Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit; Verslag algemeen overleg over het tussenrapport commissie administratieve lasten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24036, nr. 137

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

24-09-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

24036 nr. 137

15-07-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24036Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 036Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteitnr. 137VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 15 juli 1999De vaste commissie voor Economische Zaken1 heeft op 1 juli
1999 overleg gevoerd met minister Jorritsma-Lebbink van Economische Zaken
over het tussenrapport commissie administratieve lasten (EZ-99-273).Van het overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Walsem (D66) had met veel genoegen kennisgenomen
van de tussenrapportage van de commissie administratieve lasten (de commissie-Slechte)
en zag reikhalzend uit naar de eindrapportage. Hoewel eenieder het er al jaren
over eens is dat vermindering van de administratievelastendruk noodzakelijk
is, blijkt de materie buitengewoon weerbarstig. De commissie heeft zich daarom
de vraag gesteld hoe tot resultaten op dit gebied gekomen kan worden. Er is
in de afgelopen jaren op een aantal terreinen een reductie bereikt, maar de
totale administratievelastendruk is met ongeveer 30% gestegen. De commissie
constateert terecht dat het risico bestaat dat de economische activiteiten
hiervan hinder gaan ondervinden, terwijl onheldere en overbodige regelgeving
aanleiding geeft tot onnodige ergernis, wat de legitimiteit van het overheidsgezag
niet ten goede komt.De heer Van Walsem had in eerdere algemene overleggen wel eens gesuggereerd
om bij het instellen van iedere nieuwe regel twee oude regels af te schaffen.
Tot zijn grote vreugde doet ook de commissie de aanbeveling «nieuw voor
oud». Overigens treft het verwijt van een teveel aan regels niet alleen
de regering; ook de Kamer heeft er een handje van via amendementen en moties
allerlei ingewikkelde regels in te stellen. Hij vond het daarom positief dat
de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Financiën
bereid zijn geweest de gedachten van de commissie in praktijk te brengen,
wat een flinke besparing heeft opgeleverd. Jammer genoeg verhinderen de afspraken
in het regeerakkoord dat premies en belastingen door dezelfde instantie geïnd
kunnen worden, waardoor een extra besparing van ongeveer 330 mln. op dit moment
niet gerealiseerd kan worden.Zijn fractie heeft enkele jaren geleden in een kamerbreed gesteunde motie
gevraagd de lasten van de eerste (enige) werknemer aanzienlijk te verlagen.
Deze motie is nooit uitgevoerd. Ook de commissie constateert nu
dat verlaging van de lasten van de eerste werknemer een stimulans zou betekenen
voor startende bedrijven. Kan de minister hier opnieuw aandacht aan besteden?
Ook de breed gesteunde motie-Remkes c.s. met het verzoek te komen tot een
lastenverlichting van 25% zal voorlopig wel een utopie blijven. De commissie
acht na implementatie van een aantal aanbevelingen in eerste instantie een
reductie realiseerbaar van ongeveer 2 mld., terwijl dit bedrag op termijn
nog hoger kan worden. De heer Van Walsem hoopte van harte dat hiervoor vanmiddag
een eerste aanzet gegeven wordt.Een van de aanbevelingen die de commissie doet, is een betere benutting
van ICT (informatie- en communicatietechnologie) door de koppeling van databestanden,
een betere samenwerking tussen de verschillende diensten en het uitlezen van
interne bestanden, uiteraard met de waarborg van privacybescherming. Ook de
aanbeveling tot het opzetten van een basisbedrijvenregister is interessant,
terwijl het advies om nieuwe regelgeving tijdig ter kennis te brengen aan
de ondernemer, hem uit het hart gegrepen is. Wat de aanbeveling van de commissie
betreft om te komen tot een onafhankelijk toetsingsorgaan in de vorm van een
ZBO, had de heer Van Walsem zich nog geen eindoordeel gevormd.Al met al vond de heer Van Walsem het een buitengewoon goed rapport en
wilde hij de aanbevelingen graag overnemen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD) stelde dat de administratieve
lasten het onkruid van de economie zijn. Zij was daarom verheugd over de concrete
en onorthodoxe aanbevelingen die de commissie-Slechte in de tussenrapportage
doet. Het verdient aansporing dat de politiek maatregelen treft naar aanleiding
van deze tussenrapportage. Er wordt al jaren geprobeerd het onkruid van de
administratieve lasten te verdelgen, maar ondanks een lastenreductie op deelterreinen
is de totale lastendruk in de afgelopen vijf jaar met 28% toegenomen. Dit
kost het totale bedrijfsleven op jaarbasis ongeveer 16,5 mld. De Kamer zal
daarom nog voor het zomerreces een motie indienen waarin zij vraagt adequate
maatregelen te treffen. Bedrijfsleven, overheid en parlement zullen de handen
ineen moeten slaan om een antiadministratief lastenplan voor de 21ste eeuw
te ontwikkelen, analoog aan het belastingplan voor de 21ste eeuw waarmee een
totale lastenverlichting van ongeveer 5 mld. beoogd wordt. Uitgaande van een
reductie van de administratieve lasten met 25%, zal dit antiadministratieve
lastenplan een besparing van ongeveer 4 mld. kunnen opleveren.De problematiek van de administratievelastendruk kan worden teruggebracht
tot twee kernpunten. Het eerste is de kwaliteit van de wetgeving. De door
de regering ingezette MDW-operatie beoogt kwaliteitsverbetering tot stand
te brengen. Is de minister van mening dat de interdepartementale organisatie
die zich hiermee bezighoudt, een rol kan vervullen bij de instelling van een
onafhankelijk toetsingsorgaan, waar ook dit orgaan gaat waken over kwaliteit
van wetgeving en minder regelgeving? Kan het bedrijfsleven op basis van de
voorstellen van de commissie-Slechte een «proeftuin» aanleggen?
In verschillende landen, zoals Denemarken en Engeland bestaat iets dergelijks
al, terwijl Amerika zelfs een wet heeft op dit gebied, de Paper Reduction
Act. Hoe ziet de minister de invulling van dit onafhankelijke orgaan? Wat
vindt zij van het idee van een taskforce, hoog aangestuurd in de departementen,
aangevuld met directeuren van het bedrijfsleven?Mevrouw Voûte deed in verband met de suggestie «nieuw voor
oud» het voorstel om per departement bij iedere nieuwe wet te kijken
of een oude wet kan verdwijnen.De commissie doet de suggestie om te komen tot een administratievelastennorm
(AL-norm) voor het totaalpakket per departement, eventueel gespecificeerd
naar deelterreinen. Deze norm dient in de begroting van het departement opgenomen
te worden, terwijl ieder departement bij de jaarlijkse begrotingsbehandeling
verantwoording dient af te leggen. Op deze wijze kan worden bekeken of het
departement onder de gestelde norm is gebleven of erboven zit. Mevrouw Voûte
zou zich als sanctie kunnen voorstellen dat het departement, dat de lasten
laat stijgen de schandpaal wordt genageld. Op den duur zou ook een sanctie
op financieel gebied te overwegen zijn. Zij stelde voor dat de departementen
behalve op Prinsjesdag ook op de derde dinsdag in mei bij de bespreking van
de jaarverslagen verantwoording afleggen. Is de minister in staat hiervoor
op Prinsjesdag voorstellen te presenteren?Mevrouw Voûte had twee ideeën om tot een vermindering van de
administratievelastendruk te komen.1. De commissie stelt dat het gebruik van ICT een geweldige reductie kan
betekenen voor de administratieve lasten. Mevrouw Voûte deed in het
kader van meer samenwerking tussen departementen het voorstel om een MDW-project
«synergie in de back-office van de overheid» toe te voegen, een
inventarisatie van de wijze waarop de verschillende bestanden van de overheid
beter gebruikt kunnen worden, echter onder de uitdrukkelijke randvoorwaarde
van privacybescherming. Dit zal tegelijk een stimulans voor twinning betekenen.
Hoe denkt de minister hierover?2. De commissie acht het gewenst dat er bij de MDW-operatie meer aandacht
wordt besteed aan de harmonisatie van ondernemersbegrippen. Het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkt op dit moment aan wetswijzigingen
om te komen tot uniformering van het loonbegrip. Wellicht kan de commissie-Slechte
bij de verdere uitwerking van haar plannen een begrippenaudit opzetten.De heer Wijn (CDA) was onder de indruk van de tussenrapportage
van de commissie-Slechte die opnieuw de urgentie van het probleem van de administratieve
lasten benadrukt. De commissie gaat ervan uit dat regels en wetten nodig zijn
voor het regelen van het maatschappelijk verkeer. Hieruit vloeien zowel voor
bedrijven als voor burgers administratieve lasten voort, zodat dit probleem
de volle breedte van de samenleving betreft.De commissie wijst op drie belangrijke nadelen van de stijging van de
administratieve lasten: het bedrijfsleven wordt geschaad in de bedrijfsvoering;
de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven in het buitenland
wordt benadeeld; administratieve lasten leiden tot ontwijkend gedrag van burgers
en een negatieve houding tegenover de overheid. De heer Wijn achtte het van
groot belang dat de kwaliteit van de wetgeving toeneemt, waarbij hij onder
wetgever uitdrukkelijk het hele parlement wilde verstaan; ook de Kamer verzwaart
vaak onnodig de uitvoeringskosten en administratieve lasten. Het is zaak dat
men zich bij iedere nieuwe wet de vraag stelt of wetgeving inderdaad noodzakelijk
is of dat alternatieven zoals convenanten of zelfregulering volstaan.Zijn fractie heeft tijdens de begrotingsbehandeling gepleit voor het invoeren
van een MKB-toets (midden- en kleinbedrijf), waarmee regelgeving integraal
op de effecten voor het bedrijfsleven kan worden getoetst. Het MKB is een
goede maatstaf voor het hele bedrijfsleven vanwege de zeer hoge administratieve
lasten per werknemer.De commissie heeft berekend dat de administratievelastendruk in de afgelopen
vijf jaar is toegenomen van 13 mld. naar 16,5 mld. Dit is 28%. Onderschrijft
de minister deze berekening, waar de staatssecretaris van Economische Zaken
een jaar geleden nog heeft gezegd dat er tijdens het kabinet-Kok I een lastenreductie
van 10% heeft plaatsgevonden? Is de minister van plan de motie-Remkes c.s.
uit te voeren? Gebleken is dat inventarisatie van overbodige administratieve
lasten in het licht van stapeling van beleid uiteindelijk geen soelaas biedt.
Structurele maatregelen zijn nodig. De basisuitgangspunten die de commissie heeft geformuleerd, zijn de moeite
van het navolgen waard.1. Een absolute stop op de ontwikkeling van administratieve lasten. Per
beleidsterrein dient een barometer te worden geïntroduceerd waaruit het
huidige niveau van de administratieve lasten blijkt. Deze barometer mag niet
stijgen; de Kamer zal via een regelmatig overzicht de vinger aan de pols houden.
De heer Wijn sloot zich aan bij het voorstel van mevrouw Voûte om een
koppeling te leggen met de derde dinsdag in mei waarop de departementale jaarverslagen
besproken worden. Hiermee wordt een groter bewustzijn gecreëerd van de
effecten van nieuwe regelgeving.2. Indien bij nieuwe wet- en regelgeving administratieve lasten worden
opgelegd, dient compensatie elders te geschieden door een afname. Zijn fractie
pleit hier evenals het MKB en VNO-NCW al geruime tijd voor. Er dient op alle
departementen een actieprogramma te worden opgezet om overbodige administratieve
lasten op te sporen en de mogelijkheden van nieuwe informatie- en communicatietechnologie
toe te passen. Het gebruik van ICT op het gebied van meervoudig datagebruik
moet verder ontwikkeld worden. Daarbij is naast privacy ook functionaliteit
belangrijk. De commissie geeft op dit gebied een aantal nieuwe mogelijkheden
aan. Is de minister voornemens initiatieven tot meervoudig datagebruik te
gaan stimuleren? En wil zij meer ruimte geven aan het dataverkeer tussen publieke
en private partijen, bijvoorbeeld in de sociale zekerheid? Om druk op de ketel
te houden zou hiervoor een verantwoordelijke minister moeten worden aangesteld.
Voelt de minister hiervoor?De heer Wijn achtte een onafhankelijk orgaan dat reeds tijdens het wetgevingsproces
de aandacht moet vestigen op de uitvoeringsgevolgen voor burgers en bedrijven,
van groot belang. Dit moet geen Raad van State voor de administratieve lasten
zijn, maar een klein orgaan dat expertise opbouwt en desgewenst op eigen verzoek
kan interveniëren. In het orgaan zouden onafhankelijke deskundigen kunnen
zitten met kennis van de dagelijkse praktijk in het MKB. Het orgaan moet flexibel
zijn en per project adviseurs kunnen inhuren. Het kan wetten op informatieverplichtingen
beoordelen door testpanels in te stellen of ondernemingsorganisaties en andere
betrokkenen te raadplegen. Ook de amendementen van de Kamer moeten aan een
dergelijke toetsing onderworpen kunnen worden. Het orgaan zou periodiek bepaalde
beleidsterreinen kunnen evalueren. Is de minister bereid hiervoor een plan
uit te werken? De uitspraak die de Kamer vandaag gaat doen, zou hierbij voor
haar een steun in de rug kunnen betekenen.De heer Wijn vond dat de tussenrapportage zoveel interessante suggesties
bevat dat voor de uitvoering niet op de eindrapportage gewacht hoeft te worden.
Is de minister bereid een werkplan te maken? Is zij bereid de genoemde branchespecifieke
projecten goed te begeleiden en te ondersteunen? Wat denkt zij van een kleine
aanjaagcommissie van externen die ervoor moet zorgen dat meer branches dit
voorbeeld volgen?De heer Rabbae (GroenLinks) vond het tussenrapport zeer de
moeite waard en keek met belangstelling uit naar de eindrapportage. De vraag
is alleen wat de politiek hiermee gaat doen, omdat uitvoering van de voorstellen
betekent dat de bureaucratie zichzelf moet gaan bestrijden. Met welke ernst,
welk tempo en welke effectiviteit zullen overheid en parlement deze zaak gaan
aanpakken? Kabinet, parlement en uitvoerende organen zullen samen de mouwen
moeten opstropen om dit probleem te lijf te gaan. De motie-Remkes c.s. die
de lasten met 25% wil reduceren, stelt geen termijn. Wat vindt de minister
van de suggestie vandaag de afspraak te maken dat de doelstelling moet zijn:
25% reductie in deze kabinetsperiode? Na het halen van deze doelstelling kan
dan een zerotolerancebeleid gevoerd worden, bijvoorbeeld door
de norm «nieuw voor oud» in te voeren.Het voorstel van de commissie om per departement een toetsingstraject
in te stellen, leek hem een goede zaak. Ziet de minister mogelijkheden om
dit bij haar eigen departement, maar ook bij de andere departementen te realiseren?De commissie doet verder het voorstel om een onafhankelijk toetsingsorgaan
in het leven te roepen. Zijn fractie ziet daarbij het meeste in de constructie
van een regeringscommissaris omdat dit orgaan slechts tien-vijftien jaar actief
zal zijn. Het orgaan moet gezien worden als een eigen kind van de overheid,
maar tegelijk zelfstandig genoeg zijn om tegen de overheid te kunnen «schoppen».De heer Rabbae vroeg zich af of het mogelijk is, analoog aan het ICT-kennisnet
dat de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen bezig is op te bouwen,
een ICT-ondernemersnet te creëren, uiteraard met bescherming van de privacy.Omdat ook de Kamer niet wars is van bureaucratie en het laten stijgen
van administratieve lasten, stelde hij voor dat de commissie EZ een Kamerproject
opzet ter toetsing van de AL-norm. Collega's uit de verschillende fracties
zouden daarbij de stand van zaken op het gebied van de AL-norm in de Kamer
en haar commissies moeten volgen en daarover rapporteren. Voorwaarde hierbij
is wel dat de Kamer zich confirmeert aan de doelstelling van het kabinet om
zo min mogelijk bureaucratie te genereren. De commissie EZ zou daarom de mogelijkheid
moeten onderzoeken van een toetsingsmoment, waarop de Kamer verantwoording
aflegt. Zij zou hiertoe een voorstel kunnen doen aan het presidium. Op deze
manier kan de Kamer een bijdrage leveren aan de toetsing van wetten, moties
en amendementen. Hij nam graag de suggestie over om dit in samenwerking met
de commissie rijksuitgaven en de Rekenkamer te doen.De heer Hindriks (PvdA) prees de commissie omdat zij het probleem
van de administratievelastenverlichting opnieuw onder de aandacht brengt.
Ook de minister van EZ verdient een compliment, omdat uit het rapport blijkt
dat het aantal bedrijven in de afgelopen jaren met 35% is gestegen, al leidt
dit op zichzelf natuurlijk wel tot een administratievelastenstijging. Omdat
de feitelijke lastendrukstijging 28% is, kan geconcludeerd worden dat er per
saldo sprake is van een daling van ongeveer 6%. Uit de monitoring van het
EIM (Economisch instituut voor het midden- en kleinbedrijf) blijkt dat bij
de departementen waar meting via het model Mistral mogelijk is, de daling
iets sterker is dan bij de andere departementen. Omdat de afspraak was een
daling van ongeveer 15% te realiseren, is de doelstelling dus niet gehaald.
Gerichte actie is daarom nodig.Het rapport geeft hiervoor een aantal aanzetten. De aanpak van de commissie-van
Lunteren bij het ministerie van Financiën blijkt zeer succesvol te zijn
geweest. Kan deze operatie worden verbreed naar andere ministeries? Onderzoek
wijst uit dat de papiermassa bij de bedrijven niet alleen veroorzaakt wordt
door de eisen van de overheid maar ook door interne eisen zoals kwaliteitseisen.
Papier heeft soms dus een toegevoegde waarde. In het bedrag van 16,5 mld.
zitten niet alleen vermijdbare administratieve lasten, maar ook administraties
met toegevoegde waarde, zoals jaarrekeningen en informatieverstrekking aan
het CBS. Is de minister in staat om een onderscheid te maken tussen administratieve
lasten met toegevoegde waarde, administratieve lasten die noodzakelijk zijn
en administratieve lasten die vermijdbaar zijn? Kan zij de Kamer hiervan een
overzicht geven met concrete getallen per ministerie? Dit kan de Kamer inzicht
verschaffen in de besparingspotentie. Kan zij de Kamer een tabel aanleveren
waarin per ministerie en per beleidsveld wordt aangegeven wat
de administratieve lasten waren in de jaren 1993–1998 en wat de voorspelling
is voor de komende jaren?Van de 900 mln. besparing die door een aantal ministeries is gerealiseerd,
is meer dan de helft afkomstig van het ministerie van Financiën. Kan
de minister aangeven tot hoeveel additionele economische groei de realisering
van 25% reductie van de administratieve lasten leidt? Er dient een ommekeer
in het denken plaats te vinden. De administratieve lasten moeten niet langer
gezien worden als een bron van ergernis maar als een uitdaging voor de departementen
om via reductie een bijdrage te leveren aan de verbetering van het economisch
potentieel in Nederland.Uit het rapport van de commissie blijkt dat vereenvoudiging van complexe
regelgeving noodzakelijk is. Bij bedrijven wordt vaak de werkwijze van een
gerichte kwaliteitsaanpak gevolgd: eerst de grote en vervolgens de kleine
zaken. In het rapport wordt op dit punt te weinig onderscheid tussen «rotsblokken»
en «kiezelstenen» gemaakt.De commissie constateert dat ook formulieren en termen als «loon»
en «zelfstandigen» voor problemen zorgen. Zou het mogelijk zijn
om de achttien loonbegrippen terug te brengen tot maximaal twee? Wat het in
dienst nemen van de eerste werknemer betreft, is het wellicht een goede suggestie
om eens bij de Vlaamse zuiderburen te rade te gaan: zij hebben dit probleem
reeds opgelost. Bij de ziekte- en herstelmeldingen en de Arborapportages is
de grootste ergernis opgetreden na het op grote schaal privatiseren, waardoor
vaak dubbele informatie wordt opgevraagd. Is het mogelijk om met handhaving
van de voordelen van de operatie de informatie-uitvraag van allerlei instellingen
te reduceren? Ook de inzet van IT kan een positieve bijdrage leveren. De heer
Hindriks zag niet veel in een haalrecht van de overheid, omdat dit de vrijheid
van bedrijven beperkt om hun processen en administraties in te richten naar
eigen inzicht. Hij zag meer in een zendrecht. Wellicht kan in overleg met
de IT-sector tot een protocol gekomen worden, waardoor administratieve softwareaanbieders
modules kunnen bouwen voor bedrijven. Op deze wijze kan de ondernemer zelf
bepalen hoe en wanneer hij zijn informatie aan de overheid zendt, het zogenaamde
protokollieren.Indertijd is afgesproken dat per departement een bedrijfseffectentoets
wordt uitgevoerd. Hoe staat het met de voortgang daarvan?De helft van de berekende last is gebaseerd op enquêtes. De betrouwbaarheid
daarvan is beperkt. Er dient te worden gekeken of dit beter kan. Op plaatsen
waar het instrument Mistral wordt ingezet, wordt de grootste reductie bereikt.
Is het mogelijk om het instrument Mistral in te zetten voor de hele overheid?
Wellicht kan dit instrument voor de controlcyclus zijn dienst bewijzen.Is de minister bereid in kaart te brengen hoeveel last burgers en overheden
van lokale regels ondervinden?De heer Hindriks was niet enthousiast over de aanbeveling van de commissie
om een onafhankelijk toetsend orgaan in te stellen dat buiten de overheid
is geplaatst. Hij zou de verantwoordelijkheid bij de ministeries en het parlement
zelf willen leggen, omdat zij daar thuishoort. Door een controle in te bouwen
in de cyclus van begroting en jaarrekening zal de Kamer geregeld met de neus
op de feiten worden gedrukt. In het bedrijfsleven is het gebruikelijk dat
men de verantwoordelijkheid voor kwaliteitsverbetering bij de lijn zelf legt,
in dit geval dus de ministeries. Hij zag wel iets in een coördinerend
bewindsman of -vrouw en het projectmatig aanpakken van zaken. Verder achtte
hij het van essentieel belang voor het oplossen van een probleem dat men over
een kwantificering en harde cijfers beschikt. Dat dit nodig is blijkt wel
uit het feit dat gepraat wordt over een verhoging van de administratieve lasten
met 28%, terwijl er over het totaal van alle ondernemingen sprake is van een
relatieve daling. Zonder de maatregelen van staatssecretaris Van Dok zouden
de administratieve lasten opgelopen zijn tot 17,4 mld. in plaats van 16,5
mld. Natuurlijk is zijn fractie voor het realiseren van een besparing van
2 mld. of meer, maar om de doelstelling te kunnen halen is een
betrouwbaar meetsysteem een eerste vereiste. De ministeries geven trouwens
zelf aan dat zij onvoldoende in staat zijn om het probleem te meten. Wat het
ontwikkelen van expertise betreft, vond de heer Hindriks het verstandiger
gebruik te maken van bestaande instellingen zoals het EIM, de Rekenkamer en
de accountancy. Het antwoord van de regeringDe minister maakte uit de inbreng van de Kamer op dat eenieder
van mening is dat een reductie van de administratievelastendruk noodzakelijk
is. Het betreft hier typisch een onderwerp waar kamerbreed naar moet worden
gekeken. Zij hoopte dat deze zaak niet beperkt blijft tot de commissie van
Economische Zaken en pleitte ervoor het doel breed uit te dragen. Zij doet
dat zelf ook reeds bij alle gelegenheden en zal dat in de toekomst blijven
doen.Zij heeft vlak na haar entree als minister van Economische Zaken de commissie-Slechte
ingesteld. Er is in korte tijd veel nuttig werk verricht. Dit was ook nodig
vanwege de urgentie van het probleem en de breed door de Kamer gedragen motie-Remkes
c.s. met het verzoek te komen tot een reductie van de administratievelastendruk
met 25%. Uit het tussenrapport blijkt dat de administratieve lasten nog steeds
onaanvaardbaar hoog zijn, zodat structurele actie vereist is. Overigens is
dit probleem in toenemende mate ook in andere landen aan de orde. De nieuwe
Belgische kabinetsformateur heeft zojuist laten weten dat administratievelastenverlichting
de topprioriteit van het nieuwe kabinet zou moeten zijn, terwijl ook in de
VS, Denemarken en Zweden dit onderwerp hoog op de agenda staat. Zij achtte
het van belang om samen met andere ministeries aan internationale factfinding
te doen op dit terrein.De commissie wijst er terecht op dat de legitimiteit van het openbaar
bestuur onder druk komt te staan als burgers en bedrijfsleven het spoor bijster
raken in de grote hoeveelheid overheidsregulering. Dit zou kunnen leiden tot
een onverschillige houding ten opzichte van de overheid en tot ontwijkend
gedrag. In feite hoort dit onderwerp thuis onder het hoofdstuk «kwaliteit
van het overheidshandelen».De minister was geschrokken van de bevindingen van de commissie. De inspanningen
van het ministerie van Economische Zaken tot nu toe hebben op vele terreinen
succes gehad, maar de hoop dat de totale lastendruk zou dalen, is helaas niet
uitgekomen. De materie is weerbarstig, al wordt de stijging gelukkig mede
veroorzaakt door de groei van het aantal bedrijven. De doelstelling is de
administratievelastendruk voor iedere afzonderlijke ondernemer te reduceren.
Dit geldt met name voor het MKB waar de lasten in verhouding extra hoog zijn.In het tussenrapport zitten een aantal goede aanzetten om te komen tot
een reductie van de papier- en datawinkel. Het leek haar te vroeg om specifiek
op alle aanbevelingen in te gaan. Zij wilde enige tijd nemen om de aanbevelingen
op hun merites te beoordelen, ze samen met collega's te bekijken en draagvlak
te creëren. Daarna dient bepaald te worden wat concreet met het rapport
van de commissie-Slechte gedaan zal worden.De algemene lijn van de voorzetten van de commissie spreekt haar zeer
aan. Inderdaad worden de mogelijkheden van ICT volstrekt onvoldoende benut.
Hier liggen vele kansen voor de samenwerking tussen instanties bij het verzamelen
en stroomlijnen van gegevens. Dit geldt ook voor het bedrijvenloket. De mogelijkheid
om gegevens elektronisch te laten aftappen uit bedrijfsadministraties verdient
nader onderzoek, waarbij goed gekeken moet worden of het «breng»-
of «haalrecht» de beste oplossing is. De ondernemer moet zelf
de keuze maken of hij meer hecht aan een grotere privacybescherming van zijn
gegevens of aan iets minder privacybescherming en meer gemak, al moet er natuurlijk
een waarborg zijn dat bedrijfsgegevens niet in onbevoegde handen komen. De mogelijkheid tot elektronisch aftappen bestaat reeds op enkele plaatsen.
Het ministerie van Economische Zaken werkt samen met een aantal uitvoeringsinstanties
hard aan het verbreden van deze mogelijkheid op andere terreinen, zoals de
sociale zekerheid, de belasting en de enquêtes van het CBS (Centraal
bureau statistiek).De overheid moet zich bij het maken van nieuwe regels veel diepgaander
afvragen of die regels echt nodig zijn en of de manier waarop ze opgesteld
worden, adequaat is. Ook het tijdstip waarop bepaalde informatie aan ondernemers
wordt aangeleverd, dient aan een nadere analyse onderworpen te worden. Een
scherpere toetsing van nieuwe regels op de effecten voor het bedrijfsleven
is nodig. Daarbij past het om in een heel vroeg stadium de vraag te stellen
naar alternatieven.De aanbevelingen die de commissie doet op het vlak van de toetsing en
de AL-norm zijn zeer vergaand en uitdagend, maar aan de uitvoering ervan zitten
nogal wat haken en ogen. De minister wilde zorgvuldig bekijken hoe hieraan
het beste vorm gegeven kan worden. Er ligt nog geen kabinetsreactie op het
tussenrapport, maar zij achtte het rapport van uitermate grote importantie.
Het rapport overstijgt het uitsluitend financiële belang. Zij was van
plan topprioriteit te geven aan een goede uitwerking van de aanbevelingen.
Het gaat daarbij om een taak waarvoor het hele kabinet verantwoordelijk is.
Zij ging ervan uit dat alle collega's daarvoor op hun eigen beleidsterrein
de nodige inspanningen zullen leveren. Zij was van plan in de komende periode
samen met de collega's te bekijken welke acties nodig zijn. De Kamer zal hierover
zo snel mogelijk na het zomerreces worden geïnformeerd. De gedachte om
die acties op enig moment vanuit de Kamer te verbreden, sprak haar aan. Het
is echter aan de Kamer hoe zij wil omgaan met de controle van de regering.De commissie-Slechte heeft becijferd dat met lopende en aangekondigde
projecten ongeveer 12% van 16,5 mld. te besparen is. Dat is een bedrag van
ongeveer 2 mld. Zij zag dit bedrag als het vertrekpunt en hoopte dat de opbrengst
iets hoger uitvalt, hoewel met de huidige stand van de techniek op korte termijn
het maximaal haalbare bereikt lijkt te zijn. Wel was zij ervan overtuigd dat
er in de toekomst veel meer mogelijkheden ontstaan om de lasten van het berichtenverkeer
te verminderen. Zij dacht daarbij aan ICT, de organisatie van de back-office
en het meervoudig gebruik van gegevens.Op de vraag hoe een onafhankelijk orgaan eruit moet zien kon de minister
slechts op hoofdlijnen reageren, omdat hierover in het kabinet besloten moet
worden. Zij was het eens met de opmerking van de commissie dat een structurele
verankering nodig is bij het terugdringen van de administratievelastendruk.
Bij de besluitvorming over nieuwe regelgeving moet vanaf het eerste moment
rekening gehouden worden met de administratieve lasten die nieuwe regelgeving
meebrengt. Iedere nieuwe wetgeving dient getoetst te worden op het effect
dat zij heeft op het totale concurrentievermogen van het bedrijfsleven. Als
blijkt dat nieuwe wetgeving hieraan niets bijdraagt, moet hiervan worden afgezien.
Zij heeft hiervoor ook aandacht gevraagd in de industriebrief. Zij zag een
belangrijke rol weggelegd voor een orgaan dat preventief toetst op administratievelastendruk.
Zij stelde voor het steunpunt dat de voortgang van de bedrijfseffectentoets
bewaakt hierbij te betrekken.Bij de discussie over het onafhankelijk orgaan moet rekening worden gehouden
met de criteria die de commissie-Slechte noemt: gezag – hoog in de organisatie –,
onafhankelijkheid, expertise, mobiliserend vermogen en representativiteit.
Het gaat om een onafhankelijke toets, waarbij de term «onafhankelijk»
vooral betekent dat de positie van de opstellers en de toetsers van wetgeving
goed uit elkaar gehouden moet worden. Degenen die de wetgeving beoordelen
moeten dus niet de opstellers van de wetgeving zijn. Het orgaan moet dus niet
in de lijn zitten. Onafhankelijkheid betekent echter niet per definitie dat
het een orgaan buiten de overheid moet zijn. Zij heeft bij de MDW-operatie
gemerkt dat het stempel «not invented here» geen positieve
uitwerking heeft. Door voor een interdepartementale organisatie in enigerlei
vorm te kiezen, waarbij ook het vakdepartement betrokken is, zou dit gevoel
weggenomen kunnen worden. Zij realiseerde zich terdege dat hier een spanningsveld
bestaat. Testpanels zijn daarom belangrijk. Het orgaan moet goed ingebed worden
binnen het normale ambtelijke apparaat en langzamerhand geïnternaliseerd
worden. Naarmate het vakdepartement meer zelf gaat doen, zal de betrokkenheid
groter worden. Ook bij de bedrijfseffectentoets is gebleken dat de departementen
hier meer en meer op ingesteld raken, terwijl deze op zich een goede bijdrage
levert. Overigens is het goed als de Kamer zo nu en dan informeert naar de
voortgang ervan, ook in de richting van de andere ministeries.Mevrouw Voûte-Droste (VVD) zei opnieuw dat het van belang
is dat het orgaan autoriteit heeft, omdat hierdoor de mogelijkheid bestaat
dat verantwoording wordt afgelegd in de Kamer. Wat denkt de minister van het
voorstel om dit behalve op Prinsjesdag ook op de derde dinsdag in mei bij
de bespreking van de jaarverslagen van de departementen te doen? Het gaat
hier om een nieuw instrument waarmee op output gestuurd en afgerekend wordt.
Als het instrument snel wordt ontwikkeld, kunnen de departementen in mei 2000
voor het eerst verantwoording in de Kamer afleggen.De minister antwoordde dat het meer voor de hand ligt om verantwoording
af te leggen op de derde dinsdag in mei, als de jaarrekeningen van de departementen
worden gepresenteerd.De heer Hindriks (PvdA) was het eens met de definitie van de
minister dat een onafhankelijk orgaan niet betrokken behoort te zijn bij het
wetgevingsproces maar daarmee niet per se buiten de overheid geplaatst hoeft
te zijn. Hij vroeg in dit verband of de minister bereid is, na te gaan hoe
kwaliteitsprojecten in bedrijven en andere instellingen worden uitgevoerd.
Het gaat bij dit project om de verbetering van de kwaliteit van het overheidshandelen
en de overheidswet- en -regelgeving. Misschien kan zij daarbij ook instituten
inschakelen die kennis hebben van kwaliteitsmeting.De minister vond dat het een automatisme moet worden dat eenieder,
op het moment dat hij of zij aan wetgeving begint te denken, stilstaat bij
de administratieve lasten die dit tot gevolg kan hebben. Zij was graag bereid
na te gaan hoe kwaliteitsprojecten in bedrijven en andere instellingen worden
aangepakt, al zal het niet gemakkelijk zijn een organisatie te vinden die
qua structuur op dertien onderling zeer verschillende ministeries lijkt. Zij
zou daarbij de suggestie om instituten in te schakelen die kennis hebben van
kwaliteitsmeting, meenemen.Er loopt in het kader van de commissie-Slechte een interdepartementaal
project om voorstellen te doen over de lastenverlichting voor de eerste werknemer.
Hierbij zijn de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Economische
Zaken betrokken. Er zijn raakvlakken met het project basisbedrijvenregister
en het bedrijvenloket. De planning is om hierover na de zomer concrete voorstellen
te doen. Het project basisbedrijvenregister heeft in de aanloop wat vertraging
gehad. Het uitgangspunt is dat bedrijven hun basisgegevens eenmaal kunnen
aanleveren ten behoeve van alle deelnemende registerhouders. De vaart zit
er inmiddels in. De aanpassing aan de computersystemen start begin volgend
jaar. Fase 1 is eind 2000 operationeel. Het register is dan virtueel aanwezig.
De registerhouders kennen dan het gemeenschappelijke identificatienummer toe
aan bedrijven. De populatie is beperkt tot bedrijven die in het handelsregister
zijn opgenomen. De vrije beroepen en de landbouw zitten er niet in. Vanaf
dat moment is voor registerhouders een meervoudig gebruik van
de basisgegevens mogelijk en een kwalitatief hoogwaardig onderling berichtenverkeer.
Eind 2002 is het project operationeel. Het project kan een besparing van ongeveer
17 mln. opleveren, 32% van de kosten van de registratie van de bedrijfsgegevens
ligt bij de vier registerhouders. Wanneer er nog meer instanties mee gaan
doen, worden de besparingen hoger. Wellicht kan de populatie worden uitgebreid
tot alle bedrijven. Voor een aantal punten zijn wetsaanpassingen nodig. In
het project wordt ook gebruikgemaakt van good practices elders, zoals Noorwegen
en de UK.De minister vond het idee van een MDW-project «synergie in de back-office
van de overheid» interessant. Er is reeds een project «stroomlijning
basisgegevens» en er is het overheidsloket 2000, waar het bedrijvenloket
onder valt. Verder is ook het actieprogramma electronic government hierop
gericht. Zij kon op dit moment niet goed overzien of een apart MDW-traject
toegevoegde waarde heeft. Wellicht moet gekeken worden of de doelstelling
«synergie in de back-office» in de lopende projecten meegenomen
kan worden.De minister was het ermee eens dat helderheid over de begrippen die in
het bedrijfsleven worden gehanteerd, van groot belang is. Daarvoor is het
MDW-project harmonisatie ondernemerschap opgezet. Daarbij vindt ook een nulmeting
van de administratieve lasten die gepaard gaan met de huidige verschillende
invulling van het begrip plaats. Zij zou bij de oriëntatiefase voor de
nieuwe trans-MDW-projecten in het komende voorjaar bekijken of er meer begripverhelderende
projecten te vinden zijn. Wellicht kan het bedrijfsleven aangeven op welke
terreinen nog onduidelijke begrippen gebruikt worden of verschillende begrippen
die ongeveer hetzelfde betekenen, opdat deze geharmoniseerd kunnen worden.Zij vond de suggestie «nieuw voor oud» een prima gedachte,
maar zag het meer als een middel om de bewustwording te vergroten. Zij achtte
een dergelijke regel voorlopig niet haalbaar. Bovendien betekent «nieuw
voor oud» geen vermindering van de lastendruk. Een dergelijke regel
komt pas in beeld als de doelstelling van 25% reductie gehaald is. Voorlopig
is het al heel wat als men kans ziet een AL-norm te ontwikkelen. Er is in
Europa nog geen enkel land dat een dergelijke norm heeft. De vraag is hoe
hieraan praktisch invulling kan worden gegeven. Wat is het vertrekpunt? Moet
de bestaande regelgeving volledig gekwantificeerd worden? Welke mutatie willen
wij bereiken ten opzichte van de AL-norm? Hiervoor is een deugdelijk meetinstrument
vereist. De «schandpaalgedachte» is op zich prima, maar heeft
pas zin als gemeten kan worden.De heer Rabbae (GroenLinks) vroeg opnieuw of de minister de
motie-Remkes c.s. gaat uitvoeren en zo ja, op welke termijn.De minister antwoordde dat zij graag bereid was deze motie
uit te gaan voeren in deze kabinetsperiode. Zij was van plan daarbij de aanbevelingen
die de commissie-Slechte in haar rapport doet als uitgangspunt te nemen. Het
doel moet zijn: 2 mld. reductie of meer. Voor het bereiken van dit doel is
echter wel het hele kabinet nodig. Zij zou de Kamer over deze plannen zo concreet
mogelijk informeren. De Kamer kan dan bij de behandeling van de jaarrekeningen
van de ministeries op de derde dinsdag in mei precies zien hoe de stand van
zaken is. Zij was ervoor een uitsplitsing per ministerie te maken.De minister was in het algemeen voor een verzwaring van de toetsing. De
bedrijfseffectentoets is voor het grootste deel gericht op het MKB, terwijl
ook de commissie het MKB steeds als maatstaf heeft genomen. Zij vond een aparte
toets voor het MKB niet breed genoeg.De vraag of er sprake is van een reductie of van een stijging van de lastendruk
is op zich interessant. Beide opvattingen zijn juist. Het bedrag van 16,5
mld. toont een stijging van 4,5 mld. administratieve lasten, maar ook 1 mld.
lastenverlichting als gevolg van de acties van mevrouw Van Dok.
Uitgaande van de lastendruk van 13 mld. in 1994 is een reductie van 10% gehaald.
De richting waarin gewerkt wordt is goed, maar er is nog steeds sprake van
lastenstijging.De minister was zeer verheugd over het advies van de commissie-Slechte
om een commissie à la Van Lunteren te installeren met betrekking tot
de sociale zekerheid, omdat volgens het bedrijfsleven de sociale zekerheid
en de Arbo de grootste veroorzakers van administratieve lasten zijn. De minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in overleg met de commissie-Slechte
een aanzet voor een actieplan gepresenteerd met een aantal initiatieven op
het gebied van de gegevens-uitvraag en de wijze van informatieverstrekking.
Het is inderdaad jammer dat in het regeerakkoord is opgenomen dat premieheffing
en belastingheffing niet samengevoegd moeten worden.Het maken van een matrix voor administratieve lasten met toegevoegde waarde,
administratieve lasten die noodzakelijk zijn en administratieve lasten die
vermijdbaar zijn, is erg ingewikkeld. Hoewel het model Mistral een mooi instrument
is, is het vaak gebaseerd op arbitraire keuzes, terwijl het hier en daar hiaten
bevat. Zij wilde graag een verzoek neerleggen bij de onderzoeksinstituten
om hiernaar te kijken, maar kon niet toezeggen dat het lukt.Ook de lokale overheden worden in het tussenrapport genoemd. Vanuit de
provincie zijn een aantal beleidsexperimenten aangedragen, zoals vereenvoudiging
van de procedure artikel 19 en de aanvraag op maat voor de vergunning wet
milieubeheer. Op het terrein van de gemeentes is onderzoek gaande naar mogelijke
doublures in de VNG-modelverordeningen: dit zijn er inmiddels 220. Verder
spelen gemeenten en provincies een rol in de voorhoedeprojecten voor het ene
bedrijvenloket. Zij zou ook de collega's van BZK en GSI erop aanspreken of
op hun terrein acties mogelijk zijn.De minister was voor meer protocollaire aanpak. Zij noemde als voorbeeld
het project elektronische herendiensten, waarvoor de voorkeursarchitectuur
ontwikkeld door partijen – CBS, belastingdienst en LISV (Landelijk instituut
sociale verzekeringen) – inmiddels klaar is. Dit zal de tweede helft
van dit jaar getoetst en besproken worden met het bedrijfsleven dat de gegevens
aanlevert en met de softwareleverancier. Daarbij is het doel niet om vanuit
de overheidsinstanties toe te passen software te dicteren, maar om de markt
efficiënte oplossingen te laten bieden, uiteraard volgens bepaalde specificaties.
De ontwikkeling van op de bedrijfsadministratie van ondernemers toegesneden
oplossingen levert ook lastenbesparing op.Wat het terugbrengen van de loonbegrippen betreft, zal de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid met voorstellen komen voor een wetswijziging
die tot uniformering van het uitkeringsloon en het premieloon zal leiden.
In het traject daarna zal bekeken worden of de loonbegrippen nog verder teruggebracht
kunnen worden.Het is natuurlijk aan de Kamer om een eigen Kamertoetsingsproject op te
zetten. Het leek haar interessant om in dat geval contact met elkaar te houden.
Wellicht kunnen de organisatie vanuit het ministerie en die vanuit de Kamer
bij elkaar aansluiten. Als de Kamer kiest voor een organisatie die door meer
commissies loopt, kan er wellicht via de interdepartementale aanpak vanuit
het ministerie een stroomlijning plaatsvinden.De voorzitter deelde mee dat, als de Kamer besluit tot een
voortgangsrapportage, overleg met de betrokken bewindspersoon volgens het
reglement vereist is.De minister zei tot slot dat zij na het reces met een kabinetsreactie
op het tussenrapport zal komen. Het eindrapport van de commissie is te verwachten
rond oktober-november. De commissie-Slechte zal in haar eindrapport
uiteraard ook het kabinetsstandpunt over het tussenrapport betrekken. De voorzitter van de commissie,BiesheuvelDe griffier van de commissie,Tielens-Tripels XNoot11Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF),
M. B. Vos (GroenLinks), Van Zuijlen (PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Hofstra
(VVD), Van Walsem (D66), Wagenaar (PvdA), Stroeken (CDA), De Boer (PvdA),
Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Verburg (CDA), Bos (PvdA), Blok (VVD) en
Hindriks (PvdA). Plv. leden: Verbugt (VVD), Atsma (CDA), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Wijn (CDA), Klein Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), Kamp (VVD),
Van den Berg (SGP), Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Van
der Steenhoven (GroenLinks), Schoenmakers (PvdA), Bakker (D66), Cornielje
(VVD), Schimmel (D66), Herrebrugh (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Smits (PvdA),
De Haan (CDA), Van Beek (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Koenders (PvdA), Udo
(VVD) en Hamer (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24036-137.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl