Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2019-06-19 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2018-2019
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 35 210
 B
 
 Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2019 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 INHOUDSOPGAVE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 
 
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 De begroting van het gemeentefonds
 
 
 3
 
 
 
 
 a.
 
 
 Leeswijzer
 
 
 3
 
 
 
 
 b.
 
 
 Het beleid
 
 
 3
 
 
 
 
 
 a. Overzicht belangrijkste uitgavenmutaties
 
 
 3
 
 
 
 
 
 b. Het beleidsartikel
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds.
 Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B. van deze memorie van toelichting toegelicht.
 Wetsartikel 3
 Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
 De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
 
 
 
 
 De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 
 K.H.
 Ollongren
 
 
 
 De Staatssecretaris van Financiën,
 
 M.
 Snel
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1.
 De begroting van het gemeentefonds
 
 a. Leeswijzer
 De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2019. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2019.
 b. Het beleid
 Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onderstaande tabel worden de mutaties groter dan € 30 mln. weergegeven. Daarbij is onderscheid aangebracht tussen nominale mutaties enerzijds en overboekingen van/naar andere departementen anderzijds.
 
 Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2019 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2019
 
 
 
 
 30.147.959
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nominale mutaties
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2018
 
 
 33.248
 
 
 
 
 2
 
 
 Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2018
 
 
 276.133
 
 
 
 
 3
 
 
 Afrekening accres 2018 (incidenteel)
 
 
 – 147.674
 
 
 
 
 4
 
 
 Afrekening accres 2018 (structureel)
 
 
 – 147.674
 
 
 
 
 5
 
 
 Aanpassing accres 2019
 
 
 74.327
 
 
 
 
 6
 
 
 Afrekening ruimte onder plafond bcf 2018
 
 
 – 66.853
 
 
 
 
 7
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2019 algemene uitkering
 
 
 245.602
 
 
 
 
 8
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2019 integratie uitkeringen
 
 
 129.447
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Buurtsportcoaches
 
 
 73.300
 
 
 
 
 10
 
 
 Maatschappelijke begeleiding
 
 
 32.607
 
 
 
 
 11
 
 
 Regionale opgave Eindhoven
 
 
 41.600
 
 
 
 
 12
 
 
 Jeugdhulp
 
 
 400.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 67.670
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2019
 
 
 
 
 31.159.692
 
 
 
 
 
 
 Toelichting belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties
 1 Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2018
 Bij Slotwet 2018 is vastgesteld hoe de in 2018 gerealiseerde uitbetalingen voor de algemene uitkering aan de gemeenten zich verhouden tot het bedrag dat bij de 2e suppletoire begroting 2018 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de algemene uitkering lagere uitbetalingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2018 werd verwacht. Deze verschillen kunnen ontstaan doordat op het moment van uitbetaling nog niet alle gegevens van de verdeelmaatstaven definitief zijn. Het gaat hierbij om een verschil van € 33,2 miljoen. Dit bedrag wordt, conform de bestaande systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2019, zodat de betalingen aan gemeenten in 2019 plaats kunnen vinden.
 2 Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2018
 Bij Slotwet 2018 is vastgesteld hoe de in 2018 gerealiseerde uitbetalingen voor de decentralisatie-uitkeringen aan de gemeenten zich verhouden tot het bedrag dat bij de 2e suppletoire begroting 2018 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij is gebleken dat er bij de decentralisatie-uitkeringen lagere uitbetalingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2018 werd verwacht. Deze verschillen kunnen ontstaan doordat op het moment van uitbetaling nog niet alle uit te keren bedragen per gemeente definitief zijn. Het gaat hierbij om een verschil van € 276,1 mln. Dit bedrag wordt, conform de bestaande systematiek, toegevoegd aan het uitgavenbudget voor 2019, zodat de betalingen aan gemeenten in 2019 plaats kunnen vinden.
 3 en 4 Afrekening accres 2018
 Het definitieve accres over het begrotingsjaar 2018 wordt berekend op basis van de stand van het Financieel jaarverslag van het Rijk en wordt verwerkt in deze 1e suppletoire begroting 2019 van het gemeentefonds. Voor 2018 wordt het accres ten opzichte van de Miljoenennota 2019 met € 147,7 mln. verlaagd. Het totale accres voor 2018 wordt daarmee € 807,1 mln. miljoen. Omdat het boekjaar 2018 reeds is afgesloten wordt de incidentele correctie voor 2018 verwerkt in het begrotingsjaar 2019. Daarnaast wordt de structurele doorwerking van het accres 2018 verwerkt in deze 1e suppletoire begroting 2019 van het gemeentefonds.
 5 Aanpassing accres 2019
 Het accres 2019 is onderdeel van de normeringssystematiek. Als gevolg van mutaties in de accres relevante uitgaven (ARU) wordt het accres 2019, ten opzichte van de stand Miljoenennota 2019, verhoogd met € 74,3 mln.
 6 Afrekening ruimte onder plafond bcf 2018
 De ontwikkeling van het BTW compensatiefonds en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Bij Miljoenennota 2019 werd de ruimte onder het plafond voor 2018 geraamd op € 105,9 mln. voor de gemeenten. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 66,9 mln. Dit bedrag wordt verrekend met het BTW compensatiefonds.
 7 Loon- en prijsbijstelling 2019 algemene uitkering
 Dit betreft de loon- en prijsbijstelling voor het jaar 2019 voor de algemene uitkering. Met ingang van 2019 zijn verschillende onderdelen van de integratie-uitkering sociaal domein overgeheveld naar de algemene uitkering. Deze onderdelen genereren in 2018 en 2019 op de gebruikelijke wijze loon- en prijsbijstelling. Daarom wordt een deel van de loon- en prijsbijstelling vanaf 2019 toegevoegd aan de algemene uitkering. Met ingang van 2020 lopen deze onderdelen mee in de grondslag van het accres.
 8 Loon- en prijsbijstelling 2019 integratie-uitkeringen
 Dit betreft de loon- en prijsbijstelling voor het jaar 2019 voor de integratie-uitkeringen. Dit betreft de verschillende onderdelen van de integratie-uitkering sociaal domein die (nog) niet zijn overgeheveld naar de algemene uitkering. Deze onderdelen genereren op de gebruikelijke wijze loon- en prijsbijstelling.
 9 Buurtsportcoaches
 Voor de Brede Regeling Combinatiefuncties zijn op 29 juni 2018 de nieuwe bestuurlijke afspraken ondertekend door de Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Deze nieuwe bestuurlijke afspraken zijn op 1 januari 2019 in werking getreden en zullen lopen tot en met 31 december 2022. Het nieuwe jaarlijkse beschikbare rijksbudget is structureel € 73,3 mln. voor gemeenten. Voor 2019 wordt het budget overgeboekt vanuit de begrotingen van VWS en OCW naar het gemeentefonds.
 10 Maatschappelijke begeleiding
 Vanwege een wijziging van Wet inburgering ontvangen gemeenten met ingang van 1 oktober 2017 een decentralisatie-uitkering uit het gemeentefonds voor de kosten van de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden. De bijbehorende middelen voor 2019 worden overgeboekt vanuit de begroting van SZW.
 11 Regionale opgave Eindhoven
 Het Kabinet heeft geld gereserveerd voor het aanpakken van regionale opgaven. Onderdeel daarvan is de Regio Deal Brainport Eindhoven. Deze Regio Deal zet in op een onderscheidend voorzieningenniveau, het aantrekken, opleiden en behouden van technisch talent op alle onderwijsniveaus en het realiseren van innovaties met maatschappelijke impact.
 12 Jeugdhulp
 Voor het opvangen van knelpunten in de jeugdhulp en de benodigde transformatie heeft het Kabinet in 2019 € 400 mln. beschikbaar gesteld. Voor de jaren 2020 en 2021 is per jaar € 300 mln. beschikbaar gekomen. Daarnaast is op de VWS-begroting in 2019 € 20 mln. beschikbaar gekomen voor het tijdelijk vangnet jeugdautoriteit.
 Het beleidsartikel
 In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk gemaakt.
 
 Budgettaire gevolgen van beleid: beleidsartikel 1 Gemeentefonds (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2019 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties en amendementen (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2019 (3=1+2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2019 (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2019 (5=3+4)
 
 
 Mutatie 2020
 
 
 Mutatie 2021
 
 
 Mutatie 2022
 
 
 Mutatie 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 30.147.959
 
 
 0
 
 
 30.147.959
 
 
 702.045
 
 
 
 30.850.004
 
 
 
 665.187
 
 
 640.154
 
 
 315.936
 
 
 312.995
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 30.147.959
 
 
 0
 
 
 30.147.959
 
 
 1.011.733
 
 
 
 31.159.692
 
 
 
 665.187
 
 
 640.154
 
 
 315.936
 
 
 312.995
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Kosten Financiële- verhoudingswet
 
 
 1.711
 
 
 0
 
 
 1.711
 
 
 2.350
 
 
 
 4.061
 
 
 
 – 450
 
 
 – 450
 
 
 – 450
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan medeoverheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Algemene uitkering c.a. en de aanvullende uitkeringen
 
 
 24.888.257
 
 
 0
 
 
 24.888.257
 
 
 396.543
 
 
 
 25.284.800
 
 
 
 490.099
 
 
 495.248
 
 
 201.012
 
 
 202.569
 
 
 
 
 2.
 
 
 Integratie-uitkeringen
 
 
 4.310.733
 
 
 0
 
 
 4.310.733
 
 
 123.431
 
 
 
 4.434.164
 
 
 
 122.375
 
 
 114.922
 
 
 110.774
 
 
 105.826
 
 
 
 
 3.
 
 
 Decentralisatie-uitkeringen
 
 
 947.258
 
 
 0
 
 
 947.258
 
 
 489.409
 
 
 
 1.436.667
 
 
 
 53.163
 
 
 30.434
 
 
 4.600
 
 
 4.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten:
 
 
 
 30.147.959
 
 
 0
 
 
 30.147.959
 
 
 1.011.733
 
 
 
 31.159.692
 
 
 
 665.187
 
 
 640.154
 
 
 315.936
 
 
 312.995
 
 
 
 
 
 Toelichting op de financiële instrumenten
 Opdrachten
 1. Kosten Financiële-verhoudingswet
 Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
 Bijdragen aan mede overheden
 1. Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen
 Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
 2. Integratie-uitkeringen
 Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Een overzicht van de integratie-uitkeringen is opgenomen in bijlage 1.
 3. Decentralisatie-uitkeringen
 Naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering bestaat in het gemeentefonds ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in bijlage 2.
 Bijlage 1 – Integratie-uitkeringen
 
 Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitgaven 2019
 
 
 
 
 
 
 Voogdij 18+
 
 
 686 645
 
 
 
 
 Bescherm wonen
 
 
 1 771 397
 
 
 
 
 Participatie
 
 
 1.975.815
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop 2018
 
 
 307
 
 
 
 
 
 Totaal:
 
 
 
 
 4.434.164
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 2 – Decentralisatie-uitkeringen
 
 Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitgaven 2019
 
 
 
 
 
 
 Basisregistratie Grootschalige Topografie
 
 
 211
 
 
 
 
 Beeldende kunst en vormgeving
 
 
 13.500
 
 
 
 
 Beter benutten
 
 
 86
 
 
 
 
 Bevolkingsdaling
 
 
 11.245
 
 
 
 
 Bodemsanering
 
 
 53.621
 
 
 
 
 Bonus beschut werk
 
 
 21.000
 
 
 
 
 BRP centralisering inschrijving vergunninghouders
 
 
 4.731
 
 
 
 
 Buurtsportcoaches
 
 
 73.300
 
 
 
 
 City Deal voedsel
 
 
 25
 
 
 
 
 Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)
 
 
 3.612
 
 
 
 
 Dialoog Sinterklaasintocht
 
 
 35
 
 
 
 
 Eindhoven Internationale Knoop XL
 
 
 80
 
 
 
 
 Faciliteitenbesluit
 
 
 877
 
 
 
 
 Geweld hoort nergens thuis
 
 
 3.600
 
 
 
 
 Gezond in de stad
 
 
 22.374
 
 
 
 
 Grensland conferentie Venlo
 
 
 30
 
 
 
 
 Groeiopgave Almere
 
 
 7.371
 
 
 
 
 Herstructurering wsw Oost-Groningen
 
 
 3.261
 
 
 
 
 Implementatie traject 5 sociaal domein
 
 
 310
 
 
 
 
 Jeugd
 
 
 21.700
 
 
 
 
 Jeugdhulp voor kinderen in een AZC
 
 
 5.100
 
 
 
 
 Kansen voor alle kinderen
 
 
 85.000
 
 
 
 
 Kerkenvisies
 
 
 3.500
 
 
 
 
 Koplopergemeenten Cliëntondersteuning
 
 
 8.000
 
 
 
 
 Landelijke voorziening vreemdelingen
 
 
 19.100
 
 
 
 
 Maatschappelijke begeleiding
 
 
 32.607
 
 
 
 
 Maatschappelijke opvang
 
 
 385.057
 
 
 
 
 Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
 
 
 738
 
 
 
 
 Peel en Maas vangnet
 
 
 10
 
 
 
 
 Pilots logeerzorg
 
 
 903
 
 
 
 
 Programmabureau Sociaal domein
 
 
 225
 
 
 
 
 Regionale opgave Eindhoven
 
 
 41.600
 
 
 
 
 Scholenprogramma Groningen
 
 
 8.875
 
 
 
 
 Slimme Laadpleinen
 
 
 248
 
 
 
 
 Sportakkoorden
 
 
 3.715
 
 
 
 
 Transformatiefonds Sociaal Domein Jeugd
 
 
 36.076
 
 
 
 
 Twinning arbeidsbemiddeling
 
 
 61
 
 
 
 
 Veiligheidshuizen
 
 
 7.700
 
 
 
 
 Verduurzaming basisscholen
 
 
 350
 
 
 
 
 Verhoging taalniveau statushouders
 
 
 20.000
 
 
 
 
 Versterking lokale werkgelegenheid Groningen
 
 
 1.900
 
 
 
 
 Voorkomen van schulden en bestrijding van armoede
 
 
 14.225
 
 
 
 
 Voorschoolse voorziening peuters
 
 
 40.000
 
 
 
 
 Vrouwenopvang
 
 
 156.831
 
 
 
 
 VTH-taken
 
 
 46.700
 
 
 
 
 Vuelta 2020
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Waddenzee werelderfgoed coördinator
 
 
 44
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop 2018
 
 
 276.133
 
 
 
 
 
 Totaal:
 
 
 
 
 1.436.667