Vaststelling van titel 7.17 (verzekering) en titel 7.18 (lijfrente) van het nieuwe Burgerlijk Wetboek; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19529, nr. D

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

27-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

19529 nr. D

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAfdeling 1 Algemene bepalingen4. Afdeling 2 SchadeverzekeringAfdeling 3 Sommenverzekering7. Wijzigingen in het Wetboek van Burgerlijke RechtsvorderingOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State van 20 maart 2000, no.
W03.99.0586/I, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 19529Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
19 529Vaststelling van titel 7.17 (verzekering) en titel 7.18 (lijfrente)
van het nieuwe Burgerlijk WetboekDADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORTHieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 20 maart
2000 en het nader rapport d.d. 5 juni 2000, aangeboden aan de Koningin door
de minister van Justitie. Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 29 november 1999, no. 99.005562,
heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Justitie, bij de Raad
van State ter overweging aanhangig gemaakt de nota van wijziging op het voorstel
van wet tot vaststelling van titel 7.17 (verzekering) en titel 7.18 (lijfrente)
van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, met toelichting.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 29 november
1999, nr 99.005562, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake bovenvermelde nota van wijziging rechtstreeks mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 20 januari 2000, nr. W03.99.0586, bied ik U hierbij
aan.De nota van wijziging strekt ertoe het op 16 mei 1986 bij de Tweede Kamer
der Staten-Generaal ingediende wetsvoorstel 19 529 tot vaststelling van
titel 7.17 (verzekering) en titel 7.18 (lijfrente) van het nieuwe Burgerlijk
Wetboek (BW) aan te passen aan jurisprudentie en literatuur alsmede aan veranderde
inzichten op een aantal punten.In de nota worden onder meer wijzigingen voorgesteld in de regeling van
de mededelingsplicht van de verzekeringnemer alsmede de regeling van het pandrecht
op levensverzekeringen. Tevens wordt een directe actie van de benadeelde bij
schadeverzekering geïntroduceerd en worden de bepalingen over uitwinning
van levensverzekeringen geschrapt en vervangen door een nieuwe regeling in
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (WRv) alsmede aanvullingen van
bepalingen in de Faillissementswet (FW).De Raad van State plaatst bij de voorgestelde wijzigingen de volgende
opmerkingen.Afdeling 1 Algemene bepalingen1a. Voorgesteld wordt om aan lid 4 van artikel 7.17.1.4 toe te voegen
dat de verzekeringnemer of de derde, bedoeld in lid 2 of lid 3, zich er niet
op kan beroepen dat de verzekeraar bepaalde feiten reeds kent of behoort te
kennen indien op een daarop gerichte vraag een onjuist of onvolledig antwoord
is gegeven. In de toelichting bij dit lid wordt erop gewezen dat de verzekeraar
ingevolge lid 6 zich er niet op kan beroepen dat deze vraag niet is beantwoord.
Lid 6 betreft de situatie dat de verzekering is gesloten op grondslag van
een door de verzekeraar opgestelde vragenlijst. Uit lid 4 zelf volgt echter
dat niet beantwoording van een gerichte vraag in deze situatie niet aan de
verzekeringnemer of derde kan worden tegengeworpen. Daarnaast
kan de vraag bedoeld in lid 4 deel uitmaken van de lijst bedoeld in lid 6,
maar hoeft dit niet steeds het geval te zijn. De Raad adviseert in de toelichting
de verhouding tussen de leden 4 en 5 enerzijds en lid 6 anderzijds duidelijker
toe te lichten.b. In de toelichting bij lid 4 van artikel 7.17.1.4 wordt gesteld dat
de verzekeraar er verstandig aan doet om naar feiten te vragen die voor hem
voor het sluiten van de verzekering van belang zijn en waarvan hij weet dat
deze gegevens niet vrijelijk binnen de organisatie mogen circuleren of voor
andere doelen mogen worden gebruikt. Hij voorkomt daarmee dat de verzekeringnemer
of de derde hem tegenwerpt dat hij deze informatie kent of behoort te kennen.
Wanneer deze gegevens niet vrij rond mogen circuleren, zo wordt ook in de
toelichting betoogd, kan niet gesteld worden dat de verzekeraar deze kent
of behoort te kennen en geldt derhalve de mededelingsplicht. In de toelichting
wordt voorts gesteld dat de verzekeringnemer die niet op de hoogte is van
deze beperking in het raadplegen van bestanden niet kan worden tegengeworpen
dat hij deze feiten niet heeft medegedeeld omdat hij niet behoort te begrijpen
dat deze feiten voor de beslissing van de verzekeraar nog van belang zijn.Het is echter de vraag of lid 1 juncto lid 4 wel ruimte biedt voor het
maken van een nadere afweging voor de verzekeringnemer in die zin dat hij
van belang zijnde feiten niet behoeft mee te delen omdat hij mag aannemen
dat zij bij de verzekeraar bekend zijn, terwijl de verzekeraar deze niet kent
of behoort te kennen. De Raad adviseert het artikel aldus aan te passen dat
duidelijk wordt dat een beperking in het raadplegen van de bestanden niet
aan de verzekeringnemer of de derde kan worden tegengeworpen.Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State moge ik, de indeling
van de nummers van het advies volgend, het volgende opmerken.1a. Ingevolge de voorgestelde tweede zin van lid 4 van artikel 7.17.1.4
kan de verzekeringnemer of de derde, bedoeld in lid 2 of lid 3, zich er niet
op beroepen dat de verzekeraar bepaalde feiten reeds kent of behoort te kennen
indien op een daarop gerichte vraag een onjuist of onvolledig antwoord is
gegeven. In de toelichting bij dit lid wordt erop gewezen dat indien de verzekeringnemer
weet dat bepaalde feiten bij de verzekeraar bekend zijn, hij ingevolge lid
6 op een daarop gerichte vraag geen antwoord behoeft te geven. De Raad van
State merkt terecht op dat dit reeds uit lid 4 zelf volgt. Indien de verzekering
is gesloten op grondslag van een door de verzekeraar opgestelde vragenlijst
volgt dit bovendien ook uit lid 6. De toelichting is op dit punt aangepast.b. Gegevens waarover de verzekeraar beschikt, maar die ingevolge regelgeving
met betrekking tot de omgang met persoonsgegevens niet vrijelijk binnen de
organisatie mogen circuleren of voor andere doelen mogen worden gebruikt,
zijn desondanks gegevens die bij de verzekeraar bekend zijn. De opmerking
in de toelichting van het tegendeel komt mij bij nader inzien onjuist voor.
De toelichting is op dit punt aangepast. Dit brengt mee dat een beperking
in het raadplegen van bestanden er niet aan in de weg staat dat gegevens waarover
de verzekeraar reeds beschikt bij de verzekeraar bekend moeten worden geacht,
en dat aldus deze beperking niet aan de verzekeringnemer of een derde kan
worden tegengeworpen.2. In lid 5 van artikel 7.17.1.4 wordt bepaald dat de verzekeringnemer
verplicht is feiten mede te delen omtrent zijn strafrechtelijk verleden of
omtrent dat van derden, voorzover zij zijn voorgevallen binnen de acht jaren
die aan het sluiten van de verzekering vooraf zijn gegaan en voorzover de
verzekeraar omtrent dat verleden uitdrukkelijk een vraag heeft gesteld in
niet voor misverstand vatbare termen.In de toelichting bij artikel 7.17.1.4 is vermeld dat het strafrechtelijk
verleden de persoonlijke levenssfeer van de aanvrager diep kan raken en dat
met het oog hierop de spontane mededelingsplicht is vervallen.Voorts wordt vermeld dat niet duidelijk is voor de verzekeringnemer of
bijvoorbeeld een vrijspraak ook onder het strafrechtelijk verleden valt en
dat om onduidelijkheid te voorkomen door de verzekeraar duidelijk moet worden
aangegeven wat hij wil weten. De vraag doet zich voor hoe ver een verzekeraar mag gaan met het vragen
naar dit verleden. De nu voorgestelde regeling zal in de praktijk ertoe leiden
dat de verzekeraar een zo volledig mogelijke opsomming geeft van de elementen
die tot het strafrechtelijk verleden (kunnen) behoren. De Raad acht het wenselijk
dat de vragen naar het strafrechtelijk verleden zoveel mogelijk worden beperkt.
Niet alle strafrechtelijke gegevens zijn voor een bepaalde verzekering relevant.
De Raad wijst in dit verband ook op artikel 8, eerste lid, onder b, van het
Besluit gevoelige gegevens dat spreekt over het noodzakelijk zijn van de gegevens
en artikel 11 van het voorstel van wet houdende regels van inzake de bescherming
van persoonsgegevens. Ingevolge dit laatste artikel geldt dat gegevens –
ook de gegevens die op grond van artikel 22 zijn uitgezonderd van het verbod
strafrechtelijke gegevens te verwerken – terzake dienend moeten zijn
en niet bovenmatig mogen zijn. Daarbij komt nog dat niet vaststaat wat onder
een strafrechtelijk verleden wordt gevat: over de vraag of een lopende strafzaak
onder strafrechtelijk verleden valt wordt verschillend gedacht.De Raad merkt bovendien op dat een verplichting van de verzekeringnemer
om ook feiten te vermelden die niet tot een strafrechtelijke veroordeling
of tot een schikking hebben geleid, zoals een vrijspraak, een ontslag van
rechtsvervolging of een sepot, dan wel aanhouding wegens verdenking van een
strafbaar feit, zeer bezwarend kunnen zijn omdat zij een negatieve indruk
kunnen wekken ten aanzien van het morele risico van de verzekeringnemer of
de derde zonder dat die indruk juist hoeft te zijn.In de literatuur en ook door de Nederlandse Orde van Advocaten1 is wel verdedigd dat alleen mededelingen dienen te worden
gedaan over strafrechtelijke veroordelingen omdat dit kort gezegd meer duidelijkheid
geeft. In de toelichting is opgemerkt dat deze beperking van strafrechtelijk
verleden geen aanbeveling verdient omdat dit tot gevolg zou hebben dat andere
feiten omtrent het strafrechtelijk verleden die meer dan acht jaar geleden
zijn voorgevallen, wel zouden moeten worden meegedeeld en de verzekeringnemer
zouden kunnen blijven achtervolgen. Dit is geen steekhoudend argument omdat
de bepaling eenvoudig zo geformuleerd kan worden dat alleen omtrent veroordelingen
mededelingen behoeven te worden gedaan.De Raad adviseert om de mededelingsplicht omtrent het strafrechtelijk
verleden van de verzekeringnemer en van de derde te beperken tot strafrechtelijke
veroordeling en artikel 7.17.1.4 in die zin aan te passen2. De Raad adviseert de mededelingsplicht omtrent het strafrechtelijk
verleden te beperken tot strafrechtelijke veroordelingen. Dit betekent dat
ook indien de verzekeraar daar uitdrukkelijk naar vraagt, andere feiten omtrent
het strafrechtelijk verleden – zoals een maatregel, een schikking of
een vrijspraak – niet behoeven te worden medegedeeld. De Raad merkt
op dat niet alle strafrechtelijke gegevens voor een bepaalde verzekering relevant
zijn en dat de verplichting om feiten te vermelden die niet tot een strafrechtelijke
veroordeling of tot een schikking hebben geleid zeer bezwarend kunnen zijn
omdat zij een negatieve indruk kunnen wekken ten aanzien van het morele risico
van de verzekeringnemer of de derde zonder dat die indruk juist hoeft te zijn.Een beperking tot alleen strafrechtelijke veroordelingen kan echter voor
de verzekeraar ook juist een onvolledig beeld geven omtrent het morele risico
van de verzekeringnemer of de derde. Zo kan een verzekeraar bij de acceptatie
van een milieuschadeverzekering voor bedrijven er belang bij hebben te weten
of het bedrijf binnen de acht jaren voorafgaande aan het sluiten van de verzekering
een schikking heeft getroffen ter zake van de overtreding van milieuregels.
Ik voel er daarom niet voor de mededelingsplicht te beperken tot alleen strafrechtelijke
veroordelingen. Met de huidige redactie van lid 5 behoeft naar mijn mening
ook niet gevreesd te worden dat de verzekeraar naar meer strafrechtelijke
gegevens vraagt dan voor een bepaalde verzekering relevant is. De verzekeraar
moet immers te kennen geven welke feiten omtrent het strafrechtelijk verleden
hij ter beoordeling van het morele risico bij de de te sluiten verzekering
relevant vindt. Dit brengt mee dat de verzekeraar moet aangeven in welke strafrechtelijke
feiten hij geïnteresseerd is, en of hij daarbij alleen geïnteresseerd
is in strafrechtelijke veroordelingen, of ook in bijvoorbeeld een schikking
of een maatregel. De toelichting is enigszins aangepast om dit scherper tot
uitdrukking te brengen.De Raad merkt hierover nog op dat de voorgestelde regeling ertoe kan leiden
dat de verzekeraar een zo volledig mogelijke opsomming geeft van de elementen
die tot een strafrechtelijk verleden (kunnen) behoren. Dit is op zichzelf
juist, maar in het huidige recht, alsook naar de oorspronkelijke redactie
van lid 5, kan de verzekeraar volstaan met een algemene vraag naar feiten
omtrent het strafrechtelijk verleden. Indien zich feiten hebben voorgedaan
dient de verzekeringnemer een volledige opsomming te geven, met het risico
dat hij te goeder trouw bepaalde feiten verzwijgt. In die zin is de nieuwe
redactie van lid 5 een duidelijke beperking ten opzichte van het huidige recht
en de oorspronkelijke redactie. Bovendien is mijns inziens aannemelijk dat
tegen een verzekeraar die duidelijk te ver gaat met vragen omtrent het strafrechtelijk
verleden met succes een klacht kan worden ingediend bij de Raad van Toezicht
op het Verzekeringsbedrijf wegens schending van de goede naam van het verzekeringsbedrijf.De opmerking in de toelichting dat een beperking tot strafrechtelijke
veroordelingen geen aanbeveling verdient omdat dit tot gevolg zou hebben dat
andere feiten omtrent het strafrechtelijk verleden die meer dan acht jaar
geleden zijn voorgevallen, wel zouden moeten worden medegedeeld, is geschrapt.
Overigens zij nog opgemerkt dat de Nederlandse Orde van Advocaten weliswaar
in de wet zou willen vastleggen dat alleen strafrechtelijke veroordelingen
moeten worden medegedeeld, maar de Orde wil daarbij de mogelijkheid openlaten
dat een verzekeraar die omtrent het strafrechtelijk verleden meer wil weten,
daar nadrukkelijk naar kan vragen.3. Voorgesteld wordt in artikel 7.17.1.11, lid 5, op te nemen dat het
in lid 2, tweede zin, bepaalde behalve ingeval van een pandrecht op het recht
op uitkering als bedoeld in artikel 229 Boek 3 BW ook toepassing mist in geval
van een voorrecht als bedoeld in artikel 283 Boek 3 BW.De tweede zin houdt een verplichting in van de verzekeraar jegens de tussenpersoon
die een delcrederebeding is aangegaan om van de uitkering aan de verzekeringnemer
ook af te houden en aan hem af te dragen hetgeen de verzekeringnemer nog aan
de tussenpersoon verschuldigd is aan premies en kosten ten aanzien van andere
verzekeringen waarbij dezelfde verzekeringnemer en dezelfde tussenpersoon
betrokken zijn. Volgens de voorgestelde wijziging bevat lid 5 daarop een uitzondering,
indien op het recht op uitkering een voorrecht rust als bedoeld in artikel
283 Boek 3 BW. In de toelichting op artikel 7.17.1.11 wordt aangegeven dat
het recht van de tussenpersoon door deze wijziging sterker wordt. Uit de voorgestelde
wijziging volgt naar mening van de Raad veeleer het tegendeel. Indien een
andere schuldeiser op het verzekerde goed een bevoorrechte vordering heeft
zal dit voorrecht zich op grond van artikel 283 Boek 3 BW ook uitstrekken
over de verzekeringsuitkering met betrekking tot dat goed. De Raad adviseert
de toelichting in de hiervoor vermelde zin aan te passen.3. De Raad merkt terecht op dat door in artikel 7.17.1.11, lid 5, onder
a, ook het voorrecht van artikel 283 Boek 3 BW op te nemen, niet het recht
op afdracht van de tussenpersoon sterker wordt, maar juist het recht van de
schuldeiser die door zaaksvervanging een voorrecht op de uitkering heeft verkregen.
Immers, de verzekeraar is hierdoor niet gehouden van de uitkering waarop het
voorrecht rust de nog openstaande premies ter zake van andere verzekeringen
aan de tussenpersoon af te dragen. De toelichting lijkt evenwel het tegendeel
te suggereren en is op dit punt verduidelijkt.4. Afdeling 2 SchadeverzekeringIn artikel 7.17.2.9c wordt voorgesteld de benadeelde een zogenaamde directe
actie toe te kennen in geval van schade door letsel of dood. De benadeelde
kan rechtstreeks van de verzekeraar betaling vorderen van hetgeen degene die
aansprakelijk is voor de schade van zijn aansprakelijkheidsverzekeraar te
vorderen heeft. De Raad merkt hierover het volgende op.a. In de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen (WAM)1 en in de Jachtwet2 wordt
aan de benadeelde jegens de aansprakelijkheidsverzekeraar een eigen recht
op schadevergoeding toegekend. De benadeelde is dan schuldeiser van de verzekeraar
en aan hem kunnen niet de uit de wet of verzekeringsovereenkomst voortvloeiende
verweren, nietigheden of vervalbedingen worden tegengeworpen. In het voorgestelde
artikel 7.17.2.9c is als uitgangspunt genomen dat de benadeelde alleen rechtstreekse
betaling aan hem kan vorderen van hetgeen de verzekerde van de verzekeraar
te vorderen heeft. Er ontstaat dus geen aparte verbintenis tot
betaling tussen de verzekeraar en de benadeelde. De bescherming van de benadeelde
volgens dit artikel gaat daarom aanmerkelijk minder ver dan die welke onder
de WAM en de Jachtwet wordt gegeven. Als reden hiervoor wordt in de toelichting
opgegeven dat de verzekeraar dan mogelijk tegenover de benadeelde een ruimere
dekking moet bieden dan waartoe hij jegens zijn verzekerde is gehouden.Deze motivering overtuigt niet. De WAM is van toepassing op verkeersongevallen
met motorrijtuigen en heeft dus een groot bereik. Anders dan de WAM is de
voorgestelde directe actie van artikel 7.17.2.9c alleen van toepassing bij
schade door dood of letsel. Zoals in de toelichting wordt vermeld, heeft het
grootste aantal vorderingen betrekking op zaakschade en zuivere vermogensschade.
Door de beperking van het toepassingsgebied wordt de verzekeraar derhalve
bij een groot aantal vorderingen niet met een eigen recht van de benadeelde
op schadevergoeding geconfronteerd. De vraag kan dan ook worden gesteld of
dit, gelet op de ervaringen die met de WAM zijn opgedaan, tot de conclusie
moet leiden dat een eigen recht van de benadeelde jegens de verzekeraars ingeval
van dood of letsel niet zou kunnen worden aanvaard. De Raad beveelt aan de
voorgestelde regeling te heroverwegen.b. Voorts merkt het college op dat ook op een andere wijze de positie
van de benadeelde kan worden verbeterd. Gewezen kan worden op de regeling
in Frankrijk waar de benadeelde een directe actie heeft en aan de benadeelde
niet kunnen worden tegengeworpen verweren die hun oorzaak vinden in na het
schadevoorval voorgevallen feiten. In België heeft de benadeelde een
eigen recht, maar maakt de wet met betrekking tot het inroepen van de verweren
onderscheid. Bij onverplichte verzekering kunnen verweren worden tegengeworpen
wanneer deze hun oorzaak vinden in een feit dat het schadevoorval voorafgaat.De positie van benadeelde kan verbeterd worden door onderscheid te maken
bij het inroepen van verweren. Aan deze mogelijkheid in ons recht is in de
toelichting geen aandacht geschonken. De Raad adviseert de toelichting op
dit punt aan te passen.c. Op grond van lid 1 kan de benadeelde het verzoek tot rechtstreekse
betaling aan hem eerst vorderen wanneer de verzekerde de verwezenlijking van
het risico ingevolge artikel 7.17.1.14 aan de verzekeraar heeft gemeld. In
de toelichting is vermeld dat deze bepaling de verzekerde de mogelijkheid
biedt om buiten de verzekering om de benadeelde schadeloos te stellen, bijvoorbeeld
om het verlies van no-claimkorting te voorkomen, en dat het onwenselijk is
als de benadeelde door rechtstreekse betaling van de verzekeraar te verlangen
dit streven zou kunnen doorkruisen. Dit heeft voor de benadeelde het nadeel
dat hij eerst moet afwachten of er een voor hem bevredigende oplossing komt.
Wanneer partijen onderling niet tot een oplossing komen, zal er voor de benadeelde
niet anders op zitten dan de verzekerde in rechte aan te spreken en zal deze
bij vaststelling van aansprakelijkheid alsnog tot melding overgaan. Het is
de vraag of dan, zoals artikel 7.17.1.14 voorschrijft, de melding zo spoedig
mogelijk plaatsvindt. De verzekeraar zou zich op het standpunt kunnen stellen
dat de verzekerde schadeplichtig is en dit verweer vervolgens tegen de benadeelde
kunnen inroepen. De afhankelijkheid van de benadeelde van de melding door
de verzekeringnemer acht de Raad om vorenstaande redenen ongewenst. De voorgestelde
regeling behoeft op dit punt aan passing.a. De Raad stelt de vraag of, gelet op de ervaringen die met de Wet aansprakelijkheidsverzekering
motorrijtuigen (WAM) zijn opgedaan, een eigen recht van de benadeelde jegens
de verzekeraar in geval van schade door dood of letsel niet zou kunnen worden
aanvaard. Ingevolge de WAM – alsook in de Jachtwet – heeft de
benadeelde een eigen recht op schadevergoeding en aan hem kunnen niet de uit
de wet of verzekeringsovereenkomst voortvloeiende verweren, nietigheden of
vervalbedingen worden tegengeworpen. Ingevolge artikel 7.17.2.9c kan de benadeelde
rechtstreekse betaling aan hem verlangen van hetgeen de verzekerde van de
verzekeraar te vorderen heeft. Er ontstaat dus anders dan in de WAM en de
Jachtwet geen aparte verbintenis tussen de verzekeraar en de benadeelde. De
Raad merkt hierover op dat de bescherming van de benadeelde volgens dit artikel
daarom aanmerkelijk minder ver gaat dan die welke onder deze regelingen wordt
gegeven, en beveelt aan, mede in het licht van het beperkte toepassingsgebied
daarvan, de voorgestelde regeling te heroverwegen.Hierover zij allereerst opgemerkt dat een eigen recht op schadevergoeding
waarbij de benadeelde schuldeiser van de verzekeraar is, op zichzelf de positie
van de benadeelde niet sterker maakt dan die in de voorgestelde regeling.
Indien deze verbintenis immers is afgeleid van die tussen de verzekerde en
de verzekeraar kan de benadeelde, evenals in de voorgestelde regeling, van
de verzekeraar alleen betaling vorderen van hetgeen de verzekeraar aan de
verzekerde verschuldigd is. De positie van de benadeelde ingevolge de WAM
is vooral sterker dan die ingevolge de voorgestelde regeling, doordat aan
hem niet de uit de wet of verzekeringsovereenkomst voortvloeiende verweren,
nietigheden of vervalbedingen kunnen worden tegengeworpen. Hierover zij opgemerkt
dat door de WAM en de Jachtwet vanuit het oogpunt van het daarbij gemoeide
zwaarwegende belang van slachtofferbescherming, het sluiten van een aansprakelijkheidsverzekering
verplicht is gesteld. Dat belang rechtvaardigt ook dat aan de benadeelde niet
de verweren, nietigheden en vervalbedingen kunnen worden tegengeworpen, die
aan de verzekerde kunnen worden tegengeworpen, omdat anders niet altijd gegarandeerd
is dat de benadeelde daadwerkelijk zijn schade vergoed krijgt. De voorgestelde
regeling heeft evenwel betrekking op terreinen waar de wetgever het niet noodzakelijk
heeft gevonden om het sluiten van een aansprakelijkheidsverzekering verplicht
te stellen. De benadeelde kan derhalve evenzogoed een veroorzaker aantreffen
die geen aansprakelijkheidsverzekering heeft gesloten. Daarbij past het niet
dat indien er wel een dergelijke verzekering is gesloten de positie van de
benadeelde ten koste van de verzekeraar verdergaand beschermd wordt. Dit zou
immers neerkomen op een wettelijke verplichting om dekking te verlenen waar
deze in het concrete geval op grond van de verzekeringsovereenkomst ontbreekt.
De voorgestelde regeling wil de positie van de benadeelde alleen versterken
door te bewerkstelligen dat indien er een verzekering is gesloten die dekking
biedt, de verzekeringspenningen bij de benadeelde terechtkomen. De gekozen
constructie, waarbij de benadeelde betaling kan verlangen van hetgeen de verzekerde
van de verzekeraar te vorderen heeft, brengt dit tot uitdrukking en verdient
daarom de voorkeur.b. De Raad merkt voorts op dat de positie van de benadeelde kan worden
verbeterd doordat – net als in Frankrijk en België – aan
hem niet kunnen worden tegengeworpen de verweren die hun oorzaak vinden in
na het schadevoorval voorgevallen feiten. Om de redenen die hierboven onder
a. zijn genoemd is het in de voorgestelde regeling mogelijk alle verweren
die aan de verzekerde kunnen worden tegengeworpen ook aan de benadeelde tegen
te werpen, ongeacht of deze hun oorzaak vinden in feiten die voor of na het
schadevoorval zijn voorgevallen. Zoals de Raad adviseert is hieraan in de
toelichting aandacht geschonken.c. De benadeelde kan in de voorgestelde regeling alleen rechtstreeke betaling
verlangen wanneer de verzekerde ingevolge artikel 7.17.1.14 aan de verzekeraar
de verwezenlijking van het risico heeft gemeld. Dit heeft volgens de Raad
voor de benadeelde het nadeel dat wanneer partijen onderling niet tot een
oplossing komen, voor de benadeelde er niet anders op zit dan de verzekerde
in rechte aan te spreken en dat de laatste pas bij vaststelling van diens
aansprakelijkheid tot melding zal overgaan. De verzekeraar zou zich dan op
het standpunt kunnen stellen dat omdat de melding zo laat plaatsvindt, de
verzekerde schadeplichtig is, en zou dit verweer vervolgens aan de benadeelde
kunnen tegenwerpen. De Raad meent dat om die reden de regeling aanpassing
behoeft.Zoals in de toelichting is vermeld wordt met het vereiste van melding
beoogd de verzekerde de mogelijkheid te laten om buiten de verzekering om
de benadeelde schadeloos te stellen. Dit kan voor de verzekerde van belang
zijn om het verlies van een no-claimkorting te voorkomen. Voorts kan dit voor
de verzekerde van belang zijn omdat hij gezien een ongunstig schadeverloop
in het verleden vreest dat de verzekeraar de verzekering zal opzeggen. Ten
slotte is het vereiste van melding van belang om te voorkomen dat anderen
dan de benadeelden wier schade door de verzekerde zijn gemeld zich tot een
verzekeraar wenden stellende dat zij schade hebben geleden waarvoor een verzekerde
bij deze verzekeraar aansprakelijk is. Met het vereiste van melding wordt
aldus bereikt dat alleen die benadeelden die mogelijk een serieuze vordering
op de verzekerde hebben om betaling van hun schade door de verzekeraar zullen
verzoeken.Deze belangen doen mij er de voorkeur aan geven het vereiste van melding
in de voorgestelde regeling te behouden. Dit ook na afweging tegen het bezwaar
dat door de Raad is geschetst, omdat dit bezwaar zich naar mijn mening in
de praktijk niet snel zal voordoen. Juist het door de Raad genoemde feit dat
de verzekerde bij te late melding mogelijk zelf schadeplichtig is –
of wellicht zijn recht op uitkering geheel verspeelt – is voor de verzekerde
een belangrijke prikkel om spoedig tot melding over te gaan. Het lijkt mij
weinig aannemelijk dat de gemiddelde verzekerde die de aansprakelijkheid betwist
om die reden – zelfs gedurende een procedure – afziet van melding,
omdat hij indien hij toch aansprakelijk blijkt te zijn het gevaar loopt de
schade geheel of voor een gedeelte uit eigen vermogen te moeten vergoeden.
In de door de Raad geschetste casus dat de benadeelde de verzekerde in rechte
aanspreekt is nog een extra prikkel om tot melding over te gaan het feit dat
in dat geval de verzekeraar het verweer en de daarmee gemoeide kosten op zich
neemt.Afdeling 3 Sommenverzekering5a. In artikel 7.17.3.6c, lid 2, is bepaald dat in geval een pandrecht
rust op een recht op uitkering voor de toepassing van de artikelen 246 en
253 Boek 3 BW en artikel 490b WRv de hoofdgerechtigde voor de pandgever in
de plaats treedt. De term hoofdgerechtigde vervangt het in het wetsvoorstel
in deze bepaling opgenomen begrip begunstigde. In de toelichting is met betrekking
tot deze vervanging gesteld dat het niet juist zou zijn wanneer een eventueel
surplus zou moeten worden uitgekeerd aan de begunstigde die zijn aanwijzing
nog niet heeft aanvaard. Uit de tweede zin van lid 2 en ook uit overige bepalingen
volgt echter dat een hoofdgerechtigde zijn aanwijzing nog niet aanvaard behoeft
te hebben. De motivering voor het gebruik van het begrip hoofdgerechtigde
is derhalve niet begrijpelijk. Het college adviseert het begrip van een deugdelijke
motivering te voorzien dan wel de wijziging achterwege te laten.b. In lid 2, tweede volzin, is opgenomen dat wanneer een als hoofdgerechtigde
aangewezen derde zijn aanwijzing nog niet heeft aanvaard, de pandhouder de
derde daartoe voorzover nodig in de gelegenheid stelt. Het is niet duidelijk
waar de term «voorzover nodig» op ziet. Aanbevolen wordt deze
term toe te lichten.Het lijkt voorts wenselijk dat voor deze aanvaarding een termijn wordt
gesteld, zodat de pandhouder na verloop van een bepaalde termijn bekend is
of hij aan de derde het surplus kan uitkeren. Ook voor het bepaalde in het
derde lid waarin is opgenomen dat de pandhouder het surplus eveneens kan uitkeren
aan de verzekeraar die het verschuldigd is aan de hoofdgerechtigde, dient
zekerheid te bestaan over de aanvaarding. De Raad beveelt aan tot het opnemen
van een termijn over te gaan.5a. Met de term «begunstigde» wordt in afdeling 3 gedoeld
op degene die tot het ontvangen van een uitkering is aangewezen (artikel 7.17.3.2).
Voor deze hoedanigheid is niet vereist dat de aanwijzing reeds is aanvaard.
Met de term «hoofdgerechtigde», die in het wetsvoorstel niet wordt
omschreven, wordt gedoeld op degene die in goederenrechtelijke zin gerechtigd
is tot het recht op uitkering waarop een beperkt recht (in het geval van artikel
7.17.3.6c een pandrecht) rust. Omdat de begunstigde zijn recht op uitkering
eerst verkrijgt door aanvaarding van zijn aanwijzing (vergelijk artikel 7.17.3.6a
lid 1, eerste zin), geldt ook bij een aanwijzing als hoofdgerechtigde dat
de aangewezene eerst door aanvaarding daadwerkelijk de hoedanigheid van hoofdgerechtigde
verwerft. Het is om die reden dat ingevolge de eerste zin van artikel 7.17.3.6c
lid 2 het eventuele surplus dient te worden afgedragen aan de hoofdgerechtigde
en niet aan de begunstigde. Uit het gebruik van de term «hoofdgerechtigde»
vloeit voort dat niet behoeft te worden afgedragen aan de – als hoofdgerechtigde
aangewezen – begunstigde die zijn aanwijzing nog niet heeft aanvaard.Heeft een als hoofdgerechtigde aangewezen derde zijn aanwijzing nog niet
aanvaard, en is de derde derhalve nog niet daadwerkelijk hoofdgerechtigde
geworden, dan kan het surplus eerst aan hem worden afgedragen als hij zijn
aanwijzing alsnog heeft aanvaard. De tweede zin van artikel 7.17.3.6c lid
2 houdt hieromtrent een voorziening in. Uit deze zin vloeit niet voort, evenmin als uit andere bepalingen, dat een hoofdgerechtigde – die derhalve
moet worden onderscheiden van een als hoofdgerechtigde aangewezen derde –
zijn aanwijzing nog niet aanvaard hoeft te hebben.De toelichting is naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad verduidelijkt.b. Door de woorden «voor zover nodig» werd tot uitdrukking
gebracht dat de pandhouder degene die als hoofdgerechtigde is aangewezen slechts
gelegenheid tot aanvaarding moet bieden, wanneer hij niet kiest voor het in
lid 3 geboden alternatief van afdracht aan de verzekeraar. Omdat in de woorden
aldus een onwenselijke verwijzing besloten ligt naar een latere bepaling (aanwijzing
voor de regelgeving nr. 78, onder 2), zijn zij weggelaten. De verhouding tussen
lid 2 en lid 3 is in verband daarmee verduidelijkt door lid 3 te doen aanvangen
met «In afwijking van lid 2...».De Raad acht het wenselijk dat voor aanvaarding door degene die als hoofdgerechtigde
is aangewezen, een termijn wordt gesteld. Om te bereiken dat de pandhouder
na verloop van zekere tijd weet of hij het surplus aan die persoon kan afdragen,
is een wettelijke termijn niet nodig. Wanneer de pandhouder de betrokkene
in de gelegenheid stelt om zijn aanwijzing te aanvaarden, staat het hem vrij
om daarbij aan te geven binnen welke een termijn hij daarover duidelijkheid
zou willen hebben. Aanvaardt de betrokkene binnen de genoemde termijn en is
hij derhalve hoofdgerechtigde geworden, dan kan de pandgever het surplus aan
hem afdragen. Aanvaardt de betrokkene niet binnen de genoemde termijn, dan
kan de pandhouder handelen overeenkomstig lid 3 en het surplus aan de verzekeraar
afdragen. Zekerheid omtrent de aanvaarding is voor die laatste mogelijkheid
overigens niet vereist: de pandhouder kan ook direct kiezen voor afdracht
aan de verzekeraar. De verzekeraar zal het surplus afdragen aan de hoofdgerechtigde.
Is er nog geen hoofdgerechtigde, omdat de als zodanig aangewezen derde zijn
aanwijzing nog niet heeft aanvaard, dan zal de verzekeraar de derde –
zoals bij iedere uitkering waarvoor de begunstiging nog niet is aanvaard –
in de gelegenheid stellen tot aanvaarding. Zolang onzeker is of de derde zijn
aanwijzing zal aanvaarden, houdt de verzekeraar het geld onder zich. Het opnemen
van een wettelijke termijn acht ik derhalve niet nodig.6. Ingevolge artikel 7.17.3.20, lid 1, dient de pandhouder die de verzekering
wil doen afkopen zijn voornemen daartoe ten minste vier weken tevoren bij
aangetekende brief of deurwaardersexploit aan de verzekeringnemer mee te delen.In de toelichting op dit artikel wordt gesteld dat, nu de mededeling van
het voornemen tot verkoop niet bij exploit hoeft te geschieden, ervan is afgezien
om, zoals in artikel 479n, tweede lid, WRv aan het ontbreken van de mededeling
de sanctie van nietigheid te verbinden. Deze motivering is, althans zonder
nadere verduidelijking, niet te begrijpen. Het feit dat de mededeling ook
bij aangetekende brief kan geschieden kan naar mening van de Raad geen reden
zijn om in artikel 7.17.3.20 nietigheid als sanctie te laten vallen.Het college adviseert deze bepaling alsnog van een dragende motivering
te voorzien.6. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is in artikel 7.17.3.20
lid 2 alsnog tot uitdrukking gebracht dat de pandhouder de verzekering slechts
kan doen afkopen wanneer hij bij de mededeling van zijn voornemen van afkoop
de verzekeringnemer tevens wijst op diens eventuele bevoegdheid om de verzekering
binnen vier weken te belenen ter voldoening van het gaan aan de pandhouder
verschuldigd is. In de gekozen redactie is de vermelding voorwaarde voor het
kunnen uitoefenen van het afkooprecht door de pandhouder. Daarbij is het niet
nodig om uit te gaan van nietigheid van het exploit of de aangetekende brief,
bedoeld in lid 1, zodat de vraag of een aangetekende brief nietig kan zijn,
niet beantwoord hoeft te worden. De toelichting is in verband hiermee aangepast.7. Wijzigingen in het Wetboek van Burgerlijke RechtsvorderingIn artikel 479r is opgenomen dat indien de begunstiging na de beslaglegging
onherroepelijk wordt, deze na de beslaglegging niet aan de executant kan worden
tegengeworpen. In de artikelen 22a en 295a FW is een vergelijkbare bepaling
opgenomen met betrekking tot het niet kunnen tegenwerpen van de begunstiging
aan de boedel. In de toelichting bij artikel 7.3.20 is gesteld dat, daar de
beslaglegger, de curator en de bewindvoerder niet de mogelijkheid hebben om
voor of direct bij aanvang van het beslag, het faillissement of de schuldsaneringsregeling
de begunstiging te wijzigen, voor deze personen de mogelijkheid wordt geschapen
om de begunstiging nog te wijzigen wanneer die na aanvang van het beslag,
het faillissement of de schuldsanering onherroepelijk wordt.De Raad merkt op dat geen termijn wordt genoemd waarbinnen gebruik moet
worden gemaakt van de bevoegdheid de begunstiging te wijzigen. Met het Verbond
van Verzekeraars1 is de Raad van oordeel dat dit
rechtsonzekerheid meebrengt voor de begunstigde. In de toelichting bij artikel
479r is vermeld dat de begunstigde altijd in kort geding op grond van artikel
479p een verbod kan vragen en zo duidelijkheid kan krijgen. Dit heeft het
bezwaar dat de begunstigde gedwongen wordt een procedure te starten. Daarom
verdient het naar de mening van de Raad de voorkeur een termijn op te nemen
waarbinnen na het onherroepelijk worden van de begunstiging door de executant
actie moet worden ondernomen. Eenzelfde termijn zou dienen te worden opgenomen
in het voorgestelde vierde lid van de artikelen 21a en 295a FW. De Raad adviseert
het wetsvoorstel in voornoemde zin aan te passen.De omstandigheid dat de beslaglegger, de curator of de bewindvoerder niet
door de wet gedwongen wordt zich binnen zekere termijn uit te spreken over
het uitoefenen van het recht om tot wijziging van de begunstiging over te
gaan, leidt naar het oordeel van de Raad tot rechtsonzekerheid voor de begunstigde.
Het opnemen van een wettelijke termijn zou die onzekerheid inderdaad voorkomen.
Een wettelijke termijn heeft echter als nadeel dat deze de verhoudingen tussen
de diverse betrokkenen in alle gevallen op scherp zet, ook als de afwikkeling
van de verzekering voor betrokkenen nog niet dringend. is. Het is bijvoorbeeld
goed mogelijk dat de beslaglegger met de verzekeringnemer nog in onderhandeling
is over een minnelijke regeling op het moment dat voor hem de termijn voor
het uitoefenen van zijn rechten ten einde loopt. Het is zeker in zo'n geval
onwenselijk dat partijen genoopt worden tot het voeren van procedures.Wel ben ik met de Raad van oordeel dat het minder wenselijk is dat de
wet het aan de begunstigde overlaat om in voorkomende gevallen in kort geding
een verbod van verdere uitwinning te vorderen, waarmee het procesinitiatief
bij een ander ligt dan de beslaglegger. In plaats van het opnemen van een
wettelijke termijn voor de beslaglegger, kan dit echter ook worden voorkomen
door aan de begunstigde de mogelijkheid te bieden om aan de beslaglegger een
termijn te stellen voor het nemen van stappen tot verdere uitwinning. Laat
de beslaglegger een gestelde termijn ongebruikt verstrijken, dan vervalt de
mogelijkheid van verdere uitwinning. Een dergelijke regeling, die het procesinitiatief
bij de executant legt en de verhoudingen niet nodeloos op scherp zet, is verwerkt
in de artikelen 479p, eerste lid, derde volzin en 479r, derde lid, Rv. Voor
het geval van faillissement en toepassing van de schuldsaneringsregeling kan
worden volstaan met een regeling volgens welke ook de begunstigde de mogelijkheid
heeft bij de rechter-commissaris verzoeken te doen als bedoeld in de artikelen
69 en 317 Fw. Wenst de begunstigde duidelijkheid over zijn positie, dan kan
hij zo op eenvoudige en goedkope wijze bereiken dat de curator of bewindvoerder
een beslissing dient te nemen over verdere uitwinning. Ook hier zal het overigens
voor de hand liggen dat de begunstigde daarvoor eerst de curator of bewindvoerder
zelf benadert en pas als dat niet tijdig de gewenste duidelijkheid oplevert
een verzoek doet aan de rechter-commissaris. In de nota van wijziging is de
bevoegdheid van de begunstigde tot het doen van verzoeken aan de rechter-commissaris
tot uitdrukking gebracht doordat de artikelen 69 en 317 Fw ten aanzien van
de begunstigde van overeenkomstige toepassing zijn verklaard in artikel 22a,
vierde lid, Fw en in artikel 295a, vierde lid, Fw.8. Voor redactionele kanttekeningen verwijst het college naar de bij het
advies behorende bijlage.8. Aan de redactionele kanttekeningen van de Raad is aandacht besteed.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om nog enige wijzigingen aan te brengen in artikel 7.17.1.15 lid 3 en artikel 7.17.2.9c leden 3 en 4. In de
toelichting is daarvan rekenschap gegeven.De Raad van State geeft in overweging de nota van wijziging aan de Tweede
Kamer der Staten-Generaal te zenden, nadat met het vorenstaande rekening zal
zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkIk moge U verzoeken in te stemmen met toezending van de gewijzigde nota
van wijziging en de gewijzigde toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.De Minister van Justitie,A. H. Korthals Bijlage bij het advies van de Raad van State van 20 maart 2000, no.
W03.99.0586/I, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.– In artikel 7.17.2.5b het woord «daarmee» omwille van
de duidelijkheid vervangen door: met dit overlijden.– In artikel 7.17.2.25 de redactionele wijziging van de tweede zin
van lid 3 laten vervallen omdat deze de duidelijkheid niet ten goede komt.– In artikel 7.17.3.6a, lid 3, «de derde begunstigde»
vervangen door: de begunstigde derde.– De toevoeging aan artikel 7.17.2.18, lid 1, redactioneel zoveel
mogelijk afstemmen op artikel 7.17.1.14, lid 1.– In artikel 479ka van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
met betrekking tot het begrip sommenverzekering verwijzen naar artikel 7.17.3.1.– In de artikelen 479l en 22a van de Faillissementswet (FW) met
betrekking tot het begrip levensverzekering, in plaats van naar de Wet toezicht
verzekeringsbedrijf, verwijzen naar artikel 7.17.3.9.– In artikel 295a, vierde lid, FW gelet op de formulering van artikel
296 FW, de zinsnede «na het van toepassing verklaren van de schuldsaneringsregeling»,
vervangen door: na de uitspraak tot toepassing van de schuldsaneringsregeling.– Daar de toelichting op een aantal plaatsten onduidelijk en minder
toegankelijk is (bijvoorbeeld bij de artikelen 7.17.1.6, onder 2, en 7.17.3.4a)
deze, gelet ook op het complexe karakter van met name afdeling 3 van het wetsvoorstel,
zo eenvoudig en helder mogelijk houden.XNoot1Advies van de commissie verzekeringsrecht van de Nederlandse Orde van
Advocaten met betrekking tot titel 7.17 BW van 16 juli 1999.XNoot1Artikelen 6 juncto 11 WAM.XNoot2Artikel 12b.XNoot1Advies Verbond van Verzekeraars over de conceptnota van wijziging met
betrekking tot afdeling 3 van titel 7.17 van 22 juli 1999. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19529-D.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl