Wet veiligheidsregio's; Nota naar aanleiding van het nader verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31117, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

22-12-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31117 nr. 9

15-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1 Algemeen1.1 Samenwerking op regionaal niveau1.4 De regioindeling1.5 Vorm en gebruik van regelgeving3 Bestuur3.1 Gemeenschappelijke regeling3.2 Inrichting veiligheidsregioAlgemeenBenoeming van een voorzitter3.3 Politiebestel en veiligheidsregio3.5 Veiligheidsregio en provincieBovenlokaal gezagToezicht in de koude faseAanwijzingsbevoegdheid in warme faseBestuurlijke afwikkeling na de uitoefening van bovenlokaal
gezagVerantwoordingsplichtDe rol van de provincie4 Planvorming en adviseringBeleidsplanOntwikkeling van pro-actie en preventie5 Organisatie brandweer en GHOR5.1 BrandweerOverige kwaliteitseisenRampenbestrijding en crisisbeheersingOngevalsbestrijding gevaarlijke stoffen (OGS)Afspraken GHOR en zorgaanbiedersOverige onderwerpenFinanciële consequentiesNetcentrisch informatiemanagementBezetting van de hoofdstructuurOngevalbestrijding gevaarlijke stoffenBrief van het VeiligheidsberaadRegionalisering van de brandweerVrijwilligers5.2 GHORMeldkamer6 Sturing door de rijksoverheid7 SamenwerkingSamenwerking met crisispartnersInternationale samenwerking8 Optreden in de responsfase10 Financiële bepalingen11 Toezicht13 Invoering en overgangsrechtOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31117Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 180 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 117Bepalingen over de brandweerzorg, de rampenbestrijding, de crisisbeheersing
en de geneeskundige hulpverlening (Wet veiligheidsregio’s)nr. 9NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAGOntvangen 15 december 20081 AlgemeenMet belangstelling heb ik kennisgenomen van het nader verslag van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.De leden van de CDA-fractie geven aan met gemengde gevoelens kennis te
hebben genomen van de nota naar aanleiding van het verslag. Volgens hen is
daarin sprake van een consequente, rechtlijnige redenering, waarbij op geen
enkel punt een poging is gedaan om in de Kamer tot een brede meerderheid te
komen. Zij menen dat met deze beantwoording van de vragen van de Kamer nog
geen brede meerderheid voor het wetsvoorstel is verkregen, terwijl juist het
wetsvoorstel, dat gezien de vele reacties vanuit gemeenten nog niet op een
breed draagvlak in de gemeenten kan rekenen, in ieder geval in het parlement
een zo groot mogelijke meerderheid nodig heeft. Deze leden vertrouwen op een
open gedachtewisseling om alsnog tot een brede meerderheid voor dit wetsvoorstel
in het parlement te komen.De leden van de PvdA-fractie spreken hun dank uit voor de beantwoording
van de vragen van de Kamer in de nota naar aanleiding van het verslag. Zijn
onderschrijven het belang van een slagvaardige organisatie van de bestrijding
van rampen en calamiteiten, die met het wetsvoorstel wordt beoogd. Zij geven
aan over de positie van de commissaris van de Koningin, de positie van de
brandweervrijwilligers en de kwaliteitseisen in het Besluit veiligheidsregio’s
nadere vragen te stellen.De leden van de SP-fractie geven aan met interesse kennis te hebben genomen
van de uitgebreide, maar weinig compacte beantwoording van de vragen van de
Kamer in de nota naar aanleiding van het verslag.De leden van de VVD-fractie spreken hun dank uit voor de uitgebreide beantwoording
van de vragen in de nota naar aanleiding van het verslag. Zij geven aan dat
een verdergaande inhoudelijke en organisatorische integratie ten aanzien van
de rampenbestrijding en crisisbeheersing van groot belang is voor de veiligheid
op lokaal, regionaal en nationaal niveau. Zij geven aan dat het wetsvoorstel
daartoe een kader biedt, maar ook vragen open laat liggen. Zij
geven aan nog een aantal kritische vragen voor te leggen.De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met weinig enthousiasme
kennis genomen van de beantwoording van de vragen in de nota naar aanleiding
van het verslag.Ik heb de uitdrukkelijke ambitie dat dit wetsvoorstel met ruim voldoende
draagvlak door het parlement wordt aanvaard.In het navolgende ga ik in op de door u in het nader verslag gestelde
vragen. Ik zal bij onderlinge samenhang tussen de verschillende vragen, de
antwoorden zo veel mogelijk bundelen. Daaraan voorafgaand wil ik met u delen
waarom ik het zo belangrijk vind, dat voorliggend wetsvoorstel op korte termijn
wordt ingevoerd.Ik hecht er zeer aan om te benadrukken dat een goede organisatie van de
rampenbestrijding en crisisbeheersing op regionaal niveau noodzakelijk is.
Dit wetsvoorstel biedt de basis om de rampenbestrijding en crisisbeheersing
te verbeteren: een heldere bestuurlijke organisatie op regionaal niveau, een
duidelijk gepositioneerd eenhoofdig bovenlokaal gezag en stevig gepositioneerde
regionale brandweer- en GHOR-organisaties. Met deze wettelijke verankering
wordt tegemoet gekomen aan de behoeften van het bestuur en de professionele
uitvoeringsorganisaties en kan worden gewerkt aan een stevige veiligheidsorganisatie.
Pas nadat de kwaliteit op basis van dit wetsvoorstel is verbeterd, komen mijns
inziens eventuele vervolgstappen in de ontwikkeling van de veiligheidsregio’s
en/of verbreding van taken aan de orde.Voor de daadwerkelijke verbetering van de rampenbestrijding en crisisbeheersing
is ook draagvlak van gemeentelijke en provinciale overheden noodzakelijk.
Bestuurlijk draagvlak is voor een deel gebleken met het afsluiten van convenanten
met 19 veiligheidsregio’s over onder andere het voldoen aan de basisvereisten
crisismanagement, die ook onderdeel zijn van het concept-Besluit Veiligheidsregio’s
(zie ook paragraaf 5.1).Een andere belangrijke ontwikkeling betreft het bestuurlijk overleg met
de voorzitters van de VNG, het IPO en het Veiligheidsberaad over de concrete
invulling van de rol van de commissaris van de Koningin ten opzichte van de
veiligheidsregio. Afgesproken is daarbij dat de rol van de commissaris van
de Koningin bij het toezicht op de veiligheidsregio’s duidelijker wordt
gemarkeerd en dat de bevoegdheid tot het geven van aanwijzingen aan de voorzitter
van de veiligheidsregio ter zake diens optreden tijdens de warme fase nader
wordt ingevuld. In hoofdstuk 3 ga ik verder in op de resultaten van dat overleg
en geef ik aan tot welke wijzigingen van het wetsvoorstel dit overleg heeft
geleid.Op basis van het in het veld verkregen draagvlak vertrouw ik op een voortvarende
behandeling van het wetsvoorstel in het parlement zodat dit zo snel als mogelijk
in werking kan treden.1.1 Samenwerking op regionaal niveauDe leden van de VVD-fractie vragen om een nadere toelichting op de algemene
visie op de functie van de veiligheidsregio. Zij willen weten waarom de reikwijdte
van de wet is beperkt tot ramp- en crisissituaties en waarom andere vormen
van veiligheidszorg niet in de wet zijn opgenomen. Zij vragen naar de wenselijkheid
en ruimte om in de toekomst de reikwijdte te vergroten naar andere aspecten
van veiligheidszorg en willen weten wat de visie op de veiligheidsregio over
twintig jaar is. Daarbij merken de leden op dat in het wetsvoorstel het beleid
ten aanzien van nationale en internationale rampen ontbreekt en dat visie
en uitvoering hiervan bij de grensregio’s wordt neergelegd. Zij willen
de keuze voor deze beperkte reikwijdte gemotiveerd zien. Tot slot
vragen de leden van de VVD-fractie naar de verhouding van het voorliggende
wetsvoorstel met het Programma Nationale Veiligheid.Het bereik van deze wet betreft de rampenbestrijding en crisisbeheersing
op regionale schaal, de instelling van de veiligheidsregio, de samenwerking
van het bestuur met het regionale college van politie en grondslagen voor
sturing op kwaliteit en prestaties van de brandweer, de GHOR en de organisatie
van rampenbestrijding en crisisbeheersing.De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van het bestuur van de
veiligheidsregio bevinden zich op het regionale niveau van genoemde terreinen.
Eén van mijn prioriteiten is het op orde brengen van de rampenbestrijding
en het is daarom nu van belang dat de veiligheidsregio’s hun primaire
functie gaan vervullen en de problemen aanpakken waarvoor deze in het leven
worden geroepen.Daarmee is niet gezegd dat het takenpakket van de veiligheidsregio in
de toekomst niet uitgebreid zou kunnen worden. Op het moment dat daarover
afwegingen worden gemaakt, is het belangrijk dat voor ieder aspect van het
brede begrip veiligheid gekeken wordt naar wat het beste samenstel van actoren
is en hoe bevoegdheden het beste belegd kunnen worden.Dit wetsvoorstel sluit aan bij het beleid ten aanzien van rampen en crises
die een (inter)nationaal karakter hebben. Dat beleid krijgt vorm in het Programma
Nationale Veiligheid. De mogelijkheid van opschaling van regionaal naar nationaal
en sturing van nationaal naar regionaal niveau moet geborgd zijn. Onder andere
de invoering van de basisvereisten crisismanagement, die als kwaliteitseisen
in het concept-Besluit veiligheidsregio’s zijn opgenomen, maken dit
mogelijk.Voorts wijs ik op de relatie tussen enerzijds de wettelijke plicht tot
het opstellen van het regionale risicoprofiel
en anderzijds de nationale risicobeoordeling die
periodiek wordt opgesteld op rijksniveau. Omwille van de eenduidigheid is
het nodig dat de methodieken van beide op elkaar aansluiten. Dit krijgt op
dit moment invulling.Zoals ik eerder in uw Kamer heb aangekondigd, leg ik op afzienbare termijn
een beleidsverkennende notitie over dit onderwerp aan het kabinet voor. Daarnaast
is in het Programma Nationale Veiligheid duidelijk geworden dat de mogelijkheden
tot landelijke operationele aansturing moeten worden vergroot. De precieze
vorm hiervan is nog niet uitgekristalliseerd, vast staat dat zij een multidisciplinair
karakter dient te hebben. Tijdens de landelijke oefening Waterproef, die dit
najaar is gehouden, is een pilot uitgevoerd over dit onderwerp.Dat de invulling van het beleid ten aanzien van internationale rampen
en crises aan de grensregio’s wordt overgelaten berust op een misverstand.
Het is de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid om hierin een coördinerende
rol te vervullen en de contacten met buitenlandse mogendheden te onderhouden.Het is aan de grensregio’s om zich voor te bereiden op rampen en
crises van een regionale schaal die grensoverschrijdend zijn of waarbij bijstand
en hulp uit een aangrenzende regio in een buurland nodig is. Deze grensregio’s
zoeken daarbij de samenwerking met hun buren in het buitenland, net zoals
andere regio’s dat doen met hun buren binnen Nederland.1.4 De regioindelingDe leden van de CDA-fractie vragen of er nu een landsdekkend systeem van
territoriaal congruente veiligheidsregio’s is. Zij verwijzen daarbij
naar de brief van het bestuur van de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland
d.d. 19 mei 2008 (Alguit/446) ter zake de gebiedsindeling ingevolge het
wetsvoorstel Veiligheidsregio’s en het wetsvoorstel Ambulancezorg, op grond waarvan dit niet het geval lijkt te zijn. Zij vragen welke stappen
nu worden gezet om tot volledige territoriale congruentie te komen.De afgelopen periode zijn de nodige beslissingen genomen zodat er met
ingang van 1 januari 2009 sprake is van een volledige territoriale congruentie
van enerzijds de brandweer- en GHOR-regio’s en anderzijds de politieregio’s.
Over mijn besluit d.d. 17 december 2007 om de gemeente Hattem bij de
brandweer- en GHOR-regio Noord- en Oost-Gelderland in te delen heb ik de Kamer
geïnformeerd. De amvb waarmee deze overgang wordt geformaliseerd, treedt
op 1 januari 2009 in werking. Omdat de indeling van de veiligheidsregio’s
dezelfde is als die van de Brandweer- en GHOR-regio’s, wordt bij nota
van wijziging de bijlage bij het onderhavige wetsvoorstel aangepast aan de
gewijzigde indeling van Hattem.De indeling van de GGD-regio’s wijkt op dit moment op een aantal
plaatsen af van de veiligheidsregio’s. Het kabinetsbeleid is er op gericht
om de GGD-regio’s congruent te maken met de veiligheidsregio’s.
Dit zal worden gerealiseerd via een wijziging van de Wet publieke gezondheid.
Deze wijziging zal de Kamer naar verwachting medio 2009 bereiken. Daarmee
zullen dan ook de gemeenten die deelnemen aan de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland
in een territoriaal congruente GGD-regio worden ingedeeld.De leden van de CDA-fractie menen dat het feit dat aan territoriale congruentie
vele voordelen zijn verbonden, niet wegneemt dat er grote verschillen bestaan
tussen veiligheidsregio’s in omvang, inwonertal en risicoprofiel. Zij
menen dat daarom niet alle regio’s steeds zelfstandig alle voorzieningen
in stand hoeven te houden, maar dat dit in een aantal gevallen uit een oogpunt
van doelmatigheid, samenwerking en clustering is te verkiezen. Zij vragen
of is aan te geven, welke doelmatigheidswinsten op deze wijze te bereiken
zijn en zo deze gegevens ontbreken, om te bevorderen dat ten behoeve van de
diverse regio’s voldoende inzicht kan worden verkregen.Het is juist dat de risico-profielen van de vijfentwintig veiligheidsregio’s
divers zijn. Op basis van de risico-inventarisatie zal de dagelijkse veiligheidszorg
en de voorbereiding op mogelijke rampen en crises die de regio kunnen treffen
worden ingericht. Het wetsvoorstel gaat er daarbij van uit dat ten behoeve
van mogelijke regiogrensoverschrijdende rampen en crises afspraken worden
gemaakt met de naburige regio’s. Vanzelfsprekend kunnen deze afspraken
ook wederzijdse bijstand betreffen of het gemeenschappelijk treffen van bepaalde
voorzieningen, zoals een gemeenschappelijke meldkamer.Het bieden van een integraal overzicht van mogelijke besparingen is echter
onmogelijk: in veel regio’s is weliswaar inzicht in wat het in stand
houden van de huidige voorzieningen kost, zo lang de regio’s geen bovenregionale
voorzieningen overwegen, zullen eventuele kostenbesparingen nog niet in kaart
zijn gebracht en daarom kan ook geen vergelijking gemaakt worden. Het wetsvoorstel
gaat niet zo ver dat regio’s worden genoodzaakt om gezamenlijk bovenregionale
voorzieningen in te stellen. Ik zal in overleg met het Veiligheidsberaad en
met de veiligheidsregio’s bezien hoe daar inzicht in verkregen kan worden.De leden van de SP-fractie lezen dat gemeentegrenzen en zelfs regionale
grenzen van ondergeschikt belang zijn ten opzichte van de ideale operationele
grenzen. Naar hun mening schept dat juist onduidelijkheid. Zij vragen hoe
dat dan gaat werken tussen de verschillende veiligheidsregio’s: wie
stuurt de partners aan en wie heeft de regie, op een moment dat niet duidelijk
is waar de grenzen liggen en waar dus bevoegdheden beginnen en ophouden.De indeling van de veiligheidsregio’s is congruent met de indeling
van de politieregio’s, die op hun beurt rekening houden met bestaande
indelingen van onder meer de provincies en de arrondissementen.
Deze indeling is een gegeven, zodat duidelijk is wie ten tijde van een ramp
of crisis de regie voert en met welke crisispartners de ramp of crisis wordt
bestreden. Daarover zijn immers in de «koude fase» reeds tussen
het veiligheidsbestuur en de crisispartners afspraken gemaakt. Wanneer een
ramp of crisis de grenzen van de veiligheidsregio overstijgt, zullen werkafspraken
tussen de regio’s moeten voorzien in een adequate bestrijding. Indien
noodzakelijk kunnen aanwijzingen worden gegeven door de commissaris van de
Koningin.De operationele grenzen zijn de grenzen die aangeven tot waar een brandweerpost
ofkazerne de opkomsttijden kan halen zoals die in de leidraad, het handboek
of straks de amvb staan. Deze worden gehanteerd om beter gebruik te kunnen
maken van de ligging van brandweerkazernes. Als vanuit een kazerne in gemeente
A een deel van de aangrenzende gemeente B sneller kan worden bediend dan vanuit
de kazerne in die gemeente B, kunnen de betreffende gemeenten afspreken dat
de brandweer uit gemeente A uitrukt naar brandmeldingen in de andere gemeente.De burgemeester van de gemeente waar de brandweer optreedt, heeft dan
formeel het gezag of opperbevel over de brandweer als die in zijn gebied optreedt.
Daarover bestaat geen discussie. Overigens is die vraag in de praktijk vaak
niet aan de orde, omdat het blussen van een brand meestal geen bestuurlijke
beslissing of bemoeienis vereist.De leden van de PVV-fractie blijven bij hun standpunt dat vijfentwintig
veiligheidsregio’s en politieregio’s te veel is. Zij menen dat
cultuurverschillen tussen de korpsen en het democratisch gat binnen de driehoek
politie, OM en bestuur nopen tot samenvoeging van de veiligheidsregio’s
tot 12 regio’s op provinciale schaal, waardoor de commissaris van de
Koningin en provinciale staten het democratische gat kunnen opvullen.Gezien de (territoriale) samenhang tussen de veiligheidsregio’s
en de politieregio’s ligt het niet in de rede om de discussie over de
bestuurlijke inbedding van de politieregio’s te voeren in de context
van de veiligheidsregio’s. Over de inbedding van de politieregio’s
zal het kabinet een standpunt innemen naar aanleiding van de resultaten behaald
in de afspraken met de politieregio’s.1.5 Vorm en gebruik van regelgevingDe verwijzing naar de huidige praktijk in het antwoord op hun vragen over
het grote aantal amvb’s en de daarbij mogelijk te gebruiken voorhangprocedures
heeft de leden van de CDA-fractie nog niet overtuigd. Zij menen dat dit in
een nieuwe wet beter en passender geregeld kan worden. Zij vragen voorts wat
de winst is van een Besluit veiligheidsregio’s dat nu tot stand wordt
gebracht en of het in de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen overzicht
niet het bewijs is van de overmaat van amvb’s. Zij menen dat dit grote
aantal de wetgeving diffuus maakt en dat de door hen in alle gevallen gewenste
voorhangprocedures voor een groot aantal mogelijke discussies tussen Kamer
en kabinet zorgt, hetgeen de slagkracht niet vergroot. In reactie op de in
de nota naar aanleiding van het verslag geciteerde aanwijzing voor de regelgeving
(«Bij de keuze welke elementen in de wet zelf regeling moeten vinden
en ter zake van welke elementen delegatie is toegestaan, dient het primaat
van de wetgever als richtsnoer») vragen de aan het woord zijnde leden
of ik het mogelijk acht dat de medewetgever daarover een andere opvatting
heeft en wat mij belet om daaraan tegemoet te komen.De leden van de VVD-fractie (zie paragraaf 13) vragen om de kwaliteitseisen
die in het Besluit veiligheidsregio’s zullen worden opgenomen aan de
Kamer voor te leggen middels een voorhangprocedure. Voorts vragen zij in te
gaan op de kritiekpunten in de brief van 28 juni jl. van de voorzitter van het Veiligheidsberaad, de voorzitter van het Korpsbeheerdersberaad
en de voorzitter van de VNG inzake het ontwerpbesluit.Het in de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen overzicht voor
nadere regels bij amvb laat zien dat de meeste delegatiegrondslagen een voortzetting
zijn van de grondslagen die deel uitmaken van de drie wetten die in dit wetsvoorstel
worden geïntegreerd. Dat betekent dat de keuze die bij de totstandkoming
van de thans geldende wetgeving door regering en parlement is gemaakt, is
gehandhaafd. De regering heeft geen reden gezien om daarin verandering te
brengen. Daarnaast zijn enkele grondslagen toegevoegd, waarvan artikel 16 –
dat deels een voortzetting is van bestaande grondslagen – de belangrijkste
is. Het vormt de basis voor het tot stand te brengen Besluit veiligheidsregio’s.Het is naar mijn mening niet goed mogelijk een oordeel te geven over de
delegatiegrondslagen op basis van het aantal. Elke delegatiegrondslag moet
op zijn eigen merites worden beoordeeld. Dat er een verschil van beoordeling
kan bestaan over de vraag wat aanwijzing 22 van de Aanwijzingen voor de regelgeving,
betreffende het primaat van de wetgever en delegatie van regelgeving, in een
concreet geval meebrengt, spreekt voor zich. Het antwoord op de vraag wat
de hoofdelementen van een regeling zijn, is niet altijd eenvoudig en is ook
een kwestie van (politieke) appreciatie. Voorts is het denkbaar dat de afweging
in de loop van de tijd evolueert. Een in het verleden gemaakte keuze hoeft
niet de keuze van vandaag te zijn. Ik sta daarom open voor een discussie over
de vraag wat het in aanwijzing 22 bedoelde primaat van de wetgever betekent
voor de verdeling van de verschillende elementen van de voorliggende materie
over de wet zelf en gedelegeerde regelgeving.De door de leden van de CDA-fractie in het verslag verwoorde opvatting
dat alle noodzakelijke regelingen op wetsniveau vastgelegd moeten worden,
omdat het aantal amvb’s nihil tot zeer klein zou moeten zijn, komt me
ondoelmatig voor. Het primaat van de wetgever is er niet mee gediend als bijvoorbeeld
alle regels over rampbestrijdingsplannen in de wet zelf worden vastgelegd,
zoals door de leden van de CDA-fractie in het verslag werd bepleit. Ik onderstreep
dat het hier gaat om een beoordeling van het gewicht van de verschillende
regelingselementen. Zo zou het kunnen dat bepaalde voorschriften inzake rampbestrijdingsplannen
die naar huidig oordeel van bijzonder belang worden geacht bij nader inzien
op wetsniveau geregeld zouden moeten worden. Een andere afweging dan destijds
betekent overigens niet automatisch dat vervolgens alle regels die over een
onderwerp thans op amvb-niveau zijn vastgelegd, naar het wetsniveau zouden
moeten overgaan. Hoewel de leden van de CDA-fractie dat terecht als een onwenselijk
perspectief presenteren, zou juist die benadering tot een groot aantal mogelijke
discussies tussen Kamer en kabinet leiden.Ik nodig de leden van de CDA-fractie daarom uit zo concreet mogelijk aan
te geven welke aspecten die thans op amvb-niveau geregeld worden, naar hun
mening van zodanig belang zijn dat ze in de wet opgenomen zouden moeten worden.
Dan kan daarover een gedachtewisseling plaatsvinden tussen regering en de
Kamer. Vervolgens kan het wetsvoorstel zo nodig worden aangepast, hetzij bij
nota van wijziging hetzij bij amendement.Van voorhangprocedures ben ik geen voorstander. Het is wenselijk dat bij
de verdeling van een regeling over de formele wet en algemeen verbindende
voorschriften van lager niveau duidelijke keuzes worden gemaakt waarbij ofwel
een onderwerp in de wet zelf wordt geregeld ofwel het geven van voorschriften
daaromtrent wordt gedelegeerd aan een lagere regelgever. Vermeden moet worden
dat de vaststelling van voorschriften aan een lagere regelgever wordt gedelegeerd
en tegelijkertijd wordt vastgelegd dat het parlement bij de totstandkoming
van deze regelgeving moet worden betrokken.In dit verband is nog van belang dat het conceptbesluit veiligheidsregio’s
in de consultatiefase is geweest en voor eenieder toegankelijk is op de internetsite van het Ministerie van BZK. Blijkens de in het nader verslag
gestelde vragen hebben de aan het woord zijnde fracties kennis genomen van
het conceptbesluit. De Kamer kan zich dus een oordeel vormen of daarin onderwerpen
worden geregeld die naar haar oordeel in de wet zelf thuishoren. Voorts zullen
de vragen die de leden van de verschillende fracties hebben gesteld over enkele
belangrijke onderwerpen van het conceptbesluit, zoals de opkomsttijden van
de brandweer, in deze nota worden beantwoord.In reactie op de vraag van de leden van de CDA-fractie wat de winst is
van het Besluit veiligheidsregio’s, wijs ik er op dat de toegevoegde
waarde van dit besluit tweeërlei is. Er is zowel een inhoudelijke als
een wetgevingstechnische meerwaarde. De inhoudelijke meerwaarde is dat op
grond van artikel 16 eisen kunnen worden gesteld aan de kwaliteit van de processen
van de organisaties die door de veiligheidsregio worden aangestuurd. Die eisen
zijn van belang om de kwaliteit van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing
op een hoger niveau te brengen. De meerwaarde in wetstechnisch opzicht van
het Besluit veiligheidsregio’s is dat met elkaar samenhangende regels
op amvb-niveau in één besluit worden samengevoegd. Dat zijn
deels nieuwe regels, waaronder de hiervoor bedoelde kwaliteitseisen, deels
reeds bestaande regels. Dat komt de overzichtelijkheid en toegankelijkheid
van de regelgeving ten goede.De leden van de CDA-fractie geven aan een algemene voorkeur te hebben
voor een amvb met voorhang waar het wetsvoorstel voorziet in een ministeriële
regeling. Zij vragen een gemotiveerde zienswijze over de artikelen 18, 19,
22 en 39.Voor de artikelen 18 en 19 geldt dat zij op dezelfde wijze zijn vormgegeven
als de grondslagen voor ministeriële regelingen die sinds 2005 in de
artikelen 46 en 48 in de Politiewet 1993 zijn opgenomen.De materie die ingevolge artikel 22, derde lid, bij ministeriële
regeling kan worden geregeld is van administratieve aard.Op grond van artikel 39, derde lid, worden regels gegeven over de totstandkoming
van de provinciale risicokaart. Dit artikel komt overeen met het enkele jaren
geleden in de Wet rampen en zware ongevallen (Wrzo) opgenomen en recent gewijzigde
artikel 6a. De ministeriële regeling is op 17 april 2007 in de Staatscourant
gepubliceerd.3 Bestuur3.1 Gemeenschappelijke regelingDe leden van de CDA-fractie merken op dat niet is vastgelegd wat wordt
gedaan als de termijnen in artikel 58k zijn verstreken zonder dat aan de invulling
is voldaan. In dat artikellid zijn de termijnen waarbinnen de regeling en
diverse plannen tot stand moeten komen opgenomen. Zij vragen welke stappen
de minister dan kan nemen. Tevens vragen deze leden wat er gebeurt als één
of meer gemeenten niet willen toetreden tot de gemeenschappelijke regeling:
deze gemeenten handelen toch in overeenstemming met het Coalitieakkoord.De termijnen die in artikel 58k zijn opgenomen, reguleren de invoering
van de veiligheidsregio’s, waarbij rekening is gehouden met enige fasering.
Het is juist dat er geen sancties zijn opgenomen in de wet voor het geval
dat de verschillende termijnen niet worden gehaald. Naar mijn oordeel mag
verwacht worden dat de invoering van de veiligheidsregio’s en het vervolgens
zetten van de diverse stappen, door alle betrokkenen conform de regels zal
worden afgewikkeld. Het is uitzonderlijk om bij wettelijke bepalingen als
artikel 58k, met andere overheden als normadressaat, rekening te houden met
de situatie dat de naleving tekort zou schieten. Ik beschouw iets dergelijks
als een onwenselijke uiting van wantrouwen. Daarnaast is het proces
van regionale samenwerking al enkele jaren gaande en gemeenten hebben ook
nu al inventarisaties van risico’s en plannen hoe daarmee om te gaan.
Er is dus ook praktisch geen aanleiding te verwachten dat hier onmogelijke
zaken gevraagd worden. Ik bagatelliseer geenszins de inspanningen die gevraagd
worden, en wellicht dat de eerste cyclus van de planvorming niet over de hele
linie perfect verloopt, maar ik vertrouw er op dat de samenwerkende gemeenten
de wettelijke taak om te komen tot veiligheidsregio’s adequaat zullen
uitvoeren, ter afronding van het proces van regionalisering dat al geruime
tijd gaande is.In het Coalitieakkoord is immers opgenomen dat «de realisatie van
de veiligheidsregio’s wordt voortgezet. Bij de inrichting daarvan wordt
zorg gedragen voor voldoende (lokale) democratische legitimatie. Er komt geen
wettelijke verplichting voor lokale brandweerkorpsen om zich te regionaliseren».Het zou dus in strijd met het Coalitieakkoord zijn wanneer het wetsvoorstel
gemeenten zou verplichten tot deelname aan een gemeenschappelijke regeling
waarbij een veiligheidsregio met een verplichte geregionaliseerde brandweer
wordt ingesteld. Juist daarom kan een gemeente bij het treffen van die regeling
kiezen voor het hebben van een gemeentelijke brandweer, zodat binnen die gemeente
de taken, genoemd in artikel 23, eerste lid, aanhef en onder a en b, door
die gemeentelijke brandweer worden uitgevoerd, en niet door de regionale brandweer –
behoudens de situatie dat het gemeentelijke brandweerkorps ondersteuning nodig
heeft.De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het een juiste weg is dat
het toezicht op de taakuitvoering bij de Minister van BZK ligt, en dat het
toezicht op de planvorming vervalt. Deze leden achten toezicht door de provincie,
die dicht bij de regio en de gemeenten staat en inzicht heeft in de bestuurlijke
verhoudingen, een goede optie.In het wetsvoorstel is gekozen voor de lijn – die bij de doorlichting
van toezichtsarrangementen is ondersteund door de commissie-Oosting –
dat het toezicht op de veiligheidsregio’s op het nationale niveau wordt
gelegd. Indachtig het uitgangspunt dat er maar één toezichtsniveau
moet zijn, wordt niet (ook) aan de provincie een rol toebedeeld. Dat neemt
niet weg dat, zoals in paragraaf 3.5 verder wordt uitgewerkt, er in het
toezicht wel een rol is weggelegd voor de commissaris van de Koningin, zij
het als rijksorgaan. Op deze manier wordt gebruik gemaakt van de door deze
leden genoemde elementen «dicht bij de regio» en «inzicht
in de bestuurlijke verhoudingen».Afzonderlijk voorafgaand toezicht op plannen leidt tot onnodige bestuurlijke
drukte zonder meetbare effecten op de kwaliteit van de rampenbestrijding en
de crisisbeheersing, daarvoor is daarom niet gekozen. Plannen behoeven niet
ter goedkeuring te worden voorgelegd, noch aan de minister, noch aan een provinciaal
orgaan. Bij het toezicht op de uitvoering krijgen de plannen waarop de uitvoering
is gebaseerd, zo nodig aandacht.De leden van de fractie van de SP wijzen er op dat de veiligheidsregio’s
de mogelijkheid krijgen een gemeenschappelijke regeling aan te gaan vergelijkbaar
met de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Zij vragen of het dus zo zal
zijn dat een Wgr-orgaan een Wgr-orgaan in het leven kan roepen, en zij vragen
hoe het dan zit met de democratische controle op dat orgaan.In artikel 20 wordt het inderdaad mogelijk gemaakt dat besturen van veiligheidsregio’s
voor in dat artikel genoemde taken een gemeenschappelijke regeling aangaan.
Op die wijze wordt het mogelijk gemaakt langs publiekrechtelijke weg samen
te werken op enkele terreinen die een hoog uitvoeringsgehalte kennen en waar
het verspilling van geld en moeite zou zijn indien alle regio’s ieder
voor zich dezelfde soort zaken organiseren. De publiekrechtelijke
weg via de Wgr waarborgt dat over deze vorm van samenwerking ordentelijk wordt
besloten en dat deelnemers zeggenschap krijgen in de wijze waarop de gezamenlijke
taken worden uitgevoerd. Inherent aan deze constructie is dat de democratische
legitimatie getrapt verloopt. Er is echter binnen de gegeven kaders geen constructie
waarin aan dat bezwaar tegemoet kan worden gekomen. Een rechtstreeks gekozen
democratisch orgaan ontbreekt nu eenmaal op het niveau van de veiligheidsregio.
Het publiekrechtelijke samenwerkingsinstrumentarium van de Wgr heeft mijn
voorkeur boven privaatrechtelijke constructies als stichtingen.3.2 Inrichting veiligheidsregioAlgemeenDe leden van de CDA-fractie maken uit de nota naar aanleiding van het
verslag en de memorie van toelichting op dat een groot aantal convenanten
gesloten moet worden op het terrein van het functioneren van de veiligheidsregio.
Deze leden vragen zich af of de overzichtelijkheid van de besluitvorming gediend
is met zoveel nevengeschikte maar wel van belang zijnde documenten. Zij vragen
zich tevens af of het sluiten van een convenant op grond van artikel 17 van
de wet voldoende is om de informatie-uitwisseling tussen de verschillende
disciplines te borgen en waarom op dit punt niet een meer centraal sturende
rol voor de minister is voorzien.Het is voor de leden van de SP-fractie duidelijk dat de veiligheidsregio’s
nog veel afspraken moeten maken met partners voordat de veiligheid in de regio
gewaarborgd is. Zij vragen zich af of dit niet per regio te veel en te verschillend
wordt en of dit niet juist onduidelijkheid schept. Deze leden vragen zich
af of er niet toegewerkt moet worden naar een zo uniform mogelijk pakket van
afspraken en maatregelen en wijzen daarbij op de convenanten die alle veiligheidsregio’s
met het KLPD moeten sluiten. Zij zien het gevaar dat het KLPD vijfentwintig
keer in overleg moet treden en deze leden vragen zich af of een landelijke
regeling niet meer effect kan hebben en efficiënter kan zijn. Zij vragen
of ik de vrees deel dat deze invulling de wet met veel bureaucratie optuigt.Het is niet juist dat er een groot aantal convenanten afgesloten moet
worden voor het functioneren van de veiligheidsregio. In de wet is slechts
sprake van één convenant (artikel 17) over de samenwerking bij
branden, rampen en crises dat het bestuur van iedere veiligheidsregio, het
regionale college politie en de Minister van BZK, in zijn hoedanigheid als
korpsbeheerder van het KLPD, moeten sluiten. De Minister van Defensie kan
in regio’s waar de Koninklijke marechaussee op een luchthaven de politietaak
uitoefent ook partij zijn in het convenant vanwege zijn verantwoordelijkheid
voor de Koninklijke marechaussee. Het gaat om één convenant
per regio met daarin geïntegreerd de afspraken tussen de veiligheidsregio,
de politie en het KLPD, en eventueel Defensie. Het tot stand komen van de
convenanten hoeft niet gepaard te gaan met onnodige bureaucratie. Het is naar
mijn mening zeer wel mogelijk om in samenspraak met de voorzitters van de
veiligheidsregio’s, de korpsbeheerders en het KLPD een standaardset
afspraken te formuleren, met voldoende ruimte voor regionale bijzonderheden.De verantwoordelijkheidsverdeling op het gebied van de informatie-uitwisseling,
zowel binnen als tussen de veiligheidsregio’s, is conform het wetsvoorstel
gebaseerd op verlengd lokaal bestuur. Daarmee is de inrichting en instandhouding
van de informatievoorziening, waaronder informatie-uitwisseling, een bevoegdheid
en de verantwoordelijkheid van de veiligheidsregio’s. Het ligt daarom
niet op de weg van de Minister van BZK om dit centraal te regelen. De veiligheidsregio’s
kunnen via het Veiligheidsberaad de nodige afstemming bereiken
en besluitvorming plegen om tot een landelijk dekkend systeem te komen.De leden van de SP-fractie merken ook op dat als veiligheidsregio’s
een convenant afsluiten met de Minister van BZK, zij daarvoor geld krijgen.
Het is geld niet alleen bedoeld voor de regionalisering van de brandweer,
maar ook om een betere regionale samenwerking te bewerkstelligen. Dat laatste
is volgens deze leden van ondergeschikt belang, omdat de helft van het geld
pas in 2010 wordt uitgekeerd, als aan de voorwaarde van regionalisering is
voldaan. De leden van SP-fractie zijn van mening dat de regio’s dat
geld goed kunnen gebruiken voor de uitvoering van de wet en zij zijn van mening
dat het afdwingen van regionalisering daar niet bij hoort. Deze leden roepen
de minister op de eis van het regionaliseren uit de convenanten te schrappen.Regionalisering van de brandweer wordt gezien als belangrijke voorwaarde
voor het realiseren van een duurzaam slagvaardige en professionele organisatie
van rampenbestrijding en crisisbeheersing. Daarom is in het beleidsprogramma
2007–2011 opgenomen dat het kabinet meerjarige convenanten wil sluiten
met de regio’s die door willen groeien naar volledige regionalisering
van de brandweer. Regionalisering van de brandweer is dan ook een belangrijke
voorwaarde voor het afsluiten van een convenant met de veiligheidsregio en
het beschikbaar stellen van de bijbehorende middelen. De regionalisering van
de brandweer moet daarmee niet worden gezien als een doel op zich, maar als
een belangrijk middel om de rampenbestrijding en crisisbeheersing op orde
te brengen.Benoeming van een voorzitterDe leden van de CDA-fractie stellen vast dat ik in de nota naar aanleiding
van het verslag op het punt van de benoeming van een voorzitter bij mijn standpunt
blijf, waarmee ik naar hun oordeel aangeef geen oog te (willen) hebben voor
omstandigheden in de regio’s die aanleiding kunnen zijn voor een afwijking
van de in het wetsvoorstel neergelegde regeling. Deze leden hebben met hun
pleidooi voor een differentiatieartikel niet het oogmerk om voor elke regio
een andere oplossing te bepleiten, maar willen de mogelijkheid bieden, indien
door lokale omstandigheden gewenst, om af te wijken. Hierbij zou de minister
door toepassing van een kan-bepaling op verzoek van de veiligheidsregio kunnen
bepalen dat het voorzitterschap door een ander wordt ingevuld. De leden van
de CDA-fractie vragen naar mijn bereidheid mijn reactie te heroverwegen en
geven aan een amendement op dit punt te overwegen.De personele unie tussen de voorzitter van de politieregio (korpsbeheerder)
en de voorzitter van de veiligheidsregio die mogelijk wordt door de territoriale
congruentie van beide regio’s en de personele unie van hun besturen,
is een kernelement van het wetsvoorstel. Deze personele unie is essentieel
voor de samenwerking tussen de betrokken diensten in het kader van de rampenbestrijding
en crisisbeheersing. Dat geldt zowel voor de koude als de warme fase. Ook
andere argumenten, samenhangend met de bestuursvorm en het ontbreken van enige
verantwoordingsrelatie tussen een andere voorzitter en de aan de veiligheidsregio
deelnemende gemeenten, maken het onwenselijk een inbreuk hierop mogelijk te
maken. Voor zover bij de alternatieve invulling van het voorzitterschap wordt
gedacht aan de commissaris van de Koningin, wijs ik er nog op dat dit voorzitterschap
zich niet verdraagt met diens rol in het kader van het toezicht op de veiligheidsregio’s.De leden van de CDA-fractie geven aan ook een amendement te overwegen
voor de positie van de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het
waterschap. Zij merken op dat in de nota naar aanleiding van het verslag wordt
gesteld dat de gedachte van verlengd lokaal bestuur zich hiertegen zou verzetten,
terwijl tegelijkertijd wordt verwezen naar de gewenste samenhang
met de politieregio. De leden van de CDA-fractie bepleiten een meer pragmatische
benadering. Zij menen dat het de bestuurskracht en de kwaliteit van het bestuurlijk
handelen ten goede komt als beide functionarissen direct bij het bestuur worden
betrokken.De wens om de hoofdofficier van justitie en de voorzitter van het waterschap
direct bij het bestuur te betrekken is juist de reden geweest om deze functionarissen
in artikel 11, eerste lid, van het wetsvoorstel een bijzondere positie te
geven. Op grond van die bepaling worden zij uitgenodigd om deel te nemen aan
de vergaderingen van het bestuur van de veiligheidsregio en kunnen zij bij
elke vergadering van het bestuur aanwezig zijn. Zij zijn daardoor in staat
precies te volgen welke onderwerpen in het bestuur van de veiligheidsregio
aan de orde komen en hun inbreng te leveren, als er in het bestuur van de
veiligheidsregio een onderwerp wordt behandeld dat ook hun verantwoordelijkheden
raakt. Ook zijn zij in de gelegenheid om onderwerpen onder de aandacht van
het bestuur van de veiligheidsregio te brengen die vanwege de raakvlakken
met hun eigen verantwoordelijkheden naar hun oordeel aandacht van het bestuur
van de veiligheidsregio behoeven. Een verdergaande betrokkenheid bij het bestuur
van de veiligheidsregio in de vorm van een lidmaatschap van het bestuur is
niet mogelijk omdat het bestuur van een gemeenschappelijke regeling ingevolge
de Wet gemeenschappelijke regelingen bestaat uit vertegenwoordigers van de
deelnemers aan de regeling. In het geval van de veiligheidsregio’s zijn
het de gemeenten die bevoegdheden aan dit openbaar lichaam overdragen en die
het (grotendeels) financieren. Daarbij past niet dat vertegenwoordigers van
andere organisaties meebeslissen over de taakuitvoering door het intergemeentelijk
openbaar lichaam.3.3 Politiebestel en veiligheidsregioDe leden van de PvdA-fractie vragen of, ook wanneer de beoogde centralisatie
van het beheer van de politie niet wordt doorgezet, de integratie van de politieregio’s
in de veiligheidsregio’s wordt nagestreefd. De leden van de VVD-fractie
stellen in dit verband dat een langetermijnvisie ontbreekt; zij vragen een
voorlopig oordeel over de noodzaak te komen tot een nationale organisatie
van de politie, mede bezien vanuit de samenhang met het voorliggende wetsvoorstel.
Zij vragen welke stappen in dit wetsvoorstel worden genomen die raken aan
de nationale politie. Tevens vragen zij naar de betekenis van verschillende
samenwerkingsverbanden tussen politieregio’s voor toekomstige politieregio-indelingen
en of deze van invloed kunnen zijn op de inrichting van de veiligheidsregio’s.Het wetsvoorstel gaat uit van territoriale congruentie van veiligheidsregio’s
en politieregio’s. Daarnaast wordt geborgd dat de burgemeesters die,
samen met de hoofdofficier van Justitie, het bestuur van de politieregio vormen,
tevens het bestuur van de veiligheidsregio vormen. De hoofdofficier van justitie
maakt geen deel uit van het bestuur van de veiligheidsregio, maar hij wordt
wel voor iedere bestuursvergadering uitgenodigd. Zijn betrokkenheid bij de
veiligheidsregio is op deze manier geborgd.Met deze bestuurlijke congruentie wordt bereikt dat dezelfde bestuurders
besluiten over de beleidsstukken die in het regionale college respectievelijk
het veiligheidsbestuur aan de orde komen. Dit is van belang, zowel voor de
korte als voor de lange termijn. Het voorliggende wetsvoorstel bevat geen
onderwerpen die raken aan de toekomstige vormgeving van het politiebestel;
ongeacht de inrichting van het beheer van de politie dient de bestuurlijke
congruentie te worden gewaarborgd. Besluitvorming over het al dan niet voortzetten
van de behandeling van het wetsvoorstel betreffende de centralisatie van het
beheer van de politie is afhankelijk van de resultaten van de samenwerkingsafspraken
met en tussen de regionale politiekorpsen en zal eind 2008, begin 2009 plaatsvinden.
Op die besluitvorming kan ik niet vooruit lopen. Uit de hiervoor
benadrukte noodzaak van territoriale én bestuurlijke congruentie vloeit
voort dat samenvoegen van politieregio’s zal leiden tot het samenvoegen
van veiligheidsregio’s.De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat geen antwoord is
gegeven op hun vragen over de verhouding tussen onderhavig wetsvoorstel tot
de voorgenomen verankering van de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor
het veiligheidsbeleid. Zij willen graag weten wat deze lokale verantwoordelijkheid
inhoudt en of die meer is dan de verantwoordelijkheid voor de openbare orde.Gemeentelijk veiligheidsbeleid richt zich op zaken als vermindering van
overlast en verloedering, de aanpak van alcohol- en drugsproblematiek en beleid
gericht op het verminderen van de overlast van specifieke doelgroepen zoals
hangjongeren en verslaafden. Dit wordt ook wel met de term «sociaal
veiligheidsbeleid» aangeduid. Het sociale veiligheidsbeleid heeft raakvlakken
met vele gemeentelijke beleidsterreinen, denk bijvoorbeeld aan stadsbeheer
(aanpassen groenvoorzieningen, het schoonhouden van de gemeente), gemeentelijk
cultuurbeleid (dat voor specifieke doelgroepen activiteiten kan bieden) en
volkshuisvesting (voor onderhoud aan de woonomgeving). Behalve op de verantwoordelijkheid
voor de openbare orde stoelt het gemeentelijk veiligheidsbeleid ook op de
verantwoordelijkheid voor de betreffende gemeentelijke beleidsterreinen. Voor
de verhouding tussen onderhavig wetsvoorstel en het integrale veiligheidsplan
van de gemeenten verwijs ik naar paragraaf 4.3.5 Veiligheidsregio en provincieBovenlokaal gezagDe leden van de CDA-fractie merken op dat voor het niet uitvoeren van
de motie Cornielje in de nota naar aanleiding van het verslag wordt verwezen
naar het advies van de Raad van State. Los van de vraag of een opvatting van
de Raad van State één op één moet worden overgenomen,
menen zij dat geen enkele poging is gedaan om het advies anders te wegen en
te gebruiken. Zij vragen of ik hun opvatting deel dat met het advies ook een
andere oplossing mogelijk is en of ik bereid ben deze oplossing te zoeken.
Voorts vragen zij of ik hun mening deel dat een breed gedragen oplossing gewenst
is en dat deze met het voorliggende voorstel ver weg is waardoor het risico
bestaat dat de medewetgever een mij onwelgevallige oplossing creëert.
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie of het mijn taak is om op basis
van verschillende inbrengen van verscheidene fracties een poging te doen om
te komen tot overeenstemming in plaats van te verdelen.Het is juist dat het advies van de Raad van State voor het kabinet van
doorslaggevend belang is geweest voor het opnemen in het wetsvoorstel van
de regeling voor het eenhoofdig bovenlokaal gezag. De overwegingen die daaraan
ten grondslag liggen zijn in de nota naar aanleiding van het verslag uiteengezet.
Het pleidooi van de Raad van State voor eenhoofdig bovenlokaal gezag sloot
aan bij wat eerder in het kabinetsstandpunt veiligheidsregio’s en het
beleidsplan crisisbeheersing 2004–2007 was voorgesteld, en ging zelfs
verder dan dat. Eenhoofdig bovenlokaal gezag impliceert dat bij bovenlokale
calamiteiten de gezagsbevoegdheden van de burgemeesters van de getroffen gemeenten
bij een ander orgaan komen te berusten, terwijl in de genoemde beleidsnota’s
was uitgegaan van het onder bepaalde omstandigheden (verschil van opvatting,
tijdgebrek) interveniëren in de uitoefening van de gezagsbevoegdheden
die bij de burgemeesters van de getroffen gemeenten (blijven) berusten. Daarmee
wordt een heldere en eenduidige structuur gecreëerd bij bovengemeentelijke
calamiteiten. Net als bij lokale calamiteiten is er bij bovengemeentelijke
calamiteiten een eenhoofdige leiding. Het is dus niet langer zo dat het enkele
feit dat een calamiteit een gebied bestrijkt dat door gemeentegrenzen
wordt doorsneden meebrengt dat het uitgangspunt van eenhoofdige leiding wordt
doorbroken en de slagvaardigheid in de bestuurlijke en operationele aansturing
onder druk kan komen te staan omdat de betrokken burgemeesters ieder voor
zich verantwoordelijk blijven, maar het tevens eens moeten worden over een
gezamenlijke aanpak. Eenhoofdige leiding bij de voorzitter van de veiligheidsregio
in geval van een bovenlokale calamiteit betekent dat hij, zoveel mogelijk
in overeenstemming met de betrokken burgemeesters die door hem moeten worden
geconsulteerd, de besluiten neemt. De slagvaardigheid wordt daarmee gediend.
Een belangrijk voordeel is voorts dat de operationele diensten één
bestuurlijk aanspreekpunt hebben. Om er omgekeerd in te voorzien dat het bestuur één
operationeel aanspreekpunt heeft, is er een regionaal operationeel leider
die als zodanig optreedt.Uitgaande van de introductie van eenhoofdig bovenlokaal gezag, acht ik
met het advies van de Raad van State een andere oplossing dan de in het wetsvoorstel
gekozen positionering van de voorzitter van de veiligheidsregio, niet goed
mogelijk.De enig mogelijke andere invulling die naar mijn mening aan de orde kan
zijn, is het toekennen van het bovenlokaal gezag aan de commissaris van de
Koningin. Die mogelijkheid heb ik daarom in de nota naar aanleiding van het
verslag in mijn afwegingen betrokken. Op grond van verschillende argumenten
heb ik aangegeven dit geen aantrekkelijk alternatief te vinden, waarbij ik
er nog op wijs dat ook de meeste commissarissen dit alternatief zelf niet
bepleiten.Dit alternatief zou erop neerkomen dat de commissaris van de Koningin
het roer overneemt op het meest cruciale moment, terwijl hij in de bestuurlijke
structuur (de veiligheidsregio) die verantwoordelijk is voor de voorbereiding,
geen rol vervult. Dat zou afbreuk doen aan het uitgangspunt dat ten grondslag
ligt aan de veiligheidsregio, namelijk dat de veiligheidsregio in alle fasen
een spilfunctie vervult, waarbij de sleutelposities steeds zoveel mogelijk
door dezelfde personen worden bezet zodat de verhoudingen duidelijk zijn en
de betrokken functionarissen op elkaar zijn ingespeeld. Daarbij is voorts
een belangrijke overweging dat het bij de uitoefening van het bovenlokaal
gezag gaat om de uitoefening van bevoegdheden, die de kern vormen van de openbare-ordebevoegdheden
van de burgemeester. Waar de positie van de burgemeester en de commissaris
van de Koningin binnen het gemeentebestuur resp. het provinciebestuur veel
gelijkenis vertoont, bestaat juist op dit punt een belangrijk verschil. De
commissaris heeft op dit terrein, anders dan de burgemeester, geen reguliere
wettelijke taak. Ook dat maakt hem minder geschikt om juist op het moment
dat het ertoe doet de leiding over te nemen.Ik ben het eens met de leden van de CDA-fractie dat een breed gedragen
oplossing gewenst is en heb daarom de afgelopen periode overleg gezocht met
de kring van commissarissen van de Koningin, de VNG en het Veiligheidsberaad
om te bezien welke opvattingen gemeenschappelijk zijn. Op grond van deze gesprekken
is een duidelijk en concreet beeld ontstaan van de nieuwe verhoudingen die
de introductie van het eenhoofdig bovenlokaal gezag in het wetsvoorstel schept,
en de implicaties daarvan voor de verhouding tussen het Rijk en de regio en
in het bijzonder de rol die de commissaris van de Koningin als rijksorgaan
daarbij in de verschillende fasen kan spelen. Het overleg heeft ertoe geleid
dat de commissaris van de Koningin een aantal bevoegdheden onder verantwoordelijkheid
van de Minister van BZK gaat uitoefenen, daarbij gebruik makend van de mogelijkheid
die artikel 126 Grondwet biedt om de commissaris van de Koningin als rijksorgaan
in te schakelen.Toezicht in de koude faseAllereerst betreft het de bevoegdheid om het bestuur van een veiligheidsregio
in de voorbereidende fase een aanwijzing te kunnen geven, indien de taakuitvoering
in die veiligheidsregio tekortschiet. Het gaat daarbij om een bevoegdheid
welke voortvloeit uit het toezicht dat, in lijn met de instemmende reactie
van de commissie Oosting op de doorlichting van het interbestuurlijk toezichtarrangement
in het wetsvoorstel, door het Rijk op de veiligheidsregio’s wordt uitgeoefend.
De commissaris van de Koningin zal een belangrijke rol vervullen in het rijkstoezicht
als vooruitgeschoven post van de Minister van BZK en daartoe nauw samenwerken
met de IOOV die onder ministeriële verantwoordelijkheid met het signalerend
toezicht is belast. Zo zal de commissaris zijn inbreng kunnen leveren voordat
het werkplan van de IOOV door de minister wordt vastgesteld en ontvangt hij
net als de minister de rapportages van de IOOV. Voor de praktijk van het toezicht
betekent dit dat, zodra de bevindingen van de IOOV aanleiding geven tot zorgen
over de taakuitvoering van een veiligheidsregio resp. de taakuitvoering van
lokale brandweerkorpsen, de commissaris van de Koningin het functioneren van
de veiligheidsregio’s in zijn ambtsgebied nauwgezet volgt en een actieve
rol vervult. Indien de IOOV bij de uitoefening van het signalerend toezicht
constateert dat er tekortkomingen zijn, wordt dit aan de minister en de commissaris
van de Koningin gerapporteerd. De veiligheidsregio dient vervolgens, in overleg
met de IOOV en zo nodig in overleg met de commissaris van de Koningin„een
verbeterplan op te stellen dat reëel uitzicht biedt op het binnen redelijke
termijn wegnemen van de tekortkomingen. De IOOV beoordeelt de kwaliteit van
het verbeterplan, volgt de uitvoering en rapporteert daarover aan de minister
en de commissaris van de Koningin. Indien de rapportage van de IOOV over de
uitvoering van het verbeterplan daartoe aanleiding geeft, zal de commissaris
van de Koningin bestuurlijk overleg voeren ten einde het bestuur van de veiligheidsregio
ertoe te bewegen om het verbeterplan conform de gemaakte afspraken uit te
voeren. In het geval de veiligheidsregio in gebreke zou blijven om het verbeterplan
uit te voeren, dan komt als uiterste middel het geven van een aanwijzing door
de commissaris van de Koningin in beeld. Gelet op de omstandigheid dat hij
de aanwijzingsbevoegdheid als rijksorgaan uitoefent, stemt de commissaris
van de Koningin met de minister af wanneer dit middel wordt ingezet en wat
de inhoud van de aanwijzing zal zijn. Alvorens de aanwijzing te geven, vindt
overleg plaats met het bestuur van de veiligheidsregio. Op de hiervoor beschreven
wijze zal de commissaris van de Koningin als rijksorgaan een bijdrage leveren
aan het borgen van de kwaliteit van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing.Om deze rol in het kader van het toezicht goed te kunnen vervullen wordt
de bestuurlijke informatiepositie van de commissaris van de Koningin versterkt.
Daartoe wordt de informatieplicht van de voorzitter van de veiligheidsregio
richting de commissaris van de Koningin en de minister in het wetsvoorstel
verbreed tot de koude fase en wordt voorzien in een liaisonfunctie in het
bestuur van de veiligheidsregio.Aanwijzingsbevoegdheid in warme faseHet hiervoor bedoelde overleg heeft in de tweede plaats aanleiding gegeven
tot heroverweging van het stelsel van aanwijzingsbevoegdheden ten tijde van
rampen en crises (warme fase). Daarbij is geconcludeerd dat bij calamiteiten
van meer dan plaatselijke betekenis een nader onderscheid wenselijk is tussen
calamiteiten waarvan de betekenis het regionale niveau niet overstijgt en
calamiteiten waarbij dat wél het geval is, bijvoorbeeld omdat bovenregionale
of nationale belangen in het geding zijn of omdat het gaat om een landsgrensoverschrijdende
calamiteit. Voorts is geconcludeerd dat de positie van de voorzitter van de
veiligheidsregio, belast met de uitoefening van het bovenlokale eenhoofdig
gezag bij calamiteiten die het regionale niveau niet overstijgen
eenduidig dient te zijn. Dat houdt in dat de voorzitter in een dergelijke
situatie over dezelfde bevoegdheden moet beschikken als bij een lokale ramp
of crisis. Daaraan ligt de overweging ten grondslag dat het enkele feit dat
een calamiteit een gebied treft dat doorsneden wordt door gemeentegrenzen
geen weerslag mag hebben op de slagvaardigheid van de bestrijding van die
calamiteit. Zoals de burgemeester bij een lokale ramp of crisis het opperbevel/gezag
heeft, zo moet ook de voorzitter van de veiligheidsregio in staat worden gesteld
slagvaardig bovenlokaal gezag uit te oefenen bij een bovengemeentelijke calamiteit
die van gelijke orde is. Bij nota van wijziging is daarom het aan artikel
12 van de Wet rampen zware ongevallen ontleende artikel 35 vervallen, op grond
waarvan de commissaris van de Koningin als provinciaal orgaan in een dergelijke
situatie aanwijzingen kon geven aan de voorzitter van de veiligheidsregio.
Daarbij past evenwel de kanttekening dat de in het RBT zitting hebbende burgemeesters
van de getroffen gemeenten door de voorzitter van de veiligheidsregio in zijn
hoedanigheid van voorzitter van het RBT moeten worden geconsulteerd voordat
hij besluiten neemt. Die consultatie is van belang omdat de burgemeesters
hun inbreng moeten kunnen leveren en de belangen van hun gemeente moeten kunnen
vertegenwoordigen. Een goede samenwerking in het RBT is daarom essentieel,
zowel met het oog op de kwaliteit van de besluiten als voor het draagvlak
daarvan. Het is om die reden dat de commissaris van de Koningin als rijksorgaan
de taak krijgt om – daarover geïnformeerd door de voorzitter van
het RBT – op die samenwerking toe te zien en de leden van het RBT, zowel
de voorzitter als de in het RBT zitting hebbende burgemeesters (en rijksheren),
daarop zo nodig aan te spreken. Deze bevoegdheid van de commissaris heeft
dus niet de strekking om te interveniëren in het tijdens de bovengemeentelijke
ramp of crisis te voeren beleid of de door de voorzitter genomen besluiten,
maar is gericht op de bestuurlijke verhoudingen in het RBT en laat derhalve
de positie van de voorzitter onverlet. Deze taak van de commissaris van de
Koningin sluit aan bij de taak die hij van oudsher als rijksorgaan heeft om
toe te zien op de horizontale en verticale samenwerking tussen alle betrokkenen
bij de civiele verdediging (artikel 182, eerste lid, onder d, Provinciewet
jo artikel 2 Ambtsinstructie).Ten aanzien van de calamiteiten van meer dan regionale of nationale betekenis,
is op basis van het bedoelde overleg geconcludeerd dat in dergelijke situaties
moet worden voorzien in een rechtstreekse aanwijzingsbevoegdheid van het Rijk,
waarmee het in de regio’s te voeren beleid kan worden gestuurd indien
bovenregionale of (inter)nationale belangen dat vergen. De in artikel 36 van
het wetsvoorstel geregelde aanwijzingsbevoegdheid, die is geënt op artikel
13 van de Wet rampen en zware ongevallen, maakt uitsluitend indirecte sturing
door het Rijk mogelijk, namelijk door de commissaris van de Koningin aanwijzingen
te geven, die deze vervolgens moet vertalen in aanwijzingen aan de regio.
Bovendien treedt de commissaris van de Koningin daarbij op als provinciaal
orgaan. De heldere en eenduidige verantwoordelijkheidsverdeling die met onderhavig
wetsvoorstel wordt beoogd vergt dat er bij dergelijke calamiteiten een enkelvoudige
lijn wordt gecreëerd tussen het rijksniveau en de veiligheidsregio. Daartoe
wordt in bijgevoegde nota van wijziging een rechtstreekse aanwijzingsbevoegdheid
van het Rijk geïntroduceerd welke, net als de aanwijzingsbevoegdheid
in de koude fase, door de commissaris van de Koningin als rijksorgaan, dat
wil zeggen onder politieke verantwoordelijkheid van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, zal worden uitgeoefend.Bestuurlijke afwikkeling na de uitoefening van bovenlokaal
gezagDe laatste fase waarin een rol van de commissaris van de Koningin is voorzien,
betreft de bestuurlijke afwikkeling na een calamiteit van meer dan plaatselijke
betekenis. Het wetsvoorstel voorziet daartoe in een bijzondere procedure in
geval een burgemeester in het RBT schriftelijk bezwaar heeft
doen aantekenen tegen een besluit van de voorzitter, omdat hij van oordeel
was dat het besluit het belang van zijn gemeente onevenredig schaadt (art.
34, vierde lid). Bij gebreke van een algemeen vertegenwoordigend orgaan op
de schaal van het gebied waarin de calamiteit van meer dan plaatselijke betekenis
zich heeft voltrokken, voorziet het wetsvoorstel in een procedure waarin de
voorzitter van de veiligheidsregio in de betreffende gemeenteraad desgevraagd
inlichtingen verschaft over een besluit waartegen de burgemeester van die
gemeente in het RBT schriftelijk bezwaar heeft doen aantekenen. De desbetreffende
gemeenteraad kan de voorzitter hem daartoe uitnodigen, maar kan geen politieke
consequenties verbinden aan een (mogelijk) afkeurend oordeel. In dat geval
kan de gemeenteraad het afkeurend oordeel over het besluit van de voorzitter
aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voorleggen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is immers het orgaan
dat de voorzitter van de veiligheidsregio heeft voorgedragen. De Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal naar aanleiding van het
ingezonden bezwaar moeten beoordelen of de voorzitter zich als voorzitter
van het RBT adequaat van zijn taak heeft gekweten. Indien de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties tot het oordeel komt dat de voorzitter
bij de uitoefening van zijn gezagsrol zodanige fouten heeft gemaakt die niet
zonder gevolgen kunnen blijven, kan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties hem als korpsbeheerder ontslaan. Daarmee komt tevens een
einde aan zijn voorzitterschap van de veiligheidsregio (art. 10, tweede lid).
Omdat de voorzitter van het RBT bij een ramp of crisis belangen moet afwegen
die het belang van elk van de afzonderlijke bij de calamiteit betrokken gemeenten
te boven gaat, zal de minister bij zijn oordeelsvorming niet alleen gewicht
toekennen aan het oordeel van de gemeenteraad, maar alle relevante feiten
en omstandigheden moeten meewegen. Ten behoeve van de oordeelsvorming van
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal de commissaris
van de Koningin (als rijksorgaan) een belangrijke rol kunnen vervullen. De
commissaris van de Koningin volgt immers de gebeurtenissen en de besluitvorming
bij een calamiteit in zijn ambtsgebied. Het ligt daarom bij nader inzien in
de rede de commissaris van de Koningin (als rijksorgaan) een formele rol te
geven in deze bestuurlijke procedure. Deze bestaat eruit dat hij verslag van
zijn bevindingen uitbrengt aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.Voor alle hiervoor beschreven taken die de commissaris van de Koningin
als rijksorgaan gaat vervullen geldt dat daarover nadere regels zullen worden
gesteld in de Ambtsinstructie, waarin alle regels zijn samengebracht met betrekking
tot de taken die de commissaris van de Koningin op grond van artikel 126 Grondwet
vervult. Om duidelijk te maken dat het bij de bedoelde taken gaat om rijkstaken
van de commissaris is in de desbetreffende artikelen van onderhavig wetsvoorstel
bepaald dat de commissaris de aldaar geregelde taak «verricht volgens
een door de regering gegeven ambtsinstructie».De leden van de PvdA-fractie kunnen zich de rol van de voorzitter van
de veiligheidsregio tijdens bovengemeentelijke calamiteiten goed voorstellen.
Deze persoon is ook in de dagelijkse gang van zaken verantwoordelijk voor
de rampenbestrijding en de brandweerzorg, heeft veel ervaring met het bestuurlijk
aansturen van de hulpdiensten en ook is er door bundeling met de functie van
korpsbeheerder sprake van eenhoofdige leiding. Uiteraard hebben deze leden
ook begrip voor de aarzelingen die er zijn om de voorzitter van de veiligheidsregio
doorzettingsmacht te geven. Daarom is het goed dat de commissaris van de Koningin
zijn aanwijzingsbevoegdheid behoudt. Die stelt hem in staat om op iets meer
afstand de ontwikkelingen gade te slaan en in te grijpen wanneer er belangen
in het gedrang dreigen te komen. Ook bij de aanwijzing door de minister heeft
de commissaris van de Koningin een uitdrukkelijke rol. De argumenten om de
functie van voorzitter van de veiligheidsregio samen te laten vallen met die
van korpsbeheerder en aan deze persoon doorzettingsmacht te geven bij bovengemeentelijke
calamiteiten overtuigen de leden van de PvdA-fractie. Wel zien deze leden
twee plaatsen waar in de praktijk de provincie en de commissaris van de Koningin
op dit moment een belangrijke rol vervullen bij de bestrijding van calamiteiten.
De bijzondere fysieke situatie in Zeeland en op de Friese Waddeneilanden speelt
daarbij een belangrijke rol. De leden van de PvdA-fractie willen graag vernemen
of er ruimte is om deze bestaande situatie te handhaven.Met verwijzing naar mijn reactie op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie in paragraaf 3.2 herhaal ik dat de personele unie
tussen de voorzitter van de politieregio (korpsbeheerder) en de voorzitter
van de veiligheidsregio een kernelement is van dit wetsvoorstel. Dat geldt
niet alleen de koude fase, maar ook de warme fase. Het is essentieel dat degene
die als voorzitter in de preparatiefase een centrale rol vervult dat ook doet
in de responsfase. Daarbij komt dat er op die wijze kan worden gewerkt met
een team dat op elkaar is ingespeeld.Er is geen ruimte om de situatie in Zeeland en op de Waddeneilanden te
handhaven. De rol die de commissaris van de Koning in deze gebieden op dit
moment in de rampenplannen vervult, is conform de Wet rampen en zware ongevallen.
Er is geen sprake van een bijzondere situatie. In het wetsvoorstel vervult
de voorzitter van de veiligheidsregio deze rol.In het rampenplan voor de Waddenzee zijn nu afspraken vastgelegd tussen
de provincies Noord-Holland, Friesland en Groningen over de coördinatie
bij bovenprovinciale incidenten. Deze afspraken moeten worden vervangen door
afspraken over de bovenregionale coördinatie tussen de veiligheidsregio’s
Noord-Holland Noord, Friesland en Groningen.Naar de mening van de leden van de PvdA-fractie is de verantwoordelijkheidsverdeling
en doorzettingsmacht bij bovenregionale rampen nog onvoldoende geregeld. Erg
veel wordt overgelaten aan onderling overleg en afspraken, terwijl het bij
uitstek een moment voor competentiestrijd kan zijn en snel en adequaat handelen
geboden is. Deze leden horen graag mijn visie en hoe competentiestrijd kan
worden voorkomen. Voorts vragen zij of ik uitgebreidere regels wenselijk acht.Ik vertrouw erop dat de zorgen die de leden van de PvdA-fractie naar voren
brengen over de onvolledige regeling van de verantwoordelijkheidsverdeling
en doorzettingsmacht bij bovenregionale rampen wordt weggenomen bij kennisneming
van de veranderingen die het wetsvoorstel in bijgevoegde nota van wijziging
zijn aangebracht en die in het begin van deze paragraaf in antwoord op vragen
van de leden van de CDA-fractie zijn toegelicht.De leden van de SP-fractie begrijpen dat indien er op het gebied van de
openbare orde stagnatie optreedt bij de rampenbestrijding of crisisbeheersing,
de minister aan de commissaris van de Koningin een aanwijzing kan geven over
het te voeren beleid, die op zijn beurt een aanwijzing kan geven aan de voorzitter
van de veiligheidsregio. Zij vragen waarom voor deze constructie gekozen is
en of het niet sneller en efficiënter is om de mogelijkheid te creëren
dat de minister rechtstreeks een aanwijzing kan geven aan de voorzitter van
de veiligheidsregio.In reactie op de vragen van de leden van de CDA-fractie over de introductie
van het bovenlokaal gezag aan het begin van deze paragraaf is ingegaan op
de wijzigingen die in de bijgevoegde nota van wijziging in het stelsel van
aanwijzingsbevoegdheden zijn aangebracht, met inbegrip van de aanwijzingsbevoegdheid
door de rijksoverheid. Kortheidshalve zij daarnaar verwezen.De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere toelichting op het commentaar
van de Raad van State dat de gezags-, uitvoerings- en verantwoordelijkheidslijn
duidelijker en eenduidiger moet. Zij vragen in hoeverre de interpretatie van
de motie Cornielje en de invulling in het wetsvoorstel – waarbij sprake
is van én de bovenlokale voorzitter met gezag en doorzettingsmacht én
de commissaris van de Koningin die deze voorzitter aanwijzingen kan geven
in de koude en warme fase – tegemoet komt aan dit commentaar van de
Raad van State.Naar mijn mening is de winst van onderhavig wetsvoorstel dat ordening
en uniformering wordt aangebracht in de basisstructuur van het stelsel en
daardoor een noodzakelijke voorwaarde wordt vervuld voor kwaliteitsverbetering.
Daarbij moet worden bedacht dat rampen en crises vele verschijningsvormen
kennen en dus ook heel veel mogelijk betrokken partijen. Dit brengt mee dat
het reduceren van complexiteit zijn grenzen heeft. De (verdere) regionalisering
van het beheer van de bij de rampenbestrijding en crisisbeheersing betrokken
diensten, de concentratie van het toezicht bij het Rijk waarbij de commissaris
van de Koningin als rijksorgaan een belangrijke signalerende, stimulerende
en zo nodig corrigerende rol vervult én de wettelijke verankering van
de bestuurlijke organisatie bij bovengemeentelijke incidenten door de invoering
van eenhoofdig bovenlokaal gezag, dragen allemaal bij aan duidelijker en eenduidiger
gezags-, uitvoerings- en verantwoordingslijnen. De overeenkomstig het advies
van de Raad van State vormgegeven doorzettingsmacht, in de vorm van het bovenlokaal
gezag, draagt daaraan bij omdat een heldere bevelslijn wordt gecreëerd
tussen de voorzitter van het RBT en de regionaal operationeel leider en daardoor
heeft de regionaal operationeel leider op zijn beurt één bestuurlijk
aanspreekpunt.De leden van de VVD-fractie lezen in de nota naar aanleiding van het verslag
verschillende termen die betrekking hebben op de opschaling. Zij vragen nadere
opheldering over de volgende onduidelijkheden die bij hen nog steeds bestaan.De door de leden van de VVD-fractie genoemde onduidelijkheden worden hieronder
puntsgewijs besproken.– Wat wordt precies verstaan onder «meer dan plaatselijke
betekenis».Het begrip «meer dan plaatselijke betekenis» is ontleend aan
het huidige artikel 12 Wrzo. Een ramp of crisis van meer dan plaatselijke
betekenis is een gebeurtenis of situatie die meer dan één gemeente
treft respectievelijk gevolgen heeft voor meer dan één gemeente
en daarom maatregelen vraagt die zich niet tot het grondgebied van één
gemeente beperken.– Dient «bovenlokaal» (art. 33) uitgelegd te worden
als «grensoverschrijdend» dan wel «noodzaak tot bijstand»
dan wel «wenselijkheid tot opschaling in verband met de ernst van de
ramp of crisis»?Het begrip bovenlokaal komt in artikel 33 niet voor, wel het hiervoor
besproken begrip «van meer dan plaatselijke betekenis». Het begrip
bovenlokaal wordt in de toelichting als synoniem gebruikt voor «van
meer dan plaatselijke betekenis» in de passages waarin wordt gesproken
over het eenhoofdig bovenlokaal gezag. Een bovenlokale ramp of crisis levert
niet altijd een noodzaak tot bijstand op. Of opschaling nodig is hangt af
van de aard en omvang van de bovenlokale ramp of crisis.– Heeft een verzoek om bijstand van een burgemeester binnen de regio
altijd opschaling tot gevolg?Opschaling is het proces waarbij de juiste hoeveelheid mensen en middelen
ter beschikking komt voor de rampenbestrijding en crisisbeheersing in de acute
fase. Het proces omvat het activeren van de benodigde mensen
en middelen en het afstemmen van de wijze van aansturing hiervan: de overgang
van de normale situatie waarin dagelijkse zorg wordt geleverd door de afzonderlijke
hulpdiensten naar de multidisciplinaire crisissituatie. Ook het waarschuwen
van de relevante crisispartners en het activeren van afspraken over steunverlening
en bijstand behoort tot dit proces. Dit proces staat beschreven in het regionale
crisisplan. Afhankelijk van de afspraken kan iedere burgemeester (delen van)
dit plan activeren. Het is daarbij raadzaam dat in of na overleg met de voorzitter
te doen, maar deze in elk geval te waarschuwen na het activeren. Een en ander
is afhankelijk van het type ramp of crisis dat zich voordoet. Als de ramp
zich lokaal voltrekt, voert de burgemeester het opperbevel. Als het gaat om
een calamiteit met een bovenlokaal karakter of een die zich als zodanig ontwikkelt
of dreigt te ontwikkelen, roept de voorzitter het RBT bijeen.Voor de opschaling wordt op dit moment in alle regio’s gebruik gemaakt
van de gecoördineerde regionale incidentenbestrijdingsprocedure (GRIP)
zoals die in 2005 door de toenmalige Veiligheidskoepel is vastgesteld. In
september 2006 heeft mijn ambtsvoorganger deze procedure per circulaire breed
verspreid1. GRIP voorziet in een procedure waarbij
afhankelijk van de aard en omvang van een incident een bepaalde structuur
voor de commandovoering van de operationele eenheden en de bestuurlijke aansturing
van een incident in werking wordt gesteld. In paragraaf 5.1 wordt daarop
nader ingegaan.– Is er, indien wordt opgeschaald, altijd sprake van «meer
dan plaatselijke betekenis» en zal dientengevolge de voorzitter van
de veiligheidsregio het gezag voeren? Dit ondanks het feit dat het een strikt
lokale ramp betreft?Het feit dat wordt opgeschaald wil niet altijd zeggen dat er sprake is
van een calamiteit van meer dan plaatselijke betekenis. Dat laatste is van
belang om te bepalen of de voorzitter het gezag overneemt. Opschaling is een
middel om de operationele organisatie en de aansturing daarvan af te stemmen
op de omvang van het incident.– Zou op basis van voorliggend wetsvoorstel de Nieuwjaarsbrand in
Volendam en de vuurwerkramp in Enschede aangemerkt dienen te worden als bovenlokaal,
waarbij de voorzitter van de veiligheidsregio doorzettingsmacht zou zijn toegekend?Voor beide gebeurtenissen geldt dat het om lokale calamiteiten ging. Ook
op basis van voorliggend wetsvoorstel zou het gezag/opperbevel dus bij de
burgemeester berusten.– Kan de voorzitter van de veiligheidsregio zelf besluiten tot opschaling,
wanneer hij meent dat de ramp van meer dan plaatselijke betekenis is, en hiermee
het gezag «overnemen» van de lokale burgemeester? Zo ja, in welke
omstandigheden en in welke situaties?Of sprake is van een ramp of crisis van meer dan plaatselijke betekenis,
wordt primair beoordeeld op basis van de beschikbare operationele informatie.
Dat wil echter niet zeggen dat die operationele informatie onder de mogelijk
chaotische omstandigheden van een ramp of crisis altijd eenduidig is. In het
overleg tussen de operationeel leidinggevende en de verantwoordelijke bestuurder
wordt bezien of (nog steeds) sprake is van een lokaal incident dan wel van
een calamiteit van meer dan plaatselijke betekenis. Daarbij zal het bestuurlijk
oordeel de doorslag moeten geven. Het eindoordeel is aan de voorzitter van
de veiligheidsregio, omdat hij de bevoegdheid heeft een RBT bijeen te roepen.
Mocht vervolgens blijken dat dit niet nodig was omdat uit nieuwe informatie
blijkt dat de situatie is gewijzigd of te ongunstig was beoordeeld, dan kan
de voorzitter van de veiligheidsregio het RBT weer ontbinden.– In hoeverre verschilt het voeren van «opperbevel»
van termen als «gezag» en/of doorzettingsmacht en/of beslissingsbevoegdheid?Opperbevel en gezag zijn wettelijke termen. Opperbevel ziet op de verantwoordelijkheid
van de burgemeester voor de bestrijding van een ramp. Dit is thans opgenomen
in artikel 11 van de Wrzo en keert in voorliggend wetsvoorstel terug in artikel
4a. Op grond van zijn opperbevel kan de burgemeester aanwijzingen geven aan
al diegenen die aan de bestrijding deelnemen. Opperbevel houdt in dat de burgemeester
bij de bestrijding van een ramp bevelen kan geven aan diensten en organisaties
die onder normale omstandigheden niet aan hem ondergeschikt zijn. Het opperbevel
schept dus een hiërarchische relatie tussen de burgemeester en al diegenen
die bij de bestrijding van een ramp zijn betrokken, ongeacht de verhouding
die de burgemeester onder normale omstandigheden met hen heeft. Het opperbevel
is te beschouwen als een nadere invulling van de noodbevoegdheden van de burgemeester
op grond van de artikelen 175 en 176 van de Gemeentewet.Gezag drukt de verantwoordelijkheid uit van de burgemeester voor het optreden
van de politie in het kader van de handhaving van de openbare orde (art. 12
Politiewet 1993). Omdat de burgemeester op vergelijkbare wijze verantwoordelijk
is voor de taakuitvoering van de brandweer wordt de term gezag ook voor die
verantwoordelijkheid van de burgemeester gebruikt, waar tot nu toe eveneens
het begrip opperbevel werd gebruikt. Dit is bij de eerste nota van wijziging
in artikel 4 van het wetsvoorstel vastgelegd (Onderdelen D en E).De begrippen opperbevel en gezag hebben met elkaar gemeen dat zij eenhoofdige
leiding impliceren, in casu van de burgemeester.De term doorzettingsmacht is geen wettelijke term en ook geen juridisch
geijkt begrip. Het wordt in de discussie over de in het onderhavige wetsvoorstel
geregelde materie zowel gekoppeld aan het eenhoofdig bovenlokaal gezag van
de voorzitter van de veiligheidsregio als aan de bevoegdheid van de commissaris
van de Koningin om de voorzitter van de veiligheidsregio een aanwijzing te
geven. Ik geef er de voorkeur aan om wettelijke begrippen te gebruiken omdat
het gaat om de aard van de concrete bevoegdheden.Het begrip beslissingsbevoegdheid is evenmin een wettelijk begrip. Het
is een neutraal, kleurloos begrip omdat het geen enkele indicatie geeft over
de aard van de bevoegdheden waarop wordt gedoeld. Dat betekent dat elke bevoegdheid
eronder valt.Ook ten aanzien van de aanwijzingsbevoegdheid bestaan bij de leden van
de VVD-fractie nog onduidelijkheden. Zij vragen of het klopt dat de commissaris
van de Koningin de voorzitter van de veiligheidsregio te allen tijde (koude
en warme fase) aanwijzingen kan geven ten aanzien van het gehele spectrum
van (voorbereiding op) rampenbestrijding en crisisbeheersing. Ook vragen zij
in hoeverre de voorzitter hiertegen bezwaar kan aantekenen en wat de mogelijke
consequenties zijn van het niet opvolgen van een aanwijzing. Deze leden zouden
middels een aantal uitgewerkte voorbeelden aangegeven willen zien wat nu precies
de rol van de commissaris van de Koningin is in de warme fase.Naar aanleiding van vragen van de leden van de CDA-fractie is hierboven
uitgebreid ingegaan op de rol van de commissaris van de Koningin en de aanvullingen
die ter zake in bijgevoegde nota van wijziging zijn aangebracht in verband
met de verdere uitwerking daarvan.De leden van de VVD-fractie vragen om nader inzicht te krijgen in de mogelijke
inhoud van de aanwijzing van respectievelijk de commissaris van de Koningin
dan wel de minister. Zij vragen voorts aan de hand van een aantal voorbeelden
van crisissituaties te beschrijven welke inhoud dergelijke aanwijzingen kunnen
hebben. Bij een bovenlokale ramp of crisis zal de voorzitter
een RBT bijeen roepen. De bevoegdheden waarover de voorzitter dan beschikt,
betreffen het domein van de handhaving van de openbare orde. Dit betekent
dat een aanwijzing van de commissaris van de Koningin zich richt op dat domein.
Zo kan in geval van een verschil in aanpak van een ramp of crisis die zich
in meer dan één regio manifesteert, aanleiding zijn voor de
commissaris van de Koningin om hier een aanwijzing te geven, gericht op de
door de voorzitters te voeren beleid en de in dat verband door hen te nemen
besluiten. De aanwijzing kan dan gebaseerd zijn op het regio-overstijgende
beeld dat de commissaris van de Koningin heeft van de situatie.Een ander voorbeeld is de aanwijzing gericht op de samenstelling van het
RBT (toevoegen van een functionaris) of het ondernemen van actie bij het uitblijven
daarvan.De leden van de VVD-fractie vragen of, behalve de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de commissaris van de Koningin, ook sectorministers
en/of rijksheren aanwijzingen kunnen geven aan de voorzitter van de veiligheidsregio,
en indien dit het geval is, wat de reikwijdte daarvan is.Behalve de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de
commissaris van de Koningin zijn er geen andere bestuursorganen die de voorzitter
van de veiligheidsregio aanwijzingen kunnen geven over het inzake de rampenbestrijding
of crisisbeheersing te voeren beleid op het gebied van openbare orde en veiligheid.Wat de leden van de ChristenUnie-fractie betreft maakt de nota naar aanleiding
van het verslag onvoldoende duidelijk waarom de doorzettingsmacht, die op
zichzelf door deze leden niet wordt bestreden, noodzakelijkerwijs bij de superburgemeester
dient te liggen. Voor hen is niet overtuigend genoeg aangetoond dat het gezien
de huidige positie van de commissaris van de Koningin, als primus inter pares
met een directe democratische legitimatie, onmogelijk is hem doorzettingsmacht
te geven.Uit de vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie leid ik af dat zij
het door de Raad van State bepleite eenhoofdig bovenlokaal gezag kunnen onderschrijven,
maar er de voorkeur aan geven om dat gezag aan de commissaris van de Koningin
toe te kennen. Naar mijn mening ligt het in de rede om de voorzitter van de
veiligheidsregio daarmee te belasten omdat hij als burgemeester vertrouwd
is met het uitoefenen van deze bevoegdheden en als korpsbeheerder onderdeel
is van de functionele verhoudingen die voor de uitoefening van deze bevoegdheden
bij een ramp of crisis van belang zijn. Voor de commissaris van de Koningin
geldt dit niet. De vaste relatiepatronen tussen sleutelfiguren zijn in situaties
waarin onder spanning moet worden gewerkt, essentieel om goed te kunnen samenwerken
en slagvaardig te kunnen handelen. De voorzitter van de veiligheidsregio speelt
bovendien een belangrijke rol in de voorbereiding (koude fase), die zich terugbetaalt
in de warme fase. Het ligt om al deze redenen niet voor de hand om bij een
deel van de rampen en crisis een geheel nieuwe speler in het veld te brengen
en hem bovendien met de zwaarste verantwoordelijkheid te belasten.Van betekenis is uiteraard het vraagstuk van de democratische legitimatie
van de voorzitter van de veiligheidsregio en het afleggen van verantwoording
over zijn optreden als bovenlokaal gezagsdrager. De in het wetsvoorstel opgenomen
regeling acht ik zonder meer te verdedigen. Deze handhaaft het uitgangspunt
dat lokale gezagsbevoegdheden door een lokale bestuurder (een burgemeester)
worden uitgeoefend en dat de verantwoording daarover primair in de gemeenteraden
plaatsvindt. Het eindoordeel over een geschil ten aanzien van de uitoefening
van gezagsbevoegdheden tussen de voorzitter van de veiligheidsregio en een
of meer burgemeesters in het RBT respectievelijk de raden van de desbetreffende gemeenten, wordt beslecht door het orgaan dat de voorzitter
van de veiligheidsregio heeft benoemd en dat op rijksniveau relevante bevoegdheden
heeft, de Minister van BZK. Zoals hiervoor is aangegeven zal de commissaris
van de Koningin een formele rol vervullen bij de voorbereiding van het oordeel
van de Minister van BZK.Het toekennen van bovenlokaal gezag aan de commissaris van de Koningin,
uitsluitend, omdat dan formeel gesproken verantwoording kan worden afgelegd
aan een democratisch gekozen orgaan (provinciale staten), levert naar mijn
mening een onbevredigende verantwoordelijkheidsverdeling op. Een consequente
uitwerking daarvan brengt mee dat zowel de gemeenteraden als de Minister van
BZK in de afwikkeling slechts een bescheiden rol vervullen.VerantwoordingsplichtNaar de mening van de leden van de CDA-fractie is de opmerking in de nota
naar aanleiding van het verslag dat provinciale staten geen ervaring hebben
als het gaat om mogelijke controle op de uitvoering van gezagsbevoegdheden,
een diskwalificatie. Verderop in de nota naar aanleiding van het verslag wordt
aangegeven dat provinciale staten wel controle hebben op de uitvoering van
de aanwijzingsbevoegdheden van de commissaris van de Koningin. De aan het
woord zijnde leden vragen wat precies het verschil is en waar de opvatting
op is gebaseerd dat de controle in de ene situatie niet en in een min of meer
vergelijkbare andere situatie wel mogelijk is, waarbij zij in het antwoord
graag een duidelijk onderscheid tussen beide voorbeelden verwoord zien.De opmerking dat provinciale staten geen ervaring hebben met controle
op de uitoefening van gezagsbevoegdheden is een zuiver feitelijke constatering
en houdt geen diskwalificatie in. De commissaris van de Koningin heeft op
OOV-terrein immers geen wettelijke bevoegdheden, die vergelijkbaar zijn met
die van de burgemeester. Voor een goed begrip voeg ik daaraan toe dat de passage
waaraan de leden van de CDA-fractie refereren, deel uitmaakt van het antwoord
op een vraag uit het verslag van de leden de SP-fractie, die bepleitten het
eenhoofdig bovenlokaal gezag aan de commissaris van de Koningin toe te kennen,
ten einde zeker te stellen dat verantwoording kan worden afgelegd aan een
algemeen vertegenwoordigend orgaan. De kern van het antwoord op die vraag
was dat dit alternatief over zijn doel heen schiet omdat daarmee de verantwoording
over de uitoefening van lokale gezagsbevoegdheden geheel aan de invloed van
de betrokken gemeenteraden wordt onttrokken, terwijl deze primair daar hoort
plaats te vinden. De regeling die in artikel 34 wordt getroffen voorziet daarin,
met dien verstande dat aan de afzonderlijke gemeenteraden geen finaal oordeel
toekomt over het functioneren van de voorzitter van de veiligheidsregio als
voorzitter van het RBT. Dat is naar mijn oordeel echter zonder meer verdedigbaar
omdat bij een calamiteit van meer dan plaatselijke betekenis alle belangen
in beschouwing moeten worden genomen, niet alleen de belangen van de afzonderlijke
gemeenten. Het eindoordeel over het functioneren van de voorzitter van de
veiligheidsregio komt daarom toe aan het orgaan dat hem als korpsbeheerder/voorzitter
veiligheidsregio heeft aangesteld en dat op rijksniveau belangrijke verantwoordelijkheden
op het terrein van de rampenbestrijding en crisisbeheersing heeft, de Minister
van BZK.Ik ben het niet eens met de leden van de CDA-fractie dat er sprake is
van min of meer vergelijkbare situaties. Er is naar mijn mening een groot
verschil tussen het zelf uitoefenen van deze gezagsbevoegdheden en het geven
van een aanwijzing over het met toepassing van deze bevoegdheden te voeren
beleid. In de eerste situatie is de betrokken bestuurder zelf aan zet en dient
hij, na ruggespraak en zoveel mogelijk in overeenstemming met de burgemeesters
van de getroffen gemeenten, het beleid uit te stippelen en keuzes te maken.
In de tweede situatie is sprake van een reactieve activiteit, waarbij een
aanwijzing alleen aan de orde is als de voorzitter van de veiligheidsregio
onvoldoende oog heeft voor relevante belangen. Dat kan tot uitdrukking komen
in een gebrek aan besluitvaardigheid, maar ook in een te grote besluitvaardigheid
die onvoldoende ruimte biedt voor een zorgvuldige afweging. De commissaris
van de Koningin kan dan op een zekere afstand, maar voorzien van alle relevante
informatie, corrigerend optreden, zonder zelf te treden in de rol van gezagsdrager.De aanwijzingsbevoegdheden zoals deze thans in het wetsvoorstel worden
vormgegeven, worden uitgeoefend door de commissaris van de Koningin als rijksorgaan.
Dat betekent dat de Minister van BZK aan de Tweede Kamer verantwoording verschuldigd
is voor de door de commissaris van de Koningin gegeven aanwijzingen en dat
van een verantwoordingsrelatie jegens provinciale staten geen sprake is.De leden van de CDA-fractie vragen of het feit dat voor de democratische
controle van belang is of de burgemeester ten aanzien van de bestreden besluitvorming
schriftelijk bezwaar heeft gemaakt tegen het voorgenomen besluit, niet leidt
tot een geweldige administratieve lastenverzwaring en juridificering rondom
de besluitvorming. Burgemeesters zullen immers bij de minste twijfel omtrent
de besluitvorming schriftelijk bezwaar maken om op deze manier hun positie
ten opzichte van hun gemeenteraad veilig te stellen. Zij vragen of dit niet
een feitelijk onmogelijke weg is en of de commissaris van de Koningin hier
geen wettelijk vastgelegde arbitrerende rol kan krijgen.De vrees voor een geweldige administratieve lastenverzwaring acht ik ongegrond.
Het gaat hier om situaties die zelden voorkomen en om een geringe last. De
voorspelling die de leden van de CDA-fractie doen over het gedrag van burgemeesters
in een dergelijke situatie deel ik niet. Mijn inschatting is een andere. Ik
verwacht dat burgemeesters in zo’n situatie zullen proberen om tot een
eensluidend oordeel te komen. Eensgezindheid is een belangrijke waarde als
het hoofd moet worden geboden aan moeilijke omstandigheden. Voorts verwacht
ik dat de voorzitter van de veiligheidsregio veel waarde zal hechten aan het
oordeel van de burgemeesters van de getroffen gemeenten en dus zoveel mogelijk
zal willen handelen op basis van consensus. Bovendien zal in veel situaties
de beschikbare operationele informatie de richting van het beleid bepalen
respectievelijk het aantal handelingsmogelijkheden beperken. Daarmee is niet
gezegd dat het mechanisme dat de leden van de CDA-fractie beschrijven niet
zou kunnen voorkomen. De betrokken burgemeester zal op zo’n moment echter
meewegen dat hij zich aan een op collegiaal draagvlak te baseren besluit onttrekt
en dat achteraf ook nog maar moet blijken dat de verabsolutering van het belang
van de eigen gemeente gelet op de zich voordoende situatie en de afloop van
de calamiteit op basis van het door hem bestreden besluit, door de buitenwacht
wordt begrepen. De inschatting van de leden van de CDA-fractie gaat er ten
onrechte van uit dat burgemeesters en gemeenteraden in geval van een bovengemeentelijke
ramp of crisis uitsluitend oog hebben voor het eigen belang.De vrees voor juridificering ten slotte deel ik niet. Het begrip bezwaar
heeft geen juridische betekenis in de zin van bezwaar- en beroepsprocedures.
Het gaat hier om een bestuurlijke procedure die ertoe strekt om op ordentelijke
wijze verantwoording af te leggen over de genomen besluiten. De rechter komt
daar niet aan te pas.De leden van de SP-fractie menen dat het geen schoonheidsprijs verdient
dat een gemeenteraad de eigen burgemeester op de gebruikelijke wijze ter verantwoording
kan roepen als hij geen gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid bezwaar
aan te tekenen tegen de voorgenomen beslissing. Zij wijzen er op dat het zo
kan zijn dat het RBT geen verkeerde beslissingen neemt, maar dat de voorzitter
van de veiligheidsregio in de uitvoering wel degelijk fouten
heeft gemaakt. De eigen burgemeester kan daar dan moeilijk op aangesproken
worden. Deze leden zien op deze manier nog steeds een democratisch gat en
vragen om in overleg met belanghebbenden te zoeken naar oplossingen die meer
recht doen aan de controlerende en kaderstellende taak van de gemeenteraad.Naar mijn mening kan een burgemeester door de eigen gemeenteraad alleen
ter verantwoording worden geroepen voor de wijze waarop hij zich in het RBT
heeft opgesteld. Als het besluit van de voorzitter van het RBT in overeenstemming
was met de opvattingen van de in het RBT vertegenwoordigde burgemeesters,
is er geen reden om af te wijken van de gebruikelijke wijze waarop verantwoording
wordt afgelegd. Indien een burgemeester zich in het RBT tegen een voorgenomen
besluit verzet omdat hij van oordeel is dat het besluit het belang van zijn
gemeente onevenredig schaadt, dan is die reden er wel. Als de voorzitter van
de veiligheidsregio als voorzitter van het RBT een dergelijk, zwaarwegend
verzet van een burgemeester naast zich neerlegt, dient hij zich te verantwoorden
jegens de gemeenteraad van de betrokken gemeente. Dat beschouw ik als een
democratische plicht van de voorzitter van het RBT en een democratisch recht
van de betrokken gemeenteraad. Een finaal oordeel over de handelwijze van
de voorzitter van het RBT bij een bovengemeentelijke calamiteit ontstijgt
naar zijn aard echter het belang van de afzonderlijke gemeenten. Vandaar dat
de Minister van BZK dat oordeel toekomt..Als zich de situatie voordoet dat een besluit niet omstreden was, maar
vervolgens fouten zijn gemaakt in de uitvoering die de voorzitter van het
RBT moeten worden toegerekend, zal beoordeeld moeten worden of de fouten van
zodanige aard zijn dat zij niet zonder gevolgen kunnen blijven voor de voorzitter
van de veiligheidsregio. De voorzitter van de veiligheidsregio is op grond
van onderhavig wetsvoorstel in zo’n geval niet verplicht een toelichting
te komen geven in de gemeenteraad. Het ligt echter in de rede dat hij dat
in zo’n geval op vrijwillige basis zal doen.Ook bij de leden van de ChristenUnie-fractie leven vragen ten aanzien
van de verantwoordingsplicht. Zij vragen waarom niet dezelfde verantwoordingsstructuur
kan worden gehandhaafd voor de commissaris van de Koningin met eindverantwoordelijkheid
van provinciale staten, waarbij de verantwoordingsplicht aan provinciale staten
niet alleen betrekking heeft op de wijze waarop de commissaris zijn aanwijzingsbevoegdheid
heeft gebruikt maar ook op de wijze waarop hij zijn doorzettingsmacht heeft
aangewend. Daarover kan hij volgens hen bovendien, net als de voorgestelde
superburgemeester, verantwoording afleggen aan de gemeenteraad. Als dat onvoldoende
oplevert kan volgens deze leden de provincie dan wel de minister op initiatief
van de ontevreden gemeenteraad bekijken of de commissaris van de Koningin
zijn verantwoordelijkheid voldoende heeft uitgeoefend.In hun vraagstelling gaan de leden van de ChristenUnie-fractie ervan uit
dat de commissaris van de Koningin zowel aanwijzingen kan geven als ook «doorzettingsmacht»
heeft. Onduidelijk is wat de leden van de ChristenUnie-fractie in dit verband
bedoelen met doorzettingsmacht. Zoals hiervoor in antwoord op een vraag van
de leden van de VVD-fractie is aangegeven, wordt het begrip doorzettingsmacht
zowel gebruikt voor het bovenlokaal eenhoofdig gezag als de aanwijzingsbevoegdheid
van de commissaris van de Koningin. De vraagstelling van de leden van de ChristenUnie-fractie
wekt de indruk dat beide bevoegdheden aan de commissaris van de Koningin worden
toebedacht. Dat is niet goed met elkaar te rijmen. De aanwijzingsbevoegdheid
van de commissaris van de Koningin heeft betrekking op de uitoefening van
de lokale gezagsbevoegdheden, ongeacht de vraag of die door de afzonderlijke
burgemeesters worden uitgeoefend (de situatie in de huidige wetgeving) dan
wel door de voorzitter van de veiligheidsregio (in onderhavig wetsvoorstel). Indien het de bedoeling van de leden van de ChristenUnie-fractie
is dat de commissaris optreedt als eenhoofdig bovenlokaal gezag (en niet de
voorzitter van de veiligheidsregio), dan moet het gevolg daarvan zijn dat
de commissaris zijn aanwijzingsbevoegdheid verliest. Hij kan immers niet zichzelf
aanwijzingen geven.Aannemende dat de leden van de ChristenUnie-fractie beogen dat de commissaris
van de Koningin optreedt als bovenlokaal gezag, rijst de vraag wat zij op
het oog hebben met de zinsnede dat de commissaris dan «net als de voorgestelde
superburgemeester, verantwoording kan afleggen aan de gemeenteraad».
Bedoelen zij daarmee dat overeenkomstig de regeling in het wetsvoorstel uitsluitend
aan een gemeenteraad verantwoording behoeft te worden afgelegd als de burgemeester
van de desbetreffende gemeente schriftelijk bezwaar heeft doen aantekenen
tegen een voorgenomen besluit, in casu van de commissaris van de Koningin?
Bij een bevestigend antwoord kan het afleggen van verantwoording aan provinciale
staten pas zijn beslag krijgen nadat de commissaris van de Koningin en de
burgemeesters die deel uitmaakten van het RBT schriftelijk verslag hebben
uitgebracht over het verloop van de gebeurtenissen en de besluitvorming, en
de commissaris van de Koningin in de desbetreffende gemeenteraad of gemeenteraden
mondeling inlichtingen heeft verstrekt. Het zou naar mijn oordeel leiden tot
een dubbele verantwoordingsstructuur, waarbij het vertegenwoordigend orgaan
(provinciale staten) dat moet oordelen over het optreden van de commissaris
van de Koningin, in een afwachtende positie wordt geplaatst. Dat is echter
getuige de laatste zin van de vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie
ook de bedoeling, waar zij stellen: «als dat onvoldoende oplevert kan
de provincie dan wel de minister vervolgens bekijken op initiatief van de
ontevreden gemeenteraad, of de commissaris van de Koningin zijn verantwoordelijkheid
voldoende heeft uitgeoefend». Niet alleen worden provinciale staten
in een afwachtende positie geplaatst, ook is onduidelijk aan welk orgaan («de
provincie, dan wel de minister») het finale oordeel over het optreden
van de commissaris van de Koningin toekomt. Alles overziende, ben ik van mening
dat het voorstel van deze leden geen duidelijke verantwoordelijkheden schept.
Ik zou menen dat de consequentie van de keuze om de commissaris van de Koningin
met het eenhoofdig gezag te belasten, zou moeten zijn dat provinciale staten
haar rol als controleur ten volle moet kunnen waarmaken en haar daarbij geen
beperkingen moeten worden opgelegd. Zoals ik eerder heb aangegeven acht ik
het onwenselijk de commissaris van de Koningin met de uitoefening van lokale
gezagsbevoegdheden te belasten. Als dit alternatief bovendien gepaard gaat
met onheldere verantwoordingsrelaties, terwijl het motief voor het alternatief
juist is om heldere verhoudingen te scheppen, wordt ook dat voordeel tenietgedaan.Voor de beantwoording van de vraag van de leden van de SP-fractie om met
unanieme besluitvorming in de veiligheidsregio te werken ten einde uit te
sluiten dat kleinere gemeenten ondergesneeuwd worden en van de vraag van de
leden van de VVD-fractie om nader aan te geven waarom een goedkeuringsrecht
van gemeenteraden ten aanzien van vastgestelde plannen achterwege kan blijven,
zij verwezen naar het begin van hoofdstuk 4.De rol van de provincieNaar de mening van de leden van de CDA-fractie is de positie van de commissaris
van de Koningin in het wetsvoorstel diffuus. Hij kan zowel in de koude als
de warme fase aanwijzingen geven, maar meer dan artikel 33 ontbreekt als basis.
Daarnaast behoudt hij de aanwijzingsbevoegdheid (art. 12 Wrzo), maar nu gericht
op de voorzitter van de veiligheidsregio. Deze leden vragen of nader kan worden
onderbouwd waarom ik de opvatting van het IPO dat deze bevoegdheid een dode
letter is, niet deel. Voorts stellen zij vragen over de informatiepositie
van de commissaris van de Koningin.Ik vertrouw er op dat de leden van de CDA-fractie, nadat zij hebben kennisgenomen
van de wijzigingen die in bijgevoegde nota van wijziging in het wetsvoorstel
zijn aangebracht, tot een ander oordeel komen. De uiteenzetting in het begin
van dit hoofdstuk geeft naar mijn mening een helder beeld van de rol die de
commissaris van de Koningin in de verschillende fasen vervult, met inbegrip
van de informatiepositie die hij daartoe nodig heeft. Die uiteenzetting bevat
ook de antwoorden op vergelijkbare vragen van de leden van de VVD-fractie
over de informatiepositie van de commissaris van de Koningin.Het is de leden van de VVD-fractie niet duidelijk of de gemeentesecretaris
deel neemt aan het RBT en wat zijn rol/positie is binnen de rampenbestrijding
en crisisbeheersing. Zij vragen om een toelichting op dit punt.De gemeentesecretaris maakt geen deel uit van het RBT. Het RBT bestaat
uit de voorzitter van de veiligheidsregio, de burgemeesters van de bedreigde
of getroffen gemeenten en de hoofdofficier van justitie. De gemeentesecretaris
is belast met het aansturen van het gemeentelijk apparaat bij rampen en crises.
De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de bevolkingszorg. Zij verrichten
onder meer de opvang en registratie van slachtoffers en verdreven bevolking,
schade en het voorzien in primaire levensbehoeften.4 Planvorming en adviseringDe leden van de CDA-fractie stellen vast dat de gemeenteraden een actieve
rol spelen bij het opstellen van het risicoprofiel, omdat zij een wettelijk
gegarandeerde inbreng hebben. Zij hebben geen positie als het gaat om het
goedkeuren van het beleidsplan en het crisisplan. Deze leden vragen waarom
dit niet het geval is en welk bezwaar bestaat om dit alsnog te regelen. Ook
vragen zij, met het oog op het amendement dat zij op dit punt overwegen, nader
aan te scherpen waarom de gemeenteraden geen beroepsmogelijkheid krijgen tegen
een vastgesteld beleidsplan.De leden van de SP-fractie zien in het kader van de democratische verantwoording
als struikelblok dat, in weerwil van de pogingen van de veiligheidsbesturen
om een gemeenschappelijke visie te ontwikkelen en een zo groot mogelijk draagvlak
voor hun besluiten te creëren, niet is uit te sluiten dat kleinere gemeenten
worden ondergesneeuwd. Zij hebben dan geen wettelijke mogelijkheid deze besluiten
aan te vechten. Deze leden vragen of in dat licht unanieme besluitvorming
een oplossing is, zoals in Wgr-constructies vaker het geval is.De leden van de VVD-fractie maken uit de nota naar aanleiding van het
verslag op dat democratische controle en verantwoording vooral vooraf plaatsvindt,
bijvoorbeeld bij het opstellen van de plannen. Zij merken evenwel op dat de
plannen worden vastgesteld zonder dat goedkeuring van de gemeenteraden nodig
is en vragen of de planvorming niet kan resulteren in het consequent benadelen
van bepaalde gemeenten, bijvoorbeeld omdat zij gelet op haar omvang weinig
in de regio in te brengen hebben (materieel, inzet, kennis).In reactie op deze vragen van de fracties van het CDA, de SP en de VVD
wijs ik allereerst op de ambities die in het kabinetsstandpunt Veiligheidsregio’s
en het Beleidsplan crisisbeheersing 2004–2007 zijn verwoord. In deze
nota’s is geconstateerd dat de decentrale structuur voor de rampenbestrijding
en crisisbeheersing een nogal vrijblijvend karakter heeft en de slagkracht
van de regionale besturen daardoor vaak onvoldoende is. Een van de dragende
gedachten in de genoemde nota’s is daarom dat de veiligheidsregio’s
hun taken voortvarend ter hand zouden moeten kunnen nemen. Het op een hoger
plan brengen van de rampenbestrijding en crisisbeheersing vergt ambitie en
bestuurskracht. Vandaar dat in de nota’s en in onderhavig
wetsvoorstel is opgenomen dat in het veiligheidsbestuur met meerderheid van
stemmen wordt beslist en dat bij het staken van de stemmen de stem van de
voorzitter de doorslag geeft. Dat laat onverlet dat in de bestuurlijke praktijk
alle inspanningen erop gericht zullen moeten zijn om tot een evenwichtig,
voor alle leden aanvaardbaar besluit te komen. Een goed en evenwichtig besluit
vergt afweging van alle relevante belangen, waaronder de belangen van elk
van de deelnemende gemeenten. Een goed besluit is echter niet de optelsom
van alle gerepresenteerde belangen. Het is daarom van belang dat niet de noodzaak
tot unanimiteit ontstaat. Unanimiteit impliceert dat elk lid in feite een
veto heeft en de besluitvorming kan vertragen en in het ergste geval zelfs
volledig kan blokkeren. Ambitie en slagvaardigheid zijn dan ver te zoeken.
Daarbij moet overigens worden bedacht dat een samenwerkingsverband wordt ingesteld
om een afgebakende, duidelijk omschreven taakopdracht uit te voeren, en dat
geen sprake is van representatie op basis van politieke uitgangspunten. De
leden van het bestuur zijn allereerst vertegenwoordigers van hun gemeenten
en dienen het belang van de gemeente die zij vertegenwoordigen. Zij zijn echter
ook gehouden om de taken die de veiligheidsregio’s krachtens wettelijke
opdracht overgedragen hebben gekregen, naar behoren uit te voeren. Investeren
in veiligheid vraagt een visie op de langere termijn, hetgeen niet vanzelfsprekend
overeenkomt met het korte termijn belang van individuele gemeenten. Het is
daarom zaak dat de deelnemende gemeenten zo nauw mogelijk betrokken zijn bij
de taken van de veiligheidsregio. Dat is ook de reden dat in het wetsvoorstel
is opgenomen dat de gemeenteraden een wettelijk gegarandeerde inbreng hebben
in het risicoprofiel (art. 13, derde lid). Het risicoprofiel is net als de
huidige risico-inventarisatie (onderdeel van het rampenplan) een inventarisatie
van alle relevante risico’s in de regio en van de gevolgen als zich
in verband daarmee calamiteiten voordoen. Het risicoprofiel geeft als het
ware de vraagzijde van het veiligheidsbeleid weer. De gemeenteraden kunnen
bij gelegenheid van hun inbreng ten behoeve van het risicoprofiel tevens hun
wensen kenbaar maken ten behoeve van het beleidsplan (art. 13, derde lid).
Ook ten aanzien van het beleidsplan -de aanbodzijde van het veiligheidsbeleid-
hebben de gemeenteraden dus een wettelijk inbrengrecht. Het zal duidelijk
zijn dat als alle gemeenteraden veel nadruk leggen op de veiligheidssituatie
in de eigen gemeente en kenbaar maken dat de prioriteit van de veiligheidsregio
moet uitgaan naar het type risico’s dat in de eigen gemeente het meest
aanwezig is, het bestuur van de veiligheidsregio niet alle wensen kan honoreren.
Het bestuur van de veiligheidsregio zal in dat geval tot een evenwichtige
verdeling van aandacht voor risico’s moeten kunnen besluiten, rekening
houdend met de belangen van alle deelnemende gemeenten.Gelet op de hiervoor gegeven overwegingen meen ik dat de voorgestelde
regeling van meerderheidsbesluitvorming de voorkeur verdient. Het geeft het
bestuur ruimte om in een inhoudelijke discussie tot afweging van alle belangen
te komen en verhindert dat belangen van een of enkele gemeenten de besluitvorming
blokkeren. Dat acht ik een groter gevaar dan het gevaar dat de belangen van
een of enkele gemeenten stelselmatig worden genegeerd. De hiervoor genoemde
overwegingen maken het eveneens onaantrekkelijk voor te schrijven dat alle
gemeenteraden een door het bestuur van de veiligheidsregio vastgesteld beleidsplan
moeten goedkeuren. Dat kan leiden tot het steeds weer opnieuw moeten heronderhandelen
van het beleidsplan en dus tot verlamming van de besluitvorming. Een goedkeuringsrecht
betekent in feite dat de besluitvorming niet wordt overgelaten aan het bestuur
van de veiligheidsregio.Blijft over de door de leden van de CDA-fractie geopperde mogelijkheid
van het instellen van beroep tegen een vastgesteld beleidsplan. Een dergelijke
mogelijkheid is op het eerste oog aantrekkelijk, maar bij frequente toepassing
kan ook dit instrument een frustrerend effect hebben op de besluitvorming.
Er zal in ieder geval een drempel ingebouwd moeten worden, waarbij
een voorbeeld gevonden kan worden in artikel 34 van de Politiewet 1993, dat
beroep op de commissaris van de Koningin slechts mogelijk maakt indien een
besluit van het regionale college op onaanvaardbare wijze afbreuk doet aan
het belang van een goede vervulling van de politietaak. Het is evenwel mijn
indruk en mijn ervaring dat een dergelijk besluit niet genomen wordt in de
collegiale verhoudingen in een bestuur dat alleen uit burgemeesters bestaat.
Bij mijn weten is ook nimmer gebruik gemaakt van de mogelijkheid die artikel
34 van de Politiewet 1993 biedt. Ook bij de totstandkoming van de Wgr-plusregio’s
is een dergelijk instrument niet in de wet opgenomen, terwijl ook daar het
bestuur van de regio belangrijke beslissingen neemt, waaraan de deelnemende
gemeenten hun medewerking moeten verlenen. Het opnemen van een beroepsmogelijkheid
acht ik daarom overbodig.De leden van de PvdA-fractie ondersteunen het voornemen om de gemeenten
wettelijk te verplichten een integraal veiligheidsplan op te stellen, omdat
het voor de gemeente een belangrijk instrument is om regie te kunnen voeren
ten aanzien van de veiligheid. Zij zien ook mogelijkheden voor een onderlinge
versterking van het opstellen van een integraal veiligheidsplan en de gemeentelijke
inbreng bij het risicoprofiel en het beleidsplan van de veiligheidsregio.
Graag horen deze leden of ik deze mogelijke synergie ook zie en hoe ik de
gemeenten wil ondersteunen die synergie optimaal te benutten.De op te stellen integrale veiligheidsplannen kunnen per gemeente verschillen,
omdat ook de lokale situatie verschilt. Daarom is ook niet voorgeschreven
wat er in een integraal veiligheidsplan moet staan. Te denken valt aan de
aanpak van overlast en verloedering, het alcohol- en drugsbeleid, de bestuurlijke
aanpak van criminaliteit, het beleid gericht op veelplegers, hangjongeren
en verslaafden en de handhaving van de regels uit de algemene plaatselijke
verordening. Voor het risicoprofiel en het beleidsplan van de veiligheidsregio
geldt dat de reikwijdte duidelijk is afgebakend tot brandweerzorg, rampenbestrijding
en crisisbeheersing. Dit is een specifiek facet van het veiligheidsspectrum.
Of de synergie aanwezig is, hangt af van de keuzes die op lokaal niveau hierover
gemaakt worden.De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen van de hoorprocedure
van alle crisispartners. Daarnaast willen zij weten hoe de procedure in tijd
beheersbaar blijft en wat te doen als crisispartners niet tot overeenstemming
kunnen komen bij het opstellen van het crisisplan.De besturen van de waterschappen en de door sectorministers aangewezen
functionarissen die in de regio werkzaam zijn, worden in de gelegenheid gesteld
hun zienswijze op het risicoprofiel duidelijk te maken. Het risicoprofiel
wordt ten minste één maal per vier jaar opnieuw vastgesteld,
voorafgaand aan de vaststelling van het regionale beleidsplan. Deze procedure
is in tijd goed beheersbaar te houden, omdat er slechts een beperkt aantal
van deze functionarissen in de regio aanwezig is. Hierbij valt te denken aan
de Hoofdingenieur-Directeur van Rijkswaterstaat, de directeur van de Kamer
van Koophandel en de regionaal militair commandant. Het staat de regio’s
overigens vrij om ook andere, particuliere partijen te betrekken. De crisispartners,
inclusief de bovengenoemde functionarissen worden één maal per
jaar uitgenodigd voor een overleg over de risico’s in de regio. Hierbij
zijn dus ook alle andere (particuliere) partijen betrokken. Op dit moment
krijgen de voornoemde contacten al vorm in veel regio’s. De eerste keer
dat de plancyclus wordt opgestart zal het naar verwachting meer tijd kosten
om het geheel tot stand te brengen. Daarna zal het in de meeste gevallen minder
tijd kosten omdat het risicoprofiel al eerder door de betrokken actoren op
deze wijze is vastgesteld en er tussentijds minimaal jaarlijks contact is
met de partners. De veiligheidsregio maakt afspraken met de crisispartners.
Een beschrijving van deze afspraken wordt opgenomen in het crisisplan.
De crisispartners zijn niet betrokken bij het opstellen van het crisisplan
zelf. De afspraken kunnen betrekking hebben op verschillende onderwerpen zoals
coördinatie van maatregelen, bereikbaarheid, alarmering, informatievoorziening
en leveranties van producten, diensten en informatie. Deze afspraken hebben
een vrijwillig karakter. Er zijn ook zaken die het bestuur op grond van zijn
bevoegdheden zou kunnen afdwingen in bepaalde (buitengewone) omstandigheden.
Goede afspraken kunnen er toe leiden dat één en ander onder
rampomstandigheden soepeler verloopt dan met uitsluitend een afgedwongen prestatie.
Ik verwacht niet dat zich op het vlak van afspraken met de crisispartners
problemen zullen voordoen.De leden van de VVD-fractie constateren dat wat betreft het aantal oefeningen
(monoen multidisciplinair) in de nota naar aanleiding van het verslag wordt
gewezen op het oefenbeleidsplan en dat in het ontwerpbesluit veiligheidsregio’s
is vastgelegd dat de hoofdstructuur eens per jaar oefent. Zij vragen zich
af wat de consequenties zijn indien de veiligheidsregio besluit zich wat oefenen
betreft te beperken tot eenmaal per jaar de oefening van de hoofdstructuur.
Zij vragen of dat afdoende is geregeld.Tot nu toe zijn geen wettelijke verplichtingen opgelegd om te oefenen.
In het ontwerp Besluit veiligheidsregio’s zal een ondergrens voor het
aantal te houden oefeningen worden vastgesteld. De regio’s worden gestimuleerd
(o.a. in de afgesloten convenanten tussen de regio’s en Ministerie van
BZK) om meer dan die ondergrens te beoefenen, zichzelf «branchenormen»
op te leggen en vaker en breder te oefenen.De leden van de VVD-fractie lezen in de nota naar aanleiding van het verslag
dat het ERC de afgelopen twee jaar heeft geïnvesteerd in het vergroten
van kennis en expertise in de regio’s (o.a. door opleiden en het ontwikkelen
van regionaal inzetbare communicatie-instrumenten) en daarnaast ondersteuning
heeft verleend bij diverse incidenten in gemeenten en regio’s. Zij vragen
een nadere toelichting op de incidenten die worden bedoeld en de wijze waarop
het ERC daarbij ondersteuning heeft verleend.Het ERC heeft sinds de oprichting in mei 2005 op diverse manieren bijstand
verleend aan regio’s en gemeenten. Deze ondersteuning kent diverse modaliteiten
en varieert van ondersteuning via telefonisch consult tot daadwerkelijke assistentie
op de locatie. In alle gevallen doet de regio of gemeente die ondersteuning
wenst hiertoe een verzoek aan het ministerie. Ik wijs op de inzet van het
publieksnummer bij de cellenbrand op Schiphol in 2005, de coördinatie
op rijksbrede communicatie bij de storm van 18 januari 2007, de inzet
van crisis.nl en het publieksinformatienummer bij de scheepsbrand in Velsen
in januari 2007, de advisering en inzet van crisis.nl en het publieksinformatienummer
bij de E-coli besmetting van het drinkwater in Haarlem in mei 2007.De leden van de VVD-fractie menen dat voor een effectieve rampenbestrijding
en crisisbeheersing terecht veel wordt verwacht van het gezamenlijk opleiden,
trainen en oefenen en vragen op welke schaal dit wat opleiding en training
betreft reeds plaatsvindt en met welke maatregelen ik het gezamenlijk opleiden,
trainen en oefenen nader zal bevorderen.Het gezamenlijk, of multidisciplinair, opleiden, trainen en oefenen wordt
steeds belangrijker en vindt op steeds grotere schaal plaats. Daarbij valt
te denken aan grote oefeningen zoals Bonfire, Voyager en Waterproef. Maar
ook meer kleinschalige of lokale oefeningen worden steeds vaker multidisciplinair
aangepakt. Opleidingen in dit kader, zoals de procesmanager oefenen (via NIFV)
of de masterclass evaluator (Politie Academie), worden door BZK gefinancierd
en deelname wordt gesubsidieerd. Een nieuwe impuls voor het multidisciplinair
opleiden en oefenen zal het CENS2 (Centre for Excellence in National Security
and Safety) zijn, waarbij de verschillende opleidingsinstituten
van politie, brandweer, Ghor en Defensie nauwer gaan samenwerken en waar de
veiligheidsregio’s terecht kunnen met hun vragen en wensen op het gebied
van het multidisciplinair opleiden, trainen en oefenen.De leden van de VVD-fractie vragen nadere informatie over de bij oefeningen
gebruikte communicatiesystemen, en met name over de «netcentrische werkwijze
en andere methodieken die worden beproefd». Zij vragen of de meeste
veiligheidsregio’s in de praktijk nog met C2000 zullen werken of dat
er al andere en betere communicatiesystemen beschikbaar zijn.Informatievoorziening bij rampen en crises is cruciaal. In 2008 is een
traject gestart om de informatievoorziening tussen de regionale en landelijke
crisiscentra te verbeteren. Deze verbetering wordt projectmatig vormgegeven
in het project netcentrisch werken. De verbetering van de operationele en
bestuurlijke informatie-uitwisseling bij rampenbestrijding en crisisbeheersing
wordt vormgegeven door samen met de regio’s en de opleidings- en kennisinstituten
een gezamenlijke doctrine te ontwikkelen, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt
van de hedendaagse informatie- en communicatietechnologie. Dit moet er toe
leiden dat alle operationele en bestuurlijke betrokkenen bij een incident
of crisis vrijwel gelijktijdig kunnen beschikken over een «gedeeld operationeel
beeld», op basis waarvan zij direct de juiste acties kunnen ondernemen.De implementatie van de netcentrische werkwijze wordt ondersteund door
de uitrol van de eerste fase van een «landelijk crisismanagementsysteem»,
als technische infrastructuur voor het delen van (incident)-informatie. Op
basis van de praktijkervaringen zal deze infrastructuur de komende jaren «meegroeien»
met de implementatie van de netcentrische werkwijze. Het project loopt tot
eind 2010. De uitvoering geschiedt in nauwe afstemming en samenwerking met
de Raad voor de Multidisciplinaire Informatievoorziening Veiligheid (Raad
MIV) en het Veiligheidsberaad. Inmiddels is de feitelijke implementatie in
een aantal regio’s en bij het NCC en LOCC gestart. Een groot aantal
regio’s heeft inmiddels aangegeven in het project te willen participeren.
Met de projectmatige implementatie van de netcentrische werkwijze wordt tevens
een belangrijke bijdrage geleverd aan de invulling van de basisvereisten Crisismanagement.De «netcentrische» werkwijze wordt door het Ministerie van
BZK in de periode tot einde 2010 projectmatig ondersteund. Na deze projectperiode
worden de projectresultaten in beheer overgedragen aan het veld.Voor spraakcommunicatie wordt gebruik gemaakt van het C2000 netwerk, met
name tussen de operationele diensten. Voor de communicatie tussen de crisispartners
wordt gebruikt gemaakt het zogenaamde OOV-net, dat netcentrisch werken ondersteunt.
De drager van dit vaste netwerk wordt ook ingezet voor de communicatie tussen
alle politielocaties. Voor de informatiedeling van de zogenaamde 112-oproepen
en tussen bestuurders wordt momenteel gewerkt aan de opvolger van het nationaal
noodnet, dat in beginsel spraak ondersteunt en dat in de toekomst mogelijk
ook gebruikt kan worden voor de uitwisseling van data en beeld. Hierbij wordt
ervan uitgegaan dat de functionaliteiten van genoemde voorzieningen overgenomen
kunnen worden, waardoor een maximale effectiviteit kan worden gerealiseerd.BeleidsplanDe leden van de CDA-fractie vragen waar en hoe is vastgelegd wanneer er
sprake is van een bovenlokale ramp of crisis. Zij vragen of de bevoegdheden
voor het verstrekken van informatie aan hun inwoners in dat geval ook overgaan
naar de voorzitter van de veiligheidsregio.Voor het antwoord op de vraag wanneer sprake is van een bovenlokale ramp
verwijs ik naar de beantwoording in paragraaf 3.5 van de overeenkomstige vraag van de leden van de VVD-fractie. Wat betreft het verstrekken
van informatie aan burgers is in het wetsvoorstel bepaald dat in geval van
een bovenlokale ramp ook de bevoegdheden voor het verstrekken van informatie
formeel overgaan op de voorzitter van de veiligheidsregio. De voorzitter bepaalt
derhalve, zo nodig na overleg met andere betrokken autoriteiten, welke informatie
wordt verstrekt. Het ligt overigens zeer wel in de rede dat de voorzitter
de burgemeesters van de getroffen gemeenten een rol laat spelen bij de informatievoorziening.De leden van de VVD-fractie vragen om nadere uitleg over de afstemming
van de informatievoorziening tijdens een ramp of crisis door de burgemeester
of voorzitter met de informatievoorziening door of onder verantwoordelijkheid
van een betrokken sectorminister.Zij willen weten of het hierbij gaat om nauw contact en in kennis stellen
van de voorgenomen informatievoorziening of dat het gaat om vooraf verstrekken
van inzicht in de voorgenomen informatievoorziening.De afstemming kan beide door de VVD-fractieleden aangedragen aspecten
betreffen. Het is tijdens een ramp of crisis van belang dat de informatie
die de bevolking krijgt geen tegenstrijdige boodschappen bevat over de situatie.
Het maakt onderdeel uit van de voorbereiding op de rampenbestrijding en crisisbeheersing
om dit te organiseren. Het maken van afspraken over de wijze van contact leggen
en de wijze van overleg voeren over de informatievoorziening zijn hiervan
een meer concrete invulling. Deze afspraken worden vastgelegd in het crisisplan. Ontwikkeling van pro-actie en preventieEnschede, Volendam en Haarlemmermeer leren dat aan preventie meer aandacht
moet worden besteed, zo stellen de leden van de CDA-fractie. Zij vragen wie
verantwoordelijk hiervoor is, of zich hiervoor verantwoordelijk voelt. Zij
vragen of ook hier geldt dat de schaal van de gemeenten in het algemeen vraagt
om deze functie in intergemeentelijk verband te organiseren en of er in dit
verband grote verschillen bestaan in aanpak in Nederland. Zij vragen of niet
veel meer gezocht moet worden naar, zo nodig wettelijk vast te leggen, preventieve
maatregelen.De leden van de PvdA-fractie hechten aan een actieve inbreng van de brandweer
bij de preventie en vergunningverlening. Zij menen dat daarvoor een goede
samenwerking tussen gemeente en brandweer van het grootste belang is. Voor
de zwaardere risico’s zijn hierover nu duidelijke afspraken gemaakt
met de regionale brandweer. Voor kleinere risico’s is die vanzelfsprekende
samenwerking er niet. Deze leden vragen of de wet niet een kans biedt om tot
verplichte dienstverleningsovereenkomsten tussen brandweer en gemeenten te
komen voor alle vergunningsverplichte objecten.Ik deel de mening van de leden van de CDA-fractie dat preventie van wezenlijk
belang is voor de veiligheid in Nederland. Preventie is daarom ook uitgebreid
geregeld in sectorale wetgeving: bouw, milieu, ruimtelijke ordening en transport
etc. In dit wetsvoorstel zijn de inrichting en de taken en bevoegdheden van
de veiligheidsregio vastgelegd. Daarbij gaat het dus primair om het inrichten
van een organisatie die in staat is adequaat te reageren op branden, ongevallen,
rampen en crises. Het gaat dus vooral om een goede voorbereiding van daadwerkelijk
hulpverlening. Een van de taken van de veiligheidsregio is het adviseren van
de colleges van burgmeesters en wethouders over preventie. Op die manier wordt
de aanwezige kennis optimaal benut ten behoeve van de bestuurlijke verantwoordelijkheid
voor het vermijden van maatschappelijke veiligheidsrisico’s. Daarnaast
krijgt de regionale brandweer expliciet de taak opgelegd andere overheden
en organisaties te adviseren op het gebied van brandpreventie.
De wettelijke eisen aan de hand waarvan zij hun adviestaak kunnen invullen
liggen in andere regelgeving zoals het Bouwbesluit 2003.Ik ben van mening dat preventieve maatregelen geregeld moeten worden in
de wet- en regelgeving die betrekking heeft op de onderwerpen waar die preventieve
maatregelen moeten worden toegepast. En dat is nu het geval.Compartimentering van een gebouw is een preventieve maatregel in het kader
van brandveiligheid. Omdat het hier gaat om de eisen waaraan het bouwwerk
moet voldoen hoort deze maatregel in bouwregelgeving en niet in regelgeving
over de organisatie van de brandweer. Zo zijn ook in de Politiewet alleen
de taken, bevoegdheden en het beheer van de politie neergelegd en niet ook
de bepalingen uit de Wegen- en verkeerswet aan de hand waarvan de politie
toetst of zij moet overgaan tot het uitoefenen van haar bevoegdheden.De gemeente behoudt haar verantwoordelijkheid op het gebied van de brandveiligheid
en brandpreventie. Deze verantwoordelijkheid heeft een directe relatie met
de bevoegdheid van de gemeente om in de hierboven genoemde sectorale wetgeving
geregelde vergunningen te verlenen en raakt meer terreinen dan alleen die
van de brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Het is daarom
aan de gemeenten zelf om te bepalen hoe zij dit inricht en welke taak zij
bij welke dienst belegt. Het is raadzaam om de regionale brandweer hierin
te betrekken vanwege de kennis en ervaring die deze organisatie op het gebied
van brandpreventie heeft. Het verplicht stellen van dienstverleningsovereenkomsten
tussen brandweer en gemeenten past niet bij de gemeentelijke verantwoordelijkheid
voor dit onderwerp.Ik hecht evenals de PvdA-fractie aan een actieve inbreng van de brandweer
bij de preventie en vergunningverlening. Op dit moment is het in de praktijk
meestal ook al zo dat de toetsing van de brandveiligheid op grond van de hierboven
genoemde wetten plaatsvindt door de brandweer, zodat een directe relatie gelegd
kan worden tussen brandpreventie en repressie. Verder worden brandveiligheidstoetsen
uitgevoerd bij vergunningen op basis van de APV, de brandbeveiligingsverordening
en soms de Drank- en Horecawet.Deze taak is overigens in de Brandweerwet 1985 al belegd bij de regionale
brandweer, maar wordt vaak nog lokaal uitgevoerd. Een volledig geregionaliseerde
brandweer zal de kwaliteit van de preventieve adviezen kunnen verbeteren door
concentratie van kennis en deskundigheid.5 Organisatie brandweer en GHOR5.1 BrandweerDe leden van de CDA-fractie vragen zich af op de opkomsttijden voor de
brandweer wel realistisch zijn, zij zelf menen dat dit niet het geval is.
Ook vragen ze naar mijn bereidheid om de fors hogere kosten die hiermee gemoeid
zijn voor rekening van het Rijk te laten komen.De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de opkomsttijden van de
brandweer gedifferentieerd zijn, rekening houdend met de omstandigheden en
risico’s. Deze leden nemen de zorgen van het Veiligheidsberaad over
het conceptbesluit ter harte. Ze vinden het belangrijk dat de Kamer gekend
wordt bij de inhoud van en besluitvorming over de AMvB inzake kwaliteitscriteria.
Ook de leden van de VVD-fractie vragen naar de kwaliteitseisen die aan de
brandweer zullen worden opgelegd en specifiek naar de opkomsttijden.De opkomsttijden voor de brandweer maken onderdeel uit van het totaal
aan eisen dat in het conceptbesluit veiligheidsregio’s zal worden gesteld
aan de veiligheidsregio’s en de gemeenten met betrekking tot de kwaliteit van de brandweerzorg, de geneeskundige hulpverlening en de zorg voor
de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Onder het kopje Kwaliteitseisen ga ik nader op de overige eisen in het conceptbesluit
in. Ik maak daarbij de kanttekening dat het besluit zich nog in de consultatiefase
bevindt, het besluit is nog niet in de ministerraad aan de orde geweest en
ook is nog geen advies aan de Raad van State gevraagd. De hieronder gegeven
reactie geeft dus mijn opvattingen van dit moment weer.Uit het rapport Bestuurlijke aansturing brandweerzorg van december 2006
(Tweede Kamer 2007/08, 29 517, nr. 22) van de IOOV is naar voren gekomen
dat het thema brandweerzorg niet hoog op de lokale politiek-bestuurlijke agenda
staat. Gemeenten beschikken meestal niet over actuele, betrouwbare en relevante
beleidsinformatie over de prestaties en het functioneren van hun brandweer.
Hierdoor kunnen colleges van burgemeester en wethouders niet adequaat sturen
en kunnen de gemeenteraden hun kaderstellende en controlerende taken niet
waarmaken. In het deelrapport Het bestuurlijke stelsel voor de brandweerzorg
concludeert prof. Dr. F. Fleurke dat de verantwoordelijkheid voor de brandweerzorg
weliswaar in het hart ligt van het lokale bestuur, maar dat de belangstelling
van gemeentebesturen voor de brandweerzorg beperkt is vanwege het (vermeende)
beleidsarme karakter en doordat de brandweerzorg geen duidelijke plaats heeft
in de systematiek van programmasturing en verantwoording. Checks and balances
ontbreken.Deze bevindingen leiden mijns inziens tot de conclusie dat het wenselijk
is mechanismen te introduceren die de brandweerzorg uit de schaduw halen van
de lokale politiek-bestuurlijk aandacht en ertoe «dwingen» om
de afwegingen die bij de besluitvorming over de organisatie van de brandweerzorg
aan de orde zijn te expliciteren. Die aandacht is nodig vanwege het belang
van de brandweerzorg als zodanig, maar ook omdat de brandweerorganisatie een
veel bredere functie vervult op het terrein van de fysieke veiligheid. Het
is tegen die achtergrond dat de opkomsttijden deel uitmaken van het conceptbesluit
veiligheidsregio’s. De opkomsttijden zijn een belangrijke en eenvoudige
indicator voor het niveau van de (repressieve) brandweerzorg. Mede met behulp
daarvan kan vastgesteld worden wat het huidige zorgniveau is, kan een oordeel
gevormd worden of dat een aanvaardbaar niveau is en kan bepaald worden welke
middelen nodig zijn om een hoger niveau van brandweerzorg te realiseren.Het vaststellen van het niveau van brandweerzorg is en blijft echter voor
alles een bestuurlijke aangelegenheid. Normen inzake opkomsttijden zijn daarbij
een hulpmiddel. Het zijn normen ontwikkeld door het brandweerveld met het
oog op een adequaat niveau van brandweerzorg. Het zal duidelijk zijn dat het
niet mogelijk is, of slechts tegen onevenredig hoge kosten, om overal in Nederland
aan deze standaarden te voldoen.Het is aan het bestuur om een verantwoorde afweging te maken over het
verzorgingsniveau, waarbij de genoemde normen als referentiepunt dienen te
fungeren. De opkomsttijden die in het conceptbesluit veiligheidsregio’s
zullen worden vastgelegd, zijn ontleend aan de Handleiding
brandweerzorg1 en de concept-Leidraad repressieve basisbrandweerzorg2.
De professionele standaarden die daarin zijn neergelegd zijn opgesteld door
de beroepsgroep zelf en worden al sinds begin jaren ’90 gehanteerd als
vertrekpunt voor de inrichting van een korps. Deze tijden worden door alle
betrokkenen in de praktijk als acceptabel beschouwd. De normen zijn op veel
plaatsen haalbaar en in die zin realistisch, antwoord ik de leden van de CDA-fractie.
Echter, op een aantal andere plaatsen is dat niet of in (veel) mindere mate
het geval, gegeven de geografische omstandigheden en de aanwezige risico’s.Zoals hiervoor aangegeven is het belang van het opnemen van de opkomsttijden
in het conceptbesluit veiligheidsregio’s dat de organisatie van
de brandweerzorg de politiek-bestuurlijke aandacht krijgt die zij verdient.
Het is niet denkbeeldig dat een grotere aandacht voor de organisatie van de
brandweerzorg zal bijdragen aan een hogere ambitie op dit punt. Het is de
bedoeling dat het huidige niveau van de brandweerzorg minimaal gehandhaafd
blijft en in de toekomst waar mogelijk en waar nodig wordt verbeterd. Het
opnemen van de opkomsttijden in het conceptbesluit veiligheidsregio’s
brengt derhalve geen kosten met zich mee die door het Rijk moeten worden vergoed.
De decentrale beleidsvrijheid wordt niet ingeperkt.Het Veiligheidsberaad heeft in de consultatie zijn zorgen geuit over het
ontbreken van bestuurlijke afwegingsmogelijkheden in de voorgestelde normstelling
van het conceptbesluit. Bovendien vreest het hoge kosten bij het voldoen aan
de normen.De bestuurlijke afweging inzake de opkomsttijden is in het ter consultatie
voorgelegde conceptbesluit dus niet afwezig, maar is impliciet gegeven: het
is een onderdeel van de minimale theoretische dekkingspercentages die binnen
de bovengenoemde bandbreedten gehaald dienden te worden. Deze bandbreedten
geven een zekere ruimte om de kosten voor de brandweerzorg niet onnodig hoog
te laten oplopen, te meer daar de opbrengst in termen van extra brandveiligheid
beperkt is. Zoals hierboven al werd opgemerkt, is het niet reëel te verwachten
dat de opkomsttijden overal in Nederland gehaald kunnen worden.Ik zal hierna eerst een beschrijving geven van het stelsel van opkomsttijden
zoals dat in het conceptbesluit ter consultatie is voorgelegd. Daarna zal
ik ingaan op de wijzigingen die ik naar aanleiding van de consultatie in het
stelsel van opkomsttijden wil aanbrengen. De overige onderwerpen van het conceptbesluit
komen daarna aan de orde (onder het kopje Andere (kwaliteits)eisen).In het conceptbesluit dat ter consultatie is voorgelegd zijn de besturen
gehouden om overal in het verzorgingsgebied (de regio) de voorgeschreven opkomsttijden
te halen. Deze tijden zijn in een tabel opgenomen die een aantal categorieën
van opkomsttijden kent, die variëren naar gelang de gebruiksfunctie van
een object (woonfunctie, winkelfunctie, industriefunctie, kantoorfunctie etc.).
De gebruiksfuncties uit het Bouwbesluit 2003 vormen het richtsnoer voor de
categorie-indeling.De algemene opkomsttijd in die tabel is acht minuten voor woningen, winkels
en onderwijsinstellingen, kinderdagverblijven, gezondheidszorginstellingen
en hotels en pensions. Voor objecten waarin zich minder zelfredzamen bevinden
of die moeilijker te verlaten zijn bij brand, zoals overdekte winkelcentra,
woonfuncties voor verminderd zelfredzamen, portiekwoningen en cellen is de
opkomsttijd korter (vijf tot zes minuten). Voor objecten die makkelijker te
verlaten zijn en waar de aanwezigen in de regel wakker zijn, zoals kantoren,
sportcomplexen, (lichte) industrie en alle overige gebruiksfuncties, is de
opkomsttijd langer (tien minuten). In de tabel is ook opgenomen dat de opkomsttijd
voor autobranden, bosbranden en ongevallen met tankauto’s, vliegtuigen
en treinen vijftien minuten is. De maximale opkomsttijd is gesteld op achttien
minuten.Het conceptbesluit zoals dat ter consultatie is voorgelegd schrijft tevens
voor dat het bestuur in het regionaal beleidsplan inzichtelijk maakt hoe de
theoretische dekking in de regio geregeld is. Hierbij is voorzien in enige
beleidsvrijheid voor het bestuur door het aanbrengen van bandbreedten: ten
minste 80% van alle objecten in een categorie uit de tabel moet binnen
de voorgeschreven tijd gehaald worden, 95% moet gehaald worden binnen
de tijd die voor de eerstvolgende categorie in de tabel vermeld staat en voor
de overige objecten geldt dat in elk geval de maximale tijd van achttien minuten
gehaald moet worden. Het bestuur van een regio kan ervoor kiezen
om niet overal in de regio de bij het gebruikstype voorgeschreven opkomsttijd
te hanteren als dit tot hoge kosten leidt en nauwelijks een verbetering van
de brandveiligheid oplevert, mits de theoretische dekkingspercentages van
de genoemde bandbreedten maar gehaald worden.Ten slotte is het bestuur volgens het ter consultatie voorgelegde ontwerpbesluit
verplicht om van de daadwerkelijk prestaties een sluitende registratie bij
te houden, waarbij in niet meer dan tien procent van de gevallen de aangegeven
opkomsttijd overschreden mag zijn.De bestuurlijke afweging inzake de opkomsttijden is in het ter consultatie
voorgelegde conceptbesluit dus niet afwezig, maar is impliciet gegeven: het
is een onderdeel van de minimale theoretische dekkingspercentages die binnen
de bovengenoemde bandbreedten gehaald dienden te worden. Deze bandbreedten
geven een zekere ruimte om de kosten voor de brandweerzorg niet onnodig hoog
te laten oplopen, te meer daar de opbrengst in termen van extra brandveiligheid
beperkt is. Zoals hierboven al werd opgemerkt, is het niet reëel te verwachten
dat de opkomsttijden overal in Nederland gehaald kunnen worden.Het Veiligheidsberaad vindt de afwegingsmogelijkheid in dit conceptbesluit
onvoldoende recht doen aan de verantwoordelijkheid voor de brandweerzorg die
de wet bij het decentrale bestuur neerlegt en vreest bovendien de voorgestelde
wijze van normering zal leiden tot hoge kosten.De kosten die het stelsel van opkomsttijden in het conceptbesluit dat
ter consultatie is voorgelegd, met zich mee zou brengen, zijn in mijn opdracht
in kaart gebracht.1 Hierbij is ervan uitgegaan
dat de regio’s volledig gebruik maken van de in het besluit geboden
bandbreedten. De conclusie van het onderzoek is dat het ter consultatie voorgelegde
concept een kostenstijging van bijna 250 miljoen euro met zich mee zou brengen.
Dit is aanzienlijk meer dan verwacht. Het leeuwendeel, zo blijkt uit het rapport,
zou moeten worden geïnvesteerd in (relatief) dunbevolkte gebieden met
beperkte brandrisico’s. Voor een relatief beperkte verhoging van de
brandveiligheid zouden derhalve onevenredig kosten moeten worden gemaakt.Naar aanleiding van de reactie van het Veiligheidsberaad zal het stelsel
met de minimale dekkingspercentages en de bijbehorende bandbreedten worden
vervangen door een expliciete bevoegdheid voor het bestuur om met de tabel
met opkomsttijden als referentiepunt een afweging te maken welke opkomsttijden
in welke gebieden zullen gelden. Dit betekent dat het bestuur niet overal
de opkomsttijden zal hoeven te garanderen en geen grote investeringen zal
hoeven doen als dat nauwelijks effect heeft op de brandveiligheid. Ik beoog
met deze duidelijke verantwoordelijkheid van het bestuur dat er op een betere
wijze verantwoording afgelegd kan worden over de keuzen die het bestuur maakt
met betrekking tot de inrichting van de brandweerzorg en het daarmee samenhangende
niveau van brandweerzorg.De eis om van de gerealiseerde opkomsttijden een sluitende registratie
bij te houden blijft in het nieuwe conceptbesluit gehandhaafd, echter zonder
daar een maximaal overschrijdingspercentage aan te verbinden. De eis om van
de gerealiseerde opkomsttijden een sluitende registratie bij te houden blijft
in het nieuwe conceptbesluit gehandhaafd, echter zonder daar een maximaal
overschrijdingspercentage aan te verbinden. Een dergelijke overschrijdingsmarge
waarover het bestuur in het geheel geen verantwoording hoeft af te leggen
past niet in een stelsel van opkomsttijden waarin het bestuur zijn eigen ambities
ten aanzien van het niveau van brandweerzorg moet formuleren
en daarover verantwoording moet afleggen, zoals ik dat in het herziene conceptbesluit
wil vastleggen.Daarnaast zal de tabel met opkomsttijden worden vereenvoudigd. De categorie
bosbranden, autobranden en vliegtuig-, tankauto- en treinongevallen zal worden
geschrapt. De ervaring leert dat een goede dekking van de bouwwerken ook leidt
tot een afdoende dekking voor deze incidenttypen.Afwijkingen van de in het conceptbesluit vastgelegde opkomsttijden zullen
door het bestuur moeten worden gemotiveerd en gecommuniceerd. Bij de afweging
die het bestuur maakt als het besluit dat de toepasselijke norm niet wordt
gerealiseerd is niet alleen het kostenaspect van belang, maar is ook het niveau
van brandveiligheid van bouwwerken een belangrijke factor. Het beleid zal
er op gericht moeten zijn om de brandveiligheid en het bewustzijn daarover
bij de gebruikers van bouwwerken te bevorderen.In het dekkingsplan, dat onderdeel uitmaakt van het beleidsplan (artikel
12, tweede lid, onderdeel f, van het wetsvoorstel), zal het bestuur duidelijkheid
moeten geven over de opkomsttijden die de brandweer moet realiseren en de
middelen die daartoe worden ingezet. Er zal hierbij overigens wel een maximum
opkomsttijd van 18 minuten gelden die in geen geval mag worden overschreden
Afwijkingen van de in het conceptbesluit vastgelegde opkomsttijden zullen
door het bestuur moeten worden gemotiveerd en gecommuniceerd. Bij de afweging
die het bestuur maakt als het besluit dat bovenstaande norm niet wordt gerealiseerd
is niet alleen het kostenaspect van belang, maar is ook het niveau van brandveiligheid
van bouwwerken een belangrijke factor. Het beleid zal er op gericht moeten
zijn om de brandveiligheid en het bewustzijn daarover bij de gebruikers van
bouwwerken te bevorderen.Bij het opstellen van het conceptbesluit veiligheidsregio’s ben
voor de inrichting van het dekkingsplan uitgegaan van de volgende uitgangspunten,
die mede ook ten grondslag liggen aan de professionele standaard in voornoemde
handleiding en conceptleidraad. Ten eerste wordt met de regels inzake brandbestrijding
beoogd de algemene veiligheid van personen bij branden en gevaren te dienen.
Het gaat hierbij om het redden van levens en het voorkomen van overslaan van
de brand naar belendende panden. De normen hebben niet de strekking burgers
te beschermen tegen vermogensschade. Uiteraard dient wel te worden gestreefd
naar een beperking hiervan.In de tweede plaats wordt beoogd dat het bestuur zorg draagt voor een
goede brandweerzorg waarbij een zorgvuldige afweging tussen kosten en baten
plaatsvindt. De brandweerzorg moet ook in de toekomst betaalbaar blijven.
Indien de normen er toe zouden leiden dat een goed functionerende brandweerpost
zou moeten worden verplaatst, moet altijd de afweging kunnen worden gemaakt
of de verplaatsing gelet op het risicoprofiel en een efficiënte allocatie
van middelen wel voordeel voor de totale brandweerzorg oplevert. Het bestuur
dient zich rekenschap te geven van de gemaakte afweging tussen enerzijds de
professionele standaard en anderzijds de beperkte beschikbare middelen en
de noodzaak van de gekozen inzet.Het laatste uitgangspunt is dat de burger zelf primair verantwoordelijk
is voor het voorkomen van brand. Een juiste aansluiting en controle op brandgevaarlijke
installaties en apparaten en het aanbrengen van rookmelders en brandmeldinstallaties
is geen verantwoordelijkheid van de overheid. Het bestuur van de veiligheidsregio
kan hierin adviseren doch kan deze verantwoordelijkheid niet overnemen. Het
Bouwbesluit biedt verder het kader voor bouwtechnische eisen die de brandpreventie
dienen.In het navolgende ga ik kort in op de herkomst en onderbouwing van de
opkomsttijden zoals ik die in het conceptbesluit wil opnemen. Het eerste uitgangspunt
voor de inrichting van het dekkingsplan, dat hierboven genoemd wordt (het
redden van levens en het voorkomen van overslaan van brand naar belendende
panden) is hierbij leidend.Het effect van de brandbestrijding en de mogelijkheden tot redding van
eventuele slachtoffers nemen af met de tijd die verstrijkt, dus: hoe eerder
de brandweer arriveert en begint met de bestrijding, hoe groter de effectiviteit.De tijdsfactor is opgebouwd uit de ontdekkingstijd, de opkomsttijd en
de werktijd. Uit ervaringscijfers blijkt dat de ontdekkingstijd, de tijd van
het ontstaan van de brand tot aan het ontdekken ervan ongeveer vijftien minuten
duurt. De opkomsttijd is de tijd vanaf het moment dat de meldkamer de melding
in ontvangst neemt tot aan het moment dat de brandweer bij de brand arriveert.
In die tijd moeten de eventuele vrijwilligers nog naar de kazerne komen, de
brandweerlieden moeten zich aankleden en zich verplaatsen naar de locatie
waar de brand is. Ter plaatse is nog ongeveer zeven minuten nodig om een adequate
inzet voor te bereiden (slangen uitrollen en aansluiten, persoonlijke veiligheidsmaatregelen
te nemen door de brandweerlieden en dergelijke).In de vergunningverlening voor het gebruik van bouwwerken (Bouwbesluit
2003) wordt ervan uitgegaan dat de brandweer binnen dertig minuten na aanvang
van de brand ter plaatse is om de bestrijding ter hand te nemen. Bij vijftien
minuten ontdekkingstijd en zeven minuten voorbereidingstijd blijven er acht
minuten over voor de opkomsttijd.Voor de reddingstaak is de zelfredzaamheid van de aanwezigen in een gebouw
een belangrijke factor van invloed. De zelfredzaamheid is in hoge mate afhankelijk
van het type gebruik: in een kantoorgebouw zijn de mensen beter in staat zichzelf
te redden dan bijvoorbeeld in een verpleeghuis. Dit maakt dat bij bepaalde
bouwwerken een langere opkomsttijd acceptabel is en bij andere bouwwerken
een kortere opkomsttijd noodzakelijk is. Dit komt tot uitdrukking in de differentiatie
in opkomsttijden die in de tabel is aangebracht.De ontdekkingstijd kan sterk gereduceerd worden door het gebruik van brand-
en rookmelders. Dit wil niet zeggen dat een langere opkomsttijd daarmee altijd
gerechtvaardigd is. Bij brand geldt namelijk dat een snellere aanwezigheid
van de brandweer altijd beter is. Dodelijke slachtoffers kunnen vanaf de eerste
minuut vallen en het aantal neemt daarna geleidelijk toe. Er is geen «omslagpunt»
te onderkennen. Acht minuten is de tijd die door bestuurders en brandweer
als een acceptabele tijd wordt beschouwd.In onderstaande tabel zijn de genoemde objectcategorieën ingedeeld
in vier tijdschijven en er is een vijfde schijf die aangeeft wat de maximale
opkomsttijd is die in geen geval overschreden mag worden. De tabel geldt overigens
alleen voor zogenoemde prioriteit 1 meldingen, waarbij sprake is van brand
of andere levensbedreigende zaken incidenten waarbij de brandweer een taak
heeft.TijdschijfNormtijdGebruiksfuncties als bedoeld
in het Bouwbesluit 2003A5 minWinkelfunctie met een gesloten constructie, woonfunctie boven
een winkelfunctie, celfunctie B6 minWoonfunctie portiekwoningen/portiekflats en verminderd zelfredzamen C8 minOverige woonfuncties, winkel-, gezondheidszorg-, onderwijs-,
logiesfunctie en kinderdagverblijf, D10 minKantoor-, industrie- sport-, overige bijeenkomst- overige gebruiksfunctie E18 minMaximale opkomsttijdDe opkomsttijden en de bestuurlijke afwegingsbevoegdheid zullen in het
conceptbesluit veiligheidsregio’s worden opgenomen om te waarborgen
dat binnen een gemeente en veiligheidsregio voor alle betrokkenen duidelijk
is welke brandweerzorg men kan verwachten. De bestuurlijke afweging over het
niveau van brandweerzorg moet resulteren in het zogenoemde dekkingsplan dat
onderdeel uitmaakt van het beleidsplan. Het risicoprofiel vormt de basis hiervoor.
Als de brandrisico’s in beeld zijn gebracht, kan op basis daarvan, uitgaande
van de normen in het conceptbesluit, de optimale spreiding van de brandweerkazernes
en -posten worden bepaald.Op deze wijze wordt de verantwoordelijkheid van gemeenten en veiligheidsregio’s
voor een goede brandweerzorg bevorderd zonder dat dit direct hoeft te leiden
tot grote investeringen en hoge kosten. Hierdoor wordt een beter inzicht gegeven
in de aan de burger te leveren brandweerzorg waardoor verantwoording en verbetering
mogelijk is.In het conceptbesluit veiligheidsregio’s zal tevens het bestuur
worden verplicht om alle in de praktijk gerealiseerde opkomsttijden te registreren.
Deze registratie vormt de input voor de periodieke herziening van het risicoprofiel
en daarmee het dekkingsplan. Uit de registratie blijkt immers of de opkomsttijden
in een bepaald gebied gehaald of overschreden worden. Die overschrijdingen
kunnen aanleiding zijn om maatregelen te nemen op het gebied van preventie,
ruimtelijke ordening of brandweerzorg (het bijbouwen van een kazerne).Overige kwaliteitseisenDe leden van de PvdA-fractie achten de amvb met kwaliteitseisen van groot
belang voor de wet en willen weten waarom deze niet in de wet zelf zijn opgenomen
respectievelijk hoe ik aankijk tegen een voorhangprocedure. Voorts vragen
zij of ik hun mening deel dat de gestelde eisen in directe relatie met de
kwaliteit van de hulpverlening moeten staan. Zij vragen hoe ik zorg voor maximale
vrijheid voor de veiligheidsregio’s om hun eigen keuzes te maken. Ook
de leden van de VVD-fractie vragen meer inzicht in de kwaliteitseisen die
aan de brandweer worden gesteld.Voor een reactie op de vragen over de wettelijke verankering van de eisen –
wet of amvb, al dan niet voorzien van een voorhangprocedure – verwijs
ik naar paragraaf 1.5.In het navolgende ga ik in op de inhoud van het conceptbesluit veiligheidsregio’s,
met uitzondering van de opkomsttijden van de brandweer die hiervoor reeds
aan de orde kwamen.Met de Wet veiligheidsregio’s beoog ik een efficiënte en kwalitatief
hoogwaardige organisatie van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening,
rampenbestrijding en crisisbeheersing onder één regionale bestuurlijke
regie te realiseren. De wet geeft hiervoor het kader en draagt een aantal
taken op aan de besturen van de veiligheidsregio’s. Het gaat daarbij
om de voorbereiding op de bestrijding van branden en zware ongevallen, het
organiseren van de rampenbestrijding en crisisbeheersing en het instellen
en in stand houden van een regionale brandweer, van een organisatie belast
met het organiseren van de geneeskundige hulpverlening en van een meldkamer
en het aanschaffen en beheren van materieel.In het conceptbesluit veiligheidsregio’s stel ik voor ten behoeve
van de uitvoering van de in de wet genoemde taken eisen gesteld aan de organisatie
en de prestaties van de brandweerzorg, de geneeskundige hulpverlening
en de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. De eisen zijn
erop gericht een minimum kwaliteitsniveau van prestaties te realiseren en
om de noodzakelijke uniformiteit ten behoeve van een goede uitwisselbaarheid
bij het leveren van interregionale bijstand te waarborgen.Bij het stellen van de eisen in het conceptbesluit heb ik als uitgangspunt
gehanteerd dat de veiligheidsregio’s primair verantwoordelijk zijn voor
de inrichting van de brandweer, de GHOR en de meldkamer en voor de organisatie
van de rampenbestrijding, crisisbeheersing en de geneeskundige hulpverlening.Met het conceptbesluit wordt tevens beoogd een basis te leggen voor het
multidisciplinaire optreden bij de rampenbestrijding en de crisisbeheersing.
De eisen aan de organisatie van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing
hebben niet alleen betrekking op de organisatie van de brandweer en de geneeskundige
hulpverlening, maar ook op politie en, voor zover het gaat om bevolkingszorg
bij rampen en crises, op gemeenten. De eisen die hiervoor zijn neergelegd
in het conceptbesluit hebben betrekking op de organisatie die nodig is bij
een grootschalige en acute ramp of crisis waarbij een onmiddellijke en volledige
inzet van de organisatie voor de rampenbestrijding en crisisorganisatie noodzakelijk
is.Rampenbestrijding en crisisbeheersingHet wetsvoorstel legt de verantwoordelijkheid voor de organisatie van
de rampenbestrijding en de crisisbeheersing bij het bestuur van de veiligheidsregio.
Het bestuur dient de crisisorganisatie vast te leggen in het regionale crisisplan.
Het organiseren van de rampenbestrijding en crisisbeheersing is niet alleen
gericht op activiteiten van de veiligheidsregio zelf, maar ook op het multidisciplinaire
optreden met de andere kolommen zoals politie, gemeenten en geneeskundige
hulpverleners. Dit optreden moet bezien worden in samenhang met dat van de
crisispartners. De crisisorganisatie moet in staat zijn om samen met hen rampen
en crises het hoofd te bieden.Uit diverse rapporten is duidelijk geworden dat er vooral in de aansturing
van de rampenbestrijding en crisisbeheersing verbeteringen noodzakelijk zijn.
Die aansturing vindt plaats door de hoofdstructuur van de crisisorganisatie.
Deze hoofdstructuur van de rampenbestrijding en crisisbeheersing is eerder
beschreven in het referentiekader GRIP1.NiveauReikwijdte incidentActivering hoofdstructuur GRIP 1BronbestrijdingCommando Plaats
Incident (COPI) GRIP 2Bron- en EffectbestrijdingCOPI + Operationeel Team (OT) GRIP 3Bedreiging van het welzijn van de bevolkingCOPI + OT + Gemeentelijk Beleidsteam GRIP 4gemeentegrensoverschrijdendCOPI + OT + Regionaal BeleidsteamAlle regio’s hebben dit referentiekader onderschreven en alle onderdelen
van de hoofdstructuur van de crisisorganisatie zijn dan ook in iedere regio
terug te vinden. Het is noodzakelijk dat de uniforme opbouw van de crisisorganisatie
en het kunnen behalen van de minimaal vereiste prestaties in elke regio zijn
gewaarborgd. In het kader van de verbetering van het informatiemanagement
zal in het conceptbesluit worden opgenomen dat in de operationele teams van
de hoofdstructuur een informatiemanager aanwezig moet zijn. Daarnaast geldt
dat een voorlichtingsfunctionaris deel uit moet maken van het team uit de
hoofdstructuur dat de processen met betrekking tot de bevolkingszorg aanstuurt. De hoofdstructuur omvat alle onderdelen van de crisisorganisatie die belast
zijn met leiding en coördinatie van de inzet van hulpverleningseenheden.
Hier wordt gedoeld op het commando plaats incident (COPI) het team bevolkingszorg,
het regionaal operationeel team (ROT), het gemeentelijk beleidsteam (GBT)
en het regionaal beleidsteam (RBT). De meldkamer speelt in de eerste fase
van de ramp of crisis een belangrijke rol. Ten eerste ontvangt ze de meldingen
en stelt op basis daarvan vast welke onderdelen van de crisisorganisatie gealarmeerd
moeten worden. Ten tweede is zij belast met de operationele leiding en coördinatie
totdat dit wordt overgenomen door het ROT. Nadat het ROT de leiding heeft
overgenomen blijft de meldkamer onmisbaar als informatieknooppunt. Zij zal
in de regel ondersteunend zijn aan het ROT op het gebied van de informatievoorziening.Het bestuur van de veiligheidsregio dient criteria vast te stellen op
basis waarvan de meldkamer bij een acute ramp of crisis de alarmering van
de hele hoofdstructuur van de crisisorganisatie tot en met het niveau van
het ROT op te starten en de verantwoordelijke bestuurder te waarschuwen. Dat
betekent dat de meldkamer de alarmering zonder tussenkomst van een andere
leidinggevende in gang mag zetten. Bij een acute ramp scheelt dit veel tijd
en dat kan levens redden en schade beperken. Vanwege de regionale diversiteit
en de samenhang met het risicoprofiel is ervoor gekozen deze verantwoordelijkheid
bij het bestuur van de veiligheidsregio neer te leggen en deze criteria niet
door het Rijk te laten vaststellen.De overweging die ten grondslag ligt aan het uitsluitend normeren van
de prestaties van de organisatieonderdelen voor het grootschalige en onmiddellijke
optreden, is dat deze organisatie dan ook in staat is om de lagere alarmeringsniveaus
goed uit te voeren. Op deze wijze zijn alle organisatie-elementen uit de GRIP
vastgelegd, blijft getrapte opschaling mogelijk en kan er adequaat gereageerd
worden op acute rampen.In het conceptbesluit gaat het om een nadere uitwerking van de crisisorganisatie
waarbij een onmiddellijke en totale opschaling noodzakelijk is om prestaties
te kunnen realiseren die de crisisorganisatie in dit verband moet kunnen leveren.
Deze eisen leveren een uniforme structuur en werkwijze op bij de rampenbestrijding
en crisisbeheersing in alle regio’s. Daarmee wordt ook de interregionale
bijstand en het bovenregionale optreden gediend. Bijstand is een belangrijk
aspect voor de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Geen
enkele regio is namelijk in staat om voldoende capaciteit beschikbaar te houden
voor de zwaarste ramp- en crisisscenario’s. In het wetsvoorstel is hierin
op de volgende wijze voorzien. Uit het risicoprofiel van de regio en het beleidsplan
dat daarop is gebaseerd, worden de vereiste operationele prestaties van de
regio afgeleid. Deze zullen met de eigen capaciteit alleen in de regel niet
gerealiseerd kunnen worden. De veiligheidsregio’s moeten hun behoefte
aan bijstand in overleg met de aangrenzende regio’s zeker stellen. Dit
is onderdeel van de verplichte afstemming van het beleidsplan en het crisisplan
op die van de aangrenzende regio’s. De crisisorganisatie van de veiligheidsregio
moet in staat zijn om de bijstand te kunnen opnemen en aansturen. Tevens moeten
veiligheidsregio’s in staat zijn om vlot bijstand te kunnen verlenen.
Bij het inrichten van de crisisorganisatie dient het bestuur zich hiervan
rekenschap te geven. Informatie, communicatie en de wijze van optreden moeten
vergelijkbaar zijn. Deze noodzakelijke uniformiteit om als één
regiogrensoverschrijdende organisatie te kunnen functioneren wordt in het
conceptbesluit op een aantal belangrijke punten geregeld.In 2004 heeft mijn ambtsvoorganger aan uw Kamer1 toegezegd basisvereisten te formuleren voor het functioneren van de
hoofdstructuur, deze te toetsen en op termijn vast te leggen
in regelgeving om de kwaliteit te borgen. Het Landelijk Beraad Crisisbeheersing
(LBCB) is vervolgens gevraagd om hierover een advies uit te brengen. In november
2006 heeft het LBCB dit advies uitgebracht dat begin 2007 met een circulaire1 is aangeboden aan het veld. De toegezegde toetsing heeft
plaatsgevonden in 2007.De basisvereisten zoals die zijn opgesteld door het LBCB zijn, met enkele
aanpassingen naar aanleiding van de voornoemde toetsing, vrijwel integraal
overgenomen in het conceptbesluit. Samen vormen ze de basis voor het crisismanagement.
Het zijn de randvoorwaarden voor het opstarten en functioneren van de crisisorganisatie.
Het gaat daarbij om een viertal kritische processen: alarmering, opschaling,
leiding en coördinatie en informatiemanagement.Het informatiemanagement is ondersteunend voor de drie andere processen
(alarmering, opschaling, leiding en coördinatie) en verdient daarom in
het bijzonder de aandacht. Het doel van informatiemanagement is het zo snel
mogelijk verkrijgen van alle informatie die relevant is voor de rampenbestrijding
en de crisisbeheersing en het actief beschikbaar stellen van die informatie
aan de functionarissen in de crisisorganisatie die de informatie nodig hebben.Veel verbeterpunten uit rampen en crises in het verleden hebben betrekking
op het informatiemanagement. Het informatiemanagement wordt ingericht volgens
de principes van het netcentrisch werken.Tot nu toe is de informatievoorziening nog vaak per operationele dienst
georganiseerd. Er is nauwelijks informatie-uitwisseling tussen deze diensten.
Bovendien is de doorgifte van informatie sterk hiërarchisch georiënteerd.
Dat wil zeggen dat alle informatie eerst via de verschillende schijven in
de organisatie omhoog wordt gebracht en op een hoog niveau wordt beoordeeld.
Daarna gaat de informatie naar de belanghebbende, ook dit proces verloopt
via diverse schijven. Deze wijze van informatievoorziening is tijdrovend en
bovendien niet bevorderlijk voor het multidisciplinaire optreden.Het netcentrisch inrichten van het informatiemanagement biedt de mogelijkheid
om informatie anders dan via de hiërarchische weg door te geven. Dit
levert tijdwinst op als andere onderdelen van de crisisorganisatie snel moeten
worden geïnformeerd over cruciale ontwikkelingen. Het netcentrische informatiemanagement
gaat ervan uit dat ieder onderdeel van de crisisorganisatie een eigen beeld
van de situatie opbouwt en dat centraal in het informatienetwerk een totaalbeeld
van de rampbestrijding of crisisbeheersing wordt bijgehouden. De informatie
uit de eigen beelden vormt de input voor het totaalbeeld. De eigen beelden
en het totaalbeeld zijn complementair.Alle onderdelen van het informatienetwerk hebben toegang tot het totaalbeeld.
Zo heeft ieder onderdeel van de crisisorganisatie op elk moment de beschikking
over de meest actuele informatie over de ramp of crisis en de wijze waarop
de bestrijding wordt aangepakt. Door deze informatieontsluiting kan ieder
onderdeel van de crisisorganisatie binnen zijn eigen bevoegdheden op basis
van de beschikbare informatie de juiste beslissingen nemen.In het conceptbesluit zijn eisen aan het informatiemanagement opgenomen,
die leiden tot het inrichten van het informatiemanagement volgens de netcentrische
principes.Op de eerste plaats worden eisen gesteld aan de opbouw van het totaalbeeld.
Dit bevat de hoofdkenmerken van het incident en algemene informatie, waaronder
bijvoorbeeld de weersverwachting. Daarnaast bevat het de informatie op hoofdlijnen
over de effecten van het incident (aantallen gewonden, verwachte schade),
de prognose (bijvoorbeeld de verplaatsingssnelheid van een giftige
stof) en de zwaartepunten in de bestrijding. Het is hiermee afgestemd op het
strategische niveau, en het is richtinggevend voor de andere niveaus. Op deze
manier draagt het totaalbeeld bij aan samenhang in de bestrijding: er is een
gedeeld beeld op hoofdlijnen over de stand van zaken op het rampterrein, de
strategische besluiten, de beschikbaarheid van bijstandseenheden, de voortgang
van de bestrijding en dergelijke.In het totaalbeeld worden de gegevens die van belang zijn voor de besluitvorming
zo gepresenteerd dat in een oogopslag duidelijk is wat de situatie is en met
welke dilemma’s men te maken heeft. De informatie is dan gegroepeerd
per samenhangend thema en rond de zwaartepunten van de bestrijding. Die kunnen
per incident verschillen. De opsomming van informatie-elementen in dit artikel
is echter algemeen en kan worden beschouwd als de gereedschapskist waaruit
het totaalbeeld en de eigen beelden van onderdelen van de hoofdstructuur wordt
samengesteld. Het gaat bij het samenstellen van de beelden niet om een bureaucratische
invuloefening, maar om het verwerken en interpreteren van de op dat moment
beschikbare gegevens. Op die manier wordt ook duidelijk welke informatie nog
ontbreekt die nodig is voor besluitvorming en waarnaar men nog op zoek moet.Op de tweede plaats worden eisen gesteld aan de opbouw van het eigen beeld
dat ieder onderdeel van de crisisorganisatie dient bij te houden. De inhoud
van de eigen beelden richt zich op dezelfde onderwerpen als het totaalbeeld,
maar het is gericht op het tactische en uitvoerende niveau. De eigen beelden
bevatten gedetailleerde informatie over één bepaalde locatie,
sector op het rampterrein of over de bestrijdingsprocessen per discipline.Het is niet vanzelfsprekend dat een eigen beeld uitsluitend uit tekst
bestaat. Een grafische weergave van de situatie kan de besluitvorming makkelijker
maken en versnellen. De informatiemanager van een onderdeel is verantwoordelijk
voor het actueel houden van het eigen beeld.Een eigen beeld van een onderdeel is een belangrijk instrument voor de
besluitvorming bij dat onderdeel. In het eigen beeld worden de gegevens die
van belang zijn voor de besluitvorming zo gepresenteerd dat in een oogopslag
duidelijk is wat de situatie is en welke dilemma’s men mee te maken
heeft.Het eigen beeld wordt tevens beschikbaar gesteld aan de andere betrokken
onderdelen die deze gegevens nodig hebben. Dit zijn de andere onderdelen van
de hoofdstructuur, maar ook de uitvoeringseenheden van de brandweer, de geneeskundige
hulpverlening en de politie of eenheden of functionarissen van externe diensten
die betrokken zijn bij de rampenbestrijding of crisisbeheersing.Om de informatie-uitwisseling tussen de onderdelen zonder onnodige vertraging
te laten verlopen is in het conceptbesluit opgenomen dat zodra informatie
bekend is, deze binnen tien minuten is verwerkt in het eigen beeld, zo spoedig
mogelijk in het totaalbeeld en dat het ook direct wordt doorgegeven aan de
overige belanghebbenden. Om deze snelle doorgifte van gegevens te garanderen
is eveneens in het conceptbesluit voorgeschreven dat dit op een geautomatiseerde
wijze dient te gebeuren (per e-mail of via een ander speciaal daarvoor toegerust
systeem).Naast de bovenstaande eisen wordt om de aandacht voor het informatiemanagement
structureel te borgen in het conceptbesluit vastgelegd dat de operationele
teams uit de hoofdstructuur over een informatiemanager moeten beschikken.
Deze functionarissen dienen zich bezig te houden met het goede verloop van
informatiemanagement bij een ramp of crisis.Ongevalsbestrijding gevaarlijke stoffen (OGS)Ongevallen met gevaarlijke stoffen vragen om een snelle reactie van de hulpverleners. Die snelheid is nodig om in verschillende processen,
zoals het waarschuwen en informeren van de bevolking, het redden, het bestrijden
van de bron, het ontsmetten en het verkennen en meten, adequaat op te kunnen
treden. Na de snelle eerste maatregelen kan het, als er sprake is van een
omvangrijk besmet gebied, noodzakelijk zijn maatregelen te treffen voor langere
tijd. Deze processen worden uitgevoerd door brandweereenheden en gespecialiseerde
eenheden en functionarissen in samenwerking met vele andere diensten als geneeskundige
hulpverlening, politie en diverse gemeentelijke en landelijke diensten, zoals
het Beleidsondersteunend team-milieu-incidenten (BOT-mi), de Milieu-ongevallendienst
van het RIVM en het Landelijk informatiepunt ongevallen gevaarlijke stoffen.In het conceptbesluit veiligheidsregio’s worden eisen gesteld aan
de ongevalsbestrijding gevaarlijke stoffen (OGS). De eisen zijn gebaseerd
op de Leidraad ongevalsbestrijding gevaarlijke stoffen
uit 2001, zoals die door de NVBR is geaccordeerd. Deze leidraad is
de voortzetting van de Handleiding regionale OGS/WVD
uit 1987.In iedere regio is een OGS-organisatie aanwezig die gebaseerd is op de
leidraad. Uit een onlangs verschenen rapport van de Inspectie OOV is gebleken
dat er tekortkomingen zijn in het beheer van deze organisatie ten opzichte
van de leidraad. Dit rapport heb ik in mei 2008 aan uw Kamer aangeboden.1 De Inspectie OOV doet aanbevelingen om meer bovenregionaal
samen te werken op dit terrein en om voldoende stafcapaciteit in de organisatie
in te bouwen.Ik acht het gezien dit rapport, de risico’s en de impact van dit
type incidenten noodzakelijk om voor deze opdracht voor de brandweer in het
conceptbesluit eisen te stellen aan de samenstelling, taken en prestaties
(opkomsttijden).Afspraken GHOR en zorgaanbiedersDe GHOR coördineert een doelmatige geneeskundige hulpverlening bij
zware ongevallen, rampen en crises. Het bestuur van de veiligheidsregio legt
voor de GHOR de ambities en taken vast. Deze ambities en taken zijn gebaseerd
op de in het gebied aanwezige risico’s. Hierbij wordt rekening gehouden
met het in de regio aanwezige hulpverleningspotentieel in de gezondheidssector.Op basis van wettelijke vereisten in de VWS-regelgeving leggen zorginstellingen
eveneens vast hoe zij tijdens de rampenbestrijding of crisisbeheersing de
kwaliteit van hun zorgproces willen borgen. Dat maakt afstemming en goede
afspraken tussen deze instellingen en de veiligheidsregio’s noodzakelijk.In het conceptbesluit wordt bepaald over welke processen van de GHOR afspraken
gemaakt moeten worden. In de wet worden de instellingen, zorgaanbieders, vergunninghouders
en diensten die een taak hebben binnen de geneeskundige hulpverlening en waarmee
afspraken moeten worden gemaakt genoemd. Deze afspraken moeten aansluiten
op de afspraken die al in de zorg bestaan.Overige onderwerpenIn het conceptbesluit worden naast de bovengenoemde onderwerpen ook eisen
gesteld aan de bedrijfsbrandweer en aan de rampbestrijdingsplannen voor inrichtingen
en luchthavens. Bovendien bevat het conceptbesluit bepalingen inzake de doeluitkering
voor de veiligheidsregio’s. Het gaat hier om bestaande regelgeving op
amvb-niveau die inhoudelijk praktisch ongewijzigd blijft en een grondslag
krijgt in de nieuwe wet.Financiële consequentiesDe benodigde extra financiële inspanningen die de invoering van het
besluit veiligheidsregio’s met zich meebrengt zijn gemiddeld per regio circa 124 000 euro eenmalig en 285 000 euro per jaar (landelijk
structureel 4,5 miljoen).Een deel van de kwaliteitsverbetering is al in gang gezet door de toepassing
van bestaande regelgeving. Een ander deel van de kwaliteitsverbetering vereist
intensivering van de bestuurlijke aandacht zonder dat daarbij sprake is van
een aanzienlijke financiële inzet, bijvoorbeeld de brandweerzorg.Voor bepaalde andere onderwerpen worden wel kostenverhogingen voorzien.
Deze kosten betreffen een eenmalige investering om op het juiste niveau te
komen en structurele kosten om op dat niveau te blijven. Dit uit zich met
name op het terrein van het informatiemanagement. Er is een specifieke bijdrage
beschikbaar van ruim 17 miljoen euro voor de implementatie van een systeem
waarmee aan de prestatie-eisen kan worden voldaan (dit systeem staat bekend
onder de naam «CEDRIC»).Daarnaast is met de substantiële verhoging van de reguliere, jaarlijkse
rijksbijdrage van structureel 42 miljoen vanaf 2011 in voldoende dekking
voorzien voor de kosten van de regio’s voor het op orde brengen van
hun rampenbestrijding en crisisbeheersing en hun basisbrandweerzorg.In het navolgende ga ik in op die onderdelen van het conceptbesluit die
een extra financiële inspanning met zich meebrengen en de onderbouwing
van de bedragen. Voor de overige onderwerpen geldt dat ze budgetneutraal uitgevoerd
kunnen worden of dat het om ongewijzigde bestaande regelgeving gaat.Netcentrisch informatiemanagementHet zodanig uitvoeren van het informatiemanagement dat aan de eisen in
het conceptbesluit wordt voldaan, vergt het gebruik van een crisismanagementsysteem
dat het netcentrisch werken mogelijk maakt. Er is reeds één
regio die volgens het principe van netcentrisch informatiemanagement werkt
en gebruik maakt van een dergelijk systeem.BZK heeft de afgelopen periode de NEC-experimenten uitgevoerd, met als
doel de netcentrische werkwijze te onderzoeken. Hieraan hebben zeven veiligheidsregio’s
meegedaan. De werkwijze is toegepast tijdens de oefening «Voyager»
en door TNO geëvalueerd. Daarbij bleek dat de betrokkenen beter in staat
waren hun taken uit te voeren in een kortere tijd. Ook de Raad voor de Multidisciplinaire
Informatievoorziening onderschrijft de waarde van de NEC-experimenten als
richtinggevend voor de invulling van de eisen waar een crisismanagementsysteem
aan moet voldoen.Ik heb mij bereid verklaard de initiële kosten van het netcentrisch
werken te financieren en de combinatie van computerapplicaties die dit ondersteunen
kosteloos ter beschikking te stellen aan de regio’s die daar belangstelling
voor hebben. Voor de regio’s die meedoen, betaalt BZK ook het eerste
jaar de exploitatiekosten. Het gaat hierbij om een bedrag van 15 miljoen euro
voor de implementatie en een bedrag van 2,6 miljoen euro voor het eerste jaar
van de exploitatie1. De regio’s moeten
zelf voorzien in personele capaciteit voor de invoering. Naar schatting is
dit 1 fte voor de duur van een jaar, kosten ongeveer 100 000 euro.Het beheer van dit systeem gebeurt centraal en de jaarlijkse kosten daarvan
zijn onafhankelijk van het aantal deelnemers (departementen en veiligheidsregio’s)
circa 2,5 miljoen euro per jaar. Bij deelname van 7 departementen en alle
veiligheidsregio’s komen de jaarlijkse exploitatiekosten gemiddeld per
regio op ongeveer 80 000 euro, dat is ongeveer 13 cent per inwoner per
jaar. Het te hanteren kostenverdeelmodel is nog niet gereed. De Raad MIV wordt
nauw betrokken bij de ontwikkeling hiervan.Bezetting van de hoofdstructuurOm de hoofdstructuur van de crisisorganisatie te laten voldoen aan de eisen voor het informatiemanagement moeten op enkele plaatsen informatiemanagers
en een voorlichtingsfunctionaris worden toegevoegd. Dit is een functie die
als piket vervuld kan worden.FunctionarisOpkomsttijdKosten per jaar voor een
regioAanwezigheidInformatiemanager COPI30 min€ 35 000Aanwezig in vier regio’sInformatiemanager ROT60 min€ 35 000Aanwezig in elf regio’s Informatiemanager Team Bevolkingszorg90 minKanspiket* is reëel.
Kosten ontstaan alleen bij inzetOnbekend Voorlichtingsfunctionaris Team bevolkingszorg30 min€ 35 000
Kanspiket is mogelijke variant. Kosten ontstaan alleen bij inzetOnbekend* Kanspiket: er is een pool van mensen die niet geconsigneerd
zijn, maar de pool is dusdanig groot dat er altijd wel een functionaris bereikbaar
en beschikbaar is.Ongevalbestrijding gevaarlijke stoffenDe hierboven genoemde stafcapaciteit voor Ongevalbestrijding gevaarlijke
stoffen (OGS) is een middel om te kunnen voldoen aan de eisen in het conceptbesluit.
In de handleiding uit 1987 werd deze capaciteit al noodzakelijk geacht om
OGS-taken adequaat te kunnen uitvoeren. Deze noodzaak is niet afgenomen gezien
de toenemende transportvolumes van gevaarlijke stoffen en terroristische dreigingen.
Deze stafcapaciteit omvat 1 fte en dit kost circa 100 000 euro per jaar.De mate waarin de genoemde stafcapaciteit in de regio’s is ingevuld
en er voldaan wordt aan de eisen uit het conceptbesluit is wisselend. Er zijn
regio’s die er volledig aan kunnen voldoen, er zijn regio’s aan
het werk om het te regelen en er zijn regio’s die nog achterblijven.
Hiervan is op dit moment geen duidelijk beeld. Hier is uitgegaan van de situatie
dat een regio nog niets geregeld heeft.Totale kosten van het conceptbesluit voor een regio Hierna worden de kosten
voor een regio in beeld gebracht voor dit onderwerp. Hier kan alleen een globaal
beeld worden neergezet vanwege een gebrek aan informatie per regio en de verschillende
ontwikkelingsstadia waarin de regio’s zich bevinden. Er is uitgegaan
van een regio die zich in de achterhoede van de ontwikkeling bevindt. Hoe
de precieze uitwerking per individuele regio is kan pas vastgesteld worden
nadat duidelijk is hoeveel en welke regio’s aan CEDRIC meedoen en het
kostenverdeelmodel is uitgewerkt. OnderwerpBedragEenmalige kostenNetcentrisch
werken invoeren100 000 Informatiemanagementsysteem
Cedric, implementatie + eerste jaar exploitatie17,6 miljoen (totaal, BZK betaalt)  Opleiden 12 informatiemanagers
(nodig voor 2 piketten)24 000   TOTAAL initieel voor een regio 124 000   Structurele, jaarlijkse kostenExploitatie informatiesysteem (Cedric); vanaf jaar 280 000  Piketten informatiemanagers70 000 Piket voorlichtingsfunctionaris35 000 Stafcapaciteit OGS100 000    TOTAAL
op jaarbasis voor een regio285 000Brief van het VeiligheidsberaadDe leden van de VVD-fractie vragen in te gaan op de kritiekpunten die
het Veiligheidsberaad heeft uitgesproken in verband met de consultatie over
het ontwerp voor het conceptbesluit veiligheidsregio’s. De Kamer heeft
een afschrift ontvangen van de reactie die het Veiligheidsberaad mij in verband
hiermee gezonden heeft.Het Veiligheidsberaad, het Korpsbeheerdersberaad en de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten hebben gezamenlijk gereageerd op het conceptbesluit
Veiligheidsregio’s (in de verdere tekst spreek ik omwille van de leesbaarheid
alleen nog over het Veiligheidsberaad). Zij hebben zich bij die reactie laten
adviseren door de Raad van Regionaal Commandanten (van de brandweer), de Raad
van Regionaal Geneeskundig Functionarissen, de Raad van Hoofdcommissarissen
en de Raad voor de Multidisciplinaire Informatievoorziening. In de reactie
wordt het belang van een solide wettelijke basis voor de veiligheidsregio
onderschreven. Het Veiligheidsberaad heeft wel opmerkingen geplaatst bij bepaalde
punten. Ik ga in het navolgende in op de belangrijkste daarvan.Het Veiligheidsberaad gaat in zijn reactie in op de opkomsttijden voor
de brandweer. Deze opmerkingen hadden dezelfde strekking als die uw Kamer
hierover heeft gemaakt. Hiervoor verwijs ik naar het begin van deze paragraaf,
waar ik uitgebreid ben ingegaan op de eisen aan de brandweerzorg.In zijn reactie wijst het Veiligheidsberaad op de vele ontwikkelingen
die op de veiligheidsregio’s afkomen en het vele werk dat door de regio’s
moet worden verzet om aan alle eisen te kunnen voldoen. Er wordt gevraagd
om een redelijke termijn van invoering.Ik antwoord hierop dat veel ontwikkelingen al langer geleden in gang zijn
gezet en delen van het beleid die nu geformaliseerd worden in wet en conceptbesluit
al bestonden in informele regelgeving. De extra aandacht hiervoor en het dwingende
karakter van wetgeving leggen nu extra druk op veranderingsprocessen in het
veld.Ik probeer de regio’s daarom te ondersteunen bij deze processen.
De belangrijkste instrumenten daarbij zijn de convenanten die ik heb aangeboden
aan de regio’s. Ik spreek daarbij met de regio’s af dat zij gaan
voldoen aan een aantal eisen op het gebied van de rampenbestrijding die in
het conceptbesluit staan en dat zij overgaan tot regionalisering van de brandweer.
Ik stel daar een financiële tegemoetkoming tegenover. Ik heb met
negentien regio’s een dergelijk convenant gesloten. Daarnaast voert
de Inspectie OOV in alle regio’s een toetsingsprogramma uit op het gebied
van de eisen aan de rampenbestrijding en crisisbeheersing, het risicoprofiel
en het opleiden en oefenen, waarin voor de regio’s duidelijk wordt waar
ze staan en wat ze nog moeten verrichten op straks aan de wettelijke vereisten
te gaan voldoen.Het spreekt voor zich dat met de invoeringswetgeving aan de regio’s
een redelijke termijn gegund wordt om wat van hun gevraagd wordt te kunnen
realiseren. Ik zal het implementatietraject in nauw overleg met hen vormgeven.Het Veiligheidsberaad is van mening dat er een hoge mate van detaillering
in het conceptbesluit is die niet past bij regionale verantwoordelijkheid
(verlengd lokaal bestuur). Als voorbeeld wordt de hoofdstructuur van de crisisorganisatie
genoemd. De vereiste samenstelling van de teams laat volgens het Veiligheidsberaad
geen ruimte voor regionale diversiteit. Het Veiligheidsberaad zou graag zien
dat ook anderen dan de voorgeschreven functionarissen bij de teams aan kunnen
sluiten.Het bezwaar van het Veiligheidsberaad berust op een misverstand. Het conceptbesluit
staat niet in de weg dat de regio’s ook andere functionarissen dan de
met name genoemde te laten aansluiten. Dit zal in het conceptbesluit worden
verduidelijkt.Het Veiligheidsberaad geeft aan dat het eisen aan risicobeheersing en
in het bijzonder aan het risicoprofiel mist. Het benadrukt dat het van belang
is dat risicoprofielen in alle regio’s uniform worden opgesteld. Het
risicoprofiel is immers de basis voor het te voeren beleid.Het uitgangspunt voor risicobeheersing is dat dit een verantwoordelijkheid
is van het bestuur van de veiligheidsregio, dat daarover op basis van het
risicoprofiel keuzes maakt en deze in het beleidsplan beschrijft en vastlegt.
Het risicoprofiel is een voortzetting van de risico-inventarisatie die in
de Wet rampen en zware ongevallen is voorgeschreven. Er bestaan al diverse
handleidingen en leidraden waarmee een risico-inventarisatie opgesteld kan
worden. De meest bekende daarvan is de Leidraad Maatramp1. Op dit moment wordt een project gestart door het Veiligheidsberaad
en de koepels van de professionele beroepsgroepen om op basis van de bestaande
methoden een nieuw instrument te ontwikkelen waarmee een risicoprofiel kan
worden opgesteld. Ik juich het toe dat veiligheidsregio’s samen met
de professionele beroepsgroep nadenken over dit fundament onder het regionale
beleid. Ik wil borgen dat de regionale risicoprofielen op het landelijke beeld
kunnen (blijven) aansluiten. Daarom blijf ik in nauwe verbinding met dit project.Het Veiligheidsberaad merkt op dat nadere eisen aan het kwaliteitszorgsysteem
niet zijn opgenomen. Het bepleit om wél eisen op te nemen en zo te
bevorderen dat regio’s op een eenduidige manier hun kwaliteitszorg organiseren.Voor een reactie op deze opmerking verwijs ik naar het antwoord op de
vraag van de leden van de SP-fractie in hoofdstuk 6 over eisen aan het kwaliteitszorgsysteem.Het Veiligheidsberaad spreekt zich uit over de eisen aan het informatiemanagement
en staat positief tegenover het principe van netcentrisch werken. Het Veiligheidsberaad
spreekt echter wel zijn zorgen uit over de uitwerking ervan. Gevreesd wordt
dat de eisen bureaucratisch handelen in de hand werken en de eisen worden
als erg gedetailleerd beschouwd. Het Veiligheidsberaad merkt op dat er nog
weinig praktijkervaring met deze werkwijze is opgedaan. Zij stelt voor om
in plaats van deze eisen materiële en personele eisen te stellen aan
systemen die netcentrisch werken ondersteunen. Voorts is het Veiligheidsberaad
van mening dat er hoge kosten gemoeid zijn met het invoeren van
het netcentrische informatiemanagement.Ik hecht eraan om vast te houden aan deze moderne werkwijze, die een oplossing
biedt voor de problemen van het huidige informatiemanagement. Ik stel daarom
ook een informatiesysteem beschikbaar, waarvan ik de initiële invoering
bekostig en het eerste jaar van de exploitatie voor mijn rekening neem. De
veiligheidsregio’s nemen op vrijwillige basis deel aan dit systeem.
Het veiligheidsberaad onderzoekt thans – in samenwerking met mij –
hoe de netcentrische informatievoorziening in alle regio’s ingevoerd
kan worden. Van belang daarbij is bestuurlijk commitment en dekking van de
structurele en incidentele kosten.Naar aanleiding van de zorgen die het Veiligheidsberaad op dit gebied
heeft uitgesproken ben ik tot de conclusie gekomen dat de formulering van
het concept dusdanig was, dat het in de praktijk moeilijk te operationaliseren
is. Er was sprake van meerdere typen urgentie bij de te verwerken gegevens
en hieraan waren ook verschillende doorgiftesnelheden gekoppeld. Dit in combinatie
met de indruk dat de eisen aan het totaalbeeld en de eigen beelden inhielden
dat alle categorieën ook ingevuld moesten worden, leidde tot de begrijpelijke
vrees dat er bij de regio’s de neiging zou ontstaan eerst alle categorieën
te vullen en dit zou leiden tot stagnatie in de besluitvorming.Ik zal aan deze bezwaren tegemoet komen door de verschillende typen urgentie
te schrappen en slechts een eis voor de doorgiftesnelheid op te nemen: tien
minuten voor de verwerking van alle gegevens in het eigen beeld en een zo
spoedig mogelijke verwerking in het totaalbeeld. Daarnaast heb ik expliciet
gemaakt dat het bij het opbouwen van het totaalbeeld en de eigen beelden gaat
om de gegevens en informatie die op dat moment beschikbaar is. Informatie
die er niet is kan ook niet verwerkt worden, maar het maakt wel duidelijk
welke (essentiële) informatie nog ontbreekt voor besluitvorming en waar
men dus naar op zoek moet.Ik verwacht dat deze wijzingen en vereenvoudigingen de zorgen van het
Veiligheidsberaad over dit onderwerp hebben weggenomen en dat het Veiligheidsberaad
kan instemmen met de hierboven beschreven wijze van informatiemanagement.
Ik ben nog met het Veiligheidsberaad in gesprek over de termijn waarop het
informatiemanagement netcentrisch ingericht moet zijn en de wijze waarop ik
daarin kan ondersteunen.Voor wat betreft de kosten van het invoeren van netcentrisch informatiemanagement
verwijs ik naar de paragraaf over de financiële consequenties van het
conceptbesluit hierboven.Het Veiligheidsberaad benadrukt in zijn reactie veel waarde te hechten
aan kwaliteitseisen aan het personeel. Het streven zou hier moeten zijn om
het Besluit veiligheidsregio’s en het Besluit personeel gelijktijdig
van kracht te laten worden. Zonder kwaliteitseisen aan het personeel zou de
organisatie van de veiligheidsregio een lege huls zijn.Ik onderken het belang van het borgen van kwaliteitseisen aan het personeel
dat in het operationele domein van de veiligheidsregio werkzaam is en er is
uiteraard een nauwe relatie tussen de beide besluiten. Ik streef naar een
zo spoedig mogelijke invoering van beide besluiten.Het Veiligheidsberaad is de mening toegedaan dat de taakomschrijving van
de GHOR te summier is. Het beraad geeft aan dat de huidige drie processen
uit Wet GHOR genoemd moeten worden in het besluit, omdat daarover immers afspraken
gemaakt moeten worden.Bovendien vindt het Veiligheidsberaad dat het Wetsvoorstel veiligheidsregio’s
te weinig houvast biedt om sturing te geven op het moment dat interne procedures
van zorginstellingen een belemmering vormen voor de geneeskundige hulpverlening
bij rampen en crises. Het Veiligheidsberaad zou de verantwoordelijkheid van
zorginstellingen bij rampen en crises nadrukkelijker in zorgwetgeving terug
willen zien.In de Wet veiligheidsregio’s zijn alle taken van de GHOR die in
de Wet geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen zijn genoemd weer
opgenomen. Dit in het besluit te herhalen of nader te specificeren is daarom
niet nodig.Voor mijn visie op de sturingsmogelijkheden van de veiligheidsregio richting
de zorgaanbieders verwijs ik naar paragraaf 5.2.Het Veiligheidsberaad wijst er in haar reactie op dat het conceptbesluit
nieuwe regelgeving bevat voor gemeenten en dat daarom volgens artikel 2 van
de Financiële-verhoudingswet met redenen en kwantitatieve gegevens omkleed
beschreven moet worden wat de financiële consequenties daarvan zijn en
moet aangegeven worden op welke wijze die financiële gevolgen opgevangen
worden.In het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen is door de Staatssecretaris
van BZK als beheerder van het gemeentefonds de afspraak gemaakt dat mogelijke
kosten als gevolg van dit wetsvoorstel en het ontwerpbesluit in beeld worden
gebracht. Het gaat vooral om opkomsttijden, informatiemanagement en eventuele
gevolgen van het ontwerpbesluit kwaliteit personeel. Hierboven ben ik reeds
ingegaan op de financiële consequenties die dit conceptbesluit met zich
meebrengt. Ik zal hierover in overleg treden met het Veiligheidsberaad voordat
ik de financiële paragraaf van de toelichting op het conceptbesluit vaststel.Regionalisering van de brandweerDe leden van de VVD-fractie stellen vast dat de brandweer wordt aangespoord
te regionaliseren, maar daartoe niet wordt verplicht. Alle korpsen moeten
wel aan de kwaliteitseisen voldoen die in het besluit veiligheidsregio’s
worden vastgelegd. Deze leden missen een duidelijke visie op de gewenste brandweerstructuur
en vragen opheldering over de mogelijke gevolgen van het niet-regionaliseren
van een korps binnen een verder geheel geregionaliseerde brandweer.De leden van de PVV-fractie zijn niet blij met de vrijheid die aan de
brandweerkorpsen gelaten wordt om zich bij de veiligheidsregio aan te sluiten,
hoewel zij wel enigszins begrip hebben voor de terughoudendheid en mogelijke
angst van, voornamelijk vrijwillige, brandweerkorpsen, zich te centraliseren
in de veiligheidsregio’s. Deze leden zijn echter overtuigd van de meerwaarde
van de veiligheidsregio’s en willen daarbij niet afhankelijk zijn van
de medewerking van sommige brandweerkorpsen. Op hun zorgen op dit gebied is
in de nota naar aanleiding van het verslag niet ingegaan en zij vragen of
hun zorgen kunnen worden weggenomen.De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat het wetsvoorstel
geen wettelijke verplichting tot regionalisering van de brandweer bevat, omdat
het behalen van een minimaal kwaliteitsniveau voorop staat. Zij vragen of
dit ook voldoende kan worden bereikt via intergemeentelijke samenwerking.
Voorts vragen zij zich af of er bij de kwaliteitscriteria niet te veel nadruk
gelegd wordt op het kunnen opschalen, terwijl het overgrote deel van het brandweerwerk
op lokaal niveau plaatsvindt. In dat verband vragen deze leden nogmaals om
een overzicht van het percentage werkzaamheden dat wordt uitgevoerd in het
kader van het lokale veiligheidsbeleid, dan wel het regionale veiligheidsbeleid,
in ieder geval voor wat betreft brandweer en politie.Het uitgangspunt van het wetsvoorstel is een brandweer die geheel op regionale
schaal georganiseerd is. Dat is de door de regering gewenste structuur van
de brandweer, omdat zij ervan overtuigd is dat ook voor het lokale niveau één
regionale organisatie efficiënter en effectiever uitpakt dan vele kleinere
organisaties die op allerlei manieren hun samenwerking van een kwalitatief
hoog niveau moeten zien te houden.Er zijn echter ook regio’s die de brandweer niet volledig regionaliseren
en waar het bestuur van mening is dat het zijn verantwoordelijkheid op het
gebied van de brandweerzorg op een andere manier kan waarmaken. Het wetsvoorstel
laat de mogelijkheid open om bij het treffen van de gemeenschappelijke regeling
op grond van artikel 8 een gemeentelijk brandweerkorps te behouden. Dit korps
moet aan dezelfde kwaliteitseisen voldoen als de regionale brandweer. Als
de taakuitvoering van een dergelijk korps blijvend tekortschiet kan de Minister
van BZK tot regionalisering verplichten.Het verheugt mij dat de leden van de PVV-fractie overtuigd zijn van de
meerwaarde van de veiligheidsregio’s. Indien enkele gemeenten in een
regio mochten besluiten hun repressieve taak in eigen beheer uit te voeren
dan hoeft dat geen afbreuk te doen aan de schaalvoordelen die de andere gemeenten
kunnen bereiken door wel gezamenlijk het regionale korps op alle taakgebieden
gestalte te geven. Bovendien zal de gemeente die besluit voor het repressieve
deel niet mee te doen wel haar bijdrage moeten leveren aan de taken van de
regio, ook in financiële zin. Echter de meeste regio’s zijn overtuigd
van het nut en belang van regionalisering, hetgeen ook blijkt uit het aantal
convenanten dat ik heb afgesloten. De voordelen van regionalisering zullen
al snel duidelijk worden en ook het laatste gemeentelijke korps zal uiteindelijk
gebruik willen maken van de synergie en de mogelijkheden (bijvoorbeeld op
gebied van opleiden en oefenen) van een regionaal korps. Een goede brandweerzorg
staat centraal. Ik heb hierboven al geschetst welke instrumenten het wetsvoorstel
bevat om desnoods via gedwongen regionalisering de brandweerzorg op het vereiste
niveau te brengen.In reactie op de vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie of voldoende
kwaliteit ook te bereiken is via intergemeentelijke samenwerking, merk ik
op dat als het wetsvoorstel ruimte laat voor de mogelijkheid dat met een lokaal
korps voldoende kwaliteit wordt bereikt, het in beginsel ook mogelijk is dat
met een intergemeentelijk korps wordt bereikt. Ik zie echter niet in waarom
een gemeente haar eigen korps wel zou willen laten opgaan in een korps op
subregionale schaal, maar niet op de schaal van de veiligheidsregio. Als een
gemeente vanwege de kwaliteit van de brandweerzorg in een groter verband het
gemeentelijke korps inbrengt in een grotere organisatie, dan zijn de voordelen
het grootst als wordt gekozen voor de schaal van de veiligheidsregio.Binnen het regionale verband zijn voldoende mogelijkheden om vormen van
samenwerking tussen enkele gemeentes gestalte te geven. Zo zien we in veel
regio’s die gekozen hebben voor volledige regionalisering dat er meerdere
varianten voor de inrichting van de organisatie denkbaar zijn. Als voorbeeld
wijs ik op het districtenmodel, waarbij een bestaande of voorgenomen intergemeentelijke
samenwerking in een regionaal model wordt opgenomen en zowel de voordelen
van de regio als de intergemeentelijke samenwerking behouden blijven. Hierbij
valt te denken aan één districtcommandant die een duidelijk
aanspreekpunt is voor de burgemeesters van de in het district liggende gemeenten
en voldoende mandaat heeft om in te spelen op de lokale behoeften.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of bij de kwaliteitscriteria
niet te veel de nadruk wordt gelegd op het kunnen opschalen.De kwaliteitseisen zijn inderdaad vooral gericht op het mogelijk maken
van grootschalig optreden. Voor grootschalig optreden is een zekere uniformiteit
en uitwisselbaarheid nodig. Alleen dan kan goed worden samengewerkt bij de
aanpak van grotere rampen en crises. Ook interregionale bijstandverlening
wordt zo effectiever en efficiënter. Bovenstaande elementen vormen de
kern van de te bereiken kwaliteitsverhoging van de organisatie
van de rampenbestrijding en crisisbeheersing.Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie mij een overzicht te
geven van het percentage werkzaamheden dat wordt uitgevoerd in het kader van
het lokale veiligheidsbeleid, dan wel het regionale veiligheidsbeleid, in
ieder geval voor wat betreft brandweer en politie.De vraag vooronderstelt dat er een scherpe scheiding te maken is in dagelijkse
werkzaamheden die zich lokaal af spelen en de werkzaamheden die op het regionaal
niveau moeten worden verricht. Een dergelijke splitsing is moeilijk te maken.
In principe vinden alle werkzaamheden lokaal plaats en zijn de regionale werkzaamheden
daaraan ondersteunend en komen zij de lokale werkzaamheden ten goede. Laat
ik proberen dit met een voorbeeld duidelijk te maken. Een brand in een kelderbox
kan er aanvankelijk heel onschuldig uitzien. De plaatselijke capaciteit kan
volstaan zo wordt in eerste instantie gedacht. Totdat blijkt dat in de kelderbox
gevaarlijke stoffen liggen opgeslagen en de flat boven de kelderbox ontruimd
moet worden. Dit betekent niet alleen meer brandweer en politie inzet maar
ook inzet van specialistische eenheden zoals de eenheden voor bestrijding
van gevaarlijke stoffen, de gaspakdragers.Onze moderne samenleving kent vele situaties waarin een klein incident
door een serie kettingreacties kan uitgroeien tot een calamiteit. De burger
verwacht dat onze hulpverleningsdiensten daar snel en adequaat op kunnen inspelen.
Een regionaal georganiseerd korps met meer capaciteit en goed uitgeruste specialistische
functies is daartoe volgens mij beter instaat dan de huidige structuur van
vrijblijvende regionale samenwerking. Immers: een korps dat de grotere calamiteiten
aan kan, is ook in staat de kleinere incidenten aan te kunnen.VrijwilligersDe leden van de CDA-fractie merken op dat de voorstellen rondom regionaliseren
van de brandweer tot grote onrust leiden bij onder andere de vrijwilligers,
maar ook bij gemeentebestuurders. Zij noemen enkele voorbeelden: de positie
van de vrijwilliger is in gevaar, de minister kan de vrijwillige brandweer
opheffen, de voorgeschreven aanrijtijden zijn in bepaalde delen van het land
volstrekt onrealistisch. Zij vragen een reactie op de in brede zin en in vele
publicaties weergegeven kritiek op het wetsvoorstel en de toekomstige amvb.
Voorts vragen zij of er onder vrijwilligers en bijvoorbeeld gemeenteraden
wel voldoende draagvlak is voor deze ingrijpende veranderingen.De leden van de PvdA-fractie constateren dat het wetsvoorstel niet verplicht
tot regionalisering, maar dat veel gemeenten hier wel voor kiezen. Dat beschouwen
zij als een verstandige keuze omdat door samenwerking capaciteit en kennis
in de regio beter wordt benut en de kwaliteit kan worden verbeterd. Gelijktijdig
blijft de vrijwillige brandweer (parttime professional) haar werk gewoon lokaal
uitvoeren, daar moet immers het werk gebeuren. Het verheugt deze leden dat
de minister een actieve rol op zich neemt als het gaat om de beschikbaarheid
van vrijwilligers bij de brandweer. Het is goed dat in dat kader goede voorbeelden
verspreid worden, maar er kan meer gebeuren. Deze leden willen graag van de
minister weten of er in de amvb en in de convenanten eisen en afspraken staan
die de aantrekkelijkheid van de brandweerorganisatie voor vrijwilligers bevorderen.In mijn contacten met het veld heb ik gemerkt dat ik in een goede discussie
aanvankelijke tegenstanders kan overtuigen van de voordelen van regionalisering.
Ik ben ook niet bezorgd dat door de regionalisering de positie van de vrijwilligers
in gevaar is en een uittocht van vrijwilligers ontstaat. Daar waar geregionaliseerd
is zijn de vrijwilligers niet vertrokken. En ik begrijp dat: voor hen verandert
er feitelijk niets in de uitvoering van hun werk en de plaats waar ze dat
doen. Ze blijven in dezelfde kazerne in hun eigen woonplaats.
Zij ervaren wel de voordelen van regionalisering, zoals verbetering van de
opleidings- en oefenmogelijkheden en ontlasting van de administratieve en
organisatorische activiteiten. Daarom twijfel ik niet aan het draagvlak bij
vrijwilligers. De lokale binding van brandweervrijwilligers blijft ook na
regionalisering behouden. De brandweervrijwilliger blijft actief voor de lokale
samenleving maar dan in regionaal verband.Aan de gesloten convenanten, waarvan ook regionalisering van de brandweer
deel uitmaakt, ontleen ik mijn vertrouwen in het draagvlak bij gemeenteraden.Het vrijwilligersbeleid dient er enerzijds op gericht te zijn om zoals
de PvdA terecht zegt de parttime professional niet met oneigenlijke werkzaamheden
te belasten en anderzijds de relatie met de hoofdwerkgever te versterken.
In verschillende regio’s heeft dit er ook toe geleid om de parttime
professional in een aparte medezeggenschapscommissie op te nemen om zijn belangen
en problemen beter voor het voetlicht te krijgen.Ik maak van de gelegenheid gebruik om nog nader in te gaan op twee door
de CDA-fractie genoemde voorbeelden van veranderingsprocessen waarover bij
de leden van de CDA-fractie vragen zijn gerezen.Gemeentelijke brandweerkorpsen kunnen alleen maar worden opgeheven als
een korps niet aan de in de wet en in de amvb’s gestelde eisen voldoet.
Bovendien moet voor het besluit tot opheffing van een gemeentelijk brandweerkorps
een met de nodige waarborgen omklede procedure worden doorlopen.Voor wat betreft de zorgen van de CDA-fractie over de opkomsttijden wil
ik verwijzen naar de antwoorden die aan het begin van dit hoofdstuk zijn gegeven.De leden van de SP-fractie zijn met betrekking tot de vrijwilligers van
mening dat de minister niet consequent is bij het afsluiten van convenanten
met de veiligheidsregio’s.De SP beschouwt juist de uitspraak van de minister, dat regionalisering
van de brandweervrijwilligers de kortste weg is om de rampenbestrijding en
crisisbeheersing op orde te krijgen, als een motie van wantrouwen richting
de gemeenten. De minister heeft immers eerder aangegeven dat gemeenten zelf
mogen kiezen voor behoud van lokale voorzieningen, of regionalisering daarvan,
mits men voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen.Voorts merken zij op dat de minister zich gaat inzetten om de lokale binding
van vrijwilligers aan de veiligheidsregio’s en de brandweerkorpsen te
behouden. Deze leden steunen die doelstelling. Daarom zijn zij van mening
dat vrijwilligers invloed en zeggenschap dienen te krijgen op de veiligheidsregio’s.
Zij vragen of de minister bereid is dit in de wet vast te leggen, zodat dit
voor elke veiligheidsregio gaat gelden en de positie van de vrijwilligers
wordt versterkt. Als voorbeeld wijzen deze leden op de constructie die men
in de regio IJsselland heeft gekozen. Daar hebben de brandweervrijwilligers
een officiële adviespositie. Het dagelijks bestuur van het Regionale
Platform Vrijwilligers, waarin een afgevaardigde van elke vrijwillige brandweerpost
zit, heeft elke drie maanden een overleg met het dagelijks bestuur van de
veiligheidsregio. De leden van de SP-fractie vragen de mening van de minister
over deze gekozen constructie.Het wetsvoorstel op de veiligheidsregio’s legt regionalisering van
de brandweer niet op.Regio’s hebben de keuze tussen behoud van lokale voorzieningen of
regionalisering daarvan, mits men voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen.Convenanten over regionalisering komen op vrijwillige basis tot stand.
Een onderdeel van deze afspraak is overgang naar regionale dienst van alle
personeelsleden inclusief de brandweervrijwilligers. Uit het feit dat tot
nu toe met negentien van de 25 regio’s convenanten zijn afgesloten leid
ik af dat, anders dan de leden van de SP-fractie stellen, de meeste regio’s
vrijwillig kiezen voor regionalisering.Ik kan mij vinden in de opmerking van de leden van de SP-fractie dat brandweervrijwilligers
invloed en medezeggenschap dienen te krijgen in de veiligheidsregio. De onder
andere in de regio IJsselland gekozen constructie kan er toe bijdragen dat
brandweervrijwilligers op een adequate manier invloed krijgen binnen de Veiligheidsregio.
Ik acht het echter niet noodzakelijk om de invloed en medezeggenschap van
de brandweervrijwilligers vorm te geven en in de wet vast te leggen. Het bestuur
van de regio is verantwoordelijk voor een goed personeelsbeleid. Dit kan op
meerdere wijzen gestalte krijgen. Zo kan de positie van de vrijwilligers ook
worden versterkt via de ondernemingsraden; het zijn immers parttime professionals.
In de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond zijn bijvoorbeeld per district een
aantal «kwaliteitzetels» voor de brandweer vrijwilligers beschikbaar.
Ook via de ondernemingsraden kan de vrijwilliger dus een platform hebben waar
hij of zij invloed heeft op beleidszaken op regionaal niveau die relevant
zijn voor de vrijwilliger.De leden van de VVD-fractie onderschrijven dat de brandweer van dusdanig
groot belang is voor een goede en effectieve rampenbestrijding en crisisbeheersing
dat daaraan strenge kwaliteitseisen gesteld mogen worden. Zij hopen dat dit
voor de vrijwillige brandweer een impuls is mee te professionaliseren zodat
deze grote poule van mensen op een nog hoger niveau kan bijdragen aan de veiligheid.
Wel vragen deze leden zich af, gelet op de belangrijke bijdrage van het grote
aandeel vrijwilligers binnen de brandweerkorpsen, hoe de minister de omvang
van deze groep binnen de korpsen zal borgen.De leden van de VVD-fractie lezen in de nota naar aanleiding van het verslag
dat de vrijwilligers juist beter ingezet zullen kunnen worden wanneer wordt
geregionaliseerd. Zij vragen zich af in hoeverre het een vereiste zal zijn
dat deze vrijwilligers, maar ook de vrijwilligers binnen een niet-geregionaliseerd
korps in een verder volledig geregionaliseerde regio, in de gehele regio inzetbaar
zullen zijn.Het is naar mijn mening wenselijk dat de brandweervrijwilligers in een
regio waarin alle brandweerkorpsen geregionaliseerd zijn in de hele regio
kunnen worden ingezet. Dat geldt ook voor de vrijwilligers binnen een niet-geregionaliseerd
korps in een verder volledig geregionaliseerde regio. Het niet op regionale
schaal kunnen inzetten van deze vrijwilligers verzwakt de onderlinge samenwerking
en doet afbreuk aan de onderlinge bijstandsmogelijkheden.De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren met teleurstelling
dat de verhouding tussen het aantal brandweervrijwilligers en beroepspersoneel
aan het veranderen is. De verwachting van de minister dat het aantal vrijwilligers
in de toekomst gelijk blijft, achten zij optimistisch, gezien de verklaringen
die worden gegeven voor de afname van het aantal vrijwilligers in de afgelopen
jaren. Zij vragen welke ontwikkeling wordt verwacht.Het aantal vrijwilligers is de afgelopen jaren niet afgenomen maar gelijk
gebleven. Het aantal beroepsbrandweerlieden is met 800 toegenomen van 4638
in 2000 tot 5440 nu. Dit is de oorzaak van de veranderende verhouding. Deze
toename is overigens mede veroorzaakt door de maatregelen die genomen zijn
na de vuurwerkramp in 2000 en de nieuwjaarsbrand in 2001.Ik verwacht dat het aantal parttimers bij de brandweer zich de komende
jaren stabiel zal ontwikkelen. Ik zal de nodige inspanning leveren om ze zoveel
mogelijk te behouden en beter te positioneren. Ik denk daarbij aan de volgende
maatregelen:• Het werk van de vrijwilliger aantrekkelijker maken door taakspecialisatie.
Geen breed takenpakket dat maar sporadisch wordt uitgevoerd, maar alleen een
specialisme dat aansluit bij de belangstelling van de vrijwilliger. Dus niet
meer tegelijk duiken, ongevallen gevaarlijke stoffen, brand bestrijden en
werken op hoogte, maar één of twee taken op kwalitatief hoog
niveau uitvoeren.• Invoering van een functiegericht opleidingsstelsel waarbij geen
overbodige balast in de opleidingen zit, maar maximale aandacht is voor de
uit te voeren taak.• Het terugdringen van het aantal loos alarmmeldingen door betere
afspraken en toepassing van nieuwe technieken voor brandmelding. Hierdoor
neemt het tijdsbeslag van de vrijwilliger af en zal de hoofdwerkgever minder
moeite hebben als personeel bij de vrijwillige brandweer is. De NVBR heeft
recent een project gestart om het aantal loos alarmmeldingen terug te dringen.• Om te bevorderen dat betere afspraken met hoofdwerkgevers van vrijwilligers
gemaakt worden, heb ik begin dit jaar de «Handleiding relatiebeheer
vrijwillige brandweer» breed verspreid in het veld en tevens aan uw
Kamer gezonden. Deze handleiding is in de praktijk opgesteld, onder andere
met behulp van pilotprojecten en best practices.De leden van de SP-fractie missen in de opsomming van organisaties van
belanghebbenden waarmee op landelijk niveau wordt samengewerkt de Vakvereniging
Brandweervrijwilligers (VBV). Zij gaan er vanuit dat deze vakvereniging ook
deel uitmaakt van de landelijke samenwerking.De VBV maakt inderdaad deel uit van de genoemde landelijke samenwerking.
Met de VBV vindt periodiek ambtelijk overleg plaats over beleidszaken die
relevant zijn voor de vrijwilligers.De leden van de SP-fractie hebben vernomen dat de nieuwe Arbeidstijdenwet
een grote belemmering kan gaan vormen voor veel vrijwilligers. De belemmeringen
zouden veroorzaakt worden door de verplichte rusttijden na het reguliere werk
en na een inzet (na het reguliere werk zijn vrijwilligers niet beschikbaar
voor brandweerwerk en na een brandweerinzet kunnen ze niet direct met hun
reguliere werk aan de slag). De leden willen graag van de minister weten of
dit probleem zich werkelijk voordoet en wat de minister er in voorkomend geval
aan gaat doen om het aantal vrijwilligers op peil te houden.De nieuwe Arbeidstijdenwet heeft geen gevolgen voor de vrijwilligers bij
de brandweer. Een deel van de vrijwilligers valt door de wijze waarop hun
beschikbaarheid geregeld is niet onder de Arbeidstijdenwet. Voor de vrijwilligers
die wel onder de Arbeidstijdenwet vallen zijn uitzonderingsbepalingen opgenomen
die een adequate inzet van brandweervrijwilligers mogelijk maken.5.2 GHORDe leden van de CDA-fractie onderstrepen dat de samenwerking in de veiligheidsregio
in elk geval een verbetering beoogt tot stand te brengen in het functioneren
van de functies rood, wit en blauw. In dit verband vragen zij of het klopt,
dat de territoriale congruentie met «wit» achterblijft bij de
schaal waarop gemeentelijke gezondheidsdiensten functioneren? Gaarne ontvangen
zij inzicht in de feitelijke situatie en de beleidsvoornemens ter zake.De Minister van VWS heeft tijdens de behandeling van de Wet Publieke gezondheid1 aangegeven dat via een wijziging
van de Wet publieke gezondheid de congruentie van de werkgebieden van de gemeentelijke
gezondheidsdiensten met de werkgebieden van de veiligheidsregio zal worden
afgedwongen. De Minister van VWS heeft onlangs de Kamer over de feitelijke
situatie en zijn voornemens ter zake van de congruentie geïnformeerd2.De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat de betrokkenheid van de witte
kolom nog verder tot ontwikkeling gebracht zou moeten worden en vragen naar
de mogelijkheden om de onderlinge banden tussen de witte kolom en de veiligheidsregio
versterken. In dit verband verwelkomen zij de brief van de Vereniging van
ziekenhuizen (NVZ ) van 25 juni 2008. Ook de leden van de VVD-fractie
wijzen op de brief van de NVZ en vragen een reactie op de wens van de NVZ
om de witte kolom een nadrukkelijker rol te geven op het bestuurlijke niveau.
Graag ontvangen deze leden een specifieke reactie op de suggestie om aansluiting
te zoeken bij de lokale bestuurlijke overleggen middels het regionaal overleg
acute zorg (ROAZ).Allereerst wil ik mijn waardering uitspreken voor deze brief waaruit blijkt
dat de Nederlandse ziekenhuizen zich betrokken voelen bij de rampen- en crisisbeheersing
en daarin ook hun verantwoordelijkheid willen nemen. Dit is verheugend voor
de invulling van de afstemming en samenwerking van de witte kolom en het bestuur
op GHOR-gebied. Om de samenwerking en afstemming te bevorderen zijn er verschillende
mogelijkheden. Naast het regionaal overleg acute zorg wat op verzoek van de
Minister van VWS door de traumacentra in het leven is geroepen en waarin de
directeur GHOR al participeert, kent het bestuur van de veiligheidsregio ook
het periodiek overleg met de potentiële crisispartners. Artikel 13, vijfde
lid, van het wetsvoorstel bepaalt dat het bestuur van de veiligheidsregio
ten minste eenmaal per jaar overleg voert met de mogelijk bij rampen en crisis
in de regio betrokken partijen over de risico’s in de regio. Het spreekt
voor zich dat de grote zorginstellingen in de regio voor een dergelijk overleg
met het bestuur worden uitgenodigd. Daarnaast zal het bestuur of een portefeuillehouder
uit het bestuur regelmatig contact onderhouden op bestuurlijk niveau met de
zorginstellingen in hun regio. Er zijn dus verschillende mogelijkheden voor
versterking van de banden op bestuurlijk niveau die door beide partijen met
de gewenste intensiteit kan worden ingevuld.De leden van de PvdA-fractie geven aan dat de doorzettingsmacht van de
GHOR in de warme fase hen zorgen baart. Zij benadrukken dat zij het van groot
belang vinden dat er bij calamiteiten een heldere en slagvaardige beslisstructuur
voorhanden is, die goed samenwerkt met andere diensten.De organisatie van de rampen- en crisisbeheersing gaat ervan uit dat het
bestuur van de veiligheidsregio van te voren afspraken maakt met de mogelijke
crisispartners over hoe te handelen in het geval van een calamiteit. Zo maakt
ook de directeur GHOR in opdracht van het bestuur van te voren afspraken met
de zorginstellingen die in hun regio werkzaam zijn. Een belangrijk onderdeel
van de afspraken vormt de capaciteit die de zorginstellingen ter beschikking
stellen aan het veiligheidsbestuur om ingezet te worden in GHOR-verband ingeval
van calamiteiten. Het bestuur en de directeur GHOR weten dus van te voren
over welke capaciteit zij kunnen beschikken en met wie wordt samengewerkt.
Ook de zorginstellingen zelf weten in welk kader en onder welke coördinatie
zij ingeval van een calamiteit hun zorgtaak vervullen. In geval van een calamiteit
maakt de directeur GHOR deel uit van het regionaal operationeel team. Op deze
wijze is de afstemming en samenwerking met de andere diensten geborgd en maakt
de directeur GHOR onderdeel uit van de heldere en slagvaardige beslisstructuur
van de regio.Bovendien maakt de directeur GHOR ook deel uit van de directie van de
GGD. Dit versterkt zijn informatiepositie en zijn contacten in de witte kolom
waardoor hij zijn functie zowel in de koude als warme fase effectiever kan
uitoefenen. In dit verband is het ROAZ van belang dat op verzoek van de Minister
van VWS door de traumacentra is ingesteld. De directeur GHOR participeert
in dat overleg. Ook dat draagt bij aan verbetering van de samenwerking en
invulling van de GHOR-functie, ook in de warme fase.De leden van de VVD-fractie houden vragen bij de effectieve sturing door
de directeur GHOR en vragen om opheldering over de wijze waarop de directeur
GHOR de eisen aan de relatie met de zorgaanbieders kan realiseren, ten aanzien
van de afspraken die met hen gemaakt moeten worden. Zij vragen een reactie
op hun mening dat bijvoorbeeld het meermalen per jaar oefenen enorme kosten
met zich brengt, waardoor ziekenhuizen wellicht minder geneigd zijn om daaraan
medewerking te verlenen. Zij vragen in dit verband of de € 10 miljoen
van de Minister van VWS toereikend zal zijn, welke instrumenten de directeur
GHOR heeft om als stok achter de deur te dienen en een aantal voorbeelden
van aanwijzingen die de voorzitter van de veiligheidsregio kan geven aan weigerachtige
zorginstellingen.In reactie op de vraag of de € 10 miljoen die de Minister van
VWS ter beschikking stelt toereikend is, merk ik allereerst op dat de zorginstellingen
de voorbereiding op de rampenbestrijding in beginsel uit hun eigen budgetten
moeten bekostigen. De subsidie van VWS is een stimuleringsbijdrage die in
het eerder genoemde ROAZ worden verdeeld om zorginstellingen voldoende te
laten oefenen en heeft geen kostendekkend karakter. Overigens merk ik hierbij
op dat het niet zo is dat jaarlijks meerdere malen het volledige ziekenhuis
geacht wordt aan een oefening mee te doen. Oefeningen worden in een jaarplan
opgenomen, waarbij meestal slechts een onderdeel van het ziekenhuis één
of twee keer per jaar in het programma wordt opgenomen en waarbij waar mogelijk
simulatietechnieken worden gebruikt, die aansluiten aan de invulling van de
eigen oefendoelen van de instelling. De belasting in capaciteit en geld wordt
daarmee beperkt.Zorginstellingen zijn ingevolge de Wet toelating zorginstellingen verplicht
om medewerking te verlenen aan het openbaar bestuur bij het bestrijden van
een ramp of calamiteit. Daartoe behoort ook de voorbereiding daarop. Uit de
brief van de NVZ blijkt dat de ziekenhuizen zich daarvan bewust zijn en daaraan
ook gestalte willen geven door afspraken met de veiligheidsregio te maken.In aanvulling op het bovenstaande in antwoord op vragen van de PvdA-fractie
over de rol van directeur GHOR het volgende. Indien instellingen weigerachtig
blijven om een medewerking te verlenen aan de voorbereiding op de bestrijding
van een ramp of calamiteit, is het aan het openbaar bestuur – niet aan
de directeur GHOR – om verdere stappen te ondernemen. Die stappen staan
beschreven in artikel 28 van het wetsvoorstel, waaronder het geven van een
aanwijzing aan de zorginstelling door de voorzitter van de veiligheidsregio.
Het gaat hier bijvoorbeeld om een zorginstelling die weigert mensen ter beschikking
te stellen, geen openheid van zaken geeft over haar ziekenhuisrampenopvangplan
dan wel weigert een dergelijk plan op te stellen, het herhaaldelijk weigeren
om medewerking te verlenen aan een oefening. Mocht de aanwijzing ook geen
soelaas bieden dan kan de voorzitter van de veiligheidsregio de minister VWS
verzoeken om op te treden en de aan hem ter beschikking staande bevoegdheden
in te zetten.De leden van de VVD-fractie vragen voorts wat de gevolgen zijn voor de
samenwerking in ROAZ-verband zonder hiërarchie en sanctionerende bevoegdheden
als de Wet Ambulancezorg niet door de Eerste Kamer komt.Voor de samenwerking in ROAZ-verband maakt het in principe geen verschil.
Momenteel nemen ambulancediensten ook deel aan het ROAZ. De samenwerking wordt
wel lastiger indien de wet niet wordt aangenomen, omdat de verhoudingen dan
diffuus blijven en de samenwerking tussen de partijen landelijk gezien meerdere
vormen kan gaan aan nemen.De leden van de VVD-fractie verzoeken aan te geven of bijvoorbeeld het
bestuur van de veiligheidsregio tegen de wens van het bestuur van de GGD in,
de directeur GHOR én de directeur van de GGD kan benoemen.Allereerst wil ik benadrukken dat het bestuur van de veiligheidsregio
de directeur GHOR benoemt en het bestuur van de GGD de directeur van de GGD.
De functies van directeur GHOR en de directeur GGD kunnen door één
en dezelfde persoon worden uitgeoefend, maar dat hoeft niet. Indien het bestuur
van de veiligheidsregio de directeur GGD benoemt als directeur GHOR dan is
dat een goede zaak, maar het is daartoe niet verplicht. Dit geldt omgekeerd
natuurlijk ook voor het bestuur van de GGD, indien het de directeur GHOR benoemt
tot directeur van de GGD. In het wetsvoorstel is wel bepaald dat de directeur
GHOR deel uitmaakt van de directie van de GGD. Dit om de afstemming tussen
bestuurlijke en witte kolom zo optimaal mogelijk te laten verlopen. Het spreekt
voor zich dat het bestuur van de veiligheidsregio de mening van het bestuur
van de GGD verneemt alvorens tot benoeming van de directeur GHOR over te gaan.De leden van de VVD-fractie vragen naar mogelijke sanctionerende maatregelen
ingeval van weigerachtige gemeenten.Onduidelijk is welke gemeentelijke bijdrage in GHOR-verband hier wordt
bedoeld. De GHOR organiseert de bijdragen van de zorginstellingen, niet die
van de gemeenten.De leden van de VVD-fractie vragen verduidelijking met betrekking tot
de gevolgen voor de huisartsen van het wetsontwerp. Zij willen weten welk
aandeel huisartsen moeten leveren in de geneeskundige hulpverlening en of
zij ook mee moeten oefenen.De praktijk leert dat in geval van een calamiteit of een zwaar ongeval
huisartsen vaak een rol spelen. Enerzijds omdat huisartsen verspreid gevestigd
zijn en daardoor vaak bij de plek van het ongeluk aanwezig zijn en anderzijds
omdat burgers wegens hun bekendheid al gauw een beroep op hen doen. Derhalve
zoeken de besturen van de regio’s contact met de huisartsen of de koepels
van huisartsen om hun in ieder geval bekend te maken met de GHOR en de werkwijze
van de GHOR en eventueel om met hen afspraken te maken over mogelijk inzet
van huisartsen in GHOR verband; bijvoorbeeld voor triage-bijstand op de plek
van het ongeluk. Indien een huisarts zich daarvoor beschikbaar stelt betekent
dat ook dat hij deelneemt aan oefeningen. De huisartsen zijn overigens ook
betrokken bij het opstellen van het convenant dat wordt afgesloten rondom
de besteding van de € 10 mln voor opleiding, training en oefening,
de zogeheten OTO-gelden.MeldkamerDe leden van de CDA-fractie merken op dat in de nota naar aanleiding van
het verslag wordt aangegeven dat Minister van BZK de bevoegdheid heeft om
te bepalen dat op andere wijze dan door colocatie in de meldkamerfunctie kan
worden voorzien. Zij vragen wat dit precies betekent en op basis van welke
argumenten de minister hiertoe kan besluiten.De leden van de SP-fractie sluiten zich bij deze vraag aan en vragen waarom in deze mogelijkheid is voorzien en welk doel hiermee gediend
kan zijn.Artikel 60 van het wetsvoorstel geeft de Minister van BZK de bevoegdheid
te bepalen dat er in die gevallen waarin er (nog) geen colocatie is, die situatie
gedurende een bepaalde periode mag voortbestaan. Deze bevoegdheid is opgenomen
omdat de verplichting tot colocatie nieuw is. Nu deze verplichting in het
wetsvoorstel is opgenomen, is het een kwestie van het, na goed overleg, vaststellen
van een redelijke termijn om colocatie te realiseren.De colocatie van de meldkamers in de regio Kennemerland, met uitzondering
van de meldkamer van de Koninklijke marechaussee te Schiphol, is al vergevorderd.De colocatie in de regio Zaanstreek-Waterland wordt in de nabije toekomst
gerealiseerd. Nu nog maakt het ambulancevervoer in die regio gebruik van de
meldkamer van het ambulancevervoer van de regio Amsterdam-Amstelland. De Minister
van VWS heeft de Eerste Kamer toegezegd dat de gebiedsindeling van de Wet
Ambulancezorg volgend is aan de Wet Veiligheidsregio’s. Voor de veiligheidsregio
Zaanstreek-Waterland betekent dit dat het een zelfstandige 25e RAV-regio kan
worden met een eigen WAZ-vergunning. Hierdoor wordt colocatie ook in deze
regio mogelijk. Het (voorlopig) handhaven van afzonderlijke meldkamers is
aan de orde bij de meldkamer van de Koninklijke marechaussee op Schiphol en
de meldkamer van het KLPD.De leden van de Christen Uniefractie constateren dat er nog geen duidelijkheid
is wat betreft het beheer en de organisatie van de 112-centrale. Deze leden
willen weten wanneer die duidelijkheid wel gegeven kan worden.Er is naar mijn mening wel duidelijkheid omtrent het beheer en de organisatie
van de 112-centrale. De 112-centrale is fysiek onderdeel van de gemeenschappelijke
meldkamer. Het regionale college van politie is verantwoordelijk voor het
beheer van de 112-centrale. Het bestuur van de veiligheidsregio en het regionale
college van politie nemen in het op te stellen convenant op hoe er op bestuurlijk
en operationeel niveau wordt samengewerkt in de gemeenschappelijke meldkamer.6 Sturing door de rijksoverheidDe leden van de SP-fractie zijn verbaasd dat in de nota naar aanleiding
van het verslag wordt gesteld dat er geen aanleiding is om bij amvb eisen
te stellen aan het door de regio’s te hanteren kwaliteitszorgsysteem,
omdat kwaliteitszorg tot het domein van de bedrijfsvoering behoort en dus
een zaak is voor de veiligheidsregio zelf. Naar hun mening is de kwaliteit
van de crisisbeheersing en rampenbestrijding bij uitstek juist een verantwoordelijkheid
van de minister.Anders dan de leden van de SP-fractie veronderstellen, gaat het bij het
kwaliteitszorgsysteem voor de brandweer niet om eisen aan de kwaliteit van
de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Een kwaliteitszorgsysteem
is een managementmodel, dat als doel heeft de bedrijfsvoering in een organisatie
te verbeteren. Op systematische wijze wordt de kwaliteit van de taakuitvoering,
de resultaten en het beheer bewaakt, beheerst en verbeterd. De VNG en de NVBR
hebben voor de brandweer gekozen voor het INK-model, dat ook door de politie
wordt gehanteerd. Met een wettelijke verplichting tot het hebben van een kwaliteitszorgsysteem
sluit ik aan bij ontwikkelingen die door de branche zelf zijn geïnitieerd.
De implementatie en (door)ontwikkeling van het INK-model is voortvarend door
de brandweer opgepakt. Er is daarom geen reden om bij amvb nadere eisen te
stellen aan een kwaliteitszorgsysteem.7 SamenwerkingSamenwerking met crisispartnersDe leden van de PvdA-fractie vinden het belangrijk dat bij het maken van
plannen en afspraken contact is met alle relevante partners die kunnen bijdragen
aan de veiligheid in de regio. Zij willen graag weten hoe geborgd wordt dat
met alle relevante veiligheidspartners afspraken gemaakt worden.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat het van groot belang is
dat de veiligheidsregio’s een goed overzicht hebben van alle mogelijke
crisispartners, hun taken en bevoegdheden. Zij vragen of ik die mening deel
en of ik voornemens ben de veiligheidsregio’s te voorzien van een uitputtende
lijst van eventuele crisispartners waarmee mogelijkerwijs samenwerking of
afstemming gezocht dient te worden.Het bestuur van de veiligheidsregio is verplicht om op basis van de inbreng
van de gemeenten een risicoprofiel op te stellen. Dit risicoprofiel bevat
een overzicht van de risicovolle situaties die kunnen leiden tot een brand,
ramp of crisis en een overzicht van de soorten branden, rampen en crises die
zich in de regio kunnen voordoen. Daarnaast bevat het een analyse waarin een
weging en inschatting van de gevolgen van de soorten branden, rampen en crises
zijn opgenomen.Aan de hand van dit overzicht stelt het bestuur van de veiligheidsregio
vast welke partijen bij de rampen en crises betrokken kunnen raken. Het regionale
college van politie, de besturen van de waterschappen en de door andere ministers
daartoe aangewezen functionarissen worden in de gelegenheid gesteld hun zienswijze
op het risicoprofiel kenbaar te maken. Informatie over crisispartners of rijksheren
van gedeconcentreerde overheden is ook beschikbaar via de website van mijn
ministerie.Met dit proces is voldoende verzekerd dat alle risico’s en alle
relevante partijen in kaart worden gebracht. Voor het aan de regio’s
verstrekken van een uitputtende lijst, zo dat al mogelijk is, zie ik daarom
geen aanleiding.De leden van de SP-fractie merken op dat de verantwoordelijkheid voor
het redden van mens en dier op gemeentelijk ingedeeld water onderdeel uitmaakt
van de brandweerzorg en daarom ligt bij het college van burgemeester en wethouders.
Deze leden vragen of deze verantwoordelijkheid niet beter onder te brengen
is bij het bestuur van de veiligheidsregio.Brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing zijn de verantwoordelijkheid
van het college van burgemeester en wethouders en blijven dat ook in dit wetsvoorstel.
Een aantal taken in onder meer de voorbereiding, de planvorming en de uitvoering
wordt bij gemeenschappelijke regeling overgedragen aan de veiligheidsregio.
De verantwoordelijkheid blijft op gemeentelijk niveau. Dit geldt op het land
en ook op het water.De leden van de VVD-fractie lezen in de nota naar aanleiding van het verslag
dat al naar gelang de ramp of crisis de betrokken crisispartners deelnemen
aan het regionaal beleidsteam (RBT) en hierbij al hun wettelijke taken en
bevoegdheden in tact blijven en er geen onderscheid is te maken in het belang
van de crisispartners. Toch vragen zij om een nadere toelichting op de verschillende
bevoegdheden van crisispartners van bijvoorbeeld rijksheren en Defensie en
over de verhouding van deze bevoegdheden tot de bevoegdheden en de doorzettingsmacht
van de voorzitter veiligheidsregio en/of een aanwijzing van de commissaris
van de Koningin, al dan niet door toedoen van de Minister van BZK en de aanwijzing
van sectorministers. De leden vragen wiens besluit voorgaat bij tegengestelde
belangen of voorstellen.De leden van de VVD-fractie vragen in dit licht wie de afweging maakt
partners wel of niet uit te nodigen in het RBT, welke crisispartners in elk geval uitgenodigd moeten worden en of het mogelijk is bezwaar aan
te tekenen indien men niet voor het RBT wordt uitgenodigd.De doorzettingsmacht van de voorzitter van de veiligheidsregio beperkt
zich tot het optreden bij een daadwerkelijke ramp of crisis van meer dan plaatselijke
betekenis en heeft alleen betrekking op het overnemen van de bevoegdheden
c.q. het opperbevel van de andere burgemeesters. In de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel is al vermeld dat dit opperbevel niet is verbreed naar
crisissituaties waarbij andere dan de OOV-bevoegdheden aan de orde zijn. In
een crisis ligt de verantwoordelijkheid voor het beheersen van de crisis primair
bij bestuursorganen die over de bevoegdheden beschikken om de noodzakelijke
maatregelen te nemen. Het is daarbij van belang dat tijdig overleg met de
burgemeester of voorzitter plaatsvindt, zodat de implicaties van de door de
burgemeester of voorzitter ter beheersing van de crisis noodzakelijke te nemen
maatregelen ter handhaving van de openbare orde, onder ogen kunnen worden
gezien.De vraag wiens besluit voorgaat bij tegengestelde belangen of voorstellen
kan niet worden beantwoord zonder te kijken naar de omstandigheden waarin
de vraag zich voordoet. Bij de rampenbestrijding en crisisbeheersing is het
doel het herstel van de normale situatie. De vraag wiens besluit voorgaat,
is afhankelijk van de vraag hoe de normale situatie het snelst kan worden
hersteld. De situatie die zich voordoet is dus leidend bij het bepalen van
het belang dat als eerste gediend wordt en wat kan wachten. Het is ondoenlijk
om voor alle mogelijke scenario’s de verhouding tussen alle mogelijke
belangen te inventariseren en deze in de wet vastleggen.In het wetsvoorstel zijn ook regels opgenomen om de belangenafweging te
borgen. Artikel 38 van het wetsvoorstel verplicht andere ministers die de
bevoegdheid hebben bij een ramp regels te stellen of maatregelen te treffen,
dat zij van die bevoegdheid geen gebruik maken dan nadat hierover overleg
is gevoerd met de Minister van BZK. Dit behoudens situaties waarin de vereiste
spoed zich hiertegen verzet.Voor crisissituaties geldt dat als andere ministers de bevoegdheid hebben
bij een crisis regels te stellen of maatregelen te treffen, deze de Minister
van BZK direct informeert als hij van deze bevoegdheid gebruik maakt. Een
overzicht van alle bevoegdheden op het gebied van crisisbeheersing is samengesteld
naar aanleiding van het Beleidsplan Crisisbeheersing 2004–2007. Ik heb
uw Kamer hierover geïnformeerd in juli van dit jaar1.Het is aan de voorzitter van het RBT om te bepalen wie hij uitnodigt voor
het RBT. Het niet uitnodigen van een crisispartner die wel een rol heeft in
het bestrijden van de betreffende ramp of crisis, heeft het risico van stagnatie
in de besluitvorming over de te volgen bestrijdingsstrategie tot gevolg en
leidt tot problemen bij de afstemming over te nemen maatregelen. Ik verwacht
dat een voorzitter er alles aan zal doen om dat te voorkomen.Voor de voorzitter van het waterschap geldt dat deze standaard wordt uitgenodigd
voor de vergaderingen van het RBT.Op de vraag of er beroep mogelijk is tegen het niet uitgenodigd worden
voor een RBT antwoord ik dat die mogelijkheid er niet is, evenmin als de mogelijkheid
om een crisispartner te sommeren te verschijnen in een vergadering van het
RBT. De samenwerking geschiedt in principe op basis van gelijkwaardigheid.
Afspraken hierover maken deel uit van een goede taakuitvoering van de veiligheidsregio.
De afspraken liggen vast in het crisisplan van de regio.Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of de minister al meer inzicht
kan geven in het project Waterrand en de rolverdeling en coördinatie
in geval van incidenten op het water.In het kader van incidentbestrijding op het water is door mijn ministerie
en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat het project Waterrand gestart.
Het project heeft het concept «Handboek incidentbestrijding op het water»
opgesteld. In dit handboek is de samenhang in beeld gebracht van alle betreffende
wet- en regelgeving en zijn de verantwoordelijkheidsverdeling en de beleidskaders
voor de coördinatie nader uitgewerkt.Het handboek is in overleg met alle betrokken organisaties tot stand gekomen
en ter consultatie aangeboden aan alle betrokken ambtelijke en bestuurlijke
partijen. De uitkomsten daarvan worden op dit moment in een aantal expertgroepen
in detail uitgewerkt tot praktische procedures voor de bij een incident betrokken
functionarissen. Daarnaast worden in een pilot voor vijf «samenhangende
risico watersystemen» (Waddenzee, IJsselmeergebied, Zeeuwse Delta, Noordzeekanaal
en Delta Zuid-Holland) de uitkomsten vertaald in een incidentbestrijdingsplan.
De bevindingen uit deze pilot worden ook verwerkt in het definitieve handboek
dat begin 2009 zal worden vastgesteld.Specifiek met het oog op Defensie vragen de leden van de fractie van de
VVD de minister nader inzicht te geven in de achtergrond van de uitspraak
dat Defensie bij de nationale rampenbestrijding en crisisbeheersing een structurele
rol moet hebben, maar de kosten hiervan voor rekening komen van de aanvragende
instantie. Zij vragen in hoeverre de plicht «bij te dragen aan»
een terughoudendheid kan veroorzaken bij het verzoeken om (noodzakelijke)
bijstand door Defensie i.v.m. met de gevolgen voor het reeds vastgestelde
budget. Ook vragen zij hoe deze eventuele extra kosten democratisch verantwoord
kunnen worden in gemeenten die niet door de calamiteit zijn getroffen, maar
zich geconfronteerd zien met stijgende kosten.Ik verwacht niet dat er terughoudendheid zal zijn bij het vragen om militaire
bijstand bij een ramp of crisis als die bijstand ook daadwerkelijk nodig is.
De bijstand wordt immers aangevraagd om de dreiging van een ramp of crisis
af te wenden of de gevolgen ervan te beperken. Het niet aanvragen van bijstand
zal dan leiden tot hogere kosten.Het is onmogelijk om in de jaarlijkse begroting de te verwachten kosten
van militaire bijstand in te calculeren, rampen en crises kenmerken zich immers
door een hoge mate van onvoorspelbaarheid. Gemeenten doen er verstandig aan
om bij het aangaan van de gemeenschappelijke regeling waarbij de veiligheidsregio
wordt ingesteld afspraken te maken over de verantwoording en betaling van
eventuele kosten die voortvloeien uit het aanvragen van militaire bijstand.De kosten van vormgeving van de rol van Defensie als structurele veiligheidspartner
voor nationale veiligheid en crisisbeheersing, een rol die ik heb toegelicht
in de nota naar aanleiding van het verslag1,
komen voor rekening van het rijk.Met de invulling van deze rol is een vergroting beoogd van de effectiviteit
van het overheidsoptreden en een efficiënter en doelmatiger gebruik van
overheidsmiddelen. Dit betekent echter niet dat een andere financieringsstructuur
voor de kosten van de feitelijke inzet van die middelen ontstaat.Het Defensiebudget is ingericht om de bestaande organisatie in stand en
getraind te houden. Voor de extra uitgaven als gevolg van inzet zijn geen
middelen gereserveerd. Daarom zijn voor sommige soorten civiele taken tussen
Defensie en andere overheidsinstanties convenanten gesloten, waarin afspraken
zijn gemaakt over de compensatie van de door Defensie gemaakte kosten.Het is relevant om hier te vermelden dat een door een ramp getroffen gemeente
bij de Minister van BZK een bijdrage kan aanvragen in de kosten die voor haar
voortvloeien uit de bestrijding van de ramp, op grond van het Besluit rijksbijdragen
bijstands- en bestrijdingskosten). De door de gemeente aan Defensie betaalde
kosten kan zij in de desbetreffende declaratie opnemen.In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat in het kader van
de intensivering van de civiel-militaire samenwerking (ICMS) niet alleen afspraken
zijn gemaakt op het terrein van de informatievoorziening, maar ook op het
bredere terrein van crisisbeheersing. Zij vragen of de minister nader inzicht
kan geven in deze afspraken. De leden van de VVD-fractie krijgen graag nadere
informatie op deze punten.Hier wordt gedoeld op de afspraken in het kader van de Civiel Militaire
Bestuursafspraken en de intensivering vanwege het project Intensivering Civiel
Militaire Samenwerking.Over deze afspraken hebben de Minister van Defensie en ik de Kamer geïnformeerd
door onze brief van 20 september 20071.
Het gaat om intensivering van de samenwerking op de volgende terreinen:a. Aansturing van de inzet van mensen en middelen;b. ICT – ondersteuning;c. Gemeenschappelijk oefenen;d. Gezamenlijk opleiden;e. Wetenschappelijk onderzoek.Internationale samenwerkingHet valt de leden van de CDA-fractie op dat wat binnen de veiligheidregio,
bij grensoverschrijdende activiteiten tussen gemeenten, niet mogelijk is,
namelijk een rol voor de commissaris van de Koningin, wel aanbevolen wordt
bij grensoverschrijdende activiteiten tussen regio’s binnen één
provincie, tussen meerdere provincies en tussen landen. Consequent doorgeredeneerd
in de lijn van de opvatting van de minister klopt dit niet volgens deze leden.
Zij vragen zich af of de hier gekozen oplossing wel passend is binnen de door
de minister vastgelegde wettelijke kaders, waartegen bij de leden van de CDA-fractie
bezwaren bestaan. Hier ligt naar de opvatting van deze leden een tegenstrijdigheid
met de letter en geest van dat wat de minister voorstelt in het wetsontwerp.
Het valt deze leden op dat de op dit punt eerder voorgelegde vragen in het
verslag niet hebben geleid tot een gevoel van urgentie om te komen tot een
passende oplossing bij de minister. Zij vragen of de minister bereid is dit
alsnog te doen, of dat zij een initiatief vanuit de Kamer afwacht.Een wettelijk vastgelegde regeling waarbij de commissaris van de Koningin
in geval van een bovenregionale ramp of crisis zonodig aanwijst welk regionaal
beleidsteam coördineert lijkt hier de oplossing. Vervolgens zou de coördinatie
centraal belegd moeten worden bij een provincie-overschrijdende ramp of crisis
bij de Minister van BZK. Bij rampen en crises die de landsgrenzen overschrijden
is de provincie in het algemeen partij. Dit mede op basis van gesloten overeenkomsten.
Hieruit zijn samenwerkingsmodellen, internationale oefeningen, grensoverschrijdende
risicokaarten etc. ontwikkeld. De commissaris van de Koningin speelt hierbij
nog steeds een belangrijke rol als gesprekspartner voor de Duitse en Belgische
collega’s. Zij vragen of dit alles zo eenvoudig kan worden genegeerd
zoals de minister in de nota naar aanleiding van het verslag doet. Een wettelijk
vastgelegde rol voor de commissaris van de Koningin lijkt voor het goed en
vertrouwenwekkend functioneren van de afspraken tussen landen van belang.
Deze leden vragen om een reactie op dit punt.In paragraaf 3.5 is beschreven hoe het geven van aanwijzingen door
de commissaris van de Koningin verloopt in verschillende situaties. De commissaris
van de Koningin heeft in geval van een ramp of crisis met meer dan regionale
implicaties de bevoegdheid aanwijzingen aan voorzitters van veiligheidsregio’s
in zijn provincie te geven over het te voeren beleid. Bij een bovenlokale
ramp of crisis neemt de voorzitter van de veiligheidsregio volgens het wetsvoorstel
de bevoegdheden van de andere burgemeesters over en daarom richten de aanwijzingen
van de commissaris van de Koningin zich ook tot hem.Bij een bovenregionale ramp of crisis bepalen de voorzitters van de betrokken
regio’s samen hoe de coördinatie zal plaatsvinden, ongeacht of
de regio’s in dezelfde provincie liggen of niet. Bij landsgrensoverschrijdende
rampen of crises is (zijn) de betrokken voorzitter(s) de bevoegde gesprekspartners
van het betreffende buurland. Als zij voor het onderhouden van de contacten
met de buurlanden de commissaris van de Koningin willen inschakelen en deze
heeft daartegen geen bezwaar, dan kan dat.Graag ontvangen de leden van de VVD-fractie ook nader inzicht in het overleg
met de secretaris-generaal van de NAVO tijdens een bezoek aan Brussel waar
is gesproken over NAVO-bijstand. Zij vragen of de minister kan aangeven welke
afspraken hierover zijn gemaakt en of de minister inzichtelijk kan maken hoe
het betrekken van de NAVO verloopt. Zij vragen wie uiteindelijk feitelijk
bijstand kan leveren, er aanspraak op kan maken, en de verantwoordelijkheid
draagt voor de uitvoering ervan.Het doel van mijn bezoek aan de NAVO op 25 juni 2008 was, om in mijn
hoedanigheid van coördinerend minister voor rampenbestrijding, namens
Nederland een «Memorandum of Understanding (MoU) on the Facilitation
of Vital Civil Cross Border Transport» te ondertekenen. Het MoU heeft
tot doel om bij internationale bijstand bij grootschalige rampen transportbelemmerende
regelingen en voorzieningen tussen de deelnemende NAVO-bondgenoten en partnerlanden
waar mogelijk op te heffen. Inmiddels hebben achttien landen de MoU ondertekend.En marge van mijn bezoek aan de NAVO, heb ik bij de secretaris-generaal
van de NAVO gepleit voor inzet van militaire middelen ter ondersteuning van
civiele autoriteiten in de lidstaten bij grootschalige rampen en crises die
de nationale capaciteiten te boven zouden gaan en hem tevens geïnformeerd
over de inhoud van het non-paper. De secretaris-generaal van de NAVO sprak
zijn steun uit voor het Nederlands initiatief en beloofde het non-paper, na
ontvangst, ter bespreking te zullen voorleggen aan de NAVO-Raad. Ik heb overigens
benadrukt dat een eventuele militaire bijstand van de NAVO-partners aan Nederland
ter ondersteuning van civiele autoriteiten altijd onder civiel gezag behoort
plaats te vinden. De secretaris-generaal van de NAVO deelde deze mening.Het voornaamste operationele instrument van de NAVO op het gebied van
rampenbestrijding is het Euro-Atlantic Disaster Response Coordination Centre
(EADRCC). Het EADRCC heeft tot taak op verzoek van een getroffen NAVO-lidstaat
of partnerland, de coördinatie te verzorgen van de internationale bijstand
bij grootschalige natuurlijke en technologische rampen in nauwe samenwerking
met het Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) van de
VN. Na de aanslagen van september 2001 in de VS kreeg het EADRCC ook tot taak
te coördineren bij CBRN-incidenten. Het Nationaal Coördinatie Centrum
van mijn ministerie fungeert als Nederlands aanspreekpunt voor het EADRCC.
Sinds zijn oprichting is het EADRCC betrokken geweest bij de hulpverlening
bij diverse grote rampen in Midden- en Oost-Europa.Het EADRCC is met name gericht op de inzet van civiele middelen uit de
lidstaten en partnerlanden. Nederland is echter van mening dat bij grootschalige
rampen en crises in de lidstaten ook gebruik gemaakt zou moeten kunnen worden
van de militaire middelen die bondgenoten aan de NAVO ter beschikking stellen.Teneinde gevolg te geven aan dit voornemen is door de ministeries van
BZ, BZK en Defensie gezamenlijk een internationaal high-level seminar «Military
support to civilian authorities in Crisis and Disaster response in Europe»
georganiseerd in maart 2007 in Brussel. Daarnaast heeft Nederland het initiatief
genomen om samen met de VS, Duitsland en Noorwegen een zogenaamde non-paper
op te stellen, waarin gepleit wordt voor een studie, uit te voeren
door civiele en militaire comités van de NAVO gezamenlijk, naar de
beschikbare militaire middelen binnen de NAVO ter ondersteuning van civiele
autoriteiten in de lidstaten bij grootschalige rampen en ter bescherming van
vitale infrastructuren. De bedoeling is om het non-paper, na afronding van
de gebruikelijke consultatierondes in de vier hoofdsteden, in het najaar aan
te bieden aan de Secretaris-generaal van de NAVO ter bespreking in één
van de NAVO-fora.8 Optreden in de responsfaseDe leden van de fractie van de ChristenUnie vragen zich af of de vormgeving
van de bijstandsverlening wel doelmatig is als alles via de voorzitter van
de veiligheidsregio moet verlopen. Buurgemeenten uit aangrenzende regio’s
hebben vaak goede relaties opgebouwd en zijn prima in staat tot wederzijdse
bijstandsverlening. Deze leden vragen welke mogelijkheden gemeenten bij het
voorliggende wetsvoorstel hebben om de opgebouwde relaties te behouden.Binnen de veiligheidsregio is geen sprake van formele bijstandsverlening,
maar van onderlinge steunverlening. Deze verloopt -op basis van vooraf binnen
de veiligheidsregio gemaakte afspraken- via de voorzitter opdat deze een actueel
zicht heeft op de ingezette en beschikbare mensen en middelen. De coördinatie
van interregionale bijstand is een verantwoordelijkheid van de Minister van
BZK. Voor dit systeem is gekozen om te garanderen dat er overzicht is over
alle ingezette middelen en de verantwoordelijken op regionaal en nationaal
niveau de gelegenheid te geven de mensen en middelen zo effectief mogelijk
in te (laten) zetten.Bij acute situaties kan het nodig zijn dat veiligheidsregio’s direct
van elkaar bijstand nodig hebben. De lijn via de Minister van BZK kost dan
te veel tijd. In bijgevoegde tweede nota van wijziging is opgenomen dat de
veiligheidsregio’s afspraken met elkaar moeten maken over directe bijstandverlening
in acute situaties. De Minister van BZK wordt in de voorbereidende fase op
de hoogte gesteld van deze afspraken en moet bij een daadwerkelijke ramp of
crisis zo snel mogelijk worden geïnformeerd als overeenkomstig die afspraken
is gehandeld.Bijstandafspraken tussen buurgemeenten in aangrenzende regio’s kunnen
onderdeel uitmaken van de afspraken. Zij zullen zich in de regel alleen voordoen
in die regio’s waar niet gekozen wordt voor volledige regionalisering
van de brandweer of het regionaal organiseren van de bevolkingszorg bij rampen
en crises.De uitvoeringsbepalingen van deze bijstandverlening zijn beschreven in
het regionale crisisplan. Op deze manier blijven de bestaande goede relaties
tussen gemeenten behouden en is er ook op regionaal niveau steeds een overzicht
van de beschikbare capaciteit.Uiteraard geldt dat als een bepaalde plaats in een gemeente sneller bereikt
kan worden vanuit een brandweerpost in de naburige gemeente, het de voorkeur
verdient de dichtstbijzijnde brandweerpost te laten uitrukken. Deze vorm van
ondersteuning moet niet worden aangeduid als bijstand en valt dus niet onder
artikel 45 van het wetsvoorstel. Bij grotere incidenten, rampen en crises
komt al snel de crisisorganisatie van de veiligheidsregio in beeld. Bij een
lokale ramp of crisis kan de burgemeester die het opperbevel heeft een beroep
doen op de gehele regionale crisisorganisatie.10 Financiële bepalingenDe leden van de CDA-fractie vragen of de voorgenomen financiering van
de veiligheidsregio’s voldoende incentives bevat ten gunste van integraal
(ontkokerd) en doelmatig beleid en beheer.De leden van de SP-fractie stellen de vraag of het niet logischer en efficiënter
is het geld dat de veiligheidsregio’s bereikt via de (algemene uitkering
aan de deelnemende) gemeenten rechtstreeks door het Rijk aan de veiligheidsregio’s
te laten uitkeren.De veiligheidsregio’s worden door de gemeenten gefinancierd als
gevolg van de keuze om de veiligheidsregio’s te organiseren als verlengd
lokaal bestuur. De deelnemende gemeenten bekostigen in belangrijke mate de
activiteiten van de veiligheidsregio. Daar bovenop wordt de brede doeluitkering
gecontinueerd om de regionale component van de regio’s te versterken.Het bedrag dat een regio op grond van het Besluit doeluitkering bestrijding
van rampen en zware ongevallen (Stb. 2006, nr. 132) ontvangt, vormt echter
een lumpsum. Het is dus geen aan doelen of taken gekoppeld geld wat aan de
regio’s wordt toegekend. De besturen van de regio’s kunnen –
de gemeenteraden gehoord – zelf binnen de wettelijke kaders prioriteiten
stellen en zo doelmatige en efficiënte inzet van middelen bewerkstelligen.
Het zijn de gemeenteraden van de deelnemende gemeente die jaarlijks de bijdrage
aan de veiligheidsregio vaststellen. Daarmee is een belangrijke prikkel ten
gunste van integraal en doelmatig beleid en beheer ingebouwd.De leden van de fractie van de VVD vragen de minister nader inzicht te
verschaffen in de verdeelsleutel die het Rijk zal hanteren bij het verdelen
van de rijksbijdrage van € 60 (tot ruim 100) miljoen. Omdat het
hierbij om een doeluitkering gaat, vragen zij naar de voorwaarden die aan
de bijdragen zijn verbonden en welke aspecten in ieder geval met deze gelden
gefinancierd dienen te worden.Het verdeelsysteem is geënt op de systematiek voor het gemeentefonds.
Door de toepassing van generieke verdeelmaatstaven, bijvoorbeeld de oppervlakte,
het inwonertal en de mate van bebouwing, wordt een verdeling over de veiligheidsregio’s
bereikt die de in de regio’s aanwezige risico’s en de daarmee
verband houdende taken en intensiteit daarvan zo goed mogelijk weerspiegelt.Zoals hiervoor reeds is aangegeven is de bijdrage van het Rijk één
ongedeelde lumpsum, die additioneel is ten opzichte van het gemeentelijk aandeel
in de bekostiging van de veiligheidsregio’s. De bijdrage is dan ook
niet gebonden aan taken van de sectoren brandweer, GHOR of rampenbestrijding
en crisisbeheersing.Binnen de kaders van de wet zijn de besturen van de regio’s verantwoordelijk
voor het zorg dragen van goed functionerende regio’s. Daarbij past vrijheid
van beleidsuitvoering en daarmee overeenkomende bestedingsvrijheid in de aanwending
van de financiële middelen.11 ToezichtVoor het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie op basis
van welke inhoudelijke informatie en deelname aan welke overleggen de commissaris
van de Koningin een aanbeveling inzake de inhoud van een aanwijzing zal (kunnen)
baseren, zij verwezen naar hetgeen over de rol van de commissaris bij het
toezicht is vermeld in paragraaf 3.5.13 Invoering en overgangsrechtDe leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor een mogelijke spanning
tussen artikel 59a, waarin geen termijnen worden genoemd voor het maken van
nieuwe plannen door het bestuur van de veiligheidsregio en artikel 58k, waarin
wel termijnen zijn opgenomen. Ook vragen deze leden hoe de toetsende rol van
gedeputeerde staten en de commissaris van de Koningin bij de
verlenging van de geldigheidsduur van de huidige plannen is vastgelegd en
of hiervoor mogelijk een regeling moet worden getroffen.Artikel 59a noemt weliswaar niet expliciet termijnen, maar er is wel een
concrete verwijzing naar verschillenden momenten waarop een bepaalde ontwikkeling
is of moet zijn afgerond. Nemen we als voorbeeld de formulering: totdat het
bestuur (...) een crisisplan heeft vastgesteld, dan zien we dat in artikel
58k, onder d, is bepaald dat een crisisplan uiterlijk twaalf maanden na de
inwerkingtreding van de wet moet zijn vastgesteld. De termijnen die in artikel
58k zijn opgenomen, hebben dus directe betekenis voor artikel 59a. Door deze
benadering krijgen de regio’s de gelegenheid binnen bepaalde grenzen
zelf het tempo te bepalen. Het moment waarop voor de eerste keer bepaalde
plannen kunnen worden vastgesteld, zal in belangrijke mate afhangen van het
moment waarop en de mate waarin gemeenten zich op de regiovorming voorbereiden.
Zou de wet een vroeg moment fixeren waarop een volgende fase start, dan komen
sommige regio’s daardoor wellicht in de problemen, terwijl een laat
moment een belemmering vormt voor de regio’s die tijdig met de voorbereiding
zijn begonnen om «een vliegende start» te kunnen maken. Naar mijn
mening biedt de in het wetsvoorstel gekozen benadering de gewenste ruimte
aan de regio’s.Wat betreft de toetsende rol op provinciaal niveau bij de verlenging van
de huidge plannen is nu juist de betekenis van artikel 59a dat de bestaande
plannen blijven bestaan totdat er – binnen de daarvoor gestelde termijnen –
nieuwe plannen zijn. Er hoeven dus niet, zou dat aan de orde zou zijn, tussentijds
plannen verlengd of geactualiseerd te worden, zoals in de huidge systematiek
wel is voorzien. Dat zou tot onnodige bestuurlijke drukte leiden, omdat slechts
in een beperkte periode een plan (formeel) verouderd kan zijn. Nu er niet
volgens de huidige systematiek verlengd wordt, wordt er ook niets getoetst.De leden van de SP-fractie achten na een aantal jaren een formele evaluatie
van deze wet noodzakelijk, gelet op de grootte van deze wet en de vele veranderingen
die ermee gepaard gaan. Ook de leden van de fractie van de VVD achten het
absoluut onvoldoende als er niet een evaluatiemoment in de wet wordt opgenomen,
gelet op de afhankelijkheid van andere wetgeving, en gezien het feit dat de
wet de basis is voor convenanten en voor feitelijke samenwerking in de praktijk.Ik ben het met deze leden eens dat het goed is om op enig moment te bezien
wat de effecten van deze wet in de praktijk zijn. Ik blijf evenwel van oordeel
dat het niet gewenst is om bij het opstellen van de wet al een moment vast
te leggen waarop of waarvóór een dergelijke evaluatie moet plaatsvinden.
Het is moeilijk te voorspellen wanneer er een geschikt moment is voor een
evaluatie. Veelal wordt aangehouden dat binnen vijf jaar na de inwerkingtreding
van een wet een verslag over de doeltreffendheid en de effecten van deze wet
in de praktijk (of nadere omlijning van aspecten of onderdelen van de wet)
aan de Tweede Kamer wordt gezonden. Maar politieke omstandigheden of een trage
start van de regio’s kunnen ertoe leiden dat het zinvoller is om bijvoorbeeld
na zes jaar de evaluatie te houden. Ook denkbaar is dat het allemaal zo goed
verloopt, dat een evaluatie (nog) niet nodig wordt geacht. Het toezicht van
de IOOV op de veiligheidsregio’s kan daarvoor indicaties geven. Kortom:
tot een evaluatie moet worden besloten op het moment dat dat zinvol wordt
geoordeel door het kabinet of door de Kamer. Dat kan op ieder moment zijn;
een wettelijke grondslag is niet vereist voor het houden van een evaluatie
en een wettelijk moment leidt tot een ongewenste fixatie.De leden van de VVD-fractie verzoeken voorts om de kwaliteitseisen die
in lagere regelgeving zullen worden opgenomen, vooraf aan de Kamer voor te
leggen. Op dit punt is reeds ingegaan in paragraaf 1.5. Tevens vragen zij in te gaan op de reactie van het Veiligheidsberaad, de voorzitter
van het korpsbeheerdersberaad en de VNG op de consultatie van het ontwerpbesluit
veiligheidsregio’s. Op deze brief ben ik reeds ingegaan in paragraaf 5.1.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,G. ter HorstXNoot1Circulaire Ministerie BZK, 11 september 2006, kenmerk 2006–0000217470.XNoot1Circulaire Handleiding brandweerzorg, Ministerie van BZK, Den Haag, 1992.XNoot2Leidraad repressieve brandweerzorg (concept), Ministerie van BZK, Den
Haag, 2005.XNoot1Cebeon: Financiële gevolgen ontwerp Besluit veiligheidsregio’s
(CONCEPT-RAPPORT), november 2008, Amsterdam.XNoot1Referentiekader GRIP, Veiligheidskoepel, september 2006, Circulaire GRIP,
Ministerie van BZK, 11 september 2006, nr2006–0000217470. In de
GRIP-procedure wordt onderscheid gemaakt in verschillende opschalingstadia.
Afhankelijk van de aard en omvang van het incident wordt een deel of het geheel
van de hoofdstructuur van de crisisorganisatie gealarmeerd. De opschaling
kan afhankelijk van de omstandigheden stap voor stap gebeuren of ineens.XNoot1Verslag van algemeen overleg met betrekking tot de beleidsnota rampenbestrijding
2001–2004, Kamerstukken II 2003/04, 26 956, nr. 19.XNoot1Circulaire basisvereisten, Ministerie van BZK, 27 februari 2007,
Kenmerk 2007-0000047695.XNoot1Kamerstukken II 2007–2008, 26 956 nr. 62.XNoot1Brief van DGV: «voorziening landelijke crisisinformatie»,
19 maart 2008, kenmerk: BZK 2006-0000060252.XNoot1Circulaire Leidraad Maatramp, Ministerie van BZK, 2 augustus 2002,
nr. EB2002/80471.XNoot1Kamerstukken II, 31 316.XNoot2Kamerstukken II, 2008/09, 29 517, nr. 30.XNoot1Kamerstukken II, 2007/08, 29 668, nr. 23.XNoot1Kamerstukken II, 2007/08, 31 117, nr. 6 (blz. 68).XNoot1Kamerstukken II, 2007/08, 26 956, nr. 52. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31117-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl