Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27686, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

02-05-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27686 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEENAanleiding2. Doel van het wetsvoorstel3. Uitvoering en handhaving4. Financiële aspectenARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I. Wijziging Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigenArtikel II. Wijziging WerkloosheidswetArtikel III. Wijziging Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekeringArtikel IV. Wijziging ZiektewetOnderdelen AOnderdelen BArtikel V. InwerkingtredingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27686Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 686Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen
en enige andere wetten in verband met de invoering van een zelfstandigheidsverklaring
en de uitsluiting van de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen
van de verzekering voor de werknemersverzekeringennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEENAanleidingEen toenemend aantal personen kiest voor het zelfstandig ondernemerschap.
Het aantal startende ondernemers is gestegen van 25 000 in 1987 naar
40 000 in 1997. Tegelijkertijd is binnen het zelfstandig ondernemerschap
sprake van een toenemende diversiteit, bijvoorbeeld in de vorm van franchise-
en deeltijdondernemerschap en zelfstandigen zonder personeel (ZZP-ers). De
toegenomen diversiteit aan arbeidsrelaties en vormen van zelfstandig ondernemerschap
maakt het moeilijker om een scherpe scheidslijn te trekken tussen arbeid die
wordt verricht in het kader van een dienstbetrekking, en werkzaamheden in
de uitoefening van een bedrijf of de zelfstandige uitoefening van een beroep.
Dit heeft tot gevolg dat personen die hun arbeid anders dan als werknemer
willen aanbieden, alsmede hun opdrachtgevers vaak in onzekerheid verkeren
over de beoordeling van hun arbeidsrelatie door het Landelijk instituut sociale
verzekeringen (Lisv) in het kader van de verzekeringsplicht voor de werknemersverzekeringen.
Het Economisch instituut voor het midden- en kleinbedrijf (EIM) schat in dat
maximaal 100 000 ZZP-ers werken in sectoren waarin de afbakening tussen
zelfstandigen en werknemers in de praktijk een probleem vormt. Deze afbakening
vormt onder meer een probleem in de bouwsector, het transport, de zakelijke
en persoonlijke dienstverlening (o.a. interim-managers, organisatieadviseurs,
IT-specialisten), de journalistiek en de paramedische sector.In het kader van het project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit
(MDW) heeft het kabinet een werkgroep onder leiding van prof. dr. L. G. M.
Stevens opgedragen de problematiek rond de afbakening van het zelfstandigenbegrip
te inventariseren, te analyseren en er oplossingen voor aan te dragen. In
haar rapport «Begrip voor ondernemers» concludeert de MDW-werkgroep
Harmonisatie Ondernemers- en Zelfstandigenbegrip (werkgroep HOZ) dat de belangrijkste
problemen ten aanzien van de begrippen ondernemer en werknemer zich voordoen
in de sfeer van de loon- en inkomstenbelasting en in de sfeer
van de sociale verzekeringen. De belastingwetten en de werknemersverzekeringen
kennen hun eigen, niet op elkaar afgestemde begrippen ondernemer, respectievelijk
zelfstandige. Verder bestaan er op uitvoeringsniveau (in casu de belastingdienst
en de uitvoeringsinstellingen) verschillen in de interpretatie en hantering
van deze begrippen. De verschillende rechtsgang tussen belastinggeschillen
en geschillen in de sfeer van de werknemersverzekeringen draagt bij aan een
uiteenlopende interpretatie van de begrippen.Het gebrek aan afstemming van de wettelijke begrippen en van de hantering
daarvan op uitvoeringsniveau leidt in de praktijk tot knelpunten. De werkgroep
HOZ noemt als belangrijkste knelpunten:1. De onzekerheid bij de opdrachtnemer en diens opdrachtgever(s) over
de beoordeling van de arbeidsrelatie door de uitvoeringsinstelling.2. Een verschillende beoordeling van de arbeidsrelatie door de uitvoeringsinstelling
en de belastingdienst.De onzekerheid over het bestaan van verzekeringsplicht, en daarmee van
de verschuldigdheid van premies voor de werknemersverzekeringen, veroorzaakt
extra administratieve lasten bij opdrachtnemers en opdrachtgevers. Het bepalen
van de juridische status – per arbeidsrelatie – kost beiden tijd
en geld. De rechtsonzekerheid leidt verder tot terughoudendheid bij het verstrekken
van opdrachten aan ZZP-ers, met als gevolg een verstoring van de concurrentieverhoudingen
en gemist ondernemerschap.Het kabinet heeft het rapport van de werkgroep HOZ op 16 mei 2000
aan de Tweede Kamer aangeboden en daarbij zijn reactie gegeven op de bevindingen1. De regering onderschrijft de inventarisatie en de analyse
van de problematiek door de werkgroep HOZ. De in het rapport opgenomen aanbevelingen
worden in grote lijnen overgenomen. Om tijdwinst te boeken ten opzichte van
het door de werkgroep voorgestelde tijdpad wil het kabinet twee van de voorgestelde
maatregelen tegelijkertijd ter hand nemen. Dat betreft enerzijds de verplichting
voor het Lisv om vooraf – op verzoek van de (verondersteld) zelfstandige –
beschikkingen af te geven over de verzekeringsplicht op grond van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigen (WAZ) en anderzijds de harmonisatie van het zelfstandigheidsbegrip
in de werknemersverzekeringen en de WAZ. Beide maatregelen zijn in dit wetsvoorstel
opgenomen.De werkgroep HOZ heeft eveneens voorgesteld in de belastingwetgeving een
verplichting voor de belastingdienst op te nemen om op verzoek van belanghebbende
een beschikking te geven over de zelfstandigheid van de aanvrager in fiscale
zin. Een dergelijke verplichting is inmiddels opgenomen in artikel 3.156 van
de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001). Met de in onderhavig wetsvoorstel
opgenomen regeling voor de afgifte van zelfstandigheidsverklaringen, de regeling
van de afgifte van (fiscale) beschikkingen arbeidsrelatie in de Wet IB 2001
en de afstemming van de wettelijke begrippen ondernemer en zelfstandige wordt
een groot deel van de aanbevelingen van de werkgroep HOZ verwezenlijkt. De
resterende aanbevelingen kunnen – na de evaluatie van de voorgestelde
maatregelen – in een volgende fase van het harmonisatieproces worden
gerealiseerd.Het wetsvoorstel voorziet verder in de uitsluiting van de ombudsman en
de substituut-ombudsman van verzekering op grond van de Ziektewet (ZW), de
Werkloosheidswet (WW) en de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO).
Thans zijn zij op grond van twee aparte wettelijke regelingen verzekerd tegen
het risico van arbeidsongeschiktheid en werkloosheid. Een combinatie
van wettelijke regelingen tegen hetzelfde risico wordt onwenselijk geacht.2. Doel van het wetsvoorstelHet onderhavige wetsvoorstel heeft tot doel om ZZP-ers en hun opdrachtgevers
meer rechtszekerheid te bieden over de verzekeringsplicht van hun arbeidsrelaties
op grond van de WAZ en de werknemersverzekeringen. Hiertoe wordt in de WAZ
een verplichting voor het Lisv opgenomen om, op verzoek van de verondersteld
zelfstandige, een beschikking te geven over diens zelfstandigheid. Een positieve
beschikking (zelfstandigheidsverklaring) merkt de aanvrager aan als zelfstandige
in de zin van de WAZ. In de werknemersverzekeringen wordt geregeld dat degene
aan wie een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, gedurende de looptijd
van die beschikking is uitgezonderd van verzekeringsplicht voor arbeid die
hij – anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst – verricht.
De opdrachtgevers van betrokkene zijn als gevolg hiervan gevrijwaard van premieheffing
uit dien hoofde. Voor arbeidsongeschiktheid of werkloosheid ontstaan uit de
arbeid waarvoor een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, bestaat geen
aanspraak op een uitkering op grond van de ZW, WAO of WW. De persoon aan wie
een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, komt bij arbeidsongeschiktheid
wel in aanmerking voor een uitkering op grond van de WAZ.De werknemersverzekeringen bieden op dit moment geen ruimte voor een standpuntbepaling
vooraf over zelfstandigheid. Per individuele arbeidsrelatie wordt aan de hand
van de concrete feiten en omstandigheden vastgesteld of sprake is van werknemerschap,
dan wel van zelfstandigheid. Wel wordt in enkele sectoren al enige tijd geëxperimenteerd
met het vooraf verstrekken van zelfstandigheidsverklaringen. Uit evaluaties
van de experimenten in de audiovisuele en de paramedische sector blijkt dat
de afgifte van zelfstandigheidsverklaringen in een behoefte voorziet.Bij de beoordeling van arbeidsrelaties in het kader van de verzekeringsplicht
voor de werknemersverzekeringen kunnen twee rechtsvragen worden onderscheiden.De eerste rechtsvraag heeft betrekking op het bestaan van een (feitelijke)
dienstbetrekking, als bedoeld in de artikelen 3 van de ZW, WAO en WW. Het
gaat daarbij om arbeid in het kader van een privaatrechtelijke arbeidsovereenkomst
of op grond van een publiekrechtelijke aanstelling. Voor het bestaan van een
dienstbetrekking is van doorslaggevende betekenis of de opdrachtgever de bevoegdheid
heeft om de ZZP-er aanwijzingen en regels te geven voor de wijze waarop hij
de werkzaamheden dient uit te oefenen. De arbeidsrelatie waarin een zodanige
gezagsverhouding tussen partijen voorkomt, is een dienstbetrekking in de zin
van artikel 3 van de werknemersverzekeringen.De tweede rechtsvraag heeft betrekking op arbeidsrelaties die niet voldoen
aan de kenmerken van een feitelijke dienstbetrekking, maar daar maatschappelijk
wel mee kunnen worden vergeleken. Dergelijke arbeidsrelaties worden, indien
zij voldoen aan een aantal voorwaarden, voor de verzekeringsplicht op grond
van de werknemersverzekeringen gelijkgesteld met een dienstbetrekking. Bedoelde
voorwaarden zijn opgenomen in de artikelen 4 en 5 van de werknemersverzekeringen
en in het besluit van 24 december 1986 houdende vaststelling van een
algemene maatregel van bestuur als bedoeld in artikel 5 van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering,
artikel 5 van de Ziektewet en artikel 5 van de Werkloosheidswet (Aanwijzing
van gevallen waarin een arbeidsrelatie als dienstbetrekking wordt beschouwd)
(Stb. 655). Deze arbeidsrelaties worden verder aangeduid als fictieve dienstbetrekkingen.
Arbeid die wordt verricht in de uitoefening van een bedrijf of
de zelfstandige uitoefening van een beroep, is uitgezonderd van verzekeringsplicht
op grond van een fictieve dienstbetrekking. Dergelijke arbeid leidt niet tot
verzekering op grond van de werknemersverzekeringen, maar op grond van de
WAZ.Zowel de feitelijke als de fictieve dienstbetrekking leidt tot een verplichte
verzekering voor de werknemersverzekeringen. Bij beide categorieën dienstbetrekkingen
is de (fictieve) werkgever gehouden over het loon van de werknemer de premies
voor de WW, de WAO en de Ziekenfondswet af te dragen. De rechtszekerheid die
met dit wetsvoorstel wordt geboden, heeft betrekking op de tweede rechtsvraag.
De aanvrager van een zelfstandigheidsverklaring krijgt vooraf uitsluitsel
over de vraag of hij als zelfstandige is uitgezonderd van de verzekeringsplicht
voor de werknemersverzekeringen.De zelfstandigheidsverklaring heeft geen gevolgen voor arbeid die wordt
verricht in het kader van een (feitelijke) dienstbetrekking, als bedoeld in
de artikelen 3 van de ZW, WAO en WW. Het gaat daarbij om arbeid in het kader
van een privaatrechtelijke arbeidsovereenkomst of een publiekrechtelijke aanstelling.
Dergelijke arbeid leidt onverkort van rechtswege tot een verzekering op grond
van de werknemersverzekeringen. De «hybride» ondernemer die –
naast zijn werkzaamheden als zelfstandige – tevens arbeid verricht op
basis van een arbeidsovereenkomst, blijft voor die arbeid derhalve van rechtswege
verzekerd voor de werknemersverzekeringen. Er ontstaat eveneens van rechtswege
een verzekering voor de werknemersverzekeringen indien de persoon aan wie
een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, een arbeidsovereenkomst aangaat.
De zelfstandigheidsverklaring biedt derhalve geen optie om als werknemer buiten
de verplichte werknemersverzekering te opereren.De zelfstandigheid van de aanvrager wordt beoordeeld aan de hand van fiscale
criteria. Indien de belastingdienst verklaart dat de voordelen die de aanvrager
uit zijn arbeidsrelaties geniet of zal gaan genieten worden beschouwd als
winst uit onderneming, wordt betrokkene als zelfstandige aangemerkt. Belangrijke
elementen van het fiscale ondernemerschap, en daarmee van zelfstandigheid
in de zin van de WAZ zijn:• de duurzaamheid van de activiteiten van de onderneming• de mate van afhankelijkheid van één opdrachtgever
(de zelfstandigheid)• de mate waarin debiteuren- en andere ondernemersrisico's worden
gelopen• de vraag of winst het doel van de onderneming is en ook redelijkerwijs
valt te verwachten• de mate waarin in de onderneming is geïnvesteerd.De elementen van het zelfstandigheidsbegrip worden uitgewerkt tot een
set (of enkele sets) van criteria, waaraan de concrete aanvragen worden getoetst.Indien geen zelfstandigheidsverklaring wordt verstrekt, betekent dit overigens
niet dat betrokkene automatisch als werknemer wordt aangemerkt. Indien zijn
arbeidsrelaties niet als feitelijke dienstbetrekking, noch als fictieve dienstbetrekking
zijn aan te merken, leiden zij niet tot verzekeringsplicht voor de werknemersverzekeringen,
ook als geen sprake is van zelfstandigheid. Degene die noch als werknemer,
noch als zelfstandige wordt aangemerkt, wordt in het kader van de sociale
verzekeringen beschouwd als beroepsbeoefenaar in de zin van artikel 5 van
de WAZ. Het verkrijgen van een zelfstandigheidsverklaring is overigens geen
voorwaarde om te worden uitgezonderd van de verzekering voor de werknemersverzekeringen
op grond van fictieve dienstbetrekking. De zelfstandigheidsverklaring geeft
daarover slechts op voorhand duidelijkheid. Degene die arbeid
als zelfstandige verricht, blijft dus ook zonder zelfstandigheidsverklaring
buiten de werknemersverzekeringen.De zelfstandigheidsverklaring geldt in beginsel voor alle arbeidsrelaties
die gedurende de geldigheidsduur van de beschikking worden aangegaan. Wel
dient de aanvrager van de zelfstandigheidsverklaring een omschrijving te geven
van de door hem als zelfstandige te verrichten arbeid. Indien de daadwerkelijk
te verrichten arbeid in betekenende mate afwijkt van de bij de aanvraag omschreven
arbeid, kunnen de betrokkene en zijn opdrachtgevers aan de beschikking geen
rechten ontlenen. Degene die voor zijn arbeid als interim-manager een zelfstandigheidsverklaring
heeft verkregen, kan zich derhalve niet daarop beroepen indien hij andersoortige
werkzaamheden, bijvoorbeeld als journalist, gaat verrichten. Hij kan wel ook
voor de andersoortige arbeid een zelfstandigheidsverklaring aanvragen.Bij de aanvraag geeft de betrokkene aan voor welke duur een zelfstandigheidsverklaring
wordt aangevraagd. Gedurende deze periode is hij in beginsel niet verzekerd
voor de ZW, de WAO en de WW. Tijdens de looptijd van de zelfstandigheidsverklaring
kan uitsluitend bij het tot stand komen van een feitelijke dienstbetrekking
verzekering op grond van deze wetten ontstaan. De zelfstandigheidsverklaring
heeft een maximumduur van twee jaar. Bij regeling van de Minister van Financiën
in overeenstemming met de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal
voor bepaalde categorieën zelfstandigen een kortere maximale geldigheidsduur
worden vastgesteld. In deze regeling wordt in ieder geval een kortere maximumduur
bepaald voor de zelfstandigheidsverklaringen voor personen die bij de aanvraag
nog in de startfase verkeren. Bij startende zelfstandigen is in het algemeen
de onzekerheid over de feitelijke omstandigheden waaronder de arbeid zal worden
verricht, nog zo groot dat de periode waarin de zelfstandigheid wordt aangenomen,
niet te lang mag zijn. De afloopdatum van de zelfstandigheidsverklaring wordt
afgestemd op de beschikking arbeidsrelatie op grond van artikel 3.156 van
de Wet IB 2001.Een verzekering voor de werknemersverzekeringen ontstaat van rechtswege.
Bepalend daarvoor zijn de feitelijke omstandigheden waaronder de arbeid wordt
verricht. Dit wetsvoorstel maakt een beperkte inbreuk op deze systematiek.
Voor arbeidsrelaties die tijdens de geldigheidsduur van de zelfstandigheidsverklaring
worden aangegaan, wordt immers uitgegaan van zelfstandigheid, tenzij sprake
is van een arbeidsovereenkomst. De regering acht deze inbreuk noodzakelijk
vanuit het doel om meer rechtszekerheid voor ZZP-ers en hun opdrachtgevers
te creëren. Van belang is dat de kern van de kring van verzekerden voor
de werknemersverzekeringen, de verzekerden op grond van een feitelijke dienstbetrekking,
door dit wetsvoorstel niet wordt aangetast.3. Uitvoering en handhavingHet Lisv verstrekt, als uitvoerder van de WAZ, de zelfstandigheidsverklaringen.
Een finale bevoegdheid van het Lisv is van belang, nu de zelfstandigheidsverklaring –
onder meer – uitsluiting van fictieve dienstbetrekkingen van de verzekeringsplicht
voor de werknemersverzekeringen tot gevolg heeft. Over de beloning van de
persoon aan wie een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, behoeft het Lisv
geen premies vast te stellen, tenzij betrokkene zijn arbeid verricht op grond
van een arbeidsovereenkomst. Bij arbeidsongeschiktheid of werkloosheid ontstaan
uit de arbeid waarvoor een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, bestaat
geen aanspraak op een uitkering op grond van de werknemersverzekeringen. De zelfstandigheidsverklaring wordt via de belastingdienst aangevraagd,
al dan niet gecombineerd met de aanvraag van een beschikking arbeidsrelatie
op grond van artikel 3.156 van de Wet IB 2001. De aanvrager verstrekt de voor
de beoordeling van zijn zelfstandigheid benodigde gegevens aan de belastingdienst.
De belastingdienst beoordeelt de fiscale status van het inkomen van de aanvrager
op basis van deze gegevens en verklaart aan het Lisv of dat inkomen wordt
aangemerkt als winst uit onderneming, als resultaat uit overige werkzaamheden
of loon uit dienstbetrekking. Indien het inkomen van de aanvrager wordt aangemerkt
als winst uit onderneming verstrekt het Lisv een zelfstandigheidsverklaring.
Wanneer het Lisv vragen heeft over de verklaring omtrent de zelfstandigheid
van de aanvrager, zal hij hierover met de belastingdienst in overleg treden.
In de samenwerkingwerkingsovereenkomst over de uitvoering van de WAZ leggen
het Lisv en de belastingdienst de wederzijdse informatieverstrekking in dit
kader vast.Het oordeel van de belastingdienst over het fiscale ondernemerschap is
uiteindelijk doorslaggevend. Hiermee is verzekerd dat beide uitvoeringsorganen
ten alle tijde tot een zelfde conclusie komen over de zelfstandigheid van
de aanvrager.De zelfstandigheidsverklaring kan niet worden gewijzigd of ingetrokken.
In het wetsvoorstel zoals dat voor advies aan de Raad van State was gezonden,
was nog wel voorzien in een bevoegdheid van het Lisv tot wijziging of intrekking
van de beschikking. De Raad wijst er in zijn advies op dat de praktische betekenis
van de zelfstandigheidsverklaring sterk afneemt indien opdrachtgevers daar
niet volledig op kunnen afgaan. De Raad adviseert daarom de mogelijkheid van
intrekken of herzien achterwege te laten, tenzij een eenvoudig en kosteloos
te raadplegen, dagelijks te actualiseren, register van intrekkings- of herzieningsbesluiten
wordt ingericht. Naar aanleiding van dit advies is besloten om af te zien
van een bevoegdheid van het Lisv om zelfstandigheidsverklaringen te wijzigen
of in te trekken. Daarbij is overwogen dat de mogelijkheid van intrekking
van de zelfstandigheidsverklaring afbreuk aan een van de hoofddoelen van het
wetsvoorstel, het vergroten van de rechtszekerheid. Opdrachtgevers behoren
gedurende de volledige looptijd te kunnen vertrouwen op de geldigheid van
de zelfstandigheidsverklaring.De beschikking arbeidsrelatie op grond van artikel 3 156 van de Wet
IB 2001 kan wel worden gewijzigd of ingetrokken. Indien achteraf wordt vastgesteld
dat degene aan wie een beschikking is afgegeven, werkzaam was in een dienstbetrekking,
is de opdrachtgever (in casu de werkgever) beschermd doordat de loonbelasting
niet bij hem wordt ingevorderd, maar bij de werknemer. Een wijziging of intrekking
van de beschikking arbeidsrelatie heeft geen gevolgen voor de geldigheid van
de zelfstandigheidsverklaring.Tegen een beschikking van het Lisv inzake zelfstandigheid in de zin van
de WAZ, kan de betrokkene bezwaar maken. Indien het Lisv de beschikking ondanks
het bezwaar handhaaft, kan betrokkene in beroep gaan bij de rechtbank en –
eventueel – in hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep. Tegen uitspraken
van de Centrale Raad van Beroep over zelfstandigheid in de zin van de WAZ
kan beroep in cassatie worden ingesteld. De Hoge Raad geeft daarmee het eindoordeel
over zowel het fiscale ondernemersbegrip als over het zelfstandigheidsbegrip
in de sociale verzekeringen.Het Lisv is verzocht een concept voor dit wetsvoorstel op uitvoeringsaspecten
te becommentariëren. Naar aanleiding van het commentaar van het Lisv
is duidelijker aangegeven dat de kwalificatie van het inkomen door de belastingdienst
doorslaggevend is voor het besluit om een zelfstandigheidsverklaring te verstrekken.
Hiermee is tegemoet gekomen aan het bezwaar dat het Lisv genoodzaakt
is om, na de belastingdienst, op eigen gronden een beoordeling uit te voeren.
Verder is voor de duur van de zelfstandigheidsverklaring volledig aangesloten
bij de regeling van de beschikking arbeidsrelatie in artikel 3 156 van
de Wet IB 2001. De regeling van de verkorte maximumtermijn door de Minister
van Financiën, in overeenstemming met de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, wordt – overeenkomstig het commentaar – bekend
gemaakt vóór de inwerkingtreding van deze wet.Naast het uitvoeringstechnisch commentaar presenteert het Lisv –
op beleidsmatige overwegingen – een alternatief voor de in dit wetsvoorstel
opgenomen regeling. In dit alternatief verstrekt niet het Lisv, maar de belastingdienst
de beschikking over zelfstandigheid in de zin van de WAZ en de werknemersverzekeringen.
Deze beschikking leidt gedurende de looptijd tot een volledige uitsluiting
van verzekering voor de werknemersverzekeringen.Het Lisv noemt als voordeel van zijn alternatieve voorstel dat geen discoördinatie
optreedt tussen fiscus en werknemersverzekeringen. Verder zou het alternatief
de beoogde doelstelling van wetsvoorstel, rechtszekerheid met betrekking tot
de verzekeringsplicht van de door opdrachtnemers te verrichten arbeid, beter
realiseren.Naar het oordeel van de regering heeft het voorstel van het Lisv –
ten opzichte van het onderhavige wetsvoorstel – slechts beperkte voordelen,
die niet opwegen tegen de daaraan verbonden nadelen. Ook in het onderhavige
wetsvoorstel is discoördinatie tussen de beoordeling door het Lisv en
de belastingdienst over de zelfstandigheid van de aanvrager uitgesloten. Het
Lisv volgt immers de verklaring van de belastingdienst omtrent de fiscale
status van het inkomen van de aanvrager. De regering acht het daarbij van
belang dat het voor de uitvoering van de werknemersverzekeringen en de WAZ
verantwoordelijke orgaan, het Lisv, betrokken blijft bij de afgifte van beschikkingen
over de verzekeringsplicht voor genoemde sociale verzekeringen.Het wetsvoorstel creëert zekerheid voor de aanvrager en diens opdrachtgevers
over de zelfstandigheid van eerstgenoemde. Het biedt een oplossing voor de
door de werkgroep HOZ geconstateerde problematiek, zonder inbreuk te maken
op de kern van de kring van verzekerden voor de werknemersverzekeringen, de
werknemers in loondienst. De extra zekerheid die het alternatief van het Lisv
biedt, maakt een vergaande inbreuk op het uitgangspunt dat de verzekeringsplicht
wordt ontleend aan de feitelijke omstandigheden van de arbeidsrelatie. Personen
aan wie een zelfstandigheidsverklaring is verstrekt, kunnen volledig buiten
de werknemersverzekeringen opereren. Daarmee kunnen zij hun arbeid goedkoper
aanbieden, ook als werknemer in loondienst. Dit kan ertoe leiden dat op werknemers
druk wordt uitgeoefend om een zelfstandigheidsverklaring te bemachtigen, ook
als van feitelijke zelfstandigheid geen sprake is. Uiteindelijk kunnen hierdoor
risico's ontstaan voor het draagvlak van de werknemersverzekeringen.De regering heeft er bewust voor gekozen de kern van de kring van verzekerden
voor de werknemersverzekeringen, de werknemers in loondienst, niet aan te
tasten. Het wetsvoorstel maakt daarom onderscheid tussen de feitelijke dienstbetrekking
(arbeidsovereenkomst) en de fictieve dienstbetrekking. Een feitelijke dienstbetrekking
leidt onverkort tot verzekering voor de werknemersverzekeringen, ook al is
eerder een zelfstandigheidsverklaring afgegeven.Het alternatief van het Lisv biedt tenslotte geen soelaas voor personen
die soortgelijke werkzaamheden deels als ondernemer verrichten en deels als
werknemer in een dienstbetrekking. De bescherming tegen sociale risico's die
deze «hybride» ondernemers aan de werknemersverzekeringen ontlenen,
valt in dit alternatief weg. Dit is bij uitstek nadelig voor startende ondernemers, die vanwege de behoefte aan inkomenszekerheid hun dienstbetrekking
veelal nog enige tijd aanhouden.Het College van toezicht sociale verzekeringen (Ctsv) stelt in zijn commentaar
op het wetsontwerp dat de voorgestelde koppeling van de verzekeringsplicht
aan het fiscale ondernemersbegrip onbedoeld een keuzemogelijkheid introduceert
voor het al dan niet verzekerd zijn voor de werknemersverzekeringen. Het ruime
ondernemersbegrip zou, volgens het Ctsv, kunnen leiden tot oneigenlijk gebruik
van deze verzekeringen. Het Ctsv wijst er daarbij op dat haar toezichtstaak
niet mede omvat de beoordeling van de arbeidsrelatie door de belastingdienst.
Ook het Lisv stelt in zijn commentaar dat belastingplichtigen kunnen sturen
in de kwalificatie van het inkomen als winst uit onderneming. Door de in dit
wetsvoorstel gekozen structuur is, aldus het Lisv, de kwalificatie van het
inkomen van de belang voor de beoordeling van de verzekeringsplicht voor de
WAZ.Bij de invoering van de WAZ in 1998 is al besloten om degenen die winst
uit onderneming genieten, aan te merken als zelfstandigen op grond van de
WAZ. Daarbij is vastgesteld dat het niet bezwaarlijk is om voor de regeling
van de verzekeringsplicht aan te sluiten bij het fiscale begrippenapparaat.
Een keuzemogelijkheid met betrekking tot het ondernemer-schap, respectievelijk
het werknemerschap, ligt daarin niet besloten. Op de wetstoepassing door de
belastingdienst wordt toegezien door de Staatssecretaris van Financiën.
Dit toezicht omvat mede de taken van de belastingdienst ten behoeve van de
uitvoering van de WAZ. Het besluit van het Lisv op grond van de verklaring
van de belastingdienst, valt onder het toezicht van het Ctsv.4. Financiële aspectenHet wetsvoorstel beoogt geen wijziging aan te brengen in de verhouding
tussen de kring van verzekerden voor de werknemersverzekeringen en die van
de WAZ. Arbeid verricht in het kader van een dienstbetrekking, blijft verzekerd
ingevolge de werknemersverzekeringen. Degene die arbeid als zelfstandige verricht,
is en blijft verzekerd ingevolge de WAZ. Het wetsvoorstel brengt ook geen
wijziging aan in de criteria voor zelfstandigheid in de zin van de WAZ. Wel
zal de mogelijkheid om over de zelfstandigheid van de opdrachtnemer vooraf
duidelijkheid te verkrijgen, opdrachtgevers stimuleren om meer opdrachten
aan ZZP-ers te gunnen. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor ondernemerschap.Ook zal de uitsluiting van personen aan wie een zelfstandigheidsverklaring
is gegeven, van de verzekering op grond van een fictieve dienstbetrekking
enige afname van het aantal verzekerden voor de werknemersverzekeringen tot
gevolg hebben, alsmede een evenredige toename van het aantal verzekerden voor
de WAZ. Op basis van de bestaande gegevens valt niet te becijferen in welke
mate dit wetsvoorstel leidt tot een toename van de premiegrondslag van de
WAZ, respectievelijk een afname van de premieloonsom voor de werknemersverzekeringen.
Gelet op het feit dat het overgrote deel van de verzekerde werknemers werkzaam
is in een (feitelijke) dienstbetrekking, is het effect van dit wetsvoorstel
op het draagvlak van de sociale verzekeringen naar verwachting beperkt.De ontwikkeling van de premiegrondslagen van de sociale verzekeringen
zal worden onderzocht.De verstrekking door het Lisv van beschikkingen over zelfstandigheid,
leidt in eerste instantie tot extra uitvoeringskosten in het kader van de
WAZ. Nu de uitvoeringsinstellingen geen zelfstandig feitenonderzoek behoeven
in te stellen, zullen de kosten per aanvraag relatief gering zijn. Van het
aantal aanvragen is op voorhand geen goede schatting te maken. Het
EIM schat het aantal ZZP-ers werkzaam in sectoren waarin de problematiek van
de afbakening tussen zelfstandigen en werknemers een rol speelt, op maximaal
100 000. Een onbekend deel hiervan zal echter geen behoefte hebben aan
een zelfstandigheidsverklaring omdat zij thans ook al probleemloos als zelfstandige
wordt aangemerkt.De vooraf te verstrekken duidelijkheid over de juridische status van de
arbeidsrelatie zal, in combinatie met de harmonisatie van het zelfstandigheidsbegrip
in de fiscale en de sociale wetgeving en in de uitvoeringspraktijk, naar verwachting
leiden tot een daling van het aantal bezwaaren beroepsprocedures over de verzekeringsplicht
voor de werknemersverzekeringen. De voor deze procedures te maken uitvoeringskosten
zullen in dat geval afnemen. Het is op voorhand niet mogelijk een verantwoorde
raming te maken van het effect dat dit wetsvoorstel per saldo heeft op de
uitvoeringskosten voor de sociale verzekeringen. Dit effect zal worden onderzocht.De regering gaat ervan uit dat het wetsvoorstel een afname van de administratieve
lasten voor burgers en bedrijven tot gevolg heeft. Dit is ook de conclusie
van het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal). De lastendaling
is het gevolg van het tot stand brengen van een eenduidige procedure voor
de beoordeling van zelfstandigheid, waarmee voor een periode van (maximaal)
twee jaar zekerheid over de juridische status kan worden verkregen en van
de afstemming van het zelfstandigheidsbegrip in de sociale verzekeringen op
de fiscale criteria.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I. Wijziging Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigenHet Lisv is gehouden aan de verondersteld zelfstandige, in de zin van
artikel 4 van de WAZ, een beschikking te geven inzake diens status in een
door hem geschetste arbeidssituatie (een zogenaamde zelfstandigheidsverklaring).
Bepalend voor deze status is of het inkomen dat de betrokkene met de bij de
aanvraag aangegeven arbeid zal gaan genieten, wordt aangemerkt als winst uit
onderneming. De belastingdienst, bij wie de aanvraag moet worden ingediend,
geeft het Lisv een verklaring over de fiscale status van dat inkomen.Het Lisv dient de beschikking binnen een redelijke termijn (acht weken)
af te geven. Dit volgt uit artikel 95 van de WAZ.Artikel II. Wijziging WerkloosheidswetArtikel III. Wijziging Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekeringArtikel IV. Wijziging ZiektewetOnderdelen AMet de hierbij voorgestelde wijziging in artikel 4, eerste lid, onderdeel
a, van de WW, WAO en ZW wordt bereikt dat geen sprake is van een dienstbetrekking
op grond van dat onderdeel als sprake is van zelfstandigheid in de zin van
artikel 4 van de WAZ. In artikel 8 van het besluit van 24 december 1986 houdende
vaststelling van een algemene maatregel van bestuur als bedoeld in artikel
5 van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering, artikel 5 van de Ziektewet
en artikel 5 van de Werkloosheidswet (Aanwijzing van gevallen
waarin een arbeidsrelatie als dienstbetrekking wordt beschouwd) (Stb. 655)
zal de zinsnede «in de uitoefening van een bedrijf of in de zelfstandige
uitoefening van een beroep» op overeenkomstige wijze worden vervangen.
Datzelfde geldt voor artikel 4, eerste lid, onderdeel c, van de regeling de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december
1986, nr. SZ/SVW/86/10 693 houdende aanwijzing als werkgever en uitzondering
verzekeringsplicht werknemersverzekeringen (Stcrt. 238).Met de wijziging van artikel 4, tweede lid, van de WW, WAO en ZW wordt
bereikt dat geen sprake is van een dienstbetrekking op grond van artikel 4,
eerste lid, onderdelen a en b, indien de betrokkene beschikt over een geldende
beschikking op grond van het voorgestelde artikel 4a van de WAZ, die inhoudt
dat hij zelfstandige is als bedoeld in artikel 4 van die wet (zelfstandigheidsverklaring).
Dit geldt ook als achteraf blijkt dat betrokkene geen zelfstandige was als
bedoeld in artikel 4 van de WAZ. De beschikking wordt immers niet herzien
of ingetrokken. Voornoemd besluit en voornoemde regeling zullen overeenkomstig
worden aangepast.Onderdelen BOp grond van artikel 3 van de ZW, de WW en de WAO is degene die werkzaam
is in een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke dienstbetrekking verplicht
verzekerd. Op deze regel worden een aantal uitzonderingen gemaakt. Zo wordt
onder andere niet als dienstbetrekking beschouwd de arbeidsrelatie van de
persoon, bedoeld in artikel 2, eerste lid, onderdeel a van de Ambtenarenwet.
Het gaat hierbij om ministers en staatssecretarissen. De reden voor deze uitzondering
is dat deze politieke ambtsdragers een beroep kunnen doen op de Algemene pensioenwet
politieke ambtsdragers (APPA). De APPA biedt een toereikende voorziening tegen
het risico van loonderving wegens werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Omdat
een combinatie van wettelijke regelingen tegen hetzelfde risico onwenselijk
wordt geacht zijn zij uitgesloten van verzekering voor de ZW, de WW en de
WAO. Om dezelfde reden zijn ministers en staatssecretarissen eveneens uitgesloten
van WAZ-verzekering. Dit is geregeld in het Besluit uitbreiding en beperking
kring verzekerden WAZ.De Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman zijn eveneens werkzaam
op grond van een publiekrechtelijke dienstbetrekking en daarmee verzekerd
voor de ZW, de WW en de WAO. In de Wet Nationale ombudsman is echter geregeld
dat de bepalingen van de APPA van overeenkomstige toepassing zijn op de (substituut-)ombudsman.
Voor de toepassing van de APPA wordt de (substituut-)ombudsman gelijkgesteld
met een lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Zonder nadere regeling
is dus ook de (substituut-)ombudsman op grond van twee wettelijke regelingen
verzekerd tegen het risico van langdurige arbeidsongeschiktheid en werkloosheid.
Gezien het uitgangspunt dat een combinatie van wettelijke regelingen tegen
hetzelfde risico onwenselijk wordt geacht, wordt de (substituut-) ombudsman
uitgesloten van verzekering op grond van de ZW, de WW en de WAO. Dit wordt
vormgegeven op dezelfde wijze als dit voor ministers en staatssecretarissen
is gedaan, namelijk door de arbeidsrelatie van de ombudsman niet langer te
beschouwen als dienstbetrekking. Door deze wijziging zal de ombudsman, in
beginsel, tot de doelgroep van de WAZ gaan behoren. Om, eveneens ongewenste,
samenloop met de WAZ te voorkomen zal het Besluit uitbreiding en beperking
kring verzekerden WAZ worden gewijzigd. Artikel V. InwerkingtredingMet uitzondering van de onderdelen B van de artikelen II, III en IV, treedt
deze wet in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen datum. In het
kabinetsstandpunt inzake het rapport van de werkgroep HOZ was uitgegaan van
inwerkingtreding per 1 januari 2001, gelijk met de afgifte van de beschikkingen
arbeidsrelatie door de belastingdienst op grond van artikel 3.156 Wet IB 2001.
Dit is echter niet haalbaar gebleken. De regering is van oordeel dat de periode
waarin wel een beschikking over de fiscale status kan worden verkregen, maar
nog geen beschikking over zelfstandigheid op grond van de WAZ, zo kort mogelijk
dient te zijn. Zij heeft het vaste voornemen deze wet per 1 juli 2001
in werking te laten treden.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J. F. HoogervorstXNoot1Kamerstukken II 1999–2000, 24 036, nr. 161. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27686-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl