boven verwachting
grote toestroom van projectvoorstellen te verwerken gekregen. Vooral voor
de innovatieprioriteit bestaat veel belangstelling. Ook de andere thema’s
laten een goede voortgang zien. Financiering van de programma’s bestaat
voor de helft uit de Europese bijdrage vanuit het Europees Fonds voor Regionale
Ontwikkeling. Dit wordt onder meer gecofinancierd door EZ. In november is
de projectenwebsite www.europaomdehoek.nl gelanceerd. Op deze website zijn
alle projecten die middelen uit de Structuurfondsen hebben ontvangen te bekijken.
 In 2009 is goede voortgang geboekt op het Nationaal Actieplan voor de
structuurfondsprogramma’s 2000–2006 ter verbetering van controle
en beheer van de middelen. Medio 2010 vindt de afsluiting van de programma’s
uit die periode plaats. Op dat moment wordt tevens de uitvoering van het Nationaal
Actieplan afgesloten.
 Sterke regio’s en Nota Ruimte Budget
 Voor vier regio’s is deze kabinetsperiode € 125 mln beschikbaar
gesteld uit het FES, bedoeld voor ambitieuze investeringen die het internationale
vestigingsklimaat versterken door beschikbaar stellen van nieuwe technologieën,
gezamenlijke faciliteiten of vergroting bereikbaarheid. In 2009 zijn de volgende
projecten gehonoreerd, met een subsidiebijdrage van in totaal € 55
mln voor de High Tech Factory in Twente (faciliteit om producten voor de medische
sector en de voedingsmiddelenindustrie te testen, maken en verpakken), CAT-AgroFood
Wageningen (apparatuur voor micro- en nanotechnologie-onderzoek), 5 campusprojecten
Zuid-Oost Nederland (gezamenlijke huisvesting en gezamenlijke laboratorium
faciliteiten op de High Tech Automotive Campus Helmond, de High Tech Campus
Eindhoven en de Chemelot Campus in Sittard-Geleen) en de Vaargeul Eemshaven
(verdieping en verbreding Eemshaven in verband met bereikbaarheid voor grotere
schepen.
 Ten aanzien van Nota Ruimte Budget is in 2009 de financiële bijdrage
voor alle 23 gebiedsontwikkelingsprojecten vastgesteld. EZ was mede namens
de Ministeries van VROM, V&W en LNV rijksprojecttrekker voor de projecten
Apeldoorn-Kanaalzone, Eindhoven A2 zone, Eindhoven Brainport, Groningen Centrale
zone en Nieuw Reijerwaard en Westelijke Dordtse Oever.
 Bedrijventerreinen
 Het kabinet heeft ten doel om in 2012 3 500 hectare aan bedrijventerreinen
te hebben geherstructureerd. EZ heeft in 2009 voor het laatst via de Topperregeling € 11
mln bijgedragen aan de realisering van 5 Topprojecten herstructurering. In
totaal heeft EZ sinds 2004 circa € 110 mln bijgedragen aan realisatie
van 47 herstructureringsprojecten. In 2009 is de Topper-regeling geëvalueerd
die vooral ten doel had bij te dragen aan het in de komende jaren te voeren
bedrijventerreinenbeleid. Uit de evaluatie bleek dat het vliegwieleffect van
een overheidsbijdrage zo groot mogelijk wordt gehouden bij het vooraf ontwikkelen
van een visie op bedrijventerreinen dat als kader dient voor projectuitvoering
alsmede het niet versnipperd inzetten van het beschikbare budget.
 In aansluiting op het advies van de commissie Noordanus heeft het kabinet
met provincies en gemeenten in november 2009 een convenant gesloten over de
aanpak van bedrijventerreinen. Doel is het stimuleren van een gezamenlijk
succesvol, duurzaam en economisch verantwoord bedrijventerreinenbeleid dat
bijdraagt aan de economische en ruimtelijke kwaliteit van Nederland. Met de
toekenning van Fes-middelen en zgn. Motie Van Heugten-projecten kreeg de herstructurering op een aantal locaties een forse impuls.
In een aantal pilots wordt de nieuwe regionale aanpak concreet toegepast.
 BSRI
 Het budget van € 12,5 mln is bij voorjaarsnota opgehoogd naar € 19,7
mln voor projectvoorstellen die eind 2008 nagenoeg gereed waren. In 2009 zijn
13 subsidieaanvragen ingediend. In relatie tot voorgaande jaren is slechts
een zeer beperkt aantal aanvragen gecommitteerd. In totaal zijn drie aanvragen
toegekend met een totaal subsidiebedrag van € 4,5 mln. Zes aanvragen
kregen de financiering niet tijdig voor elkaar. Vier aanvragen zijn ultimo
2010 nog in behandeling. In 2009 vond een evaluatie plaats van de BSRI, waaruit
geconcludeerd wordt dat het positieve effect van de regeling op extra investeringen
en arbeidsplaatsen per saldo beperkt is geweest.
 Regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s)
 Vanwege de kredietcrisis is het overleg met de ROMs geïntensiveerd:
zij geven een regionale doorkijk op ontwikkelingen bij bedrijven en signaleren
over kredietverlening aan bedrijven. In 2009 werden 873 aanvragen voor kapitaalverstrekking
bij de ROMs ingediend. Dit aantal ligt substantieel (ruim 50%) hoger
dan in 2008. Deze toename is vooral toe te schrijven aan (de gevolgen van)
de kredietcrisis. Vanwege de crisis hebben de ROMs beschikking gekregen over
additionele middelen voor projectontwikkeling in het kader van grensoverschrijdende
samenwerking.
 Toerisme
 Doel van het EZ toerismebeleid is het stimuleren van het inkomend bezoek
aan Nederland, en daarmee een toename van de buitenlandse bestedingen in ons
land. EZ heeft voor de internationale promotie van Nederland in het buitenland
ruim € 50 mln beschikbaar gesteld aan het Nederlands Bureau voor
Toerisme en Congressen (NBTC), voor de periode 2008–2010. De cijfers
laten zien dat het inkomend toerisme sinds de intrede van de economische crisis
in 2008 zijn gedaald. Naast de crisis, heeft ook de dure euro en (medio 2009
afgeschafte) vliegbelasting een ongunstig effect gehad op het inkomend toerisme.
Daarmee staan de NBTC doelstellingen onder druk. Om het effect van de crisis
zoveel mogelijk te dempen, is het NBTC in samenwerking met het toeristische
bedrijfsleven een aantal actiematige campagnes gestart, zoals een Value-for-Money
campagne («Nederland biedt waar voor je geld») in Noord-Amerika
en West-Europa en een «2=1» en «3=1» (drie voor de
prijs van één) campagne in onze buurlanden België en Duitsland.
De cijfers voor 2009 zijn medio 2010 beschikbaar. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicatoren
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Inkomend toerisme (aantal buitenlandse
bezoekers)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 10,7 mln
 11,0 mln
 10,1 mln
 Nog
niet beschikbaar
 11,2 mln
 
 
 
 Stedentoerisme (aantal buitenlandse
bezoekers)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: NBTC, CIT
 
 2,1 mln
 2,2 mln
 2,0 mln
 Nog
niet beschikbaar
 2,4 mln
 
 
 
 Marktaandeel congresmarkt (percentage)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: ICCA, UIA
 
 23,1
 21,9
 22,2
 Nog niet beschikbaar
 19,0 (in2010)
 
 
 
 
 Grotestedenbeleid/Stadseconomie
 In 2010 zal EZ de in het GSBIII gemaakte afspraken 2005–2009 met
de steden evalueren, waarna afsluiting plaatsvindt van de economische pijler
van GSBIII. De relatie met de steden heeft in 2009 -naast die in Pieken in
de Delta verband- verder vorm gekregen door een in oktober gesloten convenant
tussen EZ, de G32 en de G4 over strategische economische samenwerking. Naast
de GSB aanpak is in relatie tot wijkeconomie een achttal voorbeeldprojecten
gefinancierd op het gebied van ondersteuning ondernemerschap en scholing,
facilitering ZZP-ers en stimulering private investeringen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 Soort onderzoek
 Onderwerp
 OD
 Start
 Afronding
 Vindplaats
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Kamers van Koophandel
 3.2
 2009
 2010
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Pilot microkredieten (distributie)
 3.2
 2009
 2009
 Kamerstukken II, 2009–2010, 31 311,
nr. 35
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Regieraad Bouw
 3.2
 2009
 2009
 Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 3
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Bedrijventerreinen (Topper)
 3.3
 2008
 2009
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 700 XIII, nr. 65
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 Gebiedsgericht beleid (PiD)
 3.3
 2009
 2010
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 ROM’s
 3.3
 2009
 2010
 
 
 
 Effectenonderzoek ex post
 BSRI
 3.3
 2009
 2009
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 Tussenevaluatie Beroepsonderwijs in Bedrijf*
 3.2
 2009
 2009
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 EIM (Programmaonderzoek MKB en ondernemerschap)
 3.2
 2009
 2009
 Kamerstukken II, 2009–2010,
32 123 XIII, nr 48
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 Kenniscentrum MVO
 3.2
 2009
 2010
 
 
 
 
 
 * Betreft intern onderzoek welke niet in begroting 2009 was opgenomen.
 Artikel 4. Doelmatige en duurzame energiehuishouding
 Algemene doelstelling
 Een doelmatige en duurzame energiehuishouding
 
 Betrouwbaar, betaalbaar en schoon zijn nog steeds de trefwoorden voor
het energiebeleid. De liberalisering van de gas- en elektriciteitsmarkt was
een belangrijke stap naar betaalbaarheid. In 2009 zette EZ zich in om de markten
dusdanig te ordenen dat afnemers (burgers en bedrijven) profiteren van een
effectieve concurrentie op de gas- en elektriciteitsmarkt. Ruim 9 %
van de huishoudens is in 2008 overgestapt op een andere leverancier tegen
zo’n 5 % in 2006. Deze stijging zet in 2009 door.
 Aan energiediplomatie en samenwerking met andere landen wordt doorlopend
aandacht besteed. Relaties zijn verdiept en uitgebreid. Samen met het Ministerie
van Buitenlandse Zaken werkt EZ voorspoedig aan het dossier energievoorzieningszekerheid.
Ook het creëren van een gunstig investeringsklimaat door middel van regelgeving
en het stroomlijnen en versnellen van de procedures door EZ dragen bij aan
de betrouwbaarheid van energieleveringen. In dit verband is sinds 1 maart
2009 de Rijkscoördinatieregeling van toepassing op grote energieprojecten.
Deze maakt het mogelijk om bijvoorbeeld windenergie vanaf 100 MW, overige
duurzame elektriciteitsproductie vanaf 50 MW of conventionele elektriciteitsproductie
vanaf 500 MW sneller te realiseren.
 
 In 2009 is het aandeel duurzame elektriciteitsproductie t.o.v. de totale
consumptie toegenomen van 7,5% tot 9%. Van deze toename is 0,5%
toe te schrijven aan de afname van de consumptie met 5%. De vraag naar
duurzame elektriciteit is gedurende dezelfde periode toegenomen tot 23%,
wat betekent dat momenteel 14% moet worden ingevoerd. Ten behoeve van een schoner energieaanbod stimuleert EZ de productie
van duurzame energie, de verbetering van efficiency en een reductie van de
CO2-emissie. Hiervoor is, bijvoorbeeld, in de loop van 2009 de inpassing van
windenergie op land en op zee in Noordwest Europa duidelijk op de agenda gekomen
van het Pentalaterale Energieforum. Met behulp van de Stimuleringsregeling
voor Duurzame Elektriciteitsproductie (SDE) is 640 MW aan duurzame elektriciteit
gestimuleerd en is een tender gepubliceerd voor wind op zee van € 4,5
mld met een verwachte opbrengst van 900 MW. Ook is met de energie-intensieve
industrie de Meerjarenafspraak energie-efficiency ondertekend en zijn met
de Energie-Investeringsaftrek (EIA) investeringen in de productiecapaciteit
van duurzame energie en investeringen in energiebesparende bedrijfsmiddelen
gestimuleerd. Voor de EIA kunnen investeringen tot en met april 2010 worden
gemeld, dan zal bekend zijn voor welk bedrag aan investeringen is ondersteund.
 Externe factoren
 De onvoorspelbaarheid van de energietoekomst heeft alles te maken met
onzekere factoren als internationalisering, investering in winning van olie
en gas en de ontwikkeling van nieuwe (duurzame) technologieën. Maar ook
de prijs van energie, die sterk afhankelijk is van internationale ontwikkelingen
op de markt voor vraag en aanbod speelt een grote rol. De betaalbaarheid staat
hierbij onder druk doordat de winning van olie en gas kostbaarder wordt.
 De economische crisis leidde in 2009 tot een verminderde vraag naar elektriciteit.
Na sterke fluctuaties in de olieprijs in 2008, daalde aanvankelijk de olieprijs
in 2009 om vervolgens weer te stijgen. Een lage prijs voor fossiele brandstoffen
leidt tot achterblijvende investeringen in winning en productie en maakt bovendien
duurzame alternatieven minder aantrekkelijk. Het uitblijven van
een mondiale klimaatcoalitie en onzekerheid over emissiehandel na 2020 leidt
tot lage prijzen voor CO2-emissierechten wat in het nadeel van investeringen
in duurzame energie en energiebesparing werkt. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 Kengetallen
 2003
 2004
 2005
 2006
 2007
 
 
 
 Energie intensiteit (toe/M€’00)
Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Eurostat
 
 191
 192
 185
 175
 177
 
 
 
 Energie intensiteit (toe/M€’00)
EU 27
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Eurostat
 
 188
 185
 182
 176
 169
 
 
 
 Energie intensiteit (toe/M€’00)
Wereld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Eurostat
 
 413
 416
 412
 Nog niet beschikbaar
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 
 Toelichting
 De energie-intensiteit geeft inzicht in het energieverbruik en energie-efficiëntie.
Het wordt gedefinieerd als de verhouding tussen het bruto binnenlands energiegebruik
(in ton olie equivalenten) en het bruto binnenlandse product (BBP in miljoenen
euro’s; constante prijzen 2000). De energie-intensiteit in Nederland
kent sinds 2004 een dalende trend die onderbroken is door een lichte toename
in 2007. In vergelijking met de rest van de EU is de intensiteit in Nederland
hoger dan de EU 27 gemiddelde. Dit is te verklaren door de relatief grote
omvang van de energie-intensieve industrieen zoals de petrochemie- en tuinbouwsector.
De waarden voor 2008 en 2009 en latere jaren zijn nog niet beschikbaar aangezien
de statistieken van Eurostat met enkele jaren vertraging worden gepubliceerd.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 4: Doelmatige en duurzame energiehuishouding
(in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 943 703
 
 
 1 172 544
 
 
 1 213 516
 
 
 1 949 003
 
 
 1 090 627
 
 
 858 376
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 
 
 93 440
 
 
 
 
 
 
 Programma gerelateerde verplichtingen
 
 
 920 498
 
 
 1 135 533
 
 
 1 168 359
 
 
 1 864 495
 
 
 1 062 915
 
 
 801 580
 
 
 
 Markt en spelregels
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 1: Optimale ordening en werking van de energiemarkten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Comp. Demkolec/stadsverwarming
 14 344
 17 686
 5 945
 33 092
 19 500
 13 592
 
 
 OD 2: Energievoorzieningszekerheid op korte en lange termijn
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Doorsluis COVA-heffing
 80 678
 84 864
 83 334
 93 464
 73 659
 19 805
 
 
 – Leningen COVA (garantieverplichting)
 
 
 93 440
 
 
 
 
 
 – Beheer Mijnschadestichtingen
 92
 
 
 6
 91
 – 
85
 
 
 – O&O Bodembeheer
 2 283
 2 562
 3 783
 3 298
 3 305
 –  7
 
 
 – Bijdrage aan diverse instituten
 142
 170
 148
 148
 1 076
 –  928
 
 
 Basispakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 3: Verduurzaming van de energiehuishouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Programma efficiency DG OI-deel
 
 
 11 035
 
 
 
 
 
 – Duurzame Energie (MEP, SDE en Tegemoedkomingsregeling)
 690 770
 828 089
 840 198
 1 521 989
 831 295
 690 685
 
 
 – Overige uitgaven duurzame energie
 12
 1 452
 351
 332
 10 369
 – 10 037
 
 
 – Duurzame Warmte
 
 
 463
 17 006
 
 17 006
 
 
 – CO2-reductieplan / Joint Implementation
 5 209
 8 980
 1 694
 30 099
 942
 29 157
 
 
 – Carbon Capture and Storage
 
 
 
 6 373
 
 6 373
 
 
 – Energie-innovatie
 54 359
 53 785
 54 418
 55 071
 70 049
 – 14 978
 
 
 – TransitieManagement
 17 902
 83 865
 18 252
 18 269
 11 343
 6 926
 
 
 – Bijdrage aan ECN
 50 454
 42 154
 40 361
 73 087
 31 532
 41 555
 
 
 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage Algemene Energie Raad
 348
 693
 341
 
 87
 –  87
 
 
 – Diverse proggrammauitgaven energie (HFR)
 
 8 200
 12 112
 8 334
 8 112
 222
 
 
 – O&O Energie
 3 905
 3 033
 2 484
 3 929
 1 555
 2 374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaat gerelateerde verplichtingen
 
 
 23 205
 
 
 37 011
 
 
 45 155
 
 
 84 508
 
 
 27 712
 
 
 56 796
 
 
 
 – Personeel DG ET
 6 621
 7 302
 9 254
 9 760
 7 903
 1 857
 
 
 – Bijdrage aan agentschappen
 12 472
 25 025
 30 840
 69 790
 15 296
 54 494
 
 
 – Apparaatuitgaven SodM
 4 112
 4 684
 5 061
 4 958
 4 513
 445
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 967 978
 
 
 805 980
 
 
 686 227
 
 
 1 097 668
 
 
 1 136 229
 
 
 – 38 561
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 4 852 633
 
 
 5 748 739
 
 
 8 338 406
 
 
 9 540 591
 
 
 11 890 642
 
 
 – 2 350 051
 
 
 
 – Terugontvangsten SenterNovem
 1 483
 1 031
 1 253
 247
 
 247
 
 
 – Ontvangsten COVA
 80 678
 84 864
 83 334
 93 464
 73 659
 19 805
 
 
 – Aardgasbaten
 8 104 217
 7 872 195
 10 469 653
 11 012 889
 14 100 000
 – 3 087 111
 
 
 – Bijdrage aan het Fes
 – 3 379 907
 – 2 219 728
 – 2 382 980
 – 1 724 134
 – 2 477 869
 753 735
 
 
 – Ontvangsten zoutwinning
 1 998
 2 023
 2 050
 3 831
 1 761
 2 070
 
 
 – Ontvangsten Fes
 7 421
 6 157
 116 594
 128 176
 137 941
 – 9 765
 
 
 – Diverse ontvangsten
 36 743
 2 195
 48 501
 26 118
 55 150
 – 29 032
 
 
 
 
 Comp. Demkolec/stadsverwarming
 Jaarlijks wordt een tegemoetkoming verstrekt aan elektriciteitsbedrijven
in verband met stadsverwarmingsprojecten. Dit ter compensatie van kosten
die door deze bedrijven na liberalisering van de energiemarkt niet meer terug
kunnen worden verdiend. In 2009 zijn meer tegemoetkomingen verstrekt dan geraamd.
Dit wordt vermoedelijk veroorzaakt door de lage gasprijs omdat bij een lagere
gasprijs het compensatiebedrag toeneemt.
 Doorsluis COVA-heffing
 De COVA-heffing dient ter financiering van de kosten voor het onderhouden
van noodvoorraden aardolie door de Stichting Centraal Orgaan Voorraadvorming
Aardolieproducten (COVA). Deze middelen komen binnen op het onderdeel ontvangsten COVA en worden één op één
via de dit uitgavenonderdeel doorgesluisd naar de stichting. De ontvangsten
in 2009 waren hoger dan geraamd omdat het volume waarover de heffing plaatsvond
groter is gebleken dan voorspeld. Dit hogere heffingsplichtig volume werd
veroorzaakt doordat er meer aardolieproducten zijn ingevoerd dan verwacht.
 MEP en SDE
 Jaarlijks is ten tijde van het opstellen van de begroting de subsidieregeling
SDE voor het betreffende jaar nog in ontwikkeling en de benodigde verplichtingenruimte
daardoor nog onbekend. Dit leidt ertoe dat in de begroting 2009 slechts een
beperkt deel van de EZ-middelen voor de SDE 2009 was gereserveerd. Bij de
eerste suppletore begroting wordt hier jaarlijks verplichtingenruimte uit
latere jaren aan toegevoegd om beschikkingen aan te kunnen gaan. Daarnaast
is bij tweede suppletore begroting verplichtingenruimte toegevoegd voor het
afgeven van beschikkingen op de SDE 2008.
 Ook voor de MEP zijn in 2009 nog verplichtingen gerealiseerd door de verwerking
van de uitkomsten van Milieusteunkader-toetsen (de subsidiabele periode kan
worden verlengd als gevolg van een nieuwe toets aan het milieusteunkader)
en de uitkomsten van bezwaar en beroep tegen eerder genomen uitvoeringsbesluiten.
 Overige uitgaven duurzame energie
 De middelen voor duurzame warmte uit de aanvullende post zijn via dit
onderdeel per eerste suppletore begroting overgeheveld naar het onderdeel
duurzame warmte.
 Duurzame Warmte
 Bij de eerste suppletore begroting is, door een FES-bijdrage en overheveling
van de Schoon & Zuinig middelen voor zonneboilers en warmtepompen, verplichtingenruimte
beschikbaar gemaakt voor dit artikelonderdeel.
 Joint Implementation
 Na opstellen van de begroting 2009 heeft de mogelijkheid zich voorgedaan
tot aankoop van 3Mton CO2 gegroende emissierechten (Assigned Amount Units)
van Letland voor het instrument Joint Implementation. Deze middelen zijn per
tweede suppletore wet toegevoegd aan de begroting.
 Carbon Capture and Storage (CCS)
 Bij de tweede suppletore begroting zijn FES-middelen toegevoegd aan dit
onderdeel van de Innovatieagenda Energie ten bate van de ontwikkeling van
CCS.
 Energie-innovatie / Transitiemanagement
 Energie-innovatie en transitiemanagement hangen sterk samen. Via beide
onderdelen worden door Agentschap NL middelen voor de regeling Energie Onderzoek
Subsidie (EOS) verdeeld. De afwijking per saldo wordt met name veroorzaakt
door de vertraging van de ondertekening van de meerjarenafspraak energie-efficiency
met ETS-bedrijven (bedrijven die vallen onder het Europese emissiehandelssysteem).
Daarnaast zijn niet alle geraamde middelen uit de Innovatieagenda (IA) ten
bate van het thema ketenefficiency in 2009 toegezegd. Deze lopen over naar
2010.
 Bijdrage aan ECN
 Om te voorkomen dat ECN beslag legt op een onevenredig deel van de ruimte
voor EOS-tenders is ECN uitgesloten voor een deel van de tenders. Ter compensatie
wordt er jaarlijks als aanvulling op het reguliere werkprogramma van ECN een
aantal EOS voorstellen van ECN toegekend buiten de EOS tenders om. Derhalve
is bij tweede suppletore begroting extra budget overgeheveld naar dit onderdeel.
Daarnaast zijn bij tweede suppletore begroting voor € 30 mln Fes-middelen
toegevoegd aan dit onderdeel voor het project Adem.
 O&O Energie
 De toename ten opzichte van de vastgestelde begroting wordt met name veroorzaakt
door een bijdrage voor 4 jaar aan de Universiteit van Amsterdam ten behoeve
van Centrum Energievraagstukken. Verder is er een aantal onderzoeken in opdracht
gegeven die niet in de oorspronkelijke raming waren verwerkt.
 Bijdrage aan agentschappen
 Deze afwijking betreft met name de toezegging van opdrachten in 2010.
Met ingang van het afsluiten van de nieuwe overeenkomst met Agentschap NL
wordt het budget in het jaar voorafgaand aan de uitvoering verstrekt. Daarnaast
zijn bij eerste suppletore begroting de uitvoeringskosten van SenterNovem
voor de SDE (€ 6,3 mln), het CO-reductieplan (€ 0,9 mln)
en van de Meerjarenafspraken energie-efficiency (€ 2, 4 mln) overgeheveld.
 Aardgasbaten
 De inkomsten uit aardgasbaten bereikten in 2009 een recordhoogte, vooral
door de eindafrekening over 2008 en 2009. Deze recordopbrengst is echter lager
dan de oorspronkelijke raming. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een
sterk lagere olieprijs in 2009 ten opzichte van de oorspronkelijke ramingen
voor de Miljoenennota 2009. In de ramingen is uitgegaan van 125 dollar per
vat, de daadwerkelijke prijs in 2009 was 62,20 dollar per vat.
 Bijdrage aan het FES
 De bijdrage aan het Fes is lager dan de ramingen omdat door de verschillende
departementen minder is opgevraagd dan bij begroting 2009 was voorzien.
 Ontvangsten zoutwinning
 In 2009 zijn door Nedmag Industries en Frisia Zout afdrachten betaald
over eerdere jaren. Hieraan voorafgaand zijn met deze bedrijven gesprekken
gevoerd over wijzigingen in het systeem van afdrachten zoals vastgelegd in
de overeenkomsten bij beide winningsvergunningen.
 Ontvangsten FES
 Er zijn in 2009 minder Fes-middelen opgevraagd dan geraamd. Dit is veroorzaakt
door een aantal Fes-projecten waaronder het besluit subsidies investering
kennisinfrastructuur (BSIK) en energie innovatie projecten waarvan de uitfinanciering
trager is verlopen dan verwacht en een aantal projecten waarvan de start vertraging
heeft opgelopen.
 Diverse ontvangsten
 De afwijking heeft de volgende twee oorzaken. De voorgenomen veiling van
CO2-emissierechten in 2009 heeft niet plaatsgevonden en wordt uitgesteld tot
2010. Deze vertraging is opgelopen vanwege de einduitspraak van de Raad van
State over het geding tussen de elektriciteitsproducenten en de Staat die
pas 20 oktober 2009 bekend gemaakt is. Daarnaast zijn in 2009 de ontvangsten
in verband met de in het verleden door Novem BV verstrekte bedragen ten behoeve
van energiebesparingsprojecten gerealiseerd. Oorspronkelijk zouden deze in
2008 plaatsvinden. Per saldo verklaren deze twee punten de genoemde afwijking.
 Markt en spelregels
 Operationele doelstelling 1: Optimale ordening en werking
van de energiemarkten
 De consumentenmarkt ontwikkelt zich steeds meer als een markt die vergelijkbaar
is met andere consumentenmarkten en ook op de groothandelsmarkten is belangrijke
vooruitgang geboekt. In 2009 bleek dat 79% van de consumenten tevreden
of zeer tevreden is over de dienstverlening door de eigen leverancier. Het
percentage huishoudens dat overstapt naar een andere leverancier is gestegen
van zo’n 5 % in 2006 naar ruim 9% in 2008 en die stijging
zet door in 2009. Een belemmering is dat veel consumenten het idee hebben
dat een overstap leidt tot administratieve lasten, extra kosten of zelfs het
uitvallen van energie. Ook vormt actieve klantenwerving een stijgende bron
van irritatie bij consumenten.
 
 De NMa concludeert in haar monitoring dat de groothandelsmarkt voor elektriciteit
overwegend een concurrerende markt is. Dit komt met name doordat het Nederlandse
energiebeleid ondermeer heeft ingezet op een goed werkend veilingsysteem voor
allocatie interconnectiecapaciteit, bevorderen van de actieve handel in lange
en korte termijn producten en interconnectiviteit met buurlanden. De verbeterende marktwerking is te zien in de dalende
trend in de HHI en c3 index, te zien in de volgende tabel.
 
 Belangrijke aandachtspunten blijven het beperkte aantal aanbieders dat
stroom produceert en de noodzaak om de bestaande netcapaciteit uit te breiden
in verband met mogelijke transportschaarste. De verwachte toename van productievermogen
in Nederland en het huidige beleid gericht op het verkrijgen van een Noordwest
Europese markt zou een oplossing moeten bieden voor het verlagen van de concentratiegraad.
 Instrumenten en activiteiten
 Elektriciteits- en Gaswet 1998 die voor aanbieders de
voorwaarden voor toegang tot de netten regelt
 EZ heeft in 2009 een pakket van aangepaste en nieuwe regels voor de energiesector
geformuleerd in de Elektriciteits- en Gaswet aangeboden aan de Tweede Kamer.
Dit wetsvoorstel, begin 2010 unaniem aangenomen
door de Tweede Kamer, strekt hoofdzakelijk tot de verdere ontwikkeling
en verbetering van de energie-infrastructuren, de verbetering van de werking
van de gasmarkt en de invoering van voorrang voor duurzaam opgewekte elektriciteit.
Deze maatregelen dienen zowel het belang van voorzieningszekerheid, van de
positie van de consument, als van (de transitie naar) eenduurzame energiehuishouding.
 Warmtewet
 Begin 2009 is de Warmtewet aangenomen die zich richt op de bevordering
van betrouwbare en betaalbare warmtelevering zoals bij stadsverwarming. Momenteel
wordt dit wetsvoorstel verder uitgewerkt in lagere regelgeving. Ten aanzien
van de warmtetarieven gaat het daarbij om het bepalen van het «maximum»
tarief en het «redelijk» tarief. Het maximumtarief is een prijsplafond
dat ervoor zorgt dat een verbruiker van warmte niet meer betaalt dan wanneer
deze verbruiker een gasaansluiting had gehad.
 Wet Onafhankelijk Netbeheer
 De Wet Onafhankelijk Netbeheer splitst energiebedrijven in een onafhankelijk
netwerkbedrijf en een energiebedrijf met commerciële energieactiviteiten.
Daarmee blijft de overheid 100% eigenaar van de netwerken. Zo zijn
de Nederlandse netten veilig gesteld en wordt voorkomen dat commerciële
energieactiviteiten ten koste gaan van de Nederlandse netwerken. In 2009 is
de beoordeling van de splitsingsplannen van de energiebedrijven afgerond.
 Wet marktmodel, gericht op de verbetering van de dienstverlening
aan kleinverbruikers in de elektriciteits- en gasmarkt
 Per 1 januari 2009 is het capaciteitstarief ingevoerd als één
van de maatregelen om de werking van de gas- en elektriciteitsmarkt structureel
te verbeteren. Deze maatregel is ingevoerd, omdat met name de capaciteit van
de geïnstalleerde aansluiting de kosten bepaalt voor het netwerkbedrijf.
Daarnaast wordt de administratie eenvoudiger en het dataverkeer en bijbehorende
onderlinge afhankelijkheid tussen de netbeheerder en de leverancier vermindert,
waardoor er minder kans is op fouten.
 Twee andere onderdelen, de invoering van het leveranciersmodel en de introductie
van de op afstand uitleesbare meter, zijn vertraagd omdat de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel nog niet is afgerond.
 EU-wetgeving met betrekking tot het derde liberaliseringpakket
energiemarkt
 In 2009 zijn de onderhandelingen over het derde Brusselse energiepakket
afgerond. In september 2009 zijn de nieuwe energierichtlijnen gepubliceerd.
Met de energierichtlijnen wordt een beter werkende interne markt voor gas
en elektriciteit beoogd. Deze interne markt heeft tot doel keuzevrijheid te
bieden aan consumenten, zowel particulieren als ondernemingen, nieuwe kansen
voor economische groei te creëren en de grensoverschrijdende handel te
bevorderen. Dit met het oog op efficiëntieverbetering, concurrerende
tarieven, leverings- en voorzieningszekerheid en duurzaamheid van de economie.
EZ heeft een actieve rol gespeeld in het onderhandelingsproces en is op belangrijke
onderdelen waaronder het beter waarborgen van onafhankelijk netbeheer wegwijzer
geweest bij de totstandkoming van dit energiepakket. In het najaar van 2009
is EZ gestart met omzetting van de richtlijn in nationale wetgeving.
 De integratie van de Noordwest-Europese elektriciteitsmarkt
 Het project om de marktkoppeling tussen Nederland, België, Frankrijk
met Duitsland uit te breiden, heeft vertraging ondervonden vanwege de complexiteit van de benodigde handelssystemen in de betrokken landen.
Door de netbeheerders en elektriciteitsbeurzen is er een projectorganisatie
opgezet en een implementatieplan opgesteld waarin de stappen naar marktkoppeling
vanaf begin 2010 zijn uitgewerkt. Tevens is parallel gestart met het uitwerken
van de koppeling van Noordwest-Europa met Scandinavië. In 2009 is gewerkt
aan het verbeteren van de samenwerking tussen Transmission System Operators
(landelijke netbeheerders, TSO’s) onder meer om in de toekomst adequater
in te kunnen spelen op stroomstoringen. Het agenderen van het onderwerp «windenergie»
heeft eind 2009 tot de ondertekening van de politieke declaratie geleid waarin
de tien Noordzeelanden een actieve samenwerking op het gebied van de ontwikkeling
van het Noordzeewindenergienetwerk met elkaar hebben afgesproken. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicatoren
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Concentratiegraad in de retailsector
elektriciteit: HHI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Energiekamer
 
 2295
 2 319
 2 279
 2 225
 1 800–2500
 
 
 
 Concentratiegraad in de retailsector
elektriciteit: C3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Energiekamer
 
 82%
 82%
 81%
 80%
 Daling/lager
 
 
 
 Concentratiegraad in de retailsector
gas: HHI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Energiekamer
 
 2149
 2 109
 2 104
 2029
 1 800–2500
 
 
 
 Concentratiegraad in de retailsector
gas: C3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Energiekamer
 
 79%
 78%
 79%
 76%
 Daling/lager
 
 
 
 
 Toelichting
 De C3 is het gezamenlijk marktaandeel van de drie grootste leveranciers.
Een markt met een HHI (Herfindahl-Hirschman index) onder de 1 800 punten
wordt gezien als een competitieve markt en een markt met een index tussen
de 1 800 en 8 000 punten wordt gezien als een geconcentreerde markt.
De ontwikkeling van de HHI-index vertoont een gelijke trend als de C3-index.
De concentratie is dalende en is voor beide markten het laagst sinds de liberalisering
op 1 juli 2004. Ondanks de daling is nog altijd sprake van een geconcentreerde
markt. Met betrekking tot de C3 en HHI hanteert de NMa ieder jaar twee meetmomenten,
te weten juni en december. De cijfers van 31 december 2009 zijn nog niet bekend.
De opgenomen cijfers betreffen die van medio 2009.
 Operationele doelstelling 2: Bevorderen van de voorzieningszekerheid
 De situatie met betrekking tot voorzieningszekerheid in Nederland is positief.
Eindafnemers kunnen erop vertrouwen dat energie beschikbaar en toegankelijk
is. Om ook op langere termijn over energie te kunnen beschikken heeft EZ zich
ingezet daar waar de marktwerking niet voldoende is en/of problemen op een
(inter)nationaal niveau aangepakt moeten worden. In 2009 heeft EZ langs drie
internationale lijnen bijgedragen aan de voorzieningszekerheid: bilaterale
relaties, Europees energiebeleid en inbreng in multilaterale organisaties.
Deze internationale lijnen zijn van belang om dat in toenemende mate energie
uit het buitenland geïmporteerd wordt. Goede relaties op overheidsniveau
met de leveranciers is essentieel.
 Instrumenten en activiteiten
 Stimuleren van voorzieningszekerheid via bilaterale relaties
 In 2009 ging bijzondere aandacht naar de landen: Algerije, Angola, China,
Egypte, Kazachstan, Mexico, Noorwegen, Rusland, Turkije, en de V.S. Met Kazachstan
is in 2009 een nieuw samenwerkingsverband aangegaan op het terrein van energie.
Met Mexico en China zijn Memoranda of Understanding
op het terrein van energie getekend. EZ en het Nederlandse bedrijfsleven hebben
afspraken gemaakt met overheden uit Algerije en Angola over de bestendiging
van de relaties. De energierelatie met Rusland is verder versterkt door wederzijdse
bezoeken van bewindslieden.
 Stimuleren van voorzieningszekerheid via Europees beleid
 EZ heeft actief en constructief meegewerkt aan onderstaande punten met
betrekking tot de vorming van het Europees beleid. Binnen de EU werd in 2009
de «Tweede Strategic Energy Review» (SER-2) besproken. Door de
gascrisis tussen Oekraïne en Rusland speelde de (Europese) «Gas
Coordination Group» een belangrijke rol. Deze crisis heeft geleid tot
een vergrote aandacht voor goede energie-infrastructuur met financiële
steun vanuit het «European Economic Recovery Plan». Daarnaast
is in 2009 met Oekraïne en Moldavië overeengekomen dat zij lid worden
van de Energiegemeenschap zodra hun binnenlandse gaswetgeving is aangepast.
Europees overleg heeft in 2009 verder geresulteerd in een «Early Warning
Mechanism» tussen Rusland en de EU.
 Stimuleren van voorzieningszekerheid via multilaterale
organisaties
 • Binnen het International Energy Agency (IEA) liep in 2009 een strategische
discussie of landen als China, India en Rusland en andere opkomende economieën
nauwer bij de organisatie betrokken moeten worden. Er is een actieprogramma
aangenomen met een focus op internationale samenwerking bij de verduurzaming
van de economie, mede met het oog op de klimaatonderhandelingen. EZ zet zich
in voor een open dialoog in IEA verband. In 2009 is Nederland gekozen tot «co-host»
van de ministeriële bijeenkomst van het «International Energy Forum»
(IEF) in 2012 in Koeweit. Dat betekent dat ons land na de ministeriele meeting
in Mexico zal toetreden tot de «Executive Board» van het IEF.
 • De dialoog tussen producerende en consumerende landen vindt plaats
in het kader van het IEF als de enige organisatie waar producerende en consumerende
landen in dialoog gaan over de ontwikkelingen op de energiemarkt.
 • In 2009 is Nederland waarnemend lid geworden van het «Gas
Exporting Countries Forum». Het doel van het lidmaatschap is om samen
met andere gasproducerende landen ontwikkelingen en kennis te delen.
 • Ons land heeft door het mede-organiseren van een seminar over het
Energie Handvestverdrag (ECT) in Jordanië in 2009 een instrumentele rol
gespeeld bij de toetreding van Jordanië tot het ECT en was betrokken
bij de toetreding van Indonesië tot het Energie Handvest vanuit zijn
verantwoordelijkheid als depositaris van dit Handvest. Het uitbreiden van
het ECT lidmaatschap draagt bij aan de versterking van de internationale rechtsorde
op het gebied van energie. In 2009 organiseerde Nederland bovendien een bijeenkomst
van de Trade en Transit werkgroep, om de onderhandelingen over het Transit
Protocol te faciliteren. Nederland hecht belang aan bindende multilaterale
regels op het gebied van energiehandel en transport.
 Mijnbouwwet
 Om ondergrondse voorraden (gas/olie en warmte) op een optimale manier
te vinden en te benutten zijn vergunningprocedures, regulering van CCS, voorschriften
voor aardwarmte, criteria voor de toelating van nieuwe mijnbouwmaatschappijen
en het beleid voor het verwijderen van offshore platforms geïmplementeerd
in de Mijnbouwwet. Deze herziening van de mijnbouwwet is eind 2009 bij de
Raad van State voorgelegd. Tevens is de wijziging van de Mijnbouwwet in verband
met het stimuleren van een actief gebruik van vergunningen voor opsporing,
winning en opslag afgerond. In het belang van een optimale benutting van de
Nederlandse ondergrond voor de winning van koolwaterstoffen en de opslag van
stoffen wordt hiermee beoogd dat delen van vergunningsgebieden die niet of
niet meer door de vergunninghouder (zullen) worden benut voor derden beschikbaar
komen. Deze wetswijziging treedt op 1 januari 2010 in werking. Een ander onderdeel
van de wetswijziging betreft een financiële maatregel waarmee investeringen
in de opsporing en winning van marginale voorkomens van aardgas op het Nederlands
deel van het continentaal plat wordt gestimuleerd. Dit deel van het wetsvoorstel
treedt tegelijkertijd met het met mijnbouwondernemingen beoogde convenant
over een actieve benutting van vergunningsgebieden in werking en is afhankelijk
van het oordeel van de Europese Commissie over de verenigbaarheid van de maatregel
met de staatssteunregels van het EU-Verdrag.
 Gasopslag
 In het Energierapport 2008 is aangegeven dat Nederland zich wil ontwikkelen
tot de gasrotonde van Noordwest-Europa. Dit om de leveringszekerheid in Nederland
en omringende landen zeker te kunnen stellen. Onderdeel van de gasrotonde
zijn gasopslagen. Gasopslag is een belangrijk onderdeel om er zeker van te
zijn dat er ook de komende jaren voldoende gas beschikbaar is. Gas zal de
komende jaren nog steeds een belangrijke rol blijven spelen in de energievoorziening.
Met het verdwijnen van de flexibiliteit van het Groningengasveld zullen de
komende jaren investeringen in nieuwe gasopslagen nodig zijn. In de zomer
worden deze gasopslagen dan gevuld met gas dat van buiten Nederland komt om
vervolgens in de winter aan de vraag naar gas in Nederland en omringende landen
te kunnen blijven voldoen. In dit verband loopt een initiatief van Taqa Energy
bv. om een gasopslag te ontwikkelen onder het Bergermeer. Alvorens een veld
voor gasopslag gebruikt mag worden moet een bedrijf in het bezit zijn van
een opslagvergunning. Taqa beschikt over deze vergunning voor Bergen. Op dit
project is de rijkscoördinatieregeling van toepassing. In 2009 is onder
de rijkscoördinatieregeling de eerste stap gemaakt richting de daadwerkelijke
realisatie van gasopslag onder het Bergermeer. Dit betrof het raadplegen van
raden en gemeentebesturen voor het creëren van draagvlag bij het voorontwerp
van het Rijksinpassingsplan Bergermeer.
 Oliecrisisbeleid dat verstoringen in de olieaanvoer moet
opvangen
 EZ heeft in 2009 deelgenomen in de Europese discussie over de nieuwe voorraadrichtlijn
met het doel dat het Europese oliecrisisbeleid het beleid van de IEA nadert
en Nederland is ingebed in een goed internationaal en Europees oliecrisisbeleid.
Er is in september 2009 een nieuwe EU richtlijn gepubliceerd, waarin een betere
aansluiting op de IEA systematiek wordt verkregen en waarmee een verbetering
in rapportage en controle mogelijk wordt.Verder is EZ gestart met de herziening
van de Wet Voorraadvorming Aardolieproducten 2001 (WVA 2001) om deze nieuwe
Richtlijn en de bevindingen van de evaluatie van de WVA 2001 te implementeren.
 Beleid gericht op veiligheid en bescherming van vitale
infrastructuur
 • Samen met vitale sectoren wordt vastgesteld wat de sectorale afhankelijkheden
voor onder andere gas en elektriciteit zijn. Daarnaast heeft EZ de effecten
van crisisscenario’s voor olie, elektriciteit en gas bepaald en zullen
aan de hand daarvan de benodigde capaciteiten in kaart worden gebracht. Deze
zullen in nationale responsplannen worden vastgelegd.
 • Er is in 2009 samen met de ons omringende landen een start gemaakt
met het implementeren van de EU-richtlijn inzake bescherming vitale infrastructuren.
 Regie op ruimtelijke inpassing van nieuwe infrastructuur
(buisleidingen, hoogspanningsverbindingen)
 • EZ zet zich in om procedurele kant van energie-infrastructuur snel
en soepel te laten verlopen. Het is voor dit aspect van leveringszekerheid
belangrijk dat het parallel loopt met de vraag vanuit de markt naar deze infrastructuur.
 • EZ heeft in 2009 de regie gevoerd over vier ruimtelijke ontwikkelingstrajecten
voor de aanleg van hoogspanningsnetwerken (Randstad 380 kV, Borssele-Geertruidenberg,
Noord Nederland en Doetinchem-Wesel). EZ draagt hierbij zorg voor de ruimtelijke
besluitvorming in de vorm van een rijksinpassingsplan, een gecoördineerde
vergunningverlening en een integrale afweging van publieke belangen met het
oog op een tijdige realisatie van deze energie-infrastructuurprojecten.
 • In 2009 is het Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening
(SEV III) vastgesteld. Deze structuurvisie zorgt ervoor dat op hoofdlijnen
ruimte is gereserveerd voor hoogspanningsverbindingen en productielocaties
voor elektriciteitscentrales van 500 MW en meer.
 Verdere ontwikkeling van de Gasrotonde
 EZ zet zich in voor de ontwikkeling van de Gasrotonde omdat Nederland
beoogt een centrale handelsplaats voor gas te worden. In 2009 werd de Tweede
Kamer uitgebreid geïnformeerd in een voortgangsrapportage over de stand
van zaken met betrekking tot en de verdere ontwikkeling van de Gasrotonde. Er is in 2009 verder gewerkt aan de ontwikkeling van
de Gasrotonde door maatregelen gericht op de verbetering van de werking van
de gasmarkt en het bevorderen van investeringen in gasopslagcapaciteit. In
dit kader is een wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998 aan
de Tweede Kamer aangeboden en is een wetsvoorstel
tot wijziging van de Mijnbouwwet (waarmee de Tweede Kamer op 8 september 2009
heeft ingestemd) gepresenteerd. Binnen het diversificatiebeleid gericht op
meerdere aanvoerroutes en leveranciers is in 2009 door EZ gekozen voor meer
focus op gasproducerende landen die op termijn belangrijk voor de Gasrotonde
kunnen zijn (Rusland, Algerije, Angola en Kazachstan).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetallen
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 1. Gewonnen volume aardgas kleine
velden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 36 mld m3
 38 mld m3
 36 mld m3
 34 mld m3
 
 
 
 2. Aantal boringen exploratie
onshore en offshore
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 17
 10
 13
 15
 
 
 
 3. Aantal boringen productie onshore
en offshore
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 23
 21
 14
 28
 
 
 
 4. Elektriciteitsstoring in minuten
per jaar
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: NMa
 
 36 minuten
 33 minuten
 22 minuten
 Nog niet beschikbaar
 
 
 
 5. Productie aardgas totaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: TNO
 
 71 mld m3
 68 mld m3
 79 mld m3
 74 mld m3
 
 
 
 6. Euro/dollarkoers
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB
 
 1,26
 1,37
 1,47
 1,39
 
 
 
 7. Olieprijs (dollar/vat)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CPB
 
 65,10
 72,52
 97,0
 61,5
 
 
 
 
 Toelichting
 • In het kader van voorzieningszekerheid is het van belang dat het
aardgas dat zich bevindt in de Nederlandse kleine velden ook wordt gewonnen.
Dit omvat zowel het produceren van reeds ontdekte velden (tabel rijen 1,2,3
en 5) als het exploreren van nieuwe velden (kengetal 2). EZ stelt de randvoorwaarden
middels een concurrerend mijnbouwklimaat, marktpartijen nemen de productie
en exploratie voor hun rekening. Kengetal 1 geeft de totale hoeveelheid gewonnen
gas uit kleine velden (onshore en offshore). Hiervan was in 2009, 10 miljard
m3 onshore en 22 miljard m3 offshore. Kengetal 5 geeft
de totale aardgasproductie in Nederland, dus aardgas gewonnen uit kleine velden
en het Groningerveld.
 • Het aantal storingsminuten (tabel rij 4) per huishouden per jaar
geeft een indicatie van de leveringszekerheid van elektriciteit. In 2007 vond
er op 12 december een incident plaats met een Apache-helicopter in de Bommellerwaard.
Dit veroorzaakte ongeveer 9 van de 33 minuten storing.
 • De bepalende factoren (tabel rijen 5 t/m 7) voor de geraamde aardgasbaten
zijn de aardgasprijs, die gerelateerd is aan de prijs van olie in dollars,
de euro/dollar koers en het volume van de verkopen. De bron voor de Euro/dollarkoers
en de olieprijs is gewijzigd ten opzichte van begroting 2009. De nieuwe bron
betreft de jaarlijks door het CPB gepubliceerde Kerngegevenstabel
voor Nederland, welke onderdeel uitmaakt van het Centraal Economisch
Plan.
 Basispakket
 Operationele doelstelling 3: Verduurzaming van de energiehuishouding
 Duurzaam energiebeleid beoogt klimaatverandering tegen te gaan en de voorzieningszekerheid
te borgen tegen de laagst mogelijke kosten. Om klimaatverandering tegen te
gaan, staan in principe twee wegen open. De eerste weg is het bevorderen van
een CO2-arme energievoorziening. In dit verband is sinds 1 maart 2009 de Rijkscoördinatieregeling
van toepassing op grote energieprojecten. De tweede weg is het besparen van
energie. Zonder CO2 op een adequaat niveau te
beprijzen is het kostbaar om beide sporen te bewandelen. Om de
voorzieningszekerheid te borgen en minder afhankelijk te worden van import,
is de ontwikkeling van alternatieve, duurzame energiebronnen in Nederland
en het diversificeren van de energiebronnen, die we uit het buitenland importeren,
van belang.
 Instrumenten en activiteiten
 MEP en SDE
 In 2009 is de Subsidieregeling Duurzame Energieproductie (SDE) voor de
tweede keer opengesteld. De SDE geeft subsidie aan investeerders in projecten
op het gebied van hernieuwbare elektriciteit en hernieuwbaar gas. De subsidie
wordt verstrekt voor een periode van 12 tot 15 jaar. Met ingang van 2009 wordt
via de regeling ook het nuttig gebruik van warmte expliciet gestimuleerd.
Eind 2009 is de SDE extra opengesteld voor wind op land, met deze extra openstelling
worden grote windparken met near shore turbine’s en grotere turbine’s
ondersteund. Totaal wordt verwacht dat in 2009 640 MW duurzame energie
gecommitteerd wordt (reeds gecommitteerd en nog in pijplijn), dit komt overeen
met de levering van duurzame elektriciteit van ongeveer 700 000 huishoudens
per jaar.
 Nationaal Plan van Aanpak Windenergie
 Windenergie moet een belangrijke bijdrage leveren aan het verduurzamen
van de energiehuishouding. Daarom is het Nationaal plan van aanpak windenergie
op 15 juni 2009 gepubliceerd. Hierin staan acties geformuleerd om zo snel
mogelijk windenergieprojecten in de pijplijn vergund te krijgen, de knelpunten
die voortvloeien uit rijksregelgeving zoals radarverstoring, geluidsoverlast,
onvoldoende rentabiliteit van projecten op te lossen, de informatievoorziening
over windenergie te verbeteren en het draagvlak voor windenergie te vergroten.
Concreet is het resultaat dat projecten boven 100 MW onder de Rijkscoördinatieregeling
vallen wat een tijdwinst van ca. 1 – 2 jaar oplevert. In de crisis-
en herstelwet is opgenomen dat projecten tussen 5 en 100 MW onder de provinciale
coördinatieregeling zullen vallen wanneer de gemeente en de initiatiefnemer
er niet uit komen. EZ heeft geïntervenieerd bij de ministeries van VROM
en Defensie voor het oplossen van de knelpunten voor geluid en radar. In opdracht
van het Ministerie van Defensie levert TNO in september 2010 een nieuw toetsingsmechanisme,
waardoor er minder fricties zullen zijn.
 Subsidieregeling Duurzame warmte bestaande woningen
 De regeling ondersteunt de doelstelling uit het werkprogramma Schoon en
Zuinig dat in 2011 tenminste 60 000 woningen met duurzame energiemaatregelen
zijn uitgerust. Op grond van deze regeling kunnen eigenaren van een bestaande
woning subsidie verkrijgen voor zonneboilers, warmtepompen en microwarmtekrachtinstallaties
(micro-WKK). De subsidieregeling is gepubliceerd in de Staatscourant van 8
september 2008 met een subsidieplafond van € 20 mln voor 2009. In
die publicatie is aangekondigd dat voor de jaren 2010 en 2011 subsidieplafonds
van vergelijkbare omvang zullen worden gepubliceerd. In de Staatscourant van
22 december 2009 is het subsidieplafond conform planning opgehoogd met € 20
miljoen en de openstelling verlengd tot en met 31/12/2010. Per 1 januari
2009 is € 17 mln subsidie verstrekt. Hiervan is € 15,5
mln voor zonneboilers en warmtepompen, € 1,3 mln voor micro-WKK
en € 0,5 mln voor lucht/water warmtepompen. De regeling loopt achter
op schema, daarmee is het de vraag of de doelstelling van 60 000 woningen
gehaald gaat worden. Dit blijft echter wel het streven. Veel zal daarbij afhangen
van de bereidheid van corporaties om te gaan investeren in duurzame warmte.
Vanuit de regeling worden de corporaties nu wel actief benaderd. Redenen voor
de vertraging zijn:
 • Grote aantallen apparaten zouden via de corporaties moeten worden
afgenomen met Meer met Minder als vehikel. Meer met Minder is tot nu toe geen succes en daar heeft
deze regeling last van.
 • De HRe ketel is in feite onvoldoende ontwikkeld om nu op de markt
te komen. die is dus te vroeg in de regeling opgenomen. Hier worden geen grote
aantallen van verwacht tot 2012.
 • De hybride warmtepomp is nog onvoldoende op gang gekomen, maar
de verwachting is dat een bijstelling van de subsidiehoogte leidt tot verbetering.
 • Met warmtepompen en zonneboilers op zichzelf loopt het naar wens.
 • Er zijn weinig nieuwe toetreders op deze markt, om de eenvoudige
reden dat er geen perspectief is op wat er met deze regeling gaat gebeuren
na 2011. Dat is onvoldoende basis om te investeren in verdere doorgroei van
deze markt.
 Meerjaren Afspraken energiebesparing (MJA’s)
 In oktober 2009 is het convenant getekend met de ETS-bedrijven, de bedrijven
die vallen onder het emissiehandelssysteem; MJA-ETS. Voor de middelgrote bedrijven
is er de MJA3 en voor de kleine bedrijven vindt ondersteuning plaats via het
energiecentrum MKB. In 2008 is met de MJA-aanpak een energie-efficiënte
verbetering van 2,6 % gerealiseerd ten opzichte van 2007. Deze verbetering
betreft het productieproces en de inzet van duurzame energie. In 2009 is de
eerste tranche energie-efficiency plannen onder MJA3 ingeleverd. Deze plannen
bevatten de voorgenomen maatregelen voor de periode tot en met 2012. Het energiecentrum
MKB heeft het aantal convenanten met sectoren geïntensiveerd. Ook zijn
de eerste routekaarten gestart, waarmee sectoren in beeld gaan brengen hoe
in 2030 een reductie van CO2-emissies met 50% mogelijk zou zijn.
 Innovatieagenda Energie
 Het innovatie-instrumentrium kent een permanente component, de Energie
Onderzoekstrategie (EOS), en een additionele impuls van dit kabinet van € 438
mln in de periode 2008–2012. Met deze impuls heeft het kabinet een versnelling
in gang gezet bij de introductie van duurzame energietechnologie in de markt.
Hiervoor zijn vanuit de Innovatieagenda Energie innovatieprogramma’s
voor de zeven transitiethema’s en een aantal doorsnijdende thema’s
vastgesteld door het kabinet. In totaal gaat het om 27 deelprogramma’s
met een totaal budget van € 284 mln. Er zijn in 2009 subsidieregelingen
opengesteld voor onder meer biobased economy, elektrisch rijden, procesintensificatie,
duurzame warmte, wind op zee, aardwarmte (garantieregeling) en procesvernieuwing
in de staalproductie. De geïnvesteerde € 438 mln zal naar schatting
een marktinvestering van zo’n € 3 mld teweeg brengen.
 Stimuleren van fundamenteel en industrieel onderzoek voor
de (middel) lange termijn met het instrument EOS (Energie Onderzoekstrategie)
 Er zijn in 2009 verschillende tenders geweest voor de (middel) lange termijn
met het EOS-instrument. In totaal zijn er 280 aanvragen ingediend en 85 gehonoreerd.
Het totale subsidiebudget was € 37,7 mln. Twee voorbeelden van innovatieve
demonstratieprojecten zijn de CO2-neutrale rondvaartboten in Amsterdam (CO2Zero
Canal Cruise) en het duurzaam, comfortabel en flexibel onderwijsgebouw van
De Haagse Hogeschool / Technische Hogeschool Rijswijk.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 begroting
 
 
 prestatie-indicatoren
 Basiswaarde
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 1. Duurzaam elektriciteitsproductie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 6,2% (2005)(gecorrigeerd) 
 6,0%
 7,5%
 9%
 9% in 2010
 
 
 
 2. Duurzaam energieproductie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS
 
 2,4% (2005)
 2,9%
 3,4%
 Nog niet bekend
 20% in 2020
 
 
 
 3. CO2-uitstoot sectoren industrie/energie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL, Nederlands
nationaal toewijzingsplan broeikasgasemissierechten 2008–2012
 
 94 Mton (1990)
 112 Mton
 109,2 Mton
 109,2 Mton
 109,2 % 2008–2012
 
 
 – waarvan: absoluut plafond
sector industrie/energie voor bedrijven die vallen onder het emissiehandelssysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL, Nederlands
nationaal toewijzingsplan broeikasgasemissierechten 2008–2012
 
 
 79,9 Mton
 86,8 Mton
 86,8 Mton
 86,8 Mton 2008–2012
 
 
 
 4. Vermeden CO2-uitstoot voor
2012 via Joint-Implementation (JI) en gegroende Assigned Amount Units (AAU’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL / de contracten
 
 
 
 
 5,2 Mton
 20 Mton periode 2008–2012
 
 
 
 
 Toelichting
 1. Het aandeel van het nationale elektriciteitsverbruik dat wordt opgewekt
met behulp van hernieuwbare technieken. De basiswaarde 2005 is gecorrigeerd.
 2. Het aandeel van het nationale energieverbruik waarvoor hernieuwbare
technieken zijn omgezet in secundaire oftewel bruikbare energiedragers.
 3. Maximale hoeveelheid broeikasgasemissies in de totale industrie en
energiesector in Mton. Een deel van de sector neemt deel in het emissiehandelssysteem
(ETS). Het emissieplafond is het maximum aan broeikasgassen in absolute hoeveelheden
dat deelnemende inrichtingen gedurende de periode 2008–2012 mogen uitstoten
of moeten compenseren ia het emissiehandelssysteem. Met de grote energiegebruikers
die niet aan het ETS deelnemen worden convenanten afgesloten. Omdat de reikwijdte
van de sector industrie/energie is vergroot, is ook de basiswaarde voor 1990
hoger geworden dan in eerdere jaarverslagen stond gegeven. De reikwijdte is
vergroot doordat de definities zijn verruimd en er dus meer installaties onder
het ETS vallen dan eerst. Het brondocument is gewijzigd ten opzichte van begroting
2009. Het nieuwe document is het plan als bedoeld in artikel 16.23 van de
Wet milieubeheer.
 4. JI (Joint Implementation) en gegroende AAU’s (Assigned Amount
Units) zijn mechanismen, vastgelegd in het Kyoto Protocol, waarmee geïndustrialiseerde
landen kunnen voldoen aan hun doelstellingen ter vermindering van de uitstoot
van broeikasgassen. JI houdt in dat geïndustrialiseerde landen projecten
financieren voor broeikasgasreducties in andere geïndustrialiseerde landen,
die eveneens onder het protocol vallen (met name Oost Europese landen). Zij
mogen dan de bereikte besparing van hun eigen emissies aftrekken. AAU’s
zijn de Kyoto quota die aan landen worden toebedeeld. Sommige landen met een
verplichting op grond van het Kyoto protocol hebben emissieruimte over die zij mogen verkopen in de vorm van AAU’s. Bij groene AAU’s
wordt de opbrengst van de verkoop op enigerlei wijze voor milieuverbetering
aangewend. De doelstelling voor de vermeden CO2-uitstoot is 20 MTon, te realiseren
over de periode 2008 – 2012. Het eerste oogstjaar was dus 2008. Over
dat jaar zijn 5,2 MT gerealiseerd en geleverd in 2009. Zij zijn op de Nederlandse
rekening voor JI die beheerd wordt door de Nederlandse Emissie autoriteit
bijgeschreven.
 De in eerder genoemde jaarverslagen genoemde waarden voor de periode t/m
2008 zijn in dit verslag weggelaten omdat deze cijfers betrekking hadden op
de omvang van de afgesloten koopcontracten. Dat zijn geen «vermeden
CO2-reducties» maar afspraken om die CO2 reducties te gaan realiseren.
Die periode is nu voorbij, er worden geen nieuwe koopcontracten meer afgesloten.
Vanaf 2009 gaat het om de realisatie van die afspraken, dwz. zorgen dat de
afgesproken emissiereducties op de Nederlandse JI-rekening bij de Nea bijgeschreven
worden. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetal
 2005
 2006
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Kwaliteit van het Nederlandse energieonderzoek
gemeten als percentage van het zevende EU kaderprogramma thema energieBron
Europese Commissie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron:EG Liaison
 
 17%
 6,8%
 6,9%
 8,3%
 7,5%(Voorlopig cijfer)
 
 
 
 
 Toelichting
 Het percentage van het budget van het zevende EU/kaderprogramma thema
energie dat naar energieonderzoek gaat van in Nederland gevestigde instituten
en bedrijven. De EU ondersteunt alleen de meest innovatieve en ambitieuze
projecten. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 Soort onderzoek
 Onderwerp
 OD
 Start
 Afronding
 Vindplaats
 
 
 Beleidsdoorlichting
 Verduurzaming van de energiehuishouding*
 4.3
 2009
 2010
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 Net op Zee**
 4.3
 2008
 2009
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 239, nr. 64
 
 
 
 
 * Deze beleidsdoorlichting wordt gecombineerd met de tussenevaluatie
van het werkprogramma Schoon en Zuinig.
 ** Als achtergrond voor de beoordeling van de mogelijkheden om invulling
te geven aan de motie Samsom van 5 maart 2008 om TenneT verantwoordelijk te
maken voor het stopcontact op zee, is onderzoek uitgevoerd naar een aantal
mogelijke netconfiguraties en de kosten daarvan. De bevindingen van dit onderzoek
zijn opgenomen in het Hoofdrapport Net op Zee, dat de Minister als bijlage
bij haar brief van 12 juni over het net op zee aan de Tweede kamer heeft aangeboden.
In het AO van 3 september heeft de minister van Economische Zaken toegezegd
om nader te bezien op welke wijze de Elektriciteitswet en de structuur van
de nettarieven voor het net op zee zouden moeten worden aangepast.
 Artikel 5 Internationale Economische Betrekkingen
 Algemene doelstelling
 Verbeteren van klimaat voor internationale handel en investeringen om
de concurrentiekracht van de Nederlandse economie te vergroten.
 
 Het gecombineerde effect van de financiële en economische crisis
en de verschuivende internationaal economische verhoudingen heeft in 2009
duidelijk gemaakt dat de rol van de overheid enkel aan belang heeft gewonnen.
Onze open economie is sterk afhankelijk van handel. Bij het verbeteren van
het klimaat voor internationale handel en investeringen is dan ook een kerntaak
van EZ weggelegd voor economische diplomatie: inzet van (politieke) invloed,
kennis en relaties om bedrijven te helpen toegang te krijgen tot buitenlandse
markten, falen van markten te adresseren en risico’s en kosten van internationaal
zakendoen te verminderen. Economische diplomatie geschiedt zowel bilateraal,
om handelsbarrieres met individuele landen weg te nemen, als multilateraal,
via interventies in de WTO, de OESO en de G20. In 2009 is daarom extra aandacht
uitgegaan naar economische diplomatie om protectionistische maatregelen tijdens
de crisis te voorkomen en om voor bedrijven in kansrijke nieuwe markten deuren
te openen die anders gesloten zouden blijven.
 
 De Nederlandse inzet op het terrein van Doha blijft onverminderd doorgaan.
Toch moet ook met een realistische blik naar afronding van de onderhandelingen
worden gekeken. Daarom vindt EZ ook nadere discussie over de mogelijkheden
tot regionale handelsakkoorden belangrijk.
 
 De gestage groei en het toenemend belang van opkomende economieën,
valt met name nu tijdens de crisis op. De wereldeconomie steunt in belangrijke
mate op groei uit landen als China en India. In China, mede door de grote
stimuluspakketten, wordt in 2010 naar verwachting zelfs 10% groei gerealiseerd.
Hier is door EZ op ingespeeld met o.a. de markttoegangstrategie, deelname
aan de wereldtentoonstelling in Shanghai en de regeling Package4Growth specifiek
voor India en China.
 
 EZ heeft ingespeeld op de terughoudendheid bij commerciële kredietverleners
die het bedrijfsleven belemmerde bij zijn internationale activiteiten. Voor
de ontstane behoefte aan kredietverstrekking bij bedrijven werd in 2009 de
Tijdelijk Aanvullende Staatskredietverzekering (TASK) ingesteld. Tevens werd
de Exportkredietverzekering (EKV) uitgebreid en het EKV-landenbeleid versoepeld.
Daarnaast werd via ander instrumentarium van EZ (2xplore en meer budget voor
Prepare2Start en CPA) het bedrijfsleven verder tegemoet gekomen.
 Externe factoren
 In 2009 hebben zowel de uitvoer als de invoer een forse krimp laten zien.
De uitvoer daalde met 9,5% en de invoer met 10,5%. De effecten
van de wereldwijde economische crisis kwamen in 2009 dus overduidelijk tot
uitdrukking in de cijfers voor de handel in goederen, terwijl er in 2008 nog
sprake was van bescheiden groei.
 Voor Nederland is met name relevant dat na een daling van 12,5%
in de wereldhandel in 2009, voor 2010 volgens de OESO uitgegaan mag worden
van 6% groei. Dit heeft meteen betekenis voor onze economie: vuistregel
is dat 3% groei van de relevante wereldhandel leidt tot 1% groei
BNP.
 Met protectionisme is het alleszins meegevallen. Toch moet de komende
tijd voor protectionistische maatregelen door handelspartners worden uitgekeken. Nederland heeft tot dusverre met name te lijden gehad
van bepaalde maatregelen ingesteld door Rusland, Indonesië en China.
Zowel richting Europese Commissie als richting betrokken landen heeft EZ haar
ongenoegen geuit over deze en andere handelsverstorende maatregelen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Kengetallen
 2006
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 De positie van Nederland op de
wereldranglijst:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Export van goederen
 
 6
 6
 5
 Nog niet bekend
 Top 10
 
 
 
 – Import van goederen
 
 8
 8
 7
 Nog niet bekend
 Top 10
 
 
 
 – Export van diensten
 
 9
 11
 5
 Nog niet bekend
 Top 10
 
 
 
 – Import van diensten
 
 9
 10
 7
 Nog niet bekend
 Top
10
 
 
 
 – Uitgaande stand directe
buitenlandse investeringen
 
 5
 6
 5
 Nog niet bekend
 Top 10
 
 
 
 – Inkomende standdirecte
buitenlandse investeringen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: World Investment Report
UNCTAD
 
 5
 5
 6
 Nog niet bekend
 Top 10
 
 
 
 
 Toelichting
 Realisatiecijfers over 2009 zijn niet eerder dan in het najaar van 2010
beschikbaar. De opgenomen cijfers zijn de meeste recent bekende cijfers. Door
correcties aan de bron wijken de cijfers voor 2007 af van de eerder opgenomen
cijfers.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 5: Internationale Economische
Betrekkingen (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 154 249
 
 
 143 261
 
 
 129 645
 
 
 150 378
 
 
 154 194
 
 
 – 3 816
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 31 505
 12 957
 10 080
 
 438
 – 438
 
 
 
 Programma gerelateerde verplichtingen
 
 
 145 037
 
 
 133 871
 
 
 122 634
 
 
 144 120
 
 
 146 951
 
 – 2 831
 
 
 Markt en spelregels
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 1: Het internationale handels- en internationale investeringsverkeer
verder vrijmaken en de economische rechtsorde versterken
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdr.aan div. org.
 4 156
 4 201
 4 176
 4 528
 4 394
 134
 
 
 Basispakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 2: Bevorderen internationaal ondernemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Herverzekering SENO/GOM (garantieverplichting)
 31 005
 10 957
 10 080
 
 
 
 
 
 – PESP
 6 868
 6 891
 4 854
 2 986
 2 913
 73
 
 
 – PSB
 11 703
 11 988
 12 481
 15 027
 9 940
 5 087
 
 
 – Instrumentele uitgaven EVD
 6 069
 6 715
 6 289
 7 574
 5 753
 1 821
 
 
 – Acquisitie van buitenlandse bedrijven
 2 192
 2 358
 1 186
 1 601
 6 339
 – 4 738
 
 
 – TA-OM
 12
 253
 440
 
 
 
 
 
 – (I)FOM (garantieverplichting)
 500
 2 000
 
 
 438
 –  438
 
 
 – Trustfunds
 2 500
 2 500
 1 500
 2 541
 
 2 541
 
 
 – PUM
 2 960
 2 615
 1 962
 2 798
 1 962
 836
 
 
 – Bijdrage DG BEB aan EVD voor deelopdrachten
 25 549
 29 453
 29 959
 33 351
 26 086
 7 265
 
 
 – Bijdrage DG BEB aan agentschappen voor financiële
 
 
 
 8 839
 9 160
 –  321
 
 
 instrumenten
 7 542
 6 941
 7 671
 
 
 
 
 
 – Bijdrage DG BEB aan EVD-NFIA
 5 972
 6 464
 13 192
 7 115
 7 002
 113
 
 
 – Overig (Wereldexpo 2008 en 2010)
 490
 308
 777
 10 968
 
 10 968
 
 
 – Progr. Internationalisering Beroepsonderwijs (PIB)
 
 2 023
 3 865
 1 819
 
 1 819
 
 
 Programmatisch pakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 3: Het gericht ondersteunen van het bedrijfsleven in kansrijke
sectoren op buitenlandse markten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – PSOM
 36 302
 34 754
 6 403
 7 274
 17 639
 – 10 365
 
 
 – Programmatisch Pakket
 
 998
 14 630
 28 131
 31 929
 – 3 798
 
 
 – Faciliteit transitielanden
 
 
 
 7 458
 22 222
 – 14 764
 
 
 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Beleidsondersteuning
 1 216
 2 452
 3 169
 2 110
 1 174
 936
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaat gerelateerde verplichtingen
 
 
 9 212
 
 
 9 389
 
 
 7 011
 
 
 6 258
 
 
 7 243
 
 
 – 985
 
 
 
 – Personeel BEB
 9 212
 9 389
 7 011
 6 258
 7 243
 –  985
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 139 628
 
 
 129 849
 
 
 128 065
 
 
 123 101
 
 
 145 134
 
 
 – 22 033
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 14 769
 
 
 16 351
 
 
 17 201
 
 
 5 413
 
 
 12 315
 
 
 – 6 902
 
 
 
 – Terugontvangsten bijdrage SenterNovem
 
 361
 
 
 
 
 
 
 – Ontvangsten gemengde kredieten
 1 903
 2000
 1 988
 1 973
 681
 1 292
 
 
 – Ontvangsten uit garanties
 9 217
 11 101
 10 348
 
 10 000
 – 10 000
 
 
 – Ontvangsten EVD
 
 755
 825
 1 007
 
 1 007
 
 
 – Ontvangsten Fes
 
 1 190
 2 026
 892
 500
 392
 
 
 – Diverse ontvangsten DG BEB
 3 650
 944
 2 013
 1 541
 1 134
 407
 
 
 
 
 Prepare2start (voorheen Programma Starters op Buitenlandse
markten PSB )
 Vanwege het onverwacht grote succes van de regeling is bij eerste suppletore
het budget structureel verhoogd naar € 15 mln.
 Acquisitie van Buitenlandse bedrijven
 In tegenstelling tot waar in de raming vanuit is gegaan vindt de committering
aan de ROM’s pas in 2010 plaats. Daarnaast heeft in 2009 beleidsontwikkeling
plaatsgevonden waardoor niet alle beschikbare middelen zijn benut. De nieuwe
Strategische Acquisitieunit (SAU) is inmiddels ingericht voor twee van de
vijf beoogde thema’s.
 Trustfunds
 Bij tweede suppletore begroting is het budget voor de Trustfunds opgehoogd
met € 2,5 mln omdat de budgetten van de EZ-trustfunds bij IFC en
EBRC voor de uitvoering van het instrument nagenoeg waren uitgeput.
 Bijdrage DG BEB aan EVD voor deelopdrachten
 Het verplichtingenbudget op de begroting 2009 was bestemd voor het verstrekken
van de opdracht 2010 aan de EVD, inmiddels Agentschap NL. Het eerder vastgestelde
budget was te laag voor het verstrekken van die opdracht. Daarbij kwam dat
in 2009 ten laste van dit budget ook een aantal aanvullende opdrachten aan
de EVD werd verstrekt. Het budget is daarom bij tweede suppletore begroting
verhoogd om de opdracht mogelijk te kunnen maken.
 Overig (Wereldtentoonstelling Shanghai)
 In de vastgestelde begroting was hiervoor nog geen bedrag opgenomen. Bij
eerste en tweede suppletore begroting zijn bijdragen van departementen voor
de Wereldtentoonstelling Shanghai toegevoegd aan de EZ-begroting. De realisatie
betreft de bouwopdracht van het paviljoen.
 Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM)
 In de vastgestelde begroting was nog een bedrag opgenomen ten behoeve
van de PSOM. Het programma is echter als gevolg van Hanseland uitspraak eind 2008 beëindigd. De realisatie heeft betrekking
op de uitfinanciering, onder tijdelijke regeling PSOM, van de onder de oude
regeling toegezegde projecten.
 Programmatisch Pakket
 De stand bij vastgestelde begroting was nog inclusief de te verdelen eindejaarsmarge
(EJM). Bij tweede suppletore begroting heeft de gebruikelijke verdeling daarvan
plaatsgevonden.
 Faciliteit Transitielanden (Package4Growth)
 De ontwikkeling van de faciliteit Transitielanden (thans Package4Growth)
heeft wat vertraging opgelopen en deze werd pas (medio) 2009 opengesteld.
Hierdoor zijn minder aanvragen ingediend dan waar eerder vanuit is gegaan
en werd een gedeelte van de aanvragen pas later in het jaar ingediend, waardoor
deze niet voor het einde van 2009 konden worden afgehandeld.
 Ontvangsten uit garanties
 Met ingang van 1 januari 2009 is de regeling Seno/Gom, inclusief de interne
reserve, overgeheveld naar het ministerie van Financien. Uit deze reserve
mag volgens afspraak € 40 mln (verdeeld over 2009–2012) worden
aangewend voor de faciliteit transitielanden. De gerealiseerde uitgaven
2009 lagen op een dusdanig niveau dat in 2009 geen gebruik is gemaakt van
deze mogelijkheid.
 Markt en spelregels
 Operationele doelstelling 1: Een vrijer internationaal
handels- en investeringsverkeer en een versterkte, duurzame internationale
economische rechtsorde
 Het belang van een sterke en duurzame internationale economische rechtsorde
is in 2009 in vele facetten duidelijk geworden. De globale economische neergang
en de daaraan gekoppelde sterke krimp van de internationale handel hebben
bijgedragen aan een economisch klimaat waarin de roep om protectionisme van
verschillende kanten steeds luider werd. EZ heeft middels een actieve inbreng
zowel in WTO- , OESO- als G20-verband bijgedragen aan het tegengaan van protectionistische
tendensen en door consequent een helder standpunt in te nemen als tegenstander
van ongeoorloofde marktbescherming. Het WTO-geschillenbeslechtingsmechanisme
heeft zijn waarde bewezen.
 EZ heeft daarnaast een strategie ingezet met het oog op het vergroten
van de markttoegang in landen buiten de Europese Unie.
 
 Hoewel het niet mogelijk bleek tot een definitief akkoord te komen in
de onderhandelingen in de WTO Doha ronde, is – zeker gezien de terugval
in de wereldhandel – de noodzaak van afronding van deze multilaterale
ronde onverkort groot. Nederland heeft hier altijd op aangedrongen bij de
Europese Commissie. Wel is een belangrijke stap voorwaarts gezet, namelijk
het akkoord tussen de EU en bananenexporterende landen, waarmee een einde
is gekomen aan het langstlopende WTO handelsgeschil en een struikelblok voor
het bereiken van een Doha akkoord is weggenomen.
 Instrumenten en activiteiten
 Onderhandelingen over regionale en bilaterale vrijhandelsakkoorden
van de EU
 Op het terrein van de bilaterale handelsakkoorden zijn grote stappen voorwaarts
gezet. Het meest in het oog springt ongetwijfeld het afsluiten van het vrijhandelsakkoord
met Zuid-Korea, waarin, door actieve inbreng van EZ, de belangen van het Nederlandse
bedrijfsleven gewaarborgd zijn en aanzienlijk vergrote marktopening is verkregen.
Daarnaast zijn conform de Nederlandse inzet in de aan het akkoord gekoppelde
samenwerkingsovereenkomst afspraken over mensenrechten vastgelegd. Het akkoord –
als eerste in de reeks «nieuwe vrijhandelsakkoorden» – zorgt
via onze export en onze functie als «gateway to Europe» voor nieuwe
werkgelegenheid en afzetmogelijkheden voor Nederlandse bedrijven en is daarom
een belangrijke stap voorwaarts voor de internationale handel als motor van
economische groei en voor de toekomst. Naast dit akkoord is progressie geboekt
in de vrijhandelsonderhandelingen met tal van landen en regio’s, waaronder
India, Oekraïne en Canada.
 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)
 • In 2009 is een onderzoek verricht naar de mogelijke aansprakelijkheid
van Nederlandse moederbedrijven voor de betrokkenheid van buitenlandse dochterondernemingen
en toeleveranciers bij schendingen van fundamentele internationale mensenrechten,
arbeids- en milieunormen. Dit onderzoek beoogde bij te dragen aan duidelijkheid
over verplichtingen van Nederlandse bedrijven op het gebied van MVO. Het onderzoek
laat zien dat er toegang is tot de Nederlandse rechter als er een
in Nederland gevestigd bedrijf betrokken is, maar dat de rechter in de meeste
gevallen buitenlands recht zal toepassen. Het onderzoek is goed ontvangen
door bedrijven en maatschappelijke organisaties en is met interesse ontvangen
door de Europese Commissie en de VN.
 • In 2009 is de website van het Nationaal Contact Punt OESO richtlijnen
herzien met overzicht van onder andere (behandelde) klachten en verder verbeterd
qua toegankelijkheid (www.oesorichtlijnen.nl).
 • In OESO verband is de mondelinge terugkoppeling over de Nederlandse
inspanningen ter implementatie en uitvoering van het anti-corruptieverdrag
zeer goed ontvangen.
 Implementeren van de nieuwe nationale exportcontrolewetgeving
en de herziene Europese dual use verordening
 De nieuwe wetgeving is geïmplementeerd en het Handboek Strategische
Goederen is volledig geactualiseerd in het licht van de nieuwe exportcontrolewetgeving
en de herziening van de Europese dual-use verordening. Daarnaast is een voorlichtingsbijeenkomst
voor het Nederlandse bedrijfsleven georganiseerd waarvoor massale belangstelling
bestond. De exportcontrole website en de daarop geplaatste informatie over
wetgeving, beleid, procedures en implementatie is volledig vernieuwd en daardoor
nu meer toegankelijk voor bedrijven en belanghebbenden. Tenslotte is voor
de chemische industrie en handelaren in chemische producten een nieuwe informatiebrochure
samengesteld en uitgegeven.
 Basispakket
 Operationele doelstelling 2: Bevorderen Internationaal
Ondernemen (inkomend en uitgaand).
 Een actief en internationaliserend bedrijfsleven (uitgaand en inkomend)
is van groot belang voor de productiviteit en concurrentiekracht van de Nederlandse
economie. Ook in 2009 heeft EZ beleid gevoerd om Nederlandse ondernemers te
ondersteunen bij hun internationale activiteiten en buitenlandse bedrijven
en investeerders aan te trekken. De nieuwe regeling Internationaal Ondernemen
werd gelanceerd. Veel aandacht is uitgegaan naar het brede EZ instrumentarium
dat zich richt op het creëren van internationale kansen voor het Nederlandse
bedrijfsleven. De overheidsinzet op economische diplomatie kwam onder andere
tot uitdrukking in de acht economische missies onder leiding van een bewindspersoon,
acht bilaterale buitenlandse bezoeken en de activiteiten van het Crashteam.
Om de internationale ambities van het nationale bedrijfsleven beter te ondersteunen
zijn verdere stappen gezet in de versterking van de economische dienstverlening
door het postennetwerk en in de professionalisering van de aansturingsrelatie
met de EVD. De acquisitie van buitenlandse investeringen door het NFIA was –
ondanks de crisis – boven verwachting en heeft daarmee een bijdrage
geleverd in de verdere internationalisering van het vestigingsklimaat in Nederland.
 Instrumenten en activiteiten
 Regeling Internationaal Ondernemen: Prepare2Start
 Prepare2Start heeft tot doel MKB-bedrijven die over geen of weinig exportervaring
beschikken, te ondersteunen bij het betreden van een nieuwe of praktisch nieuwe
buitenlandse markt. De ondersteuning bestaat uit advies en begeleiding bij
het opstellen en uitvoeren van een internationaliseringsplan en een bijdrage
in de kosten van een aantal in het plan genoemde activiteiten. De bijdrage
bedraagt per aanvraag 50% van de gemaakte kosten tot maximaal € 11 500.
Prepare2start is van toepassing op alle landen in de wereld.
Voor 2009 zijn 1 104 aanvragen binnen gekomen waarvan er 1 090 werden
goedgekeurd. Hiermee werd het beschikbare budget van € 15 mln bijna
volledig uitgeput. Het realisatiecijfer ligt in 2009 lager dan de streefwaarde.
Voor de crisis lag de succesratio op 75%. Uit de, onder bedrijven waarvan
de aanvraag in 2008 is vastgesteld, gehouden enquête komt de crisis
als de meest genoemde oorzaak voor het feit dat men (nog) geen nieuwe export
heeft kunnen realiseren. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 Prepare2start (PSB) -aantal bedrijven dat o.b.v.
PSB- internationaliseringsplan internationaal is gaan ondernemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Agentschap NL, rapportage PSB
 
 331
 349
 434
 500
 
 
 
 
 Crashteam oneerlijke concurrentie
 Economische diplomatie speelt een centrale rol in het internationale werk
van EZ. Het Crashteam Oneerlijke Concurrentie maakt daar deel van uit. In
2009 ontving het crashteam 23 nieuwe zaken (totaal daarmee 161 sinds oprichting
in 2005). Er werden 10 zaken opgelost. Door betere koppeling met de markttoegangstrategie
van de Europese Commissie kunnen complexere en meer structurele handelsbelemmeringen
beter worden aangepakt.
 Strategisch accountmanagement
 Nieuw is het strategisch accountmanagement dat in 2009 werd opgezet. Dit
bestaat uit halfjaarlijkse gesprekken op hoogambtelijk niveau met grote, toonaangevende
bedrijven over de kansen en belemmeringen die zij bij hun buitenlandse activiteiten
ervaren. Doel hiervan is meer gerichte overheidsondersteuning te bieden bij
verdere internationalisering. Economische diplomatie is ook hierbij de meeste
gevraagde vorm van ondersteuning. In verschillende gevallen is gebleken dat
de overheid ook voor grote bedrijven meer kan betekenen dan op voorhand werd
verondersteld.
 Missies
 Het is gebleken dat missies onder leiding van een bewindspersoon zeer
effectief zijn om deuren geopend te krijgen voor het Nederlandse bedrijfsleven.
In 2009 vonden acht economische missies plaats onder leiding van de staatssecretaris
voor Buitenlandse Handel. Hoogtepunten waren het gezamenlijk bezoek met het
kroonprinselijk paar aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Oman, de
missie in het kader van 400 jaar vriendschapsbetrekkingen tussen Nederland
en Amerika (NY400), en de grote missie naar China, waarbij Shanghai, Qingdao,
Dalian en Beijing werden bezocht. In Shanghai werd een bezoek gebracht aan
het terrein van de Expo2010; hier werd in februari 2009 als een van de eerste
de bouw van het Nederlandse paviljoen gestart. De ruwbouw was eind december
nagenoeg gereed.
 De minister van Economische Zaken legde acht bilaterale bezoeken af, ondermeer
aan Angola, Noorwegen, Rusland, China en Singapore.
 Versterking van economische dienstverlening door het Nederlandse
postennetwerk
 • Nederlandse bedrijven die internationale activiteiten willen ontplooien
hebben belang bij een goed en efficiënt opererend postennetwerk, dat
de voor hen benodigde informatie, advies en assistentie kan verlenen. EZ zet
daarbij in op scherpere aansturing van de posten. In 2009 werden voor de 15
prioriteitslanden visiedocumenten ontwikkeld die ingaan op de kansen en belemmeringen
voor internationaal zakendoen en de wijze waarop de overheid daarop het beste
kan inspelen. Daarnaast werd in 2009 besloten tot invoering van integrale
samenwerking via een «economisch cluster» op posten in landen
met uitgebreide economische dienstverlening, om meer synergie tussen handel,
technisch-wetenschappelijke samenwerking, innovatie en investeringen te bereiken.
De posten worden nu tevens integraal aangestuurd door de betrokken onderdelen
van EZ en er geldt een gezamenlijke opdrachtverlening aan de EVD.
 • Om de bekendheid van de posten bij met name het MKB te vergroten
werd in 2009 op initiatief van de Dutch Trade Board (DTB) de communicatiecampagne «Loop
eens binnen in het buitenland» gevoerd, die door het bedrijfsleven positief
werd ontvangen.
 • In 2009 werd besloten tot opening van nieuwe Netherlands Business
Support Offices (NBSO’s) in Duitsland (Hamburg en Frankfurt), het Verenigd
Koninkrijk (Manchester) en India (Hyderabad en Kolkata). De NBSO’s in
Polen (Krakau), Roemenië (Cluj) en Mexico (Monterrey) werden in 2009
gesloten, omdat de vraag naar dienstverlening vanuit het bedrijfsleven op
deze plekken sterk is afgenomen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 EVD bereik algemeen – aantal
instellingen in het klantenbestand van de EVD gedeeld door het aantal internationaal
actieve bedrijven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: rapportages Agentschap
NL (EVD)
 
 43%
 42%
 49%
 45%
 
 
 Kengetallen
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 PESP – gerealiseerde export
(in €) door €1 PESP bijdrage
 
 21
 23
 Niet meer van toepassing
 25
 
 
 
 PUM – percentage aanvragen
dat heeft geleid tot bedrijfscontacten met Nederlandse onderneming danwel
waarvan het contact voorbereid of onderhanden is
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: PUM
 
 43%
 40%
 40%
 31%
 
 
 
 
 Toelichting
 • PESP: het Programma Economische Samenwerking Projecten (PESP) is
eind 2008 beëindigd. Over 2009 zijn geen prestatiegegevens meer beschikbaar.
 • PUM: de realisatie komt de laatste jaren uit boven de streefwaarde.
De hoogte van de streefwaarde wordt in het kader van de begrotingsvoorbereiding
2011 in 2010 herzien.
 Acquisitie NFIA
 • Ondanks de economische crisis was 2009 een goed jaar voor het aantrekken
van buitenlandse investeringen via het NFIA, zoals blijkt uit onderstaande
tabel. Deels valt dit goede resultaat te verklaren door twee zeer kapitaalintensieve
projecten uit de energiesector ter waarde van € 2 mrd respectievelijk € 670
mln. Maar ook zonder het meerekenen van investeringen van meer dan € 10
mln (die een vertekend beeld kunnen geven) bedroeg het gemiddelde aantal arbeidsplaatsen
20 per project (tegenover 18 in 2008) en was per investering een bedrag van € 1,08
mln gemoeid (tegenover iets minder dan € 1 mln per investering in
2008).
 • Ruim de helft van de 155 projecten is afkomstig uit Azië (met
name Korea en China), gevolgd door Noord-Amerika (ruim 30%). Projecten
vanuit Japan bleven in 2009 beduidend achter ten opzichte van 2008.
 • In 2009 werd een NFIA kantoor geopend in Turkije, nadat na een
tweejarige pilot was gebleken dat er in dit land goede acquisitiekansen liggen
voor Nederland. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicatoren
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Aantal getekende verzoeken tot
ondersteuning door NFIA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Eigen registratiesysteem
via web op basis van getekende intake-brieven
 
 395
 495
 555
 566
 500
 
 
 
 Omvang aangetrokken investeringen
/ aantal projecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Confirmation letters zoals
opgenomen binnen de Project Administratie van het Extranet (Achilles)
 
 € 357 mln/ 113 projecten
 € 578 mln/ 155 projecten
 € 667,08 mln/ 182 projecten
 € 3,14 mrd/ 155 projecten
 € 400
mln / 140 projecten
 
 
 
 Werkgelegenheid aangetrokken investeringen
buitenlandse bedrijven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: eigen systeem op basis van
Webtechnologie
 
 2 425
 3 107
 3 300
 3 887
 2 500
 
 
 
 
 Programmatisch Pakket
 Operationele doelstelling 3: Het gericht ondersteunen
van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren op zowel binnen- als buitenlandse
markten.
 De stroomlijning van het instrumentarium naast de regeling Internationaal
Ondernemen heeft geleid tot de regeling Internationaal Excelleren, voor meer
gerichte ondersteuning van internationaal opererende (groepen) bedrijven.
De regeling Internationaal Excelleren bestaat uit 2getthere, Package4Growth
en – tijdelijk – 2xplore.
 Instrumenten en activiteiten
 2getthere
 Dit programma is in juni 2009 in nieuwe vorm van start gegaan. Naast subsidies
op activiteiten kan bij 2getthere ook Holland Branding, technische samenwerking
tussen overheden (G2G) en economische diplomatie worden ingezet. In 2009 werden
de twee pilot programma’s op Servië en Panama, die in 2007 zijn
gestart, beëindigd. Deze worden geëvalueerd. Er werden
zes nieuwe programma’s ontwikkeld en ondertekend: Brazilië (havens),
China (groene genetica), Oekraïne (duurzame energie), Turkije (afvalverwerking),
Golfregio (olie en gas) en China (Point One). De programma’s Point One
en groene genetica op China en het al eerder toegekende automotive programma
op India komen voort uit of sluiten aan bij de Innovatieprogramma’s.
Deze vallen nog onder de oude 2getthere regeling. Van juni tot en met december
2009 zijn 12 internationaliseringsstrategieën ingediend en 54 vooraanmeldingen.
Deze konden niet allemaal binnen het beschikbare budget van € 16
mln worden geaccomodeerd.
 
 Box: voorbeelden programma’s internationaal excelleren
 
 2getthere programma Polen & Oekraïne EK 2012
 
 Dit programma, in 2008 opgezet naar aanleiding van het Europees Kampioenschap
voetbal in Polen en Oekraïne in 2012, wil het sportevenement benutten
om structurele handelsbetrekkingen met deze landen op te bouwen. Dit programma
positioneert Nederland als een excellente leverancier van integrale oplossingen
in de private bouwnijverheid en publieke infrastructuur, waarbij ontwerp-,
adviesdiensten, toeleveringsindustrie en aannemers gezamenlijk als cluster
opereren. In 2009 hebben Nederlandse bedrijven hierdoor voor ruim € 100
mln aan orders binnengehaald op gebied van infrastructuur, bouw en beveiliging.
Er wordt gewerkt aan zeer grote opdrachten, bijvoorbeeld het nationale voetbalstadion
in Warschau, waar een Nederlandse bedrijf de technologie voor levert. Verder
biedt een ander Nederlandse bedrijf een belangrijke bijdrage aan excellente
logistieke oplossingen voor de nieuwe luchthavens van Kiev en Kharkov middels
contracten afgesloten voor bagageafhandelingssystemen.
 De programma doelstelling uit 2008, een stijging van orders van 20%
binnen 3 jaar, ligt goed op koers vanwege de steun van het 2getthere programma
 
 
 2getthere programma VS Water
 
 Dit programma, opgezet naar aanleiding van de ramp met de orkaan Katrina,
is zeer succesvol in het positioneren van de Nederlandse watersector, met
zijn unique selling points in de VS. De deelnemende
bedrijven en kennisinstellingen schatten de exportrealisatie naar aanleiding
van dit programma op € 286 mln. Er wordt gewerkt aan zeer grote
opdrachten, bijvoorbeeld bij New Orleans van ca 0,5 mld dollar. Er is meer
aandacht voor kwesties als stedelijk waterbeheer, wetland
restauration en intelligent flood monitoring systems.
Ook op politiek niveau in de VS staat Nederland goed in de belangstelling.
Senator Mary Landrieu bezoekt in mei 2010 Nederland voor de tweede keer. Haar
aandacht voor Nederland straalt uit naar het federaal niveau. De doelstelling
van 2007, een jaarlijkse stijging van orders van 10% werd gerealiseerd
vanwege de steun van het 2ggethere programma en omvangrijke public diplomacy met free publicity in gerenommeerde media
als de Time Magazine en de Washington Post ter waarde van vele miljoenen.
 Package 4 Growth (P4G)
 Dit is een nieuwe faciliteit (geopend in maart 2009) voor snelle en sterke
positionering van Nederlandse bedrijven met onderscheidende kennis, producten
en diensten op de snelgroeiende, zeer competitieve markten China en India.
Het vergroten van de slagkracht van deze bedrijven is van belang om de Nederlandse
internationale concurrentiepositie te behouden. De faciliteit sluit aan bij
Nederlandse sterktes en bij de vraag vanuit China en India naar duurzame economische
groei. De huidige faciliteit kent een investeringsdeel en een exportfinancieringsdeel.
In totaal zijn er in 2009 voor P4G 75 aanvragen (van 64 verschillende bedrijven)
ingediend, waarvan er 20 werden goedgekeurd en 16 afgewezen. De resterende
aanvragen zijn nog in behandeling.
 2xplore
 Voor 2009 en 2010 is in het kader van de economische crisis het tijdelijke
2xplore beschikbaar. Consortia van Nederlandse (MKB) bedrijven kunnen hiermee
haalbaarheidsstudies laten uitvoeren voor projecten in complexe, opkomende
markten. Deze studies moet leiden tot directe Nederlandse export van kapitaalgoederen
en diensten. Voor 2009 zijn 29 aanvragen goedgekeurd, waarmee het beschikbare
budget van € 3 mln volledig is uitgeput. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 PSOM – succesvolle projecten
alspercentage van budget
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Rapportage PSOM B2B
 
 84%
 84%
 84%
 Niet meer van toepassing
 85%
 
 
 
 
 Toelichting
 Het Programma Samenwerking Opkomende markten (PSO) is eind 2008 beëindigd.
Voor 2009 zijn dan ook geen prestatiegegevens meer beschikbaar. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht afgeronde onderzoeken
 
 
 Soort onderzoek
 Onderwerp
 OD
 Start
 Afronding
 Vindplaats
 
 
 Beleidsdoorlichting
 Bevorderen van internationaal ondernemen (inkomend en uitgaand)
 5.2
 2009
 2009
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 Het aantrekken van investeringen van buitenlandse bedrijven in Nederland
 5.2
 2009
 2009
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 Het gericht ondersteunen van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren op buitenlandse
markten
 5.3
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 
 Betreft één beleidsdoorlichting over 2 operationele doelstellingen
die eind 2009 is afgerond en welke in 2010 aan de Kamer zal worden aangeboden.
 Artikel 8. Economische analyses en prognoses
 Algemene doelstelling
 Het Centraal Planbureau (CPB) wil een breed vertrouwde bron van beleidsrelevante
economische analyse zijn.
 
 Het CPB heeft in 2009 vele economische analyses verricht en gepubliceerd
op uiteenlopende terreinen, met als doel bij te dragen aan de beleidsvorming,
zowel nationaal als internationaal. Zoals gebruikelijk is in het voorjaar
het Centraal Economisch Plan verschenen en op Prinsjesdag de Macro Economische
Verkenning. De CPB Nieuwsbrief is vier maal verschenen met hierin ieder kwartaal
de prognoses voor de Nederlandse en internationale economie en artikelen over
recent CPB-onderzoek. Naast de aandacht voor de kredietcrisis in de ramingen
heeft het CPB ook een boek gewijd aan de kredietcrisis: «De grote recessie».
Het CPB-onderzoek in 2009 heeft geresulteerd in 20 CPB documenten, 20 CPB
Discussion Papers en 8 bijzondere publicaties. Enkele studies die veel aandacht
hebben getrokken betreffen effecten van kredietcrisis op klimaat- en energiebeleid;
concurrentie tussen basisscholen; het belang van openbaar vervoer; het belang
van open source software van innovatie; arbeidsmarkt ouderen; strategisch
Europa: markten en macht; beperking renteafdracht Vpb; koopzondagen; lastenneutraliteit
van BPM-ombouw; marginale druk en plaatsingsbonussen bij re-integratie. De
analyses en prognoses worden gedragen door de regering, het parlement en overige
maatschappelijke organisaties waarmee de doelstelling is bereikt.
 Externe factoren
 Een belangrijke externe factor waarmee het CPB in 2009 is geconfronteerd,
is de financiële crisis. Ook op vele andere terreinen zijn actuele factoren
van grote invloed op het CPB-onderzoek geweest. Voorbeelden zijn de discussies
over klimaatbeleid en vormgeving van sociale zekerheid.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 8: Economische analyses en prognoses
(in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 12 974
 
 
 13 189
 
 
 13 580
 
 
 14 586
 
 
 13 312
 
 
 1 274
 
 
 
 – Apparaatuitgaven CPB
 12 974
 13 189
 13 580
 14 586
 13 312
 1 274
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 13 004
 
 
 13 189
 
 
 13 580
 
 
 14 586
 
 
 13 312
 
 
 1 274
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 1 149
 
 
 1 876
 
 
 2 065
 
 
 2 570
 
 
 1 643
 
 
 927
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gegevens inzake formatie en gemiddelde
prijs (bedragen in € 1 000)
 
 
 
 Raming 2009
 Realisatie 2009
 
 
 
 Formatie
 Gemiddelde prijs
 Gemiddelde bezetting*
 Gemiddelde prijs
 
 
 
 
 CPB-personeel
 141,2
 75,4
 140,9
 84,2
 
 
 CPB- materieel
 141,2
 16,5
 140,9
 19,3
 
 
 
 
 * de gemiddelde bezetting is (evenals de formatie) excl. tijdelijk
personeel en Young Professionals (5,2 fte) teneinde de vergelijkbaarheid met
de formatie te waarborgen.
 
 De gemiddelde prijs per fte op personeel en materieel in 2009 is hoger
dan geraamd omdat er meer externe projecten zijn uitgevoerd (€ 2,5
mln) dan oorspronkelijk geraamd (€ 1,6 mln). De hiermee gepaard
gaande hogere uitgaven leiden tot een hogere gemiddelde prijs. Hier staan
eveneens hogere gerealiseerde ontvangsten uit extern gefinancierde projecten
tegenover. Deze extra uitgaven en ontvangsten zijn bij tweede suppletore begroting
aan het budget van het CPB toegevoegd. Daarnaast is de gemiddelde prijs per
fte op personeel hoger dan geraamd door met name de uitdeling van de loon-
en prijsbijstelling in 2009.
 
 Het in 2009 geplande onderzoek van de visitatiecommissie naar economische
analyses en prognoses is in januari 2010 gestart en wordt naar verwachting
in maart 2010 afgerond.
 Artikel 9. Voorzien in maatschappelijke
behoefte aan statistieken
 Algemene doelstelling
 Het van overheidswege verrichten van statistisch onderzoek ten behoeve
van praktijk, beleid en wetenschap en het openbaar maken van de op grond van
zodanig onderzoek samengestelde statistieken.
 
 Het outputprogramma van het CBS zoals opgenomen in het Jaarplan voor 2009
van het CBS is gerealiseerd.
 Externe factoren
 In eerdere jaren was de beschikbaarheid van basisgegevens uit registraties
voor de statistiek niet optimaal. Dat gold ook voor 2009. Dat werd vooral
veroorzaakt door aanpassingen in de aanlevering van BTW-gegevens. Vanwege
de kredietcrisis werd het bepaalde bedrijven toegestaan elk kwartaal de BTW-aangifte
te doen in plaats van elke maand. Het CBS heeft hierdoor een korte tijd extra
enquêtes moeten uitzenden om de gevolgen op te vangen. Intensieve nadere
analyses op de beschikbare data leidden ertoe dat de extra enquêtering
na enige tijd kon worden gestopt.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 9: Voorzien in maatschappelijke
behoefte aan statistieken (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 202 548
 
 
 176 587
 
 
 182 467
 
 
 195 420
 
 
 184 065
 
 
 11 355
 
 
 
 Waarvan garantieverplichtingen
 30 000
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage aan CBS
 202 548
 176 587
 182 467
 195 420
 184 065
 11 355
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 172 548
 
 
 176 587
 
 
 182 467
 
 
 195 420
 
 
 184 065
 
 
 11 355
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan CBS
 Het verschil tussen de oorspronkelijk vastgestelde begroting en de realisatie
2009 is ontstaan door de uitdeling van de loon- en prijsbijstelling (€ 7,2
mln), toevoeging van middelen uit het fonds voor Sociaal Flankerend Beleid
(€ 1,7 mln), van VROM ontvangen compensatie voor huisvestingskosten
(€ 1,0 mln), bijdrage vanuit BZK en Justitie voor de Veiligheidmonitor
(€ 0,5 mln), eenmalige toegevoegde middelen voor extra activiteiten
in verband met de kredietcrisis (€ 0,5 mln) en voorbereidingskosten
in verband met de BES-eilanden (€ 0,5 mln).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gegevens inzake formatie en gemiddelde
prijs (bedragen in € 1 000)
 
 
 
 Raming 2009
 Realisatie 2009
 
 
 
 Formatie
 Gemiddelde prijs
 Gemiddelde bezetting
 Gemiddelde prijs
 
 
 
 
 CBS-personeel
 2 118
 59,7
 2 140
 64,5
 
 
 CBS-materieel
 2 118
 30,6
 2 140
 32,9
 
 
 
 
 
 De hogere realisatie op de gemiddelde personele prijs wordt voornamelijk
veroorzaakt door de toekenning van de loonbijstelling voor de gestegen loonkosten
(CAO-afspraken Rijk 2007–2010).
 OD: Het zijn van een toonaangevend kennisinstituut dat
kan inspelen op de vraag naar informatie van beleid en wetenschap. 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Jaar 2009
 Realisatie
 
 
 Instrumenten
 
 
 
 • Externe publicaties door CBS-medewerkers
 ja
 
 
 • Samenwerking met universiteiten, planbureaus en andere
(kennis)instituten
 ja
 
 
 • Zeven adviesraden, waarin ministeries, planbureaus en wetenschap
zijn vertegenwoordigd. Deze adviesraden adviseren de DG c.q. divisiedirecteuren
van het CBS
 ja
 
 
 • Periodieke internationale benchmark
 ja
 
 
 • Systematische contacten met ministeries, planbureaus en
onder andere (beleids)gebruikers ten behoeve van de opstelling van het werkprogramma
 ja
 
 
 • Het Centrum voor Beleidsstatistiek ten behoeve van maatwerkrapportages
voor ministeries en andere beleidsgebruikers
 ja
 
 
 • Het ontwikkelen en optimaliseren van voorzieningen voor
de analyse van CBS-microdata door wetenschappelijk en beleidsonderzoekers
 ja
 
 
 • Gebruikersenquête
 ja
 
 
 • Toegankelijk StatLine
 ja
 
 
 Activiteiten
 
 
 
 • Samenwerking met wetenschappelijke instellingen, planbureaus,
etc. met het oog op publicaties in de pers, tijdschriften en dergelijke.
 ja
 
 
 • Raadplegen van adviesraden waarin onder andere ministeries,
planbureaus en wetenschap zijn vertegenwoordigd
 ja
 
 
 • Vergroten klantenbereik en omzet van het Centrum voor Beleidsstatistiek
 ja
 
 
 • Centralisatie en verbetering microdata-faciliteiten (one-stop-shop)
 ja
 
 
 • Uitbreiding van faciliteiten op gebied van remote-execution en remote-access
 ja
 
 
 
 
 Prestatie-indicatoren
 In onderstaande tabel staan de prestatie-indicatoren weergegeven voorzien
van bijbehorende streefwaarden, zoals opgenomen in de begroting 2009, en de
realisatiewaarden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Prestatie-indicator
 Definitie
 Streefwaarde 2009
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 
 
 1. Realisatie van de publica- tie-kalender
 Realisatie: Percentage op de geplande
datum gepubliceerde persberichten en gerealiseerde leveringen aan Eurostat.
 90% van publicatiekalender
op of voor geplande publicatiedatum gehaald.
 Persberichten: 93% Eurostat: 88%
 Persberichten: 92% Eurostat: 93%
 
 
 2. Aantal formele correcties op publicaties
 Aantal persberichten dat met een
(nieuw) persbericht wordt gecorrigeerd.
 Maximaal 3 persberichten per jaar met correcties.
 0 persberichten met correctie
 0 persberichten met correctie
 
 
 3. Afwijking van voorlopige en definitieve cijfers
 
 
 
 
 
 
 a. economische groei
 Het aantal keer dat de definitieve kwartaalcijfers voor de economische
groei van een jaar meer dan 0,75 procentpunt afwijken van de flash-ramingen
voor de kwartalen van dat jaar.
 Voor
minstens drie kwartalen moet de afwijking minder zijn dan 0,75%-punt.
 0 kwartalen < 0,75% voor
het jaar 2005.
 2 kwartalen < 0,75%
voor het jaar 2006.
 
 
 b. internationale handel
 Het aantal afwijkingen van meer dan 4% tussen de voorlopige
en definitieve cijfers van de onderdelen van de 6-weken- versie van de maandcijfers
van de internationale handel.
 80%
van de afwijkingen moet minder zijn dan 4%.
 100% afwijkingen < 4%
 98% afwijkingen < 4%
 
 
 c. bevolkingsgroei
 Deelindicator jaarcijfer: de absolute afwijking van de som van
de voorlopi- ge maandcijfers van de bevolkingsgroei met het definitieve jaarcijfer.
Deelindicator maandcijfers: het aantal keren dat de definitieve cijfers van
de bevolkingsgroei voor de maanden van het voorafgaande kalenderjaar meer
dan 4 duizend afwijken van de voorlopige cijfers.
 Voor minstens 8 maanden moet de afwijking minder zijn dan 4000 én
de afwijking van het gecumuleerde jaartotaal moet minder dan 16 000 zijn.
 12 maanden met afwijking < 4000Gecumuleerd
jaar-totaal: 1117
 12 maanden met afwijking <
4000Gecumuleerd jaar-totaal 2008: 800
 
 
 4. Administratieve lastenverlaging/reductie
enquête-druk
 Uitkomst van de
jaarlijkse administratieve lasten zoals gemeten door de «enquêtedrukmeter»
(EDM).Basiswaarde: € 23,1 mln (2007)
 Een administratieve lastendruk van maximaal € 21,3
mln (streefwaarde 2008)
 Definitief
cijfer 2008: € 21,3 mln.
 (Voorlopig) cijfer 2009: nog niet beschikbaar.
 
 
 
 
 Bron prestatie-indicatoren: Centraal Bureau voor de Statistiek
 Toelichting op de prestatie-indicatoren
 Afwijking van voorlopige en definitieve cijfers voor economische
groei
 Cijfers van het CBS over de economische groei worden regelmatig bijgesteld
aan de hand van extra en verbeterde informatie. Het streven is een zo volledig
mogelijke eerste raming van de economische groei te maken, zodat de bijstellingen
bij de opeenvolgende ramingen niet te groot zijn.
 
 Verschillen tussen de eerste ramingen en de definitieve ramingen (2 jaar
later) van de economische groei zijn vooral het logische gevolg van de beperkingen
in de beschikbare bronnen bij de snelle eerste raming. Analyse van de verschillen
voor de periode 2003–2005, die in de afgelopen jaren duidelijk
werden, heeft geleid tot verbeteringen in de ramingsmethoden. Daardoor zijn
de eerste ramingen (flashramingen) verbeterd. De streefwaarde is voor het
jaar 2006 nog niet bereikt, zoals ook al eerder aangekondigd. Beperkingen
met betrekking tot de dekking en kwaliteit van de broninformatie alsmede onzekerheden
omtrent nieuwe ontwikkelingen blijven een rol spelen bij het opstellen van
de flashramingen.
 Administratieve lastenverlaging/reductie enquêtedruk
 Het CBS volgt de doelstelling van het kabinet om de administratieve lasten
te verlagen. Omdat de meting van de administratieve lasten wordt bepaald op
basis van opgaven van bedrijven, kan de definitieve lastendruk pas ruim na
afloop van het kalenderjaar definitief worden vastgesteld. De gerealiseerde
lastendruk over 2009 is daarom op dit moment nog niet beschikbaar (komt medio
2010 beschikbaar). Uit definitieve cijfers blijkt dat de netto enquêtedruk
over 2008 is gedaald ten opzichte van 2007 met € 0,4 mln naar € 21,3
mln (– 2%). Dat is binnen de doelstelling voor 2008.
 De lastendruk die het CBS in 2009 veroorzaakte is – in een cijfer
uitgedrukt – nog niet bekend. Wel zijn weer belangrijke stappen genomen
om te komen tot een verdere verlaging. Belangrijk in dit verband is het terugbrengen
van het aantal bedrijven dat opgave moet doen van hun activiteiten op het
gebied van internationale handel in goederen binnen de Europese Unie. Die
opgave hoeft het bedrijf pas te verstrekken zodra de import of export boven
een bepaalde drempelwaarde komt. Die drempel was sinds een aantal jaren € 0,4
mln. In 2008 is die drempel voor de export (ICL) verhoogd naar € 0,9
mln, waardoor zo’n 1500 bedrijven deze tijdrovende opgave niet meer
hoeven te doen.
 Per 1 januari 2009 is nu ook de drempel voor de import uit de Europese
Unie (ICV) verhoogd naar € 0,9 mln. Dat betekent dat nog eens zo’n
1000 bedrijven niet meer opgaveplichtig zijn.
 De statistiek Eigen vervoer over de weg (grote en kleine vragenlijst)
werd tot 2009 gedeeltelijk door het NIWO en gedeeltelijk door het CBS uitgestuurd
en verwerkt. Vanaf 2009 zijn de activiteiten van het NIWO op dit gebied overgenomen
door het CBS, waardoor de lastendruk per 1 januari 2009 geheel voor rekening
van het CBS komt. Dat heeft een verdubbeling van het aantal uitgezonden grote
vragenlijsten tot gevolg, maar tegelijkertijd is de uitzending van de kleine
vragenlijst gestopt; die vindt nog maar één keer in de vier
jaar plaats. De optimalisatie van de enquête door toepassing van een
efficiëntere steekproefmethode, de verdere ontwikkeling van het e-waarnemen
(zo’n 75% van de waarneming is nu elektronisch) en de verlaging
van de uitzendfrequentie van de kleine vragenlijst (van jaarlijks naar één
keer in de vier jaar) zorgt voor een daling van de gezamenlijke lastendruk.
 Doelmatigheid
 De ontwikkeling van de doelmatigheid is positief door het doorvoeren van
een ambitieuze herziening van de statistische processen, waarbij sprake is
van het meer gebruik maken van generieke instrumenten. De procesherziening
speelt onder meer in op het toenemende gebruik van al bestaande externe registraties
en administraties, waardoor de eigen waarneming van het CBS afneemt. Waar
wel zelf wordt waargenomen, worden de methoden steeds efficiënter (minder
papieren enquêtes). Per saldo neemt hierdoor ook de administratieve
lastendruk af.
 In 2009 is in afstemming met de Centrale Commissie voor de Statistiek
een kostprijsmodel gerealiseerd voor de verantwoording van de integrale kosten
per productgroep van het CBS.
 Artikel 10. Elektronische communicatie en post
 Algemene beleidsdoelstelling
 Een hoogwaardig en adequaat aanbod van netwerken en diensten voor elektronische
communicatie en post.
 
 Uit internationale benchmarkstudies blijkt dat het kabinet goed op weg
is de in de ICT-agenda 2008–2011 gestelde ambitie – in 2015 tot
de koplopers behoren in het beschikbaar zijn en het gebruik van ICT-toepassingen
en nieuwe digitale dienstverleningsconcepten – te realiseren. Voor wat
betreft de beschikbaarheid van infrastructuren en het gebruik van ICT-toepassingen
door consumenten en bedrijven bijvoorbeeld, staat Nederland aan de internationale
top. Ook is Nederland sterk op het gebied van
internetactiviteiten met een directe economische component, zoals internetbankieren
en online winkelen.
 
 Toch is het van belang dat juist in deze periode van economische tegenwind
bij overheden en bedrijven, de aandacht van voor innovatie van producten en
netwerken, processen en dienstverlening niet verslapt. Juist nu is het moment
om over veranderingen na te denken en vernieuwingen door te voeren. ICT kan
een zeer belangrijke economische impuls geven, die de productiviteit en dienstverlening
verbetert. Gebleken is echter dat de kennis over en het gebruik van ICT bij
overheden en MKB achterblijft t.o.v. andere landen waardoor de economische
impuls niet ten volle gebruikt wordt. Daarom zijn er in 2009 13 brancheprojecten
gestart binnen het programma Nederland Digitaal in Verbinding (NDiV) 2007–2010.
Dit programma helpt MKB-ondernemers op weg die slim digitaal willen samenwerken.
Tevens is in 2009 het programma Digivaardig & Digibewust gestart dat zich
onder andere richt op MKB’ers en professionals en bestuurders binnen
de overheid.
 Externe factoren
 • In oktober 2009 is tussen ICANN (Internet Corporation for Assigned
Names and Numbers) en de Amerikaanse overheid een nieuwe overeenkomst tot
stand gekomen, die andere overheden nauwer betrekt bij de publieke vraagstukken
(stabiliteit en betrouwbaarheid van het DNS, domeinnamen systeem), die het
functioneren van het internet raken. De wijze waarop dit precies vorm krijgt
zal in 2010 worden uitgewerkt.
 • Het EU-regelgevend kader voor de elektronische communicatiesector
bepaalt in belangrijke mate het nationale regelgevend kader. Eind 2009 is
er overeenstemming bereikt tussen de Raad en het Europees Parlement over de
noodzakelijke wijzigingen van het regelgevend kader voor de elektronische
communicatiesector. Belangrijke onderwerpen zijn flexibilisering van het spectrumbeleid,
versterking van de harmonisatie van beleid en toezicht, betere bescherming
van consumenten met name ook van gehandicapten. De wijzigingen moeten voor
mei 2011 worden geïmplementeerd in de Telecommunicatiewet.
 • Op 1 juli 2009 is de Europese verordening met betrekking tot roaming
in werking getreden. Deze verordening maximeert de kosten voor bellen en sms’en
in het buitenland (binnen de Europese Unie). Voor mobiel internetten in het
buitenland zijn de onderlinge verrekentarieven gemaximeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Kengetallen
 
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 Plaats van Nederland t.o.v. andere
landen op de mondiale Information Society Index ranglijst
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: IDC
 
 
 Zesde
positie
 Zesde positie
 Negende positie
 Stijgend
 
 
 
 Positie Nederland t.o.v. andere
OESO-landen m.b.t. aantal breedbandaansluitingen per 100 inwoners
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: CBS en TNO
 
 
 Tweede positie
 Tweede positie
 Tweede positie
 
 
 
 
 
 Toelichting
 • De Information Society Index (ISI) is een breed samengestelde index
die de basisvoorwaarden voor informatiemaatschappij meet. De score is gebaseerd
op de categorieën PC’s, ICT-uitgaven, internetgebruik, e-commerce,
breedband, mobiel, opleidingsniveaus en burgerlijke vrijheden. In 2009 is
Nederland gezakt van de 6e naar de 9e positie. Echter, omdat IDC de categorieën
heeft aangepast, is het onduidelijk of de daling daardoor is veroorzaakt of
dat Nederland echt minder heeft gepresteerd.
 • Nederland wil in de top blijven op het gebied van Breedband, zowel
op het gebied van netwerken als op het gebied van diensten. Al jaren staat
Nederland op de tweede plaats voor wat betreft het aantal breedbandaansluitingen
op xDSL, kabel en andere breedbandnetwerken per 100 inwoners, achter Denemarken.
In de periode tussen eind 2007 en eind 2008 is het aantal breedbandaansluitingen
in Nederland gestegen van 34,8 naar 35,8 per 100 inwoners. Het cijfer voor
2009 is nog niet bekend.
 Budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 10: Elektronische communicatie
en post (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 75 293
 
 
 79 076
 
 
 74 355
 
 
 91 369
 
 
 79 256
 
 
 12 113
 
 
 
 
 Programma gerelateerde verplichtingen
 
 
 60 661
 
 
 65 147
 
 
 59 397
 
 
 65 309
 
 
 57 971
 
 
 7 338
 
 
 
 Markt en spelregels
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 1: Een efficiënt werkende communicatie- en postmarkt
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage aan internationale organisaties
 4 560
 935
 656
 1 268
 1 249
 19
 
 
 – Bijdrage aan OPTA
 12 282
 2 863
 2 167
 6 080
 3 655
 2 425
 
 
 Programmatisch pakket
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 3: Ontwikkeling van voorzieningen voor elektronische communicatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Programma Implementatie Agenda ICT-beleid (PRIMA)
 19 345
 21 304
 19 982
 20 168
 20 126
 42
 
 
 – ICT- flankerend beleid en administratieve lasten
 3 737
 18 075
 21 721
 25 028
 19 052
 5 976
 
 
 – ICT&MKB
 650
 1 154
 3 137
 1 657
 669
 988
 
 
 – Demonstraties / pilots (Kenniswijk)
 193
 
 
 
 
 
 
 
 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Beleidsvoorbereiding en evaluaties
 19 893
 20 816
 11 734
 11 106
 13 220
 – 2 114
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaat gerelateerde verplichtingen
 
 
 14 632
 
 
 13 929
 
 
 14 958
 
 
 26 060
 
 
 21 285
 
 
 4 775
 
 
 
 – Personeel Telecom
 8 773
 8 634
 7 332
 7 751
 9 831
 – 2 080
 
 
 – Toezicht Agentschap Telecom (Secretaris Generaal)
 1 870
 1 878
 2 855
 6 565
 5 029
 1 536
 
 
 – Bijdrage Agentschap Telecom (Inspectie)
 3 989
 3 417
 4 771
 11 505
 6 425
 5 080
 
 
 – Bijdrage Agentschap NL
 
 
 
 239
 
 239
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 77 197
 
 
 85 934
 
 
 66 627
 
 
 84 788
 
 
 90 806
 
 
 – 6 018
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 25 938
 
 
 35 771
 
 
 2 713
 
 
 254
 
 
 363
 
 
 –  109
 
 
 
 – Personeel DG ET
 82
 
 
 
 
 
 
 
 – Diversen Telecom
 1 009
 739
 
 
 
 
 
 
 – Kenniswijk
 5 780
 
 
 
 
 
 
 
 – Ontvangsten OPTA
 18 104
 915
 597
 213
 163
 50
 
 
 – ICTAL
 
 
 161
 
 
 
 
 
 – HGIS DG ET
 
 107
 57
 2
 
 2
 
 
 – Overige ontvangsten
 64
 29 504
 435
 39
 200
 – 
161
 
 
 – Ontvangsten Fes
 
 4 506
 1 463
 
 
 
 
 
 – Cybercrime
 900
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan OPTA
 In 2009 is zowel de bijdrage aan de OPTA voor 2009 als voor 2010 gecommitteerd.
Dit was niet geraamd. De subsidieverlening 2010 is aan het einde van 2009
juridisch akkoord bevonden en de OPTA is hiervan in kennis gesteld. Derhalve
is de verplichting ten laste van 2009 verantwoord. Door deze begrotingmutatie
is sprake van een eenmalige verplichtingenschuif en hiervoor zijn bij eerste
suppletore begroting middelen van 2010 naar 2009 gehaald.
 ICT-flankerend beleid en administratieve lasten
 De hogere realisatie is ontstaan doordat de opdracht aan ICTU voor de
werkzaamheden (werkplannen) voor de lopende projecten zoals Slim Geregeld
Goed Verbonden, Antwoord voor Bedrijven, Nederland Open In Verbinding, e-Herkenning
en EU richtlijnen hoger is dan eerder werd geraamd.
 Beleidsvoorbereiding & evaluatie
 Door opgelegde taakstellingen en vertraging van diverse onderzoeken is
er minder gerealiseerd dan geraamd.
 Personeel Telecom
 Door verschuiving in de personele bezetting tussen enerzijds de directies
Energie & Marktwerking en Energie & Duurzaam en anderzijds de directies
ICT & Toepassing en Telecommarkt, is een verschil ontstaan ten opzichte
van raming in de vastgestelde begroting. Per saldo is het budget gelijk gebleven.
 Bijdrage Agentschap Telecom
 In 2009 is zowel de bijdrage aan het Agentschap Telecom voor 2009 als
voor 2010 gecommitteerd. Dit was niet geraamd. De subsidieverlening 2010 is
aan het einde van 2009 juridisch akkoord bevonden en de het Agentschap Telecom
is hiervan in kennis gesteld. Derhalve is de verplichting ten laste van 2009
verantwoord. Door deze begrotingmutatie is sprake van een eenmalige verplichtingenschuif
en hiervoor zijn bij eerste suppletore begroting middelen van 2010 naar 2009
gehaald.
 Markt en spelregels
 Operationele doelstelling 1: Een efficiënt werkende
communicatie- en postmarkt
 Om consumenten en bedrijven betere keuzemogelijkheden te bieden ten aanzien
van aanbieders, producten en diensten, schept de overheid de randvoorwaarden
voor een concurrerende communicatie- en postmarkt. Zo is in 2009 de Postwet
aangepast waarmee het laatste monopolie van TNT is opgeheven. Daarnaast zijn
er wijzigingen in de Telecommunicatiewet doorgevoerd of voorgesteld zoals
de verruiming van mogelijkheden voor gemeenten om te participeren in de aanleg
van de volgende generatie netwerken.
 Instrumenten en activiteiten
 Postwet
 Op 1 april 2009 is de Postwet aangepast. Op die datum is het laatste deel
van de postmarkt – voor brieven tot 50 gram – geopend voor postvervoerbedrijven
anders dan TNT. Voor 1 april 2009 had postconcern TNT het alleenrecht op deze
markt. Door dit monopolie op te heffen neemt de keus voor bedrijven toe, kunnen
zij goedkoper post versturen en ontstaan kansen voor nieuwe bedrijven.
 Een belangrijke voorwaarde bij de volledige marktopening van de postmarkt
was het tot stand komen van aanvaardbare arbeidsvoorwaarden in de postsector.
Het kabinet heeft ter verzekering hiervan voorzien in een Algemene Maatregel
van Bestuur. De AMvB geeft aan sociale partners de ruimte om de eigen verantwoordelijkheid
voor de arbeidsvoorwaarden op te pakken, en werkt als stok achter de deur
in het geval dit niet gebeurt.
 OPTA
 De Tweede Kamer is op 10 maart 2009 en op 21 december 2009 geïnformeerd
over de evaluatie van de OPTA en de toekomst
van toezicht op elektronische communicatie en media. Uit gesprekken met betrokkenen, evaluatierapporten en internationale
studies is gebleken dat de inrichting van het toezicht op de markten voor
elektronische communicatie en media toekomstbestendig is. Er is geen aanleiding
voor een herinrichting deze kabinetsperiode.
 De OPTA heeft in 2009 belangrijke stappen gezet voor de implementatie
van de marktbesluiten. Ook heeft de OPTA belangrijke stappen gezet om toegang
voor andere marktpartijen tot de netwerken van kabelexploitanten te realiseren.
 Stimulering Next Generation Netwerken (NGN)
 Voor een efficiënt werkende elektronische communicatiemarkt is het
van belang dat netwerken toekomstbestendig zijn. Voor huidige netwerken betekent
dit de overgang naar de volgende generatie netwerken. Diverse telecomaanbieders
hebben in 2009 hierin al fors geïnvesteerd.
 In het kader van de Crisis- en herstelwet én met het oog op de
beperktere kredietverstrekking door banken is voorgesteld de Telecomwet art.
5.14 zodanig aan te passen dat gemeenten meer ruimte hebben om financieel
te participeren (binnen de Europese staatssteunkaders) bij de aanleg van de
volgende generatie netwerken («Next Generation Access»). Voorts
is eind 2009 een Taskforce NGN benoemd met als opdracht advies uit te brengen
hoe de verdere uitrol van breedbandige netwerken door decentrale overheden
in samenwerking met ondernemingen en andere partijen kan worden gestimuleerd.
Tenslotte heeft de OPTA in beleidsregels lange termijn zekerheid gegeven aan
marktpartijen over de regulering van glasvezelnetwerken.
 Overstappen
 Sinds 1 juli 2009 is het voor consumenten eenvoudiger om over te stappen
naar een andere aanbieder. Als gevolg van een wijziging van de Telecommunicatiewet
zijn aanbieders van telecommunicatie, digitale televisie en analoge televisie
verplicht om consumenten na de initiële contractsperiode een opzegtermijn
van maximaal één maand aan te bieden.
 Tevens zijn er afspraken gemaakt met de telecomsector om de overstapdrempels
bij breedband internet aan te pakken. De belangrijkste afspraak is dat eind
2008 minimaal 95% van de gevallen de overstap moest plaatsvinden op
de afgesproken dag. Daarbij mocht er maximaal 24 uur sprake zijn van de dienstonderbreking.
Deze doelstelling is, ondanks de inspanningen van de sector, nog niet gehaald.
Uit gegevens van onder meer de OPTA en TNO (onderzoek naar de klanttevredenheid)
blijkt het aantal klachten af te nemen. In het tweede kwartaal van 2010 komt
de sector met een tweede meting.
 Visie Mobiele Communicatie
 In 2009 is EZ gestart met het project visie mobiele communicatie. Het
formuleren en definiëren van beleidsdoelen in een strategische nota mobiele
communicatie 2011–2017 biedt voor de langere termijn een basis om als
EZ de juiste en door de markt gedragen randvoorwaarde te scheppen ten behoeve
van de bevordering van efficiënte markten voor elektronische communicatie
waarbij innovatie, voldoende concurrentie, economische groei en keuzemogelijkheid
voor de consument gerealiseerd kunnen worden. 
 Wijziging Hoofdstuk 3 Telecomwet
 Op 26 mei 2009 heeft de Staatssecretaris van EZ de nota naar aanleiding
van het verslag op het wetsvoorstel tot wijziging van de Telecommunicatiewet
in verband met de Nota frequentiebeleid 2005
aan de Tweede Kamer aangeboden. Deze wet heeft tot doel het wegnemen en opheffen
van drempels voor marktpartijen en het vergemakkelijken van bestemmings- en
verdelingsprocedures van frequenties.
 Het wetsvoorstel is regelmatig geagendeerd voor plenaire behandeling en
uitgesteld. Behandeling van het wetsvoorstel zal nu in maart 2010 plaatsvinden.
Inwerkingtreding van het wetsvoorstel en van de daarop gebaseerde uitvoeringsregelingen
zal daarom naar verwachting plaatsvinden in 2010.
 Herziening R&TTE-richtlijn
 De R&TTE-richtlijn heeft betrekking op radio- en randapparatuur en
regelt het toelating- en verhandelingsregime voor vrijwel alle telecommunicatieapparatuur
op de Europese markt. In de begroting 2009 was voorzien dat in 2009 de Europese
Commissie het initiatief zou nemen om de richtlijn te herzien. Hoewel de voorbereidingen
al zijn gestart, zal de herziening van de richtlijn pas in 2010 plaatsvinden.
Het Nederlandse standpunt is in 2009 al voorbereid en zal in de vorm van een
position paper voorafgaande aan de herziening met de Nederlandse belanghebbenden
worden gedeeld.
 Antennes en zendmasten
 Voor het maatschappelijk draagvlak voor de plaatsing en emissies van antennes
en daarmee het functioneren van de markt, is het van belang dat er goede afspraken
worden gemaakt over deze antennes.
 In 2009 zouden de regels omtrent EMV (elektromagnetische velden) emissie
van zendmasten worden opgenomen in de Telecommunicatiewet. Dit is nog niet
gebeurd. De verwachting is dat de nieuwe regelgeving eind 2011 inwerking zal
treden. Hiervoor moeten twee wetten, namelijk de Telecommunicatiewet en de
Wet milieubeheer, efficiënt en effectief op elkaar aansluiten.
 Tevens bestond het voornemen om eisen aan de vooraankondiging van plaatsing
van antennes vast te leggen in wet- en regelgeving. Momenteel wordt echter
overwogen of in dit geval volstaan kan worden met zelfregulering op basis
van een voorstel van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en MoNet, het
samenwerkingsverband van mobiele operators. Met dit voorstel wordt verzwaring
van de administratieve druk bij gemeenten voorkomen. Onderdeel van dit voorstel
is een informatieloket bij MoNet, waardoor burgers worden geïnformeerd
over de plaatsing van antennes.
 Universele Dienstverlening voor telefonie
 De universele dienstverlening is de telecomdienstverlening waarvan is
bepaald dat elke burger daar toegankelijk en betaalbaar toegang toe moet hebben,
zoals een aansluiting op en toegang tot het openbare telefonienetwerk. De
Europese Universele dienstenrichtlijn is het kader voor de wetgeving rond
universele dienstverlening in Nederland. De verwachting was dat de Europese
Commissie in 2009 een voorstel zou doen voor een eventuele aanpassing van
de Universele Dienstverlening (UD) voor telefonie, bijvoorbeeld wat betreft
het al dan niet opnemen van toegang tot breedband in de universele dienstverlening.
Dit voorstel is uitgesteld. De commissie zal naar verwachting in april 2010
alsnog met eventuele voorstellen voor wijzigingen rond de UD komen. EZ zal
dan reageren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2013
 
 
 
 
 
 Het aantal vergunningcategorieën ten behoeve
van het gebruik van frequentiebanden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Het Amadeus informatiesysteem van Agentschap
Telecom
 
 
 
 
 46
 42
 
 
 
 
 Toelichting
 De doelstelling is om het aantal vergunningcategorieën met tien %
terug te brengen van 47 (begin 2009) naar 42 in 2013. In 2009 is één
vergunningcategorie vervallen. Dit betreft de categorie voor «vaste
verbindingen voor landelijke operators». Hiermee is het aantal vergunningcategorieën
eind 2009 verminderd tot 46. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Kengetal
 2006
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 Concentratie deelmarkten HHI
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron:TNO
 
 Mobiele telefonie: 3435
 Mobiele telefonie:
3785
 Mobiele telefonie: 3763
 Mobiele telefonie: 3761
 Dalend
 
 
 
 Breedband Internet-toegang:
3556
 Breedband internet-toegang: 4065
 Breedband internet-toegang: 4014
 Breedband internet-toegang: nog niet beschikbaar
 Dalend
 
 
 
 
 Toelichting
 • De Herfindahl Hirschman Index (HHI) geeft de mate van concentratie
aan in een markt. De HHI wordt uitgedrukt in een getal tussen 0 en 10 000
en wordt bepaald door middel van de som van de kwadraten van de marktaandelen.
Uit marktwerkingoogpunt heeft een situatie waarin niemand een dominante marktpositie
heeft, de voorkeur. Dit is het geval bij een waarde van 1 800 of lager.
In de hier beschouwde deelmarkten van mobiele telecommunicatie en breedband-internet
toegang op retail niveau liggen de waarden significant boven die waarde van
1 800, maar wijzen de meest recente gegevens uit 2008 en 2009 op stabilisatie.
De waarde voor 2008 is 3 763, gebaseerd op cijfers ultimo 2008 (in het
vorige jaarverslag was de waarde 3 720 gebaseerd op cijfers uit het tweede
kwartaal 2008) en voor 2009 3 761 (stand tweede kwartaal 2009).
 • Op de mobiele telecommunicatiedeelmarkt zijn na de fusies en overnames
van de afgelopen jaren drie partijen actief met een eigen netwerk. De HHI
van omstreeks 3 750 weerspiegelt een marktsituatie van één
partij met een marktaandeel van 50% en twee andere partijen met marktaandelen
van elk omstreeks 25%.
 • Voor de deelmarkt van breedband internet toegang wordt gekeken naar de marktaandelen van individuele Internet Service Providers
(ISP’s). Gegevens over de HHI zijn voor 2009 nog niet beschikbaar.
 Operationele doelstelling 2: Een veilig en betrouwbaar
elektronisch en postnetwerk
 Voor een goed functionerend elektronisch en postnetwerk is het belangrijk
dat burgers en bedrijven met vertrouwen deze markt betreden; dat het internet
veilig en toegankelijk is, dat de post tijdig bezorgd wordt en dat de positie
van de consument op deze markten sterk is. In 2009 zijn er flinke stappen
gezet om de positie van consumenten op de telecommarkt verder te versterken
zoals het vergemakkelijken van overstappen en de start van het bel-me-niet
register. Om de internetveiligheid van de gebruikers te vergroten is het Platform
Internetveiligheid gelanceerd.
 Instrumenten en activiteiten
 Consumenten op de Telecommarkt
 • Sms-diensten: ConsuWijzer heeft in 2009 maandelijks 400 tot 500
meldingen over sms-diensten, zoals ringtones en wallpapers ontvangen. De reclames
voor sms-diensten via televisie en internet zijn vaak onduidelijk en verwarrend,
zodat ze gratis of éénmalig lijken, terwijl het meestal om een
duur abonnement gaat. In 2009 is de gedragscode sms-diensten uit 2008 geëvalueerd.
De uitkomst is dat deze code niet goed werkt en dat aanscherping nodig is.
Ter ondersteuning en borging van de een nieuwe, door de sector flink aangescherpte
gedragscode, wordt nu wetgeving voorbereid. Daarin worden voorwaarden verbonden
aan de mogelijkheid van operators om de incassofunctie ten behoeve van derden,
zoals sms-contentaanbieders, te mogen vervullen. De Tweede Kamer is begin
2010 met een brief geïnformeerd over de aanpak van deze problematiek.
 • Bel-me-niet-register: sinds 1 oktober 2009 is het wettelijke «Bel-me-niet-register»
ingevoerd. Dit register moet ertoe leiden dat er een einde komt aan de grote
en niet afnemende irritatie van consumenten over ongevraagde telefoontjes.
Consumenten die in dit register zijn ingeschreven mogen niet langer gebeld
worden door bedrijven en organisaties die hun producten of diensten telefonisch
aanbieden. Sinds de invoering hebben al meer dan 1 miljoen personen zich laten
registreren. Samen met de personen die al bij de Stichting Infofilter stonden
ingeschreven, telde het Bel-me-niet-register eind 2009 ruim 4 miljoen geregistreerde
personen. OPTA ziet toe op de naleving en heeft aan een aantal bedrijven en
een callcenter waarschuwingen uitgedeeld vanwege het niet naleven van de telemarketingregels.
 • Consumentenproblemen rond het gebruik van 0900-nummers zijn met
enkele wettelijke maatregelen aangepakt. Over de aanpak van deze problemen
is de Tweede Kamer op 10 september 2009 geïnformeerd.
 • Ook bedrijven hebben geprofiteerd van aanpassingen in de Telecomwet:
per 1 oktober 2009 geldt in Nederland een algeheel verbod op het versturen
van ongevraagde elektronische berichten, ofwel spam. Voor natuurlijke personen
gold al een spamverbod, maar nu worden door een wijziging van de Telecommunicatiewet
ook bedrijven beschermd tegen spam.
 • Daarnaast is op 1 juli 2009 de Geschillencommissie Informatiedienstaanbieders
voor betaalde informatienummers (090x/18xy) opgericht. Via deze nieuwe geschillencommissie
kan een consument die een klacht heeft over een gebeld 090x of 18xy-nummer
en er met het bedrijf zelf niet uitkomt, op een relatief eenvoudige en goedkope
manier zijn recht halen. De telefonieaanbieder mag geen betaling vragen
van het betwiste bedrag op de telefoonrekening zolang de klacht of het geschil
niet is opgelost.
 IPv6
 Door het grootschalig gebruik van Internet over de hele wereld en de komst
van nieuwe toepassingen dreigt het aantal Internet Protocol (IP)-adressen
uitgeput te raken. Door over te gaan van IP versie 4 naar IP versie 6 (IPv6),
zal het aanbod weer voldoende zijn om de vraag op te vangen en raakt het Internet
niet verstoord. In 2009 is een plan van aanpak voor de invoering van IPv6
bij de Rijksoverheid geschreven. Over de voorstellen uit dit plan van aanpak
wordt door de CIO’s (Chief Information Officers) van de Rijksoverheid
de komende maanden besloten. Dit moet in de zomer van 2010 resulteren in een
rijksbreed plan voor de implementatie van IPv6.
 Cybercrime
 In 2009 intensiveerde de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven
in de strijd tegen cybercrime. In het door EZ aangestuurd programma NICC (Nationale
Infrastructuur ter bestrijding van Cybercrime) werkten de banksector en de
overheid nauw samen bij de aanpak van phishing sites
en werd de kiem gelegd voor de code Notice and Take Down die partijen nu hanteren om illegale sites te verwijderen. Daarnaast
is vanuit het NCO-T (Nationaal Continuïteitsoverleg Telecommunicatie)
de aansluiting aan het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding gerealiseerd
en is de telecomsector aangesloten op het Informatieknooppunt Cybercrime.
Eind 2009 is het Platform Internetveiligheid gelanceerd. Dit platform is een
publiek-privaat samenwerkingsverband dat is gericht op een structurele verbetering
van de internetveiligheid voor de gebruiker. Naast de gedragscode Notice and
Take Down zijn onder dit platform ook onderwerpen als de aanpak van botnets
en het filteren/blokkeren van kinderpornografie op websites ondergebracht.
 Wet bewaarplicht telecommunicatie
 De Wet bewaarplicht telecommunicatie is op 1 september 2009 in werking
getreden. Deze wet faciliteert de criminaliteitsbestrijding van het Ministerie
van Justitie en daarmee indirect ook de internetveiligheid. Vanaf dat moment
moeten de zogenaamde NAW-gegevens en verkeersgegevens worden bewaard voor
een periode van 12 maanden. Voor internetgegevens ligt nog een wetsvoorstel
voor in de Tweede Kamer dat er in voorziet dat internetgegevens maximaal voor
een periode van 6 maanden behoeven te worden bewaard. Over de implementatie
van de wet is door EZ in oktober een marktbrede informatiebijeenkomst georganiseerd.
 ICT Respons Board
 Het elektronisch communicatienetwerk is één van de vitale
sectoren in onze maatschappij. Voor de betrouwbaarheid van het elektronisch
communicatienetwerk is het belangrijk dat uitval van dit netwerk wordt bestreden.
 Op het terrein van versterking van de weerbaarheid en respons van alle
vitale sectoren tegen grootschalige verstoring van ICT is ondermeer gestart
met de opzet van een ICT Respons Board (IRB) passend in de nationale crisismanagementstructuur.
Dit is een beoogd samenwerkingsverband tussen private en publieke partijen
die samen in staat moeten worden geacht grotere ICT-incidenten snel het hoofd
te bieden en eventueel het kabinet te voorzien van een advies over de te nemen
maatregelen.
 Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten (WION)
 Op 1 juli 2008 is de Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten (WION)
in werking getreden. Deze wet zorgt ervoor dat het ondergrondse netwerk aan
kabels goed in kaart wordt gehouden en dat er gemeld wordt wanneer er gegraven
wordt. Hiermee moeten graafincidenten, waarbij kabels worden beschadigd en
daarmee een netwerk verstoord, worden teruggebracht.
 Het is sinds medio 2008 mogelijk om gegevens tussen netbeheerders en grondroerders
via het Kadaster uit te wisselen. De fase van de verplichte elektronische gegevensuitwisseling via het kadaster is niet in 2009
inwerking getreden. De ingangsdatum voor de elektronische fase is bij partijen
geconsulteerd. Op grond daarvan is geconcludeerd dat partijen meer voorbereidingstijd
nodig hebben om over te gaan tot de elektronische fase. Dit wordt 1 juli 2010.
 In 2009 heeft de Tweede Kamer ook een wetswijziging aangenomen waarmee
de huisaansluitingen buiten de WION komen te vallen. In dit wetsvoorstel is
ook een bepaling opgenomen waardoor de administratieve lasten voor agrariërs
zullen worden gereduceerd. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Kengetal
 2007
 2008
 2009
 Ambitie 2009
 
 
 
 
 
 Overkomstduur brieven
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: OPTA
 
 96,3%
 96,2%
 Nog niet bekend
 Behoud 95% of meer binnen 24 uur
 
 
 
 
 Toelichting
 Een kwaliteitseis die aan de universele dienst wordt gesteld is dat 95%
van de brieven binnen 24 uur wordt bezorgd. De OPTA controleert jaarlijks
of TNT zich aan deze wettelijke norm houdt. Het percentage voor 2009 is nog
niet bekend.
 Programmatisch pakket
 Operationele Doelstelling 3: Ontwikkeling van innovatieve
voorzieningen, producten en diensten voor elektronische communicatie en benutting
ervan door de consument, het bedrijfsleven en de (semi-)publieke sector
 Om meer economisch en maatschappelijk rendement te behalen met ICT, faciliteert
de overheid de ontwikkeling en benutting van voorzieningen, producten en diensten
voor elektronische communicatie. In 2009 is sterk ingezet op het versterken
van het digitale voorzieningenniveau van de overheid richting bedrijven, onder
andere door te werken aan elektronische herkenning en authenticatie en vermindering
van regeldruk door middel van het programma Slim Geregeld, Goed Verbonden.
 Om digitale diensten beter te benutten door consumenten, bedrijfsleven
en de overheid is in 2009 het programma Digivaardig en Digibewust gestart.
 Om de ontwikkeling en benutting van innovatieve voorzieningen mogelijk
te maken, worden frequenties uitgegeven. Zo zijn in februari 2009 frequenties
geveild die het mogelijk maken om bijvoorbeeld mobiel televisie uit te zenden. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Kengetallen
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 Totaalaanbod elektronische overheidsdiensten
aan bedrijven en burgers
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Advies.overheid.nl
 
 Bedrijven: 68%Burgers: 66%
 Niet meer beschikbaar
 Niet
meer beschikbaar
 
 
 
 Positie Nederland t.o.v. andere
EU-lidstaten m.b.t. gebruik van ICT door het bedrijfsleven
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: European e-business readiness
index
 
 Tweede
positie
 Tweede positie
 Nog niet bekend
 
 
 
 
 Toelichting
 • Vanaf 2008 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken gekozen
voor een andere opzet van het meten van het aanbod van elektronische overheidsdiensten.
Daarom zijn er vanaf 2008 geen cijfers meer bekend.
 • De ICT-prestaties van het Europese bedrijfsleven worden systematisch
gemeten in de «European e-Business Readiness Index». Onderliggende
indicatoren zijn onder meer het percentage ondernemingen dat online diensten
en producten afneemt; het percentage ondernemingen dat online orders kan ontvangen
en het percentage ondernemingen dat factureert zonder gebruikmaking van papier.
Het cijfer voor 2009 is nog niet bekend.
 Instrumenten en activiteiten
 Antwoord voor Bedrijven
 De website Antwoord voor bedrijven (AvB) is in 2009 conform planning verder
ontwikkeld: alle informatie over wet- en regelgeving van de landelijke en
lokale overheid is voor ondernemers en startende ondernemers elektronisch
toegankelijk gemaakt. Dat geldt ook voor informatie over subsidies van rijk,
provincie en waterschappen. Deze informatie inclusief doorverwijzing naar
de relevante overheidsorganisatie, is qua toegankelijkheid getoetst bij brancheorganisaties
en in tests bij bedrijven. In 2009 is AvB begonnen met informatie op de site
ook beschikbaar te stellen via zogenoemde Stappenplannen. Deze blijken goed
bezocht te worden. Op 16 december 2009 is bij Antwoord voor Bedrijven (AvB)
het Dienstenloket voor dienstverrichters in het kader van de EU-dienstenwet
geopend. Daarmee is de EU-deadline van 28 december 2009 ruim gehaald en voldoet
Nederland aan de verplichtingen. EU ondernemers (inclusief uiteraard Nederlanders)
kunnen nu op 1 plek basisinformatie vinden over de regels waar ze in Nederland
aan moeten voldoen. Via de Berichtenbox op AvB kunnen deze dienstverrichters
alle zaken met de overheid, die onder de Dienstenwet vallen, elektronisch
met de betreffende overheidsdiensten afhandelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde
2009
 
 
 
 
 
 Het aantal bezoeken aan de website
www.antwoordvoorbedrijven.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Antwoord voor Bedrijven
 
 n.v.t.
 800 000
 1 600 000
 500 000
 
 
 
 
 Toelichting
 De website Antwoord voor bedrijven is na de start in 2008, in 2009 zeer
goed bezocht: meer dan 1 600 000 bezoeken. Het cijfer voor 2008
is aangepast t.o.v. de begroting omdat er is overgestapt naar een ander meetsysteem.
Het bedrijvencontactcentrum van Antwoord voor bedrijven heeft in 2009 in totaal
17 500 vragen en meldingen behandeld.
 Slim Geregeld, Goed Verbonden
 In 2009 is het Programma Slim geregeld, goed verbonden (SGGV) van start
gegaan. Het programma beoogt een substantiële bijdrage te leveren aan
de vermindering van regeldruk. Dit gebeurt door de verplichte gegevensuitwisseling
tussen ondernemers en overheden, bijvoorbeeld toezichthouders, gemeenten en
uitvoeringsorganisaties, eenvoudiger en efficiënter te maken met inzet
van een innovatieve ICT-oplossing. In 2009 is aan zeven casussen gewerkt.
Eén casus – asbestverwijdering – is eind 2009 overgedragen
aan de ketenpartners. Door de ontwikkelde oplossing, het asbestvolgsysteem,
kunnen voortaan alle meldingen – vanaf het melden van een asbestlocatie
tot de melding dat de asbest verwijderd is – lopen via het asbestvolgsyseem,
via één centraal punt bij de arbeidsinspectie.
 Standard Business Reporting
 Door middel van het programma Standard Business Reporting – waarvan
de regie in 2009 bij EZ is komen te liggen – wordt een technische en
bestuurlijke basis gelegd om de aanlevering van verantwoordingsinformatie
aan de overheid op een eenduidige en eenvoudige wijze te laten plaatsvinden.
Eind 2009 zijn concrete afspraken gemaakt tussen Financiën, BZK, Justitie
en EZ over de implementatie en volumes in 2010.
 eHerkenning
 eHerkenning is de in het NUP (Nationaal Uitvoeringsprogramma dienstverlening
en e-Overheid) opgenomen standaard die de identificatie, authenticatie en
machtiging regelt van bedrijven en die de levering van elektronische diensten
aan ondernemers door de overheid mogelijk maakt.
 Het programma eHerkenning voor bedrijven heeft eind 2009 een versie van
een afsprakenstelsel opgeleverd op grond waarvan in de eerste helft van 2010
proefimplementaties zullen worden uitgevoerd. Vervolgens zal later in 2010
eHerkenning voor operationeel gebruik beschikbaar komen. Een belangrijk kenmerk
van het afsprakenstelsel eHerkenning is de publiek-private samenwerking, waarbij
de marktpartijen actief zijn betrokken bij het tot stand brengen van het afsprakenstelsel
en in de operationele situatie de belangrijkste rollen zullen vervullen.
 eFactureren
 In 2009 is gestart met de implementatie van eFactureren aan de overheid
op basis van een open internationale standaard. De eerste e-factuurstromen
naar de overheid komen daarmee op gang. Metingen in 2009 wezen uit dat overheden
in een laag tempo eFactureren invoeren. Daarom zijn aanvullende interventies
voorbereid die in 2010 worden geïmplementeerd.
 Nederland Open in Verbinding
 In 2009 heeft het programmabureau overheidsorganisaties volop gesteund
en gefaciliteerd bij de uitvoering van het actieplan Nederland Open in Verbinding
(NOiV). Resultaten van de uitvoering worden gemeten via een monitor die eind
2009 voor de tweede keer uitkwam. Hieruit blijkt dat overheidsorganisaties
voortgang boeken in de implementatie van het actieplan. Belangrijke resultaten
zijn dat 47% van de overheidsorganisaties een implementatiestrategie
voor Open Source Software (ministeries 100%) heeft of aan het ontwikkelen
is (2008: 34%). Ook heeft 64% van de organisaties het «pas
toe of leg uit principe» voor Open Standaarden formeel vastgelegd of
is daar mee bezig (2008: 22%) (bron: www.noiv.nl/resultaten/). Zoals
eerder aangekondigd zal in het voorjaar 2010 de voortgangsrapportage NOiV
naar de Kamer worden gestuurd.
 Nederland Digitaal in Verbinding
 Het programma Nederland Digitaal in Verbinding (NDiV) 2007–2010
helpt MKB-ondernemers op weg die slim digitaal willen samenwerken. In 2009
heeft Syntens 13 branche- en 13 RFID-projecten gestart en begeleid. De resultaten
hiervan en van de inmiddels meer dan 100 onder begeleiding van Syntens lopende
digitale samenwerkingsprojecten zullen in 2010 verder breed uitgedragen worden.
 Digitalisering etherradio
 In juli 2009 heeft de Tweede Kamer het beleid aanvaard om de commerciële
vergunningen voor zowel de FM als de middengolf (AM) – die in september
2011 aflopen – met zes jaar te verlengen en hieraan de voorwaarde te
verbinden om in deze periode ook uit te zenden via de zogenaamde TDAB-frequenties
(etherruimte voor mobiele digitale radio en televisie). Met dit beleid wordt
de digitalisering van de etherradio mogelijk gemaakt.
 Digitale Omroep
 In februari 2009 zijn er twee frequentievergunningen verleend voor digitale
omroep via TDAB (Terrestrial Digital Audio Broadcasting). Deze maken het mogelijk
om mobiele multimediale toepassingen zoals mobiele televisie en radio aan
te bieden. De frequenties hebben een landelijke dekking.
 Digivaardig & Digibewust
 Om te zorgen dat digitale diensten echt hun meerwaarde kunnen bewijzen,
is het belangrijk dat bedrijven en consumenten genoeg digivaardig en digibewust
zijn. Op 1 januari 2009 zijn de programma’s Digibewust en eVaardigheden
van het Ministerie van Economische Zaken opgegaan in een integraal programma «Digivaardig &
Digibewust 2009–2013». Publieke, private en maatschappelijke partijen
werken hierin samen om gebruikers op een veilige manier van de voordelen van
internet te laten genieten. Daarom bevordert het programma de ICT-vaardigheden
van mensen. Ook wil het programma het bewustzijn van de risico’s van internet vergroten. Hierbij wordt nadrukkelijk aansluiting gezocht
bij bestaande activiteiten.
 In 2007 en 2008 zijn ruim 4 000 (de complete oplage) Schoolblikken
verspreid, met daarin informatie voor docenten en ICT-coördinatoren om
het veilig en verantwoord gebruik van internet op scholen te stimuleren. Binnen
het programma Digivaardig&Digibewust is in samenwerking met partners divers
materiaal ontwikkeld voor docenten, ouders en leerlingen. Zo zijn in Nederland
in samenwerking met UPC 20 000 exemplaren van het eSafety pakket via
bibliotheken en scholen bij ouders en docenten terecht gekomen. Ook zijn in
2009 samen met de stichting Mijn Kind Online twee brochures uitgebracht voor
ouders en docenten die zich willen verdiepen in online leefwereld van kinderen.
In totaal zijn 7 000 van deze brochures verspreid onder met name scholen
die de brochure aanvragen voor ouderavonden. Geschat wordt dat in 2007, 2008
en 2009 in totaal ongeveer 5 500 scholen is bereikt. Tot slot is vermeldenswaardig
dat met ondersteuning van het programma Digivaardig & Digibewust door
de VOO het project Cyberouders is gestart dat streeft naar een landelijk netwerk
van betrokken (cyber)ouders die zorgen voor een veilige digitale omgeving
voor kinderen, zowel thuis als op school. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2006
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde 2009
 
 
 
 
 
 Aantal basisscholen dat via Digibewust
is bereikt (cijfer is cumulatief)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: ECP-EPN.nl
 
 
 2 000
 4 080
 5 500
 5 000
 
 
 
 
 Uitgifte 3,5 GHz-band
 Om mobiel internet mogelijk te maken – en daarmee mobiele internetdiensten –
worden in verschillende frequentiebanden frequenties uitgegeven. Eén
van die mogelijke frequentiebanden is de 3,5 Ghz-band.
 Beschikking 2008/411/EC ziet op harmonisering van de 3400–3800 MHz-frequentieband
voor terrestrische systemen die elektronische communicatiediensten kunnen
verschaffen in de Europese Gemeenschap. Implementatie van de subband 3400–3600
MHz diende uiterlijk 21 november 2008 te hebben plaatsgevonden. Dit is echter
in Nederland niet gebeurd. Door de Nederlandse overheid worden al meer dan
25 jaar satellietsignalen onderschept in de frequentieband 3400–3600
MHz in het kader van taken die de nationale veiligheid raken. Het onbeperkt
inzetten van terrestrische systemen die elektronische communicatiediensten
(mobiel BWA) kunnen verschaffen zal tot een voor de overheid onacceptabele
mate van interferentie leiden. De Europese Commissie is door de regering hierover
geïnformeerd. Nader onderzoek dient uit te wijzen of, binnen de door
de overheid gestelde beperkingen, commercieel gebruik in de 3,5 GHz-band mogelijk
is.
 Maatschappelijke Sectoren & ICT
 In 2009 zijn vijf prijsvragen afgerond. Hieruit zijn vijftien projectvoorstellen
gehonoreerd en gestart. Vanuit het Ministerie van Justitie is tevens 1 project
gestart in het kader van Maatschappelijke Sectoren & ICT (M&ICT).
Er zijn daarmee in totaal 63 opschalingsprojecten gehonoreerd, waarvan 1 voor
de sector mobiliteit, 28 voor onderwijs, 17 voor zorg, 8 voor veiligheid
en 9 sectoroverstijgend. Het actieprogramma had een looptijd van 4 jaar (2005–2009),
in totaal is er zo’n € 50 mln aan financiële bijdrage
verstrekt. Met de afloop van het actieprogramma zijn de gehonoreerde projecten
nog niet afgerond. In de periode 2010–2012 vindt om die reden actieve
monitoring van de lopende projecten plaats. De eerste tender van de extra
impuls Maatschappelijke Domeinen & ICT is voorjaar 2009 toegekend en politiek
bekrachtigd. De tweede tender is najaar 2009 geopend en wordt volgens planning
begin 2010 afgerond. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiegegevens
 
 
 
 
 
 realisatie
 Begroting
 
 
 Prestatie-indicator
 2007
 2008
 2009
 Streefwaarde/ambitie
2009
 
 
 
 
 Aantal gestarte opschalingsprojecten
 
 
 
 
 
 
 
 Bron: Actieprogramma M&ICT
 
 10
 22
 16
 14
 
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht afgeronde onderzoeken 
 
 
 Soort onderzoek
 Onderwerp
 OD
 Start
 Afronding
 Vindplaats
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 OPTA
 10.1
 2008
 2009
 Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123 XIII, nr. 47
 
 
 
 
 NIET-BELEIDSARTIKELEN
 Artikel 21. Algemeen
 Dit artikel bevat de apparaatsuitgaven die niet zijn toegekend aan de
beleidsartikelen. Het betreft de personele en materiële uitgaven van
de stafdiensten (inclusief algemene leiding), de centrale personeelsuitgaven
en de facilitaire ondersteuning van het kernministerie, zoals huisvesting,
communicatie en ICT. Naar hun aard hebben deze uitgaven een indirecte relatie
met de activiteiten en uitgaven zoals geraamd op de beleidsartikelen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 21: Algemeen (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 94 710
 
 
 107 236
 
 
 112 081
 
 
 123 414
 
 
 113 271
 
 
 10 143
 
 
 
 Personeel algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Personeel stafdienst
 34 995
 35 671
 35 962
 38 006
 34 511
 3 495
 
 
 – Regiebureau Inkoop Rijksoverheid
 606
 1 396
 1 379
 2
 1 947
 – 1 945
 
 
 – Centraal Personeel P&O
 2 730
 3 391
 4 764
 3 850
 4 289
 –  439
 
 
 – Centraal Personeel EZ
 8 769
 8 006
 7 540
 5 843
 7 272
 – 1 429
 
 
 – Wachtgelden
 5 377
 4 390
 3 737
 2 968
 3 716
 –  748
 
 
 – Sociaal plan
 4 016
 4 255
 4 167
 3 809
 4 166
 –  357
 
 
 – Post actief personeel
 
 
 
 
 
 
 
 
 – PIANOo Personeel (incl. TenderNed)
 1 235
 1 959
 2 642
 2 394
 3 251
 – 857
 
 
 Materieel algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 – ICT
 12 205
 11 814
 11 249
 14 658
 14 078
 580
 
 
 – Inhuur Auditdienst
 534
 3 352
 1 483
 311
 231
 80
 
 
 – Materieel diversen
 153
 222
 903
 11 775
 199
 11 576
 
 
 – Materieel Communicatie
 2 753
 1 351
 1 391
 786
 1 954
 – 1 168
 
 
 – Materieel kernministerie
 16 972
 26 105
 34 758
 30 009
 28 463
 1 546
 
 
 – Materieel WJZ
 184
 279
 576
 825
 736
 89
 
 
 – PIANOo Programma (incl. TenderNed)
 4 180
 5 043
 1 530
 8 177
 7 512
 665
 
 
 – Parkeerpost
 
 
 
 
 946
 –  946
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 107 313
 
 
 109 869
 
 
 113 684
 
 
 119 499
 
 
 111 807
 
 
 7 692
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 4 738
 
 
 4 546
 
 
 7 003
 
 
 10 676
 
 
 2 610
 
 
 8 066
 
 
 
 – Diverse ontvangsten personeel
 3 594
 3 072
 2 914
 2 500
 2 300
 200
 
 
 – Diverse ontvangsten materieel
 793
 763
 555
 1 467
 
 1 467
 
 
 – Ontvangsten (buiten)diensten
 351
 711
 3 534
 6 709
 310
 6 399
 
 
 
 
 Personeel Stafdienst
 Het verschil tussen de oorspronkelijk vastgestelde begroting en de realisatie
is met name ontstaan door de uitdeling van de loonbijstelling (€ 1,5
mln) en overheveling van middelen van de decentrale personeelsbudgetten bij
de DG’s naar het centrale budget Personeel Stafdienst, als gevolg van
de bundeling van de financiële functie binnen EZ tot één
centrale directie FEZ (€ 1,5 mln). Daarnaast zijn middelen overgeheveld
van de DG’s naar het centrale personeelsbudget in verband met het zogenaamde
Concordaat, een overeenkomst tussen BZK en EZ over het uitwisselen van medewerkers
(€ 0,3 mln), en is eenmalig budget toegekend voor projecten in het
kader van het project «Eén EZ» (€ 0,2 mln) dat
plaatsvindt in verband met de operatie Vernieuwing Rijksdienst.
 Regiebureau Inkoop Rijksoverheid
 Per 1 september 2008 valt het Regiebureau Inkoop Rijksoverheid niet meer
onder EZ, maar onder BZK. Derhalve is bij 1e suppletore begroting 2009 het
budget overgeheveld naar BZK.
 Materieel diversen
 Het verschil wordt veroorzaakt door eenmalige toekenning van middelen
in 2009 aan SenterNovem (€ 2,9 mln) ten behoeve van investeringen
in ICT en E-business en verbeterde dienstverlening aan klanten en lagere administratieve
lasten. De agentschappen EVD, Octrooicentrum Nederland en SenterNovem fuseren
per 1 januari 2010 tot één Agentschap NL. Voor het realiseren
van deze samenvoeging is eenmalig budget voor fusiekosten toegekend aan Agentschap
NL (€ 8,6 mln).
 Ontvangsten buitendiensten
 Op basis van de Regeling baten-lastendiensten 2007 is het eigen vermogen
van baten-lastendiensten aan een maximum gebonden. Het surplus aan eigen vermogen
van SenterNovem en Octrooicentrum Nederland, is aan EZ afgedragen (€ 6,5
mln). Dit is bij 1e en 2e suppletore begroting 2009 in de raming verwerkt. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gegevens inzake formatie en gemiddelde
prijs 
 
 
 (bedragen in € 1 000)
 raming 2009
 realisatie 2009
 
 
 
 formatie
 gemiddelde prijs
 gemiddelde bezetting
 gemiddelde prijs
 
 
 
 
 Stafdiensten – personeel1, 2
 528,0
 65,4
 510,1
 74,5
 
 
 Kerndepartement – materieel3, 4
 1 211,6
 40,6
 1 154,1
 52,9
 
 
 
 
 
 1 Algemene Leiding/BBR, AD, FEZ, FM, DC, WJZ, P&O,
I&A en detacheringspool
 
 2 Betreft decentrale personeelsuitgaven
 
 3 Stafdirecties en DG O&I, EP, BEB en ET
 
 4 Betreft materiële uitgaven die betrekking hebben
op kerndepartement: centrale personeelsuitgaven, ICT, materieel diversen,
communicatie, materieel kernministerie.
 
 Het verschil tussen de geraamde en de gerealiseerde gemiddelde personele
prijs komt ondermeer doordat als gevolg van de CAO-rijk 2007–2010 de
loonkosten van de medewerkers zijn gestegen. Daarnaast heeft inhuur van uitzendkrachten
plaatsgevonden. Dit telt wel mee in de uitgaven, maar niet in de bezetting,
waardoor de gemiddelde prijs toeneemt.
 De gerealiseerde gemiddelde materiële prijs is hoger dan geraamd
als gevolg van eenmalige bijdragen aan agentschappen, zoals is toegelicht
onder «materieel diversen». Abstraherend van deze incidentele
uitgaven, komt het gemiddelde cijfer uit op 42,9. 
 
 
 
 
 
 
 
 PIANOo (Professioneel en Innovatief Aanbesteden,
Netwerk voor Overheidsopdrachtgevers)
 
 
 
 Streefwaarde
 Realisatie
 
 
 Prestatie-indicator
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 Elektronisch aanbesteden: Gebruik
elektronisch systeem voor aanbesteden wordt gemeengoed bij de overheid
 
 Alle publieke
aanbestedingen worden via TenderNed gepubliceerd
 Functioneel ontwerp van de publicatiemodule is opgeleverd, de
bouw van de publicatiemodule loopt.
 
 
 
 
 Toelichting
 De nieuwbouw van het elektronisch aanbestedingssysteem TenderNed heeft
vertraging opgelopen doordat de ontwikkelaar die in eerste instantie was aangezocht
om de bouw van TenderNed te verzorgen, niet tijdig een voldoende robuust systeem
kon opleveren. Derhalve is in het najaar van 2009, na een uitvraag binnen
de raamcontracten van EZ, aan een marktpartij de opdracht gegund om het systeem
te bouwen. Hierdoor is een vertraging ontstaan waardoor de streefwaarde voor
2009 niet is bereikt.
 Artikel 22. Nominaal en onvoorzien 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 22: Nominaal en onvoorzien (in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 
 
 
 
 – 7 354
 
 
 7 354
 
 
 
 – Loonbijstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Prijsbijstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Budget onvoorzien
 
 
 
 
 449
 –  449
 
 
 – Nog te verdelen posten
 
 
 
 
 – 7 803
 7 803
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 
 
 
 
 – 10 453
 
 
 10 453
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 
 
 
 
 3 400
 
 
 – 3 400
 
 
 
 – High Trust boetebeleid
 
 
 
 
 3 400
 – 3 400
 
 
 
 
 Nog te verdelen posten
 De nog niet ingevulde taakstellingen zijn gedurende 2009 ingevuld binnen
het geheel van de begroting.
 High Trust boetebeleid
 In het Coalitieakkoord (2007) was een boetetaakstelling High Trust opgenomen
van € 25 mln in 2008; € 50 mln in 2009; € 75
mln in 2010 oplopend tot € 100 mln vanaf 2011. Deze taakstelling
was in eerste instantie op de EZ-begroting geboekt. Vervolgens is in een interdepartementale
werkgroep in twee stappen overeenstemming bereikt over de wijze van invulling
en verdeling van de boetetaakstelling. Deze taakstelling is in twee stappen
verdeeld. Bij eerste suppletore begroting 2008 zijn de tranches 2008 en 2009
verdeeld en verwerkt op de interdepartementale begrotingen en bij eerste suppletore
begroting 2009 zijn de tranches 2010 en 2011 verdeeld en verwerkt op de interdepartementale
begrotingen. Deze mutatie betreft het afboeken van het restant tranche 2009.
 Artikel 23. Afwikkeling oude verplichtingen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 23: Afwikkeling oude verplichtingen
(in € 1000)
 
 
 
 Realisatie 2006
 Realisatie 2007
 Realisatie 2008
 Realisatie 2009
 Vastgestelde
begroting 2009
 Verschil 2009
 
 
 
 Verplichtingen (totaal)
 
 
 2 244
 
 
 1 849
 
 
 1 484
 
 
 1 218
 
 
 1 485
 
 
 –  267
 
 
 
 – Afwikkeling BBH-regeling (garantieverplichting)
 2 244
 1 849
 1 484
 1 218
 1 485
 –  267
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven (totaal)
 
 
 2 244
 
 
 1 849
 
 
 1 484
 
 
 1 218
 
 
 1 485
 
 
 –  267
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (totaal)
 
 
 1 987
 
 
 22
 
 
 2 584
 
 
 862
 
 
 872
 
 
 –  10
 
 
 
 
 
 Op dit niet-beleidsartikel zijn in 2009 uitgaven verantwoord voor de afwikkeling
van in het verleden gevoerd beleid betreffende de regeling Bedrijfs-beëindigingshulp.
De ontvangsten betreffen voornamelijk de afdrachten van Volvo voor de verkoop
van spareparts op de V400-serie.
 BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
 
 
 Als minister van Economische Zaken verklaar ik dat
in het verslagjaar 2009 op gestructureerde wijze aandacht is besteed aan de
bedrijfsvoering van het ministerie, waaronder het financieel beheer, het materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties. Een en ander heeft in het verslagjaar
2009 in het algemeen geleid tot beheerste bedrijfsvoeringprocessen. Er is
een aantal punten dat mijn aandacht heeft en ten aanzien waarvan verbeteracties
zijn of worden uitgevoerd. Deze punten, die geen afbreuk doen aan de mededeling
over de bedrijfsvoering, licht ik hieronder toe.
 
 
 De bovenstaande mededeling over de bedrijfsvoering is gebaseerd op een combinatie van de jaarrapportages en de managementverklaringen
van de verschillende dienstonderdelen van EZ en het toezicht van de directie
FEZ. De audits van de Auditdienst hebben mij de gevraagde Assurance verschaft
over de kwaliteit van de bedrijfsvoering.
 Rechtmatigheid
 Er zijn geen fouten en geen onzekerheden met betrekking tot de rechtmatigheid
of de getrouwheid geconstateerd die de tolerantiegrenzen op het niveau van
het begrotingsartikel, van het totaal van de saldibalans, van het totaal van
de baten-lastendiensten gezamenlijk of van de gehele departementale verantwoordingsstaat
overschrijden.
 Totstandkoming beleidsinformatie
 De niet-financiële beleidsinformatie in het jaarverslag is tot stand
gekomen conform de vereisten in wet- en regelgeving.
 Financieel en materieel beheer en overige aspecten van
de bedrijfsvoering
 In het rapport van de Algemene Rekenkamer bij het jaarverslag van Economische
Zaken over 2008 werden twee onvolkomenheden geconstateerd: het verantwoordingstraject
bij SenterNovem over de besteding van beleidsgelden en het beheer van de transactie-uitgaven
(waaronder factuurcontrole en contractbeheer) bij de directie Facilitair Management
(inmiddels onderdeel van de directie Bedrijfsvoering).
 
 Het proces van de jaarverantwoording van de beleidsgelden naar de opdrachtgevers
door SenterNovem, is in 2009 beheerst verlopen. Er is geïnvesteerd in
structurele kwaliteitsbewaking van de betrouwbaarheid van de gegevens, uniformering
van het rapportage- en informatiesysteem en periodieke administratieve controles
en afstemmingen op basis van uitgebreide draaiboeken.
 
 De naleving van de Europese aanbestedingsregels heeft mijn aandacht. In
de loop van 2009 is voor de beheersing van de inkoopactiviteiten (waaronder
factuurcontrole en contractbeheer) bij de directie Bedrijfsvoering een voldoende
niveau bereikt. In 2010 zullen de inkoopfunctie bij de directie Bedrijfsvoering
en de inkoopfunctie bij het Agentschap NL worden samengevoegd tot het Inkoop
Expertise Centrum (IEC). Het doel van het IEC is verdere versterking van de
inkoopfunctie. Dit zal worden ingevuld door: de borging van een goede aansluiting
op de interdepartementale ontwikkelingen, inkoopondersteuning, een EZ-brede
analysefunctie, een advies en regiefunctie en een meldpunt Europees aanbesteden.
Het IEC wordt ondergebracht bij het Agentschap NL.
 
 Met ingang van 1 januari 2010 is het Agentschap NL als baten-lastendienst
ingesteld. Het Agentschap NL wordt gevormd door de samenvoeging van drie al
bestaande baten-lastendiensten, te weten SenterNovem, EVD en Octrooicentrum
Nederland. Door de samenvoeging ontstaat één sterk agentschap
waarin expertise op het gebied van duurzaamheid, innovatie en internationaal
ondernemen wordt gebundeld.
 
 Per 1 januari 2009 is de uitvoering van de MEP – duurzaam (regeling
Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie) overgedragen van uitvoerder EnerQ
BV naar SenterNovem. Daarnaast is per 1 september 2009 de privaatrechtelijke
stichting Nederlands Instituut voor vliegtuigontwikkeling en ruimtevaart (NIVR)
opgenomen in SenterNovem, nu Agentschap NL. De uitvoering van het ruimtevaartbeleid
is ondergebracht bij het Netherlands Space Office (NSO), een organisatieonderdeel
binnen het Agentschap NL.
 
 In 2009 is een audit uitgevoerd naar de naleving van betaaltermijnen bij
handelstransacties in de maanden januari t/m april. Naar aanleiding van deze
audit heeft EZ een plan van aanpak opgesteld om de naleving verder te verbeteren.
Dit heeft geleid tot een uniform, EZ-breed kader voor het betaalproces. De
voornaamste elementen zijn: een eenduidig begrippenkader, een uniforme procedure
m.b.t. ontvangen facturen door betaalorganisaties, registratie- en rappelsystemen
bij de betaalorganisaties en het monitoren van betaalgedrag EZ door FEZ.
 C. JAARREKENING
 VERANTWOORDINGSSTATEN
 Departementale verantwoordingsstaat 2009 van het Ministerie
van Economische Zaken (XIII) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Departementale verantwoordingsstaat
2009 van het Ministerie van Economische Zaken (XIII)Bedragen in € 1 000
 
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 Omschrijving
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijkvastgestelde
begroting
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 Uitgaven
 Ontvangsten
 Verplichtingen
 Uitgaven
 Ontvangsten
 Verplichtingen
 Uitgaven
 Ontvangsten
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 
 2 783 904
 
 
 12 224 841
 
 
 
 2 805 863
 
 
 9 833 531
 
 
 
 21 959
 
 
 – 2 391 310
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 2 681 065
 
 
 12 217 959
 
 
 
 2 685 146
 
 
 9 821 993
 
 
 
 4 081
 
 
 – 2 395 966
 
 
 
 1.
 Goed functionerende
economie en markten in Nederland en Europa
 81 320
 82 964
 70 504
 79 986
 80 377
 19 319
 – 1 334
 – 2 587
 – 51 185
 
 
 2.
 Een sterk innovatievermogen
 648 999
 664 395
 171 803
 955 149
 673 344
 197 737
 306 150
 8 949
 25 934
 
 
 3.
 Een concurrerend ondernemingsklimaat
 2 135 749
 364 160
 70 689
 1 183 684
 415 862
 56 109
 – 952 065
 51 702
 – 14 580
 
 
 4.
 Doelmatige en duurzame
energiehuishouding
 1 090 627
 1 136 229
 11 890 642
 1 949 003
 1 097 668
 9 540 591
 858 376
 – 38 561
 – 2 350 051
 
 
 5.
 Internationale economische
betrekkingen
 154 194
 145 134
 12 315
 150 378
 123 101
 5 413
 – 3 816
 – 22 033
 – 6 902
 
 
 8.
 Economische analyses
en prognoses
 13 312
 13 312
 1 643
 14 586
 14 586
 2 570
 1 274
 1 274
 927
 
 
 9.
 Voorzien in maatschappelijke
behoefte aan statistieken
 184 065
 184 065
 
 195 420
 195 420
 
 11 355
 11 355
 
 
 
 10.
 Elektronische communicatie
en post
 79 256
 90 806
 363
 91 369
 84 788
 254
 12 113
 – 6 018
 – 109
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 102 839
 
 
 6 882
 
 
 
 120 717
 
 
 11 538
 
 
 
 17 878
 
 
 4 656
 
 
 
 21.
 Algemeen
 113 271
 111 807
 2 610
 123 414
 119 499
 10 676
 10 143
 7 692
 8 066
 
 
 22.
 Nominaal en onvoorzien
 – 7 354
 – 10 453
 3 400
 
 
 
 7 354
 10 453
 – 3 400
 
 
 23.
 Afwikkeling oude verplichtingen
 1 485
 1 485
 872
 1 218
 1 218
 862
 – 267
 – 267
 – 10
 
 
 
 
 SALDIBALANS EN TOELICHTING
 Saldibalans per 31 december 2009 van het Ministerie van
Economische Zaken 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (bedragen in € mln)
 
 
 1)
 Uitgaven ten laste van de begroting
 2 805,9
 
 2)
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 9 833,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3)
 Liquide
middelen
 4,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4)
 Rekening-courant
Rijkshoofdboekhouding
 7 169,2
 
 4a)
 Interne begrotingsreserve Inpres8/Seno/Gom/Scheepsbouw
 111,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5)
 Uitgaven buiten begrotingsverband
 15,4
 
 6)
 Ontvangsten
buiten begrotingsverband
 50,0
 
 
 7)
 Extra-comptabele
vorderingen
 1 248,3
 
 7a)
 Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
 1 248,3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8a)
 Tegenrekening
extra-comptabele schulden
 
 
 8)
 Extra-comptabele schulden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9)
 Voorschotten
 6 476,3
 
 9a)
 Tegenrekening voorschotten
 6 476,3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10a)
 Tegenrekening
garantieverplichtingen
 3 344,0
 
 10)
 Garantieverplichtingen
 3 344,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11a)
 Tegenrekening
openstaande verplichtingen
 12 072,7
 
 11)
 Openstaande verplichtingen
 12 072,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12)
 Deelnemingen
 1 420,6
 
 12a)
 Tegenrekening
deelnemingen
 1 420,6
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 34 556,9
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 34 556,9
 
 
 
 
 
 1) Uitgaven ten laste van de begroting (€ 2 805,9
mln)
 Deze post bevat de nog niet met het Ministerie van Financiën verrekende
begrotingsuitgaven. Verrekening van de begrotingsuitgaven 2009 zal plaatsvinden
nadat de Slotwet door de Staten-Generaal is vastgesteld.
 2) Ontvangsten ten gunste van de begroting (€ 9 833,5
mln)
 Deze post betreft de nog niet met het Ministerie van Financiën verrekende
begrotingsontvangsten. Verrekening van de begrotingsontvangsten 2009 zal plaatsvinden
nadat de Slotwet door de Staten-Generaal is vastgesteld.
 3) Liquide middelen (€ 4,5 mln).
 De post liquide middelen is als volgt opgebouwd: 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 saldo 31–12–09
 (x € 1 000)
 
 
 Saldo liquide middelen kasbeheerder EZ
 8
 
 
 Saldo liquide middelen overige kasbeheerders
 3 450
 
 
 Saldo rekening-courant TWA/CBIN
 1 029
 
 
 
 Totaal
 
 
 4 487
 
 
 
 
 
 4) Rekening-courant RHB (€ 7 169,2 mln)
 De rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding geeft de financiële
verhouding met het Ministerie van Financiën weer. Het bedrag op de saldibalans
is overeenkomstig de saldo-opgave per 31 december 2009 van genoemd Ministerie
en is opgebouwd uit het saldo van de reguliere rekening-courant
(€ 7 057,8 mln) en het saldo van de rekening-courant betreffende
de Interne begrotingsreserve (€ 111,4 mln). Bij de vaststelling
van dit saldo is rekening gehouden met de posten die door de Rijkshoofdboekhouding
in 2010 zijn verwerkt, maar gevaluteerd zijn op 2009.
 4a) Interne begrotingsreserve (€ 111,4 mln)
 Onder deze post vallen drie interne begrotingsreserves namelijk reserve
SENO/GOM, Garantieregeling Scheepsnieuwbouw en de GO. In 2009 is er in de
SENO/GOM reserve € 338,0 mln overgeboekt naar het Ministerie van
Financiën, waardoor de stand per ultimo 2009 € 40,0 mln bedraagt.
Dit bedrag is conform de afspraken met het Ministerie van Financiën bestemd
voor financiering van de faciliteit Package4Growth (een faciliteit die beoogt
het Nederlandse bedrijfsleven op snelgroeiende markten zoals India en China
sterk en snel te positioneren). In de begroting is uitgegaan van een jaarlijkse
overboeking van € 10 mln in de periode 2009–2012.
 In de reserve Garantieregeling Scheepsnieuwbouw is in 2009 niet bijgestort,
waardoor de stand per ultimo 2009 € 25 mln gebleven is. De reserve
is bedoeld ter afdekking van de risico’s van toekomstige schadebetalingen
op verstrekte scheepsbouwkredieten, die het bedrag van de jaarlijkse premie-ontvangst
te boven gaan. In 2009 is de nieuwe reserve voor de GO gecreëerd waar € 46,4
mln in is gestort. Dit is ter afdekking van de risico’s, daar de ontvangsten
(premies) en uitgaven (uit te keren schades) naar verwachting op jaarbasis
niet gelijk gaan lopen.
 5) Uitgaven buiten begrotingsverband (= intra-comptabele
vorderingen) (€ 15,4 mln)
 Onder de uitgaven buiten begrotingsverband zijn posten opgenomen, die
met derden moeten worden verrekend. De nadere specificatie van deze post is
als volgt: 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 saldo 31–12–09
 (in € 1 000)
 
 
 Vorderingen op andere ministeries
 9 232
 
 
 Intra-comptabele vorderingen EZ m.b.t. beleidsuitgaven
 3 684
 
 
 Intra-comptabele vorderingen EZ m.b.t. apparaatsuitgaven
 2 480
 
 
 
 Totaal
 
 
 15 396
 
 
 
 
 
 
 Het bedrag van € 9,2 mln onder vorderingen op andere ministeries
is met name afkomstig van het Agentschap SenterNovem (€ 8,6 mln)
vanwege werkzaamheden i.v.m. voor andere departementen uitgevoerde regelingen.
 Het bedrag van 3,7 mln is voornamelijk het saldo van met opdrachtgevers
van agentschappen te verrekenen posten.
 Het bedrag van € 2,5 mln betreft voornamelijk de openstaande
vordering van EZ op het CBS (€ 0,7 mln), overige salarisdebiteuren
(€ 0,3 mln) en SenterNovem (€ 0,3 mln).
 6) Ontvangsten buiten begrotingsverband (= intra-comptabele
schulden) (€ 50,0 mln)
 Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband zijn de posten opgenomen,
die aan derden moeten worden betaald. De specificatie
van de onder deze posten opgenomen bedragen is als volgt:
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Saldo 31–12–09
 (in € 1 000)
 
 
 Schulden aan andere ministeries
 32 880
 
 
 Intra-comptabele schulden EZ m.b.t. beleidsuitgaven
 250
 
 
 Intra-comptabele schulden EZ m.b.t. apparaatsuitgaven
 16 913
 
 
 
 Totaal
 
 
 50 043
 
 
 
 
 
 
 Het bedrag van € 32,9 mln betreft met name vooruit ontvangen
bedragen van andere ministeries door SenterNovem in verband met werkzaamheden
die voor die andere ministeries worden uitgevoerd. Het bedrag van € 16,8
mln bestaat uit de per 31 december 2009 af te dragen loonbelasting (€ 7,2
mln), af te dragen premies € 3,8 mln en een schuld van Octrooicentrum
Nederland aan derden (o.a. depothouders) van € 5,7 mln wegens vooruit
ontvangen octrooitaxen.
 7) Extra-comptabele vorderingen (€ 1 248,3
mln)7a) Tegenrekening extra-comptabele vorderingen (€ 1 248,3
mln)
 De extra-comptabele vorderingen worden bij ontvangst ten gunste van de
ontvangstenbegroting geboekt. Het verloop van de extra-comptabele vorderingen
in 2009 binnen EZ was als volgt: 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 (in € 1
mln)
 
 
 Stand vorderingen eind 2008
 
 1 131,8
 
 
 Bij:
 In 2009 ontstane vorderingen
 217,5
 
 
 
 
 Bijgeschreven dividend/rente
 10,8
 
 
 
 
 
 
 228,3
 
 
 
 
 
 1 360,1
 
 
 Af:
 Ontvangsten
 73,1
 
 
 
 
 Ontvangen dividend / rente
 1,7
 
 
 
 
 Buiteninvorderingstelling c.q. kwijtschelding
 37,0
 
 
 
 
 
 
 111,8
 
 
 Stand vorderingen eind 2009 
 
 1 248,3
 
 
 
 
 
 Uit het bovengenoemde verloop van de extra-comptabele vorderingen blijkt
dat het saldo van de in 2009 ontstane vorderingen € 228,3 mln is.
 De ontvangsten (incl. ontvangen dividend en rente) zijn voor € 13,9
mln door de NMa gegenereerd. Op ontwikkelingskredieten is door SenterNovem € 7,1
mln ontvangen alsmede € 3,8 mln op BBMKB. Door SenterNovem is € 9,4
mln ontvangen op andere krediet- en subsidieregelingen. De KASEZ van het voormalige
NOVEM leverde € 23,8 mln op. Agentschappen droegen € 3,5
mln af.
 De buiteninvorderingstellingen c.q. kwijtscheldingen betreffen voor € 21,1
mln de BBMKB en voor € 13,7 mln de TOK/TOP/MPO/KRE (incl. kwijtschelding
van voorwaardelijke rente). De overige € 2,2 mln betreft de overige
regelingen.
 
 De extra-comptabele vorderingen zijn per begrotingsartikel, het agentschap
SenterNovem, NMa en overige apparaat onderverdeeld naar de mate van liquiditeit
(opeisbaarheid) van de vorderingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1 000)
 
 
 Vorderingsoort
 direct opeisbaar
 op termijn opeisbaar
 op
termijn opeisbaar
 geconditioneerd
 totaal
 
 
 Omschrijving
 
 < 1 jaar
 > 1 jaar
 
 
 
 
 
 
 
 1 Goed functionerende economie en markten
 
 306,9
 
 352,2
 
 659,1
 
 
 
 2 Een sterk innovatievermogen
 
 101,3
 
 33 265,2
 10 313,5
 43 680,0
 
 
 
 3 Concurrerend ondernemingsklimaat
 
 21 006,6
 306,3
 50 986,5
 402 692,0
 474 991,4
 
 
 
 4 Doelmatige en duurzame energiehuishouding
 
 62,4
 
 
 119,5
 181,9
 
 
 
 5 Internationale economische betrekkingen
 
 12,1
 1 518,4
 10 411,5
 
 11 942,0
 
 
 
 8 Economische analyses en prognoses
 
 6,7
 
 
 
 6,7
 
 
 
 10 Elektronische communicatie en post
 
 
 
 
 539,2
 539,2
 
 
 
 21 Algemeen
 
 182,3
 
 212,3
 1,1
 395,7
 
 
 
 23 Afwikkeling oude verplichtingen
 
 
 
 
 1 267,2
 1 267,2
 
 
 
 Overig apparaat
 
 
 
 
 
 0,4
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 
 84,1
 
 
 
 84,1
 
 
 
 SenterNovem
 
 16 737,5
 13 206,4
 210 939,1
 366 034,3
 606 917,4
 
 
 
 NMa
 
 
 
 
 107 658,3
 107 658,3
 
 
 
 Totaal
 
 
 38 499,9
 
 
 15 031,1
 
 
 306 166,8
 
 
 888 625,6
 
 
 1 248 323,4
 
 
 
 
 
 
 De kolom direct opeisbare vorderingen van het voorgaand overzicht is op
artikelniveau gerubriceerd naar ouderdom. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1 000)
 
 
 Art.
 Omschrijving
 <2008
 2008
 2009
 Totaal
 
 
 
 1
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 
 306,9
 306,9
 
 
 
 2
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 
 101,3
 101,3
 
 
 
 3
 
 
 Concurrerend ondernemingsklimaat
 
 554,1
 25,3
 20 427,2
 21 006,6
 
 
 
 4
 
 
 Doelmatige en duurzame energiehuishouding
 
 
 
 62,4
 62,4
 
 
 
 5
 
 
 Internationale economische betrekkingen
 
 
 
 12,1
 12,1
 
 
 
 8
 
 
 Economische analyses en prognoses
 
 
 
 6,7
 6,7
 
 
 
 10
 
 
 Elektronische communicatie en post
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Algemeen
 
 
 
 182,3
 182,3
 
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 
 60,0
 
 24,1
 84,1
 
 
 
 
 SenterNovem
 
 8 959,6
 3 478,9
 4 299,0
 16 737,5
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 9 573,7
 
 
 3 504,2
 
 
 25 422,0
 
 
 38 499,9
 
 
 
 
 
 
 Onderstaand worden per categorie, vorderingen die in verhouding tot het
totaal van de vorderingen een grote omvang hebben, nader toegelicht. Per post
is aangegeven aan welk artikel de vordering is gekoppeld.
 Direct opeisbare vorderingen (in € 1 000)
 Artikel 1 Goed functionerende economie en markten in Nederland
en Europa (€ 306,9)
 €  306,9 Betreft vordering interim functievervulling bij Ministerie
van Justitie.
 Artikel 3 Concurrerend ondernemingsklimaat (€ 21 006,6)
 € 554 Betreft terugvordering Scheepsbouwsubsidies.
 € 18 426 Betreft afrekening subsidie decentrale IPR 1992/1999.
 € 1 374 Betreft LIOF dividendbelasting 2007.
 € 320 Betreft afrekening subsidie codemaproject SEASTAR.
 Op termijn opeisbare vorderingen (in € 1 000)
 Artikel 2 Een sterk innovatievermogen (€ 33 265,2)
 Een bedrag van € 6 806,7 is als een renteloze lening aan
Marin verstrekt. Zolang de deelnemersovereenkomsten die met het maritieme
bedrijfsleven zijn afgesloten in stand blijven is er geen aflossingsverplichting.
Een bedrag van € 13 459,5 betreft de deelname van de Staat
in de Commanditaire Vennootschap Biopartner.
 Een bedrag van € 11 799,0 betreft de kredietfaciliteit
CVO aan het NIVR.
 In 2010 zal de administratie worden opgeschoond i.v.m. de overgang van
het NIVR naar SenterNovem.
 Artikel 3 Concurrerend ondernemingsklimaat (€ 50 986,5)
 Op dit artikel staan met name leningen aan EIM € 1 154,6
en NESEC € 2 546,8. NESEC lost periodiek af. De aflossingen
EIM beginnen medio 2010. Van een renteloze lening aan het LIOF ad € 15 088,2
is de termijn verlengd tot 2012. Een vordering op de NOM ad € 496,5
is n.a.v. het jaarverslag over 2008 bijgesteld.
 Aan Investors in People is in 2007/2008 een achtergestelde lening verstrekt
van € 255,0. De BOM heeft een renteloze lening van € 3 000,0
waarop de eerste aflossing is ontvangen. De stichting Microkredieten heeft
een renteloze lening van € 13 500,0. In 2009 is een lening
van € 8 500,0 verstrekt aan Nedermaas Hightech.
 Gemeente Eindhoven kreeg in 2009 een lening van € 7 000,0
voor de Campus.
 Artikel 5 Internationale economische betrekkingen (€ 10 411,5)
 Dit betreft leningen aan Indonesië en Egypte. De leningen worden
geadministreerd en beheerd door het NIO. Hierop wordt periodiek afgelost en
rente betaald.
 Geconditioneerde vorderingen (in € 1 000)
 Artikel 2 Een sterk innovatievermogen (€ 10 313,5)
 Betreft het revolving fund van het NIVR, waarin aflossing op kredieten
en royalties werden gestort. Het revolving fund mocht door het NIVR worden
aangewend voor activiteiten. Door de overgang van het NIVR naar ANL valt het
fonds toe aan EZ. Naar verwachting zal in 2010 het fonds worden afgerekend
met EZ.
 Artikel 3 Concurrerend ondernemingsklimaat (€ 402 692,0)
 Op dit artikel is onder meer een geconditioneerde vordering vastgelegd
op het consortium dat de Nederlandse bijdrage aan de JSF levert ad € 372 100,0.
 Daarnaast bestaat dit uit een geconditioneerde vordering inzake rentebaten
uit hoofde van EUcofinanciering en decentrale IPR.
 Artikel 4 Doelmatige en duurzame energiehuishouding (€ 119,5)
 Betreft nog rente op de KAS-EZ. De afwikkeling van deze vordering wacht
nog op het afwikkelen van een pensioenkwestie.
 Artikel 10 Elektronische Communicatie en Post (€ 539,2)
 Betreft een juridische kwestie met Arrow.
 Artikel 23 Afwikkeling oude verplichtingen (€ 1 267,2)
 Betreft de lening aan Volvo die wordt afgelost via de opbrengst van reserve
onderdelen.
 Vorderingen van het agentschap SenterNovem (in € 1 000)
 Vorderingen SenterNovem (€ 606 917,4)
 Het merendeel van de vorderingen van SenterNovem (€ 252 801,1)
heeft betrekking op de Regeling Technische ontwikkelingskredieten en de Regeling
Technische Ontwikkelingsprojecten. Deze regelingen worden uitgevoerd door
dit agentschap. Het betreft leningen verstrekt met het doel een «nieuw»
product te ontwikkelen. De terugbetaling van de lening is afhankelijk van
de met het ontwikkelde product verkregen omzet. Er is rente verschuldigd die
jaarlijks wordt bijgeschreven. De regelingen zijn inmiddels ingetrokken.
 Een bedrag van € 112 056,3 betreft de storting op een rekening-courant
bij de Rijkshoofdboekhouding ten behoeve van de uitvoering van de investeringsfaciliteit
Opkomende Markten door de FMO. Dit is opgenomen als geconditioneerde vordering.
In deze categorie valt ook een bedrag van € 115 878,0 i.v.m.
de BBMKB-regeling.
 Ook zijn in deze vorderingen m.i.v. september 2009 de kredieten opgenomen
die het NIVR had verstrekt en waarvan de aflossingen in het revolving fund
NIVR werden gestort en omdat NIVR naar SenterNovem is gegaan. Het gaat om
ca € 48 mln.
 Vorderingen van het NMa (in € 1 000)
 Vorderingen NMa (€ 107 658,3)
 Dit betreft de door het NMa opgelegde boetes (met name telefonie en bouw)
en lasten onder dwangsom.
 9) Voorschotten (€ 6 476,3 mln)9a) Tegenrekening
voorschotten (€ 6 476,3 mln)
 Op deze rekening staat het saldo van de vooruitbetalingen (voorschotten).
Deze voorschotten zijn gebaseerd op EZ-subsidieregelingen danwel op door EZ
gesloten contracten. Voor wat betreft subsidies wordt in principe betaald
op basis van gemaakte en betaalde kosten. De definitieve vaststelling van
de subsidie danwel de afwikkeling van het contract geschiedt na indiening
van de einddeclaratie. In 2009 is voor € 2 130,3 mln aan voorschotten
afgerekend. Bij de MEP-conversie is een bedrag van € 2 099,3
mln aan voorschotten opgeboekt; bij de NIVR-conversie een bedrag van € 41,6
mln (Hiervan staat € 39 mln op artikel 4 02 45 600 en € 2,6
mln buiten begrotingsverband).
 
 Het saldo openstaande voorschotten is als volgt opgebouwd:
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht openstaande voorschotten EZ
(in € 1 mln)
 
 
 
 Totaal
 
 
 Stand per 31 december
 2009
 2008
 
 
 
 
 ontstaansjaar
 
 
 
 
 < 2004
 256
 545
 
 
 2004
 77
 222
 
 
 2005
 178
 298
 
 
 2006
 245
 377
 
 
 2007
 458
 976
 
 
 2008
 3 032
 1 726
 
 
 2009
 2 230
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 6 476
 
 
 4 144
 
 
 
 
 
 
 Onderstaand wordt een aantal voorschotten toegelicht die in verhouding
tot het totaal een grote omvang hebben. Tevens wordt een aantal voorschotten
toegelicht die meer dan vier jaar open staan.
 Artikel 2.45 060 BSIK (€124,3 mln)
 Vanaf 2004 zijn € 185,5 mln voorschotten verstrekt.
 Hierop is in 2009 € 61,2 mln afgerekend.
 Artikel 2.45 100 Bijdrage instituten lucht- en ruimtevaart
(€ 27,8 mln)
 In 2009 is hierop 16,2 mln afgerekend.
 Artikel 2.45 600 Ruimtevaart (€ 226,3 mln)
 In deze post zijn begrepen de door EZ aan het NIVR verstrekte voorschotten
alsmede de door Agentschap NL geconverteerde voorschotten van het NIVR aan
derden, te weten € 39 mln.
 In 2010 zal de administratie worden opgeschoond i.v.m. de overgang van
het NIVR naar SenterNovem, waarmee de dubbeltellingen zullen worden geëlimineerd
middels afrekening van deze voorschotten.
 Artikel 2.45 705 Innovatieve subsidies: TOK, KREDO
MPO (€ 90,6 mln)
 Hierop is in 2009 € 77,2 mln afgerekend.
 Artikelonderdeel 3.10 200 REONN Kompas voor het Noorden
(€ 54,6 mln)
 De subsidies op dit artikelonderdeel worden als voorschot uitbetaald op
basis van jaarplannen en op programmatische wijze ingezet. De regeling loopt
door tot 2011, zodat definitieve afrekeningen de komende jaren zullen gaan
plaatsvinden. In 2009 is € 342,5 mln afgerekend.
 Artikelonderdeel 3.10 210 Centraal deel IPR (€ 44,1
mln)
 Dit betreft voorschotbetalingen in het kader van het centraal deel van
de Investeringspremie-regeling. Dit betreft langlopende verplichtingen ter
bevordering van bedrijfsinvesteringen in sociaal-economisch zwakkere gebieden.
Per ultimo 2009 stonden alleen nog voorschotten open uit 2003 en latere jaren.
 Artikelonderdeel 3.10 230 Cofinanciering EFRO (€ 98,4
mln)
 Op dit artikel zijn de voorschotten geboekt welke door EZ zijn verleend
in het kader van de cofinanciering EFRO. Het betreft het programma 1994–1999 en de programma’s 2000–2006 en 2007–2013.
In 2009 is € 21,7 mln afgerekend.
 Artikelonderdeel 3.10 510 Stadseconomie (€ 153,4
mln)
 Omdat in 2005 binnen het Grote Stedenbeleid voor het onderdeel stadseconomie één
budget beschikbaar is gesteld zijn de instrumentsubs Fysieke Stadseconomie
(3.10 500) en Niet Fysieke stadseconomie (3.10 510) samengevoegd
als Stadseconomie. De voorschotten i.v.m. stadseconomie zijn in 2006 voor € 150,0
mln afgerekend, in 2007 voor € 5,0 mln en in 2008 voor € 11,6
mln. In 2009 zijn alleen € 30,8 mln voorschotten verstrekt en is
er niet afgerekend.
 Artikelonderdeel 4.01 500 Diverse programma uitgaven
Energie (€  20,4 mln)
 De openstaande voorschotten op dit artikelonderdeel maken voornamelijk
deel uit van het EG programma GCO(Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek).
Dit wordt eens in de vier jaar vastgesteld. In 2009 is € 8,3 mln
aan voorschotten verstrekt.
 Artikelonderdeel 4.05 010 en 011 Tegemoetkoming Demkolec
en stadsverwarmingsprojecten (€ 80,1 mln)
 Dit onderdeel verloopt via Agentschap NL. In 2009 zijn € 33
mln bevoorschot en € 82 mln afgerekend.
 De openstaande voorschotten stammen uit de jaren 2005/2009
 Artikelonderdeel 4.20 420 Bijdrage aan ECN (€ 50,1
mln)
 Het betreft voorschotten uit de jaren 2008 en 2009.
 Er is in 2008 een bedrag van € 96 mln afgerekend.
 Artikelonderdeel 4.20 504 Bijdrage MEP SN (€ 2 714,4
mln)
 Dit zijn bij de invaring van de MEP in SenterNovem (Agentschap NL) geconverteerde
voorschotten, te weten € 2 099,3 mln. Daarbij komen de door
SenterNovem in 2009 na de invaring uitbetaalde voorschotten verminderd met
de inmiddels afgerekende bedragen.
 Per ultimo 2009 zijn de van Enerq overgenomen voorschotten gewaardeerd
op € 2 064,8 en opgenomen in dienstjaar 2008.
 Artikelonderdeel 9.10 010 Bijdrage aan het CBS (€ 379,9
mln)
 Dit voorschot betreft de bijdrage 2008 én 2009 aan het CBS, alsmede
enkele kleinere bedragen uit eerdere jaren. De bijdrage over 2008 wordt binnenkort
afgerekend.
 10) Garantieverplichtingen (€  3 344,0
mln)10a) Tegenrekening garantieverplichtingen (€ 3 344,0 mln)
 Dit betreft de garantieverplichtingen die door EZ zijn aangegaan. Het
verloop van de garantieverplichtingen in 2009 was als volgt: 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1 mln)
 
 
 Saldo garantieverplichtingen tot en met 2008
 3 301,7
 
 
 Bij: Aangegane garantieverplichtingen in 2009
 + 
816,0
 
 
 Af: Betalingen op garantieverplichtingen in 2009
 –/– 57,3
 
 
 Af: Intrekkingen, terugbetalingen en correcties
 –/– 716,4
 
 
 
 Saldo garantieverplichtingen ultimo 2009
 
 
 3 344,0
 
 
 
 
 
 
 Circa de helft van dit bedrag (€ 1 957,2 mln) betreft de
garanties van de borgstellingsregeling BMKB (artikel 3). Het uitstaande garantiebedrag
voor deze regeling is verhoogd in verband met afgegeven garanties van ongeveer € 555,4
mln en verlaagd in verband met negatieve bijstellingen van ongeveer € 400,8
mln. Aan verliesafdekking is € 55,6 mln betaald.
 
 De andere helft van het saldo garantieverplichtingen ultimo 2009 bestaat
uit voornamelijk in 2009 ontstane garanties Groeifinancieringsfaciliteit € 286,7
mln, COVA (art. 4) € 1 001,0 mln en garanties ten behoeve het
CBS en OPTA ad € 99 mln.
 De garanties inzake Tennet en Herverzekering Inpres zijn in 2009 vervallen.
 In de artikelsgewijze toelichting worden de garanties afzonderlijk toegelicht.
 11) Openstaande verplichtingen (€ 12 072,7
mln)11a) Tegenrekening openstaande verplichtingen (€ 12 072,7
mln)
 Het verloop van de verplichtingen in 2009 was als volgt: 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1 mln)
 
 
 Saldo aangegane verplichtingen tot en met 2008
 3 739,5
 
 
 Bij: Aangegane verplichtingen in 2009
 +  4 389,6
 
 
 Af: Betalingen op verplichtingen in 2009
 –/–
2 997,0
 
 
 Bij: Intrekkingen, terugbetalingen en correcties
 6 940,6
 
 
 
 Saldo verplichtingen ultimo 2009
 
 
 12 072,7
 
 
 
 
 
 
 In 2009 is het saldo verplichtingen voor circa € 6 940,6
mln bijgesteld.
 
 Dit is een saldering van ophogingen van de verplichtingen door de conversie
van de MEP-regeling (€ 7 571,4 mln) en de invaring van de NIVR
bij Agentschap NL (€ 51,6 mln) en verlagingen van de verplichtingen
door het uitvaren van de CTOV-regeling (€ 14,4 mln) en reguliere
intrekkingen (€ 633,2 mln op EZ begrotingsartikelen en € 34,7
mln op verplichtingen «buiten begrotingsverband»).
 Van het bedrag ad € 51,6 mln m.b.t. de invaring van de NIVR
bij Agentschap NL is € 44,1 mln geboekt op artikel 2 en € 7,5
mln op verplichtingen «buiten begrotingsverband». In deze bedragen
zitten ook posten die zijn gefinancierd vanuit het revolving fund NIVR.
 In 2010 zal de administratie worden opgeschoond voor de overgang van het
NIVR naar Agentschap NL waarmee de dubbeltellingen worden geëlimineerd.
 Overigens is een begrotingsoverheveling doorgevoerd van Verkeer &
Waterstaat naar EZ inzake ESA. De hiermee samenhangende verplichtingen «buiten
begrotingsverband» zijn verlaagd met € 15,4 mln en het saldo
verplichtingen van EZ is met dit bedrag verhoogd, dus deze wijziging heeft
geen invloed op de eindstand van de verplichtingen.
 Omvangrijke negatieve bijstellingen.
 In onderstaande tabel zijn de reguliere intrekkingen per artikel opgenomen:
 
 In onderstaande tabel zijn de bijstellingen per artikel opgenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 Omschrijving
 (x € 1 mln)
 
 
 
 
 1
 Goed functionerende economie en markten in Nederland en Europa
  0,0
 
 
 2
 Een sterk innovatievermogen
 36,3
 
 
 3
 Concurrerend ondernemingsklimaat
 43,9
 
 
 4
 Doelmatige en duurzame
energiehuishouding
 524,0
 
 
 5
 Internationale economische
betrekkingen
 19,9
 
 
 10
 Elektronische communicatie
en post
 8,4
 
 
 21
 Algemeen
 0,7
 
 
 
 Buiten begrotingsverband
 34,7
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 667,9
 
 
 
 
 
 
 De negatieve bijstellingen (intrekkingen) hebben met name betrekking op
vrijgevallen verplichtingruimte in verband met definitief vastgestelde subsidies
en bijdragen. Bij de begrotingsvoorbereiding van de afgelopen jaren is het
kaseffect van deze vrijval al verwerkt in de kasramingen.
 Een belangrijk deel van de intrekkingen van artikel 2 heeft betrekking
op de regelingen die door SenterNovem worden uitgevoerd. Op innovatievouchers
is € 18 mln ingetrokken.
 De negatieve bijstellingen van artikel 3 hebben voor € 18,2
mln op bedrijventerreinen en € 12,2 mln op BSRI.
 
 De intrekkingen op artikel 4 hebben met name betrekking op CO2 reductie € 10,5
mln, joint implementation € 3,5 mln, transitie € 11,4
mln, overgangsregeling € 48,8 mln , € 376,2 MEP, «wind
op land» € 42,5 en vergisting € 28 mln.
 
 De intrekkingen van artikel 5 betreffen voor € 4,4 mln Buitenlandse
Markten PSB. Een bedrag van € 9,4 mln viel vrij op Economische Samenwerking
PSO.
 
 De intrekkingen op «verplichtingen buiten begrotingsverband»
hadden voornamelijk (€ 32,7 mln) betrekking op door EVD resp. SenterNovem
voor BUZA , V&W en Rijkswaterstaat uitgevoerde regelingen.
 12) Deelnemingen (€ 1 420,6 mln)12a) Tegenrekening
deelnemingen (€ 1 420,6 mln)
 De toelichting op de deelnemingen is als volgt (x € 1000): 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Naam
 Nominaal
 Betaald
 
 
 
 
 Ultimo 2008
 Ultimo 2009
 Ultimo 2008
 Ultimo 2009
 Deeln.%
 
 
 
 
 N.V. NOM
 51 879,8
 51 879,8
 51 879,8
 51 879,8
 
 99,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. LIOF
 50 373,2
 50 373,2
 50 373,2
 50 373,2
 
 94,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oost N.V.
 19 083,3
 26 263,4
 27 129,4
 35 714,1
 
 65,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.V. BOM
 14 674,8
 19 153,6
 14 674,8
 21 090,2
 
 57,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 GasTerra B.V. 
 18 000,0
 18 000,0
 18 151,2
 18 151,2
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EBN NV
 128 137,5
 128 137,5
 1 243 357,8
 1 243 357,8
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NOVEM B.V.
 5 073,3
 0,0
 25 366,3
 0,0
 
 0,0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 287 221,8
 
 
 293 807,5
 
 
 1 430 932,5
 
 
 1 420 566,3
 
 
 
 
 
 
 
 NOVEM BV is in 2009 geliquideerd en de deelnemingen in de NV BOM alsmede
Oost NV zijn uitgebreid.
 SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT 2009 INZAKE
BATEN-LASTENDIENSTEN VAN HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (XIII)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen in € 1 000
 
 
 
 (1)
 (2)
 (3)=(2)-(1)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting
 
 
 
 
 Naam baten-lastendienst
 totaal baten
 totaal lasten
 saldo baten en lasten
 totaal baten
 totaal lasten
 saldo baten
en lasten
 totaal baten
 totaal lasten
 saldo baten en lasten
 
 
 SenterNovem
 145 010
 144 960
 50
 169 375
 164 454
 4 921
 24 365
 19 494
 4 871
 
 
 EVD
 82 846
 82 646
 200
 77 589
 77 133
 456
 – 5 257
 – 5 513
 256
 
 
 Agentschap Telecom
 29 858
 31 097
 – 1 239
 32 095
 31 319
 776
 2 237
 222
 2 015
 
 
 OCNL
 15 672
 15 599
 73
 16 749
 16 360
 389
 1 077
 761
 316
 
 
 
 Totaal
 
 
 273 386
 
 
 274 302
 
 
 – 916
 
 
 295 808
 
 
 289 266
 
 
 6 542
 
 
 22 422
 
 
 14 964
 
 
 7 458
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Naam baten-lastendienst
 
 totaal kapitaaluitgaven
 totaal
kapitaalontvangsten
 
 totaal kapitaaluitgaven
 totaal kapitaalontvangsten
 
 totaal kapitaaluitgaven
 totaal kapitaalontvangsten
 
 
 SenterNovem
 
 10 191
 8 479
 
 9 432
 0
 
 – 759
 – 8 479
 
 
 EVD
 
 1 583
 0
 
 1 163
 0
 
 – 420
 0
 
 
 Agentschap Telecom
 
 3 315
 3 000
 
 2 973
 4 000
 
 – 342
 1 000
 
 
 OCNL
 
 400
 0
 
 1 301
 0
 
 901
 0
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 15 489
 
 
 11 479
 
 
 
 14 869
 
 
 4 000
 
 
 
 – 620
 
 
 – 7 479
 
 
 
 
 
 TOELICHTING BIJ DE BATEN-LASTENDIENSTEN
 SenterNovem
 Baten en lasten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verantwoordingsstaat baten en lasten
2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie 2008
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 77 470
 91 513
 14 043
 70 873
 
 
 Opbrengst VROM
 49 790
 56 497
 6 707
 50 519
 
 
 Opbrengst overige departementen
 11 030
 15 797
 4 767
 12 218
 
 
 Opbrengst derden
 6 720
 4 848
 – 1 872
 5 701
 
 
 Vrijval voorzieningen
 –
 683
 683
 –
 
 
 Rentebaten
 –
 37
 37
 290
 
 
 Bijzondere baten
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 145 010
 
 
 169 375
 
 
 24 365
 
 
 139 601
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 * personele kosten
 122 100
 137 696
 15 596
 113 640
 
 
 * materiële kosten
 20 430
 20 995
 565
 18 556
 
 
 Rentelasten
 140
 
 – 140
 2
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 * materieel
 2 415
 1 902
 – 513
 2 194
 
 
 * immaterieel
 
 492
 492
 366
 
 
 Vrijval egalisatierekening
 – 185
 – 184
 1
 – 184
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 * dotaties voorzieningen
 60
 3 287
 3 227
 1 879
 
 
 * buitengewone lasten
 4 250
 5 266
 1 016
 –
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 149 210
 
 
 169 454
 
 
 20 244
 
 
 136 453
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten excl. Onttrekking
bestemmingreserve Herhuisvesting
 
 
 – 4 200
 
 
 – 79
 
 
 4 121
 
 
 3 148
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onttrekking bestemmingsres. Huisvesting
 
 
 4 250
 
 
 5 000
 
 
 750
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten incl. Onttrekking
bestemmingsreserve herhuisvesting
 
 
 50
 
 
 4 921
 
 
 4 871
 
 
 3 148
 
 
 
 
 
 Balans 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans per 31 december 2009 (vóór
resultaatsbestemming, in € 1 000)
 
 
 
 31-12-2009
 31-12-2008
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 754
 531
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 * grond en gebouwen
 –
 –
 
 
 * installaties en inventarissen
 12 080
 5 267
 
 
 * overige materiële vaste activa
 –
 –
 
 
 Voorraden
 –
 –
 
 
 Debiteuren
 5 330
 10 175
 
 
 Nog te ontvangen
 1 383
 2 743
 
 
 Liquide middelen
 33 598
 23 887
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 53 145
 
 
 42 603
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 * exploitatiereserve
 6 507
 5 851
 
 
 * bestemmingsreserve
 –
 5 000
 
 
 * onverdeeld resultaat
 4 921
 3 148
 
 
 * verplichte reserves
 –
 –
 
 
 Leningen bij het MvF
 –
 –
 
 
 Egalisatierekening
 671
 856
 
 
 Voorzieningen
 7 295
 5 069
 
 
 Crediteuren
 11 430
 8 586
 
 
 Nog te betalen kosten
 22 322
 14 093
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 53 145
 
 
 42 603
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel Kasstroomoverzicht 2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 
 
 
 1. Rekening courant RHB en overige liquide
middelen per 1 januari 2009
 
 
 6 066
 
 
 23 887
 
 
 17 821
 
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom
 
 
 – 2 458
 
 
 19 143
 
 
 21 601
 
 
 
   -/- totaal investeringen
 – 10 019
 – 9 432
 587
 
 
   + totaal boekwaarde desinvesteringen
 –
 –
 –
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 – 10 019
 
 
 – 9 432
 
 
 587
 
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 –
 –
 –
 
 
   + eenmalige storting door moederdepartement
 –
 –
 –
 
 
   -/- aflossingen op leningen
 – 172
 –
 172
 
 
   + mogelijk beroep op leenfaciliteit
 8 479
 –
 – 8 479
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 8 307
 
 
 –
 
 
 – 8 307
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Rekening courant RHB en overige liquide
middelen per 31 december
 
 
 1 896
 
 
 33 598
 
 
 31 702
 
 
 
 
 
 Toelichting op de opmerkelijke verschillen in de exploitatie
 Toelichting op de baten
 Algemeen Opbrengst
 SenterNovem heeft de afgelopen jaren een groei doorgemaakt. Steeds meer
opdrachtgevers zien SenterNovem als organisatie die de uitvoering van overheidsbeleid
op het terrein van duurzaamheid en innovatie verricht. Bij het opstellen van
de begroting 2009 was uitgegaan van een beperkte volumedaling van 1%
als gevolg van de rijksbrede volumetaakstelling. De gerealiseerde opbrengst
is hoger ten opzichte van de begroting (16,3%). Deze toename doet zich
voor bij nagenoeg alle opdrachtgevers.
 Opbrengst moederdepartement
 De opbrengst van het moederdepartement is ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting met 18,1% gestegen. Deze stijging wordt voornamelijk verklaard
door het NIVR-programma dat bij SenterNovem is ondergebracht, werkzaamheden
in het kader van fusie alsmede tijdelijke opdrachten in het kader van crisispakket
maatregelen en uitbreiding van opdrachten SDE, Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
(WBSO), meerjarenafspraken energie-efficiency (MJA) en DEN B. Het aandeel
van EZ in de totale opbrengst is 54,3% in 2009.
 Opbrengst VROM
 De opbrengst van het Ministerie van VROM is ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting met 13,5% gestegen. Deze stijging wordt voornamelijk verklaard
door nieuwe opdrachten zoals BEW+, Sloopregeling, Isolatieglas en Implementatie
regelgeving F-gassen.
 Het aandeel in de totale opbrengst bedraagt 33,5%.
 Opbrengst overige departementen
 Dit betreft de uitvoering van opdrachten voor het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid. De opbrengst overige departementen is ten opzichte van
de oorspronkelijke begroting gestegen met 43,2%. De stijging wordt
verklaard door de nieuw verworven opdrachten voor het Ministerie van VWS (Innovatie
in de zorg en VWS Zorg opdrachten) en voor het Ministerie van LNV (Programmamanagement
NME, SBIR, Agro, Greenports), alsmede de uitbreiding van de bestaande opdrachtenpakket
bij het Ministerie van BuZA. Het aandeel in de totale opbrengst bedraagt 9,4%.
 Overige opdrachtgevers
 Dit betreft de opbrengst die buiten de Rijksoverheid wordt gerealiseerd.
Deze heeft met name betrekking op opdrachten voor de Europese Unie en provinciale
overheden. De opbrengst overige opdrachtgevers is ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting gedaald met 27,9%. In vergelijking met 2008 is de opbrengst
derden afgenomen met € 0,9 mln. Dit wordt vooral veroorzaakt door
een afname van opdrachten van de provincies en van EU-opdrachten. Het aandeel
in de totale opbrengst bedraagt 2,8%.
 Rentebaten
 De rentebaten bedragen per saldo € 37 000. Deze betreffen
de ontvangen rentevergoeding over de rekening-courant bij het Ministerie van
Financiën.
 Toelichting op de lasten
 Algemeen
 De lasten zijn ten opzichte van de begroting met 13,1% gestegen.
Hieronder worden ze toegelicht.
 Personele kosten
 De hoogte van de personeelskosten wordt bepaald door prijs- en volumeontwikkelingen.
 De totale personeelskosten zijn ten opzichte van de oorspronkelijke begroting
met 12,8% gestegen. Hiervan heeft 13,7% betrekking op de stijging
van de loonkosten en een daling van 13,1% op de overige personeelskosten.
De stijging van de loonkosten wordt grotendeels verklaard door een toename
van het aantal tijdelijke medewerkers, nodig voor het uitvoeren van de aan
SenterNovem in opdracht gegeven werkzaamheden in het kader van de crisismaatregelen.
 
 Het gemiddelde aantal fte’s is ten opzichte van de begroting (1 580
fte’s) gestegen met 185 fte’s naar 1 765 fte’s (11,7%).
Deze groei komt voornamelijk voort uit een groter aantal inhuurkrachten (+206
fte). Het aantal ambtenaren is gedaald met 21 fte van 1 099 fte naar
1 078 fte.
 
 De gemiddelde loonkosten per fte bedragen in totaal € 75 514,
voor ambtenaren € 72 751 en voor inhuurkrachten € 79 850.
Dit is gemiddeld hoger dan de begroting.
 Materiële kosten
 De materiële kosten liggen 2,8% boven de raming. Deze stijging
wordt vooral veroorzaakt door hogere kosten van huisvesting, reis- en verblijf,
automatisering en de overige kosten. De toename wordt voornamelijk veroorzaakt
door de stijging van het personeelsbestand.
 Afschrijvingskosten
 De gerealiseerde afschrijvingskosten liggen ruim 6,9% lager dan
in 2008 en 0,9% lager dan de vastgestelde begroting. De daling ten
opzichte van 2008 kan verklaard worden doordat de grootschalige investeringen
met name plaatsvinden bij de vervangende nieuwbouw in Utrecht en Zwolle. De
consequentie op de afschrijvingskosten is hiervan in 2009 nog gering.
 De vrijval egalisatierekening betreft de dekking vanuit de egalisatierekening
waaruit de investeringen (2003) voor de inrichting van de Haagse vestiging
CentreCourt zijn gefinancierd.
 De afschrijvingstermijnen bedragen tien jaar voor bouwkundige zaken en
installaties, vijf jaar voor meubilair/overig, drie jaar voor hardware en
drie of twee jaar voor software. Op de afschrijvingskosten is in mindering
gebracht de jaarlijkse vrijval van de egalisatierekening huisvesting, waarmee
in het verleden de investeringsuitgaven van de huisvesting te Den Haag zijn
gefinancierd.
 Buitengewone lasten
 Als gevolg van de herhuisvesting is sprake van € 5,266 mln initiële
kosten van ingebruikname van de nieuwe panden in Utrecht en Zwolle. Deze eenmalige
kosten leiden tot een exploitatieverlies in 2009 omdat deze niet gedekt
worden uit de tarieven. Dit verlies wordt gedekt uit een bestemmingsreserve
die hiertoe eind 2007 is gevormd met instemming van het Ministerie van Financiën. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties voorzieningen (in € 1 000)
 
 
 
 Voorzieningen 1 januari 2009
 Dotatie
 Onttrekking
 Vrijval
 Voorzieningen
31 december 2009
 Waarvan langlopend
 
 
 Voorziening Ambtsjubilea
 4 206
 48
 – 112
 –
 4 142
 4 034
 
 
 Voorziening Verlieslatende contracten/personeel
 685
 –
 – 133
 – 11
 541
 416
 
 
 Voorziening Verlieslatende contracten/projecten
 –
 2 500
 –
 –
 2 500
 –
 
 
 Voorziening Wachtgelden
 178
 19
 – 85
 –
 112
 46
 
 
 
 Totaal
 
 
 5 069
 
 
 2 566
 
 
 – 330
 
 
 – 11
 
 
 7 295
 
 
 4 496
 
 
 
 
 
 
 De mutaties aan de voorzieningen bedragen per saldo € 2,6 mln
(exclusief voorziening voor onderhanden werk en dubieuze debiteuren). Dit
bestaat voornamelijk uit een dotatie aan de voorziening voor verlieslatende
contracten/projecten (€ 2,5 mln) in verband met een juridisch geschil
rondom meerwerk en projectfinanciering.
 Saldo van baten en lasten
 Het positieve resultaat van € 4,9 mln wordt enerzijds verklaard
door de groei van de opbrengst (16,3%). Anderzijds is er sprake geweest
van beheerste kostenontwikkeling bij de materiële kosten (exclusief afschrijvingen
en voorzieningen). De kosten zijn namelijk minder gestegen (13,1%)
dan de opbrengsten.
 Het vaststellen van de financiële verantwoording en de resultaatbestemming
zijn bevoegdheden van de Secretaris Generaal van EZ. Deze beslist na vaststelling
van de financiële verantwoording over de resultaatbestemming ten aanzien
van het positieve resultaat van € 4,9 mln.
 Toelichting eigen vermogen
 De exploitatiereserve is gemaximeerd tot 5% van de gemiddelde totale
opbrengst berekend over de afgelopen drie jaren. Over de afgelopen drie jaren
bedroeg de gemiddelde opbrengst € 151,2 mln. Dit houdt in dat de
maximaal toegestane omvang van de exploitatiereserve € 7,6 mln bedraagt.
Inclusief het resultaat over 2009 bedraagt het saldo van de exploitatiereserve € 11,4
mln (€ 6,5 mln plus € 4,9 mln). Dit houdt in dat sprake
is van een surplus van € 3,9 mln.
 Doelmatigheid 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Inputindicatoren
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect personeel in fte’s
 1 193fte/224 fte
 1 339 fte/ 233 fte
 1 504 fte/ 261 fte
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 € 67 419
 € 69 838
 € 75 514
 
 
 Totaal aantal fte’s
 1 417 fte
 1 572 fte
 1 765 fte
 
 
 Kosten inhuur externen op basis van PAO-definitie (x
1 000)
 € 37 542
 € 37 192
 € 54 857
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief
 € 69,25
 € 70,88
 € 75,82
 
 
 Reële stijging / daling
 – 2,8%
t.o.v. 2006
 – 1,0% t.o.v. 2007
 2,4% t.o.v. 2008
 
 
 Declarabiliteit
 77,6%
 78,8%
 79,4%
 
 
 Aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren
 1 653/1 445
 1 656/1 452
 1 656/1 454
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat/omzet (x 1 000)
 € 2 926/€ 121 568
 € 3 148/€ 139 601
 € 4 921/€ 168 692
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 7,4
(doelgroepen)7,6 (opdrachtgevers)
 7,4 (doelgroepen)Opdrachtgevers
in 2008 niet gemeten
 7,5 (doelgroepen)Opdrachtgevers
in 2009 niet gemeten
 
 
 Doorlooptijd primaire processen
 Verleningen: 80,7% binnen wettelijke termijndeclaraties: 94,5%
binnen wettelijke termijn
 Verleningen: 81,7%
binnen wettelijke termijndeclaraties: 94,3% binnen wettelijke termijn
 Verleningen: 86,0% binnen wettelijke termijndeclaraties:
95,5% binnen wettelijke termijn
 
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften
 235 (21% van totaal)
 404 (30,1% van
totaal)
 605 (32,3% van totaal)
 
 
 Aantal klachten
 11
 24
 23
 
 
 Medewerkertevredenheid
 7,2
 Niet gemeten
 7,5
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim %
 4,1%
 4,8%
 4,3%
 
 
 
 
 Het genoemde cijfer bij inhuur externen is inclusief de structurele inhuur
van € 30,1 mln. Structurele inhuur bij de baten-lastendiensten maakt
onderdeel uit van de met het Ministerie van Financiën besproken aanpak
ten behoeve van adequate en flexibele uitvoering van opdrachten voor EZ en
andere ministeries en overheden.
 
 In 2009 is de declarabiliteit onverminderd hoog. De toename van 0,6%
punt ten opzichte van 2008 is het gevolg van het verder terugdringen van het
aantal indirecte uren. De norm voor declarabele uren is met 1 454 per
jaar zeer hoog te noemen. Deze ligt met 90 uren ruimschoots boven de richtlijn
volgens de handleiding overheidstarieven van het Ministerie van Financiën.
 
 Klanttevredenheid is voor SenterNovem een belangrijke graadmeter. Uit
een bij de doelgroepen gehouden klanttevredenheidonderzoek blijkt dat zij
tevreden zijn over SenterNovem (totaal cijfer 7,5). Uit eerder gehouden onderzoeken
blijkt dat deze scores een stabiel patroon hebben.
 
 SenterNovem streeft naar een zo efficiënt mogelijke afhandeling van
aanvragen, betalingen en bezwaarschriften. Het efficiënt afhandelen van
aanvragen en betalingen is dit jaar zwaar op de proef gesteld door het ad hoc invoeren van het pakket crisismaatregelen. Met name de uitvoering
van de sloopregeling heeft een grote invloed gehad op de efficiëntie
(30% van alle aanvragen). Inclusief de sloopregeling komt de efficiëntie
uit op respectievelijk 59,4% en 86%. Belangrijkste verklaring
voor deze impact op de efficiëntie is het feit dat aanvragen voor de
sloopregeling ingediend konden worden voordat de regeling daadwerkelijk van
kracht was en daarmee de doorlooptijden in negatieve zin beïnvloed hebben.
 
 Het aantal klachten bedraagt 23 en is ten opzichte van 2008 met 1 afgenomen.
Deze afname is goed te noemen, omdat het aantal beschikkingen (subsidietoezeggingen,
betaalde declaraties en fiscale beschikkingen) in vergelijking met 2008 is
verdubbeld als gevolg van de toename van het takenpakket.
 EVD
 Baten en lasten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verantwoordingsstaat baten en lasten
2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 Realisatie 2008
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 59 615
 57 548
 – 2 067
 52 265
 
 
 Opbrengst overige departementen
 22 525
 18 616
 – 3 909
 23 213
 
 
 Opbrengst derden
 506
 1 140
 634
 741
 
 
 Rentebaten
 200
 33
 – 167
 420
 
 
 Vrijval uit voorzieningen
 0
 252
 252
 232
 
 
 Bijzondere baten
 0
 0
 0
 0
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 82 846
 
 
 77 589
 
 
 – 5 257
 
 
 76 871
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 * personele kosten
 31 178
 32 913
 1 735
 29 620
 
 
 * materiële kosten
 50 068
 42 450
 – 7 618
 45 569
 
 
 Rentelasten
 0
 0
 0
 0
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 * materieel
 1 285
 912
 – 373
 829
 
 
 * immaterieel
 0
 0
 0
 0
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 * dotaties voorzieningen
 115
 858
 743
 92
 
 
 * bijzondere lasten
 0
 0
 0
 0
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 82 646
 
 
 77 133
 
 
 – 5 513
 
 
 76 110
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 200
 
 
 456
 
 
 256
 
 
 761
 
 
 
 
 
 Balans 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans per 31 december 2009 (vóór
resultaatsbestemming, in € 1 000)
 
 
 
 31-12-2009
 31-12-2008
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Immateriële activa
 0
 0
 
 
 Materiële activa
 
 
 
 
 * grond en gebouwen
 1 348
 1 285
 
 
 * installaties en inventarissen
 632
 542
 
 
 * overige materiële vaste activa
 1 038
 967
 
 
 Voorraden
 0
 0
 
 
 Debiteuren
 173
 181
 
 
 Nog te ontvangen
 12 985
 11 486
 
 
 Liquide middelen
 12 301
 10 757
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 28 477
 
 
 25 218
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 * exploitatiereserve
 2 884
 2 123
 
 
 * verplichte reserve
 0
 0
 
 
 * onverdeeld resultaat
 456
 761
 
 
 Leningen bij het MvF
 0
 0
 
 
 Voorzieningen
 1 523
 1 375
 
 
 Crediteuren
 2 945
 2 548
 
 
 Nog te betalen
 20 669
 18 411
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 28 477
 
 
 25 218
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel Kasstroomoverzicht 2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting
 
 
 
 1. Rekening courant RHB per 1 januari 2009
+ stand depositorekeningen
 
 
 9 177
 
 
 10 755
 
 
 1 578
 
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom
 
 
 1 285
 
 
 2 703
 
 
 1 418
 
 
 
   -/- totaal investeringen
 – 1 583
 – 1 163
 420
 
 
   + totaal boekwaarde desinvesteringen
 0
 0
 0
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 – 1 583
 
 
 – 1 163
 
 
 420
 
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 0
 0
 0
 
 
   + eenmalige storting door moederdepartement
 0
 0
 0
 
 
   -/- aflossingen op leningen
 0
 0
 0
 
 
   + mogelijk beroep op leenfaciliteit
 0
 0
 0
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 5. Rekening-courant RHB 31 december 2009 +
stand depositorekeningen (noot: maximale roodstand 0,5 miljoen €)
 
 
 8 879
 
 
 12 295
 
 
 3 416
 
 
 
 
 
 Toelichting op de opmerkelijke verschillen in de exploitatie
 Toelichting op de baten
 Opbrengst moederdepartement
 De opbrengst moederdepartement is € 2,1 mln lager dan begroot.
De Wereldtentoonstelling Shanghai was in de begroting opgenomen (€ 8,1
mln) als opbrengst, maar is in de realisatie verantwoord als uitgave op beleidsgeld.
Hier staat tegenover dat de opdracht voor de Netherlands Business Support
Offices (NBSO’s) (€ 5,8 mln) niet in de begroting als opbrengst
moederdepartement was meegenomen. De opdracht NBSO’s werd voorheen voor
het Ministerie van Buitenlandse Zaken uitgevoerd. Vanaf 2009 is het opdrachtgeverschap
van deze gezamenlijke opdracht belegd bij het Ministerie van Economische Zaken.
 Opbrengst overige departementen
 De opbrengst overige departementen valt € 3,9 mln lager uit
dan begroot. De oorzaak hiervan ligt grotendeels (€ 5,8 mln) bij
de opdracht voor de NBSO’s. Deze opdracht werd voorheen voor het Ministerie
van Buitenlandse Zaken uitgevoerd. Vanaf 2009 is het Ministerie van Economische
Zaken opdrachtgever voor deze gezamenlijke opdracht van het Ministerie van
Economische Zaken en het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
 Daarnaast is de omvang van de opdracht Partners voor Water II van het
Ministerie van Verkeer en Waterstaat € 1,5 mln hoger dan in de begroting
was voorzien.
 Opbrengst derden
 De opbrengst derden betreft de omzet die buiten de Rijksoverheid wordt
gerealiseerd. Dit heeft betrekking op bijdragen van bedrijven en instellingen
aan promotionele activiteiten en de opbrengst uit verkoop van voorlichtingsmateriaal
(begroot € 0,5 mln, realisatie € 0,7 mln). Daarnaast is
omzet gerealiseerd uit hoofde van een opdracht van de Europese Commissie (€ 0,4
mln).
 Rentebaten
 De rentebaten zijn lager uitgevallen dan begroot. Dit wordt veroorzaakt
doordat er een lager percentage rentevergoeding op de uitstaande deposito’s
gerealiseerd kon worden dan verwacht. Daarnaast is er in 2009 nauwelijks rente
vergoed over het saldo op de rekening courant met het Ministerie van Financiën.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De personele kosten bedragen in 2009 € 32,9 mln, in de begroting
is uitgegaan van € 31,2 mln.
 Bij de EVD waren in 2009 gemiddeld 453,5 fte in dienst, exclusief 25,5
ambtelijke fte op buitenlandse posten van NFIA en TWA (270,5 ambtelijke fte
en 183 fte inhuur). In de begroting was uitgegaan van 445 fte’s (314
ambtenaren en 131 inhuurkrachten).
 De gemiddelde loonkosten zijn per fte € 65 700 voor ambtenaren
en € 77 100 voor inhuurkrachten. De loonkosten van de ambtenaren
op posten van NFIA en TWA (€ 3,1 mln) zijn verantwoord onder de
post «Directe materiële kosten».
 Materiële kosten
 De materiële kosten zijn onder te verdelen in directe en indirecte
materiële kosten. Direct zijn de materiële kosten ten behoeve van
de uitvoering van opdrachten (realisatie € 36,7 mln, versus begroot € 43,7
mln). Voor de Wereldtentoonstelling Shanghai was € 7,7 mln begroot
aan directe materiële kosten. De realisatie hierop is verantwoord als
uitgave op beleidsgeld.
 Indirecte materiële kosten zijn kosten die niet direct aan een product
of opdracht zijn toe te rekenen (realisatie € 5,8 mln versus begroot € 6,3
mln). De grootste post binnen de indirecte materiële kosten betreft huisvestingskosten.
De huurprijs van het pand bedraagt € 1,8 mln. De kosten vallen lager
uit dan begroot, met name omdat een deel van het pand waar de EVD is gehuisvest
nog niet in 2009 gehuurd kon worden.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten bedragen € 0,9 mln. Deze bestaan uit
afschrijvingskosten op bouwkundige installaties (€ 0,2 mln), installaties
en inventarissen (€ 0,3 mln) en overige materiële vaste activa(€ 0,4
mln).
 Dotaties aan voorzieningen
 In de begroting is uitgegaan van een dotatie aan de voorziening voor wachtgeld
van € 0,1 mln. In 2009 is hiervoor € 0,7 mln gedoteerd
en € 0,3 mln vrijgevallen. Onvoorzien is de dotatie aan de voorziening
voor ambtsjubilea. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1 000)
 
 
 
 Boekwaarde 1 januari 2009
 Dotatie
 Onttrekking
 Vrijval
 Boekwaarde
31 december 2009
 
 
 Wachtgeld
 440
 672
 182
 252
 678
 
 
 Ambtsjubilea
 765
 116
 36
 0
 845
 
 
 Reorganisatiekosten
 170
 0
 170
 0
 0
 
 
 
 Totaal
 
 
 1 375
 
 
 788
 
 
 388
 
 
 252
 
 
 1 523
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 De exploitatiereserve is gebonden aan een maximum omvang van 5%
van de gemiddelde jaaromzet ultimo jaar, berekend over de laatste drie jaar.
De maximale toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt € 3,422
mln. Het onverdeelde resultaat over 2009 bedraagt € 0,456 mln. Uitgaande
van de maximum omvang kan het gehele resultaat toegevoegd worden aan de exploitatiereserve.
Het vaststellen van de financiële verantwoording en de resultaatbestemming
zijn bevoegdheden van de Secretaris Generaal van EZ. Deze beslist na vaststelling
van de financiële verantwoording over de resultaatbestemming.
 Doelmatigheid 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Inputindicatoren
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect personeel in fte’s
 307,5 fte61,1 fte
 363 fte74 fte
 362 fte93 fte
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 63 527
 67 790
 72 552
 
 
 Totaal aantal fte’s
 394,2
 464,5
 479
 
 
 Kosten inhuur externen op basis van PAO-definitie
(x 1 000)
 8 131
 10 158
 13 930
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief
 € 67,752,55 %
reële tariefsverlaging
 € 70,060,1%
reële tariefstijging
 € 75,663,43%
reële tariefstijging
 
 
 Aantal declarabele uren per fte en totaal
 1 434 uren per fte/ 408 855 uren.
 1 434 uren per fte/ 490 428 uren
 1 434 uren per fte/ 552 090 uren
 
 
 Aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren
 2 032 Werkbare uren1 659 bruto1 568 netto
 2 032 werkbare uren1 659 bruto1 568
netto
 2 032 werkbare uren1 659 bruto1 568
netto
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat/omzet (x 1 000)
 € 0€ 27 716
 € 0€ 34 000
 € 0€ 42 000
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 7
 7
 Niet beschikbaar
 
 
 Doorlooptijd primaire processen
 Declaraties <50%;17 dagenDeclaraties > 50%;36 dagen
 Declaraties <50%;20 dagenDeclaraties > 50%;34
dagen
 Declaraties <50%;23 dagenDeclaraties >
50%;32 dagen
 
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften
 3 (9% van totaal)
 7 (44% van totaal)
 10 (20% van totaal)
 
 
 Aantal klachten
 n.n.b.
 2
 3
 
 
 Medewerkertevredenheid
 7,9
 7,9
 7,6
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim %
 4,2%
 4,1%
 4%
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 Het aantal externen is in 2009 gestegen ten opzichte van de twee voorgaande
jaren. Dit is onder andere een gevolg van het gegroeide opdrachtenpakket in
combinatie met de reeds behaalde taakstelling ambtelijke fte’s 2011.
En daarnaast het gevolg van de inzet op de fusie met SenterNovem en OCNL.
Deze extra werkzaamheden deed de vraag naar externe inhuur van specialisten
stijgen, waardoor ook de personeelskosten per fte stegen naar € 72 552.
 
 De opgaven externe inhuur 2007 en 2008 wijken af van de opgaven in de
jaarverslagen. In voorgaande jaren is in het jaarverslag de externe inhuur
exclusief de structurele inhuur opgegeven. Dit is in dit jaarverslag aangepast
naar externe inhuur inclusief structurele inhuur.
 Outputindicatoren
 De outputindicatoren betreffen de voorcalculatorische streefwaarden. In
de reële voorcalculatorische tariefsstijging 2009 t.o.v. 2008 is rekening
gehouden met externe ontwikkelingen, doelmatigheidsverbeterende maatregelen
en noodzakelijke investering. De reële tariefsstijging wordt voornamelijk
veroorzaakt door de verslechterde ambtenaren/inhuur verhouding ten gevolge
van de ambtelijke taakstelling in combinatie met een groeiend opdrachtenpakket,
de invoering van de Rijksbrede huisstijl, initiatie project Strategische Management
Informatie en (vervangings-) investeringen in PC’s, kantoorautomatisering
en een telefooncentrale.
 Kwaliteitsindicatoren
 In 2009 is er geen klanttevredenheidsonderzoek gehouden. De doorlooptijd
declaraties zijn gebaseerd op de gemiddelde score gedurende het jaar, gemeten
per kwartaal. De doorlooptijden in het 4e kwartaal 2009 zijn beneden de normen
van respectievelijk 14 en 30 kalenderdagen.
 In navolging van 2008 is met behulp van de internetspiegel een onderzoek
naar de medewerkertevredenheid gedaan. De score is in 2009 7,6. De norm ligt
op 7,5. Het ziekteverzuim is gedaald ten opzichte van 2008 naar 4,0%.
Dit is lager dan de streefwaarde van 4,25% voor 2009.
 Octrooicentrum Nederland
 Baten en lasten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verantwoordingsstaat baten en lasten
2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 Realisatie 2008
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 15 372
 16 553
 1 181
 14 619
 
 
 Opbrengst overige departementen
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst derden
 250
 135
 – 115
 341
 
 
 Rentebaten
 50
 40
 – 10
 262
 
 
 Vrijval uit voorzieningen
 
 20
 20
 132
 
 
 Bijzondere baten
 
 1
 1
 25
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 15 672
 
 
 16 749
 
 
 1 077
 
 
 15 379
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 * personele kosten
 8 819
 9 087
 268
 8 422
 
 
 * materiële kosten
 6 279
 6 897
 618
 5 507
 
 
 Rentelasten
 
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 * materieel
 293
 268
 – 25
 260
 
 
 * immaterieel
 158
 33
 – 125
 67
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 * dotaties voorzieningen
 50
 75
 25
 47
 
 
 * bijzondere lasten
 
 –
 –
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 15 599
 
 
 16 360
 
 
 761
 
 
 14 303
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 73
 
 
 389
 
 
 316
 
 
 1 076
 
 
 
 
 
 Balans 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans per 31 december 2009 (vóór
resultaatsbestemming, in € 1 000)
 
 
 
 31-12-2009
 31-12-2008
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 42
 42
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 
 * installaties en inventarissen
 85
 129
 
 
 * overige materiële vaste activa
 408
 429
 
 
 Debiteuren
 5
 30
 
 
 Nog te ontvangen
 1 848
 903
 
 
 Liquide middelen
 1 689
 2 889
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 4 077
 
 
 4 422
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 * exploitatiereserve
 702
 691
 
 
 * verplichte reserves
 
 
 
 
 * onverdeeld resultaat
 389
 1 076
 
 
 Leningen bij het MvF
 
 
 
 
 Voorzieningen
 645
 662
 
 
 Crediteuren
 310
 390
 
 
 Nog te betalen kosten
 2 031
 1 603
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 4 077
 
 
 4 422
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel Kasstroomoverzicht 2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 
 
 
 1. Rekening courant RHB per 1 januari 2009
+ stand depositorekeningen
 
 
 1 774
 
 
 2 889
 
 
 1 115
 
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom
 
 
 551
 
 
 101
 
 
 – 454
 
 
 
   -/- totaal investeringen
 – 400
 – 236
 164
 
 
   + totaal boekwaarde desinvesteringen
 0
 0
 0
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 – 400
 
 
 – 236
 
 
 164
 
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 0
 – 1 065
 – 1 065
 
 
   + eenmalige storting door moederdepartement
 0
 0
 0
 
 
   -/- aflossingen op leningen
 0
 0
 0
 
 
   + mogelijk beroep op leenfaciliteit
 0
 0
 0
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 0
 
 
 – 1 065
 
 
 – 1 065
 
 
 
 
 5. Rekening-courant RHB 31 december 2009 +
stand depositorekeningen (noot: maximale roodstand 0,5 mln €)
 
 
 1 925
 
 
 1 689
 
 
 – 240
 
 
 
 
 
 Toelichting op de opmerkelijke verschillen in de exploitatie
 Toelichting op de baten
 Opbrengst moederdepartement
 De gerealiseerde opbrengst is per saldo ruim € 1,2 mln hoger
dan begroot. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door de productgroepen Kennisbescherming,
Kennisontsluiting en de projecten. Bij de productgroep Kennisbescherming wordt
dit voornamelijk veroorzaakt doordat er meer stand der techniek onderzoeken
zijn uitgevoerd dan begroot. Daarnaast heeft het Europese Octrooibureau meer
stand der techniek onderzoeken van het nationale type opgeleverd.
 
 Binnen de productgroep Kennisontsluiting is als gevolg van een grotere
vraag naar de producten en diensten op het gebied van Individuele voorlichting
en Algemene IE voorlichting meer capaciteit besteed dan begroot. Daarnaast
zijn de streefaantallen voor gastcolleges, workshops en presentaties ruimschoots
behaald. In 2009 is meer capaciteit ingezet voor het project Soprano dan begroot.
Voorts is een vergoeding van € 0,5 mln ontvangen ter dekking van
gemaakte kosten voor de implementatie van de «Open Source» omgeving.
 Opbrengst derden
 De opbrengst derden bestaat voor € 0,07 mln uit de ontvangsten
voor het leveren van het Hoofd- en Bijblad en de levering van octrooidocumenten.
Deze opbrengsten worden verrekend met de opdrachtsom van EZ. Daarnaast heeft
Octrooicentrum Nederland in 2009 «searches & examinations»
uitgevoerd voor het Engelse patentbureau (UK Intellectual Property Office).
Hiervoor is een bedrag van ruim € 0,07 mln ontvangen. Dit contract
is met ingang van mei 2009 beëindigd.
 Rentebaten
 De rentebaten over 2009 zijn lager dan begroot. Dit verschil wordt veroorzaakt
door een lagere rente over het uitstaande saldo en de deposito’s. Daarnaast
zijn er in 2009 minder deposito’s afgesloten.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De realisatie van de personele kosten is circa € 0,3 mln hoger
dan de oorspronkelijke begroting.
 Dit wordt veroorzaakt doordat door CAO-ontwikkelingen de lonen en eindejaarsuitkering
voor 2009 zijn gestegen. Daarnaast zijn de uitgaven voor ingehuurd personeel
ten opzichte van de begroting gestegen door werkzaamheden voor de projecten
Open Source en Soprano.
 
 Het gemiddeld aantal fte’s ambtelijk personeel over 2009 betreft
122 fte (geraamd: 116 fte). De gemiddelde prijs per fte ambtelijk personeel
voor 2009 bedraagt circa € 0,069 mln. Daarnaast was er gemiddeld
15 fte externe inhuur (geraamd: 6 fte). De gemiddelde kosten per extern ingehuurde
fte bedroeg gedurende 2009 € 0,092 mln. De gemiddelde gerealiseerde
loonkosten (ambtelijk en inhuur) bedragen € 0,074 mln (geraamd: € 0,069
mln).
 Materiële kosten
 De realisatie van de materiële kosten is € 0,6 hoger dan
begroot. De materiële kosten bestaan voor 56% (2008: 45%)
uit uitvoeringskosten EOB voor het uitbesteden van Nationale en Internationale
stand der techniek onderzoeken. Deze kosten zijn hoger uitgevallen (€ 1
mln) doordat er meer vraag is naar stand der technieken onderzoeken vanwege
de afschaffing van het zesjarig octrooi.
 De huisvestingkosten voor Octrooicentrum Nederland (€ 0,9 mln)
bestaan uit de huurkosten RGD en de servicekosten EOB. De realisatie is in
2009 € 0,03 mln hoger uitgevallen dan begroot.
 
 In 2009 zijn ten opzichte van de begroting meer PR-kosten gemaakt (€ 
0,13 mln) door de viering van het 100-jarig bestaan van de Rijksoctrooiwet.
De automatiseringskosten zijn in 2009 lager (€ 0,4 mln) uitgevallen
dan begroot, omdat door prioriteitsstelling de budgetten van projecten minder
zijn aangesproken.
 Afschrijvingskosten
 De realisatie van de afschrijvingskosten is € 0,15 mln lager
dan begroot. De afwijkingen vallen voornamelijk toe te schrijven aan een dalend
investeringsniveau in de afgelopen jaren ten opzichte van de begroting. Verder
vallen met name de ICT gerelateerde investeringen lager uit als gevolg van
de overgang naar een «Open Source» omgeving voor het primaire
proces en voor zover mogelijk ook de ondersteunende processen. Voor inventaris
en installaties wordt een afschrijvingstermijn van vijf jaar gehanteerd. De
overige materiële en immateriële vaste activa worden afgeschreven
in een periode van drie jaar.
 Dotaties aan voorzieningen
 De dotaties voorzieningen zijn in 2009 € 0,025 mln hoger dan
begroot door toename van het aantal ambtelijke aanstellingen binnen de voorziening
jubilea, waardoor ook het aantal toekomstige uitkeringen stijgt.
 Het verloop van de voorzieningen is als volgt (in € 1 000): 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1 000)
 Boekwaarde 1-1-2009
 Dotaties
 Onttrekkingen
 Vrijval
 Boekwaarde 31-12-2009
 
 
 
 
 Voorziening reorganisatiekosten
 20
 0
 0
 20
 0
 
 
 Voorziening ambtsjubilea
 299
 73
 19
 0
 353
 
 
 Voorziening wachtgelden
 343
 2
 53
 0
 292
 
 
 
 662
 75
 72
 20
 645
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 Het positieve resultaat van € 0,4 mln wordt enerzijds verklaard
door de groei van de opbrengst. Anderzijds is er sprake geweest van beheerste
kostenontwikkeling bij de personele en materiële kosten (inclusief afschrijvingen).
Het vaststellen van de financiële verantwoording en de resultaatbestemming
zijn bevoegdheden van de Secretaris Generaal van EZ. Deze beslist na vaststelling
van de financiële verantwoording over de resultaatbestemming ten aanzien
van het positieve resultaat van € 0,4 mln.
 Toelichting eigen vermogen
 De exploitatiereserve is gemaximeerd tot 5% van de gemiddelde totale
opbrengst berekend over de afgelopen drie jaren. Over de afgelopen drie jaren
bedroeg de gemiddelde opbrengst € 15,1 mln. Dit houdt in dat de
maximaal toegestane omvang van de exploitatiereserve € 0,755 mln
bedraagt. Inclusief het resultaat over 2009 bedraagt het saldo van de exploitatiereserve € 1,091
mln (€ 0,702 mln + € 0,389 mln). Dit houdt in dat sprake
is van een surplus van € 0,336 mln.
 Doelmatigheid 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Inputindicatoren
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect personeel in fte’s
 75fte/ 36 fte
 84 fte/
34 fte
 86 fte/ 33fte
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 >
 
 
 
 
 Personeelskosten per
fte
 € 68 000
 € 69 000
 € 74 000
 
 
 Totaal aantal fte’s
 111 fte
 118 fte
 119
fte
 
 
 Kosten inhuur externen op basis van PAO-definitie
(x 1 000)
 257
 1 280
 1 435
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief
 € 75,15
 € 75,93
 € 76,53
 
 
 Aantal declarabele uren per fte en totaal
 125 4441 130 per fte
 134 3951 139 per fte
 136 3291 146
per fte
 
 
 Aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren
 2 032 en 1 663/1 588
 2 032 en 1 663/1 592
 2 032
en 1 663/1 592
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat/omzet (x 1 000)
 € 1 342 / 14 026
 € 1 076 / € 15 247
 € 389 / € 16 749
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid
 7,8
 7,7
 7,8
 
 
 Doorlooptijd primaire processen
 De doorlooptijden van het primaire proces worden behandeld in de daarvoor
wettelijk vastgestelde termijnen
 Idem 2007
 Idem 2007
 
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften
 78 (<0,1%)
 61 (<0,1%)
 83 (<0,1%)
 
 
 Aantal klachten
 Octrooicentrum
Nederland kent naast de bovengenoemde wettelijke verzoeken (vorig herstel,
certificaten en adviezen) geen specifieke klachtenregistratie.
 Idem 2007
 Idem 2007
 
 
 Medewerkertevredenheid
 7,0
 –
 7,4
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim %
 4,06%
 5,22%
 4,30%
 
 
 
 
 Inputindicatoren
 Als gevolg van de inzet aan de projecten «Soprano», «Open
Source» en de fusie met SenterNovem en de EVD is de declarabiliteit
in 2009 gestegen ten opzichte van de twee voorgaande jaren. Deze extra werkzaamheden
naast het reguliere werk in opdracht van Directoraat Generaal Ondernemen &
Innovatie deed de vraag naar externe inhuur van specialisten stijgen, waardoor
tevens ook de personeelskosten per fte stegen naar € 74 000.
 Outputindicatoren
 Het aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren, evenals het uurtarief
zijn in het najaar van 2008 vastgesteld. Net als bij de inputindicatoren,
stijgen zowel het totaal aantal declarabele uren als het aantal declarabele
uren per fte ten opzichte van de voorgaande jaren. Het bedrijfsresultaat is
lager dan de voorgaande jaren. De hogere omzet en de lagere indirect materiële
kosten hebben een positief effect op het bedrijfsresultaat. De hogere personele
kosten hebben een negatief effect.
 Kwaliteitsindicatoren
 In 2009 is het jaarlijkse onderzoek naar de klanttevredenheid gehouden,
waarbij de score is uitgekomen op het niveau van 2007 (7,8). Ook is er in
navolging op 2007 met behulp van de internetspiegel, onderzoek naar de medewerkertevredenheid
gedaan. Deze is gestegen van 7,0 in 2007 naar 7,4 in 2009. Dit ligt 0,1 lager
dan het gemiddelde van het ministerie van Economische Zaken in 2009. Het ziekteverzuim
is gedaald ten opzichte van 2008 naar 4,3%. Dit is slechts een fractie
hoger dan de streefwaarde van 4,25% voor 2009.
 Agentschap Telecom
 Baten en lasten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verantwoordingsstaat baten en lasten
2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 Realisatie 2008
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 11 436
 11 885
 449
 8 723
 
 
 Opbrengst overige departementen
 101
 625
 524
 158
 
 
 Opbrengst derden
 17 987
 19 133
 1 146
 18 356
 
 
 Rentebaten
 34
 39
 5
 244
 
 
 Vrijval uit voorzieningen
 –
 275
 275
 12
 
 
 Bijzondere baten
 300
 138
 – 162
 223
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 29 858
 
 
 32 095
 
 
 2 237
 
 
 27 716
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 * personele kosten
 19 739
 19 502
 – 237
 18 919
 
 
 * materiële kosten
 8 552
 9 133
 581
 8 886
 
 
 Rentelasten
 80
 53
 – 27
 69
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 * materieel
 2 426
 2 086
 – 340
 2 037
 
 
 * immaterieel
 –
 14
 14
 48
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 * dotaties voorzieningen
 300
 531
 231
 959
 
 
 * bijzondere lasten
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 31 097
 
 
 31 319
 
 
 222
 
 
 30 918
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 – 1 239
 
 
 776
 
 
 2 015
 
 
 – 3 202
 
 
 
 
 
 Balans 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans per 31 december 2009 (vóór
resultaatsbestemming, in € 1 000)
 
 
 
 31-12-2009
 31-12-2008
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Immateriële activa
 8
 22
 
 
 Materiële activa
 
 
 
 
 * grond en gebouwen
 –
 –
 
 
 * installaties en inventarissen
 1 990
 2 211
 
 
 * overige materiële vaste activa
 6 534
 5 741
 
 
 Voorraden
 –
 –
 
 
 Debiteuren
 3 466
 2 900
 
 
 Nog te ontvangen
 6 528
 1 803
 
 
 Liquide middelen
 5 844
 33
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 24 370
 
 
 12 710
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 
 
 * exploitatiereserve
 1 453
 1 447
 
 
 * verplichte reserve
 –
 –
 
 
 * onverdeeld resultaat
 776
 – 3 202
 
 
 Leningen bij het MvF
 3 076
 921
 
 
 Voorzieningen
 1 291
 1 825
 
 
 Crediteuren
 824
 956
 
 
 Te verrekenen met vergunninghouders c.a.
 4 263
 6 471
 
 
 Nog te betalen
 12 687
 4 292
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 24 370
 
 
 12 710
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel Kasstroomoverzicht 2009 (in € 1 000)
 
 
 
 Oorspronkelijk vastgestelde begroting
 Realisatie
 Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting
 
 
 
 1. Rekening-courant RHB per 1 januari 2009
 
 
 708
 
 
 33
 
 
 – 675
 
 
 
 
   + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom
 
 
 1 187
 
 
 4 784
 
 
 3 597
 
 
 
   -/- totaal investeringen
 – 3 000
 – 2 658
 342
 
 
   + totaal boekwaarde desinvesteringen
 0
 0
 0
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 – 3 000
 
 
 – 2 658
 
 
 342
 
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 0
 0
 0
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan vergunninghouders
 0
 0
 0
 
 
   + eenmalige storting door moederdepartement
 0
 1 000
 1 000
 
 
   -/- aflossingen op leningen
 – 315
 – 315
 0
 
 
   + beroep op leenfaciliteit
 3 000
 3 000
 0
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 2 685
 
 
 3 685
 
 
 1 000
 
 
 
 
 5. Rekening-courant RHB per 31 december 2009
 
 
 1 580
 
 
 5 844
 
 
 4 264
 
 
 
 
   + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de opmerkelijke verschillen in de exploitatie
 Toelichting op de baten
 Opbrengst moederdepartement
 De opbrengsten moederdepartement nemen toe door verschuiving van de verdeelprojecten
2,6GHz en beleidsondersteuning Etherradio Analoog en Digitaal van 2008 naar
2009 met hogere opbrengsten tot gevolg. Per saldo is de omzet € 0,4
mln hoger dan begroot.
 Opbrengst overige departementen
 In de begroting is uitgegaan van opbrengsten voor het kennisplatform Elektromagnetische
Velden & Gezondheid (EMV&G). In 2009 zijn extra opbrengsten gerealiseerd
uit opdrachten voor VROM, V&W en Justitie (€ 0,5 mln).
 Opbrengst derden
 De opbrengst derden is hoger dan verwacht doordat er meer vergunningen
zijn uitgegeven voor Vaste verbindingen. Dit komt voornamelijk doordat T-Mobile
ook een deel van 2009 extra vergunningen nodig had om alle gemigreerde Orange-klanten
op het T-Mobile netwerk te kunnen verwerken (ca. € 0,7 mln).
 Rentebaten
 De rentebaten zijn vrijwel conform begroting maar aanmerkelijk lager dan
in 2008. In 2008 is niet geleend voor de investeringen en heeft een forse
restitutie aan de vergunninghouders plaatsgevonden. Daardoor is het gemiddelde
rekening-courantsaldo afgenomen. Bovendien is de rente in 2009 gedaald.
 Over de rekening-courant tegoeden zijn rentes uitgekeerd die varieerden
tussen 0,18% en 1,35%.
 Vrijval uit voorzieningen
 Als gevolg van een gerechtelijke uitspraak is een voorziening opgenomen
voor een schadevergoeding. In 2009 is het tot een schikking gekomen. Door
de lagere schadevergoeding valt een gedeelte van de voorziening vrij.
 Bijzondere baten
 Deze post bestaat onder meer uit opbrengsten van gedetacheerd personeel,
desinvesteringen, verhuurde parkeerplaatsen en geïnde aanmaningskosten.
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De gerealiseerde personeelslasten zijn € 0,2 mln lager dan de
begroting. De oorzaak ligt deels in een lagere bezetting en deels in de verschuiving
van personele lasten naar materiële lasten door uitbesteding van activiteiten
in plaats van inhuur van personeel voor het programma Alles Elektronisch.
 Het aantal fte’s was in 2009 266 fte, waarvan 245,5 fte ambtelijk.
Er was 282 fte begroot, waarvan 252 fte ambtelijk personeel. De gemiddelde
loonkosten per ambtelijk fte waren € 66 705 in 2009 (begroot: € 63 264).
Voor de inhuur waren deze ca. € 120 930. Dit is een stijging
ten opzichte van de begroting (€ 99 700), maar een daling ten
opzichte van 2008 (€ 153 950).
 Materiële kosten
 Voor het programma Alles Elektronisch is er een verschuiving geweest van
personele lasten naar materiële lasten door uitbesteding van activiteiten
in plaats van inhuur van personeel. Daarnaast zijn de ICT-kosten hoger dan
verwacht als gevolg van nieuwe ICT-toepassingen die in het kader van nieuw
beleid worden ontwikkeld, zoals het register voor vrijgestelde toepassingen.
 Rentelasten
 De rentelasten vloeien overwegend voort uit rente- en aflossingsdragend
vermogen. Het betreft leningen voor investeringen met verschillende looptijden,
variërend van 3 tot 10 jaar. De rentepercentages variëren van 1,89%
tot 5,16%.
 Afschrijvingskosten
 De gerealiseerde afschrijvingskosten zijn lager dan begroot, omdat enkele
investeringen zijn uitgesteld.
 Dotaties aan voorzieningen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (in € 1000)
 Boekwaarde 1-1-2009
 Dotaties
 Onttrekkingen
 Vrijval
 Boekwaarde 31-12-2009
 
 
 
 
 Wachtgeld en FLO
 1 069
 191
 299
 
 961
 
 
 Ambtsjubilea
 256
 110
 36
 
 330
 
 
 Claims en rechtsgedingen
 500
 
 225
 275
 0
 
 
 
 Totaal
 
 
 1 825
 
 
 301
 
 
 560
 
 
 275
 
 
 1 291
 
 
 
 
 
 Op grond van de best mogelijke inschatting van de risico’s per balansdatum
is gedoteerd aan de voorzieningen Wachtgeld en FLO en Ambtsjubilea. In beide
gevallen op basis van de contante waarde van de benodigde voorzieningen. De
voorziening Claims en rechtsgedingen is vervallen, omdat het in 2009 tot een
schikking over de schadevergoeding is gekomen.
 
 Het onverdeelde resultaat over 2009 bedraagt € 0,8 mln. Door
meevallers in de omzet heeft het negatieve resultaat van € 1,2 mln
zoals verwacht bij de begroting zich niet voorgedaan.
 
 Voorgesteld wordt het resultaat ad € 0,8 mln naar rato van de
bijdrage in de omzet voor € 0,29 mln toe te wijzen aan het moederdepartement
en het restant vanaf 2010 te verwerken in de tarieven. De Secretaris-Generaal
van EZ besluit na vaststelling van de financiële verantwoording over
de resultaatsbestemming.
 Eigen vermogen
 Per 31 december 2009 bedraagt het eigen vermogen, inclusief het onverdeelde
resultaat, € 2,2 mln.
 Doelmatigheid 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Inputindicatoren
 2007
 2008
 2009
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Verhouding direct/indirect personeel in fte’s en EUR
 167,2 fte / 102,4 fte
 172,5 fte / 93,0 fte
 175,7 fte / 90,4 fte
 
 
 
 € 12,4 mln / 5,9 mln
 € 12,6
mln / 6,3 mln
 € 12,8 mln / 6,4mln
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Personeelskosten per fte
 € 67 949
 € 71 258
 € 73 316
 
 
 Totaal aantal fte’s
 269,6
 265,5
 266,0
 
 
 Inhuur externen o.b.v. PAO-definitie
 € 2,5 mln / 19,6 fte
 € 3,3
mln / 21,6 fte
 € 2,5 mln / 20,5 fte
 
 
 
 Outputindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Uurtarief (met stijging/daling in reële termen, opgebouwd
uit diverse P-en M-kostencomponenten)
 – 0,43%
 – 2,65 %
 – 0,01%
 
 
 Declarabiliteit (aantal declarabele uren per fte en totaal)
 1 450/1698
 1 475/1696
 1 420/1660
 
 
 85%
 87 %
 86%
 
 
 
 Aantal werkbare en bruto/netto beschikbare uren
 werkbaar: 1 829
 werkbaar: 1 829
 werkbaar:
1 829
 
 
 
 bruto: 1 698
 bruto: 1 696
 bruto: 1 660
 
 
 
 netto: 1 623
 netto: 1 619
 netto: 1 578
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsresultaat/Omzet
 € -/-
1,6 mln / € 28,3 mln
 € -/- 3,2
mln / € 27,7 mln
 € 0,8 mln / € 32,1
mln
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 
 
 Kernindicatoren
 
 
 
 
 
 
 Klanttevredenheid:
 
 
 
 
 
 – opdrachtgevers
 Niet in 2007
 Niet in 2008
 Niet in 2009
 
 
 – bedrijven
 7,2
 Niet in 2008
 Niet in 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doorlooptijd primaire processen:
 
 
 
 
 
 
 Vergunningaanvragen:
 
 
 
 
 
 binnen 8 weken
 97%
 93%
 98%
 
 
 binnen 6 weken
 96%
 88%
 97%
 
 
 binnen 4 weken
 92%
 81%
 95%
 
 
 binnen 2 weken
 73%
 64%
 89%
 
 
 Elektronische aanvraag:
 
 
 
 
 
 binnen 10 dagen
 95%
 99%
 99%
 
 
 Reactietijd storingsklachten:
 
 
 
 
 
 Klachten van levensbelang
 
 
 
 
 
 binnen 4 uur
 100%
 100%
 100%
 
 
 Klachten van maatschappelijk belang
 
 
 
 
 
 binnen 12 uur
 100%
 100%
 98%
 
 
 Klachten van individueel belang
 
 
 
 
 
 binnen 3 werkdagen
 72%
 89%
 92%
 
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften (aantal en in %)
 34 (10 %)
 22 (13 %)
 18 (11 %)
 
 
 Aantal klachten
 12
 4
 7
 
 
 Medewerkertevredenheid
 6,1
 Niet in
2008
 7
 
 
 
 Verklarende/achterliggende variabelen
 
 
 
 
 
 
 Ziekteverzuim%
 4,1 %
 4,2 %
 4,7 %
 
 
 
 
 Toelichting op doelmatigheid
 Agentschap Telecom streeft naar een zo efficiënt mogelijke ondersteuning
van de primaire processen. Mede daarom legt het agentschap bij het realiseren
van de taakstelling de nadruk op reductie van het aantal indirecte fte’s.
Gevolg daarvan is een nog verder verbeterde verhouding tussen directe en indirecte
fte’s en tot een verbetering van het aandeel declarabele uren.
 
 Conform de begrotingsregels en in het kader van de afbouw van de post «te
verrekenen met vergunninghouders» zijn in 2009 de uurtarieven onder
het kostdekkend niveau gehouden.
 
 De doorlooptijden voor vergunningverlening zitten over het algemeen boven
de norm. Dit heeft voornamelijk te maken met de invoering van vergunningvrije
toepassingen. Doordat een groot deel van de vergunningen is omgezet in registraties
komen de verhoudingen anders te liggen.
 
 Gehonoreerde bezwaarschriften: dit percentage ligt boven de norm met name
door facturering van vergunninghouders die vlak voor de opzegtermijn hun vergunningen
hebben ingetrokken, waardoor de brieven elkaar hebben gekruist.
 
 Voor heel 2009 streefde Agentschap Telecom naar een integraal verzuimcijfer
van maximaal 4,3%. Uiteindelijk is het ziekteverzuim gedaald naar een
percentage van 4,7% eind van het jaar nadat dit in het eerste halfjaar
nog 5,8% was. Door een gerichte aanpak is het kortdurend en middellang
verzuim gedaald ten opzichte van 2008. Het langdurig verzuim is gestegen en
veroorzaakt uiteindelijk de stijging in het verzuimpercentage. Het langdurig
verzuim wordt veroorzaakt door medische problematiek en is daarom niet beïnvloedbaar.
 Topinkomens
 Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens (Stb. 2006, 95) dient in het jaarverslag een overzicht
opgenomen te worden van medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben
dan het gemiddelde belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare
jaarloon is voor 2009 vastgesteld op € 188 000. In 2008 was
dit € 181 000. Voor het Ministerie van Economische Zaken is
geen sprake van medewerkers met een hoger gemiddeld belastbaar loon dan hiervoor
vermeld. 
 D. BIJLAGEN
 BIJLAGE: ZBO’S EN RWT’S
 
 In deze bijlage is een overzicht opgenomen met de zelfstandige bestuursorganen
(ZBO’s) en de rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s) die
onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken vallen.
In geval een ZBO of RWT gefinancierd wordt vanuit de EZ-begroting, wordt het
betreffende beleidsartikel aangegeven en het bijbehorende gerealiseerde budgettaire
verplichtingenbedrag voor 2009. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Naam ZBO en/of RWT
 ZBO
 RWT
 Functie
 Begroting (artikel)
 Bedrag begroting 2009 (in € 1 000)
 Bedrag realisatie ramingen 2009 (in € 1 000)
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiekwww.cbs.nl
 X
 X
 Het verzamelen, bewerken en publiceren van statistieken ten behoeve
van praktijk, beleid en wetenschap. Naast de verantwoordelijkheid voor de
nationale (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie
van Europese (communautaire) statistieken. De wettelijke grondslag voor het
CBS is de «Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek». Door
LP-bijstelling en een bijdrage voor Sociaal Flankerend Beleid is de realisatie
hoger uitgevallen.
 Artikel 9
 184 065
 195 420
 
 
 Centrale Commissie voor de Statistiek
 X
 
 Het, als onafhankelijke commissie, bewaken van de onafhankelijkheid, onpartijdigheid,
relevantie, kwaliteit en continuïteit van het statistische programma
van het CBS. De CCS houdt toezicht m.b.t. het CBS op de aanname van werk-voor-derden
in verband met concurrentievervalsing, op de hoeveelheid administratieve lasten
voor ondernemingen en instellingen bij de verwerving van gegevens en op het
beschikbaar stellen van verzamelingen van gegevens (microbestanden) ten behoeve
van statistisch of wetenschappelijk onderzoek door het CBS.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Kamers van Koophandel en fabriekenwww.kvk.nl
 X
 
 Het bevorderen van de economische belangen van handel, industrie,
ambacht en dienstverlening. Taken volgens de Wet op de Kamers van Koophandel
en de Handelsregisterwet: voeren van het Handelsregister, het loket voor ondernemers,
voorlichting en het stimuleren van de regionale ontwikkeling.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Stichting COVAwww.cova.nl
 
 X
 Er voor zorgen
dat Nederland te allen tijde een minimum voorraad aardolieproducten heeft,
om in tijden van crises te kunnen voldoen aan de aardolievraag. Omdat er meer
aardolieprodukten zijn ingevoerd, waarover heffing wordt geheven, valt de
afdracht en de doorbetaling daarvan aan COVA hoger uit. Voorts is in juli
2009 besloten per 1 augustus 2009 het tarief weer te brengen op € 5,90
zoals bepaald in de Wet voorraadvorming aardolieproducten 2001 (Wva)1.
 Artikel 4
 73 659
 93 464
 
 
 NIVRwww.nivr.nl
 
 X
 Beleidsadviseur,
intermediair en uitvoerder van het overheidsbeleid in de lucht- en ruimtevaart.
Het NIVR is op 1 september 2009 bij het Agentschap Nederland (AgNL) ondergebracht
en de bekostiging verloopt nu via de uitvoeringskosten van AgNL.
 Artikel 2
 4 615
 1 033
 
 
 NMi Van Swinden Laboratoriumwww.nmi.nlwww.hollandmetrology.nl
 
 X
 Het onderhouden en verwezenlijken van nationale meestandaarden
zoals vastgelegd in de Metrologiewet. Op grond van artikel 3 van deze wit
is NMi Van Swinden Latoratorium b.v. door de minister van EZ hievoor aangewezen.
 Artikel 1
 Totale bijdrage2 14 634
 15 024
 
 
 VerispectZie onder NMi voor website
 X
 X
 Het uitoefenen van het toezicht op de naleving van de Metrologiewet. Op grond
van artikel 27 van deze wet is Verispect door de Minister van EZ hiervoor
aangewezen. Daarnaast de uitvoering van het toezicht op de Waarborgwet zoals
vastgelegd in de Waarborgwet
 Artikel 1
 Zie NMI Van Swinden Laboratorium
 
 
 
 Aangewezen instanties als bedoeld in art. 12 MetrologiewetZie
onder NMi voor website
 X
 X
 Het optreden als onafhankelijke
toetsende instantie bij overeenstemmingsbeoordelingen van meetinstrumenten.
De werkzaamheden die zij verrichten kunnen per overeenstemmingsbeoordeling
verschillen maar omvat o.a. het beoordelen van kwaliteitssystemen, het afgeven
van certificaten van typeonderzoek of ontwerponderzoek en het keuren van meetinstrumenten.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 WaarborgHollandwww.waarborgholland.nl
 X
 X
 Het keuren van alle gouden, zilveren en platina voorwerpen boven een bepaalde
gewichtsdrempel en alvorens zij op de Nederlandse markt worden gebracht, te
voorzien van één of meerdere stempelmerken (het waarborgen).
Deze taak is vastgelegd in de Waarborgwet 1986. De stempelmerken worden alleen
aangebracht nadat het juiste gehalte aan edelmetaal door onderzoek is vastgesteld
bij één van de twee onafhankelijke waarborginstellingen: WaarborgHolland
in Gouda en Edelmetaal Waarborg Nederland (EWN) uit Joure.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Edelmetaal Waarborg Nederlandwww.ewnederland.nl
 X
 X
 Zie functiebeschrijving Waarborg Holland.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit
(OPTA)www.opta.nl
 X
 X
 Het zorgen voor concurrentie en
vertrouwen in de communicatiesector in het belang van de consument.De taken
van OPTA volgens de Telecommunicatiewet en de Postwet: 1) concurrentiebevordering
door het uitvoeren van marktanalyses, het stimuleren van investeringen en
innovaties en het garanderen van de bereikbaarheid van diensten en de communicatiemogelijkheden
van eindgebruikers onderling; 2) consumentenbescherming door bijv. bewaking
van privacy en het vergroten van internetveiligheid; 3) waarborgen van de
benodigde randvoorwaarden op de communicatiemarkten, zoals het beheer van
nummerplannen en de registratie van marktpartijen.De commitering van de bijdrage
aan OPTA voor 2010 is in 2009 vastgelegd. Dit is een technische mutatie; de
uitfinanciering zal in 2010 plaatsvinden zie VJN.
 Artikel 10
 3 655
 6 080
 
 
 Raad van Bestuur Nederlandse Mededingingsautoriteit
(met ingang van 1 juni 20053www.nmanet.nl
 X
 
 De uitvoering
van de Mededingingswet: toezien op een eerlijke concurrentie in alle sectoren
van de Nederlandse economie, handhaving van het verbod op kartels of misbruik
van een economische machtspositie en toetsing van fusies en overnames. Daarnaast
de uitvoering van het toezicht op de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en
sectorspecifiek (mededingings)toezicht op de spoorsector en overig openbaar
vervoer als tram-, metro- en busvervoer.
 Artikel
1
 586
 703
 
 
 Examencommissie voor amateurradiozendexamens4
 X
 
 Het afnemen van examens ter verkrijging van een
vergunning voor het gebruik van frequentieruimte ten dienste van het doen
van onderzoekingen.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Examencommissie van de Orde van Octrooigemachtigdenwww.octrooigemachtigde.nl
 X
 
 Examineren van octrooigemachtigden in opleiding ten behoeve van
opname in het register van octrooigemachtigden.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Examencommissie voor maritieme radiocommunicatie5
 X
 
 Het afnemen van de examens ter verkrijging van een
vergunning voor het gebruik van frequentieruimte ten dienste van maritieme
radiocommunicatie.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 Keuringsinstanties als bedoeld in artikel 10.3 Telecommunicatiewet6
 X
 
 Het afgeven van rapporten, certificaten of EG-typeverklaringen
voor radiozendapparaten en randapparaten. 
 Geen
bijdrage
 
 
 
 
 Examinerende instanties zoals bedoeld in art.19 van
de Examenregeling frequentiegebruik 20087
 
 X
 Het afnemen
van examens ter verkrijging van vergunningen voor het gebruik van frequentieruimte.
 Geen bijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 1 De voorraadheffing COVA is gebaseerd op de «Wet
voorraadvorming aardolieproducten 2001» (Wva) en is bedoeld om de exploitatiekosten
van COVA te dekken. In de Wva is enerzijds het tarief bepaald op € 5,90
per 1 000 liter, respectievelijk 1 000 kilogram product en anderzijds
bepaald dat dit tarief bij algemene maatregel van bestuur kan worden gewijzigd.
In verband met een blijvend en oplopend overschot op de egalisatierekening
ten behoeve van de exploitatiekosten van COVA is het tarief in september 2004
verlaagd tot € 5,30 voor de periode 1 oktober 2004 tot 1 oktober
2006. Doel daarvan was het verder oplopen van de egalisatierekening te voorkomen
en het als overschot te beschouwen deel af te bouwen. De tariefsverlaging
is in oktober 2006 voor onbepaalde tijd verlengd. Door de oplopende kosten
is het saldo op de egalisatierekening daarna geleidelijk teruggelopen. In
juli 2009 is besloten om de korting per 1 augustus 2009 af te schaffen en
het tarief weer te brengen op € 5,90 zoals bepaald in de Wva.
 
 2 Dit bedrag is niet alleen bedoeld voor dit instituut
maar omvat ook de bijdrage aan Verispect en de verplichte bijdrage aan de
internationale organisaties BIPM,OIML en Welmec.
 
 3 Het toezicht op het ZBO-deel van de NMa vindt plaats
aan de hand van wettelijke kaders (ZBO wet NMa). De uitvoeringsorganisatie
van de NMa is onderdeel van EZ en het toezicht hierop vindt plaats via de
reguliere managementcontrol-systematiek van EZ.
 
 4 Deze ZBO is met inwerkingtreding van de Examenregeling
frequentiegebruik 2008 per 1 augustus 2008 opgeheven.
 
 5 Deze ZBO is met inwerkingtreding van de Examenregeling
frequentiegebruik 2008 per 1 augustus 2008 opgeheven.
 
 6 Het gaat hierbij om het volgende cluster aan ZBO’s:
Dare!! Consultancy, Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium, Philips Consumer
Electronics BV, Thales Nederland BV, TNO Electronic Products and Services
BV en TNO Fysisch en Elektronisch Laboratorium.
 
 7 Inwerkingtreding 1 augustus 2008, Ministeriële
Regeling; Staatsblad 28 juli 2008, nr. 143. De examinerende instanties vervangen
de Examencommissie voor amateurradiozendexamens en voor maritieme radiocommunicatie.
 BIJLAGE: OVERZICHT NIET-FINANCIËLE INFORMATIE
OVER INKOOP VAN ADVISEURS EN TIJDELIJK PERSONEEL
 
 Ministerie van Economische Zaken
 
 
 Verslagjaar: 2009
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven in 2009 (in € 1 000)
 
 
 
 2009
 
 
 
 Programma- en apparaatskosten
 
 
 
 
 1. Interim-management
 1 412
 
 
 2. Organisatie- en Formatieadvies
 121
 
 
 3. Beleidsadvies
 4 900
 
 
 4. Communicatieadvisering
 264
 
 
 
 Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
 
 
 6 697
 
 
 
 5. Juridisch Advies
 2 075
 
 
 6. Advisering opdrachtgevers automatisering
 6 808
 
 
 7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
 3 128
 
 
 
 (Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
 
 
 12 011
 
 
 
 8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
 68 646
 
 
 
 Ondersteuning bedrijfsvoering
 
 
 68 646
 
 
 
 
 Totaal uitgaven inhuur externen
 
 
 87 354
 
 
 
 
 
 Noot: De kosten voor structurele inhuur bij de baten-lastendiensten zijn
meegenomen onder 8 (uitzendkrachten). Structurele inhuur bij deze diensten
is onderdeel van de aanpak ten behoeve van adequate en flexibele uitvoering
van opdrachten voor EZ en andere ministeries/overheden.
 Toelichting op het inhuurpercentage 2009
 De minister van BZK heeft de Tweede Kamer met de brief van 24 juni 2009
(Tweede kamer 2008–2009, 31 701, nr. 21) geïnformeerd over
het sturingsinstrument voor externe inhuur. In de brief is aangegeven dat
voor ministeries die in 2008 boven de norm van 13% uitkwamen, gedurende
een periode van drie jaar (tot 2011) een afwijkende «comply-or-explain»
norm wordt gehanteerd. Voor deze ministeries geldt het inhuurpercentage 2008
als norm, die in drie jaar wordt afgebouwd tot 13% in 2011. Voor het
ministerie van Economische Zaken betekent dit concreet dat de «comply-or-explain»
norm 19% bedraagt in 2009, 16% in 2010 en uiteindelijk 13%
in 2011.
 
 Over 2009 bedragen de inhuuruitgaven als percentage van de totale personele
uitgaven van mijn ministerie 25%. De uitgaven voor inhuur waren in
2009 met name omvangrijk vanwege toegenomen uitvoeringstaken bij SenterNovem
en de EVD, ondermeer vanwege de maatregelen ter bestrijding van de (krediet)
crisis. Hieronder wordt dit percentage toegelicht.
 
 De definitie die ten grondslag ligt aan het sturingsinstrument voor externe
inhuur, schrijft voor dat het inhuurpercentage wordt bepaald door de uitgaven
aan externe inhuur uit te drukken als percentage uit te drukken van het totaal
van de personele uitgaven. De totale personele uitgaven zijn gedefinieerd
als de som van de uitgaven voor ambtelijk personeel en de uitgaven voor extern
ingehuurd personeel.
 
 Op basis van deze definitie heeft EZ in 2009 een inhuurpercentage van
25% gerealiseerd (2008: 22%). Abstraherend van de baten-lastendiensten
SenterNovem en de EVD bedraagt het inhuurpercentage voor EZ 10,2%,
hetgeen lager is dan de norm van 19%.
 
 SenterNovem en de EVD maken, naast de vaste ambtelijke bezetting, gebruik
van in tijd, samenstelling en omvang wisselende inzet van externe inhuur (de
zogenaamde flexibele schil). Hiermee kunnen de diensten het aantal medewerkers
en de benodigde kennis en expertise snel en flexibel aanpassen aan veranderingen
in de omvang en samenstelling van opdrachten die zij uitvoeren voor EZ en
andere ministeries en overheden. Daarnaast is in 2009 het aantal en de omvang
van de opdrachten zowel vanuit EZ als andere ministeries en overheden toegenomen
om invulling te geven aan de pijlers van het beleidsprogramma en intensiveringen
voortkomend uit het aanvullend beleidsakkoord van het kabinet naar aanleiding
van de (krediet) crisis (zo is het uitgekeerde beleidsgeld bij SenterNovem
toegenomen van € 1,3 mld in 2007, € 2,4 mld in 2008 naar € 3,9
mld in 2009, onder meer ten gevolge van de SDE-regeling). Deze opdrachten
komen bovenop de bestaande taken. Dit betekent dat ook meer capaciteit nodig
is voor uitvoering ervan. Hierbij wordt, mede vanwege het tijdelijke karakter
van een deel van de werkzaamheden, gebruik gemaakt van inhuurkrachten.
 
 Een belangrijk deel van de uitvoering bij SenterNovem en de EVD geschiedt
in opdracht van partijen buiten EZ, te weten andere ministeries en derden
(EU en andere overheden). In 2009 bestond de gezamenlijke omzet van SenterNovem en de EVD voor 61% (2008: 57%) uit bijdragen
van opdrachtgevers binnen EZ, voor 22% (2008: 23%) uit bijdragen
van opdrachtgevers binnen VROM, voor 14% (2008: 16%) uit bijdragen
van andere ministeries en voor 2% (2008: 3%) uit bijdragen van
derden (met name provincies en EU).
 De behoefte aan flexibel beschikbaar en inzetbaar personeel en het gegeven
dat uitvoeringsorganisaties van EZ in belangrijke mate werken voor de gehele
rijksdienst, verklaart waarom de uitgaven van EZ voor externe inhuur boven
de standaardnorm uitkomen.
 BIJLAGE: LIJST MET AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 AAU’s
 Assigned Amount Units
 
 
 AM
 Middengolf
 
 
 AMvB
 Algemene Maatregel van Bestuur
 
 
 Agentschap NL
 Agentschap Nederland
 
 
 API
 Algemene Pensioeninstelling
 
 
 AvB
 Antwoord voor bedrijven
 
 
 BBMKB
 Besluit Borgstelling Midden en
Kleinbedrijf
 
 
 BBP
 Bruto Binnenlands Product
 
 
 BES
 Bonaire, Sint Eustatius en Saba
 
 
 BIB
 Beroepsonderwijs in Bedrijf
 
 
 BIZ
 Bedrijven Investeringszones
 
 
 BMKB
 Borgstellingsregeling Midden en
Kleinbedrijf
 
 
 BPM
 Belasting van Personenauto’s
en Motorrijwielen
 
 
 BSIK
 Besluit Subsidies Investeringen
Kennisinfrastructuur
 
 
 BSRI
 Besluit subsidies regionale investeringsprojecten
 
 
 BTW
 Bruto Toegevoegde Waarde
 
 
 BWA
 Terrestrische systemen die elektronische
communicatiediensten kunnen verschaffen
 
 
 BZK
 ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties
 
 
 CAO
 Collectieve Arbeids Overeenkomst
 
 
 CBS
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 CCS
 Carbon Capture and Storage
 
 
 CIO’s
 Chief Information Officers
 
 
 CIP
 Concurrentievermogen en Innovatie
 
 
 COVA
 Centraal Orgaan Voorraadvorming
Aardolieproducten
 
 
 CPB
 Centraal Planbureau
 
 
 CTMM
 Center for Translational Molecular
Medicine
 
 
 DG BEB
 Directoraat Generaal Buitenlandse
Economische Betrekkingen
 
 
 DGEP
 Directoraat Generaal Economische
Politiek
 
 
 DGET
 Directoraat Generaal Energie &
Telecom
 
 
 DGOI
 Directoraat Generaal Ondernemerschap &
Innovatie
 
 
 DIS
 Defensie Industrie Strategie
 
 
 DNS
 Domeinnamen Systeem
 
 
 DPI
 Dutch Polymer Institute
 
 
 DSTI
 Directie Science, Technology and
Industry
 
 
 DTB
 Dutch Trade Board
 
 
 DTE
 Dienst uitvoering en Toezicht Energie
(onderdeel van Nma)
 
 
 ECN
 Stichting Energieonderzoek Centrum
Nederland
 
 
 ECT
 Energie Handvestverdrag
 
 
 EDM
 Enquêtedrukmeter
 
 
 EET
 Economie, Ecologie en Technologie
 
 
 EFRO
 Europees Fonds Regionale Ontwikkeling
 
 
 EIA
 Energie-Investeringsaftrek
 
 
 EIM
 Economisch Instituut voor het Midden-
en Kleinbedrijf
 
 
 EJM
 Einde Jaars Marge
 
 
 EKV
 Exportkredietverzekering
 
 
 EMV
 Elektromagnetische velden
 
 
 EOB
 Europees Octrooibureau
 
 
 EOS
 Energie Onderzoek Subsidie
 
 
 EOS
 Energie Onderzoekstrategie
 
 
 ESA
 European Space Agency
 
 
 ESTEC
 European Space Research and Technology
Centre
 
 
 ETS
 Emissiehandelssysteem
 
 
 EU
 Europese Unie
 
 
 EUREKA
 Netwerk van landen dat internationale
technologische samenwerking stimuleert
 
 
 EVD
 Economische Voorlichtingsdienst
 
 
 EZ
 Economische Zaken
 
 
 FES
 Financieel Economisch Structuurfonds
 
 
 FEZ
 Financieel Economische Zaken
 
 
 FIN
 Ministerie van Financiën
 
 
 FOM
 Faciliteit Opkomende Markten
 
 
 GHz
 Gigahertz
 
 
 GO
 Garantieregeling Ondernemingsfinanciering
 
 
 GOM
 Garantiefaciliteit Opkomende Markten
 
 
 GSB
 Grote Steden Beleid
 
 
 GTI
 Grote Technologische Instituten
 
 
 HFR
 Hoge Flux Reactor
 
 
 HGIS
 Homogene Groep Internationale
Samenwerking
 
 
 HHI
 Herfindahl-Hirschman Index
 
 
 IA
 Innovatieagenda
 
 
 ICANN
 Internet Corporation for Assigned
Names and Numbers
 
 
 ICCA
 International Congress and Convention
Association
 
 
 ICL
 Drempel voor de export
 
 
 ICT
 Informatie en Communicatie Technologie
 
 
 ICTAL
 ICT en Administratieve Lasten
 
 
 ICTU
 ICT Uitvoeringsorganisatie
 
 
 ICV
 Drempel voor de import uit de Europese
Unie
 
 
 IDC
 International Data Corporation
 
 
 IEA
 International Energy Agency
 
 
 IEF
 International Energy Forum
 
 
 IOP
 Innovatief Onderzoeks Programma
 
 
 IP
 Innovatie Platform
 
 
 IP
 Innovatie Programma
of IP-adressen Internet Protocol -adressen
 
 
 IPC
 Innovatie Prestatie Contract
 
 
 IPR
 Investeringspremieregeling
 
 
 IRB
 ICT Respons Board
 
 
 IS
 Internationale Samenwerking
 
 
 ISI
 Information Society Index
 
 
 ISP’s
 Internet Service Providers
 
 
 JI
 Joint Implementation
 
 
 JSF
 Joint Strike Fighter
 
 
 KTO
 Klanttevredenheidsonderzoek
 
 
 KvK
 Kamer van Koophandel
 
 
 LC
 Launching customer
 
 
 LIOF
 Limburgse ontwikkelings-maatschappij
 
 
 LNV
 ministerie van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit
 
 
 MEP
 Milieukwaliteit Electriciteits
Productie
 
 
 MHz
 Megahertz
 
 
 MIA
 Maatschappelijke Innovatie Agenda
 
 
 MJA
 Meerjaren Afspraken
 
 
 MKB
 Midden en Klein Bedrijf
 
 
 MLT
 Middellange termijn-raming
 
 
 MoU
 Memorandum of Understanding
 
 
 MVO
 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
 
 
 NBSO’s
 Netherlands Business Support
Offices
 
 
 NBTC
 Nederlands Bureau voor Toerisme
en Congressen
 
 
 NCO-T
 Nationaal Continuïteitsoverleg
Telecommunicatie
 
 
 NDiV
 Nederland Digitaal in Verbinding
 
 
 NDIV
 Nederland Digitaal in Verbinding
 
 
 NFIA
 Netherlands Foreign Investment
Agency
 
 
 NGN
 Next Generation Netwerken
 
 
 NICC
 Nationale Infrastructuur ter bestrijding
van Cybercrime
 
 
 NICIS
 Kenniscentrum voert het basisprogramma
Grote Steden uit in opdracht van 8 ministeries
 
 
 NIVR
 Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling
en Ruimtevaart
 
 
 NIWO
 Nationale en Internationale Wegvervoer
Organisatie
 
 
 NMA
 Nederlandse MededingingsAutoriteit
 
 
 NOiV
 Nederland Open in Verbinding
 
 
 NSO
 Netherlands Space Office
 
 
 NUP
 Nationaal Uitvoeringsprogramma
dienstverlening en e-Overheid
 
 
 OCNL
 Octrooicentrum Nederland
 
 
 OCW
 Ministerie van Onderwijs Cultuur
en Wetenschappen
 
 
 OD
 Operationeel Doel
 
 
 OECD
 Organisation for Economic Co-operation
and Development
 
 
 OESO
 Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling
 
 
 OM
 Openbaar Ministerie
 
 
 OPTA
 Onafhankelijk Post en Telecommunicatie
Autoriteit
 
 
 P&O
 Personeel & Organisatie
 
 
 PEP
 Prekwalificatie ESA Programma’s
 
 
 PESP
 Programma Economische Samenwerking
Projecten
 
 
 PIANOo
 Professioneel en Innovatief
Aanbesteden, Netwerk voor Overheidsopdrachtgevers
 
 
 PIB
 Programma Internationalisering
Beroepsonderwijs
 
 
 PID
 Regeling Pieken in de Delta
 
 
 PIP
 Polymeren Innovatie Programma
 
 
 PRIMA
 Programma Implementatie ICT Agenda
 
 
 PSB
 Programma Starters op Buitenlandse
Markten
 
 
 PSOM
 Programma Samenwerking Opkomende
Markten
 
 
 PUM
 Programma Uitzending Managers
 
 
 R&D
 Research & Development
 
 
 RFID
 Radio Frequency Identification
 
 
 ROC
 Regionaal Opleidingen Centrum
 
 
 ROM
 Regionaal Ontwiikelingsmaatschappij
 
 
 SAC
 Strategische Advies Commissie
 
 
 SAU
 Strategische Acquisitieunit
 
 
 SBIR
 Small Business Innovation Research
Programma
 
 
 SDE
 Stimuleringsregeling voor Duurzame
Elektriciteitsproductie
 
 
 SENO
 Stichting Economische Samenwerking
Nederland Opkomende markten
 
 
 SER
 Sociaal Economische Raad
 
 
 SER-2
 Tweede Strategic Energy Review
 
 
 SEV
 Structuurschema Elektriciteitsvoorziening
 
 
 SGGV
 Slim geregeld, goed verbonden
 
 
 SIZ
 Subsidieregeling Innovatieve Zeescheepsbouw
 
 
 SKE
 Subsidie- programma KennisExploitatie;
onderdeel van Technoparter
 
 
 LO
 Stichting Leerplan Ontwikkeling
 
 
 S&O
 Speur- & Ontwikkelingswerk
 
 
 SodM
 Staatstoezicht op de Mijnen
 
 
 SRP
 Strategisch Research Programma
 
 
 STT
 Stichting Toekomstbeeld der Techniek
 
 
 STW
 Stichting Technische Wetenschappen
 
 
 SZW
 ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
 
 
 TA-OM
 Technische Assistentieregeling
Opkomende Markten
 
 
 TASK
 Tijdelijk Aanvullende Staatskredietverzekering
 
 
 TDAB
 Terrestrial Digital Audio Broadcasting
frequenties
 
 
 TNO
 Stichting voor Toegepast Natuurkundig
Onderzoek
 
 
 TOP
 Regeling voor Technologische Ontwikkelingskredieten
 
 
 TROS
 Tijdelijke regeling ordersteun
scheepsnieuwbouw
 
 
 TSO’s
 Transmission System Operators
 
 
 TWA
 Technische Wetenschappelijk Attaché
 
 
 UD
 Universele Dienstverlening
 
 
 UIA
 Union of International Associations
 
 
 UNCTAD
 United Nations Conference on
Development and Trade
 
 
 UNWTO
 UN World Tourism Organisation
 
 
 V&W
 Ministerie van Verkeer &
Waterstaat
 
 
 VAE
 Verenigde Arabische Emiraten
 
 
 VKB
 Veiligheid kleine bedrijven
 
 
 VROM
 ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu
 
 
 VS
 Verenigde Staten
 
 
 VWS
 ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
 
 
 WBSO
 Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 WEF
 World Economic Forum
 
 
 WION
 Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse
Netten
 
 
 WIPO
 Wereldorganisatie voor de intellectuele
eigendom
 
 
 WIRA
 Wetsvoorstel Implementatie Rechtsbeschermingsrichtlijnen
Aanbesteden
 
 
 WJZ
 Wetgeving & Juridische Zaken
 
 
 WTO
 World Trade Organisation
 
 
 WVA
 Wet Voorraadvorming Aardolieproducten
 
 
 ZZL
 Zuiderzee Lijn
 
 
 
 
 
 
 
 SenterNovem, EVD en Octrooicentrum Nederland zijn sinds 1 januari 2010
samengevoegd tot Agentschap NL.
 
 
 De overheid staat voor maximaal 50% van dit bedrag garant.
 
 
 Kamerstukken II, 29 515, nr 287;294;310.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 27 406 nr. 127.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 27 879, nr. 19.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 24 095, nr. 251.
 
 
 Kamerstukken II, 2009–2010, 31 412, nr. 16.
 
 
 Kamerstukken II, 2009–2010, 29 023, nr. 73.
 
 
 Zie Voortgangsrapportage ICT-agenda, Kamerstukken II, 2009–2010,
26 643, nr. 146.
 
 
 Kamerstukken II, 2009–2010, 21 501-20, nr. 443)
 
 
 Kamerstukken II, 2009–2010, 21 501-20, nr. 441.
 
 
 Voor meer informatie over de bijdrage van de NMa aan de (operationele)
doelstellingen van EZ wordt verwezen naar het jaarverslag van de NMa. (http://www.nmanet.nl/)
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 924, nr. 7, p. 52.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 27 879, nr. 19.
 
 
 Kamerstukken II, 2006–2007, 30 7800, nr. 51.
 
 
 Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 XIII, nr. 50.
 
 
 zie de Voortgangsrapportage Innovatieprogramma’s 2009, http://www.ez.nl/Actueel
/Kamerbrieven/Kamerbrieven_2009/ November_2009/Voortgangsrapportage_ Innovatieprogramma’s_2009.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 700, nr. 63.
 
 
 CBS, Het Nederlandse ondernemingsklimaat in cijfers 2009.
 
 
 World Economic Forum, World Competitiveness Report 2009.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 29 435, nr. 221.
 
 
 Zie CBS «Het Nederlands ondernemingsklimaat in cijfers 2009»
 
 
 De overheid staat voor maximaal 50% van dit bedrag garant.
 
 
 De borgstellingsregeling wordt uitgevoerd in de regio’s Rotterdam,
Tilburg, Twente, Leeuwarden en omgeving en Flevoland. Daarnaast kunnen niet-uitkeringsgerechtigden
en in aantal gemeenten uitkeringsgerechtigden een microkrediet verkrijgen
via Qredits.
 
 
 EIM «Monitoring van ondernemerschap in de 40 aandachtswijken»
(2009)
 
 
 Kamerstukken II, 2009–2010, 26 485 nr. 71.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009 31 700, nr. 16.
 
 
 Energiekamer, Monitor kleinverbruikersmarkten gas en elektriciteit 2009,
12 november 2009, pag. 51–52.
 
 
 CBS, Webmagazine; Opnieuw forse groei duurzame elektriciteit, 24 februari
2010.
 
 
 Energiekamer, Monitor kleinverbruikersmarkten gas en elektriciteit 2009,
12 november 2009.
 
 
 Kamerstukken II,2008–2009, wetsvoorstel 31 904.
 
 
 Kamerstukken II, 2009–2010, 29 023, nr. 73.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 904, nr. 1–3).
 
 
 Zie bijvoorbeeld W. Nordhaus (2008) «A Question of Balance –
Weighing the options on global warming policies», New Haven CT: Yale
University Press.
 
 
 Raming CPB Nieuwsbrief december 2009. Uitvoer is exclusief energie.
 
 
 Uitspraak College van Beroep voor het Bedrijfsleven van 9-7-2008, nr.
Awb 07/612.
 
 
 Meer informatie in de voortgangsrapportage ICT-agenda: Kamerstukken II,
2009–2010, 26 643, nr. 146.
 
 
 Evaluatie OPTA en inrichting van het toezicht op de markten voor elektronische
communicatie en media, Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123, nr.
47.
 
 
 Elektronische communicatie en media: omroepdistributie en inrichting toezicht,
Kamerstukken II, 24 095/26 643, nr. 235.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 412, nr. 11.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 412, nr. 16.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 24 095, nr. 251.
 
 
 Vergoeding aan baten-lastendiensten voor de kosten van uitvoering van
opdrachten.