Wijziging van de Wet op de lijkbezorging; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30696, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

18-09-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30696 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN DEEL1. Inleiding2. Kwaliteit van de lijkschouw en NODO-procedureKwaliteit van de lijkschouwDe NODO-procedure bij onverklaard overlijden van minderjarigen3. Wetswijzigingen naar aanleiding van de evaluatieAlgemene graven en graven met een uitsluitend rechtOnderhoud van graven en vervallen van grafrechtenBewaring van urnen in crematoriaZorg voor de asbusAdviesrol regionale inspectie VROM4. Overige wetswijzigingenOnbekende dodenAfname celmateriaal ter identificatie van onbekende dodenPlicht tot begraven van onbekende dodenThanatopraxieBegrip cremerenTermijnen5. Vermindering administratieve lastenFormulieren6. Overige onderwerpenAfwikkeling van boedelsSchudden van gravenBewaartermijn asbus7. Advies VNGARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel AOnderdeel B (Artikel 2)Onderdeel C (Artikel 7)Onderdeel D (Artikel 8)Onderdeel E (Artikel 10a)Onderdeel FOnderdeel G (Artikel 21)Onderdeel H (Artikel 23)Onderdeel I (Artikel 28)Onderdeel J (Artikel 29)Onderdeel K, L, M, N en SOnderdeel O (Artikel 58)Onderdeel P en Q (Artikelen 59 en 63)Onderdeel R (Artikel 66)Onderdeel T (Artikel 68)Onderdeel U (Artikel 71)Onderdeel V (Artikel 74)Onderdeel W (Artikel 75)Onderdeel X (Artikel 76)Onderdeel Y (Artikel 81)Onderdeel Z (Artikel 84a)Onderdeel AA (Artikel 89)Artikel IIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30696Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 696Wijziging van de Wet op de lijkbezorgingnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN DEEL1. InleidingPer jaar overlijden in Nederland (afgerond gemiddeld over de laatste tien
jaar) 139 000 mensen. Wat er met de stoffelijke overschotten gebeurt,
is geregeld in de Wet op de lijkbezorging. Deze wet stelt procedurele normen
vanaf het moment van overlijden tot en met de begrafenis of de crematie, dan
wel andere wijzen van lijkbezorging (ontleding in het belang van de wetenschap
of overledenen aan boord van Nederlandse schepen op zee). Ook bevat de Wet
op de lijkbezorging voorschriften voor begraafplaatsen en crematoria en de
wijze waarop moet worden omgegaan met graven en urnen.Dit geheel van procedurele bepalingen is er op gericht te waarborgen dat
op een zorgvuldige wijze wordt omgegaan met overledenen.Het overlijden van mensen is ingrijpend voor de nabestaanden en behoort
tot de meest emotionele gebeurtenissen van het leven. Nabestaanden worden
naast deze emoties geconfronteerd met praktische zaken die moeten worden geregeld.
In ons land zijn diverse organisaties actief op het gebied van lijkbezorging.
Kerken en andere religieuze instanties, uitvaartondernemingen en uitvaartverenigingen,
verzekeraars, de medische en niet-medische beroepsgroepen en gemeenten spelen
alle een rol. Er is in het algemeen sprake van een hoog niveau van professionaliteit.
Uit een evaluatie van de Wet op de lijkbezorging is gebleken dat er niet direct
noodzaak is tot aanscherping of bijstelling van de regelgeving op het gebied
van de lijkbezorging. Die omstandigheid geldt in belangrijke mate als oorzaak
dat de onderhavige wijziging lang op zich heeft laten wachten: de urgentie
ontbrak. Niettemin is er inmiddels voldoende aanleiding om tot diverse wijzigingen
over te gaan, mede gelet op de behoefte om rond het overlijden van minderjarigen
regels te stellen. Dit kabinet streeft naar minder regels, dus is tegelijkertijd
nagegaan of het ook op het terrein van de lijkbezorging mogelijk is het aantal
regels te verminderen, en zaken over te laten aan de betrokken organisaties.
Waarborgen en procedures die noodzakelijk zijn in het kader van de doelstellingen
van de wet, dienen daarbij behouden te blijven.De hierboven genoemde evaluatie naar de werking van de Wet op de lijkbezorging
is in 1998/1999 in opdracht van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken
uitgevoerd. Dit naar aanleiding van de behandeling in de Tweede Kamer in september
1997 van een voorstel tot wijziging van de Wet op de lijkbezorging in verband
met de verruiming van de mogelijkheden voor asbestemming. De evaluatie was
evenwel breder en betrof allerlei ontwikkelingen op het gebied van de lijkbezorging.
Een aantal organisaties heeft bijdragen geleverd aan deze evaluatie en heeft
een groot aantal onderwerpen naar voren gebracht. In de brief aan de Tweede
Kamer van 11 december 2000 (Kamerstukken II, 2000/01, 25 864, nr. 3)
zijn de uitkomsten van de evaluatie opgenomen, met de reactie van de toenmalige
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Op een aantal onderdelen
zijn wijzigingen toegezegd. Deze wijzigingen zijn verwerkt in onderhavig voorstel
van wet. Het betreft de volgende onderwerpen, die in paragraaf 3 nader
worden toegelicht:– de begrippen algemeen graf en graf met uitsluitend recht– de mogelijkheid tot eerder doen vervallen van grafrecht bij verwaarlozing
van het onderhoud– aanpassing bewaartermijn urnen in crematoria– vastlegging dat degene die is belast met de zorg voor de crematie,
ook de zorg krijgt voor de asbus indien niet sprake is van bijzetting, verstrooiing
of verzending naar het buitenland– schrappen van de inspectierol van het ministerie van VROM.Buiten de evaluatie zijn er nog enkele zaken die in het kader van deze
wetswijziging nadere aandacht vragen. De belangrijkste onderwerpen in dit
verband zijn de kwaliteit van de lijkschouw en het Nader Onderzoek naar de
DoodsOorzaak (NODO) bij het overlijden van minderjarigen. In paragraaf 2
komen deze aan de orde. De onderwerpen die overigens tot wetswijziging leiden,
zijn opgenomen in paragraaf 4. De vermindering van administratieve lasten
komt in paragraaf 5 aan bod, en paragraaf 6 bevat tot slot enkele
opmerkingen over relevante onderwerpen die niet tot wetswijziging leiden.Voor alle genoemde paragrafen geldt dat de onderwerpen die tot wetswijziging
leiden, daar in hoofdlijn worden besproken; in de artikelsgewijze toelichting
komen de onderwerpen en detail aan de orde. 2. Kwaliteit van de lijkschouw en NODO-procedureHet beoordelen of de dood is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke
oorzaak (ook wel aangeduid als: een natuurlijke dood), is in eerste instantie
de taak van de behandelend arts, die dit doet op grond van zijn professionele
inzicht en zijn kennis van de persoonlijke omstandigheden van de overledene.
In de praktijk is vaak sprake van een waarnemend arts, die echter ook onder
het begrip behandelend arts in de zin van de Wet op de lijkbezorging kan worden
begrepen.Indien de schouwende arts er niet van overtuigd is van een natuurlijke
dood, mag hij geen verklaring van overlijden afgeven. De arts dient dan onmiddellijk
een gemeentelijke lijkschouwer (eveneens een arts) in te schakelen voor het
uitvoeren van de lijkschouw.Indien de gemeentelijke lijkschouwer evenmin overtuigd is van een natuurlijke
dood, doet hij zijn verslag van de schouw onverwijld toekomen aan de officier
van justitie. Er wordt dan geen verklaring van overlijden afgegeven, hetgeen
in het systeem van de wet betekent dat (vooralsnog) geen verlof tot begraven
of cremeren mag worden afgegeven door de ambtenaar van de burgerlijke stand;
deze zal moeten wachten op de verklaring van geen bezwaar van de officier
van justitie.De behandelend arts is verantwoordelijk voor een juiste invulling van
het formulier waarop ten behoeve van de statistiek de doodsoorzaak en de onmiddellijk
daarmee samenhangende gegevens worden ingevuld ( het zogenoemde
B-formulier; de verklaring van overlijden is het A-formulier). De verantwoordelijkheid
voor een correct ingevuld B-formulier blijft bij de behandelend arts, ook
als de overledene door een waarnemer geschouwd is; deze zal immers de medische
voorgeschiedenis en de persoonlijke omstandigheden van de overledene minder
goed kennen. Indien de waarnemer de verklaring van overlijden heeft afgegeven,
kan deze ook het doodsoorzakenformulier afgeven, maar het is raadzaam dat
hij daarbij de behandelend arts raadpleegt. De kwaliteit van de invulling
van het doodsoorzakenformulier staat hierbij voorop.Kwaliteit van de lijkschouwDe kwaliteit van de lijkschouw door de behandelend arts en de gemeentelijke
lijkschouwer is al langere tijd onderwerp van gesprek. De wet bevat hieromtrent
geen bijzondere bepalingen. Ook dit voorstel brengt daarin geen verandering.
Anders dan eerder is aangekondigd, is er geen directe noodzaak inhoudelijke
bepalingen op te nemen, gelet op de ontwikkelingen van de laatste jaren op
het terrein van de lijkschouw.Forensische geneeskunde is als verplicht onderdeel voor de opleiding tot
basisarts opgenomen in het Besluit opleidingseisen arts. De medische en verpleegkundige
beroepsgroepen zijn verantwoordelijk voor de curricula van de vervolgopleidingen
en voor de invulling van bij- en nascholing. Zij kunnen onderling afspraken
maken over onder meer informatie- en kennisuitwisseling, taakverdeling en
vormen van samenwerking. Het is gebruikelijk dat zij het eindresultaat vastleggen
op het niveau van gezamenlijke afspraken, richtlijnen of protocollen; dergelijke
protocollen maken onderdeel uit van het medisch-professioneel handelen.De Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt op grond van de Wet op de beroepen
in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) en – waar van toepassing –
de Kwaliteitswet zorginstellingen (Kwaliteitswet) toezicht op de kwaliteit
van de geleverde zorg en derhalve ook op de uitvoering van de lijkschouw door
de behandelend arts en de gemeentelijke lijkschouwer. De Inspectie oefent
het toezicht uit op basis van bestaande wettelijke normen, inclusief de veldnormen
bestaande uit de ontwikkelde richtlijnen en protocollen.Voorts is van belang dat de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot
bevordering der Geneeskunst (KNMG) op verzoek van de Minister van VWS een
stappenplan heeft ontwikkeld dat – ter ondersteuning van de uitvoeringspraktijk –
de procedure beschrijft voor het uitvoeren van de lijkschouw. Deze «Handreiking
lijkschouwing voor artsen» is eind 2005 gepubliceerd en kan de behandelend
arts en de waarnemer ondersteunen bij de lijkschouw.Daarnaast zal in de loop van 2006 via Zorgonderzoek Nederland/Medische
Wetenschappen (Zon/Mw) de medische en forensische beroepsgroepen worden gevraagd
een samenwerkingsrichtlijn op te stellen voor de lijkschouw door de behandelend
arts, met nadere afspraken over onderlinge samenwerking en/of informatie-uitwisseling
rond de uitvoering van de lijkschouw. Het gaat daarbij om bevordering van
kennisontwikkeling vanuit de forensische wereld naar de artsen die een lijkschouw
uitvoeren. Deze activiteiten, gedragen door de beroepsgroep, zullen bijdragen
aan verbetering van de kwaliteit van de lijkschouw.Voor de gemeentelijke lijkschouwer geldt wettelijk geen andere benoemingsvoorwaarde
dan de bevoegdheid de titel van arts te voeren. Toch vraagt de forensische
omgeving om specifiek geschoolde artsen. Zij moeten juist in de twijfelsituaties
en in de situatie dat de behandelend arts een niet-natuurlijk overlijden meldt –
een deskundig oordeel kunnen vellen. Dat vraagt specifieke opleiding, vaardigheden
en ervaring. De beroepsgroep is primair zelf verantwoordelijk voor het opleidings-
en deskundigheidsniveau. Het Forensisch Medisch Genootschap (FMG), houdt een
register bij van artsen die een (vervolg-)opleiding hebben gedaan
op het terrein van de forensische geneeskunde. Een deelopleiding forensische
geneeskunde, met daarbinnen modules gericht op de lijkschouw, is beschikbaar.
Deze maatregelen tezamen zullen leiden tot een voldoende kwaliteit in de lijkschouw.De NODO-procedure bij onverklaard overlijden van minderjarigenOverlijden is onvermijdelijk, maar hoe jonger de leeftijd waarop dit gebeurt,
des te moeilijker het doorgaans is om dat overlijden te accepteren. Het kabinet
vindt het belangrijk dat nader onderzoek wordt verricht naar gevallen van
onverklaard overlijden van minderjarigen, vooral ook teneinde gevallen van
niet-natuurlijke dood ten gevolge van kindermishandeling te kunnen opsporen.
Indien er signalen zijn van kindermishandeling kunnen deze aan de verantwoordelijke
instanties worden doorgegeven, opdat zij de noodzakelijke maatregelen nemen
om eventuele andere kinderen in het gezin te beschermen.Het overlijden zal veelal het (uiteindelijke) gevolg zijn van een levensbedreigende
ziekte; de (natuurlijke) doodszaak staat dan in voldoende mate vast voor de
behandelend arts, die op basis hiervan een verklaring van overlijden kan afgeven.
Een schouw door een andere arts/forensisch geneeskundige heeft in dat geval
geen enkele meerwaarde, en moet beschouwd worden als een onnodige belastende
handeling in een situatie die voor de ouders van de overledene al zwaar genoeg
is. Om die reden menen wij dat het Voorstel van wet van het lid Arib houdende
wijziging van de Wet op de lijkbezorging (Kamerstukken II, 2005/06, 30 564,
nrs. 1–3), dat in alle gevallen bij overlijden van minderjarigen
tot inschakeling van een forensisch geneeskundige verplicht, ongewenste neveneffecten
heeft, en in deze vorm op bezwaren stuit. Naar onze overtuiging behoeft geen
nader onderzoek plaats te vinden in de gevallen waarin evident sprake is van
natuurlijk overlijden, hetgeen onder meer zal blijken uit het medisch dossier
dat in een dergelijke situatie zonder twijfel aanwezig is. Als extra waarborg
wordt bovendien voorgesteld dat de arts hierover contact heeft met de gemeentelijke
lijkschouwer. Het is dus niet langer mogelijk dat er een verklaring van overlijden
wordt afgegeven zonder dat een andere arts dan de behandelend arts daarvan
weet heeft. Wij menen dat onze twee maatregelen in combinatie proportioneel
zijn ten opzichte van het beoogde doel.Indien de behandelend arts er niet van overtuigd is dat de dood is ingetreden
ten gevolge van een natuurlijke oorzaak, dus bij de geringste twijfel of onduidelijkheid
rond de doodsoorzaak van een overleden kind, én in alle gevallen dat
er evident sprake is van een niet-natuurlijke oorzaak, dient hij direct de
gemeentelijke lijkschouwer in te schakelen. Deze zal zelf ook een lijkschouw
verrichten. Dat vloeit voort uit de systematiek van de wet (artikel 7, eerste
lid, en artikel 10, eerste lid): zonder schouw kan de immers geen overtuiging
omtrent de oorzaak worden gevormd. Na de schouw door de gemeentelijke lijkschouwer
zijn er drie uitkomsten mogelijk. In de eerste plaats kan de gemeentelijke
lijkschouwer het vermoeden (of wellicht ook de zekerheid) hebben dat het overlijden
het gevolg is van een strafbaar feit; dan brengt hij direct verslag uit aan
de officier van justitie. In de tweede plaats kan de gemeentelijke lijkschouwer
de overtuiging hebben dat het overlijden het gevolg is van een natuurlijke
oorzaak; dan geeft hij een verklaring van overlijden af. De derde mogelijke
uitkomst is dat het overlijden van een minderjarige niet direct te verklaren
is. De huidige wettekst laat voor deze uitkomst geen ruimte. Daarin wordt
nu verandering gebracht, doordat de plicht om in alle gevallen dat hij niet
overtuigd is van een natuurlijk overlijden de officier van Justitie verslag
uit te brengen, als het ware wordt opgeschort. Op basis van protocollen die
voor deze situatie worden ontwikkeld, betekent dit dat er in de praktijk bij
de minste twijfel of onduidelijkheid over de doodsoorzaak van een minderjarige
altijd een gestructureerd nader onderzoek zal plaatsvinden. Dit
wordt aangeduid als de NODO-procedure (Nader Onderzoek naar de DoodsOorzaak).
Deze procedure zal zo snel mogelijk na het onverklaard overlijden van een
minderjarige moeten worden gestart en afgerond, onder regie van een gemeentelijk
lijkschouwer. Dit kan zijn de lijkschouwer die tot (vooralsnog) onverklaard
overlijden heeft geconcludeerd, dan wel een door hem ingeschakelde in NODO
gespecialiseerde gemeentelijke lijkschouwer. De wijze waarop het nader onderzoek
verloopt, kan het beste worden gereguleerd via protocollering; eventueel nieuwe
professionele inzichten kunnen op die manier snel worden verwerkt. Om te kunnen
bepalen hoe de NODO-procedure wordt uitgevoerd, is een commissie, onder voorzitterschap
van prof. dr. G. van der Wal, hoogleraar sociale geneeskunde aan de Vrije
Universiteit, gevraagd de procedure bij onverklaard overlijden van minderjarigen
uit te werken in richtlijnen, protocollen en formulieren; ook de inrichting
van een landelijk meldpunt wordt nader uitgewerkt. De verantwoordelijke medische
en forensische beroepsgroepen maken deel uit van de NODO-Commissie. De Commissie
zal haar rapportage in september 2006 afronden. Door de keuze voor protocollering
behoeven er rond de NODO-procedure slechts enkele aspecten bij wet geregeld
te worden. In de eerste plaats moet wettelijk geregeld worden dat de gemeentelijke
lijkschouwer bij onverklaard overlijden van een minderjarige – in afwijking
van artikel 10, eerste lid, niet onverwijld verslag dient uit te brengen aan
de officier van justitie. Op die wijze komt er ruimte voor het nader onderzoek.
Voorts wordt geregeld dat er – zo dat in het kader van het onderzoek
noodzakelijk wordt geacht – sectie kan worden uitgevoerd; zouden ouders
daarvoor geen toestemming verlenen, dan kan vervangende toestemming aan de
rechtbank worden gevraagd.Een mogelijke uitkomst van het nader onderzoek kan zijn dat toch sprake
is van een natuurlijk overlijden; de gemeentelijke lijkschouwer zal dan alsnog
een verklaring van overlijden afgeven. Het is evenwel ook mogelijk dat het
onderzoek aanwijzingen bevat die duiden op een niet-natuurlijke dood. In dat
geval zal de gemeentelijke lijkschouwer onverwijld de officier van justitie
verwittigen.Het nader onderzoek is dus uitdrukkelijk «neutraal» van aard,
gericht op het vaststellen van de doodsoorzaak indien het overlijden van een
kind niet direct verklaard kan worden. Het onderzoek wordt verricht volgens
een door de betrokken beroepsgroepen opgesteld protocol. Vanzelfsprekend is
er tijdens het onderzoek een grote alertheid op mogelijke strafbare feiten,
en zodra deze zijn aangetoond of worden vermoed wordt de officier van Justitie
verwittigd, maar het karakter van de NODO-procedure is wezenlijk anders dan
een opsporingsonderzoek onder leiding van een officier van justitie.Indien daartoe aanleiding is, in het bijzonder valt daarbij te denken
aan de situatie dat het overlijden het gevolg is van kindermishandeling, meldt
de gemeentelijke lijkschouwer de conclusies van zijn onderzoek ook aan instanties
als het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK), mede met het oog op
bescherming van andere kinderen binnen het gezin. Het AMK beoordeelt deze
melding terstond en onderneemt de nodige stappen, al naar gelang de ernst
van de situatie. De melding bij het AMK kan door de gemeentelijke lijkschouwer
worden gedaan zonder de toestemming van de betreffende ouders. Artikel 53,
derde lid, van de Wet op de jeugdzorg regelt dat degene die op grond van een
wettelijk voorschrift of zijn ambt of beroep tot geheimhouding verplicht is,
zonder toestemming van degene die het betreft, inlichtingen kan verstrekken
aan het bureau jeugdzorg, waar het AMK onderdeel van uitmaakt, indien dit
noodzakelijk is om een situatie van kindermishandeling te beëindigen
of een redelijk vermoeden van kindermishandeling te onderzoeken.Daarnaast kan de gemeentelijke lijkschouwer, indien hij daartoe aanleiding
ziet, contact opnemen met de Inspectie jeugdzorg. Op basis van de informatie
van de gemeentelijke lijkschouwer kan de Inspectie jeugdzorg besluiten
uit eigen beweging een onderzoek in te stellen naar de geboden zorg aan het
gezin.De inspectie betrekt daarbij in voorkomende gevallen ook de Inspectie
voor de gezondheidszorg. Vanzelfsprekend dienen ook de ouders tussentijds
en na afloop adequaat te worden geïnformeerd over het onderzoek.De kosten van het nader onderzoek worden vergoed door de rijksoverheid.
Naar verwachting zal dit onderzoek niet meer dan 200 maal per jaar plaatsvinden.
In alle gevallen waarin de doodsoorzaak in voldoende mate vaststaat, dient
uiteraard geen NODO plaats te vinden. De kosten bestaan uit de drie componenten:– kosten kinderartsen en kinderpathologen;– kosten informatieverzameling, overleg, landelijke registratie,
jaarlijkse evaluatie en registratiepunt lijkschouwer;– kosten coördinerende rol van de lijkschouwer.Afgezien van de regisseurrol van de gemeentelijke lijkschouwer nemen diens
taken niet noemenswaardig toe door de introductie van de NODO-procedure. De
systematiek van de wet blijft immers ongewijzigd: ook onder de huidige wet
dient de behandelend arts in alle gevallen dat hij er niet van overtuigd is
dat de dood is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak, de gemeentelijke
lijkschouwer te verwittigen. Het enige dat nu daarbij komt, is het overleg
in de gevallen waarin de behandelend arts voornemens is een verklaring van
overlijden af te geven (zie hiervoor de artikelsgewijze toelichting bij artikel
I, onderdeel E). Het gaat gemiddeld om nog geen drie contacten per gemeente
per jaar.1 Voor een financiële compensatie
richting gemeenten is dan ook geen grond.Verwacht mag worden dat de combinatie van de voorgestelde maatregelen
(overleg tussen behandelend arts en lijkschouwer enerzijds, en de mogelijkheid
van een nader onderzoek anderzijds), de publicatie van de «Handreiking
lijkschouwing voor artsen» en de door de medische en forensische beroepsgroepen
op te stellen samenwerkingsrichtlijn zullen leiden tot een beter werkende
praktijk rondom het overlijden van minderjarigen. Een behandelend arts zal
in alle gevallen overleg moeten voeren met een gemeentelijke lijkschouwer.
Door dit overleg wettelijk voor te schrijven, behoeft een behandelend arts
op dit punt niet zelf te beslissen of hij dat contact tot stand brengt. In
het overleg kan de behandelend arts zijn voornemen om een verklaring van overlijden
af te geven, toetsen. Dit komt de transparantie van de beslissing over de
oorzaak en de aard van het overlijden ten goede. Vervolgens betekent de introductie
van de mogelijkheid van een neutraal onderzoek dat het uiten van twijfel over
de aard van het overlijden niet direct tot een – veelal beladen –
justitiële fase leidt. Dit kan de druk wegnemen om die twijfel te uiten.
Door de hiervoor genoemde mogelijke drempels weg te nemen, is het vervolgens
verantwoord het nader onderzoek te beperken tot de gevallen waarin het overlijden
onverklaard is. Daarmee wordt vermeden dat er onderzoek plaatsvindt in situaties
waarin de oorzaak en de aard van het overlijden volstrekt duidelijk zijn.In samenhang betekenen deze maatregelen dat vermoedelijk meer dan nu onderzoek
naar de oorzaak en de aard van het overlijden zal plaatsvinden. Daarmee neemt
de kans toe dat er verklaringen gevonden worden die nu onontdekt blijven.
Dit geldt in het bijzonder indien de oorzaak een strafbaar feit is, zoals
kindermishandeling, zonder dat daarvoor evidente uiterlijke aanwijzingen waren.
Indien door het nader onderzoek een dergelijke oorzaak wordt blootgelegd,
kan door flankerende maatregelen mogelijk voorkomen worden dat andere kinderen
hetzelfde overkomt. Anderzijds kan een opgehelderde oorzaak evenzeer van betekenis
zijn indien daarmee onomstotelijk komt vast te staan dat het overlijden het
gevolg is van een natuurlijke oorzaak; dit kan bevrijdend werken voor de nabestaanden.3. Wetswijzigingen naar aanleiding van de evaluatieAlgemene graven en graven met een uitsluitend rechtIn de huidige wet komt het begrip «algemeen graf» niet voor.
Het bestaan ervan moet worden afgeleid uit de omstandigheid dat in de wet
op enkele plaatsen melding wordt gemaakt van een graf waarop een uitsluitend
recht is gevestigd. Voorheen werd dat type graf ook in de wetgeving wel aangeduid
als «eigen graf» (zie nog de overgangsbepaling artikel 84). Naast
die aanduiding worden in het spraakgebruik ook de aanduidingen «familiegraf»
of «koopgraf» gebezigd. In juridisch opzicht zijn dit alle onjuiste
benamingen; het graf zelf wordt namelijk niet gekocht, maar men verwerft een
bepaalde zeggenschap over het graf. Het onderscheid heeft kan verstrekkende
gevolgen hebben. Wie onbewust van het verschil een overledene doet begraven
in een algemeen graf, kan onaangenaam getroffen worden indien later blijkt
dat er één of twee anderen in hetzelfde graf begraven zijn.
Ook het feit dat een algemeen graf na tien jaar mag worden geruimd, is niet
algemeen bekend. Dat kan betekenen dat men onverhoeds geconfronteerd wordt
met het feit dat een graf geruimd is, terwijl de wet de mogelijkheid biedt
om vóór ruiming van een algemeen graf te kiezen voor herbegraving.
Hoewel hier ook een belangrijke voorlichtende taak ligt voor de uitvaartbranche,
lijkt het niettemin goed dat ook de wet expliciet de beide soorten graven
noemt, en kernachtig aanduidt wat het verschil is. Opneming van dit artikel
brengt geen verandering in de bestaande bepalingen over graven.Onderhoud van graven en vervallen van grafrechtenOp vele begraafplaatsen liggen oude en verwaarloosde graven. Van een groot
aantal daarvan zijn geen rechthebbenden bekend noch is duidelijk welke voorwaarden
hierop van toepassing zijn. Met artikel 28 hebben houders van begraafplaatsen
de mogelijkheid om de grafrechten van verwaarloosde graven te laten vervallen.
Daarmee is het praktische en financiële beheer van de begraafplaats gediend.
Onderhoud van graven en grafmonumenten staat los van de eigendom. De eigenaar
van de begraafplaats is eigenaar van de graven en de daarop geplaatste objecten,
maar daarmee is de eigenaar nog niet verplicht om zelf het onderhoud te verzorgen
van graven waarop een uitsluitend recht is gevestigd. De onderhoudsplicht
kan apart worden geregeld.Nu is bepaald dat het grafrecht, na constatering van verwaarlozing, dertig
jaar na de laatste begraving vervalt. Niet geregeld is hoe snel na de geconstateerde
(en bekendgemaakte) verwaarlozing het recht vervalt. Theoretisch zou dat vrijwel
direct na de constatering en bekendmaking kunnen gebeuren (mits er al dertig
jaar niet in dat graf was begraven). Voorgesteld wordt nu dat er na constatering
en bekendmaking van de verwaarlozing een ruime tijd (vijf jaar) wordt geboden
om alsnog in onderhoud te voorzien. Tegelijkertijd vervalt de termijn van
dertig jaar, met dien verstande dat de minimale uitgiftetermijn (twintig jaar)
wordt gerespecteerd. Voor de bestaande graven komt er een overgangsbepaling
tot 2028, waarbij bovendien de termijn van dertig jaar wordt gerespecteerd.
Vanzelfsprekend raakt deze wijziging niet de termijn van grafrust. Deze blijft
ongewijzigd bepaald op tien jaar, hetgeen betekent dat in die periode niet
mag worden geruimd. Het vervallen van het grafrecht behoeft overigens niet
te betekenen dat het graf wordt geruimd. Wel is de houder van de begraafplaats
is na het vervallen van het grafrecht bevoegd te ruimen: er is geen rechthebbende
meer aan wie hij toestemming moet vragen.Wellicht ten overvloede zij opgemerkt dat indien de plicht tot het onderhoud
op de houder van de begraafplaats rust, verwaarlozing van onderhoud niet kan
leiden tot het vervallen van het uitsluitend recht.Bewaring van urnen in crematoriaGraven mogen na tien jaar geruimd worden. De wet bepaalt evenwel in artikel
66 dat een asbus twintig jaar moet worden bewaard. Mede gelet op de wijzing
van de wet in 1998 waarbij is bepaald dat nabestaanden reeds na een maand
over de as kunnen beschikken (en dus bijvoorbeeld de as kan kunnen verstrooien),
is er geen grond om bij wet een bewaringstermijn voor as in een crematorium
vast te stellen; desgewenst kan de termijn van bewaring van de asbus in het
crematorium tussen de nabestaanden en de houder van het crematorium worden
geregeld. Wel blijven de overige bestaande bepalingen inzake bijzetting van
de asbus van kracht.Ook als een asbus in een graf op een begraafplaats wordt bijgezet, gelden
de algemene bepalingen rondom de grafrust. Dat betekent dat ruiming van een
dergelijk graf, dus ook verwijdering van de asbus, niet mag plaatsvinden binnen
tien jaar na de laatste begraving in dat graf. Bijzetting van een asbus in
een graf wordt niet gelijkgesteld met een begraving in de zin van de wet;
er begint dus niet een nieuwe termijn van tien jaar te lopen door het bijzetten
van een asbus.Artikel 58 bepaalt dat de asbus die in een crematorium wordt bewaard,
moet worden voorzien van een aantal gegevens (naam, voorletters overledenen
en een registratienummer), die twintig jaar moeten blijven gehandhaafd. Deze
termijn hangt samen met de in artikel 66 geregelde bewaartermijn van as, en
kan dus eveneens worden geschrapt. Het is aan de houder van de bus om ervoor
te zorgen dat – zo dat het met het oog op de kenbaarheid noodzakelijk
is – de bus voldoende identificeerbaar blijft.Zorg voor de asbusDe huidige wetstekst bepaalt dat er, na de bewaring van de asbus gedurende
minimaal een maand door de houder van het crematorium, verschillende bestemmingen
mogelijk zijn. Een daarvan is dat de asbus ter beschikking wordt gesteld aan
een nabestaande. In principe zou iedere nabestaande zich bij de houder van
het crematorium kunnen melden om de zorg voor de asbus op zich te nemen. De
houder heeft geen formeel houvast om een onderscheid tussen nabestaanden aan
te brengen. Uit de praktijk is naar voren gekomen dat het wenselijk is de
houder van het crematorium een duidelijk aanspreekpunt te geven. Het ligt
dan het meest voor de hand om degene die de opdracht voor de crematie heeft
gegeven (al of niet via een uitvaartondernemer) als zodanig aan te wijzen.
In die zin wordt de wet nu aangepast.Adviesrol regionale inspectie VROMBij de vorming van de VROM-Inspectie per 1 januari 2002 zijn diverse
adviestaken van de voormalige Inspectie Milieuhygiëne vervallen; de VROM-Inspectie
heeft nu hoofdzakelijk handhavingstaken. In verband daarmee ligt het in de
rede, dat ook de adviestaken die nu nog zijn opgenomen in de Wet op de lijkbezorging,
komen te vervallen. In de praktijk gaf de inspectie in de meeste gevallen
al geen invulling meer aan de adviestaak, en konden gemeenten en provincies
volstaan met het raadplegen van de Inspectierichtlijn Lijkbezorging (zie:
Inspectierichtlijn Lijkbezorging, 3e herziene druk, 1999). Daarom wordt nu
voorgesteld op diverse plaatsen in de Wet op de lijkbezorging de verwijzing
naar «de door Onze Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer aangewezen ambtenaar» te laten vervallen. De Inspectierichtlijn
Lijkbezorging kan vooralsnog dienst blijven doen als bron van antwoorden voor
vragen uit de praktijk. Het voornemen bestaat de richtlijn te vervangen door
een handreiking, op te stellen door het ministerie van BZK, de
VROM-Inspectie en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, in samenspraak
met de branche.4. Overige wetswijzigingenOnbekende dodenAfname celmateriaal ter identificatie van onbekende dodenVermist is erger dan overleden, wordt wel gezegd. Vandaar dat alle mogelijkheden
benut moeten worden om mensen die als vermist te boek staan, te vinden. Dat
geldt ook – of misschien wel juist – indien zij zijn overleden.
Het is dus van belang dat er geen mensen worden begraven of gecremeerd van
wie de identiteit niet bekend is. En indien dat toch niet anders kan, dan
moet in ieder geval voordien celmateriaal worden afgenomen. Met behulp van
dit celmateriaal kan een zogeheten DNA-profiel worden bepaald, waarmee –
mogelijk vele jaren later – de identiteit van de overledene kan worden
vastgesteld. De betrokken DNA-gegevens zullen worden opgenomen in de databank
voor vermiste personen en stoffelijke overschotten die door het Korps Landelijke
Politiediensten (KLPD) wordt bijgehouden.Plicht tot begraven van onbekende dodenBij onbekende doden wordt – zoals hiervoor is aangegeven –
materiaal afgenomen met het oog op mogelijke identificatie. Als die identificatie
snel plaatsvindt, zijn wellicht nabestaanden alsnog in de gelegenheid om in
de lijkbezorging te voorzien. In alle andere gevallen zal deze van gemeentewege
verzorgd worden. Dat kan zowel begraven als cremeren inhouden. In het laatste
geval heeft dat als consequentie dat eventueel later alsnog getraceerde nabestaanden
geen graf kunnen bezoeken, en mogelijk zelfs geen asbus hebben, namelijk indien
de as inmiddels is verstrooid. Dit is onwenselijk. Daarom wordt nu voorgesteld
dat onbekende doden worden begraven, waardoor er gedurende minimaal tien jaar
een herkenbare plek blijft bestaan.ThanatopraxieHet is ingevolge artikel 71 van de wet op de lijkbezorging in Nederland
verboden om lichamen van overledenen te balsemen. Slechts indien sprake is
van orgaandonatie, ter beschikkingstelling van de wetenschap of verzending
naar het buitenland, mag van dit verbod worden afgeweken. De reden van het
verbod ligt in de wenselijkheid van een ongestoorde ontbinding als een lichaam
eenmaal is begraven. Deze wens komt voort uit praktische overwegingen. Ruimte,
ook op begraafplaatsen, is beperkt. Vertraging van de ontbinding levert voor
het beheer van de begraafplaats problemen op. Als graven geruimd moeten worden
en er worden niet (of niet volledig) verteerde lichamen aangetroffen, geeft
dat problemen bij het verplaatsen van de overblijfselen. Er is dus alle reden
om vast te houden aan een ongestoorde ontbinding. Inhoudelijk blijft artikel
71 dan ook ongewijzigd.Daarmee is evenwel niet gezegd dat er dus ook vastgehouden moet worden
aan een geheel ongewijzigd regiem met betrekking tot de conserverende behandelingen.
Nabestaanden willen namelijk vaak tot het laatste moment afscheid kunnen nemen
van een dierbare overledene. Soms moet familie van ver komen en kan men pas
vlak voor de uitvaart een laatste groet brengen. In deze, maar ook in andere
gevallen, is de wens dat het lichaam van de overledene ook de laatste dagen
nog goed toonbaar is, begrijpelijk. Op dit moment worden daartoe vormen van
koeling van het lichaam gebruikt (bewaring in het mortuarium, gebruik van
koelplaten bij thuisopbaring). Een andere techniek is de tijdelijke conservering
van het lichaam in de vorm van thanatopraxie. Deze techniek zorgt ervoor dat
gedurende een korte tijd de ontbinding van het lichaam wordt geremd, en dat
de aanblik van de overledene zo natuurlijk mogelijk is. Over thanatopraxie
zijn meerdere rapporten verschenen, onder meer in opdracht van de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Uit de rapporten blijkt dat
de techniek zover is gevorderd dat vrij nauwkeurig bepaald kan worden hoe
lang het ontbindingsproces wordt vertraagd door de verschillende handelingen.
Onderzoek heeft daarnaast aangetoond dat thanatopraxie geen nadelige invloed
heeft op het ontbindingsproces als een lichaam eenmaal is begraven. In diverse
andere Europese landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, is de
toepassing al langer toegestaan. De tijd lijkt rijp om ook in ons land thanatopraxie
mogelijk te maken, mits de bewerkingen die daarbij aan de orde zijn, aanvaardbaar
zijn en ook zorgvuldig worden uitgevoerd: de wijze van uitvoering in met name
het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk kan hier gelden als referentiepunt.Als voorwaarde zal ook moeten gelden dat eerst en vooral ook invulling
wordt gegeven aan andere handelingen die voortvloeien uit de wet of door de
overledene bij leven opgemaakte wilsbeschikkingen. Zo zal thanatopraxie bijvoorbeeld
pas mogen geschieden nadat de procedures in verband met eventuele verwijdering
van organen ten behoeve van orgaandonatie zijn afgerond. Wanneer daaraan steeds
wordt voldaan, is er geen aanleiding voor de veronderstelling dat thanatopraxie
tot vermindering van het aantal orgaandonaties zal leiden.Begrip cremerenIn het spraakgebruik is de term «cremeren» geheel ingeburgerd,
terwijl de wettelijke term «verbranden» niet wordt gebruikt. Er
zijn geen overwegende argumenten om vast te houden aan «verbranden»
en dus wordt nu voorgesteld «cremeren» (met inbegrip van de afleidingen
daarvan) in de Wet op de lijkbezorging op te nemen.TermijnenDe Algemene termijnenwet is niet van toepassing op enkele artikelen uit
de Wet op de lijkbezorging. Voorgesteld wordt deze uitzondering nog verder
te beperken en ook geen betrekking meer te doen hebben op de termijn van begraving
of crematie. Dat leidt ertoe dat begraving of crematie voortaan uiterlijk
op de vijfde werkdag in plaats van de vijfde dag
na het overlijden dient plaats te vinden.5. Vermindering administratieve lastenIn het kader van de vermindering van de administratieve lasten is ook
bij gelegenheid van de onderhavige wijziging nagegaan welke verplichtingen
in de Wet op de lijkbezorging kunnen worden opgeheven of vereenvoudigd. De
huidige wet biedt daarvoor enkele mogelijkheden.Eén van de mogelijkheden is dat de melding aan rechthebbenden over
het aflopen van de termijn van het grafrecht vereenvoudigd wordt. Nu moet
volgens de wet aan een rechthebbende wiens adres bekend is of redelijkerwijs bekend kan zijn een bericht worden gestuurd. Dit
betekent dat de houder van de begraafplaats minimaal enige extra moeite moet
doen om een rechthebbende die zijn adreswijzigingen niet bekend heeft gemaakt,
op te sporen. Door, zoals nu wordt voorgesteld, uit te gaan van de rechthebbende
wiens adres – zonder meer – bekend is bij de begraafplaatshouder,
komt de verantwoordelijkheid voor het geven van de juiste adresgegevens nadrukkelijk
bij de rechthebbende te liggen. Van de houder van de begraafplaats hoeft dan
niet méér verlangd te worden dan dat hij het adres uit zijn
eigen administratie gebruikt. Doordat bij afwezigheid van het (juiste)
adres het aflopen van de termijn ook op de begraafplaats bekend gemaakt wordt,
hebben anderen de mogelijkheid om kennis te nemen van de situatie en zonodig
activiteiten te ondernemen richting rechthebbende. Het bovenstaande leidt
tot een tijdsreductie voor de houder van de begraafplaats.Voorts wordt voorgesteld over te gaan tot het schrappen van de verplichting
om onuitwisbare letters en cijfers toe te passen op een asbus die gesloten
is, zoals nu vastgelegd in artikel 58 van de wet. Ook wordt voorgesteld de
in artikel 66 vastgelegde plicht om een asbus na bijzetting in een crematorium
twintig jaar te bewaren, te schrappen. Een vierde terugdringing van administratieve
lasten betreft de verplichte inschakeling van de VROM-Inspectie voor een aantal
werkzaamheden; ook deze verplichting gaat verdwijnen.Als reducties kunnen voorts worden genoemd de mogelijkheid van thanatopraxie
(waardoor theoretisch minder gebruik behoeft te worden gemaakt van de ontheffing
ex artikel 71), en de beperktere noodzaak van een vergunning van de burgemeester
en een verlof van de officier van justitie bij ruiming (artikel 29).Tot slot betekent ook het schrappen van de uitzondering van de toepassing
van de Algemene termijnenwet op artikel 16 van de Wet op de lijkbezorging
een vermindering van administratieve lasten voor de burger (en in de praktijk
vaak ook voor de uitvaartondernemers) aangezien deze voor een verlenging van
de termijn voor begraving of crematie vanwege een tussenliggend weekend of
tussenliggende feestdagen, niet langer verlof van de burgemeester hoeft te
vragen.Weliswaar stijgen de administratieve lasten marginaal door introductie
van de overlegplicht voor de behandelend arts indien hij het voornemen heeft
een verklaring van overlijden af te geven, maar het nettoresultaat van de
voorgestelde wijzigingen levert een geschatte reductie op van ongeveer € 650 000.
Lastenvermindering voor burgers wordt in uren gemeten. Ook voor burgers leidt
de NODO-procedure tot een marginale toename van de administratieve lasten.
Daar staan echter weer andere maatregelen tegenover, die in kwalitatieve zin
de lasten voor burgers verlagen.FormulierenIngevolge artikel 12a, derde lid, van de Wet op de lijkbezorging, is de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) verantwoordelijk voor
het vaststellen van het formulier voor de doodsoorzaakverklaring, bedoeld
voor de doodsoorzakenregistratie die wordt gehouden door het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS). Het departement voert regelmatig overleg met het
CBS, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de medische beroepsgroepen over
eventuele knelpunten en voorstellen voor verbeteringen in de uitvoering van
het doodsoorzaakformulier. Naar verwachting zal binnen enkele jaren de infrastructuur
voor elektronische informatie-uitwisseling in de gezondheidszorg en tussen
overheden zo ver voortgeschreden zijn, dat de papieren formulieren en berichten,
waarop de huidige officiële communicatie na het overlijden berusten,
als hinderlijke anachronismen worden beschouwd. Indien gebruik gemaakt kan
worden van persoonsnummers van de overledene en van de artsen, kan het aantal
telkens opnieuw op te schrijven gegevens sterk worden verminderd. Deze lastenverlichting
gaat daarnaast gepaard met grotere snelheid en betrouwbaarheid.Vanuit het veld is inmiddels een voor het terugdringen van administratieve
lasten mogelijk relevant initiatief ontwikkeld, waarbij niet alleen de administratie
ten gevolge van deze wet, maar ook die ten behoeve van de orgaandonatie is
betrokken. Een proef in acht Nederlandse ziekenhuizen met deze elektronische
formulieren wees uit dat, met name wanneer de toepassing wordt gekoppeld aan
de bestaande automatiseringssystemen in de ziekenhuizen, een
vermindering van de administratieve lasten kan worden gerealiseerd. Bezien
zal worden of ook met betrekking tot het gebruik van andere formulieren die
in de Wet op de lijkbezorging worden genoemd, efficiencywinst kan worden bereikt
door de inzet van nieuwe technieken. Het verstrekken van bijvoorbeeld het
verlof tot begraven of cremeren, dat door de ambtenaar van de burgerlijke
stand wordt afgegeven, kan in de toekomst wellicht op een andere«klantvriendelijker»
wijze verlopen. Sommige deeloplossingen kunnen mogelijk al op korte termijn
via een nota van wijziging in het voorliggende wijzigingsvoorstel worden opgenomen.
Anderzijds is het voor een maximale efficiencywinst wellicht beter het gehele
systeem van berichten na het overlijden in overweging te nemen; daarbij zullen
dan wel meer partijen betrokken moeten worden, hetgeen naar verwachting een
remmend effect heeft op de voortgang. Het is nu nog te vroeg om aan te geven
welke weg gevolgd zal worden.6. Overige onderwerpenIn de evaluatie en daarna zijn nog enkele zaken aan de orde gekomen die
niet wettelijk geregeld behoeven te worden, maar waarvoor de toelichting bij
het onderhavige wetsvoorstel wel een goed kader biedt om daaraan enige aandacht
te besteden.Afwikkeling van boedelsDe huidige wet bepaalt dat de burgemeester verantwoordelijk is voor de
lijkbezorging als niemand anders dat doet. In de praktijk blijkt dat gemeenten
die met dergelijke situaties te maken krijgen, vaak meer moeten regelen dan
uitsluitend de lijkbezorging. Formeel wordt, indien er geen erfgenamen zijn,
de Staat verkrijger van de onbeheerde nalatenschap (artikel 4:189 BW). Indien
er sprake is van eenvermoedelijk onbeheerde nalatenschap,
kan de Staat zich als vereffenaar laten benoemen; de Staat zorgt in een dergelijk
geval voor de volledige afwikkeling van de nalatenschap en legt hierover verantwoording
af aan de rechter. Wanneer er bij een nalatenschap sprake is van nog niet
gevonden erfgenamen, wordt het onverdeelde bedrag van de nalatenschap verantwoord
in de consignatiekas van het Ministerie van Financiën. Gemeenten doen
er dan ook goed aan de afwikkeling van een onbeheerde boedel zich te wenden
tot de Dienst Domeinen van het ministerie van Financiën.Schudden van gravenEr is soms verwarring over het begrip «schudden». Het schudden
van een graf wil zeggen dat de overblijfselen van een stoffelijk overschot
uit het graf verzameld worden en onder dat graf worden gelegd. Daarmee kan
de ruimte in dat graf (weer) maximaal benut worden. Juridisch gezien valt
schudden dus niet onder artikel 29 («opgraving»), maar onder artikel
31 («ruimen») van de Wet op de lijkbezorging. Schudden is een
bijzondere vorm van ruimen van een graf. Anders dan bij ruimen, worden bij
schudden de overblijfselen van het lijk noch elders op de begraafplaats (al
dan niet in een verzamelgraf) ter aarde besteld, noch gecremeerd, maar begraven
onder het graf waarin het lijk begraven is (geweest). Het is aan de houder
van de begraafplaats om te bepalen of de mogelijkheid van schudden wordt geboden.
Als aparte categorie behoeft het begrip «schudden» niet in de
wet te worden opgenomen.Bewaartermijn asbusIn artikel 59 is geregeld dat houder van een crematorium de asbus gedurende
een maand bewaart. Deze verplichting, waarvan de officier van justitie
in bijzondere gevallen ontheffing kan verlenen, is verklaarbaar vanuit de
overweging dat stoffelijke resten nodig kunnen zijn voor strafrechtelijk onderzoek.
Ook wordt het in algemene zin nog steeds nuttig geacht dat een korte periode
van bezinning is ingelast, waarin een weloverwogen besluit kan worden genomen
over de asbestemming. Om die reden willen wij de tekst dienaangaande ongewijzigd
laten.7. Advies VNG1Bij brief van 24 mei 2006 heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) advies uitgebracht inzake het toenmalige conceptwetsvoorstel.De VNG ziet geen toegevoegde waarde in de wijziging van artikel 8, die
uitdrukkelijk ook de uitvaartondernemer verplicht zich ervan te vergewissen
dat geen persoonsverwisseling plaatsvindt bij de lijkbezorging.De VNG kan instemmen met de wijze waarop aan het overlijden van minderjarigen
extra aandacht wordt gegeven. Gezien de vergoeding van het Rijk voor de extra
taken voor de gemeentelijke lijkschouwer, meldt de VNG vooralsnog geen beroep
te doen op artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet; zij behoudt zich
het recht voor daarop terug te komen indien er toch van een aanzienlijke structurele
toename van de kosten sprake blijkt te zijn.De VNG kan instemmen met de regeling omtrent het afnemen van celmateriaal
bij onbekende doden.De VNG meent dat de duidelijkheid wordt vergroot nu in de wet wordt opgenomen
dat er twee soorten graven zijn. Wel bepleit de VNG gemeenten bij verordening
te laten bepalen wie er in een graf waarop een uitsluitend recht is gevestigd,
mag worden begraven. Zij vreest dat met het wetsvoorstel de kans toeneemt
op handel in graven. Wij delen die vrees niet. Niet alleen zou de door de
VNG voorgestelde regeling een vergaande beperking inhouden van de gebruiksmogelijkheden
die de rechthebbende op het graf heeft, zij is ook overbodig. Het staat de
houder van een begraafplaats immers vrij bij het sluiten van de overeenkomst
(het vestigen van het grafrecht) daaraan voorwaarden te verbinden. Het is
derhalve reeds mogelijk te bepalen dat het uitsluitend recht niet kan worden
overgedragen.De aanscherping van artikel 28 over het vervallen van grafrechten heeft
tot gevolg dat gemeentelijke verordeningen terzake onverbindend worden. De
VNG betreurt dit. Naar ons oordeel is, gelet op het ingrijpende karakter van
het vervallen van grafrechten, een wettelijke regeling te verkiezen boven
regeling bij gemeentelijke verordening. De VNG acht het een goede ontwikkeling
dat de termijn waarop een grafrecht kan vervallen, wordt teruggebracht van
dertig naar vijf jaar, maar wijst op de problemen van de eeuwigdurende grafrechten.
Wij hebben uiteraard ook oog voor de beheersproblemen die begraafplaatshouders
ondervinden in geval van eeuwigdurende grafrechten, maar ten aanzien van dergelijke
rechten moet de uiterste mate van zorgvuldigheid worden betracht, wil men
recht blijven doen aan de wens van de overledene en zijn nabestaanden.Naar aanleiding van het advies is de beperking geschrapt dat een grafrecht
slechts met perioden van maximaal tien jaar mag worden verlengd. Wel is de
begraafplaatsbeheerder bevoegd die termijn per keer te beperken tot twintig
jaar.De VNG stemt in met de opheffing van de adviserende rol van de VROM-inspectie.Naar aanleiding van het advies wordt voorgesteld in artikel 29, eerste
lid, het vereiste van een vergunning van de burgemeester bij opgraving te
beperken tot 10 jaar na de begraving.In haar advies pleit de VNG er voor gemeenten bij verordening regels te
laten stellen inzake de bewaartermijn van asbussen. Wij verkiezen een wettelijke regeling, om terzake onwenselijke verschillen tussen gemeenten
te voorkomen.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel AIn de wet wordt op diverse plaatsen het woord «verbranding»
gebruikt. In deze context is het woord evenwel archaïsch: het sluit niet
aan bij het spraakgebruik, mogelijk doordat het – hoewel feitelijk adequaat –
als te concreet wordt beleefd. Het woord «crematie» biedt een
algemeen aanvaard alternatief, dat bovendien nauw aansluit bij het in de wet
gebruikte begrip crematorium. Om die reden is ervoor gekozen de wet op dit
punt te moderniseren.Onderdeel B (Artikel 2)De bestaande definitie van «lijk» is niet juist, doordat het
begrip «stoffelijk overschot» reeds impliceert dat er van een
overledene sprake is. De definitie bevat dus een dubbel element. Dit wordt
hersteld door het neutrale begrip «lichaam» te gebruiken. De louter
redactionele aanpassing in het begrip «doodgeborene» is gewenst
met het oog op de wijziging van het tweede lid.Het tweede lid gaat nu kennelijk uit van de veronderstelling dat een vrucht
die na een zwangerschap van minder dan 24 weken ter wereld komt, geen levenskansen
heeft. Mocht de vrucht niettemin levensvatbaar blijken, dan leidt de huidige
formulering tot de ongewenste uitkomst dat bij een (veel) later moment van
overlijden de overledene niet onder werking van de wet zou vallen. De nieuwe
redactie van het tweede lid ondervangt dit – theoretische – probleem.De menselijke vrucht die na een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken
levenloos ter wereld is gekomen dan wel binnen 24 uur na de geboorte is overleden,
valt niet onder de wettelijke bepalingen en er is dus geen verlof van de ambtenaar
van de burgerlijke stand nodig om te begraven of te cremeren. Voor de houders
van een begraafplaats of crematorium die zekerheid willen hebben de lijkbezorging
inderdaad zonder verlof mag plaatsvinden, zou een verklaring van een arts
uitkomst kunnen bieden. Dit behoeft evenwel niet wettelijk geregeld te worden.Onderdeel C (Artikel 7)Het woordje «lid» is bij een vorige wetswijziging abusievelijk
niet in de tekst opgenomen.Onderdeel D (Artikel 8)De wijzigingen in dit artikel zijn beperkt van aard; het voorschift wordt
iets praktischer en er worden enkele technische onvolkomen hersteld.In het eerste lid wordt «het andere omhulsel» vervangen door «een
ander omhulsel, aangezien er verschillende andere omhulsels dan een kist kunnen
worden gebruikt. Voorts wordt de plicht om te controleren of de juiste persoon
in de kist of een ander omhulsel aanwezig is, nu opgenomen in het eerste lid.
Indien immers op dat moment een fout zou worden gemaakt, komt deze later niet
aan het licht indien de houder van de begraafplaats of het crematorium –
conform de wetsbepaling – louter controleert of het registratienummer
correspondeert met de papieren. Een verplichting om pas vlak voor de begrafenis
of crematie te controleren of het om de juiste persoon gaat,
zou tot ongewenste gevolgen in de praktijk leiden. Juist door de voorgestelde
wijziging van het eerste lid kan het tweede lid beperkt blijven tot een controle
van de papieren.De huidige wettekst bevat in het tweede lid een onjuiste samentrekking,
waardoor het lijkt dat er meer dan één datum van overlijden
is en meer dan één datum van geboorte. Dit wordt nu hersteld.Het derde lid ziet op de situatie dat ter plekke blijkt dat er strijdigheid
bestaat tussen de gegevens op de kist of een ander omhulsel en het daarbij
behorende document, dan wel dat onverhoopt blijkt dat er strijdigheid bestaat
tussen de administratieve gegevens en de persoon wiens lichaam feitelijk in
de kist of het omhulsel aanwezig is; dit laatste kan zich voordoen indien
op een laat moment de kist nog geopend wordt. Indien voldoende vaststaat om
wiens lichaam het gaat, kan de lijkbezorging worden voortgezet; de administratieve
afhandeling kan dan later plaatsvinden. Dit artikellid ziet – anders
dan de redactie wellicht doet vermoeden – uitdrukkelijk niet op de lijkbezorging
van niet-geïdentificeerde personen. De redactie van het derde lid wordt
dan ook iets aangepast. Zie voor niet-geïdentificeerde personen de voorgestelde
wijziging van artikel 21 in artikel I, onderdeel F.Onderdeel E (Artikel 10a)Het eerste lid regelt dat, óók
indien de behandelend arts de overtuiging heeft dat de dood van een minderjarige
is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak, hij hierover overleg
voert met de gemeentelijke lijkschouwer alvorens de verklaring van overlijden
af te geven. Op deze wijze is er standaard contact tussen de behandelend arts
en de gemeentelijke lijkschouwer, en is bij de lijkschouwer bekend dat er
een minderjarige is overleden. Dit past in het streven naar een compleet beeld
van overleden minderjarigen. Zonder dit contact zou dit slechts via de statistieken
bekend worden. Bovendien kan de arts in dat gesprek aangeven op welke gronden
hij tot zijn overtuiging is gekomen en kan hij desgewenst zijn overtuiging
toetsen, zodat hij daarin wordt gesterkt dan wel tot het besluit komt dat
het beter is de zaak over te dragen aan de gemeentelijke lijkschouwer. Te
allen tijde blijft het de eigen beslissing van de behandelend arts of hij
de verklaring van overlijden afgeeft.Het tweede lid biedt de noodzakelijke ruimte
voor een nader onderzoek naar de doodsoorzaak van minderjarigen bij zogeheten
onverklaard overlijden. Daarvan is sprake indien de gemeentelijke lijkschouwer
ook na de lijkschouw niet de overtuiging heeft dat de dood is ingetreden ten
gevolge van een natuurlijke oorzaak, en er evenmin grond is voor het vermoeden
dat de dood is ingetreden ten gevolge van een strafbaar feit. In het laatste
geval zal hij immers op grond van artikel 10 onverwijld verslag moeten uitbrengen
aan de officier van justitie. Het onderzoek vindt plaats onder regie van een
gemeentelijke lijkschouwer en verloopt via een protocol, opgesteld door de
betrokken beroepsgroepen. Om de mogelijkheid open te houden dat een andere
gemeentelijke lijkschouwer dan degene die de zaak heeft overgedragen gekregen,
de regie voert, spreekt het tweede lid van «zorg dragen voor».Het derde lid maakt het mogelijk dat de gemeentelijk
lijkschouwer in de korte tijd die beschikbaar is voor het nader onderzoek
alle informatie kan krijgen over de overledene die hij relevant acht voor
het onderzoek, maar die bij anderen berust. Te denken valt aan informatie
van de behandelend arts, het bureau jeugdzorg, het AMK. Het kan dus zowel
gaan om informatie die rechtstreeks en uitsluitend de minderjarige betreft
als informatie die zijn leefomgeving betreft. Het derde lid is op dat aspect
derhalve ruim geformuleerd. Het behoort tot de professionele verantwoordelijkheid
van de gemeentelijke lijkschouwer niet méér informatie te vragen
dan nodig is in het kader van het onderzoek. Het doel van de informatieverstrekking
is wel nader aangegeven: het moet gaan om informatie die naar het oordeel van de gemeentelijke lijkschouwer kan bijdragen aan het achterhalen
van de doodsoorzaak van de minderjarige. De behandelend arts behoeft dan ook
niet het hele dossier te verstrekken. De ontvangen informatie wordt door de
lijkschouwer niet opgeslagen, maar alleen gedurende het nader onderzoek gebruikt
bij het achterhalen van de doodsoorzaak. Deze bepaling vormt de wettelijke
grondslag die in enkele wetten is vereist om zonder toestemming van betrokkenen
informatie dan wel inzage in of afschrift van bescheiden te mogen verstrekken.
Te noemen valt artikel 51 van de Wet op de jeugdzorg, dat zowel betrekking
kan hebben op de minderjarige als op diens ouders of opvoeders, indien deze
cliënt zijn bij een bureau jeugdzorg. Ook het Burgerlijk Wetboek, boek
7, artikel 457, eerste lid, bepaalt uitdrukkelijk dat er geen belemmeringen
zijn om informatie te verstrekken indien daartoe een wettelijke plicht bestaat.
Voor het opnemen van een dergelijke wettelijke verplichting bestaat bij een
nader onderzoek in geval van onverklaard overlijden voldoende reden, omdat
het in het belang is van het onderzoek dat de gemeentelijke lijkschouwer snel
over de informatie kan beschikken. Het belang van de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van de overledene en diens omgeving weegt dan tegen dat belang
niet op. De inbreuk op de persoonlijke levenssfeer kan als«niet-onevenredig»
worden betiteld, gelet op de beperkte doelstelling van de informatieplicht én
gelet op het feit dat de lijkschouwer een arts is en dus met de informatie
die hem verstrekt wordt, volgens de regels van zijn professie zal moeten omgaan.
Mocht het onderzoek leiden tot een melding aan de officier van justitie, dan
gebeurt dit op dezelfde wijze als de melding ex artikel 10, eerste lid. De
opgevraagde informatie wordt niet doorgegeven aan de officier.In het vierde lid wordt de systematiek gevolgd
van de artikelen 7, eerste lid, en 10, eerste lid: leidt het onderzoek tot
de overtuiging dat de dood is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak,
dan volgt onverwijld een verklaring van overlijden. In alle andere gevallen
volgt een verslag aan de officier van justitie, en wordt de ambtenaar van
de burgerlijke stand gewaarschuwd; deze moet dan immers wachten op een verklaring
van geen bezwaar van de officier van justitie. Zolang de ambtenaar van de
burgerlijke stand geen verklaring van overlijden (van de gemeentelijke lijkschouwer)
dan wel een verklaring van geen bezwaar (van de officier van justitie) heeft
ontvangen, kan hij geen verlof tot begraven of cremeren afgeven.Onderdeel FVan de gelegenheid wordt gebruik gemaakt om op diverse plaatsen de aanduiding
van de in de wet genoemde ministers te actualiseren.Onderdeel G (Artikel 21)Aangezien de burgmeester op grond van artikel 21, eerste lid, zorg draagt
voor de lijkbezorging indien niemand (anders) daarin voorziet, ligt het in
de rede dat hij ervoor zorg draagt dat van de onbekende dode celmateriaal
wordt afgenomen door of onder toezicht van een arts. Deze arts kan de gemeentelijke
lijkschouwer zijn, maar dat is niet noodzakelijk. Het afnemen van celmateriaal
is een inbreuk op de integriteit van het menselijk lichaam, maar in de afweging
van belangen is deze (betrekkelijk beperkte) inbreuk goed te verdedigen. Door
de afname in het voorgestelde derde lid wettelijk te regelen, wordt de inbreuk
gelegitimeerd.De burgemeester handelt in zijn hoedanigheid van gezag over de politie,
in casu ter uitvoering van de hulpverleningstaak van de politie. Als gevolg
daarvan is het afgenomen celmateriaal een politievertrouwelijk gegeven. De
wijze waarop en de waarborgen waaronder dit materiaal verwerkt moet worden,
worden geregeld in de (komende) Wet op de politiegegevens (zie Kamerstukken
30 327).Om te voorkomen dat zonder noodzaak celmateriaal wordt afgenomen, wordt
tevens bepaald dat geen materiaal wordt afgenomen indien de officier van justitie
dat – in het kader van een gerechtelijk vooronderzoek – reeds
heeft gedaan.Indien – ook na verloop van tijd – van een overledene de identiteit
niet kan worden vastgesteld, komt er toch een moment dat het lijk niet langer
bewaard kan worden, en dat van gemeentewege wordt voorzien in de lijkbezorging.
Indien niet bekend is wat de wens van de overledene terzake is, staat de gemeente
voor de keuze te begraven of te cremeren. Cremeren komt inmiddels per jaar
vaker voor dan begraven; daarmee neemt de kans toe dat ook bij een ongeïdentificeerde
overledene wordt besloten tot crematie, gevolgd door verstrooiing van de as.
Zou zich op enig moment toch nog een nabestaande melden, dan rest slechts
de herinnering aan de overledene. Door het voorschrift de onbekende dode te
begraven in een algemeen graf, wordt gewaarborgd dat er minimaal tien jaar
nog een plek is waar de stoffelijke resten van de overledenen zijn terug te
vinden. Dat kan betekenisvol zijn voor de eventuele nabestaanden. Om die reden
wordt in het voorgestelde vierde lid bepaald dat onbekende doden begraven
moeten worden – en niet gecremeerd.Onderdeel H (Artikel 23)Vanwege het belang van het onderscheid tussen een «algemeen graf»
(welke aanduiding in de huidige wet niet voorkomt) en het begrip «graf
waarop een uitsluitend recht is gevestigd» wordt nu voorgesteld, naar
analogie met artikel 24, een artikel op te nemen waarin expliciet de beide
soorten graven worden genoemd. Daarbij wordt expliciet aangegeven dat begraving
in een algemeen graf geschiedt voor een periode van tien jaar, en dat de houder
van de begraafplaats bepaalt wie in welk graf begraven wordt. Ook indien het
een graf betreft waarin twee of drie lichamen – met een voorgeschreven
onderlinge afstand – begraven kunnen worden, bepaalt de begraafplaatshouder
welke personen in dat graf (bij)begraven worden. Indien een uitsluitend recht
op een graf wordt gevestigd, komt er een overeenkomst tot stand tussen de
rechthebbende en de houder van de begraafplaats. De rechthebbende kan –
binnen de termen van de overeenkomst – bepalen wie in dat graf begraven
wordt. Veelal betreft het familie; dat verklaart ook de aanduiding «familiegraf».
Het recht kan worden overgeschreven op andere familieleden indien bijvoorbeeld
de rechthebbende zelf is overleden en in dat graf begraven. Van de overeenkomst
tussen rechthebbende en de begraafplaatshouder hangt af of het recht op het
graf verkocht kan worden. Het is niet de bedoeling dat er een handel in grafrechten
ontstaat, bijvoorbeeld van rechten op uitzonderlijk mooi gesitueerde graven
op een begraafplaats. Een belangrijk verschil met een algemeen graf is voorts
dat het recht bij een uitgifte voor bepaalde tijd altijd (conform artikel
28, eerste lid) uitgegeven wordt voor een periode van ten minste twintig jaar,
en dat dit recht verlengd kan worden. Bij begraven in een algemeen graf eindigt
na tien jaar het recht om in dat graf begraven te zijn. Dat hoeft overigens
niet te betekenen dat er dan direct geruimd wordt. Indien er anderen in dat
graf begraven zijn, zal het ruimen in ieder geval niet eerder kunnen plaatsvinden
dan nadat tien jaar is verstreken na de laatste begrafenis. En ook dan blijft
het ter beoordeling van de begraafplaatshouder of hij een noodzaak ziet om
tot ruiming over te gaan.Onderdeel I (Artikel 28)In het eerste lid is bepaald dat de eerste termijn van uitgifte minimaal
twintig jaar bedraagt, en een verlenging maximaal tien jaar. Met name de periode
van tien jaar wordt soms als te kort ervaren. Nu (zie hierna) de mogelijkheden
om tegen verwaarloosde graven op te treden worden verruimd, en de begraafplaatshouders
alert zullen zijn op goede overeenkomsten, zijn er geen overwegende bezwaren
tegen de mogelijkheid de verlenging langer te laten duren. Voorwaarde is dat
de rechthebbende dat wenst; het is niet de bedoeling dat de begraafplaatshouders
slechts langere perioden dan de huidige tien jaar hanteren. Evenmin is het
de bedoeling dat rechthebbende bij wijze van spreken «per jaar»
kunnen verlengen, aangezien dit leidt tot administratieve lasten voor de begraafplaatshouder.
Ook is het niet de bedoeling dat de rechthebbende eenzijdig de duur van de
verlenging zou kunnen bepalen, aangezien dat tot problemen bij het beheer
van de begraafplaats kan leiden. Daarom wordt nu voorgesteld het eerste lid
zo aan te passen dat enerzijds de periode waarmee verlengd kan worden ten
minste vijf jaar bedraagt en anderzijds de begraafplaatshouder het recht heeft
de verlenging per keer te beperken tot twintig jaar.Het moment waarop een langdurige termijn afloopt, zal niet iedere betrokkene
scherp voor de geest staan; bij grafrechten is dat zeker niet anders. Om die
reden is bepaald dat de begraafplaatshouder de rechthebbende hiervan verwittigt.
Het is evenwel de verantwoordelijkheid van de rechthebbende ervoor te zorgen
dat zijn adres bekend is bij de begraafplaatshouder. De huidige wettekst impliceert
dat laatstgenoemde zich moeite moet getroosten om het adres van de rechthebbende
te achterhalen, blijkens de woorden «of redelijkerwijs bekend kan zijn».
Om de administratieve lasten terug te dringen, wordt nu voorgesteld deze woorden
te laten vervallen, en te slechts te bepalen dat de begraafplaatshouder het
hem bekende adres aanschrijft. Omdat geen zekerheid bestaat dat het bericht
aankomt, wordt voorgesteld dat de begraafplaatshouder tevens altijd op de
begraafplaats kenbaar maakt dat de termijn gaat verstrijken. De wijze waarop
hij dit doet, kan worden overgelaten aan de begraafplaatshouder; voorgesteld
wordt het archaïsche voorschrift dat dit «door «aanplakking»
dient te geschieden, te laten vervallen.Ook graven waarop een uitsluitend recht rust, moeten onderhouden worden.
Indien het onderhoud niet is afgekocht, berust de verplichting op de rechthebbende.
Schiet deze tekort, dan wordt hij op het bij de begraafplaatshouder bekende
adres aangeschreven. Tevens wordt de verklaring van verwaarlozing bekendgemaakt
op de begraafplaats. De huidige wettekst bepaalt dat in deze situatie het
uitsluitende recht vervalt indien dertig jaar is verstreken na de laatste
begrafenis in dat graf. Voorgesteld wordt dit (uiteindelijk) terug te brengen
tot vijf jaar na de bekendmaking van de verklaring – en uiteraard met
inachtneming van de wettelijke termijn van grafrust (tien jaar). Voor bestaande
graven wordt een ruime overgangstermijn voorgesteld (zie artikel 84a), zodat
niet direct bij of kort na de inwerkingtreding van de wet de rechten kunnen
vervallen van graven waar reeds op het moment van inwerkingtreding een verklaring
van verwaarlozing is aangeplakt. Ook wordt voorgesteld dat in de (eerste)
periode van twintig jaar waarvoor een recht is verleend, het recht niet vervallen
kan worden verklaard op grond van verwaarlozing.Onderdeel J (Artikel 29)Uitgangspunt van begraven is skelettering van het lijk; een periode van
tien jaar is daarvoor – uitzonderingen daargelaten – ruim voldoende.
Gedurende die tien jaar zou een graf dan ook onaangetast moeten blijven. Nadien
kan evenwel zonder bezwaar ruiming of opgraving plaatsvinden; er is geen noodzaak
te bepalen dat daarvoor vergunning van de burgemeester nodig is. Om die reden
wordt nu voorgesteld de eis van een vergunning van de burgemeester te beperken
tot de periode binnen tien jaar na de begraving. Vanuit de gewijzigde rol
van de VROM-Inspectie (zie algemeen deel, paragraaf 3) vloeit
voort dat de burgemeester daarbij niet langer een door de minister van VROM
aangewezen ambtenaar hoeft te horen.Het schriftelijk verlof van de officier van justitie wordt uit het derde
lid geschrapt, en keert in beperkte vorm (het eerste jaar na begraving) terug
in het (nieuwe) vierde lid. Op deze wijze wordt de officier van justitie onverminderd
betrokken in het (opmerkelijke) geval dat binnen een jaar na het begraven
alsnog de wens te cremeren opkomt, maar wordt voorkomen dat ook bij een verbranding
na opgraving met het oog op een aanstaande ruiming bijvoorbeeld twintig of
dertig jaar na de begraving nog verlof van de officier gevraagd moet worden.Onderdeel K, L, M, N en SDeze wijzigingen vloeien voort uit het schrappen van de rol van de VROM-Inspectie
(zie algemeen deel, slot van paragraaf 3).Onderdeel O (Artikel 58)Nu op grond van artikel 59, tweede lid, na een maand na de berging van
de as in de asbus aan de asbus uiteenlopende bestemmingen kunnen worden gegeven,
is het zinledig tevens te bepalen dat gedurende twintig jaar de opschriften
op die asbus intact moeten blijven zolang de bus niet is geopend. Ook qua
handhaafbaarheid doorstaat deze bepaling de toets der kritiek niet. Het voorschrift
dat de gegevens op de bus in onuitwisbare letters en cijfers vermeld moet
staan, kan eveneens geschrapt. Dit voorschrift geldt immers ook de asbussen
waarvan bekend is dat deze na een maand geopend worden om de inhoud te verstrooien,
en veroorzaakt een onnodige administratieve last. Het is aan de houder van
de bus om ervoor te zorgen dat – zo dat het met het oog op de kenbaarheid
noodzakelijk is – de bus voldoende identificeerbaar is.Onderdeel P en Q (Artikelen 59 en 63)Op de plaatsen waar nu het begrip «nabestaande» wordt vervangen,
is het begrip onvoldoende gespecificeerd, hetgeen in de praktijk tot lastige
situaties kan leiden als verschillende nabestaanden zich melden bij de houder
van het crematorium met de mededeling dat zij de zorg op zich willen nemen.
Ook moet voorkomen worden dat de asbus wordt meegegeven aan de eerste nabestaande
die zich meldt bij de houder van het crematorium.In de artikelen 58, derde lid, 60, tweede lid, 62, tweede lid, 66a, tweede
lid en 76, vierde lid, komt het begrip «nabestaande» eveneens
voor, maar daar is geen noodzaak tot precisering, doordat in één
geval (artikel 58) aan de wens van verschillende nabestaanden gehoor kan worden
gegeven, terwijl in de overige gevallen uit de context voldoende duidelijk
is op welke nabestaande wordt gedoeld.Onderdeel R (Artikel 66)Tegen ruiming van een asbus een maand nadat de as daarin geborgen is,
bestaat – anders dan bij begraving, waar een proces van ontbinding gaande
is – technisch geen bezwaar. De bepaling dat ruiming eerst na verloop
van twintig jaar is toegestaan, kan dan ook vervallen. Voor een asbus waaraan
(vooralsnog) door nabestaanden geen bestemming is gegeven, is het niettemin
zinvol dat deze nog gedurende enkele jaren bewaard wordt. Voorgesteld wordt
de termijn te bepalen op tien jaar. Zodra de rechthebbende op de ruimte waar
de asbus is bijgezet voordien instemt met de ruiming, staat evenwel niets
een eerdere ruiming in de weg.Onderdeel T (Artikel 68)De formulering van het huidige artikellid is onnodig omslachtig en de
bepaling zelf is onnodig regulerend door voor een verlof als dit een formulier
te eisen, vastgesteld door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
In de nu voorgestelde redactie blijft de strekking van het artikel ongewijzigd,
maar zijn deze bezwaren ondervangen.Onderdeel U (Artikel 71)Op het algemene verbod tot balseming of conserverende bewerking, opgenomen
in artikel 71, eerste lid, wordt nu, naast de uitzonderingen in het tweede
lid, een derde uitzondering gemaakt, onder voorwaarden. De belangrijkste daarvan
is dat het effect van de behandeling beperkt is. De handhaving van deze bepaling
is feitelijk slechts mogelijk door na afloop van de behandeling de samenstelling
en concentratie van de gebruikte middelen te controleren; dit stuit op ethische
bezwaren. Er is evenwel geen belang voor de branche om meer of zwaardere middelen
te gebruiken dan nodig is voor het beperkte aantal dagen dat een overledene
is opgebaard; de begrafenis of crematie moet immers relatief kort na het overlijden
plaatsvinden. Van thanatopracteurs mag worden verwacht dat zij de optimale
behandelingsmethode hanteren. Het uitgangspunt is dat de uitvaartsector zelf
de eisen en beperkingen formuleert die voor een verantwoorde uitvoering van
thanatopraxie aan de orde zijn, en deze vastlegt in een verplichtende norm
inzake thanatopraxie. Hierbij gaat het om de opleidingseisen, maar bijvoorbeeld
ook om de methode die wordt toegepast en (de concentratie en samenstelling
van) de gebruikte vloeistoffen. Het voorgestelde zesde lid biedt de mogelijkheid
dat indien daartoe aanleiding bestaat (bijvoorbeeld wanneer de sector er niet
in zou slagen tot maatschappelijk aanvaardbare normen te komen, dan wel er
uitvaartondernemingen zijn die zich aan door de sector zelf geformuleerde
normen te weinig gelegen laten liggen) van overheidswege regels hieromtrent
worden gesteld Ook bij thanatopraxie geldt artikel 18, eerste lid, tweede
volzin, onverkort: de lijkbezorging geschiedt zoveel overeenkomstig de wensen
van de overledene. In casu betekent dit dat niet tot thanatopraxie wordt overgegaan
indien bekend is dat de overledene daartegen bezwaar had. Diens wens gaat
boven de wens van nabestaanden. Aangezien thanatopraxie evenwel vooral met
het oog de nabestaanden geschiedt, is niet gekozen voor een expliciete voorafgaande
wilsuiting van de overledene.Er is geen aanleiding in de wet te regelen wie de opdracht tot thanatopraxie
mag verlenen. Naar verwachting zal dit degene zijn die ook overigens de zaken
rond de lijkbezorging regelt en betaalt.De bepalingen over thanatopraxie hebben een plek hebben gekregen in artikel
71, dat wordt genoemd in artikel 80 in het hoofdstuk met strafbepalingen.
Ook voor overtreding van de nieuwe artikelleden geldt derhalve dat overtreding
wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste drie maanden of geldboete van
de derde categorie.Onderdeel V (Artikel 74)Indien een uitwendige schouw niet volstaat bij het achterhalen van de
doodsoorzaak, en ook nader onderzoek te kort schiet, kan sectie noodzakelijk
zijn. De beslissing om tot sectie over te gaan kan niet zonder toestemming
van de ouders of, als het kind slechts een ouder heeft, van die ouder genomen
worden door de lijkschouwer die het nader onderzoek uitvoert. Verwacht mag
worden dat de ouders bij onverklaard overlijden in de regel ook zelf de doodsoorzaak
zullen willen kennen, bijvoorbeeld om te weten of er sprake is van een erfelijke
predispositie. Niettemin is het denkbaar dat ouders hiervoor – om uiteenlopende
en respectabele redenen – geen toestemming zullen geven.
Juist omdat het in het algemeen belang wordt geacht dat de onverklaarde doodsoorzaak
van minderjarigen nader wordt onderzocht, hetgeen van bijzonder belang kan
zijn met het oog op preventie van bijvoorbeeld gevallen van kindermishandeling
van andere kinderen binnen en buiten het gezin, voorziet dit artikel erin,
dat bij het uitblijven van toestemming van (een van) de ouders de rechtbank
plaatsvervangend toestemming kan geven. Deze figuur wordt ook toegepast bij –
door een arts – noodzakelijk geachte medische handelingen waarvoor ouders
geen toestemming geven (zie bij voorbeeld artikel 1:264 BW). In die gevallen
wordt een afweging gemaakt vanuit het belang van het kind. Bij een overleden
minderjarige ligt de afweging anders; hier gaat het om het achterhalen van
de doodsoorzaak. De motieven daarvoor zijn uiteenlopend, maar kunnen in alle
gevallen van belang zijn om bij te dragen aan de kans dat een vergelijkbaar
overlijden van andere kinderen in het gezin of meer in het algemeen van minderjarigen,
zulks gelet op de specifieke doodsoorzaak, vermeden kan worden.In het eerste lid wordt bepaald dat de vervangende toestemming kan worden
verzocht bij gebreke van toestemming van een ouder. Dit betekent dat, indien
er twee ouders zijn, waarvan één de toestemming weigert, in
zoverre toch vervangende toestemming nodig is. Evenzeer vloeit uit de formulering «bij
gebreke van» voort dat indien – om welke reden dan ook –
niet binnen een redelijke termijn de toestemming van de ouder(s) verkregen
kan worden, vervangende toestemming moet worden gevraagd.Voor de toepassing van artikel 74 is het niet nodig dat de desbetreffende
ouder ook het gezag over het kind heeft uitgeoefend. Evenmin is het nodig
te voorzien in vervangende toestemming in geval van weigering van toestemming
door anderen dan de vader en de moeder van het overleden kind, als bedoeld
in artikel 198 en 199 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.De vervangende toestemming kan worden verzocht aan «de rechtbank».
Deze formulering laat het aan het gerechtsbestuur over te bepalen welk onderdeel
van het gerecht met de behandeling van zaken als de onderhavige zal zijn belast.
In de praktijk zullen dit naar verwachting veelal de rechters zijn die met
acuut te treffen maatregelen als de voorlopige voogdij en de voorlopige ondertoezichtstelling
van minderjarigen zijn belast en daartoe 24 uur per dag bereikbaar zijn.In het tweede lid wordt aangegeven welke rechtbank bevoegd is. Het ligt
in de rede daarbij uit te gaan van de rechtbank van de plaats waar het ziekenhuis
is gelegen waar het nader onderzoek plaatsvindt. In de regel zal dit ook de
rechtbank zijn van de woonplaats van de ouder(s).Het derde lid gaat ervan uit, dat de vervangende toestemming in beginsel
wordt verleend. De wettelijke regeling brengt immers tot uitdrukking dat aan
het belang van het achterhalen van een onverklaard gebleven doodsoorzaak in
beginsel doorslaggevend gewicht wordt gehecht. Indien de vervangende toestemming
wordt gevraagd in een situatie dat door een ouder de toestemming expliciet
wordt geweigerd, zal de rechter zo enigszins mogelijk de ouder op het verzoek
horen, aangezien zijn beslissing op het verzoek in feite een eindbeslissing
betekent. De toetsingsgrond is zodanig geredigeerd, dat het verzoek van de
gemeentelijke lijkschouwer in beginsel toewijsbaar is. De weigering van ouders
of een ouder zal door de rechter derhalve slechts worden gevolgd indien deze
tot het oordeel moet komen dat de bezwaren van en de gevolgen die inwilliging
van het verzoek voor de ouder(s) zou hebben, zodanig zijn dat in redelijkheid
aan het standpunt van de ouder(s) niet voorbij kan worden gegaan.Onderdeel W (Artikel 75)Nu ook (het nieuwe) artikel 74 betrekking heeft op sectie, ligt het in
de rede in artikel 75, dat een algemene bepaling over sectie bevat, ook een
verwijzing naar artikel 74 op te nemen.Onderdeel X (Artikel 76)In artikel 76, tweede lid, is sprake van «conservering als bedoeld
in artikel 71, eerste lid». Aangezien in het vierde lid van artikel
71 nu een bijzondere vorm van conservering wordt geïntroduceerd, te weten
de conservering voor beperkte tijd, dient in artikel 76, tweede lid, ook naar
het vierde lid verwezen te worden, zodat er geen misverstand over kan bestaan
dat ook die wijze van conservering in bepaalde gevallen niet kan plaatsvinden
dan met toestemming van de officier van justitie.Onderdeel Y (Artikel 81)Nu in artikel 8, eerste lid, een zelfde soort verplichting is opgenomen
als in artikel 8, tweede lid, is het consistent om dit artikellid ook in artikel
81 op te nemen, waardoor het niet naleven van dit voorschrift strafbaar wordt
gesteld op gelijke voet als enkele andere overtredingen van de wet.Voorts wordt voorgesteld ook artikel 12a op te nemen in artikel 81. Het
is van algemeen belang dat de gegevens ten behoeve van de statistiek accuraat
worden ingevuld en bij het Centraal bureau voor de Statistiek belanden. Ook
hier geldt het opnemen van een strafbepaling als een logisch sequeel van de
bepaling zelf; tot op heden was dat evenwel niet gebeurd.Onderdeel Z (Artikel 84a)De strekking van dit artikel is dat rechten op bestaande graven maximaal
twintig jaar na de inwerkingtreding van de wet vervallen. De houder van de
begraafplaats kan weliswaar een verklaring van verwaarlozing toezenden aan
de rechthebbende of anderszins bekend maken op het moment dat hem goeddunkt,
maar pas vijftien jaar na de inwerkingtreding van deze wetswijziging begint
de wettelijke periode van vijf jaar, bedoeld in artikel 28, vijfde lid (nieuw)
.Onderdeel AA (Artikel 89)In een vaak zeer emotionele periode kan het gewenst zijn dat er iets meer
tijd beschikbaar is om bepaalde beslissingen te overdenken en om zaken te
regelen. Artikel 89 noopt tot een lijkbezorging op uiterlijk de vijfde dag
na die van het overlijden, zonder rekening te houden met zaterdagen, zondagen
en erkende feestdagen. Deze periode biedt soms erg weinig ruimte om de uitvaart
te regelen op een door de nabestaanden gewenste manier of een door hen gewenst
tijdstip. Artikel 17 biedt weliswaar de mogelijkheid tot een verlenging van
de in artikel 16 genoemde periode, maar dat is een onnodige administratieve
last voor de burger en voor de overheid indien het slechts om een beperkte
uitbreiding van de periode gaat. Gelet op de hedendaagse technische voorzieningen
is er geen dwingende noodzaak de termijn van vijf dagen wettelijk te beperken
tot de aaneengesloten periode van 5 x 24 uur. Door de Algemene termijnenwet
niet langer buiten toepassing te laten met betrekking tot artikel 16, zijn
de daar genoemde dagen werkdagen, hetgeen in omstandigheden net de gewenste
extra ruimte kan bieden aan nabestaanden.Artikel IIAangezien niet uitgesloten moet worden geacht dat op onderdelen aanvullende
regelgeving nodig is voordat de bepalingen waarop die regelgeving betrekking
heeft, effectief kunnen worden, is ervoor gekozen de mogelijkheid open te
houden dat niet alle bepalingen op hetzelfde tijdstip in werking treden.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesDe Minister van Justitie,J. P. H. DonnerDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. I. J. M. Ross-van DorpXNoot1Gemiddeld zijn er in de periode 2001–2005 per jaar 1582 minderjarigen
overleden; van deze sterfgevallen zijn er 1371 bij het CBS als natuurlijk
overlijden geclassificeerd. Op 1 januari 2006 waren er 458 gemeenten
in Nederland. Het aantal meldingen van de behandelend artsen zal overigens
lager zijn dan 1371, doordat de aanvankelijke twijfelgevallen, die pas later
als natuurlijk worden gekwalificeerd, daarvan nog moeten worden afgetrokken.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30696-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl