Defensienota 2000; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26900, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-11-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26900 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave Defensienota 2000Overzicht en agendaOverzicht: de hoofdstukken op hoofdlijnenAgenda: concrete veranderdoelstellingenINLEIDINGDefensienota 2000 en Hoofdlijnennotitie: de verschillenHOOFDSTUK 1: EEN ACTIEF VEILIGHEIDSBELEID1.1 Inleiding1.2 De internationale veiligheidssituatie1.2.1 Gewijzigd veiligheidsbeeld1.2.2 De situatie in en om Europa1.2.3 Conflicten binnen en tussen staten1.2.4 Afstanden verdwijnen1.3 Het veiligheids- en defensiebeleid1.3.1 Samenwerking met anderen1.3.2 Vele soorten vredesoperaties1.3.3 Civiel-militaire samenwerking en de relatie met
Ontwikkelingssamenwerking1.3.4 Nederlandse Antillen en Aruba1.3.5 Consequenties voor de krijgsmacht: taken en ambitieniveau1.4 Ondersteuning van civiele overheidstakenHOOFDSTUK 2: DEFENSIE IN HET PERSPECTIEF VAN DE TOEKOMST:
HOOFDLIJNEN VAN HET BELEID2.1 Inleiding2.2 Een goed functionerende defensieorganisatie2.3 Militair optreden in een veranderlijke omgeving2.4 Parater, flexibeler en beter inzetbaar 2.5 Bijdragen voor lange duur: het voortzettingsvermogen2.6 Samenwerking tussen de krijgsmachtdelen2.7 Mobiliteit2.8 Internationale inpasbaarheid2.9 Ondersteunende eenheden2.10 Reserve-eenheden2.11 Kwaliteit, effectiviteit en veiligheid2.12 Civiele taken2.13 Ruimte scheppen voor nieuw beleid2.14 De uitvoering van de Defensienota: de luiken blijven
openHOOFDSTUK 3: EEN MODERNE DEFENSIEORGANISATIE3.1 Inleiding3.2 Centrale regie en decentrale uitvoering3.3 Staven en ondersteunende eenheden3.4 Het kerndepartement3.5 De staven van de bevelhebbers en de commandant Dico3.6 De toprapportages3.7 Verkleining3.8 Bedrijfsvoering3.9 Financieel beheer3.10 Informatievoorziening3.11 De aansturing van grote materieelprojecten3.12 Competitieve dienstverlening3.13 SlotHOOFDSTUK 4: HET PERSONEELSBELEID4.1 InleidingDe bijzondere positie van de militairHet burgerpersoneel4.2 De nieuwe personeelsstructuur voor militairen4.2.1 Algemeen4.2.2 Uitvoering en effecten4.2.3 Een modern stelsel van diensteinderegelingen4.3 Werkzekerheid4.3.1 Algemeen4.3.2 Externe werkzekerheid voor militairen met een tijdelijke
aanstelling4.3.3 Beleidsintensivering4.3.4 Samenwerking4.3.5 Uitbesteding4.3.6 Regionalisering4.4 De arbeidsmarkt4.4.1 Algemeen 4.4.2 Arbeidsmarktcommunicatie4.4.3 Verbetering van de personeelsvoorziening4.5 Zorg voor personeel4.5.1 Arbeidsvoorwaarden4.5.2 Het beroep van de militair: werk en privé-leven
& arbeid en zorg4.5.3 Uitzendfrequentie4.5.4 Naar een nieuw zorgmodel4.5.5 Case management4.5.6 Een nieuw medische-zorgsysteem4.5.7 Arbeidsomstandigheden4.6 Bijzondere aandachtspunten4.6.1 Project «de uitdaging»4.6.2 Waarden en normen4.6.3 Kindsoldaten4.7 Samenloop van activiteiten4.8. Overzicht beleidsintensiveringenHOOFDSTUK 5: HET MATERIEELBELEID5.1 Inleiding5.2 Internationale materieelsamenwerking5.2.1 Occar5.3 Industriële ontwikkelingen5.3.1 Internationaal5.3.2 Nationaal5.3.3 Defensie en de Nederlandse industrie5.3.4 Beleidsinstrumenten5.4 Het aanschafbeleid5.4.1 Aanschafstrategieën5.4.2 Krachtenbundeling5.4.3 «Smart procurement»5.4.4 Innovatief aanbesteden5.5 Een nieuw logistiek concept5.6 Afstoting5.7 Milieu5.8 Simulatoren5.9 Onderzoek en ontwikkelingHOOFDSTUK 6: DE KONINKLIJKE MARINE6.1 Inleiding 6.2 De taken6.3 De Commandant der zeemacht in Nederland6.3.1 De Groep escorteschepen 6.3.2 De Groep maritieme helikopters6.3.3 De Groep maritieme patrouillevliegtuigen6.3.4 De onderzeedienst 6.3.5 De mijnendienst en de dienst der hydrografie6.4 De Commandant der zeemacht in het Caribisch gebied6.4.1 Algemeen6.4.2 Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba 6.5 De commandant van het Korps mariniers6.6 De ondersteunende eenheden HOOFDSTUK 7: DE KONINKLIJKE LANDMACHT7.1 Inleiding7.2 De taken7.3 Het Duits-Nederlandse legerkorps7.3.1 De legerkorpsstaf 7.3.2 Het Korps commandotroepen7.3.3 «Command support brigade»7.3.4 Civiel-militaire samenwerking 7.4 De divisieParate organisatie geniebataljons:7.5 De Luchtmobiele brigade7.6 Het Nationaal commando 7.7 Het Korps nationale reserve7.8 Het Commando opleidingen Belangrijkste materiële ontwikkelingen:HOOFDSTUK 8: DE KONINKLIJKE LUCHTMACHT8.1 Inleiding8.2 De taken8.3 De tactische luchtmacht 8.3.1 De jachtvliegtuigen 8.3.2 De Tactische helikoptergroep8.3.3 De vervanging van de lichte helikopters8.3.4 De Groep geleide wapens8.3.5 Het luchttransport 8.3.6 Het Air operations and control station8.4 De Koninklijke militaire school Luchtmacht8.5 Het Logistieke centrum Koninklijke luchtmachtBelangrijkste materiële ontwikkelingen:HOOFDSTUK 9: DE KONINKLIJKE MARECHAUSSEE9.1 Inleiding9.2 Taken en organisatie9.2.1. De taken9.2.2 De organisatie9.3 De versnelling en intensivering van veranderingsprocessen:
een integraal plan van aanpak9.4 Taakveld: politietaken voor Defensie9.5 Taakveld: vredes- en internationale taken9.6 Taakveld: handhaving vreemdelingenwetgeving9.7 Taakveld: politietaken burgerluchtvaartterreinen9.8 Taakveld: recherchetaken9.9 Taakveld: assistentieverlening, samenwerking en bijstand9.10 Taakveld: beveiligingstaken9.11 Internationale samenwerking9.12 Infrastructuur en communicatieHOOFDSTUK 10: DICO EN RUIMTELIJKE ORDENING, MILIEU EN
INFRASTRUCTUUR10.1 Het Defensie interservice commando10.1.1 Algemeen10.1.2 De Dienst gebouwen, werken en terreinen 10.1.3 De Defensie telematicaorganisatie 10.1.4 De Defensie verkeers- en vervoersorganisatie 10.1.5 De Defensie werving en selectie 10.1.6 Het Militair geneeskundig facilitair bedrijf 10.2 Ruimtelijke ordening, milieu en infrastructuurHOOFDSTUK 11: FINANCIËN11.1 Algemeen 11.2 De taakstellingen11.3 De financiële consequenties van het nieuwe personeelsbeleid11.4 De uitbreiding van militaire capaciteiten11.5 De aanpassing van bestaande capaciteiten11.6 Verkoopopbrengsten11.7 Compensatie, doelmatigheid en uitbesteden11.8 Effecten financiële herschikkingen11.9 Niet (volledig) verwerkte voornemens11.10 Gevolgen voor de ontwerpbegroting 200011.11 Internationale financiële verplichtingen11.12 De additionele uitgaven voor vredesoperatiesBIJLAGE I: INVESTERINGSOVERZICHTENKoninklijke marine Koninklijke landmacht Koninklijke luchtmacht Koninklijke marechaussee BIJLAGE II: DE STAVENInkadering van begrippen m.b.t. omvang van staven en inzetbaarheidDe omvang van de stavenDe inzetbaarheid van de krijgsmachtVergelijking met andere landenBIJLAGE III: MAATREGELEN TER INTENSIVERING VAN HET PERSONEELSBELEIDInleidingMaatregelenLIJST VAN AFKORTINGEN 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26900Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 565 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 900Defensienota 2000nr. 2NOTAInhoudsopgave Defensienota 2000InhoudsopgaveBlz.    Overzicht en agenda5    Inleiding15    Hoofdstuk 1:
EEN ACTIEF VEILIGHEIDSBELEID211.1Inleiding21 1.2De internationale veiligheidssituatie22 1.2.1Gewijzigd veiligheidsbeeld22  1.2.2De situatie
in en om Europa23  1.2.3Conflicten binnen en tussen staten25 1.2.4Afstanden verdwijnen27 1.3Het veiligheids- en defensiebeleid28  1.3.1Samenwerking met anderen28  1.3.2Vele soorten vredesoperaties33 1.3.3Civiel-militaire samenwerking en de relatie met Ontwikkelingssamenwerking37  1.3.4Nederlandse Antillen en Aruba39  1.3.5 Consequenties voor de krijgsmacht: taken
en ambitieniveau40 1.4Ondersteuning
van civiele overheidstaken43     Hoofdstuk 2: DEFENSIE IN HET PERSPECTIEF VAN DE TOEKOMST: HOOFDLIJNEN VAN
HET BELEID452.1Inleiding45 2.2Een goed functionerende defensieorganisatie46 2.3Militair optreden in een veranderlijke omgeving47 2.4Parater, flexibeler en beter inzetbaar48 2.5Bijdragen voor lange
duur: het voortzettingsvermogen51 2.6Samenwerking tussen de krijgsmachtdelen51 2.7Mobiliteit532.8Internationale inpasbaarheid542.9Ondersteunende eenheden552.10Reserve-eenheden56 2.11Kwaliteit,
effectiviteit en veiligheid56 2.12Civiele taken602.13Ruimte scheppen voor
nieuw beleid602.14De uitvoering van
de Defensienota: de luiken blijven open61     Hoofdstuk 3: EEN MODERNE DEFENSIEORGANISATIE623.1Inleiding623.2Centrale regie en decentrale uitvoering623.3Staven en ondersteunende eenheden63 3.4Het kerndepartement66 3.5De staven van de bevelhebbers en de commandant Dico67 3.6De toprapportages683.7Verkleining68 3.8Bedrijfsvoering683.9Financieel beheer683.10Informatievoorziening69 3.11De aansturing van grote materieelprojecten69 3.12Competitieve dienstverlening70 3.13Slot71 Hoofdstuk 4: HET PERSONEELSBELEID724.1Inleiding724.2De nieuwe personeelsstructuur voor militairen75 4.2.1Algemeen75 4.2.2Uitvoering
en effecten77  4.2.3Een modern stelsel van diensteinderegelingen784.3Werkzekerheid79  4.3.1Algemeen79 4.3.2Externe werkzekerheid voor militairen met een tijdelijke aanstelling80 4.3.3Beleidsintensivering81 4.3.4Samenwerking81  4.3.5Uitbesteding81 4.3.6Regionalisering82 4.4De arbeidsmarkt82  4.4.1Algemeen82  4.4.2Arbeidsmarktcommunicatie83  4.4.3Verbetering van de personeelsvoorziening83 4.5Zorg voor personeel84  4.5.1Arbeidsvoorwaarden84  4.5.2Het beroep van de miltair: werk en privé-leven & arbeid en zorg86 4.5.3Uitzendfrequentie88  4.5.4Naar een nieuw zorgmodel89  4.5.5Case management90 4.5.6Een nieuw medische-zorgsysteem90 4.5.7Arbeidsomstandigheden92 4.6Bijzondere aandachtspunten92  4.6.1Project de «uitdaging»92 4.6.2Waarden en normen93 4.6.3Kindsoldaten944.7Samenloop van activiteiten944.8Overzicht beleidsintensiveringen96Hoofdstuk 5: HET MATERIEELBELEID975.1Inleiding97 5.2Internationale materieelsamenwerking98  5.2.1 Occar995.3Industriële ontwikkelingen100  5.3.1Internationaal100  5.3.2 Nationaal101 5.3.3 Defensie en de Nederlandse industrie102 5.3.4 Beleidsinstrumenten103 5.4Het aanschafbeleid104  5.4.1 Aanschafstrategieën105 5.4.2 Krachtenbundeling105  5.4.3 Smart
procurement106  5.4.4 Innovatief aanbesteden1065.5Een nieuw logistiek concept1075.6Afstoting108 5.7Milieu1095.8Simulatoren109 5.9Onderzoek en ontwikkeling109     Hoofdstuk 6: DE KONINKLIJKE MARINE1126.1Inleiding112 6.2De taken113 6.3De Commandant der
Zeemacht in Nederland116  6.3.1 De Groep
escorteschepen117 6.3.2 De Groep maritieme helikopters119  6.3.3De Groep maritieme patrouillevliegtuigen120  6.3.4De Onderzeedienst121  6.3.5 De Mijnendienst en de dienst der hydrografie122 6.4 De Commandant der Zeemacht in het Caribisch
gebied123  6.4.1Algemeen123 6.4.2Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba1236.5De Commandant van het Korps mariniers1246.6De ondersteunende eenheden125    Hoofdstuk 7: DE KONINKLIJKE LANDMACHT1277.1Inleiding127 7.2De taken1287.3Het Duits-Nederlandse
legerkorps131  7.3.1De legerkorpsstaf131  7.3.2 Het Korps commandotroepen132  7.3.3 «Command support brigade»132  7.3.4 Civiel-militaire samenwerking1337.4 De divisie134 7.5De Luchtmobiele brigade142 7.6Het Nationaal commando1447.7Het Korps nationale reserve146 7.8Het Commando opleidingen147 Hoofdstuk 8: DE KONINKLIJKE LUCHTMACHT1508.1Inleiding1508.2De taken151 8.3De tactische luchtmacht152  8.3.1 De jachtvliegtuigen152 8.3.2 De Tactische helikoptergroep156  8.3.3De vervanging van de lichte helikopters157  8.3.4 De Groep geleide wapens158  8.3.5 Het luchttransport159 8.3.6 Het Air operations and control station1608.4De Koninklijke militaire school luchtmacht1618.5Het Logistieke centrum Koninklijke luchtmacht162    Hoofdstuk 9: DE KONINKLIJKE MARECHAUSSEE1649.1Inleiding164 9.2Taken en organisatie164  9.2.1. De taken164  9.2.2De organisatie165 9.3De versnelling en intensivering van veranderingsprocessen: een integraal plan
van aanpak1669.4Taakveld: politietaken
voor Defensie1689.5Taakveld: vredes-
en internationale taken1689.6Taakveld: handhaving vreemdelingenwetgeving1699.7Taakveld: politietaken burgerluchtvaartterreinen1709.8Taakveld: recherchetaken170 9.9Taakveld: assistentieverlening, samenwerking
en bijstand1709.10Taakveld: beveiligingstaken1719.11Internationale samenwerking1729.12Infrastructuur en communicatie172Hoofdstuk 10: DICO EN RUIMTELIJKE ORDENING,
MILIEU EN INFRASTRUCTUUR17410.1Het Defensie interservice commando174  10.1.1Algemeen174  10.1.2 De Dienst gebouwen, werken en terreinen 177  10.1.3De Defensie telematica organisatie177  10.1.4De Defensie verkeers- en vervoersorganisatie178  10.1.5De Defensie werving en selectie178  10.1.6Het Militair geneeskundig facilitair bedrijf 179 10.2Ruimtelijke ordening, milieu en infrastructuur179 Hoofdstuk 11: FINANCIËN18611.1Algemeen18611.2De taakstellingen186 11.3De financiële consequenties
van het nieuwe personeelsbeleid187 11.4De uitbreiding van militaire capaciteiten187 11.5De aanpassing van bestaande capaciteiten18811.6Verkoopopbrengsten189 11.7Compensatie, doelmatigheid en uitbesteden189 11.8Effecten financiële herschikkingen190 11.9Niet (volledig) verwerkte voornemens191 11.10Gevolgen voor de ontwerpbegroting
2000191 11.11Internationale financiële
verplichtingen192 11.12De additionele uitgaven
voor vredesoperaties193 Bijlage I: INVESTERINGSOVERZICHTEN194Bijlage II: DE STAVEN197Bijlage III: MAATREGELEN TER INTENSIVERING VAN HET PERSONEELSBELEID202Lijst van afkortingen204    Overzicht en agendaIn dit overzicht wordt per hoofdstuk kort de inhoud geschetst van de Defensienota.
Daarop volgt een lijst van concrete veranderdoelstellingen die als een agenda
voor de komende jaren kan worden gezien.Overzicht: de hoofdstukken op hoofdlijnenIn hoofdstuk 1 «Een actief veiligheidsbeleid» wordt een schets
gegeven van de internationale veiligheidssituatie. Verschillende veiligheidsrisico's
komen aan de orde, niet om ze te stapelen, maar om aan te geven hoe uiteenlopend
de situaties kunnen zijn waarmee in het Nederlandse veiligheids- en defensiebeleid
rekening moet worden gehouden. Ook wordt ingegaan op de verspreiding van massavernietigingswapens.
De veiligheidsrisico's worden geanalyseerd, mede aan de hand van het nieuwe
Strategische concept van de Navo. Voorts wordt gewezen op de kansen, maar
ook op de risico's van mondialisering. Een welvarend land als het onze, met
zijn in vele opzichten open grenzen, heeft belang bij internationale stabiliteit
en dient dit belang met een actief veiligheidsbeleid.In het Nederlandse veiligheidsbeleid staat de samenwerking met anderen
voorop. De Navo waarborgt onze territoriale integriteit. Onderstreept wordt
dat de Navo belang heeft bij een meer evenwichtige verhouding tussen de bijdragen
aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. De Europese Unie, die inmiddels
één markt en één munt heeft, kan ook op veiligheidsgebied
meer gewicht in de schaal gaan leggen. De Defensienota bouwt voort op de recente
notitie van het kabinet over het Europese veiligheids- en defensiebeleid en
geeft aan hoe Nederland zal bijdragen aan de versterking van het militaire
vermogen van de Europese bondgenoten.De benadering in hoofdstuk 1 weerspiegelt de behoefte van het kabinet
aan een samenhangend veiligheidsbeleid waarbij Buitenlandse Zaken, Ontwikkelingssamenwerking
én Defensie rollen vervullen, zoals bij vredesoperaties en wederopbouw.
In dit verband wordt ook stilgestaan bij het vraagstuk van de humanitaire
interventie. De regering hecht sterk aan een goede volkenrechtelijke grondslag
voor militair optreden, maar stelt uiteindelijk humaniteit boven soevereiniteit.
Erkend wordt dat desalniettemin aan humanitaire interventie altijd moeilijke
afwegingen ten grondslag liggen. Het kabinet zal het parlement een afzonderlijke
notitie zenden die is gewijd aan deze problematiek.Nadat is vastgesteld dat de krijgsmacht een onmisbaar instrument blijft
van het buitenlandse beleid, wordt in hoofdstuk 1 aangegeven dat het Nederlandse
ambitieniveau gehandhaafd blijft op het niveau zoals vastgelegd in de Prioriteitennota
uit 1993. Het vermogen om samen met de bondgenoten de algemene verdediging
te garanderen mag niet worden verwaarloosd. Voor vredebewarende operaties
geldt dat gelijktijdig, gedurende lange tijd, moet kunnen worden deelgenomen
aan maximaal vier operaties met eenheden van bataljonsgrootte of een equivalent
hiervan. De krijgsmacht beschikt over meer middelen dan strikt rekenkundig
genomen nodig is om gelijktijdig vier van deze operaties te kunnen uitvoeren.
Dat is in de eerste plaats omdat de krijgsmacht een bijdrage moet leveren
aan de bondgenootschappelijke verdediging. Verder blijken operaties vaak lang
te duren en moet rekening worden gehouden met een verantwoorde uitzendfrequentie
van het personeel. Tenslotte moet er sprake zijn van een zekere
mate van politieke keuzevrijheid bij uitzendingen.In hoofdstuk 2 «De hoofdlijnen van het beleid» worden aan
de hand van de algemene bevindingen in hoofdstuk 1 concrete maatregelen genoemd
voor de krijgsmacht, die mede stoelen op de ervaringen tijdens het Kosovo-conflict
en op de resultaten van de Strategische toekomstdiscussie defensie. Ook het
Strategische concept en het «Defence capabilities initiative»
van de Navo zijn belangrijke richtsnoeren voor de Nederlandse defensieplanning.
In de behoefte aan snel inzetbare eenheden, die alom wordt onderstreept, wordt
beter voorzien door 2100 nieuwe parate functies toe te voegen aan snel inzetbare
eenheden grondtroepen. De ruimte hiervoor ontstaat door reorganisaties, verlenging
van contracten, invoering van modern, minder personeelsintensief materieel
en, binnen de mogelijkheden hiervoor, extra werving. De Defensienota presenteert
een nieuwe Nederlandse krijgsmacht die, naast de overige parate middelen van
de Koninklijke marine, de Koninklijke luchtmacht en de Koninklijke marechaussee,
beschikt over 24 parate bataljons grondtroepen voor uitzendingen. Hierdoor
wordt het voortzettingsvermogen verbeterd en neemt de druk op het personeel
af, omdat de grotere keuzemogelijkheid betekent dat eenheden minder vaak hoeven
te worden uitgezonden dan nu het geval is. Meer dan nu zal voortaan voor vredesoperaties
een beroep worden gedaan op reservisten. Omdat het gezamenlijk («joint»)
optreden van krijgsmachtdelen aan belang wint, bevat de nota een aantal nieuwe
initiatieven terzake, waaronder nauwere samenwerking tussen de verschillende
opleidingen voor officieren en de verwerving van lichte helikopters voor medische
diensten en voor verkennings-, bewakings- en (personen)vervoerstaken.In hoofdstuk 3 «Een moderne defensieorganisatie» worden de
inspanningen uiteengezet om de grote en veelvormige defensieorganisatie optimaal
te laten functioneren. Centraal hierbij staat het Veranderingsproces Defensie
waartoe de bewindslieden van Defensie vorig najaar hebben besloten. Aangegeven
wordt dat noch centralisatie, noch decentralisatie als enig toepasbaar besturingsbeginsel
soelaas bieden. De juiste balans is gevonden in het concept van centrale regie
door een klein kerndepartement en decentrale uitvoering door de krijgsmachtdelen
en het Defensie interservice commando (Dico). Om dit goed te laten functioneren
is de informatievoorziening binnen Defensie verbeterd. De toprapportages van
de bevelhebbers en de commandant van het Dico zijn hiervan het belangrijkste
voorbeeld. De leiding door de bewindslieden van grote materieelprojecten wordt
versterkt, onder meer door verbetering van de informatievoorziening over het
verloop van die projecten; hierdoor zijn de bewindslieden in staat tijdig
knelpunten op te lossen.Apart wordt aandacht besteed aan de rol van de staven bij Defensie, als
schakels in het besturingsconcept. Omdat over de functie van staven en ondersteunende
eenheden soms misverstanden lijken te bestaan, is hieraan in de Defensienota
een aparte bijlage gewijd. Deze gaat in op kwantitatieve en kwalitatieve aspecten
en geeft inzicht in de verhouding met de operationele eenheden.In hoofdstuk 4 wordt het vernieuwde personeelsbeleid toegelicht, waarvoor
in 2000 f 100 miljoen extra beschikbaar is en vanaf 2001 jaarlijks f 150
miljoen extra. Defensie zal de komende jaren fors investeren in de zorg voor
het personeel, waarbij ook rekening wordt gehouden met de naasten van de mannen
en vrouwen die in de krijgsmacht dienen. Het uitgangspunt dat
een baan bij Defensie in beginsel een baan voor het leven is, is verlaten.
Mede hierom wordt veel aandacht besteed aan de opleiding en begeleiding van
het personeel, wat de mogelijkheden tot het vinden van een andere baan bij
het verlaten van Defensie vergroot. Werkzekerheid komt in de plaats van baanzekerheid.
Omdat aan de militair hoge (fysieke) eisen worden gesteld, wordt het personeelsbestand
gaandeweg verjongd. Het personeelsbestand gaat meer militairen tellen die
een contract hebben voor een bepaalde tijd en hierna Defensie weer verlaten.
De nu nog vrij grote groep oudere beroepsmilitairen wordt geleidelijk verkleind.
Uiteindelijk vervaagt het onderscheid tussen militairen voor bepaalde tijd
en militairen voor onbepaalde tijd. Of militairen hun loopbaan na afloop van
een contract bij Defensie voortzetten, hangt af van hun eigen wens, hun geschiktheid
en de behoeften van de organisatie. In 2001 wordt een nieuw stelsel van diensteinderegelingen
ingevoerd, gericht op de verhoging van de ontslagleeftijd tot gemiddeld 58
jaar.Het materieelbeleid van Defensie – onderwerp van hoofdstuk 5 –
staat in het teken van internationale samenwerking, vooral met andere Europese
landen. De defensieindustrie vertoont zowel in de Verenigde Staten als nu
ook in Europa een beeld van concentratie, fusie en samenwerking. De Nederlandse
defensieindustrie is verhoudingsgewijs klein, maar hoogwaardig. Defensie richt
het verwervingsbeleid zo in dat door concurrentiestelling technische en financiële
risico's worden beperkt. De boeteclausule in compensatieovereenkomsten wordt
geschrapt.In hoofdstuk 6 staat de Koninklijke marine centraal en wordt het optreden
beschreven van dit krijgsmachtdeel onder de veranderde omstandigheden. Het
Korps mariniers wordt uitgebreid met 300 functies om het derde mariniersbataljon
volledig paraat te stellen, waarvoor in Den Helder infrastructurele voorzieningen
worden getroffen. Het Korps mariniers gaat beschikken over 20 pantserwielvoertuigen
voor vredesoperaties. Het aantal fregatten wordt verminderd van 16 naar 14,
het aantal mijnenbestrijdings- en hydrografievaartuigen van 17 naar 14 en
het aantal Orion maritieme patrouillevliegtuigen van 13 naar 10. Er komt een
tweede amfibisch transportschip.De Koninklijke landmacht wordt beschreven in hoofdstuk 7. De operationele
eenheden van dit krijgsmachtdeel worden zo georganiseerd dat zij optimaal
zijn toegesneden op het gedurende langere tijd leveren van bijdragen aan vredesoperaties.
Binnen de Koninklijke landmacht worden 1500 nieuwe functies toegewezen aan
parate, snel inzetbare eenheden. Het gaat om uitbreiding van de pantserinfanterie,
de genie, de logistiek, de verbetering van de operationele doelopsporing en
inlichtingencapaciteit, en om de vorming van eenheden voor civiel-militaire
samenwerking. Een en ander wordt mogelijk gemaakt door reorganisaties, de
verkleining van het Nationaal commando en door herschikking van personeel
en functies. De inzetbaarheid wordt ook vergroot door eenheden voor meer taken
op te leiden. Dit is mogelijk omdat de contractduur over het algemeen langer
zal worden. De staf van het Duits-Nederlandse legerkorps kan in de toekomst
een rol spelen bij de vormgeving van het Europese veiligheids- en defensiebeleid.
Drie reserve tankbataljons worden opgeheven en 136 overtollige Leopard-tanks
afgestoten.In hoofdstuk 8 worden de plannen voor de Koninklijke luchtmacht toegelicht.
Het aantal F-16's wordt verminderd. Het 306 squadron op devliegbasis
Volkel wordt opgeheven. Er worden 90 jachtvliegtuigen aan de Navo aangeboden
(was 108). De verkenningscapaciteit van het 306 squadron wordt verdeeld over
de drie squadrons die zijn toegewezen aan de snelle reactie strijdkrachten
van de Navo. Deze drie squadrons, gestationeerd op de drie «Main operating
bases», Leeuwarden, Twenthe en Volkel, zullen voortaan gelijkvormig
zijn, wat voordelen heeft voor de training, het voortzettingsvermogen, de
inzetbaarheid en de doelmatigheid. Mede op grond van de ervaringen tijdens
het Kosovo-conflict zal ook het pakket lucht-grondbewapening van de F-16's
worden verbeterd, vooral om onbedoelde schade te helpen beperken. De grond-lucht
geleide wapens van de Koninklijke luchtmacht winnen aan belang vanwege hun
taak op het gebied van de verdediging tegen ballistische raketten. De aanschaf
van Pac-3 raketten voor de Patriot vergroot het vermogen hiertoe. Op dit vlak
wordt nauw samengewerkt met de Verenigde Staten en Duitsland. Het 336 squadron
op de Nederlandse Antillen wordt opgeheven. De Tactische helikoptergroep (THG)
wordt versterkt met 300 functies.De Koninklijke marechaussee verricht zowel militaire als civiele taken,
die in hoofdstuk 9 worden toegelicht. De spanning die is ontstaan tussen de
taken en de middelen van de Koninklijke marechaussee wordt verminderd door
een integraal plan van aanpak. Dit voorziet onder meer in maatregelen voor
verbetering van de structuur en de werkwijze van de staf van dit krijgsmachtdeel
en substantiële vergroting van de opleidingscapaciteit. Vanwege de grote
behoefte hieraan tijdens vredesoperaties wordt ernaar gestreefd het aantal
marechaussees uit te breiden met ongeveer 100 functies. Het functioneren van
de Koninklijke marechaussee bij de opsporing binnen de krijgsmacht is onlangs
geëvalueerd; het kabinet onderschrijft de hieruit voortgekomen aanbevelingen,
die zullen leiden tot verbeteringen terzake.In hoofdstuk 10 wordt ingegaan op het Defensie interservice commando (Dico),
ruimtelijke ordening, milieu en infrastructuur. In het Dico zijn sinds 1996
defensie-eenheden samengebracht die de krijgsmachtdelen en het kerndepartement
ondersteunen. Defensie beschikt over vele duizenden hectaren grond, en duizenden
gebouwen op honderden locaties. Aan het beheer hiervan worden hoge eisen gesteld.
De precieze gevolgen van de Defensienota 2000 voor de ruimtebehoefte –
die afneemt – worden, met andere veranderingen op dat gebied, behandeld
in de komende herziening van het Structuurschema militaire terreinen (SMT).
De toekomst van het marinevliegkamp Valkenburg is, overeenkomstig het regeerakkoord,
aan de orde bij de integrale belangenafweging in de Vijfde nota ruimtelijke
ordening en in het herziening van het SMT. Defensie verhoogt de milieu-uitgaven
aanzienlijk.In hoofdstuk 11 wordt ingegaan op de omvangrijke financiële verschuivingen –
bijna f 10 miljard in de komende tien jaar – die de Defensienota
2000 met zich meebrengt. Hieruit blijkt een gedifferentieerd beeld: de nota
heeft voor verschillende beleidsterreinen verschillende gevolgen. Dit weerspiegelt
de beleidsprioriteiten die zijn uiteengezet in hoofdstuk 2. Voor investeringen
in de uitbreiding van militaire capaciteiten is f 1310 miljoen gereserveerd
en f 1230 miljoen voor de daarmee samenhangende exploitatie-uitgaven.
Een overzicht van de geplande investeringen in de periode 2000 – 2009
is opgenomen in een aparte bijlage. De prioriteit voor het vernieuwde personeelsbeleid
wordt onderstreept door de f 950 miljoen die hiervoor de komende tien
jaar extra wordt uitgetrokken. Daarenboven zijn voor de komende tien jaar
employability-maatregelen voorzien voor f 550 miljoen, die
mede mogelijk zijn dankzij de motie-Dijkstal c.s.. De opbrengsten van het
vernieuwde personeelsbeleid zijn geraamd op ruim f 1200 miljoen in de
periode 2000 – 2009. Gezien het grote beroep dat op de krijgsmacht wordt
gedaan, zal de structurele voorziening voor vredesoperaties binnen de Homogene
groep internationale samenwerking (HGIS) de komende jaren onder druk komen
te staan. In de Defensienota komen enkele op zich goed verdedigbare projecten
aan de orde – het inrichten van commandofaciliteiten voor«Combined
joint task forces» (CJTF) op het tweede amfibische transportschip, vergroting
van het aantal lichte helikopters, en extra functies voor de Koninklijke marechaussee
met het oog op bijdragen voor vredesoperaties, waarvoor binnen het huidige
budget helaas geen ruimte kon worden gevonden.Er wordt een uiterste poging gedaan hiervoor alsnog financiële ruimte
te scheppen. Die kan ontstaan als de voorgenomen doelmatigheidsmaat- regelen,
waaronder de competitieve dienstverlening, door extra inspanningen meer opbrengen
dan nu geraamd. Ook meevallende opbrengsten uit de verkoop van defensiematerieel
kunnen daartoe worden aangewend.Agenda: concrete veranderdoelstellingenIn het overleg tussen de regering en het parlement wordt meer en meer
aandacht besteed aan concreet geformuleerde beleidsdoelstellingen op grond
waarvan het kabinet achteraf beter verantwoording kan afleggen over het gevoerde
beleid. Tegen deze achtergrond zijn hieronder concrete veranderdoelstellingen
geformuleerd die voortkomen uit de Defensienota.De belangrijkste veranderdoelstellingen voor het functioneren
van de defensieorganisatie zijn:* De volledige uitvoering vóór 2003 van de in het kader
van het Veranderingsproces Defensie aangekondigde maatregelen:– een versterkt Politiek beraad en een verbeterd rapportagesysteem
aan de hand van duidelijk geformuleerde doelstellingen, met het oog op versterking
van de centrale regie;– de versterking van de rol van de Inspecteur-generaal van de krijgsmacht;– een verbetering van de externe communicatie;– het slagvaardiger omgaan met bijzondere gebeurtenissen;– de centrale leiding over vredesoperaties en versterking van de
integrale planning door de Chef defensiestaf;– een uniform raamwerk voor de afhandeling van vredesoperaties;– een verbeterde mobiliteit van het personeel;– extra aandacht voor de maatschappelijke omgeving in de opleiding
van het personeel;– een beter gestructureerde interne informatievoorziening;– het afleggen van verantwoording door de topfunctionarissen.* De voltooiing in 2001 van de verkleining van het aantal beleids- en
beleidsondersteunende functies van het kerndepartement met 25 procent. Bij
de Haagse staven van de krijgsmachtdelen wordt deze reductie uitgevoerd in
de periode 1998–2003.* De versterking op korte termijn van de centrale regie voor de uitvoering
van grote, financieel omvangrijke materieelprojecten. De bevelhebbers leggen
hierover rechtstreeks verantwoording af aan de bewindslieden. Er komt een
directe informatielijn tussen de projectleiders bij de krijgsmachtdelen
en de directeur-generaal Materieel. Tegen deze achtergrond wordt in 2000 het
Defensiematerieelkeuzeproces geëvalueerd.* Het op korte termijn aanvangen van een competitieve-dienstverle- ningsprogramma
voor de Defensie telematica organisatie, de Dienst gebouwen, werken en terreinen,
de Topografische dienst Nederland, de Mechanische centrale werkplaats, de
Defensie werving en selectie en de personeels- en salarisadministratie. De
hoger-onderhouds- bedrijven van de Koninklijke luchtmacht en de Koninklijke
marine en de arbodiensten van de marine, landmacht en luchtmacht volgen eveneens
spoedig dit programma, evenals de overige ondersteunende diensten.* In 2003 zal de invoering van het beleid bedrijfsvoering zijn voltooid,
met dien verstande dat volledige ondersteuning van de bedrijfsvoering met
integrale en gestandaardiseerde informatiesystemen geschiedt vanaf 2006.* De verhoging van de uitgaven voor het milieubeleid van Defensie met
een bedrag oplopend tot f 20 miljoen in 2003.De belangrijkste veranderdoelstellingen voor de Koninklijke
marine zijn:* De verwerving van een tweede amfibisch transportschip, zo mogelijk met
CJTF-commandofaciliteiten, dat in 2007 operationeel dient te zijn.* De paraatstelling in de periode 2001–2004 van een derde mariniersbataljon
door een uitbreiding van het Korps mariniers met 300 functies. In Den Helder
worden hiervoor infrastructurele voorzieningen getroffen.* De vermindering van het aantal fregatten van zestien tot veertien vanaf
eind 1999. Deze reductie komt tot stand door:– de afstoting van beide geleide wapenfregatten van de Trompklasse
in respectievelijk 1999 en 2003, alsmede de afstoting van vier Standaardfregatten
in de periode 2001–2005;– de indienststelling in de periode 2002–2005 van vier Luchtverdedigings-
en commandofregatten (LCF).* Het voltooien in 2003 van een studie naar de mogelijkheden de LCF-fregatten
uit te rusten met een capaciteit voor de verdediging tegen ballistische raketten
(TMD).* De afstoting van drie mijnenjagers in de periode 2000 tot 2002.* De voltooiing in 2008 van de modernisering van twaalf mijnenjagers die
ook zullen beschikken over een mijnenveegcapaciteit.* Het in de periode 1999–2003 vervangen van de twee verouderde Noordzee-opnemers
door twee nieuwe hydrografische opnemingsvaartuigen; de afstoting van Hr.Ms.
Tydeman in 2003.* De afstoting van drie Orions in de periode 2001 tot 2003.* De stationering van een derde Orion in het Caribisch gebied vanaf midden
2000. * De modernisering van tien Orions in de periode 2001 tot 2006.* De vervanging van de Lynxhelikopters door twintig NH-90 helikopters
vanaf 2007.* De operationele ingebruikneming midden 2001 van het Maritiem hoofdkwartier
Nederland in Den Helder, waarin het hoofdkwartier van de Commandant der zeemacht
in Nederland en het Kustwachtcentrum worden samengevoegd.De voornaamste veranderdoelstellingen van de Koninklijke
landmacht zijn:* De vergroting van de parate capaciteit van de pantserinfanterie-eenheden
met 1000 functies door de uitbreiding met zes parate compagnieën in de
periode 2001–2004.* De vergroting van de parate capaciteit van de genie- (en NBC-) eenheden
met ongeveer 200 functies in de periode 2000–2001.* De vergroting van de parate capaciteit van de inlichtingenopsporingseenheden
(«remotely piloted vehicle»-batterij, elektronische oorlog- voeringscompagnie,
mortieropsporingsbatterij) met ongeveer 150 functies in de periode 2001–2004.* De vergroting, in samenhang met het bovenstaande, van de logistieke
capaciteiten en de aanstelling in de divisiestaf van functionarissen voor
civiel-militaire samenwerking, wat leidt tot een personeelsuitbreiding met
ongeveer 150 functies in de periode 2001–2003.* De toevoeging in 2001 van een paraat verkenningseskadron aan alle drie
brigades van de divisie; de verkenningseskadrons van de divisie krijgen een
reservestatus.* De oprichting van een, door Nederland en Duitsland geleide, internationale
interservice «Cimic-frameworkgroup» in de periode 2000–2001
met een Nederlandse inbreng van ongeveer 20 functies in de kernstaf.* De opheffing van drie reserve tankbataljons; 136 Leopard2-tanks, 125
YPR-rupsvoertuigen en ruim 400 wielvoertuigen worden afgestoten.* De reorganisatie van het Nationaal commando (met inbegrip van de Natres),
dat in de periode 2000–2002 met ongeveer 800 functies wordt verkleind.* De concentratie van de objectluchtverdediging van de Koninklijke luchtmacht
en de grondgebonden luchtverdedigingseenheden van de Koninklijke landmacht
tot een gezamenlijke luchtverdedigingseenheid binnen de landmacht, die op
de vliegbasis De Peel wordt gestationeerd. In 2004 wordt een «Joint
air defence centre» ingericht.De belangrijkste veranderdoelstellingen van de Koninklijke
luchtmacht zijn:* De aanschaf van veertien, zo mogelijk zestien, «light utility
helicopters» ter vervanging van 27 Bölkow- en vier Alouette-helikopters.
De nieuwe helikopters zullen vanaf 2003 beschikbaar zijn. * De opheffing van het 306 squadron begin 2001. Vóór de
opheffing worden de nu in het squadron beschikbare luchtverkenningsmiddelen
verspreid over de drie squadrons met een hoge gereedheidsstatus op de vliegbases
Leeuwarden, Twenthe en Volkel. Achttien F-16 jachtvliegtuigen worden afgestoten.* De versterking van de inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen van
de Tactische helikoptergroep (THG) door uitbreiding met ongeveer 300 functies
in de periode 2001–2003. De THG zal vanaf medio 2003 geheel inzetbaar
zijn.* De verwerving vanaf 2003 van de «Longbow»-radar voor een
aantal Apachegevechtshelikopters.* Het uiterlijk in 2004 aanbrengen van zelfbeschermingsmiddelen voor alle
transporthelikopters.* De opheffing van het 336 squadron op de Nederlandse Antillen, midden
2000 en de verkoop van twee F-27M vliegtuigen.* De integratie van het opleidingssquadron van de Groep geleide wapens
in één van de vier operationele squadrons met ingang van 2001.* Het opheffen van de object luchtverdedigingssquadrons van de vliegbases
Leeuwarden en Twenthe in samenhang met de concentratie van de grondgebonden
luchtverdediging op de vliegbasis De Peel.De belangrijkste veranderdoelstellingen van de Koninklijke
marechaussee zijn:* De invoering in 2001 van een nieuwe bedrijfsvoeringsystematiek in het
kader van het project Beleid en bedrijfsvoering Koninklijke marechaussee 2000.* De uitvoering in 2000 van het integraal plan van aanpak voor onder meer
de verbetering van de besturing van de Koninklijke marechaussee, de reorganisatie
van de staf en de personele vulling; hiervoor is in de komende tien jaar f 35
miljoen nodig.* De voltooiing van de uitbreiding van het personeel met 400 marechaussees
vanwege taakintensiveringen op het gebied van het mobiel toezicht vreemdelingen,
de bewaking van de Schengenbuitengrens en ten behoeve van de aanmeldcentra
voor asielzoekers.In 2000 en 2001 wordt de opleiding ten behoeve van deze uitbreiding zodanig
geïntensiveerd dat drie lichtingen van negentig personeelsleden sneller
beschikbaar komen.* De uitbreiding van de opleidingscapaciteit en, als gevolg hiervan, aanpassing
van de infrastructuur van het Opleidingscentrum Koninklijke marechaussee (OCKmar)
te Apeldoorn in de periode 2001–2007. De andere locatie van het OCKmar,
de Detmerskazerne, wordt in 2006 afgestoten.* Het vanaf 2000 wegwerken van personeelstekorten bij de brigades militaire
politiedienst, grensbewaking en mobiel toezicht vreemdelingen als gevolg van
de prioriteitsstelling voor de korte termijn ten gunste van de
personele vulling van de Koninklijke marechaussee op Schiphol.* Het in 2000 overnemen uit de organisatie van de Koninklijke landmacht
van 103 Eskadron Koninklijke marechaussee (paraat) en 41 en 102 Eskadron Koninklijke
marechaussee (mobilisabel).* De verbetering van de systematiek voor de uitzending van personeel van
de Koninklijke marechaussee ten behoeve van internationale operaties, waardoor
de betrokkenen vroegtijdig worden aangewezen en voorbereid op uitzending.De belangrijkste veranderdoelstellingen op personeelsgebied zijn:* De invoering in 2000 van een nieuwe bestuursvorm voor de officiersopleidingen
van KIM, KMA en IDL. Er komt een gezamenlijke (inter-) faculteit Militaire
wetenschappen, waarin hoogleraren van het KIM en de KMA worden opgenomen.
Er wordt een afzonderlijk opleidingstraject ontworpen voor officieren van
de Koninklijke marechaussee.* De invoering van een nieuw personeelssysteem in de periode 2000–2009
waardoor de BBT-ers 60 procent van het personeel zullen gaan uitmaken en de
BOT-ers 40 procent; nu is de verhouding omgekeerd. Als gevolg hiervan wordt
het personeelsbestand sterk verjongd.* De vermindering van het beslag dat op het personeel wordt gelegd voor
uitzendingen in het kader van internationale operaties. Door de uitbreiding
van de snel uitzendbare parate eenheden van de krijgsmacht krijgt de norm
voor uitzending van een half jaar per anderhalf jaar de gewenste betekenis
van een maximum.* De vergroting van de bijdrage van reservisten aan vredesoperaties. Hierbij
gaat het vooral om uitzending van medisch personeel, en personeel voor transporttaken,
de Zeeverkeersorganisatie en de civiel-militaire samenwerking tijdens vredesoperaties.* De invoering van een nieuw stelsel van diensteinderegelingen in 2001,
en de feitelijke verhoging van de ontslagleeftijd voor militairen van 55 jaar
naar gemiddeld 58 jaar in de periode 2003 tot 2009.* De uitwerking in 2000 van een extern werkzekerheidsbeleid in goed overleg
met het bedrijfsleven. In 2001 moeten bij de krijgsmachtdelen de organisaties
voor bemiddeling en begeleiding functioneren. Waar nodig wordt geïnvesteerd
in opleidingen om een gerichte overstap naar de civiele arbeidsmarkt mogelijk
te maken.* De voltooiing in 2000 van het onderzoek naar mogelijkheden om de arbeidsmarktcommunicatie
te verbeteren. De maatregelen om de doelgroep van 18- tot 29-jarigen beter
te informeren over de mogelijkheden van een tijdelijke aanstelling bij Defensie
worden vervolgens in 2001 uitgevoerd.* De evaluatie van de personeelsvoorziening in 2000. In 2001 moet worden
beslist hoe de personeelsvoorziening bij Defensie wordt ingericht en welke
activiteiten worden uitbesteed. * De invoering in 2000 van «case management» ter verbetering
van hulpvragen van (gewezen) militairen.* De ontwikkeling van een nieuw medische-zorgsysteem waarover in de eerste
helft van 2000 besluiten worden genomen.* De ontwikkeling van een nieuw zorgmodel waarin onder meer de inhoud
van het materiële zorgpakket opnieuw wordt vastgesteld. De aanpassingen
maken deel uit van het eerstvolgende arbeidsvoorwaar- denoverleg in de sectorcommissie
Defensie.* De voltooiing in 2000 van twee proefprojecten voor probleemjongeren.
Aansluitend wordt besloten of, en zo ja hoe, dergelijke projecten op structurele
wijze kunnen worden voortgezet.* De uitvoering in 2000 van een proefproject bedrijfskinderopvang. Na
evaluatie wordt in 2001 bezien welke structurele voorzieningen worden getroffen.De voornaamste veranderdoelstellingen op materieelgebied zijn:* De toetreding in 2000 van Nederland tot het materieelagentschap Occar,
met het GTK-project als «toegangsbewijs».* De schrapping op korte termijn van de boeteclausule in compensatieovereenkomsten.* De invoering van een nieuw operationeel-logistiek concept, meer op civiele
leest geschoeid, dat in 2000 wordt uitgewerkt en in 2006, of zoveel eerder
als mogelijk, volledig zal zijn ingevoerd.* De opstelling in februari 2000 van een basisdocument over de vervanging
van de F-16 jachtvliegtuigen.* De afstoting van overtollig defensiematerieel met een geschatte verkoopopbrengst
over de komende tien jaar van f 640 miljoen.* De verlaging van het budget voor wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling
met een bedrag oplopend tot f 10 miljoen per jaar vanaf 2003. INLEIDINGDe Defensienota 2000 zet forse nieuwe stappen ter afronding van het omschakelingsproces
van de krijgsmacht. In de taken van de strijdkrachten hebben vredesoperaties
sterk aan belang gewonnen: Nederlandse eenheden hebben de afgelopen tien jaar
actief bijgedragen aan een groot aantal vredesoperaties. Nederland kreeg een
vrijwilligerskrijgsmacht, onder gelijktijdige herstructurering en verkleining.
Gaandeweg zijn hierin ook onvolkomenheden aan het licht gekomen en deden zich
nieuwe behoeften voor, vooral wat betreft de inzetbaarheid van de krijgsmacht
en het personeelsbeleid. De contouren van het nieuwe defensiebeleid werden
geschetst in de Hoofdlijnennotitie van januari 1999. Zij krijgen vaste vorm
in deze nota, waarin de koers voor de komende tien jaar wordt uitgezet.Sinds het verschijnen van de Hoofdlijnennotitie hebben zich belangrijke
internationale ontwikkelingen voorgedaan. Na de aanhoudende gewelddadigheden
in Kosovo tegen het Albanese deel van de bevolking greep de Navo militair
in. De Navo-top van Washington in april 1999, bedoeld om het vijftigjarig
bestaan van de Navo te vieren, stond dan ook vooral in het teken van de Kosovo-crisis.
De operaties rond Kosovo brachten eens temeer de Europese afhankelijkheid
van de Verenigde Staten aan het licht. Mede hierdoor kwamen plannen voor de
vormgeving van het Europees veiligheids en defensiebeleid in een stroomversnelling.
De Europese bijdragen hebben een eigen plaats in het door de top aanvaarde
nieuwe Strategische concept dat de uitgangspunten vastlegt van het bondgenootschappelijke
veiligheids en defensiebeleid. Het Strategische concept vormt een belangrijke
leidraad voor de Nederlandse defensie-inspanningen. Ook lanceerde de top het
«Defence capabilities initiative» (DCI) dat een uitstekend vertrekpunt
biedt om de tekortkomingen van de Navo-strijdkrachten – in het bijzonder
die van de Europese bondgenoten – niet alleen in kaart te brengen, maar
vooral ook te verhelpen.De krijgsmacht moet zijn voorbereid op een veelheid van taken, die op
uiteenlopende manieren worden uitgevoerd. Internationale taken, maar ook bijdragen
in Nederland. Bij dat laatste gaat het om de ondersteuning van overheidstaken
door de strijdkrachten in samenwerking met en onder verantwoordelijkheid van
civiele autoriteiten.Het personeel van de krijgsmacht moet beschikken over de professionaliteit
en flexibiliteit die nodig zijn om de nieuwe taken naar behoren uit te voeren.
Dit leidt in de komende tien jaar tot een drastische verandering van de personeelsstructuur
van de krijgsmacht en een aanzienlijke verjonging van de personeelsopbouw.
Maar niet alleen de internationale ontwikkelingen en de verandering van de
taken van de krijgsmacht leiden tot een omslag. Ook veranderingen in de Nederlandse
samenleving hebben een diep ingrijpende invloed op de inrichting en werkwijze
van de strijdkrachten. Defensie staat daarvoor open. Ontwikkelingen op sociaal
gebied en in de arbeidsvoorwaarden die in het algemeen in Nederland voor werknemers
gelden, zijn in beginsel ook van toepassing op militairen. Defensie moet haar
werknemers uitdagend en motiverend werk bieden en goede arbeidsomstandigheden.
Aan de mannen en vrouwen die in de krijgsmacht werken moeten aantrekkelijke
ontplooiingsmogelijkheden worden geboden, zowel in de defensieorganisatie
zelf als met het oog op de terugkeer naar de burgermaatschappij. Ook is van
groot belang dat de voorwaarden worden geschapen om werk en privéleven
zo goed mogelijk te combineren. In de Defensienota wordt het nieuwe personeelsbeleid uitgewerkt. Ook financieel krijgt het personeelsbeleid voorrang.
Per jaar komt, inclusief de verhoging van het defensiebudget als gevolg van
de motie-Dijkstal c.s., f 150 miljoen extra beschikbaar voor intensivering
van het personeelsbeleid.De beschreven ontwikkelingen kunnen vanzelfsprekend niet zonder ingrijpende
gevolgen blijven voor de werkwijze van de defensieorganisatie zelf. Het in
1998 begonnen Veranderingsproces beoogt Defensie beter te laten functioneren
in een sterk veranderende maatschappelijke en internationale omgeving. De
kern ervan wordt gevormd door een opener opstelling ten opzicht van de samenleving,
een betere interne informatievoorziening en een versterking van de centrale
regie in een helder omschreven besturingsconcept. Dit veranderingsproces wordt
met kracht voortgezet.Na de verschijning van de Hoofdlijnennotitie in januari jl. werd een politiek-maatschappelijke
discussie gevoerd over de taken en inrichting van onze krijgsmacht. Tijdens
deze Strategische toekomstdiscussie defensie (STD) zijn, vaak ook door individuele
burgers, tal van nuttige ideeën naar voren gebracht. Verschillende instanties
hebben rapporten gepubliceerd. De regering verzocht de Adviesraad internationale
vraagstukken (AIV) om een beoordeling van de internationale veiligheidssituatie
en de gevolgen daarvan voor het Nederlandse defensiebeleid. Dit advies werd
in september 1999 gepubliceerd onder de titel «De ontwikkelingen in
de internationale veiligheidssituatie in de jaren negentig: van onveilige
zekerheid naar onzekere veiligheid». In deze nota is hiervan dankbaar
gebruik gemaakt. Het Instituut «Clingendael» leverde met zijn
studie «Krijgsmacht of vredesmacht» eveneens een waardevolle discussiebijdrage.
Ook politieke partijen zetten hun opvattingen over het veiligheids- en defensiebeleid
op papier. Er werd een groot aantal bijeenkomsten belegd over de toekomst
van de Nederlandse defensie, onder meer door de kerken, de militaire vakorganisaties
en instellingen op het gebied van vrede en veiligheid. Meer dan ooit werd
ook in de krijgsmacht zelf van gedachten gewisseld over de toekomst van Defensie.
Dat leverde bruikbare bouwstenen op, in het bijzonder voor het in hoofdstuk
4 van deze nota beschreven personeelsbeleid. Vier belangrijke thema's keerden in verschillende bijdragen
aan de STD steeds terug: de gewenste vergroting van de parate sterkte, de
verbetering van het voortzettingsvermogen, de werkdruk voor het personeel
in combinatie met de uitzendfrequentie en een beter gebruik van reservepersoneel.
De hierover geuite wensen zijn nadrukkelijk betrokken in de voorbereiding
van de Defensienota. De plannen in deze nota voorzien in een verdere vergroting
van de parate sterkte, bovenop de al in de Hoofdlijnennotitie aangekondigde
uitbreiding. De parate sterkte van de snel inzetbare eenheden zal nu toenemen
met 2100 militairen. De helft daarvan komt ten goede aan de pantserinfanterie-eenheden.
Wij achten deze verhoging met 900 meer dan aangekondigd in de Hoofdlijnennotitie
op dit moment het maximaal haalbare, maar zij gaat minder ver dan sommige
voorstellen in de STD. Met de in deze nota gepresenteerde plannen wordt een
substantiële bijdrage geleverd aan de in het nieuwe Strategische concept
van de Navo bepleite vergroting van paraatheid, inzetbaarheid en voortzettingsvermogen
van de bondgenootschappelijke strijdkrachten.De problemen met betrekking tot de uitzendfrequentie doen zich niet over
de gehele breedte van de krijgsmacht voor, maar betreffen vooral gevechtsfuncties,
genisten en medisch personeel. De uitbreiding van de parate sterkte
is juist op deze en andere knelpunten gericht. Wij stellen maatregelen voor
die de werkdruk voor het personeel als gevolg van de uitzendfrequentie verlichten.
Overeenkomstig de aanbevelingen van verschillende kanten zal in de toekomst
ook voor vredesoperaties vaker reservepersoneel worden uitgezonden. Daarvoor
bestaan beslist mogelijkheden, al kan het niet gaan om de inzet van complete
reserve-eenheden. Er is ons veel aan gelegen de gesprekken met het bedrijfsleven
over de bijdragen van het reservepersoneel voort te zetten.Zo heeft de STD ertoe geleid dat de plannen uit de Hoofdlijnennotitie
op een aantal punten beter zijn onderbouwd, bijgesteld of aangescherpt. De
STD heeft de belangstelling voor defensievraagstukken gestimuleerd en het
contact tussen krijgsmacht en maatschappij verstevigd. Deze dialoog met de
samenleving moet voortgaan, waarbij kritiek niet uit de weg wordt gegaan,
vooral omdat Defensie bij de uitoefening van haar taken sterk afhankelijk
is van het maatschappelijk draagvlak en van de belangstelling van jongeren
voor een baan bij de krijgsmacht.De Strategische toekomstdiscussie viel samen met het conflict in Kosovo.
Dit stimuleerde het debat. De eerste lessen die uit het verloop van het conflict
kunnen worden getrokken sterken de regering in de overtuiging dat de Hoofdlijnennotitie
de juiste weg aangeeft. Elders in deze nota worden de meer specifieke operationele
lessen van Kosovo behandeld. Op het punt van de crisisbeheersingscapaciteit
worden de lijnen van deze notitie nu verder doorgetrokken. Dat geldt, zoals
gezegd, in het bijzonder de versterking van de parate component en het voortzettingsvermogen
van de krijgsmacht. Overigens is het geen uitgemaakte zaak dat een volgende
crisis weer precies zo zal verlopen. Wie zich te sterk baseert op de ervaringen
van het laatste conflict, loopt het risico de volgende keer voor verrassingen
te staan. Het is daarom geboden rekening te blijven houden met zeer uiteenlopende
scenario's. In dit verband is de, vooral in de kring van de kerken begonnen,
discussie over humanitaire interventie en het vraagstuk van de rechtvaardige
oorlog van bijzondere betekenis. Hierop wordt in hoofdstuk 1 ingegaan. Terecht
hebben de kerken ook gewezen op de morele en ethische dilemma's waarmee niet
alleen de regering en de militaire leiding worden geconfronteerd, maar ook
de individuele militairen die in zeer uiteenlopende situaties voor moeilijke
keuzen worden gesteld. Tijdens vredesoperaties moeten militairen in staat
zijn zich neutraal, soms ook bemiddelend tussen de conflicterende partijen
op te stellen en waar mogelijk een bijdrage te leveren aan de economische
en sociale wederopbouw. Soms echter is krachtig militair optreden nodig om
naleving van internationale afspraken af te dwingen. Dan moeten militairen
snel kunnen omschakelen; dat vergt een flexibele en doelbewuste opstelling
van de uitgezonden militairen en het vermogen in korte tijd moeilijke afwegingen
te maken.Van grote betekenis voor onze veiligheid en voor de inrichting van de
krijgsmacht zijn de internationale samenwerkingsverbanden waarvan Nederland
deel uitmaakt. Onze veiligheid is in verbondenheid met anderen georganiseerd,
in de eerste plaats via de Navo en steeds meer ook in Europees verband, zoals
in samenwerking met Duitsland in het gezamenlijke legerkorps. Nederlandse
eenheden opereren in sterk uiteenlopende internationale verbanden. Dat onderstreept
de noodzaak van flexibele en multi-inzetbare eenheden.De keuze van de juiste structuur en omvang van de krijgsmacht –
de centrale probleemstelling van deze nota – is geen automatisme. Uiteraard dient te worden gekeken naar de internationale situatie en de veiligheidsrisico's
die daarin schuilen. Maar er zijn meer factoren in het geding. Internationale
verbondenheid verhoogt niet alleen onze veiligheid; ze schept ook verplichtingen.
Er is natuurlijk een punt waar de buitenlandse politiek overgaat in de binnenlandse
politiek. Dan gaat het om de keuzes die wij zelf maken. Hoe gaan wij als samenleving
om met de kansen en risico's die een wereld zonder grenzen biedt? Wat hebben
wij voor onze waarden en belangen over? Wat is ons ambitieniveau? Welke financiële
middelen stellen wij daarvoor ter beschikking?De afgelopen periode is het politiek-maatschappelijke draagvlak voor Defensie
sterk verbeterd. Voor de plannen in deze nota is het financiële kader
uit het regeerakkoord het uitgangspunt. De toevoeging van f 50 miljoen
aan de defensiebegroting, waartoe de Tweede Kamer tijdens de Algemene Politieke
Beschouwingen in de motie-Dijkstal c.s. verzocht, is belangrijk, zeker gezien
de zware opgaven waarvoor Defensie staat.De bezuinigingen die uit het regeerakkoord voortvloeien vergen structurele
ingrepen. Maar de Defensienota 2000 beperkt zich niet tot de invulling van
de bezuinigingen. Op sommige gebieden wordt bezuinigd; op andere zal juist
meer worden gedaan. In de komende tien jaar worden financiële verschuivingen
aangebracht met een totale omvang van bijna f 10 miljard. Doel is de
krijgsmacht gereed te maken voor de uitdagingen van de 21ste eeuw. In grote
delen van de wereld heerst instabiliteit. Slechts een relatief beperkt aantal
landen is in staat stabiliteit te «exporteren». Nederland levert
daaraan een betekenisvolle bijdrage. Van ons mag dan ook een actief en betrokken
buitenlands beleid worden verwacht, met als inzet vrede en stabiliteit zowel
in Europa als verder weg. De krijgsmacht is daarvoor een belangrijk en zelfs
onmisbaar instrument.Defensienota 2000 en Hoofdlijnennotitie: de verschillenDe belangrijkste verschillen tussen de Hoofdlijnennotitie
en de Defensienota zijn:* Vergroting van de financiële verschuivingen
in de komende tien jaar van f 6,5 miljard in de Hoofdlijnennotitie tot
bijna f 10 miljard.* Verdubbeling van de uitbreiding van de parate pantserinfanteriecapaciteit
van de Koninklijke landmacht. Er komen niet 500, maar 1000 parate functies
bij door de paraatstelling van zes in plaats van drie pantserinfanteriecompagnieën.* Uitbreiding met 500 parate functies in plaats van
300 van de genie- en NBC-eenheden, en van eenheden voor doelopsporing, civiel-militaire
samenwerking en logistiek van de Koninklijke landmacht.* Uitbreiding van de logistieke grondeenheden van de
Tactische helikoptergroep met 300 parate functies waardoor het voortzettingsvermogen
van de THG wordt vergroot.* Afstoting van drie mijnenjagers van de Koninklijke
marine.* Verdeling over de drie squadrons met een hoge gereedheidsstatus
van de verkenningscapaciteit van het 306 squadron jachtvliegtuigen van de
Koninklijke luchtmacht, waarvan de opheffing werd aangekondigd in de Hoofdlijnennotitie.* Behoeftestelling voor veertien, zo mogelijk zestien,
nieuwe «light utility» helikopters ter vervanging van de Bölkow-
en Alouette-helikopters.* Uitvoering van het integraal plan van aanpak voor
de verbetering van de besturing van de Koninklijke marechaussee en de reorganisatie
van de staf van dit krijgsmachtdeel. Intensivering van de opleidingen ten
behoeve van de reeds begonnen personeelsuitbreiding.* Overbrenging van de eskadrons «groene»
marechaussees van de Koninklijke landmacht naar de Koninklijke marechaussee.* Uitvoering van de in maart 1999 aangekondigde maatregelen
van het Veranderingsproces Defensie, waaronder de versterking van de centrale
regie in de besturing van de defensieorganisatie, een betere structurering
van de interne informatievoorziening, de versterking van de leiding van de
Chef defensiestaf over de vredesoperaties en de geïntegreerde planning,
een verbetering van de externe communicatie en een vergroting van de mobiliteit
van het personeel.* Versterking van de centrale regie voor de uitvoering
van grote, financieel omvangrijke materieelprojecten.* Vèrgaande samenwerking tussen KMA, KIM en
IDL, en samenvoeging van verschillende andere opleidingen.* Invoering van een competitieve-dienstverleningsprogramma
voor een groot aantal uitvoerende en ondersteunende diensten van Defensie. * Verhoging als gevolg van de motie-Dijkstal c.s. van
de gelden voor het nieuwe personeelsbeleid tot f 100 miljoen in 2000
en f 150 miljoen structureel in de volgende jaren.* Vermindering van druk op het personeel als gevolg
van de frequentie van uitzending voor vredesoperaties.* Vergroting van de bijdrage van reservepersoneel aan
vredesoperaties.* Invoering van een nieuw stelsel van diensteinderegelingen
tot gemiddeld 58 jaar.* Ontwikkeling van een nieuw medische-zorgsysteem voor
de krijgsmacht.* Schrapping van de boeteclausule in overeenkomsten
waarin de industriële compensatie voor materieelverwerving wordt vastgelegd.
 HOOFDSTUK 1: EEN ACTIEF VEILIGHEIDSBELEID1.1 InleidingNederland voert een actief veiligheidsbeleid. Het beperkt zich niet tot
de zorg voor de veiligheid van het eigen en het bondgenootschappelijk grondgebied,
het richt zich ook op de bevordering van de internationale rechtsorde en de
naleving van de mensenrechten. Dat beleid steunt mede op een moderne krijgsmacht,
die in omvang, structuur en uitrusting aan de eisen van de tijd is aangepast.
Politiek en militair is Nederland sterk georiënteerd op bilaterale en
multilaterale samenwerking, vooral in de Verenigde Naties, de Organisatie
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), de Navo en de Europese Unie.Een actief veiligheidsbeleid vergt inspanningen op politiek, economisch,
militair en humanitair gebied. Ingrijpende ontwikkelingen in Europa hebben
ook op de bredere internationale veiligheidssituatie hun weerslag. In Europa
en daarbuiten draagt Nederland zijn steentje bij: aan de beëindiging
van het conflict in de Balkan, de ondersteuning van het transformatieproces
in Midden- en Oost-Europa, de verdere ontwikkeling van de Europese Unie, de
hervorming van de Navo en de bevordering van vrede en stabiliteit elders in
de wereld. In de loop der jaren is het besef gegroeid dat deze vraagstukken
niet op zichzelf staan, dat veiligheid niet alleen een politiek-militair begrip
is en dat de verschillende instrumenten voor dat beleid in samenhang moeten
worden ingezet. Dat komt duidelijk naar voren op het gebied van voorkoming
en beheersing van crises. In de Herijkingsnota van het vorige kabinet werden
daarom samenhang en ontschotting onderstreept als kernbegrippen in de totstandkoming
van het buitenlands en veiligheidsbeleid. Vooral bij vredesoperaties werken
Buitenlandse Zaken, Ontwikkelingssamenwerking en Defensie nauw samen.Een actief veiligheidsbeleid houdt ook een bijdrage aan vredesoperaties
in die in overeenstemming is met de Nederlandse positie in de Navo en de EU.
Die is in de Prioriteitennota politiek vertaald in een «ambitieniveau»
(zie paragraaf 1.3.5). De Navo stelt iedere twee jaar doelstellingen op voor
de strijdkrachten van het bondgenootschap als geheel en voor de lidstaten.
Deze «force goals» zijn medebepalend voor de omvang, de structuur
en de uitrusting van de krijgsmacht.Nederland hecht groot belang aan goed werkende internationale organisaties
die bijdragen aan stabiliteit en ordening. Ook in de bilaterale samenwerking
is Nederland actief. Voorbeelden zijn de hulp aan Midden- en Oost-Europese
landen en de verschillende operationele samenwerkingsverbanden. Belangrijke
internationale organisaties zijn in dit verband de Navo en de Europese Unie.
Het nieuwe Strategische concept van de Navo, waarover de staatshoofden en
regeringsleiders tijdens de Navo-top in april 1999 overeenstemming bereikten,
vormt een richtsnoer voor het Nederlandse defensiebeleid. Zowel in de Navo
als in de Europese Unie is de ontwikkeling van een Europees veiligheids en
defensiebeleid in een stroomversnelling geraakt. Dit moet in de eerste plaats
leiden tot de vergroting van de militaire capaciteit van de Europese landen.
De ontwikkeling van een Europees defensiebeleid, nauw gelieerd aan de Navo,
betekent een belangrijke aanvulling van het instrumentarium dat de EU ten
dienste staat. De Defensienota gaat in op de gevolgen voor de krijgsmacht. In dit hoofdstuk worden eerst enkele belangrijke internationale ontwikkelingen
geschetst. Aansluitend wordt uiteengezet hoe Nederland in die internationale
omgeving zijn veiligheidsbeleid gestalte geeft en welke conclusies daaruit
volgen voor de krijgsmacht. In dit verband komt ook de relatie met Ontwikkelingssamenwerking
aan de orde, een relatie die sterk heeft gewonnen aan belang en intensiteit.
Tenslotte wordt in dit hoofdstuk aandacht besteed aan de ondersteuning van
civiele overheidstaken – naast algemene verdediging en bijdragen aan
vredesoperaties de derde hoofdtaak van de krijgsmacht.1.2 De internationale veiligheidssituatie1.2.1 Gewijzigd veiligheidsbeeldDe bevroren patronen van de Koude Oorlog hebben plaats gemaakt voor een
beweeglijk en daardoor moeilijk voorspelbaar internationaal beeld. De confrontatie
tussen twee blokken hield de wereld in haar greep. Nu zijn de internationale
verhoudingen veel sterker aan veranderingen onderhevig. Ook binnen staten
voltrekken zich ingrijpende politieke en sociaal-economische transformatieprocessen,
die vaak met schokken gepaard gaan.Interstatelijke conflicten behoren zeker niet tot het verleden. De oorlogen
die Irak eerst tegen Iran en vervolgens tegen Koeweit ontketende, illustreren
dit. Maar het komt vaker voor dat staten ten prooi vallen aan interne conflicten,
die zich als een olievlek naar omliggende landen uitbreiden. De gevolgen van
lokale etnische conflicten of religieuze gistingsprocessen kunnen bovendien
op grote afstand voelbaar zijn, bijvoorbeeld in de vorm van vluchtelingenstromen
of terrorisme. Mondialisering is niet alleen een economisch begrip.Vroeger was alle aandacht gericht op de Sovjet-Unie.
Voor de Nederlandse krijgsmacht stond het scenario van de verdediging tegen
een massale aanval op de Noord-Duitse laagvlakte centraal. Deze dreiging is
inmiddels verdwenen. Was vroeger de massaliteit van de dreiging het probleem,
nu zijn dat de diversiteit en onvoorspelbaarheid van de risico's. Het rapport
van de AIV stelt het als volgt: «De wereld verkeert sinds het einde
van de Koude Oorlog in een turbulente situatie, waarvan de ontwikkeling ondoorzichtig
en de uitkomst onzeker is.»In de klassieke voorstelling van zaken heerst er wanorde tussen en orde
binnen staten en hebben leger en politie binnen de staat het geweldsmonopolie.
De werkelijkheid is ingewikkelder. In Europa bestaat een dicht netwerk van
afspraken en samenwerkingsverbanden. Ook elders zijn er hoopvolle aanzetten
tot internationale ordening. Het verkeer tussen staten is op veel terreinen
aan steeds meer regels gebonden. De Verenigde Naties en de Veiligheidsraad
kunnen een actievere rol spelen dan tijdens de Koude Oorlog. Net als in Europa
zijn er ook in andere delen van de wereld regionale organisaties. Maar organisaties
als de Asean en de OAE zijn nog niet in staat op eigen kracht de vrede in
hun regio te handhaven. Steun van buiten en van een mondiale organisatie zoals
de VN zal dan ook vaak nodig zijn om tot oplossingen te komen.Tegenover de groeiende internationale ordening staat een lange reeks landen
in Afrika en elders waar de binnenlandse orde gevaar loopt. Ongeregelde legers
met uiteenlopende doelstellingen kunnen gemakkelijk aan wapens
komen, daarmee het geweldsmonopolie van de, vaak zwakke, staat betwisten en
de controle over bepaalde gebieden verwerven.Tijdens de Koude Oorlog stonden de kernwapens van de twee supermachten
sterk in de aandacht. Dat leverde ook in Nederland stevige debatten op. Door
een combinatie van wapenbeheersingsafspraken en eenzijdige maatregelen zijn
de nucleaire arsenalen van Oost en West inmiddels fors ingekrompen. Nucleaire
vraagstukken blijven echter aandacht vragen. Nu zijn het niet meer de aantallen,
de grootte of de nauwkeurigheid van de Russische raketten die zorgen baren,
maar het weglekken van nucleaire kennis en materialen naar landen met twijfelachtige
bedoelingen. De proliferatie van massavernietigingswapens –
nucleaire, chemische en biologische wapens – is een van de grootste
veiligheidsrisico's.In de loop der jaren is een uitgebreid stelsel wapenbeheersingsafspraken
tot stand gekomen tegen dit soort ontwikkelingen. Belangrijke instrumenten
op nucleair gebied zijn het Non-Proliferatieverdrag en het waarborgenstelsel
van het Internationaal atoomenergie agentschap. De verwerping van het Kernstopverdrag
door de Amerikaanse Senaat is een geduchte tegenslag voor dit onderdeel van
het instrumentarium: het kan de inwerkingtreding van dit verdrag ernstig vertragen.
Chemische en biologische wapens zijn bij verdrag verboden. Ook bestaat er
een fijnmazig netwerk van internationaal overeengekomen exportbeperkingen.
Ondanks deze instrumenten blijft het moeilijk greep op de verschillende vormen
van proliferatie te krijgen, gezien de steeds bredere verspreiding van hoogwaardige
technologische kennis in de wereld. India en Pakistan hebben zich inmiddels
geschaard in de rij van de landen die over kernwapens beschikken. Tevens proberen
andere landen technologie en materialen te verkrijgen voor nucleaire, chemische
of biologische wapens. Rusland is slechts één van de vele bronnen.
China heeft, zeker in het verleden, nauw samengewerkt met Pakistan op nucleair
gebied en Noord-Korea is bereid rakettechnologie te leveren aan elk land dat
ervoor wil betalen. De technologische en industriële drempel voor de
productie van kernwapens is nog steeds hoog. Daarentegen zijn chemische en
biologische wapens gemakkelijker te produceren. Volgens schattingen zijn zeker
zestien landen bezig met de aanmaak van chemische wapens en twaalf met biologische
wapens. Ook terroristische groeperingen zouden aan zulke wapens kunnen komen.1.2.2 De situatie in en om EuropaIn Europa is veel veranderd: door de opsplitsing van de Sovjet-Unie, Joegoslavië
en Tsjecho-Slowakije ontstonden nieuwe staten. De OVSE groeide van 35 tot
54 landen. De confrontatie tussen twee blokken heeft plaats gemaakt voor een
groeiend netwerk van samenwerking en integratie. Landen die destijds aan de
andere kant van het IJzeren Gordijn lagen, maken ook zelf een fundamenteel
politiek en economisch veranderingsproces door. Polen, Tsjechië en Hongarije
traden in maart 1999 tot de Navo toe. In de komende jaren is een verdere uitbreiding
van de Navo mogelijk. Tien landen van Midden- en Oost-Europa en Cyprus en
Malta zijn aan het proces van toetreding tot de Europese Unie begonnen. De
verhouding tussen de Europese Unie en Turkije ontwikkelt zich ten goede. Al
met al verandert de politieke landkaart van Europa ingrijpend. Ook Rusland is betrokken bij dit groeiende netwerk van samenwerking. Dit
komt tot uitdrukking in een groot aantal bilaterale contacten, in de Russische
toetreding tot de Raad van Europa en de samenwerkingsakkoorden met de EU en
de Navo. Ook speelt Rusland een belangrijke rol in de OVSE. Van tegenspeler
is Rusland een belangrijke partner in het nieuwe ongedeelde Europa geworden.
Maar de binnenlands-politieke situatie en de enorme sociaal-economische problemen
maken de toekomst van Rusland onzeker. De staat, vroeger te machtig, is nu
te zwak. In welke richting Rusland zich verder zal ontwikkelen is moeilijk
te zeggen. Voortzetting van de samenwerking met het Westen ligt voor de hand,
al was het maar om financieel-economische redenen. Door de komende parlements-
en presidentsverkiezingen worden de politieke kaarten opnieuw geschud. Dat
kan leiden tot een assertievere Russische opstelling tegenover het Westen
en landen die zijn voortgekomen uit de Sovjet-Unie.Door chronisch geldgebrek is de gevechtskracht van de Russische strijdkrachten
de laatste jaren kwantitatief en kwalitatief sterk uitgehold. Om dit proces
te keren, zou een ingrijpend hervormingsprogramma nodig zijn en een drastische
verhoging van de defensiebegroting. Dit laatste is onwaarschijnlijk. De omvang
van de nucleaire strijdkrachten is verkleind door bezuinigingen en ontwapeningsakkoorden.
Nog steeds is het arsenaal aanzienlijk. Behalve over strategische kernwapens
beschikt Rusland ook nog steeds over zeer veel tactische kernwapens (10 000
à 12 000). Bovendien is Rusland door de sterke achteruitgang van
de conventionele strijdkrachten meer dan voorheen afhankelijk van zijn kernwapenarsenaal.
Het heeft enkele jaren geleden afstand genomen van het «no-first-use»
beleid van de Sovjet-Unie. Het nucleaire arsenaal veroudert echter snel en
de vervanging door nieuwe systemen staat op een laag pitje. De AIV meldt in
zijn rapport dat meer dan 60 procent van de strategische raketcapaciteit zijn
«houdbaarheidsdatum» al heeft overschreden en dus minder betrouwbaar
is geworden.Door de beroerde economische situatie verslechtert het beheer van nucleaire
installaties en materialen, zowel civiel als militair. Hopelijk ratificeert
de Doema het Start-II verdrag en worden in Start-III aanzienlijke verdere
reducties overeengekomen. Hierover vinden verkennende besprekingen plaats.
Rusland heeft hulp nodig bij de ontmanteling van nucleaire en chemische wapens
die moeten worden vernietigd vanwege wapenbeheersingsakkoorden. Nederland
draagt daaraan bij.Het uiteenvallen van staten heeft in Europa ingrijpende gevolgen. Op de
Balkan en de Kaukasus ging dit met veel bloedvergieten gepaard. De Kaukasus
blijft verbrokkeld en gewelddadig. Bosnië wordt stabieler dankzij de
grote internationale presentie, zowel civiel als militair. Kosovo staat nog
aan het begin van de wederopbouw. De Balkan vergt nog vele jaren internationale
aandacht. De Kosovo-crisis heeft ook de aandacht gevestigd op de broze situatie
in Macedonië. Veel zal afhangen van de vraag of in Servië een democratische
ontwikkeling op gang komt.Positief is dat veel minderhedenkwesties in andere delen van Midden- en
Oost-Europa vreedzaam worden opgelost. Voorbeelden zijn de Hongaarse minderheden
in Roemenië en Slowakije en de Russische minderheden in de Baltische
staten en de Krim. De OVSE Hoge commissaris inzake nationale minderheden speelde
daarbij een belangrijke rol.Het rapport van de AIV wijst erop dat om Europa een «gordel van
instabiliteit» ligt: van de Maghreb via het Midden-Oosten tot aan de Kaukasus. De landen in Noord-Afrika kampen met een snelle bevolkingsgroei
die economisch moeilijk te verwerken is. Het gevolg is een hoge werkloosheid
en een voor velen uitzichtloze situatie. Dit vormt een voedingsbodem voor
politiek-religieus radicalisme. Hoopgevend is dat het vredesproces tussen
Israël en de Palestijnen nieuw leven is ingeblazen. In het Golf-gebied
blijft de situatie in en om Irak gespannen. De Europese olievoorziening is
sterk afhankelijk van deze instabiele regio. Het Koerdenprobleem zorgt voor
aanhoudende onrust in de driehoek Irak–Turkije–Iran, waarvan de
gevolgen tot op grote afstand merkbaar zijn. Want elke intensivering van de
spanningen in Noord-Afrika of het Midden-Oosten kan de migratiedruk op Europa
verder vergroten.Een reeks landen in deze «gordel van instabiliteit» heeft
chemische wapens of probeert die te krijgen. Irak heeft destijds op grote
schaal chemische wapens ingezet tegen Iran, dat deze wapens nu ook zelf maakt.
Irak was ook bezig met de productie van biologische wapens, zo ontdekten de
verificatieteams van Unscom. Een aantal landen uit de regio beschikt ook over
ballistische raketten voor de korte afstand en ontwikkelt systemen met een
groter bereik. Iran heeft een raket van Noord-Koreaanse oorsprong getest met
een bereik van 1300 km. Noord-Korea zelf ontwikkelt al raketten die veel verder
reiken. Waarschijnlijk komen door de ontwikkeling en de verspreiding van de
rakettechnologie steeds grotere delen van Europa binnen het bereik van raketsystemen
uit landen rond de Middellandse Zee en de Perzische Golf. Die raketten kunnen
ook met massavernietigingswapens worden uitgerust.1.2.3 Conflicten binnen en tussen statenDe afgelopen jaren waren er veel gewapende conflicten binnen staten, vooral
in Afrika maar ook elders. De gevechten hebben verwoestende gevolgen voor
de burgerbevolking. In een aantal conflicten waren burgers zelfs bewust het
doelwit van geweld, zoals in Rwanda en in Bosnië en Kosovo. Zo wordt
de samenleving tot een slagveld. De lange duur van sommige conflicten versterkt
de ontwrichtende effecten op de samenleving. Afghanistan, Angola en Zuid-Soedan
zijn met tussenpozen al twintig jaar of langer het toneel van gevechten.Interne conflicten slaan vaak over naar omliggende gebieden. Vluchtelingen,
maar ook gewapende groeperingen, trekken vaak de grens over. Het geweld in
Liberia waaide over naar Sierra Leone, dat in de greep raakte van gruweldaden.
Intra- en interstatelijke conflicten zijn niet strikt te scheiden: het ene
leidt vaak tot het andere. Wat in Rwanda begon als een burgeroorlog –
in feite genocide – groeide in buurland Kongo uit tot een conflict waarbij
de legers van zeven staten slaags raakten. Ook de Hoorn van Afrika gaf de
afgelopen twintig jaar een afwisseling van inter- en intrastatelijke conflicten
te zien.Bijna elke crisis van de laatste jaren was ook een vluchtelingencrisis.
Vluchtelingenstromen kunnen zeer destabiliserende gevolgen hebben voor omliggende
landen.De ruime beschikbaarheid van allerlei soorten conventionele wapens –
deels een erfenis van de Koude Oorlog – werkt escalatie van geweld in
de hand. Daarom moet de stroom van vooral kleine wapens naar spanningsgebieden
in Afrika en elders worden beteugeld. Ook landmijnen zijn een groot probleem:
zij maken, vaak nog jaren na beëindiging van het conflict, slachtoffers
onder de burgerbevolking. In Ottawa kwam in 1998 een verbod op antipersoneelmijnen
tot stand.Conflicten hebben vele oorzaken. Veel ontwikkelingslanden kampen met een
opeenstapeling van problemen – armoede, overbevolking, verval van het
milieu en slecht bestuur – die op hun beurt etnische en religieuze tegenstellingen
kunnen aanwakkeren. Het verschijnsel van gebrekkig functionerende staatsstructuren
loopt als een rode draad door al deze problemen. Vooral Afrika kent zwakke,
slecht functionerende staten. In extreme gevallen worden dit «failed
states», zoals Somalië, waar de centrale overheid geheel is weggevallen.Ook schaarste aan natuurlijke hulpbronnen, vooral water en landbouwgrond,
kunnen tot spanningen en conflicten binnen en tussen staten leiden. In het
Midden-Oosten is de verdeling van het water van rivieren en ondergrondse voorraden
een twistpunt. Ook in andere regio's zal waterschaarste een toenemend probleem
worden, niet alleen door de bevolkingsgroei maar meer nog door jarenlang onzorgvuldig
milieubeheer. Het voorkomen en beheersen van crises vergt een brede,
geïntegreerde aanpak. Conflictpreventie is van een niet te onderschatten
betekenis. Te vaak wordt achteraf vastgesteld dat in een vroeger stadium meer
te bereiken was geweest. In zijn jongste rapport aan de Algemene Vergadering
van de VN constateert de Secretaris-generaal dat de internationale gemeenschap
veeleer reactief dan preventief te werk gaat. Hij pleit voor een «culture
of prevention».Ook voor de stabilisatie en de wederopbouw na beëindiging van de
gevechten is een geïntegreerde aanpak nodig. De diplomatieke, economische,
humanitaire en zo nodig militaire instrumenten dienen geïntegreerd te
worden ingezet. Dat was ook de rode draad in de Herijkingsnota van 1995. Het
samenstel van middelen kan wisselen naar gelang de situatie en de fase die
aan de orde is. Inzet van militairen is lang niet altijd nodig. Vooral tijdens
de wederopbouw kan het scala aan taken zeer breed worden. Dan moet immers
een hele samenleving weer op de been worden geholpen, zoals nu in Kosovo.
Militaire en civiele instanties moeten dan nauw samenwerken. Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
gaan daarbij hand in hand. Uiteraard zal Nederland in dit soort situaties
niet alleen optreden: het belang van een coherente, geïntegreerde aanpak
geldt nationaal én internationaal.Hoewel de conflicten in en rond zwakke, verdeelde staten de boventoon
voeren, blijven sterkere staten niet altijd vrij van conflicten of onderlinge
rivaliteit. Vooral Azië kent meer klassieke vormen van rivaliteit tussen
staten, waarbij vaak ook territoriale geschillen meespelen. Dit geldt bijvoorbeeld
voor India en Pakistan, die sinds de scheiding in twee staten al meermalen
slaags zijn geraakt. Beide landen hebben nu kernwapens getest en ontwikkelen
raketten als overbrengingsmiddel. Deze wapenwedloop is des te zorgwekkender
vanwege de aanhoudende spanningen om Kasjmir. Het conflict leidt bovendien
de aandacht af van de enorme armoede in dit deel van de wereld.China heeft het Kernstopverdrag ondertekend en neemt al enige tijd een
moratorium op kernproeven in acht. India en Pakistan doen dat niet en zij
hebben ook het verdrag nog niet ondertekend. De inwerkingtreding van het Kernstopverdrag
is onder meer afhankelijk van de deelname van India en Pakistan.
Voor China blijft de kwestie Taiwan hoog op de agenda staan. Voor de betrekkingen
met de buitenwereld, de Verenigde Staten in het bijzonder, is de manier waarop
China met Taiwan omgaat van groot belang. Maar ook de binnenlandse ontwikkelingen
in China verdienen aandacht. China maakt een veel geleidelijker ontwikkeling
door dan de landen van Oost-Europa waar de communistische regimes plotseling
van het toneel verdwenen. Het eindpunt van deze ontwikkeling is onbekend.De stelling dat Azië de toekomst heeft verbleekte door de financieel-economische
crisis die de succesvolle landen van Oost-Azië in 1997 en 1998 teisterde,
met in sommige landen, en vooral in Indonesië, vergaande politieke en
sociale gevolgen. Alleen al omdat ruim de helft van de wereldbevolking in
Azië leeft, zullen de ontwikkelingen in Azië hoe dan ook hun stempel
drukken op de internationale verhoudingen. Bovendien komen praktisch alle
grote mogendheden elkaar tegen in Azië. Rusland is ten dele een Aziatische
mogendheid en de Verenigde Staten hebben vooral in Zuid-Korea en Japan aanzienlijke
militaire middelen. Het Aziatisch evenwichtsspel is moeilijk te voorspellen,
maar China zal hierbij zeker een centrale rol spelen. Conflictstof is in dit
werelddeel zeker voorhanden. De factor militaire macht is nog steeds nadrukkelijk
aanwezig in de internationale verhoudingen.1.2.4 Afstanden verdwijnenIn het traditionele denken over veiligheid bood afstand bescherming. Geografische
factoren hebben echter in een tijdperk van mondialisering aan belang ingeboet.
De moderne technologie maakt de wereld kleiner. Mensen, goederen en ook kennis
verplaatsen zich gemakkelijker over nationale grenzen heen. Dit heeft ook
schaduwzijden. Doordat de wereld voller, afstanden kleiner en grenzen poreuzer
worden, hebben landen sneller last van elkaars problemen. Economische problemen,
milieuvervuiling, criminaliteit en besmettelijke ziekten trekken zich weinig
aan van landsgrenzen. Politieke conflicten kunnen grensoverschrijdende gevolgen
hebben, tot op grote afstand. Afghanistan ligt ver weg, maar de meeste heroïne
in Europa komt daarvandaan. De asielaanvragen in Nederland en in Europa zijn
een weerspiegeling van de brandhaarden in de wereld, niet alleen op de Balkan,
maar ook in veel verder gelegen landen.De georganiseerde criminaliteit, de drugshandel voorop, maakt handig gebruik
van de infrastructuur die de mondialisering met zich meebrengt: moderne transport-
en communicatiemiddelen en financiële netwerken die met een druk op de
knop geld naar het andere eind van de wereld kunnen verplaatsen. De mensensmokkel
toont ook het groeiende bereik van criminele organisaties. Dit is in de eerste
plaats werk voor de politie. Defensie verleent assistentie.Ook terroristische groeperingen werken wereldwijd. De aanslagen tegen
Amerikaanse ambassades in Afrika en tegen het Wereldhandelscentrum in New
York zijn voorbeelden. Bijzonder zorgwekkend is dat terroristen naar chemische
of biologische wapens kunnen grijpen. De ruime beschikbaarheid van hoogwaardige
technologische kennis, ook via het internet, vergemakkelijkt de vervaardiging
van zulke wapens. Een wereld zonder grenzen schept kansen en risico's.
Het Nederlandse bedrijfsleven weet goed in te spelen op de kansen. Maar de
ontwikkelingen brengen ook kwetsbaarheden met zich, zeker voor een open land
als Nederland, dat in tal van opzichten gevoelig is voor externe invloeden.1.3 Het veiligheids- en defensiebeleid1.3.1 Samenwerking met anderenIn veel gevallen bieden civiele instrumenten – diplomatie, economische
hulp of juist sancties – een passend antwoord op de geschetste risico's
en kunnen militaire instrumenten op de achtergrond blijven. Van belang is,
zoals gezegd, een geïntegreerde inzet van deze instrumenten en een internationale
aanpak. Voor Nederland ligt deze conclusie voor de hand. Ons land is na de
Tweede Wereldoorlog tot de slotsom gekomen dat de eigen veiligheid alleen
in nauwe samenwerking met anderen kan worden verzekerd. Nederland heeft baat
bij hechte internationale structuren, ook op het terrein van de veiligheid.Eerste doel van het veiligheidsbeleid is het verzekeren
van de eigen territoriale integriteit. Niet minder belangrijk is het scheppen
van een stabiele omgeving. De schets van de internationale situatie geeft
aan dat het veiligheidsbeleid zich niet kan beperken tot de directe omgeving,
maar een wijdere, mondiale blik behoeft.De Navo waarborgt de territoriale integriteit van Nederland. Ook het Weu-verdrag
bevat een clausule voor militaire bijstand. Aan de stabiele omgeving dragen
andere organisaties bij, vooral ook de Europese Unie. De EU is een basisvoorwaarde
voor onze eigen welvaart, maar vormt ook een belangrijk instrument om de landen
van Midden- en Oost-Europa te verankeren in de zone van democratie en markteconomie
in Europa. Ook de aansluiting van enkele Midden- en Oost-Europese landen bij
de Navo en hun toetreding tot het bondgenootschap is een belangrijke bijdrage
aan stabiliteit en veiligheid in Europa. De defensiesteun aan de landen van
Midden- en Oost-Europa zal de komende jaren worden vergroot, onder meer in
de vorm van extra cursussen van de «international staff officers orientation
course» (Isooc); hiervoor worden middelen aangewend die vrijkomen door
een verkleining van het bestand van defensieattachés. Deze steun heeft
ten doel de integratie van deze landen in het bondgenootschap te bevorderen,
bijvoorbeeld door een verbetering van de interoperabiliteit. Het in Sarajevo
gesloten Stabiliteitspact beoogt ook in Zuid-Oost-Europa samenwerking en verzoening
te bewerkstelligen. Ook het Middellandse-Zeebeleid van de EU bevordert de
economische ontwikkeling aan de zuidflank van Europa.De veranderingen van de politieke landkaart in Europa hebben ook gevolgen
voor de conventionele wapenbeheersing, in het bijzonder voor het verdrag over
Conventionele strijdkrachten in Europa (CSE). Dat is gesloten in 1990, toen
Europa nog uit twee militaire blokken bestond en is nu dan ook verouderd.
Het CSE-verdrag is nu aangepast aan de nieuwe verhoudingen in Europa, met
nieuwe, nationale plafonds voor vijf categorieën wapens: tanks, artillerie,
pantsergevechtsvoertuigen, gevechtsvliegtuigen en aanvalshelikopters. Het
gewijzigde verdrag is onlangs, op de OVSE-top in Istanboel, ondertekend. De
Nederlandse defensieplannen zijn in overeenstemming met deze nieuwe plafonds.In de OVSE zitten alle landen van Europa en Noord-Amerika aan tafel. De
politieke benadering van democratie en mensenrechten, inclusief de rechten
van minderheden, van de OVSE vult de meer juridische benadering van de Raad
van Europa goed aan. Regionale oplossingen en initiatieven kunnen ook als
springplank dienen voor mondiale oplossingen. Hierin schuilt
het belang van de Verenigde Naties. De wereldorganisatie is meer dan ooit
onmisbaar. De VN kunnen de aanpak van grote vraagstukken als overbevolking,
milieuvervuiling en armoede stimuleren. De gespecialiseerde organisaties van
de VN verrichten belangrijk werk op uiteenlopende terreinen als vluchtelingenhulp,
medische zorg in arme landen, voedselprogramma's en onderwijs. De Veiligheidsraad
heeft de primaire verantwoordelijkheid voor de handhaving van de internationale
vrede en veiligheid. Nederland zit tot eind 2000 in de Veiligheidsraad. De
regering gebruikt het tijdelijk lidmaatschap actief om uit te dragen dat het
begrip veiligheid zich niet beperkt tot staten maar ook de veiligheid van
mensen omvat. Daarbij wordt ook aandacht gevraagd voor het lot van de burgerbevolking
tijdens conflicten, in het bijzonder in Afrika. Ook wordt de problematiek
van de kleine wapens als aanjagers van geweld aan de orde gesteld.In een instabiele wereld zijn Europa en Amerika op elkaar aangewezen.
De Verenigde Staten spelen een essentiële rol bij de aanpak van problemen
in Europa – vooral op de Balkan en in de voormalige Sovjet-Unie –
en bij het beteugelen van mondiale gevaren als de proliferatie van massavernietigingswapens.
De nauwe verbondenheid met de Verenigde Staten en Canada blijft daarom uitgangspunt
van het Nederlandse veiligheidsbeleid. Tegelijkertijd is het van belang dat
de Europese landen, die inmiddels één markt en één
munt hebben, nu ook op veiligheidsgebied meer eensgezindheid en daadkracht
ontwikkelen. Dit zal ook meer evenwicht in de transatlantische betrekkingen
brengen.Onze strijdkrachten hebben een sterke internationale inbedding en opereren
in beginsel altijd samen met die van andere landen. Het overgrote deel van
de Nederlandse strijdkrachten maakt deel uit van de geïntegreerde militaire
structuur van de Navo. De Navo-top van april 1999 heeft een nieuw Strategisch
concept aangenomen. Hierin bepaalt de Navo opnieuw haar plaats in de gewijzigde
internationale veiligheidssituatie. De taken van het bondgenootschap zijn
herzien, de commandostructuur is aangepast en het bondgenootschap biedt ruimte
voor de ontwikkeling van een Europees veiligheids- en defensiebeleid.Nederland heeft met succes gepleit voor het opnemen
van crisisbeheersingsoperaties als kerntaak van het bondgenootschap, naast
onder meer de collectieve verdediging. Het Strategische concept, de politiek-militaire
leidraad voor het bondgenootschap, omschrijft de nieuwe taak als «crisis
management including crisis response operations». Dat betreft vooral
Europa en onmiddellijke omstreken. De Navo moet zich niet als wereldwijde
politieman opwerpen. Voor optreden ver van Europa komen andere samenwerkingsverbanden,
zoals de VN of ad hoc coalities, meer in aanmerking.De verdedigingstaak wordt in het Strategische concept omschreven als afschrikking
en verdediging tegen elke dreiging van agressie («to deter and defend
against any threat of aggression»). De nadruk ligt op de conventionele
dimensie. Maar de nucleaire afschrikking blijft op de achtergrond belangrijk.
Daarom bestaat er, ondanks de veranderingen in de internationale veiligheidssituatie,
geen aanleiding het afschrikkingsbeleid wezenlijk te veranderen. Wel is, mede
op aandrang van Nederland, de nucleaire paragraaf van het Strategische concept
geactualiseerd. De omstandigheden waarin de Navo kan besluiten tot de inzet
van kernwapens worden uiterst onwaarschijnlijk genoemd («extremely remote»).
Ook houdt de paragraaf rekening met de drastische vermindering
van het aantal kernwapens en de verlaging van de gereedheidsstatus sinds het
einde van de Koude Oorlog.Evenzeer belangrijk is dat de Navo ook de mogelijkheden zal bezien om
meer vertrouwenwekkende maatregelen te treffen, de verspreiding van massavernietigingswapens
tegen te gaan en het streven naar wapenbeheersing en ontwapening te steunen.
Ook hierop heeft Nederland tijdens de Navo-top aangedrongen. Het ligt onder
meer in de rede enkele uitgangspunten van het nucleaire beleid van de Navo
opnieuw tegen het licht te houden, zoals het vermeende verband tussen dit
beleid en de verspreiding van massavernietigingswapens naar risicolanden en
de rol van nucleaire strijdkrachten tegen de dreiging die van deze verspreiding
uitgaat. Bovendien is het, zeker na de verwerping van het Kernstopverdrag
door de Amerikaanse Senaat, van belang het momentum voor kernwapenbeheersing
en -vermindering te behouden. De Navo moet daaraan bijdragen.Het intensieve politieke overleg en de geïntegreerde militaire structuur
maken het bondgenootschap tot een unieke organisatie. Het militaire belang
van de Navo ligt in de jarenlange militaire samenwerking, de afstemming van
procedures, de internationale staven, de gezamenlijke middelen voor bevelvoering
en communicatie en de uitwisseling van kennis en ervaring tussen de Navo-landen.
De Navo is een ervaren en beproefde organisatie, waarin de deelnemende krijgsmachten
goed op elkaar zijn ingespeeld. Daarom geeft de regering de voorkeur aan de
Navo voor zwaardere crisisbeheersingsoperaties in en nabij Europa.Vooral met de buurlanden bestaat een groot aantal militair-operationele
samenwerkingsverbanden. Belangrijke voorbeelden zijn het Duits-Nederlandse
legerkorps, de Brits-Nederlandse amfibische strijdmacht, het geïntegreerd
marinecommando met België, de Luchtmobiele brigade die is toegewezen
aan de snel inzetbare multinationale divisie van de Navo en de «Deployable
air task force» (DATF) met België. Deze operationele samenwerkingsverbanden
zijn de laatste jaren verder geïntensiveerd onder invloed van de gezamenlijke
deelname aan vredesoperaties. Zo wordt de Europese defensiepijler ook in de
praktijk opgebouwd. Daarbij krijgt de behoefte aan snel inzetbare grondtroepen
voor vredesoperaties prioriteit. Het Duits–Nederlandse legerkorps kan
in dit verband een belangrijke rol spelen. Door de hoge graad van integratie
is dit legerkorps een voorbeeld voor verdere Europese defensiesamenwerking.
In overleg met Duitsland wordt bezien hoe de inzet mogelijkheden van het gemeenschappelijke
legerkorps kunnen worden verbeterd.Ook politiek is de ontwikkeling van een Europees veiligheids- en defensiebeleid
in een stroomversnelling geraakt. Dit is het gevolg van twee ontwikkelingen:
de ervaringen met de luchtcampagne in het conflict om Kosovo, die in hoge
mate dreef op de Amerikaanse inzet, en de veranderde opstelling van de Britse
regering. Een Europees veiligheids- en defensiebeleid past bij een Europese
Unie die niet alleen financieel-economisch een macht van formaat is, maar
die extern kan optreden. Overigens leverde de Koninklijke luchtmacht een forse
en effectieve bijdrage aan de luchtcampagne.De regering gaat er vanuit dat de Europese landen in de meeste gevallen
samen met de Verenigde Staten aan vredesoperaties zullen deelnemen. Ook wanneer
de Amerikanen zich afzijdig houden, zal zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt
van Navo-middelen. Zeker in omvangrijker operaties is dat nodig,
omdat de Europese landen daarvoor voorlopig niet voldoende middelen hebben.
De Europese landen zullen zich moeten inspannen om een groter aandeel in de
benodigde militaire capaciteit te leveren. Dat past ook bij de ontwikkeling
van een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Op die manier
zal Europa meer verantwoordelijkheid kunnen dragen voor vrede en stabiliteit
in de eigen omgeving.De conclusies van de Europese Raad van Keulen in juni 1999 schetsen enkele
institutionele arrangementen die de komende tijd nader zullen worden uitgewerkt.
Dit moet eind 2000 leiden tot overeenstemming over nieuwe mechanismen die
de Europese Unie in staat stellen om leiding te geven aan een militaire operatie.
Dat vereist een goede politieke sturing en militaire advisering. Dat kan door
Weu-organen, zoals de militaire planningcel, over te hevelen naar de EU. Voor
de planning en de uitvoering van operaties is het de bedoeling dat de EU zo
veel mogelijk gebruik maakt van de middelen van de Navo, om onnodige duplicatie
te vermijden. Daarbij kan worden voortgebouwd op de afspraken voor het uitlenen
van militaire middelen tussen de Navo en de Weu. Ook het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
zelf moet worden verstevigd. Daartoe zullen de nieuwe instrumenten uit het
verdrag van Amsterdam ten volle moeten worden benut. Militaire actie veronderstelt
een voldoende mate van buitenlandspolitieke eensgezindheid. De Europese diplomatie
zal aan effectiviteit winnen als zichtbaar wordt dat zij ook een militaire
optie achter de hand heeft.Vergroting van het Europees handelingsvermogen wordt niet alleen bereikt
door verbeterde institutionele arrangementen. Veel belangrijker is de versterking
van de feitelijke interventiecapaciteit van de Europese strijdkrachten. Europa
heeft onder meer een groot gebrek aan zee- en luchttransportmiddelen («strategic
lift»). De tekortkomingen beperken zich niet tot de technologisch geavanceerde
middelen. Zij hebben ook betrekking op de snelle inzetbaarheid van troepen.
Europa als geheel heeft zeker geen gebrek aan manschappen, maar een groot
deel daarvan heeft taken in het kader van territoriale verdediging. De Europese
landen zouden daarom nu moeite hebben snel een interventiemacht van grotere
omvang in het veld te brengen. Ook de logistiek behoeft verbetering.Versterking van de Europese politieke «identiteit» op veiligheidsgebied
vereist dan ook een versterking van de militaire «capaciteit».
De Navo-top heeft de aanzet gegeven tot het «Defence capabilities initiative»,
dat tekortkomingen in kaart moet brengen en aanbevelingen moet doen om de
manco's op te heffen. Nederland zal actief naar mogelijkheden zoeken om de
Europese dimensie van DCI te versterken. Het gaat onder meer om Europese oplossingen
voor Europese tekortkomingen. Ook de Weu heeft een eerste inventarisatie (de
«audit») verricht. Dit alles moet leiden tot de formulering van
een samenhangend Europees ambitieniveau. «Convergentiecriteria» –
minimumeisen waaraan de Europese landen individueel en collectief moeten voldoen –
kunnen daarvan een onderdeel zijn. Die criteria kunnen betrekking hebben op
gegevens over de «input» (defensie-uitgaven als percentage van
het BBP, investeringen als percentage van de totale defensie-uitgaven en dergelijke),
maar vooral ook op de «output» (doelstellingen voor paraatheid,
mobiliteit en voortzettingsvermogen).Op de komende Europese Raad te Helsinki zullen op bovengenoemde terreinen
nadere afspraken en richtlijnen vastgelegd moeten worden. Na Keulen zal Helsinki
de volgende belangrijke etappe bij de ontwikkeling van een Europees veiligheids-
en defensiebeleid zijn. Voor de regering gelden daarbij, naast afspraken tot
versterking van de capaciteit van de EU tot crisisbeheersing met niet-militaire
middelen, de volgende vier prioriteiten:– versterking van de Europese militaire capaciteiten;– ontwikkeling van de contacten en de samenwerking tussen de EU
en de Navo;– vèrgaande regelingen voor de betrokkenheid van de Europese
Navo-landen die niet lid van de EU zijn;– een zodanige vormgeving van de nieuwe instituties ten behoeve
van het veiligheids- en defensiebeleid dat de samenhang in het externe optreden
van de EU behouden blijft, dat wil zeggen: deze nieuwe situaties zullen hun
plaats moeten krijgen in het kader van de huidige institutionele structuur
van de EU. Dit zal een verdragswijziging vereisen.De sterke verwevenheid met de defensie van andere landen zal met de ontwikkeling
van een gemeenschappelijk defensiebeleid alleen maar toenemen. De vraag is
of verdergaande samenwerking, samenvoeging van diensten en zelfs vormen van
taakspecialisatie mogelijk zijn die de doelmatigheid bevorderen. Gebruik van
hetzelfde materieel biedt mogelijkheden tot samenwerking bij en samenvoeging
van opleidingen en onderhoudsdiensten. Maar er zijn ook tal van opleidingen
en diensten waarbij uiteenlopende uitrusting geen beletsel voor samenwerking,
uitwisseling van gegevens en taakverdeling vormen. Samenvoeging van opleidingen
die specialistische kennis vereisen kan besparingen opleveren. Ook kan worden
bezien waar sprake is van sterk wisselende behoeften aan diensten en waar
de voorhanden capaciteit nu eens te gering en dan weer te groot is. Via computers
en moderne communicatiemiddelen is het mogelijk in verschillende landen een
goed en actueel inzicht in de capaciteit van de desbetreffende diensten en
het voorhanden werk te hebben. Dat moet de deelnemende landen in staat stellen
een optimaal aantal middelen te bepalen. Gaan de vereiste middelen de draagkracht
van afzonderlijke landen te boven, dan kunnen «poolvorming» en
collectieve financiering uitkomst bieden. Dat kan een oplossing bieden voor
het tekort aan strategisch luchttransport. De afgelopen jaren is voor bijdragen aan vredesoperaties
het moduleconcept gehanteerd. Uitgangspunt is dat Nederland in beginsel samen
met andere landen in vredesoperaties zal optreden. Nederland kan daarvoor
organieke eenheden beschikbaar stellen tot maximaal een brigade of het equivalent
daarvan. Voor de algemene verdediging kan een divisie worden ingezet. Maar
Nederland behoeft niet te beschikken over het hele scala van middelen die
nodig zijn om geheel zelfstandig zo'n operatie uit te voeren, inclusief de
middelen voor commandovoering, communicatie, logistiek en andere ondersteuning.De keerzijde van het moduleconcept is taakspecialisatie, waarbij landen
afspreken zich op bepaalde taken te richten en de capaciteiten daartoe ook
in te zetten voor andere landen. Omdat landen vrij zijn zelf te beslissen
over deelname aan niet-artikel 5 operaties, ligt hierin een element van onzekerheid.
Mede daardoor komt deze vorm van taakspecialisatie tot nu toe niet goed van
de grond. Wel wordt het Navo-planningsproces gebruikt voor onderlinge afstemming
van defensie-inspanningen. De komende jaren moet worden bezien
of de Europese defensiesamenwerking een goede basis biedt voor afspraken over
taakspecialisatie.1.3.2 Vele soorten vredesoperatiesEr zijn vele soorten vredesoperaties en vele termen zijn hiervoor in omloop.
De klassieke VN-operaties beoogden vooral de naleving van een staakt-het-vuren
te controleren in afwachting van een politieke oplossing. Unficyp en Untso,
Nederland neemt aan beide deel, zijn daarvan voorbeelden. Later kwamen vredesoperaties
tot stand met veel bredere taken (waaronder de uitvoering van een vredesregeling,
demobilisatie, organisatie van verkiezingen en wederopbouw van de staatsstructuren
en het politieapparaat). De huidige operaties in Bosnië en Kosovo behoren
tot deze meer omvattende categorie, waarvoor soms ook de term «vredesondersteunende
operaties» wordt gehanteerd. Zo verleent het Nederlandse detachement
in Bosnië ook assistentie bij de wederopbouw door middel van projecten
die door Ontwikkelingssamenwerking worden gefinancierd.Een ander belangrijk onderscheid is de mate van dwang die bij een operatie
te pas komt. Vredeshandhavende operaties vinden plaats met instemming van
partijen in een omgeving waarin een staakt-het-vuren of vredesregeling geldt.
De vredesmacht stelt zich onpartijdig op. Deze operaties stoelen doorgaans
op hoofdstuk VI van het VN-Handvest en staan alleen geweldsgebruik ter zelfverdediging
toe. Vredesafdwingende operaties zijn gebaseerd op hoofdstuk VII van het Handvest
en beogen een uitkomst op te leggen door (dreiging met) geweld. Ook hier wordt
zo veel mogelijk uitgegaan van een onpartijdige opstelling. In de Golfoorlog
daarentegen werd partij gekozen voor het slachtoffer van agressie en werden
ruimschoots middelen in de strijd geworpen om een oplossing te forceren. Op het grensvlak tussen de begrippen mensenrechten,
humanitaire hulp en militaire interventie ontstond het begrip «humanitaire
interventie». Tijdens de STD is veel aandacht aan dit onderwerp besteed,
onder andere van kerkelijke kant. Het begrip, dat niet nieuw is, werd actueel
aan het begin van de jaren negentig toen de wereld met een aantal humanitaire
catastrofes werd geconfronteerd, waaronder de acties van Saddam Hoessein tegen
de Koerden en de hongersnood in het verscheurde Somalië. Gebruikmakend
van de mogelijkheden van het VN-Handvest heeft de Veiligheidsraad in een aantal
resoluties humanitaire interventies in individuele landen gelast. Deze resoluties
betroffen Noord-Irak (1991), Bosnië (1992 en 1993) en Somalië (1992).
Resolutie 794 inzake Somalië autoriseerde een operatie met vredesafdwingende
kenmerken zonder het betrokken land daarin te kennen. Er was ook geen centraal
gezag meer dat zijn instemming had kunnen geven. Dit waren nieuwe stappen
in de evolutie van het volkenrecht.Het VN-Handvest dateert van 1945 en weerspiegelt de opvattingen over nationale
soevereiniteit uit die tijd. De mensenrechten worden in het Handvest genoemd,
maar niet uitgewerkt. Het beginsel van nationale soevereiniteit staat, in
zijn ongeclausuleerde vorm, steeds meer op gespannen voet met de groeiende
internationale vervlechting en met ontwikkelingen in het volkenrecht zelf.
Beginnend met de universele verklaring voor de rechten van de mens in 1948
is een uitgebreid stelsel van mensenrechtenverdragen tot stand gekomen. Tegenwoordig
wordt vrij algemeen aanvaard dat schendingen van de mensenrechten geen zuiver interne aangelegenheid zijn, maar een legitiem onderwerp van
internationale bemoeienis. Dit is opnieuw vastgelegd tijdens de VN-mensenrechtenconferentie
in Wenen in 1993 en nog duidelijker in OVSE-kader. Hiermee worden grenzen
gesteld aan het soevereiniteitsbeginsel. Een dictator die zijn eigen mensen
uitmoordt mag zich niet beroepen op het soevereiniteitsbeginsel om een buitenlandse
interventie te voorkomen.Het volkenrechtelijke probleem wordt nog groter als de Veiligheidsraad,
die in beginsel een vredesoperatie waarbij geweld wordt gebruikt moet goedkeuren,
verdeeld is. Betekent verdeeldheid binnen de Veiligheidsraad dat massale schendingen
van de mensenrechten, zelfs genocide, maar moeten worden gedoogd? De Veiligheidsraad
kan worden verlamd door een enkel veto, soms om redenen die met de zaak zelf
niets te maken hebben. Een voorbeeld is het Chinese veto tegen de verlenging
van de preventieve VN-macht in Macedonië. Het kan niet zo zijn dat de
wereld dan werkeloos blijft toezien. Het genocideverdrag legt een morele verplichting
tot actie op, al reikt het daarvoor geen implementatiemechanisme aan. Landen
die in de positie verkeren een einde te maken aan een massaslachting, hebben
een eigen ethische verantwoordelijkheid. In zijn jaarlijkse rapport aan de
Algemene Vergadering, van 20 september 1999, zei de Secretaris-generaal van
de VN: «If the collective conscience of humanity cannot find in the
United Nations its greatest tribune, there is a grave danger that it will
look elsewhere for peace and for justice.» Dat schetst de ernst van
het probleem. Autorisatie door de Veiligheidsraad verdient de voorkeur,
dat staat buiten kijf. Maar er kunnen situaties zijn waarin de rechten van
de mens zó ernstig en massaal worden geschonden, dat ingrijpen op eigen
gezag door een groep landen als gerechtvaardigd moet worden beschouwd. Genocide
en «etnische schoonmaak» – een begrip dat dicht tegen genocide
aanzit – kunnen hier worden genoemd.Dit mag geen deur naar misbruik zijn. Voorkomen moet worden dat een land
met territoriale ambities zijn interventie in een buurland rechtvaardigt met
valse humanitaire argumenten. Optreden op basis van een Veiligheidsraad-resolutie
is de regel, interventie op zuiver humanitaire gronden buiten de Veiligheidsraad
om de uitzondering. Dit laatste dient aan strikte voorwaarden te worden verbonden.
Er moeten criteria komen waaraan een humanitaire interventie kan worden getoetst.In de STD is vanuit kerkelijke kring aandacht gevraagd voor het leerstuk
van de «rechtvaardige oorlog». Daaraan zijn als criteria voor
de inzet van de krijgsmacht onder meer genoemd: een rechtvaardig doel, navolging
van de regels van het oorlogsrecht, de evenredigheid van het middel en waarschijnlijkheid
van doelbereiking. De regering onderschrijft deze benadering in grote lijnen:
ook zij gaat van geval tot geval na of de inzet van militairen gerechtvaardigd
is. Zoals uit het laatstgenoemde criterium blijkt, sluit een ethische benadering
een beroep op meer pragmatische overwegingen geenszins uit. Terecht wordt
onderstreept dat gebruik van geweld een laatste redmiddel is. De regering heeft de AIV en de Commissie voor advies
inzake volkenrechtelijke vraagstukken (CAVV) gevraagd om een gezamenlijk advies
over het vraagstuk van de humanitaire interventie. Daarna zal de regering
de Staten-Generaal een notitie doen toekomen met haar conclusies. Ook zal
het gesprek met de kerken worden voortgezet over de problematiek van de humanitaire
interventie, waarvoor het Interkerkelijk vredesberaad en de Raad van kerken
een werkgroep hebben gevormd.Het conflict om Kosovo leidde tot lastige politieke en militaire vragen,
die ook morele dilemma's weerspiegelden. Bijvoorbeeld de vraag naar de juiste
middelen tegen het Servische geweld en de schending van de mensenrechten in
Kosovo: onderhandelingen, sancties, toepassing van geweld. Andere vragen betroffen
de volkenrechtelijke mandatering van een militaire actie, de verhouding met
Rusland en de gevolgen voor landen als Albanië en Macedonië. De
militaire afweging betrof onder meer de vraag of een operatie op de grond
mogelijk was om de Serviërs te verjagen opdat de vluchtelingen althans
naar een deel van Kosovo konden terugkeren. Toen de luchtcampagne na verloop
van tijd Servië nog niet had doen inbinden en het humanitaire leed in
Kosovo en omstreken steeds ernstiger vormen aannam, kwam deze vraag steeds
nadrukkelijker naar voren.De Navo heeft in haar politieke en militaire optreden van meet af aan
de stopzetting van het geweld en de terugkeer van de vluchtelingen geëist.
Het Navo-optreden, dat naarmate de intensiteit van de bombardementen toenam
meer het karakter kreeg van een militaire dwangoperatie, had dan ook alles
te maken met de humanitaire situatie in Kosovo. De effectiviteit van de hele
aanpak laat zich pas nu, na afloop van de operatie, beantwoorden. Deze vraag
komt aan de orde in de evaluatie over Kosovo waar de Kamer om heeft verzocht.Elk besluit over de inzet van geweldsmiddelen is moeilijk. Veel factoren
moeten daarbij worden afgewogen. Behalve de vraag naar de rechtsgrondslag
moeten de risico's voor het eigen personeel aan de orde komen. De gevolgen
van niets doen moeten ook in beschouwing worden genomen. Een «checklist»
zoals het in 1995 vastgelegde toetsingskader voor de uitzending van militaire
eenheden is zeer nuttig gebleken, maar uiteindelijk gaat het om een algehele
afweging die alleen op het ogenblik zelf kan worden gemaakt.Nederland heeft de afgelopen jaren aan verschillende vredesoperaties deelgenomen.
Alles wijst erop dat zich ook de komende jaren crises zullen voordoen die
om een vredesmacht vragen. In een aantal gevallen zal daarvoor opnieuw een
beroep op Nederland worden gedaan.Voor deelneming aan vredesoperaties zijn uiteenlopende constructies mogelijk,
afhankelijk van de politieke context en de aard en omvang van de operatie.
Een operatie kan rechtstreeks onder leiding van de VN staan, maar steeds vaker
wordt de uitvoering overgelaten aan een regionale organisatie of een «coalition
of the willing». De formule die voor de Golfoorlog werd gehanteerd,
waarbij de Veiligheidsraad een multinationale strijdmacht toestemming gaf
«all necessary means» (dus inclusief geweld) te gebruiken, is
inmiddels in veel situaties toegepast, van Somalië en Haïti tot
en met de recente operatie op Oost-Timor. Zeker voor zwaardere operaties met
een vredesafdwingend karakter heeft optreden in Navo-kader de
voorkeur, of in ieder geval een constructie waarin een groter Navo-land de
leiding heeft.Een probleem bij veel vredesoperaties is dat het nogal wat tijd vergt
om de benodigde troepen bij elkaar te krijgen. Nederland ondersteunt de pogingen
in VN-verband om hierin verbetering te brengen, via het «United Nations
stand-by arrangement system» (Unsas). Dat is een databank van eenheden
die de lidstaten op korte termijn kunnen leveren. Nederland is ook actief
bij de operationalisering van de «Stand-by forces high readiness brigade»
(Shirbrig), een snel oproepbare brigade die is ontstaan door de Unsas-bijdragen
van een aantal landen te bundelen. Shirbrig is bedoeld voor vredesoperaties
onder hoofdstuk VI van het VN-Handvest. Voor de beschikbaarstelling van Nederlandse
eenheden en middelen gelden de normale besluitvormingsprocedures.Nederland draagt ook bij aan uiteenlopende (waarnemings)missies van de
VN en de OVSE en aan inspecties in het kader van wapenbeheersingsakkoorden,
zoals het CSE-verdrag. De OVSE-missies zijn belangrijk voor het dempen van
spanningen en het opbouwen van de democratie in het OVSE-gebied. Nederland
levert militairen voor de missies in Moldavië en Albanië en civiele
deskundigen in Kosovo, Bosnië en Kroatië.Vaak is er grote behoefte aan politiemensen. Een goed functionerend politieapparaat
is een belangrijke voorwaarde voor de «vredesopbouw» na een conflict.
Nederlandse marechaussees zijn in Bosnië en Albanië actief bij de
advisering, begeleiding en opleiding van de plaatselijke politie. Vaak moeten
tijdens vredesoperaties ook gewone politietaken worden verricht, zoals de
bestrijding van de criminaliteit, die bij afwezigheid van een effectieve politie
op de schouders van de vredesmacht terechtkomen. Dat is ook in Kosovo het
geval.Een andere categorie operaties betreft de evacuatie van Nederlandse burgers
uit crisisgebieden. De afgelopen jaren zijn in Afrika allerlei conflicten
uitgebroken. Partnerlanden zorgden voor de evacuatie van westerlingen, met
inbegrip van de Nederlanders. Er kunnen situaties zijn waarin ook Nederland
een bijdrage moet leveren aan de evacuatie, bijvoorbeeld met marineschepen. Het is van belang politiek-militaire lessen te trekken
uit vredesoperaties. Maar de aandacht moet niet uitsluitend uitgaan naar het
vorige conflict. Een belangrijke les is dat de diplomatieke, bemiddelende
inspanningen vroegtijdig moeten beginnen. De spanningen in Kosovo bouwden
zich over een periode van jaren op. Toen de onderhandelaars in Rambouillet
bijeenkwamen, waren de standpunten al aanzienlijk verhard ten gevolge van
de gewelddadigheden. In de beginfase doen zich de beste mogelijkheden voor
om de ontwikkelingen te beïnvloeden. Als het geweld en de haatgevoelens
eenmaal escaleren, wordt het uiteraard moeilijker het conflict te beheersen.
Conflictpreventie moet vroeg beginnen.Voortwoekerende crises hebben de neiging zich naar omliggende gebieden
te verspreiden. Het conflict in Kosovo had gevolgen voor Macedonië en
Albanië. Ook de erbarmelijke situatie in de kampen rond Goma bleef te
lang voortbestaan, waardoor nieuwe vluchtelingenstromen en gewelddadigheden
in Zaïre en andere landen op gang werden gebracht. Niet alleen de brandhaard
moet worden bedwongen, ook negatieve gevolgen voor omliggende
landen moeten worden tegengegaan.Unprofor in Bosnië kreeg te maken met geschonden bestanden en telkens
weer oplaaiende gevechten. De vredesmacht deed vooral humanitair werk, zoals
het begeleiden van voedselkonvooien. Gaandeweg groeide het besef dat robuuster
optreden nodig was en dat onpartijdigheid niet altijd te handhaven was. Maar
de gijzeling van VN-militairen maakte duidelijk dat tussentijdse omschakeling
naar een andere wijze van opereren hachelijk kan zijn. Als de kans bestaat
dat robuuster optreden later toch nodig wordt, dan moet daarmee van meet af
aan bij de mandatering en de bewapening rekening worden gehouden. Een vredesmacht
moet in staat zijn militair overwicht te behouden over de strijdende partijen.
Dat is een les van Unprofor in Bosnië.Internationale uitspraken kunnen grote invloed hebben op de rechtstreeks
betrokkenen. De erkenning van Bosnië-Herzegowina heeft destijds verwachtingen
gewekt. Pijnlijk was de belofte die lag besloten in de instelling van «safe
areas» in Bosnië: deze bleken veel minder veilig dan de term suggereerde.
De veilige gebieden in Bosnië werden gevormd op grond van een afspraak
met de betrokken partijen in het conflict. De militaire VN-waarnemers mochten
aanvankelijk slechts toezien op de humanitaire situatie. Gaandeweg werden
hun militaire taken uitgebreid, maar verdediging van deze veilige gebieden
maakte geen onderdeel uit van het mandaat. De «safe havens» in
Noord-Irak (ingesteld in 1991) bleken veel effectiever voor de bescherming
van de bevolking. Hier was echter sprake van een duidelijke vorm van vredesafdwinging,
met alle militaire middelen vandien. In het algemeen is het bij de toepassing
van «veilige gebieden» van belang dat beloftes inzake beveiliging
van burgers inderdaad kunnen worden ingelost. Dit vergt de bereidheid de daarvoor
benodigde militaire middelen in te zetten. Dat moet dan ook geografisch mogelijk
zijn. In Kosovo groeide internationaal pas gaandeweg een zekere bereidheid
grondtroepen in te zetten. De geografische omstandigheden waren allerminst
bevorderlijk voor een snelle ontplooiing van grondtroepen.1.3.3 Civiel-militaire samenwerking en de relatie met
OntwikkelingssamenwerkingNaarmate de krijgsmacht meer wordt ingezet in crisisbeheersingsoperaties
krijgt zij meer te maken met de humanitaire hulp en wederopbouw in de betrokken
landen. Zij moet hierbij nauw samenwerken met civiele instanties. Civiel-militaire
samenwerking («civil military cooperation», afgekort «Cimic»)
is geen beleidsdoelstelling op zichzelf, maar een instrument ten dienste van
vredeshandhaving en wederopbouw. Ook vredesafdwinging heeft Cimic-aspecten.
Cimic is bovendien belangrijk bij humanitaire operaties, die vooral zijn gericht
op het redden van levens, het verlichten van menselijk lijden en het voorzien
in eerste levensbehoeften van slachtoffers.Bij inzet van militairen voor Cimic-taken is de veiligheid een belangrijke
factor. In sommige gevallen is militaire bijstand noodzakelijk ter beveiliging
van de hulpverlening. Ook in de STD is dit onderwerp aan de orde geweest.
Uit die gesprekken bleek een verschil in benadering tussen hulpverleners,
die primair aandacht hebben voor de hulp aan slachtoffers, en militairen,
voor wie het scheppen van een veilige omgeving de eerste zorg is. Dat zijn
twee verschillende invalshoeken, die overigens niet onverenigbaar
zijn. Een conclusie uit de STD is dat voortzetting van die gesprekken, ook
met Ontwikkelingssamenwerking, nuttig is voor een goed afgestemde aanpak. Vredesoperaties brengen een waaier van civiele en militaire
taken met zich mee. Het gewapend treffen moet worden beëindigd, maar
ook moeten vrede, verzoening en wederopbouw tot stand worden gebracht. Daarbij
gaat het om taken als handhaving van een veilige omgeving, humanitaire hulp,
handhaving van de openbare orde, hervorming van politie, rechterlijke macht
en openbaar bestuur en herstel van de economie en de infrastructuur. Deze
taken zijn nauw met elkaar verbonden en staan alle ten dienste van het algemene
doel: vrede en stabiliteit.Bij vredebewarende operaties is nauwe samenwerking nodig met civiele partijen:
de lokale overheid, non-gouvernementele organisaties en internationale organisaties.
De coördinatie tussen de vredesmacht en deze civiele actoren moet bij
voorkeur al tijdens de planning van een vredesoperatie aandacht krijgen. Het
betreft de afstemming van de verschillende mandaten, bevoegdheden en taken
tussen de strijdkrachten en de betrokken civiele instanties. Zolang civiele
instanties daartoe nog niet in staat zijn, kunnen militairen de wederopbouw
ter hand nemen. Leidraad hierbij is: zo civiel als mogelijk, zo militair als
noodzakelijk. Gewaakt moet worden voor militarisering van burgertaken. Voor
een zo goed mogelijke samenwerking zal binnen de krijgsmacht een aparte Cimic-eenheid
worden opgericht.Militaire inzet voor civiele taken brengt vaak hogere kosten met zich
mee. Dit vereist een zorgvuldige afweging van factoren als kosteneffectiviteit,
urgentie, reactiesnelheid, duurzaamheid, kwaliteit van de hulp en de mogelijkheid
aan te sluiten bij de wederopbouw. Relatief sterke punten van de militaire
organisatie zijn de beschikbare hoeveelheid personeel, de kennis van het operatiegebied,
technische expertise en capaciteit op het gebied van planning en logistiek.
Inzet van militaire en civiele capaciteit mag geen ongewenste verdringingseffecten
hebben voor de economie.Speciale vermelding verdient de bijdrage die krijgsmachtdelen kunnen leveren
aan wederopbouw via kleine projecten. Deze activiteiten komen de plaatselijke
economie ten goede en de acceptatie van de militairen door de bevolking ter
plaatse, wat bijdraagt aan hun veiligheid.Fondsen voor zulke activiteiten kunnen beschikbaar worden gesteld door
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Bepalend voor de toekenning van
geld voor deze kleine wederopbouwprojecten in het operatiegebied van de vredesmacht
zijn onder andere de betrokkenheid van de plaatselijke bevolking bij de identificatie
en uitvoering van projecten, een evenwichtige verdeling van fondsen over de
betrokken bevolkingsgroepen, de duurzaamheid van projecten en een goede coördinatie
met andere organisaties die soortgelijke projecten uitvoeren.Doordat het aantal rampen en de aantallen slachtoffers daarvan een stijgende
tendens tonen, is er steeds vaker vraag naar op zeer korte termijn te verlenen
noodhulp. Beschikken overheden, internationale organisaties of non-gouvernementele
organisaties niet over voldoende civiele capaciteit, dan kan de krijgsmacht
bijstand verlenen door inzet van noodhulpverkenningsteams, genie, transport,
geneeskundige en logistieke ondersteuning, en communicatie. De inzet van militaire middelen in humanitaire noodsituaties moet, zeker in landen die niet
in conflict zijn, steeds onder coördinatie van civiele instanties geschieden.In de humanitaire hulpverlening, zowel bij natuurrampen als in conflictsituaties,
zijn er twee types operaties: acute noodhulp en eerste aanzetten tot herstel.
Acute noodhulp omvat hulp ter plekke en aan ontheemden en vluchtelingen en
voorziet in eerste levensbehoeften. Eerste aanzetten tot herstel betreffen
hulp bij het herstel van bijvoorbeeld infrastructuur, huizen en gemeenschappelijke
voorzieningen.Internationaal is overeenstemming bereikt over de voorwaarden en richtlijnen
voor de inzet van militaire capaciteit in noodsituaties in de «Oslo-richtlijnen».
De belangrijkste criteria zijn:– er is geen vergelijkbaar civiel alternatief voorhanden;– er is sprake van een acute humanitaire noodsituatie;– de inzet moet snel en tijdig zijn;– er zijn geen kosten voor het ontvangende land.De aanvullende kosten van de inzet van delen van de krijgsmacht voor humanitaire
hulpverlening komen, voorzover ze niet worden vergoed door internationale
organisaties, in beginsel voor rekening van Ontwikkelingssamenwerking. Hierover
zijn in 1996 afspraken gemaakt tussen de ministers van Buitenlandse Zaken,
van Defensie en voor Ontwikkelingssamenwerking.Binnen de VN coördineert de «Military and civil defence unit»
(MCDU) van het «Office for the coordination of humanitarian affairs»
de inzet van militaire capaciteit voor humanitaire noodsituaties. De MCDU
ontvangt hulpaanvragen van overheden en organisaties van hulpbehoevende landen
en geleidt deze door naar landen die bereid zijn militairen en materieel ter
beschikking te stellen. De MCDU houdt ook een bestand bij van beschikbare
militaire capaciteit en verzorgt trainingen en oefeningen.Het komt de coördinatie ten goede als verzoeken om militaire bijstand
via de MCDU lopen. In de praktijk werken veel landen buiten de MCDU om en
stellen zij rechtstreeks militaire capaciteit ter beschikking. De ervaringen
met de noodhulp na de orkaan «Mitch», in november 1998 in Honduras,
tonen dat hierdoor grote coördinatieproblemen kunnen ontstaan. Buitenlandse
Zaken fungeert als aanspreekpunt voor de MCDU.Ook binnen de Navo en de Euro-Atlantische Partnerschapsraad groeit de
aandacht voor bijstand aan humanitaire hulpverlening door militairen. Deze
ontwikkeling is bevorderd door de Kosovo-crisis. Toen manifesteerde zich een
spanningsveld tussen de enorme humanitaire hulpbehoefte waarop civiele instanties
niet zijn berekend en het gevaar voor vermenging van militaire en humanitaire
doelstellingen. De humanitaire interventie in Somalië heeft laten zien
dat humanitaire en militaire doelstellingen zich moeilijk laten verenigen.
Toch moet juist in zulke situaties vaak een beroep worden gedaan op militaire
bijstand. Goede samenwerking met hulpverlenende organisaties op gepaste afstand
van de militaire dwangoperatie is hierbij van groot belang.1.3.4 Nederlandse Antillen en ArubaKrachtens het Statuut is de verdediging van de Nederlandse Antillen en
Aruba een Koninkrijksaangelegenheid. Voor de drugshandel vormt het Caribisch
gebied een belangrijke schakel tussen Colombia en Bolivia enerzijds en de
afzetmarkten in Noord-Amerika en Europa anderzijds. De georganiseerde
misdaad drukt op de samenleving van de eilanden. Defensie werkt mee aan de
bestrijding van de georganiseerde misdaad en de drugshandel. Nederland heeft
de afgelopen jaren actief bijgedragen aan de oprichting van de Kustwacht voor
de Nederlandse Antillen en Aruba, waarover de Commandant der zeemacht in het
Caribisch gebied (CZMCARIB) de operationele leiding heeft. De op de Antillen
aanwezige militaire eenheden, waaronder het stationsschip met een helikopter
en maritieme patrouillevliegtuigen, voeren ook kustwachttaken uit. Bij de
bestrijding van de drugshandel wordt nauw samengewerkt, vooral met de Verenigde
Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk. De komende jaren staat een verbreding
van deze samenwerking met andere Caribische kuststaten op de agenda, in het
bijzonder met Venezuela en Colombia. Een multilateraal verdrag voor de maritieme
rechtshandhaving is onder Nederlandse leiding in voorbereiding. Op deze manier
krijgt de kustwacht een plaats in de regionale samenwerking.1.3.5 Consequenties voor de krijgsmacht: taken en ambitieniveauDe krijgsmacht moet voorbereid zijn op een scala van (vredes)operaties
in zeer verschillende gebieden en omstandigheden. Het gaat daarbij niet alleen
om lichtere vormen van vredeshandhaving, maar ook om zwaardere vredesoperaties
met een afdwingend karakter. Omdat conflicten vaak anders verlopen dan verwacht,
moet tevoren de mogelijkheid van escalatie worden ingecalculeerd. Daarom is
het vermogen tot escalatiedominantie van belang.Nederland zal vrijwel altijd samen met andere landen optreden, in de eerste
plaats met de (Europese) Navo-partners. Dit vereist interoperabiliteit met
en inpasbaarheid in grotere internationale verbanden. Nederland levert bouwstenen,
modules, voor een groter geheel. Flexibiliteit is nodig, opdat de strijdkrachten
aan verschillende verbanden kunnen deelnemen. De operationele samenwerking
in de Navo, in het bijzonder met de buurlanden, bewijst in vredesoperaties
steeds weer haar nut, getuige de inzet van Nederlandse eenheden in een Brits
verband in Bosnië en in een Duits verband in Kosovo. Ook de samenwerking
in geïntegreerde eenheden tussen de Nederlandse en Belgische lucht- en
zeestrijdkrachten is in dit verband van groot belang. Het feit dat in veel
vredesoperaties relatief kleine modules, meestal eenheden van bataljonsgrootte,
worden ingebracht, betekent niet dat grotere verbanden voortaan uitgesloten
zijn. Vier losse bataljons hebben niet de slagkracht van een brigade die als
een samenhangend geheel opereert. Het vermogen grote formaties, een divisie
of een legerkorps, in te zetten, blijft nodig met het oog op ernstige crises
en voor de algemene verdediging.Nederland ligt relatief beschermd. Maar spanningen en destabiliserende
ontwikkelingen aan de rand van het Navo-gebied kunnen geografisch meer geëxponeerde
Navo-landen raken en daarmee het bondgenootschap als geheel. Hierdoor kunnen
niet alleen bondgenootschappelijke belangen aangetast worden, maar kan ook
een verplichting op grond van artikel 5 van het Navo-verdrag ontstaan. Zo'n
operatie zal voor Nederland qua uitvoering doorgaans niet wezenlijk verschillen
van «crisis response»-operaties aan de periferie van het Navo-gebied
of verder weg. In beide gevallen moet een bijdrage worden geleverd aan een
operatie op aanzienlijke afstand. In de uitvoering is er vaak geen wezenlijk
verschil tussen artikel 5 en non-artikel 5 operaties. Ook bij de bescherming
van de Nederlandse Antillen en Aruba moeten grote afstanden worden
overbrugd.De krijgsmacht moet verschillende taken vervullen,
in verschillende scenario's en samenwerkingsverbanden. Flexibiliteit en multi-inzetbaarheid
staan daarbij voorop. Zwaardere gevechtstaken drukken hun stempel op de inrichting
van de krijgsmacht, maar met aanpassingen is de krijgsmacht ook geschikt voor
lichtere taken. Nederland kan zich geen zeer gespecialiseerde strijdkrachten
veroorloven. De krijgsmacht moet zoveel mogelijk voor alle taken inzetbaar
zijn: van gevechtstaken tot hulpverlening en ondersteuning van civiele overheidstaken.Voor een snelle reactie zijn paraatheid en snelle inzetbaarheid van de
strijdkrachten van groot belang. De ervaring leert bovendien dat crises doorgaans
niet met een kortstondig optreden worden bedwongen. In Bosnië is de internationale
gemeenschap al jaren aanwezig en alles wijst erop dat ook de internationale
presentie in Kosovo van lange duur zal zijn. Zulke inspanningen moeten dus
langere tijd kunnen worden geleverd. Voor een voldoende voortzettingsvermogen
zijn voldoende parate eenheden nodig.De nieuwe veiligheidssituatie onderstreept daarom de noodzaak van flexibiliteit
en aanpassingsvermogen, paraatheid, mobiliteit en voortzettingsvermogen. Deze
aspecten staan centraal in het DCI van de Navo. Het herstructureringsproces
van de krijgsmacht is vooral daarop gericht.De internationale omgeving stelt hoge eisen aan het militair personeel
dat tijdens uitzending met complexe situaties te maken krijgt en vaak soldaat
en diplomaat tegelijk moet zijn. Uitgezonden militairen kunnen voor ernstige
humanitaire noodsituaties en moeilijke morele keuzes komen te staan. De zorg
voor het eigen personeel raakt dan ook de kern van het defensiebeleid. De hoofdtaken van de krijgsmacht zijn:– de bescherming van de integriteit van het eigen
en bondgenootschappelijk grondgebied (inclusief de Nederlandse Antillen en
Aruba);– de bevordering van de internationale rechtsorde
en stabiliteit;– ondersteuning van civiele autoriteiten bij
rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp, zowel nationaal als
internationaal.Rekenkundige formules voor de juiste omvang van de krijgsmacht zijn er
niet. Wezenlijke factoren zijn uiteraard de internationale ontwikkelingen,
verdragsrechtelijke verplichtingen (Navo en Weu-verdragen) en het Koninkrijksstatuut.
Minder grijpbaar maar politiek niet minder belangrijk zijn solidariteit en
lastendeling in zowel Europees als bondgenootschappelijk verband. Van Nederland
mag worden verwacht dat het z'n aandeel draagt in de gezamenlijke lasten en
niet parasiteert op andermans inspanningen. Vrede en stabiliteit zijn een
gemeenschappelijk goed waaraan iedereen hoort mee te betalen. Onze internationale
positie en invloed worden mede bepaald door de bijdrage die Nederland levert –
politiek, economisch en zeker ook militair. Tenslotte gaat het ook om het
politiek-maatschappelijk draagvlak in eigen land en de vraag wat de samenleving
over heeft voor nationale belangen en waarden. Kortom: wat is het ambitieniveau? Zoals de schets van de internationale situatie aangeeft, kunnen onze belangen
op verschillende manieren – direct en indirect – door internationale
ontwikkelingen worden geraakt. In de meeste gevallen gaat het niet om louter
Nederlandse belangen maar om bredere Europese belangen. Onze belangen zijn
nu eenmaal nauw verweven met die van de omliggende landen. Behalve belangen
kunnen ook fundamentele waarden en rechtsbeginselen in het geding zijn: in
gevallen van massale schendingen van de mensenrechten, gedwongen deportaties
en genocide. In veel crisissituaties zijn zowel waarden als belangen in het
geding. De twee liggen vaak in elkaars verlengde: grove schendingen van de
mensenrechten zoals in Kosovo werken al gauw destabiliserend. Democratie en
mensenrechten bieden de beste basis voor vrede en stabiliteit binnen en tussen
staten. Het kan ook om andere rechtsbeginselen gaan. Het VN-Handvest wijst
agressie en verovering ondubbelzinnig af. Handhaving van de internationale
rechtsorde kan hulp aan een slachtoffer van agressie, zoals destijds Koeweit,
inhouden. Ook daar lagen belangen en waarden in elkaars verlengde. Want een
wereld waar agressie loont, is niet veilig.Het in het Regeerakkoord neergelegde ambitieniveau voor de Nederlandse
strijdkrachten omvat de bijdragen aan de Navo in het kader van de algemene
verdediging en gelijktijdige deelneming aan maximaal vier vredebewarende operaties
met eenheden van bataljonsgrootte of een equivalent daarvan, zo nodig gedurende
een periode van drie jaar.Deze inspanning is passend voor een land als Nederland en geeft uitdrukking
aan onze internationale betrokkenheid. Het ambitieniveau wordt in hoge mate
bepaald door het geheel van militaire capaciteiten dat ons land in internationaal
verband beschikbaar kan stellen voor de algemene verdediging en voor crisisbeheersings-,
vredes- en humanitaire operaties. De in deze nota uiteengezette defensieplannen
voorzien in de militaire «capabilities» die nodig zijn om te voldoen
aan de in het Regeerakkoord neergelegde vereisten.Door de verscheidenheid aan missies blijkt dat behoefte bestaat aan een
grote verscheidenheid van modules. In de praktijk blijkt én het aantal
eenheden én de maximale uitzendduur nooit precies overeen te komen
met de theorie. Dat blijkt uit de soms zeer omvangrijke inzet in Bosnië
en Kosovo, gedurende een veel langere periode dan drie jaar. De krijgsmacht
beschikt over een ruime keuzemogelijkheid wat betreft de middelen die voor
vredesoperaties kunnen worden ingezet. Dit stelt Defensie in staat haar taken
uit te voeren binnen de bestaande personele, operationele en financiële
randvoorwaarden. Voorop staat dat de krijgsmacht ook georganiseerd en toegerust
is voor de algemene verdedigingstaak. Enige marge is nodig voor het goed functioneren
van de krijgsmacht en voor een zekere mate van politieke keuzevrijheid.Ter uitvoering van de geschetste taken moet de krijgsmacht in staat zijn
tot:– algemene verdediging in bondgenootschappelijk kader waarbij ook
mobilisatie van reserve-eenheden plaatsvindt. Voor de algemene verdediging
worden alle brigades van de Koninklijke landmacht en alle middelen van de
Koninklijke marine, Koninklijke luchtmacht en de Koninklijke marechaussee
ingezet;– deelneming in een vredeafdwingende operatie met een brigade of
het equivalent daarvan: een maritieme taakgroep, drie squadrons jachtvliegtuigen,
of een combinatie van deze eenheden. Bij deelneming aan een vredesafdwingende
operatie kan het noodzakelijk zijn ook eenheden in te zetten die in het kader
van vredesoperaties elders zijn ontplooid;– deelneming gedurende lange tijd aan maximaal vier vredesoperaties
met bijdragen van bataljonsgrootte of equivalenten daarvan, zoals een squadron
jachtvliegtuigen of twee fregatten;– nationale militaire taken, zoals de bewaking en beveiliging van
het eigen grondgebied, de kustwateren en het luchtruim;– civiele overheidstaken, zoals politietaken, door de Koninklijke
marechaussee (grensbewaking, mobiel toezicht vreemdelingen en politie- en
veiligheidszorg op burgerluchtvaartterreinen) en assistentie bij de uitvoering
van een groot aantal civiele overheidstaken;– het waarborgen van de territoriale integriteit van de Nederlandse
Antillen en Aruba en het uitvoeren van civiele taken zoals kustwacht en drugsbestrijding.1.4 Ondersteuning van civiele overheidstakenVan oudsher levert Defensie een bijdrage aan de handhaving van de nationale
rechtsorde en veiligheid. Rampenbestrijding maakt daarvan onderdeel uit. Behalve
de civiele politietaken van de Koninklijke marechaussee levert Defensie militaire
bijstand. De bijstandstaken van Defensie bij de handhaving van de openbare
orde, voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en voor het verrichten
van taken ten dienste van Justitie staan in de Politiewet-1993. Het verlenen
van militaire bijstand bij rampen en zware ongevallen of bij vrees voor het
ontstaan daarvan is vastgelegd in de Wet rampen en zware ongevallen.Beide wetten gaan ervan uit dat Defensie bijstand verleent indien de civiele
hulpverlening moet worden afgelost of aangevuld of indien bijzondere defensie-expertise
nodig is die civiel niet voorhanden is. De vangnetfunctie van Defensie is
een wezenlijk onderdeel van de totale verantwoordelijkheid van de overheid
voor de handhaving van openbare orde en veiligheid. Defensie voert, veelal in nauw overleg met en onder
gezag van civiele autoriteiten, een reeks van andere civiele taken uit. De
Koninklijke marine levert een substantiële bijdrage aan de Kustwacht
Nederland en de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba. De Kustwacht
houdt zich bezig met de drugsbestrijding, opsporings- en reddingsdienst, toezicht
tegen milieuverontreiniging, verkeersdelicten op zee en visserij-inspectie.
De Koninklijke marine heeft de wettelijke taak betrouwbare hydrografische
informatie te leveren. De Koninklijke luchtmacht verzorgt krachtens de Luchtvaartwet
de verkeersleiding van het civiele luchtverkeer boven Nederland. De civiele
taken van de Koninklijke marechaussee omvatten de politie- en veiligheidszorg
op burgerluchtvaartterreinen, bijstand aan en samenwerking met de politie,
de beveiliging van waardetransporten van de Nederlandse Bank en werkzaamheden
in het kader van het vreemdelingenbeleid. De explosievenopruimingsdiensten
zijn belast met de ruiming van explosieven en de Bijzondere bijstandseenheden
van Defensie hebben een belangrijke taak bij de bestrijding van terrorisme.De verbondenheid van Defensie met de civiele sector uit zich ook in een
groot aantal samenwerkingsverbanden. Vooral in de medische sector is sprake
van intensieve samenwerking. Voorbeelden zijn het calamiteitenhospitaal in
Utrecht dat 300 ziekenhuisbedden in korte tijd beschikbaar kan hebben. Het
recent opgerichte Nederlands instituut voor urgentiegeneeskunde
valt onder de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en van
Defensie. Het heeft als doel de kwaliteit van de urgentiegeneeskunde te verhogen.
VWS, Defensie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) dragen financieel
bij aan dit instituut. Ook is er samenwerking bij stralingsongevallen, kennisontwikkeling,
geneeskundige opleidingen en de uitvoering van stages. Tenslotte zijn afspraken
gemaakt met civiele ziekenhuizen voor de aanstelling van extra chirurgische
teams, met een financiële bijdrage van Defensie. Onderzocht zal worden
of de inzet van deze teams bij de rampenbestrijding in Nederland mogelijk
is.De samenwerking met de ministeries van VWS en BZK voor de handhaving van
de openbare orde en veiligheid, rampenbestrijding en spoedeisende medische
hulpverlening wordt geïntensiveerd. Uitgangspunt is een doelmatig gebruik
van overheidsmiddelen. Defensie neemt deel aan het mobiele communicatienetwerk
voor rampenbestrijding, het project «C-2000», een voorbeeld van
verbeterde samenwerking tussen overheidsinstanties.De samenwerking tussen Defensie en de civiele sector krijgt verder gestalte
in het effectiever benutten van elkaars expertise bij de rampenbestrijding,
bijvoorbeeld op het gebied van de psychotraumatologie. Multidisciplinaire
oefeningen in het handhaven van de openbare orde en veiligheid en in spoedeisende
medische hulpverlening kunnen de samenwerking verder verbreden en verdiepen.Tenslotte gaat Defensie deelnemen in een interdepartementale werkgroep
die advies zal uitbrengen over de mogelijkheden een multidisciplinaire eenheid
voor internationale noodhulp op te richten. HOOFDSTUK 2: DEFENSIE IN HET PERSPECTIEF VAN DE TOEKOMST:
HOOFDLIJNEN VAN HET BELEID2.1 InleidingIn dit hoofdstuk worden, tegen de achtergrond van de hiervoor beschreven
internationale en nationale omgeving van Defensie, de hoofdlijnen van het
defensiebeleid uiteengezet. Onze krijgsmacht is de afgelopen periode ingrijpend
aangepast en gemoderniseerd, maar nieuwe stappen zijn nodig. De regering weet
zich in deze overtuiging gesteund door politiek en samenleving, zoals is gebleken
bij de parlementaire behandeling van de Hoofdlijnennotitie en tijdens de STD.
De noodzaak tot vernieuwing vloeit niet alleen voort uit internationale ontwikkelingen
en ervaringen tijdens recente operaties, zoals die in Kosovo. Ook binnen onze
landsgrenzen moet aansluiting worden gehouden bij snelle en ingrijpende veranderingen.
Zo stelt de krappe arbeidsmarkt hoge eisen aan het personeelsbeleid, dat een
belangrijke plaats inneemt in de Defensienota. De veranderende verhoudingen
tussen overheid en samenleving hebben een directe betekenis voor het functioneren
van de defensieorganisatie, het centrale thema in het Veranderingsproces Defensie.
De voor dit hoofdstuk gekozen krijgsmachtbrede, integrale weergave van de
hoofdlijnen van het beleid weerspiegelt de samenhang tussen genoemde ontwikkelingen
en de groeiende samenwerking tussen de krijgsmachtdelen. Een moderne defensieorganisatie moet toekomstgericht
zijn. De Defensienota kijkt tien jaar vooruit in het besef dat een richtinggevende
visie voor het defensiebeleid onontbeerlijk is. Dat biedt houvast. Defensieplannen
moeten tijdig en duidelijk worden uiteengezet; dit bevordert een breed politiek
en maatschappelijk draagvlak.Uitgangspunt van deze nota is dat de krijgsmacht een onmisbaar instrument
blijft van het Nederlandse veiligheidsbeleid. In paragraaf 1.3.5 is ingegaan
op het ambitieniveau dat is vastgelegd in de Prioriteitennota van 1993 en
dat de regering handhaaft. Het ambitieniveau is geen dode letter. De huidige
inspanningen op de Balkan onderstrepen dit.Bij het maken van de defensieplannen zijn moeilijke keuzes aan de orde.
Zwart en wit zijn kleuren die de complexe werkelijkheid maar weinig vertoont.
Er bestaat geen eenvoudige formule om uit de internationale situatie een optimale
krijgsmacht af te leiden. De beoordeling van de veiligheidsrisico's en de
militaire dreiging staat voorop. Maar meer dan ooit worden de aard en omvang
van de defensieinspanningen ook bepaald door de bereidheid medeverantwoordelijkheid
te dragen voor de internationale gemeenschap. Bovendien zijn niet alle wenselijkheden
ook mogelijkheden. Alles afwegend is de regering ervan overtuigd dat deze
nota een perspectiefrijke grondslag is voor de ontwikkeling van Defensie in
de komende tien jaar.De Defensienota bevat belangrijke vernieuwingen, die in dit hoofdstuk
op hoofdlijnen uiteen worden gezet. In totaal worden in de komende tien jaar
financiële verschuivingen aangebracht tot een bedrag van bijna f 10
miljard. Dat neemt niet weg dat het budget grenzen stelt aan de mogelijkheden
om alle – op zichzelf goed verdedigbare – plannen te verwezenlijken.
Sommige voornemens konden hierdoor, alles afwegend, niet of niet volledig
in plannen worden omgezet. Voorbeelden hiervan zijn het inrichten van «Combined
joint task forces» (CJTF)-commandofaciliteiten op het tweede amfibische
transportschip en vergroting van het aantal lichte helikopters
die de Bölkow en Alouette-toestellen gaan vervangen. Ook is het gewenst
een aantal functies toe te voegen aan de Koninklijke marechaussee met het
oog op bijdragen van dit krijgsmachtdeel aan vredesoperaties. Deze behoeften
worden niet zonder meer terzijde gelegd. Er wordt een uiterste poging gedaan
hiervoor alsnog financiële ruimte te scheppen. Die kan ontstaan als de
voorgenomen doelmatigheidsmaatregelen, waaronder de competitieve dienstverlening,
door extra inspanningen meer opbrengen dan nu geraamd. Ook meevallende opbrengsten
uit de verkoop van defensiematerieel kunnen daartoe worden aangewend.2.2 Een goed functionerende defensieorganisatieOm beleidsdoelstellingen om te zetten in concrete plannen, en hiervoor
het gewenste draagvlak te verwerven, is het nodig dat de defensieorganisatie
goed, alert en flexibel functioneert. Daarom wordt eerst stilgestaan bij het
functioneren van de organisatie. Sinds vorig jaar is in het kader van het
Veranderingsproces Defensie een reeks maatregelen genomen om het functioneren
van Defensie te verbeteren. Defensie moet immers beantwoorden aan de hoge
eisen die politiek en samenleving stellen aan een eigentijdse overheidsorganisatie.
De karakteristieken van de defensieorganisatie onderstrepen dat hierbij sprake
is van een veelomvattende taak, die maatwerk vergt. De organisatie immers:– is groot (ongeveer 75 000 mensen);– is verspreid over ongeveer 350 locaties;– kent een grote mate van diversiteit;– heeft in korte tijd belangrijke nieuwe taken gekregen;– verricht haar werkzaamheden in een vredig Nederland, maar moet
eenheden voorbereiden op optreden onder oorlogsomstandigheden;– treedt binnen en buiten onze landsgrenzen op, in het laatste geval
in multinationaal verband;– verricht activiteiten die kunnen rekenen op grote politieke en
publieke belangstelling; is sinds het begin van de jaren negentig voortdurend
ingrijpend aangepast;– opereert binnen een strak budgettair kader.Dit stelt hoge eisen aan het bestuur van de defensieorganisatie. De noodzaak
alert en flexibel te reageren houdt in dat verantwoordelijkheden niet al tezeer
kunnen en mogen worden gecentraliseerd. Tegelijkertijd moet het kerndepartement
beschikken over de informatie die de bewindslieden nodig hebben om de organisatie
te sturen op hoofdlijnen en om naar behoren politieke verantwoording af te
kunnen leggen. Het gaat erom centralisatie en decentralisatie met elkaar te
verenigen. Het evenwicht tussen centrale en decentrale aansturing
is als volgt getroffen:– het kerndepartement ondersteunt rechtstreeks
de bewindslieden bij de uitoefening van hun taken;– de bevelhebbers zijn verantwoordelijk voor,
en dus aanspreekbaar op, de beleidsuitvoering betreffende hun krijgsmachtdeel;
voor de commandant van het Defensie interservice commando (Dico) geldt hetzelfde
wat betreft belangrijke ondersteunende eenheden. Er zijn afspraken gemaakt
over een nieuwe, structurele wijze waarop zij rapporteren aan het kerndepartement;– de Chef defensiestaf is – afgezien van
zijn centrale rol in het defensieplanningsproces – verantwoordelijk
voor alle crisisbeheersings-, vredes- en humanitaire operaties, stuurt deze
rechtstreeks aan en stelt hiervan evaluaties op die worden voorgelegd aan
de politieke leiding;– voor incidenten en calamiteiten geldt een nieuwe
wijze van rapporteren die in het teken staat van de snelle en toereikende
informatievoorziening aan de bewindslieden.Aan de verbetering van de besturing van de defensieorganisatie, die een
van de belangrijkste elementen van het Veranderingsproces Defensie is, wordt
een uitvoerige beschouwing gewijd in hoofdstuk 3. Om gestalte te geven aan
de doelstellingen van het Veranderingsproces, zijn de afgelopen periode initiatieven
genomen waarover de Tweede Kamer eerder is geïnformeerd. De externe communicatie
wordt in den brede verbeterd waarbij het openstaan voor signalen van buiten
de organisatie bijzondere aandacht krijgt. Om de samenhang tussen de verschillende
organisatiedelen en beleidsterreinen te verbeteren, wordt de arbeidsmobiliteit
van het personeel bij Defensie vergroot. Dit helpt ook voorkomen dat ingesleten
denkpatronen het zicht ontnemen op andere, nieuwe oplossingen. De aandacht
voor de opleidingen van het defensiepersoneel moet ook in dit kader worden
beoordeeld, waarbij uiteraard ook de aantrekkingskracht van Defensie als werkgever
een rol speelt. Het leervermogen van de organisatie wordt mede vergroot door
een nieuwe aanpak van de evaluatie van operaties. Om de bevelhebbers beter
te betrekken bij de integrale beleidskeuzes, hebben zij een vaste plaats gekregen
in het Politiek Beraad, het belangrijkste beleidsadviserende college binnen
Defensie.2.3 Militair optreden in een veranderlijke omgevingDe omgang met onvoorspelbaarheid is het grootste probleem waarmee planners
te maken hebben. Waar, wanneer, met wie, onder welke omstandigheden, en met
welke taak eenheden van onze krijgsmacht in de toekomst worden ingezet, staat
niet vast. Wel zijn belangrijke trends te onderkennen. Er wordt verder van
huis opgetreden. Eenheden moeten voorbereid zijn op operaties in het complete
geweldspectrum, ook om te beschikken over escalatiedominantie. Snelle ontplooiing
is van groot belang. Operaties duren vaak meerdere jaren. Het optreden heeft
altijd plaats in internationaal verband. Een moderne krijgsmacht moet flexibel zijn. De Nederlandse
krijgsmacht berust op de modulegedachte: de krijgsmacht is een samenstel van
modules die deel kunnen uitmaken van multinationale militaire verbanden. Zij
moeten inpasbaar zijn in door de Navo, de VN, de (W)EU of een ad hoc coalitie
geleide verbanden.Het oude, vrij scherpe onderscheid tussen optreden voor de collectieve
verdediging en voor vredesoperaties bestaat niet meer. De dreiging van een
massale aanval over de hele breedte van het Navo-gebied is achter de horizon
verdwenen. De hierop ingestelde zware, statische verdediging van de Navo is
sinds het einde van de Koude Oorlog ingrijpend gereorganiseerd. Als er zich
dreigingen voordoen aan de grenzen van het Navo-gebied, dan zullen deze waarschijnlijk
regionaal zijn. Mocht een dergelijke situatie de inzet van militairen vergen,
dan gaat het om snel inzetbare, mobiele eenheden. Voor het geval de situatie
onverhoopt escaleert tot een groter conflict, dient te worden beschikt over
het vermogen extra eenheden te mobiliseren. Bij vredesoperaties in onder meer
het voormalige Joegoslavië is gebleken dat bij dergelijk optreden niet
kan worden volstaan met lichtbewapende blauwhelmen. De Navo-vredesmachten
in Bosnië, eerst Ifor en nu Sfor, beschikken daarom over steun van jachtvliegtuigen
en over zwaardere eenheden met tanks en bewapende helikopters. Ook is gebleken
dat tijdens vredesoperaties hoge eisen worden gesteld aan de bevelvoering.
Hierbij gaat het bij grotere vredesmachten onder meer om het legerkorpsniveau,
waaronder de nationale contingenten vallen en waar ook de afstemming met lucht-
en zeestrijdkrachten aan de orde is. Een en ander leidt ertoe
dat de eisen die aan eenheden worden gesteld voor de collectieve verdediging
en voor vredestaken tegenwoordig grote overeenkomsten vertonen. Alle parate
Nederlandse eenheden moeten geschikt zijn voor beide hoofdtaken; flexibiliteit
staat voorop. Het belang van flexibiliteit is onderstreept in het
Strategische concept van de Navo. De Navo wil, kort samengevat, beschikken
over strijdkrachten die:– het bondgenootschap in staat stellen de territoriale
verdediging van het Navo-grondgebied te waarborgen en tevens een scala aan
operaties daarbuiten uit te voeren (flexibel, meervoudig inzetbaar);– snel inzetbaar zijn en over grote afstanden
kunnen worden verplaatst (paraat, mobiel);– over voldoende gevechtskracht en beschermingsmiddelen
beschikken (robuust);– gedurende lange tijd kunnen optreden (voortzettingsvermogen);– goed inpasbaar zijn in wisselende multinationale
verbanden (interoperabel);– beschikken over hoogwaardig personeel en materieel
(kwaliteit);– beschikken over voldoende ondersteunende eenheden;– beschikken over reserve-eenheden voor het geval
zich in de toekomst een grote dreiging voordoet tegen het Navo-verdragsgebied.Verdere verbetering van de flexibiliteit, de paraatheid, de mobiliteit,
de gevechtskracht, het voortzettingsvermogen, de veiligheid, de interoperabiliteit
en de kwaliteit was het richtsnoer voor de Hoofdlijnennotitie. Hetzelfde geldt
voor de Defensienota. Deze algemene beleidsdoelstellingen keren ook terug
in het DCI van de Navo. Hoe meer de Europese bondgenoten erin slagen deze
doelstellingen gestalte te geven, des te beter is de Europese militaire bijdrage
aan de Navo. Zo kunnen ook de politieke ambities inzake het Europese veiligheids-
en defensiebeleid worden geschraagd door militaire capaciteiten. De komende
jaren zullen een verdere intensivering van de Europese defensiesamenwerking
te zien geven. De gedachtevorming daarover is pragmatischer geworden, ook
omdat de noodzaak het defensievermogen van de Europese landen te verbeteren
eens te meer is gebleken tijdens het conflict om Kosovo. De verbetering van
de Nederlandse krijgsmacht die de Defensienota beoogt, dient mede gezien te
worden tegen de achtergrond van de Nederlandse wens bij te dragen tot een
verbeterd Europees militair vermogen. Dat komt ook de vitaliteit en de samenhang
van de Navo ten goede, zoals ook in het Strategische concept wordt onderstreept.2.4 Parater, flexibeler en beter inzetbaar In het bijzonder de paraatheid en de inzetbaarheid
van Nederlandse landstrijdkrachten en marinierseenheden moeten verder worden
vergroot. Terecht is hierop in de STD de nadruk gelegd. Uiteraard stellen
de wervingsmogelijkheden op de krappe arbeidsmarkt en het budget hieraan grenzen.
De maatregelen in deze nota leiden er niettemin toe dat het aantal parate
functies bij snel inzetbare eenheden met 2100 zal worden vergroot, waaronder
duizend pantserinfanteristen en driehonderd mariniers.Preciezer gezegd gaat het om:– de in de Hoofdlijnennotitie opgenomen uitbreiding met ongeveer
800 parate functies bij de Koninklijke landmacht: 500 voor de pantserinfanterie,
200 voor de genie en 100 voor civiel-militaire samenwerking en logistiek; – ongeveer 700 parate functies bij de Koninklijke landmacht als
gevolg van nieuwe maatregelen in de Defensienota. Het gaat om 500 functies
in nog eens drie extra paraat te stellen pantserinfanteriecompagnieën,
150 functies voor de verbetering van de operationele doelopsporing en inlichtingenverzameling
(door «remotely piloted vehicles, elektronische oorlogvoering en mortieropsporingsradars»
en 50 functies bij logistieke eenheden);– 300 extra functies bij het Korps mariniers, als voorzien in de
Hoofdlijnennotitie. Een derde mariniersbataljon wordt volledig paraat;– 300 functies bij de logistieke grondeenheden van de Tactische
helikoptergroep (THG) ten behoeve van het voortzettingsvermogen ervan; hierdoor
wordt ook de operationele inzetbaarheid van de Luchtmobiele brigade vergroot.De krijgsmacht zal – naast alle parate middelen van de Koninklijke
marine, de Koninklijke luchtmacht en de Koninklijke marechaussee – in
totaal gaan beschikken over vierentwintig bataljons, waaruit kan worden gekozen
voor uitzendingen:– zes gemechaniseerde bataljons met elk twee compagnieën pantserinfanterie
en een eskadron tanks (ongeveer 600 militairen). Dergelijke gemechaniseerde
bataljons dienen nu in de Navo-macht Sfor in Bosnië. Het aantal parate
pantserinfanteriecompagnieën wordt verdubbeld;– drie infanteriebataljons van de Luchtmobiele brigade;– drie bataljons van het Korps mariniers;– negen eenheden van bataljonsgrootte voor speciale taken, zoals
genie, (luchtdoel)artillerie en verbindingen. Voorbeelden zijn het geniehulpbataljon
en de afdeling Gele Rijders (veldartillerie) die momenteel deel uitmaken van
de Navo-vredesmacht in Kosovo;– drie eenheden van bataljonsgrootte voor logistieke ondersteuning,
waarvan in de regel ook delen zullen worden toegevoegd aan andere bataljons
om deze logistiek te ondersteunen;Met uitzondering van de mariniers maken deze onderdelen deel uit van het
Duits-Nederlandse legerkorps, dat dus 21 Nederlandse eenheden van bataljonsgrootte
omvat die geschikt zijn voor zowel de collectieve verdediging als vredesoperaties
buiten het Navo-gebied. Daarenboven beschikt het legerkorps over drie parate
compagnieën commando's die uitzendbaar zijn voor speciale operaties.De Nederlandse strijdkrachten zullen, wanneer de voorgenomen maatregelen
zijn doorgevoerd, in vredestijd in 2009 ruim 76 000 personen omvatten
(inclusief burgerpersoneel), van wie bijna 16 600 bij de Koninklijke
marine, ruim 34 500 bij de Koninklijke landmacht, ruim 12 700 bij
de Koninklijke luchtmacht, ongeveer 5 500 bij de Koninklijke marechaussee
en ongeveer 6 800 bij het Dico (en de Centrale organisatie).Na uitvoering van de maatregelen zal de sterkte van de krijgsmacht in
2009 onder omstandigheden van een groot conflict kunnen toenemen tot ongeveer
108 000 personen (19 500 bij de Koninklijke marine, 56 700
bij de Koninklijke landmacht, 17 200 bij de Koninklijke luchtmacht, 7 600
bij de Koninklijke marechaussee en ongeveer 6 800 bij het Dico (en de
Centrale organisatie).Het beoogde potentieel aan parate, snel inzetbare landstrijdkrachten vertegenwoordigt
het maximale wat binnen de grenzen van de wervingsmogelijkheden naar de huidige
inzichten haalbaar is. De maatregelen gaan echter verder dan een louter kwantitatieve benadering
(meer militair personeel). Ook de organisatie van de krijgsmacht wordt verbeterd
waardoor de inzetbaarheid toeneemt. Bovendien zijn eenheden van uiteenlopende
aard in toenemende mate in staat nauw met elkaar samen te werken of elkaar
af te lossen. De pantserinfanterie, de Luchtmobiele brigade en het Korps mariniers
hebben elk hun eigen specifieke kenmerken en vaardigheden, die elkaar aanvullen.
Die bijzondere kenmerken laten echter onverlet dat ze alle inzetbaar zijn
voor vredesoperaties. De keuzemogelijkheid bij deelneming aan vredesoperaties
is dus groot. In toenemende mate zullen eenheden bovendien, voor zover dat
nog niet het geval is, worden opgeleid voor meer dan één specifieke
taak. De Luchtmobiele brigade en het Korps mariniers worden ook opgeleid voor
optreden met pantservoertuigen zodat zij, als de omstandigheden dat vereisen,
beter beschermd en flexibeler inzetbaar zijn. Deze meervoudige inzetbaarheid
krijgt ook gestalte bij enkele andere onderdelen. Zo zal personeel van mortiereenheden
in de toekomst ook worden opgeleid voor artillerie en omgekeerd. Ook door
deze maatregelen wordt bij deelneming aan vredesoperaties de keuzemogelijkheid
vergroot. De voorgestelde maatregelen hebben een gunstige uitwerking
op het beslag dat op personeel wordt gelegd voor uitzendingen. De norm voor
uitzendingen blijft een half jaar per anderhalf jaar, maar de vergroting van
de keuzemogelijkheid zal betekenen dat een substantiële verlichting optreedt
van het beroep dat op het personeel wordt gedaan voor uitzendingen. De norm
die nu voor sommige eenheden voortdurend de praktijk is, krijgt dan gaandeweg
de gewenste betekenis van een maximum.De ruimte voor de extra parate eenheden wordt deels geschapen door extra
wervingsinspanningen en verlenging van de gemiddelde contractduur voor beroepsmilitairen
voor bepaalde tijd (BBT). Voorts vallen functies weg door reorganisaties en
een ingrijpende verkleining van het Nationaal commando (Natco), waar een volledige
bestuurslaag wordt geschrapt.Om de inzetbaarheid van de bij vredesoperaties uit te zenden eenheden
te waarborgen is eveneens besloten tot herschikking van personeel en functies.
Bovendien leiden investeringen in technologische ontwikkelingen er op termijn
toe dat sommige eenheden, bijvoorbeeld verbindingseenheden, kunnen functioneren
met minder personeel. Ook de reorganisatie en de concentratie van de grondgebonden
luchtverdediging leveren extra ruimte op.Ook bij de Koninklijke marine en de Koninklijke luchtmacht wordt de inzetbaarheid
verbeterd. Het tweede Amfibisch transportschip (ATS) levert hieraan een bijdrage
voor de gehele krijgsmacht. Het opleiden van mariniers voor taken met pantservoertuigen
is een ander voorbeeld. De Koninklijke luchtmacht zal de inzet van de luchtverkenningscapaciteit
van de jachtvliegtuigen flexibeler en doelmatiger maken. Tenslotte kan de
samenwerking tussen de krijgsmachtdelen de inzetbaarheid aanzienlijk vergroten.
Bij vredesoperaties is het gemeenschappelijk optreden van eenheden van verschillende
krijgsmachtdelen meer regel dan uitzondering, vooral in de logistieke ondersteuning
en de gevechtssteun. 2.5 Bijdragen voor lange duur: het voortzettingsvermogenVredesoperaties zijn vaak van lange duur, omdat door oorlog verscheurde
samenlevingen langzaam en moeizaam helen. Voortzettingsvermogen is dus belangrijk.
In het voormalige Joegoslavië dienen al jaren Nederlandse contingenten
van bataljonsgrootte. Ook door fregatten uitgevoerde embargo-operaties zijn
vaak van lange duur. De operatie in Kosovo onderstreept eens te meer het grote
beslag dat op de krijgsmacht wordt gelegd en hoe belangrijk het is bepaalde
activiteiten, zoals de operaties van de F-16 boven de Balkan, jarenlang voort
te zetten. Het gaat er immers niet alleen om wat Nederland op enig ogenblik
kan uitzenden voor vredesoperaties, maar ook om de vraag hoe lang dat kan
worden volgehouden. Onze bondgenoten en partners verwachten dat wij toezeggingen
langere tijd gestand kunnen doen. De eerder beschreven maatregelen ter vergroting van
de paraatheid en de inzetbaarheid leveren een belangrijke bijdrage aan het
voortzettingsvermogen. Ook wordt de structuur van de krijgsmacht beter ingericht
op de uitzendingssystematiek voor vredesoperaties. Daarbij is uitgangspunt
dat steeds drie vergelijkbare eenheden beschikbaar zijn: één
eenheid bereidt zich voor op uitzending, één is beschikbaar
voor uitzending of is uitgezonden, en één recupereert. Deze
benadering is niet alleen gekozen bij de landstrijdkrachten.Voor de luchtstrijdkrachten wordt een vergelijkbare systematiek toegepast.
Het op de vliegbasis Volkel gestationeerde 306 F-16 squadron wordt opgeheven.
Mede met het oog op de inzetbaarheid van de jachtvliegtuigen is, alles afwegend,
besloten de verkenningscapaciteit van het 306 squadron met ingang van 2001
te verdelen over de drie squadrons die zijn toegewezen aan de «Reaction
forces» (RF) van de Navo. Zo ontstaan drie gelijkwaardige RF-squadrons
op drie vliegvelden. De ervaringen van de Koninklijke luchtmacht tijdens de
operaties rondom Kosovo onderstrepen de effectiviteit van zo'n driedeling.2.6 Samenwerking tussen de krijgsmachtdelenDe Defensienota bevat verschillende initiatieven die het toegenomen belang
onderstrepen van samenwerking tussen de krijgsmachtdelen. Hieraan liggen verschillende
overwegingen ten grondslag:– een alert en flexibel functionerende defensie vergt dat het personeel
over de schotten tussen organisatiedelen heenkijkt en heenstapt. Defensie
is immers, ondanks alle verscheidenheid, één geheel;– tijdens operaties treden militairen van verschillende krijgsmachtdelen
steeds vaker samen op. Het gezamenlijk («joint») optreden van
land-, lucht- en zeestrijdkrachten wint aan betekenis. Er zijn sterke militair-operationele
redenen voor meer samenwerking tussen krijgsmachtdelen, waarvan de modules
ook onderling in staat zijn tot «joint»-optreden: modules zoals
een gemechaniseerd bataljon, een Patriot-eenheid, het ATS en delen van de
THG. Landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk verbinden inmiddels
vèrgaande gevolgen aan de noodzaak de krijgsmacht voor te bereiden
op «joint»-optreden. Dit is een kritische succesfactor bij militaire
operaties. De Nederlandse modules zullen deel uitmaken van multinationale
verbanden die «joint» optreden, en moeten hierop goed zijn voorbereid.
Ook de Navo onderstreept dit in het kader van de «Combined joint task
forces»; – samenwerking tussen krijgsmachtdelen kan de doelmatigheid verbeteren,
onder meer in de gevechts en logistieke ondersteuning.De samenwerking tussen de krijgsmachtdelen krijgt in toenemende mate vorm.
Bekende voorbeelden zijn de samenwerking tussen de THG van de Koninklijke
luchtmacht en de Luchtmobiele brigade van de Koninklijke landmacht, de samenwerking
tussen het Korps commandotroepen, het Korps mariniers en de Luchtmobiele brigade,
en de interservice noodhulpverkenningsteams. Ook het Dico is een uitdrukking
van deze ontwikkeling.Nieuwe stappen in de samenwerking tussen de krijgsmachtdelen zijn gewenst.
Daartoe worden de volgende initiatieven genomen:– de objectluchtverdediging van de Koninklijke landmacht en van
de Koninklijke luchtmacht worden samengevoegd en gestationeerd op de vliegbasis
De Peel. Sluitstuk van de samenvoeging is de oprichting van een «Joint
air defence centre» (JADC), dat ook verantwoordelijk zal zijn voor de
operationele planning, opleiding en training;– de opleidingen voor de luchtvaart- en vliegtuigbrandbestrijding
van de betrokken krijgsmachtdelen zullen worden gegeven op een nieuwe school
voor brandweeropleidingen van de Koninklijke luchtmacht op de vliegbasis Woensdrecht.
Het streven is erop gericht ook de algemene brandweeropleidingen van de Koninklijke
marine en Koninklijke landmacht hier te concentreren. Zeer specifieke brandweeropleidingen
van de Koninklijke marine blijven vanwege de relatie met de bedrijfsvoering
aan boord van schepen in Den Helder;– de technische en onderhoudsopleidingen voor klein-kaliberwapens
worden samengevoegd en ondergebracht bij de Koninklijke landmacht, zoals eerder
is gebeurd met de opleidingen voor «ammunition-awareness» en bij
de ontmijnings«pool»;– voor de krijgsmacht als geheel wordt een nieuw geneeskundig concept
ontwikkeld dat beter de veranderende omstandigheden weerspiegelt waaronder
wordt opgetreden. Bij de capaciteit voor gewondenvervoer zal het accent worden
verlegd van vervoer over de grond naar vervoer door de lucht, zowel in het
operatiegebied als vanuit het operatiegebied naar Nederland. Zo kunnen snelheid,
flexibiliteit en doelmatigheid worden vergroot. Mede ten behoeve van dit nieuwe
medische-zorgconcept zal de krijgsmacht gaan beschikken over nieuwe, lichte
helikopters. Bij vredesoperaties kunnen de krijgsmachtdelen, zoals ook nu
het geval is, een beroep doen op elkaars medisch personeel;– de drie opleidingsinstituten KIM, KMA en IDL worden samengebracht
in één nieuwe bestuursvorm; daardoor ontstaat een aanzienlijk
nauwere samenwerking tussen de officiersopleidingen bij Defensie. De initiële
opleiding van de adelborsten van de Koninklijke marine en cadetten van de
Koninklijke landmacht en de Koninklijke luchtmacht is gericht op het functioneren
in de krijgsmachtdelen. In de eindfase hiervan en in de secundaire en tertiaire
vorming zullen zij veel meer gemeenschappelijk optrekken. Het «joint»
optreden vormt immers een belangrijk onderdeel van de opleiding. Er komt een
gezamenlijke (inter-)faculteit Militaire wetenschappen, waarin hoogleraren
en universitaire hoofddocenten van KIM en KMA worden opgenomen. Een Raad van
advies zal toezien op het wetenschappelijk niveau en op de optimale samenwerking
tussen de krijgsmachtdelen. De capaciteit van het IDL zal beter worden gebruikt
voor opleidingen die officieren van alle krijgsmachtdelen gezamenlijk volgen.
Er wordt een afzonderlijk opleidingstraject ontworpen voor officieren van
de Koninklijke marechaussee, zodat hun opleiding optimaal wordt afgestemd
op hun toekomstige werkzaamheden; nu worden officieren van de
Koninklijke marechaussee geworven bij de andere krijgsmachtdelen.– er komt een interservice capaciteit voor Cimic voor vredesoperaties.
Op verzoek van de Navo zal Nederland waarschijnlijk samen met Duitsland een
kernstaf voor een Cimic-groep oprichten die bij inzet zal worden uitgebreid
tot een internationale interservice Cimic-eenheid. De interservice kernstaf
zal bij de Koninklijke landmacht worden ondergebracht. De Cimic-eenheid kan
ook voor humanitaire hulpverlening worden ingezet ten behoeve van Ontwikkelingssamenwerking;– opleidingen op het gebied van het opsporen en ruimen van landmijnen
en explosieven worden samengevoegd. In 2002 zal er één EOD-school
zijn voor de gehele krijgsmacht. Deze school wordt ondergebracht bij de Koninklijke
landmacht.2.7 MobiliteitHet DCI van de Navo legt de nadruk op het belang van het vermogen om militaire
eenheden over grotere afstanden te verplaatsen. De afgelopen jaren heeft Nederland
veel geïnvesteerd in de verbetering van de mobiliteit van de krijgsmacht.
In betrekkelijk korte tijd zijn twee KDC-10 tanker en transportvliegtuigen,
twee C-130 Hercules-transportvliegtuigen, vier Fokker F-60's, en twee Fokker
F-50's aangeschaft. Nederland beoogt door internationale afstemming een zo
doelmatig mogelijk gebruik van dergelijke schaarse transportvliegtuigen. Hiervoor
zijn met verschillende landen overeenkomsten gesloten. Ons land streeft in
het kader van het DCI naar intensievere samenwerking en «pool»vorming
met de Europese bondgenoten op het gebied van lucht- en zeetransport.Naast transportvliegtuigen zijn zware en middelzware transporthelikopters
(Chinook en Cougar) ingevoerd. Voorts beschikt Nederland over een amfibisch
transportschip, Hr. Ms. Rotterdam. Er komt een tweede ATS, zodat steeds minimaal
één ATS operationeel is. Zijn beide schepen beschikbaar, dan
kunnen, bijvoorbeeld, naast een infanteriebataljon, ook ondersteunende eenheden
snel worden verplaatst. Het schip krijgt de beschikking over de NH-90 helikopter.
Een tweede ATS betekent ook een versterking van de Brits-Nederlandse amfibische
macht («UK/NL amphibious force»).De lichte helikopters leveren eveneens een bijdrage aan de mobiliteit.
De Bölkow en Alouette toestellen worden vervangen door een kleiner aantal,
maar zeer moderne nieuwe helikopters. De behoefte aan deze helikopters bedraagt
zestien toestellen, waarvan er vooralsnog veertien worden verworven; de aankoop
van de overige twee is afhankelijk van mogelijke extra opbrengsten uit efficiencymaatregelen.
De nieuwe helikopters passen in het nieuwe, meer op gewondenvervoer door de
lucht gebaseerde concept voor de medische zorg, dat beter aansluit bij de
nieuwe taken van de krijgsmacht. Ook kunnen ze worden ingezet voor verkenning
en personenvervoer.Grotere mobiliteit heeft niet alleen gevolgen voor de transportmiddelen.
Alle eenheden moeten voorbereid zijn op verplaatsing over grotere afstanden,
met belangrijke gevolgen voor onder meer de logistiek, de bevelvoering en
de medische ondersteuning. De doctrines terzake worden regelmatig aangepast
aan nieuwe inzichten en ervaringen. De Navo zal haar bevelvoeringssystemen
voor luchtstrijdkrachten mobieler maken. Nederland wil hieraan graag bijdragen
en heeft aangeboden een dergelijke Navo-eenheid te huisvesten in Venlo. De
Navo ontwikkelt ook een flexibele communicatiestructuur die beter
past bij het beweeglijke optreden van eenheden over grotere afstanden. Hiervoor
zijn ongeveer twintig mobiele communicatiemodules voorzien. Een hiervan zal
omstreeks 2003 worden bemand met Nederlands personeel en bij het Noordelijk
regionaal commando van de Navo in Brunssum worden geplaatst.2.8 Internationale inpasbaarheidDe toekomst van de Nederlandse krijgsmacht ligt in de internationale samenwerking.
Daarom dienen Nederlandse militaire eenheden goed inpasbaar te zijn in multinationale
verbanden. Dit stelt hoge eisen aan de opleiding en de training van het personeel
en aan het materieel. Het beste voorbeeld van multinationale militaire samenwerking
is de geïntegreerde militaire structuur van de Navo. Deze samenwerkingsvorm
gaat verder dan gezamenlijk operationeel optreden. De Navo speelt ook een
belangrijke rol bij het afstemmen tussen de lidstaten van standaarden en procedures.
Nederland streeft hierbij naar optimale harmonisatie. Inpasbaarheid, of interoperabiliteit,
is immers van groot belang nu meer dan ooit wordt opgetreden in wisselende
internationale verbanden.Nederland is voorstander van vèrgaande internationale samenwerking
op het gebied van de militaire geneeskundige ondersteuning van Navo-eenheden.
Een voorbeeld hiervan is de multinationale samenwerking met het Verenigd Koninkrijk
en België in een veldhospitaal te Sipovo (Bosnië).Van bijzondere betekenis zijn staande multinationale eenheden. Zij onderstrepen
de verbondenheid tussen landen, de verstrengeling van veiligheidsbelangen
en de samenhang van de Navo. Ook bieden dergelijke eenheden Nederlandse strijdkrachten
de gelegenheid zich verder te bekwamen in het optreden in multinationaal verbanden.
Daarnaast bieden zij deelnemende landen een forum om door onderlinge afstemming
zo doelmatig mogelijk om te gaan met de beschikbare middelen. Eenheden van
de Nederlandse krijgsmacht maken deel uit van verschillende Europese multinationale
verbanden: de «UK/NL amfibious force», de «Multinational
division central», het Duits-Nederlandse legerkorps, de Belgisch-Nederlandse
«Deployable air task force», de Admiraal Benelux en de Amerikaans-Duits-Nederlandse
«Extended air defence task force»(EADTF). De Koninklijke marechaussee
neemt sinds dit jaar deel aan een samenwerkingsverband van Europese gendarmerie-eenheden. Het Duits-Nederlandse legerkorps is, internationaal
gezien, een van de meest uitgewerkte vormen van grensoverschrijdende militaire
samenwerking. Er zijn goede redenen door te gaan met de inspanningen van Duitsland
en Nederland om hun binationale legerkorps optimaal voor te bereiden op de
taken van de toekomst. In overleg met Duitsland wordt bezien hoe de inzetmogelijkheden
van het legerkorps voor niet-artikel 5 operaties kunnen worden verbeterd.
Het legerkorps beschikt over een vergaand geïntegreerde staf van zo'n
400 Duitse en Nederlandse militairen. Deze staf is beschikbaar voor de algemene
verdediging en voor crisisbeheersingstaken binnen en buiten het Navo-gebied.
Dergelijke mobiele en flexibele staven zijn schaars. Ook voor de verbetering
van het Europese militaire vermogen zijn multinationale hoofdkwartieren op
legerkorpsniveau van grote betekenis. De Nederlandse eenheden die deel uitmaken
van het legerkorps zijn alle ook beschikbaar en geschikt voor vredesoperaties.
Momenteel nemen ongeveer 2800 Nederlandse militairen uit het Duits-Nederlandse legerkorps deel aan Navo-operaties
op de Balkan. De Nederlandse militairen in Kosovo treden op onder een Duitse
commandant. Veel van de samenstellende delen van het legerkorps zijn sinds
zijn oprichting in 1993 ingrijpend aangepast, waardoor de inzetbaarheid van
deze eenheden voor vredesoperaties belangrijk is verbeterd. De ondersteunende
eenheden in een legerkorpsstructuur zijn, zoals de Navo heeft vastgesteld,
ook onmisbaar voor operaties buiten het Navo-verdragsgebied en vertegenwoordigen
in toenemende mate militaire capaciteiten die zelf de kern kunnen vormen van
een operatie. Voorbeelden zijn het geniehulpbataljon en de afdeling rijdende
artillerie in Kosovo.Nederland staat open voor initiatieven om eenheden van Midden- en Oost-Europese
landen tijdelijk op te nemen in uitgezonden contingenten. Een voorbeeld hiervan
zijn de Bulgaarse genisten in de Nederlandse contingenten in Bosnië en
Kosovo. Het is de moeite waard binnen de bestaande mogelijkheden meer van
dergelijke initiatieven te nemen, bijvoorbeeld voor chauffeurs, onderhoudspersoneel
en andere functies. Landen die het Navo-lidmaatschap ambiëren, beschikken
doorgaans wel over voldoende personeel, maar ontberen de opleidingsmogelijkheden
die wij hun kunnen aanbieden. De partners kunnen op die manier al nauw samenwerken
met Navo-landen en vertrouwd raken met onze werkwijze op het gebied van personeel,
materieel, organisatie en besturing.Defensie geeft actief gestalte aan de internationale contacten. In de,
verkleinde, bevelsstructuur van de Navo werken ruim 600 Nederlanders, onder
wie 200 officieren, vooral in kernstaven van hoofdkwartieren. Nederland heeft
een proportionele vertegenwoordiging in de Navo-staven en gaat ook enkele
functies in de in belang toegenomen zuidelijke regio bezetten. Naast personeel
binnen internationale staven zijn ook militaire attachés en liaisonfunctionarissen
van belang voor de internationale contacten. Nederland stuurt personeel naar
internationale opleidingen en buitenlandse functionarissen nemen deel aan
Nederlandse cursussen.2.9 Ondersteunende eenhedenGevechtseenheden mogen de tanden zijn van de krijgsmacht, zonder ondersteunende
eenheden is doorbijten niet mogelijk. Bovendien vertegenwoordigen ondersteunende
eenheden, zoals gezegd, in toenemende mate een zelfstandige militaire capaciteit
die steeds vaker de kern uitmaakt van een operatie op humanitair vlak of anderszins.
Hoogwaardige ondersteunende eenheden zijn internationaal schaars, zoals ook
is gebleken bij de vorming van de Navo-vredesmachten in Bosnië en Kosovo
en bij de inventarisatie van Europese militaire capaciteiten. De Navo onderstreept
het belang van ondersteunende eenheden. Voor zover deze nog kenmerken vertonen
van oude structuren, worden zij gemoderniseerd of verkleind. Dat geldt onder
meer voor het Nationaal commando. De verbindingseenheden van het Duits-Neder-
landse legerkorps zullen op termijn worden uitgerust met nieuwe, mobielere
systemen, waarvoor minder personeel nodig zal zijn dan voor het huidige, meer
statische gebiedsdekkende systeem van het legerkorps.2.10 Reserve-eenhedenDe mobilisabele eenheden van de krijgsmacht bestaan in toenemende mate
uit voormalige BBT-ers. Daarom wordt in het vervolg gesproken over reserve-eenheden,
en niet over mobilisabele eenheden. In het licht van de sterk verminderde
dreiging is het verantwoord drie mobilisabele tankbataljons op te heffen en
136 zware Leopard-2 tanks uit het reservebestand af te stoten.Materieel van reserve-eenheden wordt in vredestijd zo veel mogelijk gebruikt
voor de versterking van parate eenheden. Dit is mogelijk omdat, anders dan
in het verleden, geen rekening gehouden hoeft te worden met een algehele mobilisatie
met een korte waarschuwingstijd. Daarom kunnen, bijvoorbeeld, pantservoertuigen
uit mobilisatiecomplexen worden gebruikt om het Korps mariniers en de Luchtmobiele
brigade zonodig beter te beschermen tijdens vredesoperaties. Het reservebestand wordt wel verkleind, maar niet afgeschaft.
Het reservebestand blijft een verhoudingsgewijs kosteneffectief militair vermogen
vertegenwoordigen voor het geval hierop in de toekomst onverhoopt een beroep
zou moeten worden gedaan. Elke parate krijgsmacht genereert in de vorm van
afgezwaaide militairen een reserve bestand. Hiervan geen gebruik maken is
niet doelmatig. De Navo onderstreept het belang van voldoende reserve- en
mobilisabele eenheden. Hoewel prioriteit wordt gegeven aan het vergroten van
het parate bestand van de krijgsmacht, is het niet gewenst geheel af te zien
van reserve-eenheden. De bijdrage van de Koninklijke landmacht aan de «Main
defence forces» van de Navo bestaat uit drie brigades, op hun beurt
bestaande uit drie manoeuvrebataljons; dit wordt internationaal beschouwd
als een minimale omvang van een divisie. Overigens zou het financiële
voordeel van opheffing van reserve-eenheden niet opwegen tegen het verlies
aan capaciteit.Reservisten kunnen in toenemende mate ook een bijdrage leveren aan vredesoperaties.
De krijgsmacht kan dankzij reservisten beschikken over mensen met schaarse
kennis en kunde die tijdelijk nodig zijn, maar waarvan het structureel opnemen
in de defensieorganisatie te kostbaar of simpelweg niet haalbaar is, zoals
medisch personeel. Maar ook voor bijvoorbeeld transporttaken, de Zeeverkeersorganisatie
en de civiel-militaire samenwerking tijdens vredesoperaties zal Defensie daarom
veel meer dan in het verleden een actief beroep doen op reservepersoneel.
In het bedrijfsleven bestaat een toenemende belangstelling voor afspraken
over de voorwaarden waaronder reservepersoneel tijdelijk actief kan dienen
zonder dat dit de civiele loopbaan schaadt. Vooralsnog wordt niet overwogen
complete reserve-eenheden op te roepen voor deelneming aan vredesoperaties.2.11 Kwaliteit, effectiviteit en veiligheidDe kwaliteit van de krijgsmacht wordt in toenemende mate bepaald door
de vraag of voldoende gekwalificeerd en gemotiveerd personeel beschikbaar
is. Het personeelsbestand van de krijgsmacht moet – ook al staan kwaliteit,
inzet en motivatie van de huidige individuele medewerkers niet ter discussie –
beter gaan aansluiten op de eisen die aan een professionele, flexibele en
snel inzetbare krijgsmacht worden gesteld. Tegen die achtergrond zal het personeelsbestand
een bredere basis krijgen van jong personeel en een smallere top van oudere
medewerkers. De loopbaan van beroepsmilitair zal voor velen geen
baan voor het leven meer inhouden.Het eerste doel is de verschuiving in de verhouding tussen beroepsmilitairen
voor onbepaalde tijd en militairen voor bepaalde tijd van 60:40 naar 40:60.
Als het nieuwe personeelsbeleid is voltooid zal het onderscheid tussen beide
categorieën sterk afnemen. Omdat de meeste personeelsleden Defensie na
vijf tot zeven jaar weer zullen verlaten is het van groot belang maatregelen
te nemen om de kansen van (ex-)militairen op de arbeidsmarkt te verbeteren.
Deze verschuiving van baanzekerheid naar werkzekerheid doet zich ook elders
in de samenleving voor.Voor het personeelsbeleid is in 2000 f vijftig miljoen extra gereserveerd
en vanaf 2001 jaarlijks f honderd miljoen. Ondanks het krappe defensiebudget
is met overtuiging gekozen voor deze extra investering. De politieke steun
voor intensivering van het personeelsbeleid is onderstreept tijdens de Algemene
Politieke Beschouwingen in september 1999, toen met de aanvaarding van de
motie-Dijkstal c.s. werd besloten structureel f vijftig miljoen voor personeelsbeleid
toe te voegen aan de defensiemiddelen. Dit bedrag komt bovenop de genoemde
extra reserveringen.In hoofdstuk 4 wordt het vernieuwde personeelsbeleid en de aanwending
van de extra middelen nader uiteengezet.Onze krijgsmacht beschikt over modern materieel. De
Nederlandse vliegtuigen, schepen en tanks behoren tot de beste ter wereld.
Dit dient zo te blijven. Een welvarend land als Nederland is in staat zijn
militairen het moderne materieel te geven dat nodig is om de eigen risico's
te verkleinen en de effectiviteit te vergroten. Bij nieuwe aanschaffingen
krijgen de veiligheid van het eigen personeel, het vermogen om nevenschade
aan burgerdoelen zoveel mogelijk te beperken en het optreden rondom de klok
prioriteit. De F-16 jachtvliegtuigen krijgen apparatuur om het nachtelijk
opereren te verbeteren en betere en «slimmere» wapens. Voor de
Chinook en Cougar helikopters worden versneld elektronische zelfbeschermingsmiddelen
gekocht. De recente ervaringen op de Balkan hebben het belang hiervan onderstreept.
Ook de bescherming van uitgezonden eenheden tegen aanvallen vanuit de lucht
vergt de aandacht. Met het oog hierop worden luchtverdedigingsmiddelen de
komende jaren gemoderniseerd of vervangen.In hoofdstuk 1 is vastgesteld dat van de verspreiding van massavernietigingswapens
en hun overbrengingsmiddelen toenemende risico's in zich bergt. Sommige landen
in de periferie van de Navo ontwikkelen of bezitten nucleaire, chemische en
biologische wapens. Ook de ontwikkeling van ballistische raketten en kruisvluchtwapens
heeft de afgelopen jaren voortgang gemaakt. Dat dit gevolgen heeft voor de
krijgsmacht staat onder meer beschreven in de vorig jaar met de Tweede Kamer
besproken notitie over de proliferatie van nucleaire, biologische en chemische
wapens en in de Hoofdlijnennotitie. Ook de Navo besteedt hieraan sinds enkele
jaren meer aandacht. De Navo-top in Washington nam enkele nieuwe initiatieven.
Zo richt het bondgenootschap een «Weapons of mass destruction»
(WMD-)centrum op dat de gezamenlijke inspanningen op dit gebied gaat ondersteunen
en stimuleren. Het centrum krijgt voorzieningen die de uitwisseling van informatie
tussen de bondgenoten moet vergemakkelijken. Het gaat onder meer om inlichtingen
over risico's in bepaalde regio's, algemene informatie, wetenschappelijke
vorderingen, operationele ontwikkelingen en capaciteiten op het
gebied van (civiele) verdediging. Alle lidstaten kunnen met die informatie
hun voordeel doen.Vooral in het kader van crisisbeheersingsoperaties uitgezonden eenheden
moeten rekening houden met de inzet van nucleaire, biologische en chemische
wapens. Om die reden is eerder besloten de Patriot-luchtverdedigingssystemen
te moderniseren en uit te rusten met Pac-3 («Patriot advanced capability»)-raketten.
De vernieuwde systemen zijn geschikt voor de verdediging tegen al dan niet
met massavernietigingswapens uitgeruste tactische ballistische raketten en
kruisvluchtwapens. Zij kunnen worden verplaatst naar het operatiegebied van
Nederlandse eenheden of in het buitenland objecten beschermen (zoals tijdens
de Golfoorlog in Israël). Daardoor kan Nederland in de toekomst een belangrijke
bijdrage leveren aan de verdediging tegen tactische ballistische raketten
in de laatste fase van hun vlucht.Naast de investering in de Pac-3 wordt, samen met Duitsland, tevens bestudeerd
of het technisch mogelijk is op termijn de luchtverdedigings- en commandofregatten
uit te rusten met een soortgelijke capaciteit. Deze fregatten zijn hiervoor
in beginsel geschikt, zij het dat de «Active phased array»-radar
(Apar) en het raketgeleidingssysteem moeten worden aangepast. Evenals de vernieuwde
Patriot-systemen zouden zij daardoor in het kader van crisisbeheersingsoperaties
of van de bescherming van objecten een rol kunnen spelen in de verdediging
tegen tactische ballistische raketten in de laatste fase van hun vlucht. Een
belangrijk verschil van een dergelijke maritieme «Theatre missile defence»(TMD)-capaciteit
met de grondgebonden Patriot-systemen betreft de strategische mobiliteit.
Fregatten met zo'n capaciteit zijn vooral waardevol in het kader van militaire
operaties in kustgebieden, zoals in het geval van een amfibische operatie.
Voorts kunnen zij buiten de territoriale wateren gereed worden gehouden en
flexibel worden ingezet. Gelet op de kosten van een dergelijke capaciteit
is samenwerking met Duitsland en de Verenigde Staten van groot belang. De inspanningen van Nederland op het gebied van de
verdediging tegen ballistische raketten moeten vanzelfsprekend in internationaal
verband worden beoordeeld. Verschillende bondgenoten investeren in TMD-systemen.
Sinds enkele maanden maakt Nederland op Patriot-gebied deel uit van een multinationaal
samenwerkingsverband met de Verenigde Staten en Duitsland, de EADTF. Nederland
speelt met de jaarlijks door de Koninklijke luchtmacht georganiseerde internationale
luchtverdedigingsoefening «Joint project optic windmill» (JPOW)
een voortrekkersrol bij de ontwikkeling van doctrines.Behalve door de verbetering van luchtverdedigingssystemen kan ook op andere
manieren bescherming worden geboden tegen nucleaire, biologische en chemische
wapens.De passieve-verdedigingscapaciteit van de Nederlandse krijgsmacht voldoet
in algemene zin. Met name op biologisch gebied zijn echter aanvullende maatregelen
nodig. Het doel is een passieve verdedigingscapaciteit voor een groter contingent
eenheden en met een langere werkingsduur, die het functioneren van uitgezonden
eenheden onder biologische of chemische omstandigheden mogelijk maakt en de
bescherming van de militairen waarborgt. Kwalitatieve en kwantitatieve verbeteringen
zijn ook nodig omdat de afweer geen afdoende bescherming biedt tegen raketten
en andere overbrengingsmiddelen noch tegen terroristische acties. Bij de verwerving
van beschermende middelen zal de nadruk liggen op de tijdige alarmering en
de detectie en identificatie van biologische en chemische agentia.
Samen moeten deze elementen een snel reagerend, omvattend systeem van passieve
bescherming vormen. De invoering van een verbeterd passief verdedigingsconcept
zal gepaard gaan met de aanpassing van doctrines, opleidingen en trainingen,
mede om het sterk teruggelopen inzicht in en het besef van de biologische
en chemische dreiging bij de operationele commandanten op peil te brengen.De versterking van de passieve-verdedigingscapaciteit heeft nadrukkelijk
ook betrekking op medische aspecten, in het bijzonder de therapeutische behandeling
van militairen die met biologische of chemische strijdmiddelen in aanraking
zijn gekomen. De mogelijkheden van het preventieve gebruik van antibiotica
en vaccins en maatregelen op het gebied van besmettingsbeheersing zullen verder
worden onderzocht. De mogelijkheden militairen therapeutisch te behandelen
bij besmetting met biologische wapens worden uitgebreid.De deskundigheid van Nederlandse kennis- en onderzoeksinstituten op het
gebied van de biotechnologie en de geneeskunde is onontbeerlijk om de maatregelen
die Defensie voor ogen staan te verwezenlijken. Om die specifieke kennis en
deskundigheid te verdiepen, heeft Defensie een integraal onderzoeksprogramma
opgezet dat in 2000 begint en een looptijd heeft van ongeveer vijf jaar. Omdat
er in ons land onvoldoende capaciteit is om in de totale behoefte aan onderzoek
te voorzien, is samenwerking met kennisinstituten in andere landen onontbeerlijk.
Daarbij is complementariteit het uitgangspunt; duplicatie moet worden vermeden.
Door deze omvattende benadering is Defensie in staat op niet al te lange termijn
de (passieve) bescherming tegen biologische en chemische wapens op belangrijke
punten te verbeteren.Voorshands wendt Defensie haar middelen aan om de bescherming van het
eigen personeel te waarborgen. Met het oog op besmettingen op omvangrijkere
schaal, in Nederland zelf, onderhoudt Defensie echter ook contacten met de
ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksaangelegenheden. Het laatstgenoemde departement, verantwoordelijk
voor de openbare orde en de rampenbestrijding in ons land, voert de regie.
Onderwerp van overleg is de aanpak van zowel bewuste besmetting als besmetting
die het gevolg is van ongelukken.Een moderne defensie is sterk afhankelijk van informatie en communicatietechnologie(ICT),
zoals eens te meer is gebleken naar aanleiding van de millenniumproblematiek.
De ontwikkelingen op dit terrein gaan snel. Defensie moet deze blijven volgen,
mede met het oog op de interoperabiliteit met strijdkrachten van andere landen.
Veel van de huidige systemen zijn aan modernisering toe. Bovendien wordt gestreefd
naar een gestandaardiseerde ICT-infrastructuur, die in het jaar 2003 gereed
zal zijn. Naast de eisen die voortvloeien uit interoperabiliteit, mobiliteit
en flexibiliteit is ook de beveiliging een belangrijk aandachtspunt. Gegeven
de grote afhankelijkheid van ICT-technologie kan immers niet worden uitgesloten
dat in de toekomst wordt getracht Defensie juist op dit terrein te treffen.
Ook in andere landen leeft dit besef. 2.12 Civiele takenIn de Hoofdlijnennotitie is vastgesteld dat de belangstelling voor en
het belang van de civiele taken van de krijgsmacht is toegenomen. Dit heeft
te maken met urgente maatschappelijke problemen waarvoor de overheid zich
binnen onze landsgrenzen geplaatst ziet, bijvoorbeeld de grensbewaking en
de bestrijding van de drugshandel. Ook rampenbestrijding verdient aandacht.
De ondersteuning van civiele overheidstaken is, zoals in hoofdstuk 1 is onderstreept,
de derde hoofdtaak van de krijgsmacht, die immers beschikt over professioneel
personeel en middelen waarop de overheid een beroep kan doen.Dankzij de herstructurering van de genie van de Koninklijke landmacht
worden de flexibiliteit en het voortzettingsvermogen hiervan vergroot, zodat
steeds een paraat geniebataljon beschikbaar is voor onmiddellijke inzet bij
calamiteiten in Nederland of daarbuiten. Het Natco van de Koninklijke landmacht
wordt ingrijpend verkleind en aangepast, maar hierbij is rekening gehouden
met de capaciteit die beschikbaar moet zijn voor taken op Nederlands grondgebied,
zoals militaire bijstand en explosievenopruiming. Het Natco wordt beter voorbereid
op militaire bijstand en nationale hulpverlening bij rampen. De taken van
het Korps nationale reserve (Natres) op het vlak van de rampenbestrijding
worden uitgebreid en gaan ook de bestrijding omvatten van de gevolgen van
de inzet van nucleaire, biologische en chemische wapens.2.13 Ruimte scheppen voor nieuw beleidOm de in dit hoofdstuk toegelichte vernieuwingen bij Defensie binnen de
financiële randvoorwaarden mogelijk te maken, moet elders in het defensiebudget
ruimte worden geschapen. Dit leidt tot lastige, maar onvermijdelijke keuzen.
Hierbij hebben met name de volgende overwegingen een rol gespeeld:– nieuw beleid is van doorslaggevend belang om de krijgsmacht toe
te rusten voor haar toekomstige taken. Daarom moeten sommige middelen die
minder prioriteit genieten worden afgestoten;– de gewenste verbetering van de parate sterkte van de krijgsmacht
mag ten koste gaan van reserve-eenheden, mits een toereikend, kosteneffectief
reservebestand is gewaarborgd. Van het materieel van reserve-eenheden moet
zo doelmatig mogelijk gebruik gemaakt worden ten behoeve van de parate eenheden;– van bepaalde wapensystemen kan onder de huidige omstandigheden
het aantal worden verkleind;– kapitaalvernietiging moet worden vermeden, tenzij het aanhouden
van bepaald materieel zoveel beslag legt op de middelen (exploitatiekosten,
derving van inkomsten door afstoting) dat dit niet opweegt tegen de verbeteringen
die elders binnen de krijgsmacht kunnen worden bereikt;– tenslotte hebben ook aspecten als de infrastructurele gevolgen
en werkgelegenheidseffecten in kwetsbare regio's een rol gespeeld. Voorbeelden
zijn de plaatsing van mariniers in Den Helder en de overname door de Koninklijke
landmacht van een grote opslaglocatie van de Amerikanen in Coevorden.In de hoofdstukken over de vier krijgsmachtdelen wordt
in detail beschreven welke maatregelen verantwoord worden geacht om ruimte
te scheppen voor nieuw beleid. Hierbij springen vooral de afstoting van twee
standaardfregatten (s-fregatten), drie mijnenjagers, drie Orions, 136 Leopard-2
tanks uit het reservebestand en achttien F-16 jachtvliegtuigen in het oog.
Voorts wordt in de plannen ruimte voor de verbetering van de krijgsmacht geschapen
door het afzien van vervangingsinvesteringen en investeringen gerelateerd
aan het afstoten. Ook zijn investeringen in munitie, luchtverdedigings- en
mijnsystemen in omvang verkleind.Deze ingrijpende maatregelen zijn genomen in de overtuiging dat het onvermijdelijke
verlies aan gevechtskracht deels wordt gecompenseerd door de uit deze maatregelen
voortvloeiende ruimte voor nieuw beleid, dat de krijgsmacht beter voorbereidt
op de toekomst.2.14 De uitvoering van de Defensienota: de luiken blijven
openDe Defensienota berust op moeilijke, maar zorgvuldige afwegingen en beoordelingen.
De ontwikkelingen voor de komende tien jaar zijn echter niet precies te voorzien.
Daarom zal tijdens de uitvoering van de Defensienota steeds de vinger aan
de pols moeten worden gehouden. Hierbij zal het in het bijzonder gaan om de
volgende zaken:– ervaringen tijdens vredesoperaties;– nieuwe militaire doctrines;– de permanente dialoog tussen Defensie en de samenleving;– de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de wervingsresultaten;– de ervaringen met het vernieuwde personeelsbeleid;– de ervaringen met het Veranderingsproces Defensie;– de ervaringen met het besturingsconcept van Defensie;– de financiële middelen die aan Defensie worden toegedeeld;– nieuwe mogelijkheden voor internationale samenwerking en mogelijk
taakspecialisatie;– de ontwikkeling van de krijgsmachten van bondgenoten;– technologische ontwikkelingen;– de kostenontwikkeling van defensiematerieel. HOOFDSTUK 3: EEN MODERNE DEFENSIEORGANISATIE3.1 InleidingDefensie is een grote, veelvormige overheidsorganisatie waarvan mag worden
verwacht dat zij alert inspeelt op de uitdagingen van onze tijd. Dit stelt
hoge eisen aan het personeel, en ook aan de structuur en de cultuur van de
organisatie. In de loop van het vorig jaar kwamen de structuur en de werkwijze
van Defensie in discussie, vooral als gevolg van enkele incidenten. Daarom
is vorig najaar besloten tot het Veranderingsproces Defensie. Deze nota bouwt
hierop voort. Het Veranderingsproces heeft de volgende doelstellingen:– het vergroten van de wisselwerking tussen Defensie
en de samenleving;– het verbeteren van de informatievoorziening
aan de bewindslieden;– het vergroten van de samenhang binnen de defensieorganisatie
en daarmee van de slagvaardigheid van Defensie;– het verbeteren van de aansturing van uitgezonden
eenheden;– het verhogen van de kwaliteit en professionaliteit
van de organisatie;– het verbeteren van het leervermogen van de
organisatie.De voor het bereiken van deze doelstellingen genomen maatregelen beogen
tevens de bewindslieden beter in staat te stellen hun verantwoordelijkheid
voor het functioneren van Defensie volledig waar te maken. Transparantie,
het afleggen van verantwoording en betrouwbaarheid zijn kernbegrippen voor
een moderne overheidsorganisatie, zoals onlangs ook is onderstreept in de
nota «Vertrouwen in verantwoordelijkheid» van de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Om deze begrippen optimaal gestalte
te geven, worden hoge eisen gesteld aan het besturingsconcept van een organisatie
als Defensie. Daarover gaat dit hoofdstuk.3.2 Centrale regie en decentrale uitvoeringDe aansturing van de defensieorganisatie is niet eenvoudig: zij is groot,
is over het gehele land verspreid, werkt binnen en buiten de landsgrenzen,
kent een grote mate van diversiteit, en heeft in korte tijd belangrijke nieuwe
taken gekregen. De activiteiten van Defensie kunnen bovendien rekenen op grote
politieke en publieke belangstelling. De eisen die aan de eenheden worden
gesteld zijn hoog, de taken vaak zwaar. Sinds het begin van de jaren negentig
is de krijgsmacht ingrijpend aangepast, terwijl het defensiebudget reëel
met ongeveer een kwart daalde.De besturing van een zo complexe en dynamische organisatie vergt naar
de overtuiging van de regering centrale regie en decentrale uitvoering. Decentrale
uitvoering draagt ertoe bij dat alert en flexibel wordt gereageerd, maakt
verantwoordelijkheden helder en bevordert de doelmatigheid. Een centrale regie
op hoofdlijnen is daarom beter dan centralisatie. Noch centralisatie noch decentralisatie is bij Defensie
bruikbaar als enig toepasbaar beginsel. Louter centrale aansturing leidt tot
vertraging en logheid. Louter decentrale aansturing ontneemt het overzicht.
Het besturingsconcept «centrale regie en decentrale uitvoering»
weerspiegelt de balans. De decentrale uitvoeringsorganisaties leveren de informatie
op grond waarvan de centrale regie wordt gevoerd. Die informatie moet aan
hoge eisen voldoen.Aan dit besturingsconcept is als volgt gestalte gegeven. Vanuit het kerndepartement
van Defensie wordt de defensieorganisatie op hoofdlijnen aangestuurd; het
aantal beleids- en beleidsondersteunende functies van het kerndepartement
zal in 2001 zijn verkleind met 25% ten opzichte van 1995/1996. De krijgsmachtdelen
en het Dico voeren het beleid uit. De bevelhebbers en de commandant Dico dragen
hierbij, binnen de lijnen van het door de bewindslieden uitgestippelde beleid,
eigen verantwoordelijkheid waarop zij aanspreekbaar zijn. Dit gaat uiteraard
samen met duidelijke rapportages en toezicht.De centrale regie ligt bij de bewindslieden. Zij nemen besluiten in het
hoogste beleidsadviescollege van Defensie: het Politiek Beraad. Hierin zitten
naast de bewindslieden de topfunctionarissen die verantwoordelijk zijn voor
de beleidsvorming en de beleidsuitvoering. De bewindslieden ontvangen regelmatig
de toprapportages van de bevelhebbers en de commandant Dico. Hierin leggen
deze functionarissen niet alleen verantwoording af over de wijze waarop ze
het beleid dat door de bewindslieden is bepaald uitvoeren; ook vragen zij
de aandacht voor belangwekkende ervaringen bij de beleidsuitvoering, zodat
hierop actief kan worden ingespeeld. Uiteraard kunnen de bevelhebbers en de
commandant Dico voor urgente zaken direct de aandacht vragen, bijvoorbeeld
bij incidenten en calamiteiten.De staven van de bevelhebbers en de commandant Dico zetten het algemene
beleid om in uitvoeringsopdrachten voor de eenheden. Deze eenheden rapporteren
op hun beurt over de uitvoering aan de bevelhebbers en de commandant Dico
die via de toprapportages de bewindslieden informeren. Zo is de beleidscyclus
volledig: besturen, beheersen, toezicht houden en verantwoording afleggen.
Dit weerspiegelt de wens van de Tweede Kamer tot een nieuwe werkwijze waarbij
de resultaten van het beleid beter zichtbaar worden, zodat hierover verantwoording
kan worden afgelegd.In het vervolg van dit hoofdstuk wordt meer in detail uiteengezet hoe
het besturingsconcept van Defensie in de praktijk gestalte krijgt.3.3 Staven en ondersteunende eenhedenDe staven zijn de schakels in het besturingsconcept van Defensie. Zij
waarborgen de samenhang. Deze functie wint aan belang door de toenemende diversiteit
binnen de organisatie. Staven zijn ook de spil tussen de beleidsvorming en
de beleidsuitvoering en voorzien de bewindslieden van informatie. Om een complexe
organisatie goed te laten functioneren zijn staffunctionarissen onmisbaar.
Dat geldt zeker voor een technologisch hoogwaardige organisatie als Defensie.Staven en ondersteunende eenheden maken het functioneren van operationele
eenheden mogelijk door:– het vertalen van het centraal geformuleerde beleid naar de uitvoering
van taken;– personeel te werven, op te leiden en te trainen;– medische en andere zorg te verlenen;– operationele eenheden logistiek te ondersteunen, zeker nu deze
vaak ver van huis en voor langere tijd optreden; materieel te verwerven en
te onderhouden;– operaties aan te sturen en hierover te rapporteren aan de politieke
en de ambtelijke leiding;– gestalte te geven aan milieu- en arbo-beleid; – de bedrijfsvoering en het beheer van de complexe automatiserings-
en communicatiesystemen.Schieten staven in deze taken tekort, dan heeft dit zijn weerslag op het
functioneren van operationele eenheden. De internationalisering van het militaire
optreden, de toenemende (technologische) complexiteit hiervan, het groeiende
belang van «joint»-operaties, de noodzaak van civiel-militaire
samenwerking, en hoge eisen op het gebied van het personeelsbeleid en de personeelszorg
hebben het takenpakket van een moderne militaire staf verzwaard. Voor de krijgsmachtdelen
is de staf het kenniscentrum in het gehele spectrum van doctrinevorming tot
logistiek. De staven moeten dus beschikken over voldoende en goed personeel.Staven en ondersteunende eenheden vertegenwoordigen bovendien in toenemende
mate een zelfstandige militaire capaciteit die een belangrijke bijdrage kan
zijn aan een internationale operatie: bijvoorbeeld een verbindingsbataljon,
een staf in een vredesmacht of een geniehulpbataljon. Dergelijke eenheden
zijn schaars, zoals ook de Navo heeft vastgesteld.Staven en ondersteunende eenheden die nog teveel kenmerken vertonen van
oude structuren worden gemoderniseerd. In het kader van de reorganisatie van
de Navo-bevelsstructuur is het aantal Nederlandse functionarissen in de Navo-staven
met ruim 20 procent verkleind ten opzichte van 1997. De verbindingseenheden
van het Duits-Nederlandse legerkorps worden uitgerust met nieuwe, mobielere
systemen, waarvoor minder personeel nodig zal zijn. Bij het Nationaal commando
wordt een volledige bestuurslaag geschrapt.Naast staven en ondersteunende eenheden die kunnen worden uitgezonden,
operationele eenheden dus, zijn er eenheden in Nederland die de operationele
troepen voorbereiden en bijstaan en het functioneren van de organisatie als
geheel waarborgen. Militair personeel rouleert langs deze verschillende eenheden.
Het onderscheid tussen operationeel inzetbare eenheden en ondersteunende eenheden
in Nederland laat onverlet dat elke militair kan worden uitgezonden. Voor
de ongeveer 20 000 burgerambtenaren van Defensie geldt dit niet.Voor een goed begrip van de verhouding tussen staven
en operationele eenheden in de afbeelding is het van belang het begrip staf
precies te bepalen. In bijlage II wordt dit nader toegelicht. Elke eenheid
binnen Defensie heeft enigerlei staf: de staf is immers steeds het verbindende
element. Een bataljon zonder bataljonsstaf is geen bataljon. Een opleidingsinstituut
zonder staf is niet meer dan een groep individuen. De meerwaarde zit juist
in de samenhang en het samenspel: hiervoor is de staf. Het ligt dus niet voor
de hand elke staf binnen de eenheden te rekenen tot de «overhead»
van Defensie.Zoals in de bijlage nader wordt toegelicht, telt de «overhead»
van Defensie zo'n tienduizend personen op een totaal van ongeveer 75 000.
Binnen deze overhead zijn overigens de hogere operationele staven van de krijgsmachtdelen
meegeteld – zo'n 2000 personen – ondanks hun operationele status.
Hiervoor is gekozen om duidelijk te maken dat het bij de overhead gaat om
staven bóven de uitvoerende eenheden. Die uitvoerende eenheden tellen
zo'n 65 000 personen, die voor ongeveer de helft behoren tot operationeel
inzetbare eenheden. De andere helft zijn ondersteunende eenheden die het functioneren
van de operationele eenheden mogelijk maken. Daartoe behoren
ook gemiddeld 8000 mensen die bezig zijn met hun initiële opleiding of
latere vorming.De balans tussen operationele en andere eenheden wordt verbeterd doordat:– de paraatheid en inzetbaarheid worden vergroot, onder meer met
2100 extra functies bij snel inzetbare landeenheden;– het aantal beleids- en beleidsondersteunende functies van de Centrale
organisatie van Defensie en de staven van de bevelhebbers met 25 procent wordt
verkleind ten opzichte van 1995/1996;– uitvoerende taken zullen worden getoetst op de mogelijkheden van
efficiencyverbetering en uitbesteding («competitieve dienstverlening»).Bezien is of de omvang van de overhead en de staven bij Defensie kan worden
vergeleken met die in andere landen. Hierbij bleek echter dat de organisatiestructuren
en omstandigheden dermate uiteen lopen en, net als in Nederland, in beweging
zijn dat zo'n inspanning geen bruikbare cijfers oplevert. Ook de Navo beschikt
niet over vergelijkend cijfermateriaal op dit gebied. Op grond van beschikbare
gegevens kan wel worden gekeken naar de verhouding tussen de omvang van het
personeel en het aantal hoofdwapensystemen in verschillende landen. Hoewel
ook de uitkomsten van dergelijke vergelijkingen slechts een indicatieve waarde
hebben, zeggen ze iets over de wijze waarop landen hun krijgsmacht hebben
ingericht. Nederland doorstaat dergelijke vergelijkingen goed (zie bijlage
II). De beste wijze om de omvang van staven te bepalen, blijft echter aan
de hand van de taken. Deze werkwijze leidt tot de aantallen die in deze paragraaf
zijn toegelicht. De hoge eisen die worden gesteld aan het functioneren van
onze krijgsmacht moeten mede door staven worden waargemaakt. Niettemin zal
regelmatig worden nagegaan of de omvang van de staven, bij veranderende omstandigheden,
om aanpassing vraagt. Voor de inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht is van belang dat
de uitzendingsmethodiek – een half jaar voorbereiding, een half jaar
uitzending of gereedheid voor uitzending, en een half jaar recuperatie –
belangrijke grenzen stelt aan het op enig moment beschikbare aantal direct
inzetbare militairen: dat is immers eenderde van het totale bestand. Gezien
de druk op het personeel is verscherping van deze norm niet aan de orde, integendeel.
Dankzij de vergroting van de paraatheid en inzetbaarheid van de krijgsmacht
krijgt deze norm, die nu voor sommige eenheden al jarenlang de praktijk is,
gaandeweg de gewenste betekenis van een maximum.3.4 Het kerndepartementHet kerndepartement staat onder de ambtelijke leiding van de Secretaris-generaal
en is verantwoordelijk voor de beleidsvoorbereiding op hoofdlijnen. Hierbij
wordt op een actieve wijze ingespeeld op relevante internationale en nationale
ontwikkelingen. Ook is het kerndepartement belast met de beleidsoverdracht
aan lagere bestuursniveaus binnen de defensieorganisatie en de controle op
de uitvoering en de evaluatie van het beleid. Het kerndepartement kan een
beroep doen op andere delen van de organisatie voor projectteams, bijvoorbeeld
om gestalte te geven aan Defensie als lerende organisatie.De Chef defensiestaf (CDS) is belast met de leiding over alle crisisbeheersings-,
vredes- en humanitaire operaties. Hij is ook de centrale planningsfunctionaris
van Defensie. De Secretaris-generaal, de Chef defensiestaf en de directeuren-generaal
Economie en Financiën (DGEF), Materieel (DGM) en Personeel (DGP) zijn
de hoogste ambtelijke functionarissen op het kerndepartement. Hiernaast telt
het kerndepartement zelfstandige directies voor algemene beleidszaken (DAB),
voorlichting (DV), juridische zaken (DJZ) en een accountantsdienst (Defac).
De Militaire inlichtingendienst (MID) maakt, net als het kerndepartement,
deel uit van de Centrale organisatie van Defensie. Hoewel de MID een uitvoerende
dienst is, is er vanwege de aard van het werk voor gekozen deze niet op afstand
te plaatsen.Het kerndepartement van Defensie telt 875 functies
en bevindt zich hiermee tussen de kleinste vergelijkbare bestuurskern, Algemene
Zaken (ongeveer 300), en de grootste, VROM, V&W en LNV (ongeveer 1 800).
Het kerndepartement van Defensie ondersteunt de bewindslieden in hun contacten
met het parlement, hun rol als lid van het kabinet en bij het onderhouden
van interdepartementale en internationale relaties. De Secretaris-generaal
is verantwoordelijk voor de kwaliteit en de samenhang van de advisering.De rol van de CDS bij de aansturing van crisisbeheersings-, vredes- en
humanitaire operaties is versterkt. Hij is het aanspreekpunt voor de bewindslieden.
Ook is hij belast met operaties voor militaire bijstand in het kader van rampenbestrijding
en steunverlening op verzoek van civiele autoriteiten. Het Defensie crisisbeheersingscentrum
(DCBC) is uitgebreid. Zonodig kan de planningcel van het DCBC tijdelijk worden
versterkt met personeel van de krijgsmachtdelen. Zij werken dan onder bevel
van de CDS. Deze «opblaasconstructie» maakt het mogelijk om bij
pieken op doelmatige wijze gebruik te maken van de kennis en deskundigheid
in de organisatie. Daarnaast is de Chef defensiestaf eerstverantwoordelijke
voor het planproces.3.5 De staven van de bevelhebbers en de commandant DicoDe bevelhebbers zijn verantwoordelijk voor de beleidsuitvoering inzake
de gereedstelling, instandhouding en nazorg van eenheden. Zij rapporteren
hun bevindingen aan het kerndepartement. Dit is een van de taken van hun staven.
Waar nodig zullen schaarse deskundigen, bij voorbeeld op het gebied van juridische
zaken, arbeidsvoorwaarden, organisatieadvies en informatie- en communicatietechnologie,
door het kerndepartement worden geconcentreerd. Ook de wens tot een defensiebrede
benadering en de politiek gevoelige aard van werkzaamheden kunnen reden zijn
voor concentratie of «pooling».De bezetting van de staven van de bevelhebbers en de commandant Dico moet
zijn toegesneden op hun kerntaken: strikt uitvoerende taken moeten worden
overgebracht naar uitvoerende staven of naar interservice eenheden. Het lijn-stafmodel
wordt consequent toegepast. Uitgangspunt voor de communicatie tussen de staven
en het kerndepartement is transparantie. De functionele comités voor
personeel, materieel en, economie en financiën zijn niet langer besluitvormingsfora. 3.6 De toprapportagesIn het kader van het Veranderingsproces Defensie is de informatievoorziening
aan de bewindslieden verbeterd door de invoering van periodieke toprapportages.
Hierin leggen de CDS (voor crisisbeheersings-, vredes- en humanitaire operaties),
de bevelhebbers en de commandant Dico verantwoording af over de uitvoering
van het beleid. Ook signaleren zij knelpunten en doen zij voorstellen voor
de oplossing hiervan. Een toprapportage blikt terug, maar kijkt ook vooruit.
Het beleid wordt gekoppeld aan concrete doelstellingen, zodat in de toprapportage
duidelijk de resultaten van het beleid blijken. Dit weerspiegelt de grotere
nadruk op beleidsresultaten en -verantwoording die ook voor andere delen van
het regeringsbeleid wordt gevraagd. Er is dus een nauwe relatie tussen de
toprapportages en de beleidscyclus. De toprapportages zijn toegesneden op
de nieuwe systematiek voor een meer beleidsmatige verantwoording, zoals deze
is uiteengezet in de regeringsnota «Van beleidsbegroting naar beleidsverantwoording».3.7 VerkleiningSinds 1990 is de omvang van het kerndepartement en de Haagse staven gehalveerd.
Dit is bereikt door de uitplaatsing van uitvoerende eenheden en door taakstellende
kortingen. In het kader van de doelmatigheidsoperatie (1995/96) wordt een
afslanking van 25 procent bereikt op beleids- en beleidsondersteunende functies.
Het kerndepartement zal deze reductie in 2001 hebben bereikt, de Haagse staven
van de krijgsmachtdelen, waar de vermindering in 1998 is begonnen, in 2003.De sterkte van het kerndepartement en de Haagse staven wordt regelmatig
tegen het licht gehouden. Gezien de belangrijke, in paragraaf 3.3 genoemde
taken hiervan is het niet verantwoord nieuwe taakstellende kortingen op te
leggen. Dan komt het functioneren van de organisatie in het gedrang. Wel is
het mogelijk de doelmatigheid te vergroten, onder meer met behulp van de zogenoemde
«competitieve dienstverlening», die voor bepaalde onderdelen van
de defensieorganisatie tot uitbesteding kan leiden. Hieraan is paragraaf 3.12
gewijd.3.8 BedrijfsvoeringDefensie heeft belang bij meetbare beleidsdoelstellingen. Hiertoe wordt
het Beleid Bedrijfsvoering Defensie-2000 (BBD-2000) ingevoerd waarin kengetallen
en prestatie-indicatoren een belangrijke rol spelen. De nieuwe bedrijfsvoering
sluit aan bij de wensen van de Tweede Kamer over de opzet van documenten betreffende
de begroting en de beleidsverantwoording. De regering wil komen tot een toegankelijker
begroting met een hogere informatiewaarde. Defensie heeft inmiddels belangrijke
stappen gezet op de weg naar deze nieuwe systematiek. Daarbij worden in het
Politiek Beraad de doelstellingen en taken voor de krijgsmachtdelen geformuleerd.
In de toprapportages geven de bevelhebbers en de commandant Dico periodiek
hun visie op de voortgang van en de knelpunten in de uitvoering van die doelstellingen
en taken.3.9 Financieel beheerDe kwaliteit van het decentrale financieel beheer wordt beïnvloed
door een aantal ontwikkelingen, zoals reorganisaties. Ook het beleid bedrijfsvoering,
de systematiek «Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording»(VBTB),
de versnelling van de verantwoording en de invoering van de euro zijn van
invloed. Door het beleid van decentralisatie is sprake van een toenemende
behoefte aan financiële deskundigen. De situatie op de arbeidsmarkt dwingt
Defensie tot extra inspanningen bij de werving van financiële deskundigen.
De kwaliteit van het financieel beheer moet worden gewaarborgd door goed en
gemotiveerd personeel (opleidingen en loopbaanperspectief) en door bestuurlijke
maatregelen. In de toprapportages wordt aandacht besteed aan de projecten
ter verbetering van het financiële beheer. De regelgeving is gewijzigd
en voorziet thans in aanwijzingen hoe bij een reorganisatie een beheerste
overgang van de financiële beheerstaken kan worden gagarandeerd. Instrumenten
als «audits» hebben aan belang gewonnen. Om de betrokkenheid van
lijnmanagers bij het financieel beheer te waarborgen zal de communicatie tussen
lijnmanagers, «controllers» en de accountantsdienst worden verbeterd.
Tenslotte zal worden onderzocht op welke wijze belonings- en sanctiemaatregelen
aan de verbetering van financieel beheer kunnen bijdragen.3.10 InformatievoorzieningInformatie- en communicatietechnologie (ICT) is onmisbaar voor een moderne
defensie. De snelle ontwikkelingen op dit terrein stellen hoge eisen aan het
beheer van de informatiesystemen. De standaardisatie binnen Defensie zal worden
verbeterd.Dankzij ICT kan informatie snel op veel plaatsen beschikbaar zijn. Hierdoor
worden niet alleen de besturingsmogelijkheden versterkt, maar kan ook relatief
eenvoudig de interne communicatie worden verbeterd. Door de stormachtige ontwikkelingen
in de ICT kunnen echter ook ongewenste effecten optreden, zoals een te grote
fragmentatie van de middelen waardoor juist de doorzichtigheid wordt belemmerd.
Het beleid ten aanzien van de informatievoorziening zal daarom centraal worden
vastgesteld. Daarnaast zijn defensiebrede standaardisatie en het gebruik van
producten-van-de plank speerpunten van het ICT-beleid van Defensie.3.11 De aansturing van grote materieelprojectenNa de verschijning van de Hoofdlijnennotitie is onderzocht of de samenvoeging
van delen van de materieeldirecties van de krijgsmachtdelen gewenst is en
hoe de kwaliteit, de sturing en de inrichting van het materieelverwervingsproces
kunnen worden verbeterd. Dit is vooral van belang met betrekking tot de grote,
financieel omvangrijke projecten met een hoge politieke gevoeligheid. Alles
afwegend menen wij dat de voordelen van centralisatie van de, in omvang en
aard zeer uiteenlopende projectorganisaties in de krijgsmachtdelen niet opwegen
tegen de nadelen. Uitgaande van het eerder uiteengezette besturingsconcept
van Defensie verdient centrale regie vanuit een klein kerndepartement in combinatie
met decentrale uitvoering door de krijgsmachtdelen de voorkeur boven concentratie
van staven en uitvoerende diensten. Met het oog hierop zal op korte termijn
de centrale aansturing van grote projecten worden verbeterd. Hierdoor worden
de voorwaarden geschapen om te garanderen dat de krijgsmachtdelen het kerndepartement
tijdig van relevante informatie voorzien. Het toezicht op de voortgang van grote, niet aan een
krijgsmachtdeel gemandateerde projecten behoort tot de kerntaken van het directoraat-generaal
Materieel, terwijl de bevelhebbers verantwoordelijk zijn voor de initiële
behoeftestelling en de uitvoering. De krijgsmachtdelen beschrijven de kwantiteit
en de kwaliteit van het benodigde materieel, en stellen een tijdschema en
een planbudget voor een project op met inachtneming van de procedures van
het geïntegreerde plan- en begrotingsproces. Om beter inhoud te geven
aan de toezichtfunctie en de centrale regie komt er een rechtstreekse informatielijn
tussen de projectleiders van grote materieelprojecten bij de krijgsmachtdelen
en de directeur-generaal Materieel. Met behulp hiervan kan hij de bewindslieden
op elk gewenst moment volledig informeren over het verloop van de desbetreffende
projecten. De bewindslieden worden zo in staat gesteld de leiding op zich
te nemen van de grote materieelprojecten en de bevelhebbers tijdig aanwijzingen
te geven.In het licht van het bovenstaande zal in 2000 het Defensiematerieelkeuzeproces
(DMP) worden geëvalueerd. Vanzelfsprekend zullen aanpassingen van het
DMP op geen enkele wijze afbreuk doen aan de parlementaire controle over de
grote materieelprojecten waarin het DMP thans voorziet.3.12 Competitieve dienstverleningEr is een interdepartementaal beleidsonderzoek gehouden naar mogelijkheden
om de bedrijfsvoering van de rijksoverheid te verbeteren. Een van de instrumenten
die binnen dit kader is ontwikkeld, is het concept van de «competitieve
dienstverlening», (CDV). Defensie is het eerste departement dat op ruime
schaal dit concept gaat beproeven, in het bijzonder om de doelmatigheid van
de ondersteunende diensten te vergroten. Het uitgangspunt van het CDV-programma
is dat interne aanbieders en het bedrijfsleven concurreren om Defensie diensten
te kunnen leveren. Niet de handhaving van de huidige situatie staat hierbij
voorop, maar de meest doelmatige manier om de dienst te leveren. Uitbesteding
is hierbij niet een doel op zichzelf, maar alleen de uitkomst als die doelmatiger
is of meerwaarde oplevert.Op deze wijze uitgevoerd levert het CDV-programma een bijdrage tot de
verbetering van de «teeth-to-tail ratio» van de krijgsmacht. Defensie
heeft in het kader van het interdepartementale beleidsonderzoek één
voorwaarde verbonden aan de uitvoering van het CDV-programma, en wel dat pas
wordt besloten een dienst metterdaad uit te besteden nadat het volledige CDV-traject
is doorlopen. Een (premature) beslissing is namelijk in een aantal gevallen
niet te herroepen omdat de desbetreffende interne aanbieders hebben opgehouden
te bestaan.De beschrijving van de procedures die nodig zijn voor de uitvoering van
het CDV-programma geschiedt thans in het kader van een interdepartementaal
beleidsonderzoek. Bij Defensie is de interne organisatie inmiddels vastgesteld.
Op korte termijn zullen in ieder geval de DTO, de DGW&T, de Topografische
dienst Nederland, de Mechanische centrale werkplaats, de DWS en de Personeels-
en salarisadministratie de eerste fase van het programma – de nadere
analyse – ingaan. De hoger-onderhoudsbedrijven van de Koninklijke luchtmacht
en de Koninklijke marine en de arbodiensten van Koninklijke marine, de Koninklijke
landmacht en de Koninklijke luchtmacht en de overige ondersteunende diensten
beginnen later aan het programma. De beoogde volgorde berust op de overweging
dat DTO en DGW&T agentschappen zijn die reeds functioneren volgens het marktbeginsel, terwijl de overige onderdelen activiteiten uitvoeren
die naar hun aard ook door het bedrijfsleven zouden kunnen worden gedaan.
In een aantal gevallen zijn omvangrijke investeringen voorzien. Het CDV-programma
kan inzicht bieden in de opportuniteit daarvan.De CDV-benadering zal een doelmatiger bedrijfsvoering
bij Defensie bevorderen. Dit zal tot aanzienlijke besparingen leiden. Het
streven is erop gericht in 2001 minimaal f 40 miljoen aan besparingen
te bereiken en het jaar daarop f 65 miljoen. Vanaf 2003 moeten de besparingen
f 100 miljoen per jaar bedragen.3.13 SlotVerbetering van het functioneren van Defensie is nodig. Dit draagt er
bovendien toe bij dat Defensie wordt gezien als een aantrekkelijke, professionele
organisatie waar het goed werken is. De maatregelen die in maart 1999 werden
gepresenteerd in het kader van het Veranderingsproces Defensie (Kamerstuk
26 237) worden vóór 2003 volledig uitgevoerd. Ook het vernieuwde
personeelsbeleid – dat wordt uiteengezet in het volgende hoofdstuk –
bevordert de kwaliteit van Defensie. Als Defensie vertrouwen heeft in haar
eigen functioneren, zal zij zich zelfbewust presenteren, wat de aantrekkingskracht
op de arbeidsmarkt ten goede komt. Dit is nodig om de juiste mensen op de
juiste plaats te hebben voor de vaak moeilijke opgaven waarvoor de krijgsmacht
wordt geplaatst. HOOFDSTUK 4: HET PERSONEELSBELEID4.1 InleidingHet personeelsbeleid moet garanderen dat de organisatie de beschikking
heeft over personeel dat op zijn taken is berekend. Twee factoren zijn bij
uitstek van invloed op de totstandkoming van dat beleid: de ontwikkelingen
in de samenleving en de bijzondere eisen die de taken van de krijgsmacht aan
het personeel stellen.Voor Defensie is het personeel een factor van grote betekenis. Zonder
gemotiveerd en goed opgeleid personeel kan Defensie de haar opgedragen taken
niet uitvoeren. Er moet dan ook worden geïnvesteerd in de ontwikkeling
van nieuw personeelsbeleid. De eerder in de Hoofdlijnennotitie aangekondigde
f 100 miljoen per jaar en de f 50 miljoen die dankzij de motie-Dijkstal
c.s. tijdens de jongste Algemene Beschouwingen aan Defensie zijn toegewezen,
zullen volledig worden benut om de benodigde intensivering van het personeelsbeleid
mogelijk te maken.In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe Defensie het personeelsbeleid zal
intensiveren. De invoering van een nieuwe personeelsstructuur zal in tien
jaar resulteren in een evenwichtige en gestroomlijnde personeelsopbouw. Door
nu te investeren wordt op termijn winst geboekt en ontstaat een flexibel,
evenwichtig en op de taken toegesneden personeelsbestand. Defensie zal echter
de belangen van werknemers die al jaren hun krachten aan de organisatie hebben
gegeven, niet veronachtzamen. De komende tien jaar worden bij Defensie naar
verwachting ongeveer 5200 personen overtollig. Op personeel dat als gevolg
hiervan of als gevolg van andere maatregelen overtollig wordt, zullen instrumenten
van het Sociaal beleidskader Defensie van toepassing zijn. Defensie zal de
middelen vrijmaken om een succesvolle overgang naar de burgermaatschappij
mogelijk te maken. De inzet is gedwongen ontslagen te voorkomen. Het uitgangspunt dat een loopbaan bij Defensie in beginsel
voor het leven is, wordt verlaten. Werkzekerheid komt in plaats van de zekerheid
van een vaste baan. Het bieden van werkzekerheid, binnen of buiten de organisatie,
aan iedere werknemer is een speerpunt van de beleidsintensivering. Dit geldt
niet alleen voor de BBT-er die de organisatie verlaat, maar zonder uitzondering
ook voor het personeel dat op enigerlei wijze overtollig wordt.De taken van de krijgsmacht stellen hoge eisen aan de gemiddelde militair.
Het takenpakket is breder geworden en de inzetmogelijkheden en -gebieden gevarieerder.
Het werk is daardoor uitdagender en het optreden van de militairen –
uitsluitend nog beroepspersoneel – anders dan een aantal jaren geleden.
Het risico voor de individuele militair is echter ook groter, evenals de effecten
op de achterban. De militaire werknemer wordt geconfronteerd met taken met
een bijzonder karakter, vooral tijdens de voorbereiding en de uitvoering van
taken onder operationele omstandigheden. Het personeelsbeleid speelt hierop
in en draagt ertoe bij dat werknemers juist onder bijzondere omstandigheden
hun werk kunnen uitvoeren. Het beleid moet een balans vinden tussen bijzondere
en algemenere omstandigheden en tevens goed aansluiten bij datgene wat elders,
buiten Defensie, gebruikelijk is. Dit is ook nadrukkelijk van belang om de
overgang naar de civiele maatschappij te vereenvoudigen van personeel dat
na een aanstelling voor bepaalde tijd de defensieorganisatie verlaat. De Nederlandse samenleving verandert in hoog tempo. Voor Defensie zijn
vooral de demografische ontwikkelingen van belang, in het bijzonder de vergrijzing,
de stijging van het gemiddelde opleidingsniveau, de afnemende binding van
werknemers aan de arbeidsorganisatie in samenhang met een toenemende arbeidsmobiliteit,
zich wijzigende arbeidsverhoudingen, de ruimere beschikbaarheid van vrouwen
en allochtonen op de arbeidsmarkt, een verschuivend rollenpatroon en een veranderende
verdeling van zorgtaken tussen mannen en vrouwen in het gezin en een groeiende
waardering van het privé-leven ten opzichte van het werk. Het streven
is erop gericht het percentage vrouwen in de defensieorganisatie in 2002 op
8 procent te brengen en in 2010 op 12 procent, overeenkomstig de doelstellingen
van het Actieplan emancipatietaakstelling departementen (Kamerstuk 26 206,
nr. 11).Er worden maatregelen genomen om van Defensie een aantrekkelijker werkgever
te maken die concurrerend is op de arbeidsmarkt. Behalve in werkzekerheid
investeert Defensie daarom in verbetering van de werkomgeving en de werkomstandigheden.
Die moeten in balans zijn met wat Defensie van haar personeel vraagt. Algemene
ontwikkelingen die betrekking hebben op alle werknemers in Nederland, zijn
in beginsel ook op militairen van toepassing, tenzij dit de uitvoering van
de taken van de krijgsmacht teveel aantast. Een krachtige concurrentiepositie
is niet alleen nodig om nieuw personeel te werven, maar ook om het huidige
personeel voor de organisatie te behouden.De maatregelen die nodig zijn om de vereiste personeelsstructuur te verwezenlijken,
brengen ook effecten teweeg die om verduidelijking vragen. Op het oog staan
bijvoorbeeld maatregelen gericht op verjonging haaks op regeringsmaatregelen
die uitgaan van een aanpassing van het stelsel van functioneel leeftijdsontslag.
Evenzeer lijkt het tegenstrijdig uit te gaan van de tussentijdse, vrijwillige
uitstroom van personeel terwijl het personeel op de werkvloer een verhoging
van de werkdruk en de werklast ervaart als gevolg van vacatures. Dergelijke
tegenstrijdigheden hangen samen met de keuze voor een relatief korte periode
van tien jaar om de beleidsdoelstellingen te verwezenlijken in plaats van
een lange en slepende overgangsperiode van ruim twintig jaar. Gelet op de
in de inleiding geschetste ontwikkelingen verdient de snellere variant nadrukkelijk
de voorkeur. Defensie zal in deze overgangsperiode uiterst zorgvuldig omgaan
met de belangen van haar personeel en daarmee nadrukkelijk rekening houden
bij de ontwikkeling van maatregelen.Het zijn niet alleen de hierboven geschetste ontwikkelingen die aanpassingen
van het personeelsbeleid vergen. Ook de aandacht voor het personeelsbeleid
tijdens de bijeenkomsten in het kader van de STD is aanleiding geweest te
bezien hoe een vernieuwing van dat beleid tot stand kan worden gebracht. In
de komende jaren zullen de volgende uitgangspunten en beleidsdoeleinden richting
geven aan de ontwikkeling van het defensiepersoneelsbeleid:* het bieden van goede arbeidsomstandigheden, en* uitdagend en motiverend werk;* een personeelsopbouw die past bij een moderne krijgsmacht;* bewaking van een goede positie op de arbeidsmarkt;* het bieden van werkzekerheid, binnen en buiten de defensieorganisatie;* een sociaal beleid,* met oog voor de combinatie van werk en privé-leven; * de gegarandeerde, doeltreffende zorg voor het personeel vóór,
tijdens en na inzet.De bijzondere positie van de militairSinds het einde van de dienstplicht ligt aan de keuze voor een baan bij
de krijgsmacht geen enkele vorm van dwang meer ten grondslag. Iemand kiest
vrijwillig, voor kortere of langere tijd, voor een betrekking als militair
bij de krijgsmacht, in het volle bewustzijn van de risico's, de verplichtingen
en de beperkingen die daarmee gepaard gaan. Het militaire beroep is echter
wel degelijk een bijzonder beroep. In geen andere baan geeft een werknemer
zoveel van het recht op zelfbeschikking op en riskeert hij of zij, zo nodig,
gezondheid en leven, met alle gevolgen van dien, ook voor zijn of haar naasten.
Beperkingen van het zelfbeschikkingsrecht zijn niet alleen aan de orde tijdens
militaire operaties, maar ook al tijdens voorbereidende oefeningen. Uiteindelijk
moet de krijgsmacht immers kunnen optreden onder moeilijke, vaak gevaarlijke
omstandigheden, in ontwrichte samenlevingen waar de rechtsorde is verstoord
of heeft opgehouden te bestaan, en in tijd van oorlog. Defensie anticipeert
hierop in financiële zin en met de zorg die zij haar personeel biedt.
Dit hoofdstuk gaat hier nader op in.Om de krijgsmacht op verantwoorde wijze te doen opereren, moeten aan elke
militair eisen worden gesteld die sterk afwijken van wat in andere overheidsinstanties
en in de marktsector gebruikelijk is. Uit hetgeen de krijgsmacht als werkgever
biedt, moet voldoende erkenning hiervan blijken. Het personeelsbeleid van
Defensie moet de komende jaren dan ook een evenwicht zoeken en zien te bewaren
tussen de eisen waaraan elke werkgever moet voldoen die op de arbeidsmarkt
wil concurreren en de bijzondere eisen die de krijgsmacht aan het militaire
personeel moet stellen.Het burgerpersoneelOngeveer eenderde van het personeelsbestand van Defensie bestaat uit burgers.
Zij zorgen op vele niveaus voor continuïteit en leveren met hun –
vaak specialistische – kennis en ervaring een belangrijke bijdrage aan
de uitvoering van defensietaken, ook van vredesoperaties. Er is Defensie dan
ook veel aan gelegen haar burgerpersoneel aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden
en een motiverende werkomgeving te bieden, mede tegen de achtergrond van de
krapper wordende arbeidsmarkt.De komende periode zal het mobiliteits- en loopbaanbeleid voor het burgerpersoneel
met kracht verder worden vormgegeven. Evenals andere sectoren van de overheid
zal Defensie investeren in de opleiding en de vorming van het personeel. Dit
geldt niet alleen voor de groepen en schalen die zijn aangesloten bij de Algemene
bestuursdienst. Voor al het burgerpersoneel vanaf schaal acht wordt gezocht
naar functies die aansluiten bij de individuele wensen en mogelijkheden. Mobiliteitsgesprekken
zijn een belangrijk hulpmiddel om de mogelijkheden van de verdere loopbaanontwikkeling
in kaart te brengen. Maatwerk is het uitgangspunt.De maatregelen in deze Defensienota die de herziening van het personeelsbeleid
betreffen, raken vooral het militaire personeel. Daardoor kan de indruk ontstaan
dat deze nota uitsluitend op deze categorie personeel is gericht. Dit is nadrukkelijk
niet het geval; de uitgangspunten en de beleidsdoeleinden zijn onverkort van
toepassing op het gehele personeel. Zo zijn de maatregelen om de combinatie
van arbeid en zorg te bevorderen en de aandacht voor goede arbeidsomstandigheden
zonder meer ook voor het burgerpersoneel van belang.Tegen deze achtergrond wordt in dit hoofdstuk aan aantal thema's van het
personeelsbeleid uitgewerkt.4.2 De nieuwe personeelsstructuur voor militairen4.2.1 AlgemeenDe opbouw van het personeelsbestand van Defensie moet aansluiten op de
eisen die aan een moderne, flexibele, snel inzetbare en professionele krijgsmacht
worden gesteld. Zo wordt een toereikende kwantitatieve en kwalitatieve vulling
bevorderd en kan de inzet van de krijgsmacht bij vredesoperaties worden ondersteund.
Om te kunnen voldoen aan de eisen die de organisatie stelt, zal de opbouw
van het personeelsbestand ingrijpend moeten worden gewijzigd. Per saldo zal
dit resulteren in een verjonging van het bestand, wat de beschikbaarheid en
de inzetbaarheid van operationele eenheden bevordert. Tevens kunnen onevenwichtigheden
in de personele opbouw van de krijgsmacht, in het bijzonder in de leeftijdsopbouw,
op termijn worden weggenomen. Deze onevenwichtigheden, die onder meer het
gevolg zijn van de combinatie van levenslange loopbaanpatronen en initiatieven
die in de jaren negentig zijn genomen in het kader van de herstructurering
en de verkleining van de krijgsmacht, zouden anders in de komende jaren onherroepelijk
leiden tot vergrijzing van de defensieorganisatie. Met een gewijzigde personeelsopbouw en meer jongeren in de lagere rangen
(onderbouw) moet de verdeling van arbeid over de diverse functieniveaus in
de organisatie worden herzien. Deze herverdeling van arbeid ondersteunt de
verjonging van het personeelsbestand en bevordert de stroomlijning van de
functies in de organisatie. Het effect van deze herverdeling van arbeid wordt
weergegeven in onderstaande schets. De toename van het aantal jongeren, vooral in de onderbouw,
moet samen met een variabele conctractduur tot de gewenste flexibiliteit van
de nieuwe personeelsstructuur leiden. Door de flexibelere personeelsstructuur
kan de krijgsmacht eenvoudiger inspelen op veranderingen in de samenleving.
Levenslange loopbanen voor iedereen zijn dus niet langer het uitgangspunt.In de nieuwe personeelsstructuur zal de militair zijn loopbaan beginnen
met een aanstelling voor bepaalde tijd. Er wordt een uitzondering op deze
regel gemaakt voor een deel van de aspirant-officieren aan de KMA en het KIM
en voor militairen behorende tot specifieke categorieën die moeilijk
op de arbeidsmarkt zijn te werven, met dien verstande dat een restrictief
beleid zal worden gevoerd met het oog op de gewenste verjonging. Deze militaren
worden aangesteld voor onbepaalde tijd.Na de initiële opleiding kan de BBT-militair verschillende, al dan
niet operationele functies vervullen en zo zelf zijn mini-loopbaan vormgeven.
Dat hoeven niet uitsluitend gevechtsfuncties te zijn. Als een militair opteert
voor functies met een hogere rang, zijn de behoeften van de organisatie en
de geschiktheid van de militair de belangrijkste ijkpunten. Voor de vulling
van functies in de onderbouw – soldaten, matrozen, korporaals, sergeanten,
luitenants en kapiteins – kan de organisatie gebruik maken van specifieke
instrumenten, zoals aanstellingsduur en contractverlenging, om in te spelen
op externe ontwikkelingen.Via een traject van opleiding en ervaringsopbouw kan personeel met een
tijdelijke aanstelling worden gereedgemaakt voor een levenslange loopbaan
bij Defensie. Het zal echter slechts voor een deel van de militairen die hun
loopbaan in de onderbouw beginnen zijn weggelegd om functies op hogere en
de hoogste (rangs)niveaus te vervullen. De beslissing over het vervolgen van
de militaire loopbaan berust op de persoonlijke keuzes die de desbetreffende
militairen gedurende hun loopbaan hebben gemaakt, hun geschiktheid en de behoeften
van de organisatie. Voor het personeel dat de loopbaan niet bij Defensie kan
vervolgen, worden maatregelen getroffen die een succesvolle overgang naar de burgermaatschappij bevorderen (zie voorts de paragraaf over
werkzekerheid).In het grensgebied van onderbouw en bovenbouw komt derhalve de overgang
te liggen van personeel met aanstellingen voor bepaalde respectievelijk onbepaalde
tijd, BBT-ers en BOT-ers. In deze benadering zal het merendeel van het personeel
in de onderbouw een aanstelling voor bepaalde tijd hebben. Een dergelijke
personele opbouw kan bijdragen tot de gewenste kennis en ervaringsopbouw.
Kennis en ervaring kunnen doelgericht worden ontwikkeld door na de algemene
militaire opleiding de vervolgopleidingen toe te snijden op het functieniveau
waarop de militair wordt aangesteld. Het gaat erom stapsgewijs de kennis en
ervaring te vergroten door een combinatie van gerichte opleiding en het vervullen
van een daaraan gerelateerde functie. 4.2.2 Uitvoering en effectenDe uitgangspunten van de nieuwe personeelsstructuur zijn dus flexibiliteit,
professionaliteit en verjonging van het personeelsbestand. Dit vereist een
toename van het aandeel van BBT-ers, met als effect een andere verhouding
tussen BOT-ers en BBT-ers. In de beoogde structuur zal uiteindelijk 60 procent
van het militaire personeel een aanstelling hebben voor bepaalde tijd. Vergeleken
met het personeelsbestand aan het begin van 1999 moeten dan 10 000 BOT-ers
zijn vervangen door BBT-ers.Bij ongewijzigd beleid en een natuurlijk verloop zou een dergelijke omvorming
van het personeelsbestand in ongeveer vijftien jaar kunnen worden verwezenlijkt.
De aan de bovenkant regulier uitstromende militairen met een aanstelling voor
onbepaalde tijd zouden dan aan de onderzijde worden vervangen door personeel
met een aanstelling voor bepaalde tijd. Door een langere aanstellingsduur
(initiële contracten plus contractverlengingen), in combinatie met functiewisseling
en ervaringsopbouw, kan worden geïnvesteerd in de professionaliteit van
het nieuwe personeel. Bovendien kan zo worden voorzien in de extra behoefte
aan BBT-ers, zonder dat de jaarlijkse wervingsbehoefte toeneemt. De huidige
wervingsbehoefte is ongeveer 7000 per jaar. Met een gemiddelde conctractduur
van minimaal vijf jaar (defensiebreed) en een gunstig verloop van de werving
zou het personeelsbestand al over tien jaar voor 60 procent kunnen bestaan
uit BBT-ers. Uiteindelijk wordt gestreefd naar een gemiddelde contractduur
van zeven jaar. Bij dit tijdschema van tien jaar moet wel rekening worden
gehouden met «frictie-overtolligheid». Immers, om aan de onderkant
van het personeelsbestand extra ruimte te scheppen voor de instroom van BBT-ers,
zullen vooral BOT-ers de organisatie moeten verlaten vóórdat
zij aan leeftijdsontslag toe zijn.De verjonging van het personeelsbestand en de gewijzigde verhouding tussen
BOT-ers en BBT-ers hebben ook gevolgen voor de instroom in het stelsel voor
diensteinderegelingen (UKW). Naarmate het aantal BOT-ers afneemt, zal het
beslag op de UKW afnemen. Hierdoor is in de eindsituatie de combinatie denkbaar
van een verjongd personeelsbestand met een verhoogde ontslagleeftijd van militairen.
De tegenstelling tussen verjonging en verhoging van de ontslagleeftijd manifesteert
zich vooral in de overgangsperiode, maar niet langer in de eindsituatie. Er
zijn dan voldoende hogere functies waarvoor de ervaringsopbouw van essentieel
belang is, die militairen ook na hun 55ste jaar kunnen vervullen.4.2.3 Een modern stelsel van diensteinderegelingenOok het stelsel van diensteinderegelingen voor militairen wordt aangepast.
Omdat ook ten aanzien van dit onderdeel van het personeelsbeleid geldt dat
het zowel moet aansluiten op de ontwikkelingen in de samenleving als op de
specifieke aspecten van het militaire beroep, is gezocht naar een instrument
dat flexibel, toegesneden op de individuele militair, kan worden gehanteerd.
Gekozen is voor modernisering van het stelsel voor diensteinderegelingen.
Kenmerken van het nieuwe stelsel zijn de introductie van een kapitaalgedekt
pensioen dat direct ingaat vanaf 60-jarige leeftijd, een flexibel stelsel
van ontslagleeftijden tussen 55 en 60 jaar met als gemiddelde 58 jaar, en
een uitkeringsregeling tot 60 jaar met een uitkeringsniveau van 70 procent.Het vernieuwde diensteindestelsel wordt ingevoerd in
2001. Individuele militairen kan worden verzocht langer te dienen, op basis
van de aangepaste uitkeringsgrondslag. Een aanpassing van het diensteindestelsel
leidt tot overtolligheid, omdat de instroom aan de voet van de organisatie
niet gedurende langere tijd kan worden stopgezet. Dit ongewenste effect is
bezien in samenhang met de effecten van andere maatregelen die in deze nota
zijn beschreven, en vervolgens is een aanvaardbare en beheersbare manier gevonden
om deze wijziging in te voeren. De feitelijke leeftijdsverhoging zal dan ook
eerst in 2003 haar beslag krijgen, waarna vervolgens in zes jaar wordt toegewerkt
naar de nieuwe gemiddelde leeftijd van 58 jaar. Aan de afzonderlijke positie
van het marinepersoneel zal aandacht worden besteed.In de gedachtevorming over de uitvoering van deze maatregelen is de positie
van het huidige personeel nadrukkelijk voor ogen gehouden. Defensie wil voorkomen
dat de wijzigingen van de personeelssystematiek en het diensteindestelsel
ten koste gaan van het personeel dat vaak al jaren in de organisatie dient.
Zeker dit personeel moet op Defensie kunnen rekenen als een sociaal en goed
werkgever. In overleg met het personeel zal dan ook worden bezien welke aanvullende
maatregelen in het overgangstraject kunnen worden genomen.4.3 Werkzekerheid4.3.1 AlgemeenVan oudsher geldt voor militairen met een aanstelling voor onbepaalde
tijd dat zij zeker zijn van werk, maar dat zij van tevoren niet weten waar
zij hun werk zullen gaan verrichten. De loopbaan van een militair kenmerkt
zich immers door een aaneenschakeling van verschillende functies, op verschillende
niveaus en plaatsen. Er is derhalve sprake van interne werkzekerheid. Ook
het burgerpersoneel bij Defensie geniet deze interne werkzekerheid. Weliswaar
is er meer dan in het verleden sprake van verplaatsingen in het kader van
de ervaringsopbouw en mobiliteitsprogramma's, maar de baan bij Defensie staat
niet ter discussie.Interne werkzekerheid is met de introductie van de nieuwe personeelsstructuur
voor militairen niet langer het uitgangspunt. De veranderende samenstelling
van het defensiepersoneelsbestand vergt naast activiteiten met het oog op
interne werkzekerheid ook gerichte investeringen in activiteiten die de externe
werkzekerheid van het personeel bevorderen. Immers, 60 procent van alle militairen
zal in de eindsituatie een tijdelijke baan hebben. Meer dan thans reeds het
geval is, zal het grootste deel van deze militairen op enig moment zijn loopbaan
buiten de krijgsmacht voortzetten. Defensie moet om praktische redenen, in
verband met de gekozen personeelssystematiek, en om principiële redenen,
omwille van goed werkgeverschap, investeren in de werkzekerheid van dit personeel.
Defensie zal daartoe voorwaarden en structuren scheppen die de werkzekerheid
of employability van het personeel binnen en buiten Defensie bevorderen. Opleidingen,
bijvoorbeeld, vergemakkelijken een soepele overgang naar de burgermaatschappij.
Dit laat uiteraard onverlet de eigen verantwoordelijkheid van
het defensiepersoneel om de aanwezige mogelijkheden te benutten.Het employability-beleid staat niet op zichzelf. De inspanningen om de
externe werkzekerheid te bevorderen, passen in een integrale benadering van
de personeelsvoorziening van de krijgsmacht. Deze inspanningen zijn van belang
om de wervingskracht van de krijgsmacht te versterken. Goede vooruitzichten
op een baan buiten Defensie en concrete mogelijkheden om de maatschappelijke
meerwaarde te vergroten door middel van een combinatie van werken en leren,
moeten meer belangstellende jongeren ertoe bewegen metterdaad te solliciteren.
De werkzekerheidsinspanningen dienen tevens een maatschappelijk belang, omdat
zo kan worden voorkomen dat personeel na afloop van de contractperiode in
groten getale instroomt in wachtgeldregelingen. Investeringen in de maatschappelijke
meerwaarde van (jaarlijks) duizenden uitstromende BBT-ers ondersteunen voorts
het werkgelegenheidsbeleid van de regering en bevorderen de concurrentiekracht
van het Nederlandse arbeidspotentieel. Het employability-beleid van Defensie,
gericht op de «uitstromende» militair, past in de nationale en
Europese werkgelegenheidsstrategie en maakt dan ook deel uit van het Nationaal
actieplan werkgelegenheid.4.3.2 Externe werkzekerheid voor militairen met een tijdelijke
aanstellingDefensie garandeert de algemene erkenning van kwalificaties en competenties
die tijdens de aanstellingsperiode worden verworven, van defensieopleidingen
en van oriëntatietrajecten die onder de Wet educatie beroepsonderwijs
en schakelonderwijs vallen. Een en ander vraagt om een combinatie van bemiddelings-
en scholingsactiviteiten, van maatwerk gericht op de persoonlijke wensen en
capaciteiten van de militair en de mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Daartoe
moet nauwkeurig worden vastgesteld wat er aan extra's nodig is om in de civiele
maatschappij aan de slag te komen, naast de waardevolle kwaliteiten die in
opleiding en werk bij Defensie zijn opgedaan, zoals werkervaring, persoonlijke
vorming en mentale weerbaarheid. Defensie ontwikkelt een driesporenbeleid
om de externe werkzekerheid te bevorderen. Getracht wordt de wensen en de
capaciteiten van het personeel te relateren aan de behoeften van de arbeidsmarkt,
om vervolgens met een gerichte aanpak de kans op werkzekerheid te vergroten.
Voor personeel met de nodige kwalificaties en ervaring kan worden volstaan
met bemiddeling en het in contact brengen met de arbeidsmarkt. Dit is het
eerste spoor. Voor een ander deel van het personeel zal Defensie, al dan niet
in samenwerking met andere partijen, investeren in opleidingen die een gerichte
overstap naar de civiele arbeidsmarkt mogelijk maken. Dit is het tweede spoor.
Tenslotte, het derde spoor, zal Defensie met werkgevers afspraken maken over
de overgang van personeel en een financiële bijdrage leveren aan een
opleiding in de nieuwe werkomgeving.De taakuitvoering van de krijgsmacht beperkt de mogelijkheden om werken
en leren te combineren. Vooral in periodes van varen, oefenen en inzet staat
immers de operationele taakuitvoering voorop. Afhankelijk van die taakuitvoering
moeten dus de mogelijkheden worden gevonden, en zonodig gecreëerd om
opleiding en werk te combineren. Onder centrale regie zullen de krijgsmachtdelen
zelf hun employability-beleid in detail vorm geven. Het gemeenschappelijke
uitgangspunt is een succesvolle overgang van uitstromende militairen naar
de civiele arbeidsmarkt. 4.3.3 BeleidsintensiveringIn de periode die deze Defensienota beslaat, is in totaal f 550 miljoen
nodig voor het externe werkzekerheidsbeleid. De gelden van de motie-Dijkstal
c.s. zullen hiervoor worden benut. Er moet worden geïnvesteerd in de
ontwikkeling en de vormgeving van het externe werkzekerheidsbeleid. Aan het
opleiden van het personeel zijn kosten verbonden en bovendien moet een begeleidings-
en bemiddelingsorganisatie worden opgezet om het vereiste individuele maatwerk
mogelijk te maken. Het personeel krijgt de gelegenheid en de mogelijkheden
om zich te bekwamen. Er moet rekening worden gehouden met extra kosten als
personeel tijdens de laatste fase van de aanstelling in een aaneengesloten
periode een arbeidsmarktgerichte opleiding volgt. 4.3.4 SamenwerkingEen succesvol beleid inzake externe werkzekerheid berust op landelijke
en regionale samenwerking met andere actoren op de arbeidsmarkt, zoals overheden,
werkgevers en werknemersorganisaties en bemiddelings- en scholingsinstanties.
Onder meer in het kader van het «Employer support»-programma,
dat mede verband houdt met het reservistenbeleid, en door de afzonderlijke
krijgsmachtdelen worden thans reeds employability-activiteiten ontplooid en
contacten onderhouden met andere actoren op de arbeidsmarkt. Er is echter
behoefte aan een gecoördineerde, defensiebrede benadering. Hiertoe is
onlangs een Coördinatiegroep employability ingesteld. De coördinatiegroep
is het aanspreekpunt voor actoren op de arbeidsmarkt op landelijk en bovenregionaal
niveau. De coördinatiegroep zal ook zelf initiatieven ontplooien. Daarnaast
coördineert zij alle defensieactiviteiten op dit terrein en adviseert
zij over het beleid. De groep bevordert voorts de onderlinge samenwerking,
coördineert de uitbesteding van activiteiten en onderzoekt knelpunten
die samenhangen met de externe employability van militairen.De behoefte aan verdergaande samenwerking leeft niet alleen bij Defensie.
Ook het bedrijfsleven heeft kenbaar gemaakt te zoeken naar structuren voor
overleg en communicatie. De wens is te komen tot een permanente dialoog waarin –
met inachtneming van elkaars verantwoordelijkheden – wordt gezocht naar
mogelijkheden om de samenwerking en wederzijdse belangen te bevorderen. Om
deze structuur te ontwikkelen is gekozen voor een samenwerkingsmodel waarin
zowel vertegenwoordigers van de defensietop zitting hebben als topmensen uit
het bedrijfsleven. Dit platform is 3 november 1999 ingesteld en gepresenteerd.
Onder het platform zullen projectgroepen volgens een min of meer thematische,
regionale benadering concrete samenwerkingsmogelijkheden uitwerken. Hierbij
kan worden gedacht aan civiel-militaire samenwerking in het kader van vredesoperaties
en voorts aan de vergroting van het draagvlak van Defensie in het bedrijfsleven
en samenwerking om Nederlandse economische belangen te bevorderen, in het
bijzonder de kwaliteit van werkprocessen en technologische ontwikkelingen.4.3.5 UitbestedingEmployability-activiteiten zoals civiele scholing en arbeidsbemiddeling
behoren niet tot de kerntaken van Defensie. Ze zullen, met de gewenste kwaliteitsgaranties,
zoveel mogelijk in handen worden gegeven van externe professionele marktpartijen,
zoals Arbeidsvoorziening, commerciële uitzendorganisaties en regionale
opleidingscentra. Omdat dergelijke activiteiten niet alleen in
het belang zijn van Defensie maar ook van andere actoren op de arbeidsmarkt
streeft Defensie naar exogene (co)financiering. Zoveel mogelijk zal worden
ingehaakt op intiatieven die de regering reeds heeft genomen, zoals «sluitende
aanpak» en«een leven lang leren», en op de ontwikkelingen
op het gebied van de uitvoering van de sociale zekerheid. Voor de financiering
van haar externe werkzekerheidsbeleid zal Defensie voorts een beroep doen
op het Europees structuurfonds.4.3.6 RegionaliseringDe Koninklijke landmacht voert voor Defensie een project uit waarin regionale
samenwerking op het gebied van werving, civiele scholing en arbeidsbemiddeling
wordt beproefd. Het project dat 2 september 1999 in het provinciehuis van
Limburg is gepresenteerd, is een gezamenlijk initiatief van de provincie Limburg
en Defensie. Het wordt op provinciaal niveau uitgevoerd door het Vertrouwenspact
werkgelegenheid Limburg, een samenwerkingsverband tussen provincie, gemeenten,
werkgevers en werknemersorganisaties, Arbeidsvoorziening, uitvoeringsorganisaties
en regionale opleidingscentra. Jongeren worden regionaal via het samenwerkingsverband
geworven en, zo nodig, via voorschakel- of oriëntatieonderwijs voorbereid
op een militaire aanstelling. Tijdens de aanstellingsperiode worden zij met
behulp van het samenwerkingsverband civiel geschoold. Die scholing is afgestemd
op de behoefte van de jonge militair en op de regionale arbeidsmarkt. Aan
het einde van de aanstelling speelt het samenwerkingsverband een bemiddelende
rol bij de terugkeer van de militair naar de regionale arbeidsmarkt. Alle
betrokken partijen doen hun voordeel met deze benadering. In 2000 wordt het
project geëvalueerd en als de resultaten gunstig zijn, wordt het naar
alle waarschijnlijkheid op landelijk niveau voortgezet. De eerste uitbreiding
is voorzien voor de provincie Flevoland, die de ontwikkelingen in Limburg
op de voet volgt. 4.4 De arbeidsmarkt4.4.1 Algemeen Sinds de opschorting van de opkomstplicht is Defensie
voor de personeelsvoorziening volledig afhankelijk geworden van de externe
arbeidsmarkt. De gegarandeerde instroom van ruim 40 000 dienstplichtigen
per jaar heeft plaatsgemaakt voor een beroep op de arbeidsmarkt, met als streven
op jaarbasis 7000 BBT-ers te werven.Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het aantal beschikbare jongeren
op de arbeidsmarkt in de leeftijd tot 29 jaar de komende tien jaar aanvankelijk
zal afnemen om vervolgens weer langzaam te stijgen. De aanvankelijke afname
van het beschikbare wervingspotentieel doet de krapte op de arbeidsmarkt verder
toenemen. Tot 2002 wordt bovendien een groot tekort aan arbeidskrachten voorzien
met een Mavo-, MBO-, HBO- of WO-opleiding. Door de toenemende vervangings-
en uitbreidingsvraag is het waarschijnlijk dat de tekorten na 2002 verder
zullen toenemen.De druk op de werving van defensiepersoneel zal dus toenemen, temeer daar
de ervaring leert dat ongeveer de helft van het BBT-personeel een Mavo- of
MBO-opleiding heeft. Bij de vervanging van hoger opgeleid burgerpersoneel
zal ook Defensie worden geconfronteerd met schaarste aan personeel
met een HBO- of academische opleiding in financieel-economische, technische
en informaticarichtingen. Defensie zal zo goed mogelijk inspelen op deze ontwikkelingen,
zeker wat de knelpuntgroepen met een Mavo- en MBO-opleiding betreft. Vooral
vanwege het grote beslag dat Defensie op deze opleidingsdoelgroep legt, zal
zij kritisch het belang moeten bezien van een dergelijke vooropleiding voor
militaire functies die bekleed worden door BBT-ers. Voor deze categorie geldt
immers dat het zwaartepunt initieel zal liggen op de militaire opleiding en
training, gericht op de functie die in de organisatie moet worden vervuld.
Als BBT-ers hun loopbaan bij Defensie willen vervolgen, kan hun in een later
stadium de mogelijkheid worden geboden alsnog het benodigde vooropleidingsniveau
te bereiken.Gelet op de aanzienlijke omvang van het vlottende personeelsbestand en
de krapper wordende arbeidsmarkt is het voor Defensie van essentieel belang
zo goed mogelijk de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt te voorspellen, te interpreteren
en erop in te spelen. Om alert te kunnen reageren op knelpunten in de arbeidsmarkt,
worden aanvullende, flexibel toepasbare maatregelen in de arbeidsvoorwaardensfeer
getroffen. De kosten die hiermee zijn gemoeid, worden gefinancierd uit de
f 100 miljoen per jaar die voor beleidsintensiveringen beschikbaar zijn.4.4.2 ArbeidsmarktcommunicatieUit wervingsoogpunt is het onmiskenbaar van groot belang dat potentiële
werknemers bekend zijn met de functies bij de krijgsmacht. Het beeld dat jongeren
hebben van (functies bij) Defensie is in dit verband van doorslaggevende betekenis.
Uit recent onderzoek blijkt dat binnen de doelgroep van 18- tot 29-jarigen
de mogelijkheden om met een tijdelijke aanstelling bij Defensie te dienen
slecht bekend zijn. Slechts 45 procent van de autochtone en 33 procent van
de allochtone doelgroep weet hiervan. Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook dat
de belangstelling onder jongeren uit etnische minderheidsgroeperingen voor
een baan bij de krijgsmacht groter is dan onder autochtone jongeren. Veel
van het potentieel in dit segment van de arbeidsmarkt is tot dusver niet benut.
Gelet op het belang van beeldvorming zal de arbeidsmarktcommunicatie worden
verbeterd. Ook zal Defensie zich nadrukkelijker als werkgever manifesteren
(aantrekkelijke banen met uitdaging en afwisseling in een aantrekkelijke omgeving,
naast het werk kan worden gestudeerd, aantrekkelijke en concurrerende arbeidsvoorwaarden).
De wijze waarop deze informatie wordt uitgedragen, zal worden toegesneden
op de beoogde doelgroep. Met het oog hierop wordt verder onderzocht wat het
profiel is van de doelgroep waaruit Defensie de komende jaren moet putten.
Er moet beter in beeld worden gebracht hoe de huidige generatie 15- en 16-jarigen
denkt over werken en opleiden.4.4.3 Verbetering van de personeelsvoorzieningDefensie moet bij de werving van personeel dus concurreren met andere
partijen op de arbeidsmarkt. Het jaarlijkse beslag op de arbeidsmarkt is zodanig
dat alleen met een gedegen, professionele benadering resultaat kan worden
geboekt. Het verwezenlijken van de jaarlijkse wervingsbehoefte is van wezenlijk
belang om de kwantitatieve en kwalitatieve vulling van de organisatie –
ook op termijn – te kunnen garanderen. Uit onderzoek blijkt dat een
deel van de aspirant-BBT-ers afhaakt gedurende het proces van voorlichting,
werving, selectie en opleiding. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de
ontoereikende voorlichting, de toewijzing van een functie waarop
niet is gesolliciteerd, de duur van het totale selectietraject, de tijdspanne
tussen de sollicitatie, keuring en selectie en de uiteindelijke opkomst, en
de opvang en benadering gedurende de initiële opleiding. Van een professionele
wervingsorganisatie moet worden geëist dat deze punten worden verbeterd.
Inmiddels is dan ook een aantal maatregelen genomen. De tijd voor het volledige
selectietraject zal worden teruggebracht van zes naar vier weken. Bovendien
zullen maatregelen worden genomen om het opkomst- en opleidingsverloop terug
te dringen.In opdracht van Defensie zal een extern bureau deze maatregelen evalueren
en aanbevelingen doen om de doeltreffendheid van de personeelsvoorziening
bij Defensie verder te verbeteren. Deze aanbevelingen zullen samen met de
aanbevelingen van de Algemene rekenkamer over de werving en selectie bij Defensie
de grondslag vormen van vervolgmaatregelen. Om een beeld te krijgen van de
toegevoegde waarde van professionele, commerciële bemiddelingorganisaties
bij de werving van defensiepersoneel wordt thans een proefproject uitgevoerd.
De Koninklijke landmacht heeft de werving van 500 BBT-ers uitbesteed aan de
uitzendorganisatie Start. De Koninklijke marine zal de werving van 50 mariniers
en 50 technici uitbesteden. Bij de eerdergenoemde evaluatie van de wervings
en selectieresultaten zullen ook de resultaten van dit project in beschouwing
worden genomen.4.5 Zorg voor personeel4.5.1 ArbeidsvoorwaardenDe arbeidsvoorwaarden van de militair worden in de komende jaren verder
aangepast aan de eisen van de tijd; zij zullen zoveel mogelijk in overeenstemming
worden gebracht met wat elders in de maatschappij gebruikelijk is. De bezoldiging
van militairen zal berusten op arbeidsprestaties in plaats van beschikbaarheid,
zonder dat de operationele inzetbaarheid en gereedstelling ter discussie staan.
Een modern beleid neemt de bijzondere positie van de militair in acht, maar
schept tevens ruimte voor individuele erkenning en individuele afwegingen.
Een flexibele benadering komt de militaire werknemers van Defensie ten goede
en versterkt de concurrentiepositie van de organisatie op de arbeidsmarkt.Sinds de algehele herziening in 1982 heeft de rechtspositie van de militair
het karakter van een raamregeling. Het Algemeen militair ambtenaren reglement
(Amar) en het Besluit bezoldiging militairen (BBM) bevatten de belangrijkste
elementen die voor alle militairen gelijk zijn. De uitvoering van deze regels
berust op beleidsregels die per krijgsmachtdeel, toegesneden op specifieke
omstandigheden en behoeften, zijn vastgesteld. De rechtspositie van de militair
behelst bijzondere bepalingen over diens beschikbaarheid en inzetbaarheid.
Dergelijke bepalingen, die in formele zin de kern vormen van de bijzondere
positie van de militair, kunnen zijn individuele grondrechten beperken. De
vaststelling ervan is daarom voorbehouden aan de wetgever. Bij een herziening
van de Militaire ambtenarenwet zullen de desbetreffende bepalingen in de wet
worden verankerd. Daarmee anticipeert Defensie op ontwikkelingen die gaan
in de richting van arbeidsvoorwaardenoverleg in overheidssectoren op privaatrechtelijke
grondslag. Wanneer de Militaire ambtenarenwet is herzien, bevatten het Amar
en het BBM «normale» arbeidsvoorwaarden, waarover
met de sociale partners, op basis van gelijkwaardigheid, kan worden onderhandeld.De afgelopen jaren is gaandeweg de ruimte toegenomen om in de sfeer van
de arbeidsvoorwaarden verschillen aan te brengen tussen krijgsmachtdelen,
binnen krijgsmachtdelen en tussen individuele militairen. Met nieuwe beloningselementen
is getracht de krijgsmachtdelen meer flexibiliteit te verschaffen en hun arbeidsmarktpositie
te versterken. Van deze mogelijkheden, vooral die om onderscheid te maken
tussen militairen, is tot dusver echter met mate gebruik gemaakt. Dit hangt
vooral samen met de in de krijgsmacht sterk gewortelde opvatting dat de positie
van militairen in gelijke situaties – rang, ouderdom in rang en opleidingsniveau –
in beginsel gelijk behoort te zijn. Dit versterkt de cohesie van de groep.
Het gelijkheidsbeginsel heeft de afgelopen jaren zelfs aan belang gewonnen
doordat steeds meer militairen van verschillende krijgsmachtdelen met elkaar
moeten samenwerken. Verschillen in arbeidsvoorwaarden tussen de krijgsmachtdelen
worden niet altijd begrepen en kunnen leiden tot ongenoegen, en worden om
die reden door de krijgsmachtdelen wel als hinderlijk ervaren.Toch is het een maatschappelijke ontwikkeling dat steeds meer werkenden
mogelijkheden verlangen om hun loopbaan af te stemmen op hun privé-leven.
De keuzevrijheid behelst vooral de verhouding tussen vrije tijd en geld. Ook
onder militairen neemt de behoefte aan dergelijke keuzemogelijkheden merkbaar
toe. Het beleid zal hierop de komende jaren nadrukkelijk inspelen door, uitgaande
van gelijke of gelijkwaardige aanspraken, de keuzemogelijkheden van individuele
militairen te vergroten en daarmee verschillen te accepteren. Om een realistische
afweging tussen tijd en geld te kunnen maken, moet de grondslag van de bezoldiging
van de militair worden veranderd. Deze moet niet langer berusten op beschikbaarheid,
maar, zoals in elke andere arbeidsverhouding, op het aantal uren dat gewerkt
wordt. Dit betekent de introductie van een volwaardig uurloon voor militairen.
De vergoeding voor incidenteel overwerk zal daaraan worden aangepast. Bij
varen, oefenen en inzet is er thans, in samenhang met de vaste vergoeding
voor extra beslaglegging, al sprake van een volwaardig uurloon. Die vaste
vergoeding blijft gehandhaafd om te grote inkomensschommelingen te voorkomen.Ook moet de organisatie zo worden ingericht dat het militairen in de praktijk
mogelijk wordt gemaakt hun wensen ten uitvoer te brengen. Met andere woorden:
als een militair kiest voor meer vrije tijd in ruil voor minder geld, moet
hij metterdaad korter kunnen gaan werken, zij het met inachtneming van beperkingen
van operationele aard (conform de wet aanpassing arbeidsduur). Een en ander
zal geleidelijk moeten gebeuren, maar het uiteindelijke doel, arbeidsvoorwaarden
«à la carte» voor militairen, evenals voor burgers, staat
vast. Hiermee zet Defensie niet alleen een belangrijke stap op weg naar zoveel
mogelijk marktconforme arbeidsvoorwaarden voor militairen, maar bestrijdt
zij doelgericht en op een concrete manier de nadelige effecten die het beroep
van militair op het privé-leven kan hebben. De mogelijkheden die de flexibiliteit in het bezoldigingssysteem
biedt om onderscheid te maken in de beloning van individuele militairen, zullen
met kracht worden bevorderd. Verschillen in beloning zijn een tastbare uitdrukking
van de erkenning voor het individuele functioneren. Deze benadering is een
logisch vervolg op eerdere besluiten de blokbevordering af te schaffen en,
in het verlengde daarvan, de functietoewijzing met een mogelijke bevordering
afhankelijk te stellen van de prestaties van de individuele militair.De krijgsmacht moet vaak optreden in zeer bedreigende situaties. Er bestaan
dan ook bijzondere tegemoetkomingen voor militairen die onder gevaarlijke
omstandigheden hun werk moeten doen. Dit stelsel van gevarentoelagen is echter
niet afgestemd op de situaties waarin de krijgsmacht de laatste jaren moet
opereren en wordt daarom in toenemende mate als onjuist en onrechtvaardig
ervaren. Op korte termijn zal het stelsel dan ook worden aangepast, zodat
personeel onder buitengewone en gevaarlijke omstandigheden gepaste tegemoetkomingen
ontvangt.Ook op het terrein van de arbeidsvoorwaarden is de spanning merkbaar tussen
de bijzondere aspecten die Defensie als arbeidsorganisatie kenmerken en het
gegeven dat zij voor haar personeelsvoorziening is aangewezen op een concurrerende
arbeidsmarkt. De bijzondere eisen die Defensie aan het militaire personeel
moet stellen, kunnen geïnteresseerden ontmoedigen dienst te nemen. Ook
wat arbeidsvoorwaarden betreft, zal Defensie zich daarom nadrukkelijk als
een aantrekkelijk werkgever moeten presenteren. Met het oog hierop is het
noodzakelijk te beoordelen hoe de arbeidsvoorwaarden van de militair zich
verhouden tot hetgeen andere werkgevers bieden. Defensie zal hiertoe een (externe)
instantie opdracht geven periodiek een vergelijkend onderzoek uit te voeren
om de arbeidsvoorwaarden van Defensie te ijken aan die van andere, concurrerende
werkgevers. Dit instrument stelt Defensie in staat doeltreffend, en met een
scherp oog voor de concurrentie, op de arbeidsmarkt te opereren.4.5.2 Het beroep van de militair: werk en privé-leven
& arbeid en zorgDefensie volgt in haar personeelsbeleid ook de maatschappelijke ontwikkelingen
ten aanzien van de verhouding tussen werk en privé-leven. In dit kader
zijn onder meer aan de orde de gevolgen van het werk op de privé-omstandigheden
en ook de gevolgen van de toenemende zorgbehoefte in de privé-situatie
op (de uitvoering van) het werk. Ook Defensie heeft, zeker als het gaat om
het personeel dat langere tijd in dienst is, te maken met een nieuw type werknemer:
mannen en vrouwen die een balans zoeken tussen loopbaan en werken enerzijds
en het privé-leven anderzijds. Echter, de eisen van inzetbaarheid en
beschikbaarheid die aan de krijgsmacht worden gesteld, leiden ook hier tot
beperkingen. Het beleid moet dan ook passen bij de bijzondere taken van de
krijgsmacht.Verplaatsingen, afwezigheid in verband met varen, oefenen en vredesoperaties
staan in het algemeen op gespannen voet met eigentijdse opvattingen over het
combineren van arbeid en zorg. Het militaire beroep heeft echter onvermijdelijk
gevolgen voor de privé-situatie. Dat komt het duidelijkst tot uiting
als partners en kinderen worden geconfronteerd met langdurige uitzendingen
van de militair, waarbij het gezin in de meeste gevallen de militair niet
kan vergezellen. De scheiding van het gezin heeft voor zowel
de militair als het thuisfront emotionele en praktische gevolgen. Bovendien
zijn aan uitzendingen risico's verbonden die voor de militair, maar ook voor
het thuisfront, ingrijpende effecten kunnen hebben. Dat brengt voor Defensie
een grote verantwoordelijkheid met zich. Het verplicht tot een begeleiding
van militairen en hun gezinsleden vóór, tijdens en na de uitzending.
Zoals onlangs is uiteengezet in de brief aan de Tweede Kamer over de personele
gevolgen van vredesoperaties, is daartoe een goed gestructureerde thuisfrontzorg
in het leven geroepen. Defensie zal extra voorzieningen treffen om tijdens
de afwezigheid van de uitgezonden militair de zorgtaak van de achterblijvende
partner te verlichten en reserveert voor dit doel per jaar ongeveer f 5
miljoen uit de middelen voor beleidsintensiveringen. De verantwoordelijkheid
voor een goede nazorg van de militair en zijn gezinsleden houdt niet op bij
het verlaten van de dienst. Defensie hecht daarom veel waarde aan een goede
veteranenzorg. Erkenning en herkenning zijn de belangrijkste thema's van het
veteranenbeleid. Het onlangs opgerichte Veteraneninstituut getuigt daarvan.Uitzendingen zijn inherent aan het militaire beroep, maar dit neemt niet
weg dat Defensie zich ervan bewust is dat uitzendingen een zware wissel kunnen
trekken op het thuisfront. Mede daarom worden vrouwen met kinderen onder de
vijf jaar en alleenstaande mannen met zulke jonge kinderen in beginsel niet
uitgezonden. Bovendien is er voor vrouwen met deeltijdverlof de mogelijkheid
na een uitzending voor langere tijd zorgtaken op zich te nemen.Ten aanzien van de aanstaande wet arbeid en zorg is in het arbeidsvoor-
waardenakkoord 1 juni 1999 – 1 augustus 2000 overeengekomen dat de ontwikkelingen
rondom de totstandkoming van de wet arbeid en zorg nauwlettend worden gevolgd.
Uitgangspunt is dat regelingen in het kader van die wet ook van toepassing
worden op het defensiepersoneel, onder voorwaarde dat het functioneren van
de defensieorganisatie niet in het gedrang komt. Bovendien zal bij de totstandkoming
van de wet worden bezien welke consequenties dit dient te hebben voor specifieke,
reeds bestaande rechtspositionele regelingen van het defensiepersoneel.Overigens heeft Defensie al diverse maatregelen getroffen om arbeid en
zorgtaken te kunnen combineren. Alle functies zijn in beginsel voor deeltijdverlof
opengesteld, waarbij voor vrouwelijke BOT-militairen de aanvraag zo snel mogelijk,
maar in ieder geval binnen drie jaar zal worden gehonoreerd. Voorts heeft
Defensie goede voorzieningen voor externe kinderopvang en zijn de mogelijkheden
voor bedrijfskinderopvang nader onderzocht. Ruim 20 procent van het defensiepersoneel
zegt gebruik te zullen maken van kinderopvang op de werkplek. Van het vrouwelijke
personeel dat reeds gebruik maakt van externe kinderopvangmogelijkheden zegt
42 procent te kiezen voor kinderopvang op de werkplek als die mogelijkheid
wordt geboden. Een dergelijke voorziening zal waarschijnlijk extra vraag naar
kinderopvangplaatsen genereren. Om enige ervaring op te doen zal Defensie
op een aantal plaatsen inpandige kinderopvang aanbieden. Het eerste proefproject,
op de vliegbasis Twenthe, wordt thans voorbereid. Als dit proefproject slaagt,
zal Defensie ook op andere plaatsen dergelijke voorzieningen treffen. Defensie
heeft hiervoor f 2 miljoen per jaar vrijgemaakt. 4.5.3 UitzendfrequentieUitzonderingen daargelaten, wordt een militair na een periode van uitzending
minstens twaalf maanden niet uitgezonden. In de Kamerbrief over de personele
gevolgen van vredesoperaties is uiteengezet dat de periode van niet-uitzending
vaak langer is dan een jaar, maar dat een beperkte groep militairen inderdaad
gedurende langere tijd wordt geconfronteerd met de uitzendfrequentie «zes
maanden weg, twaalf maanden thuis». Zo zijn van de 30 000 militairen
van de Koninklijke landmacht die sinds 1992 zijn uitgezonden 470 meer dan
twee keer uitgezonden. De maatregelen in deze nota zijn mede bedoeld om de
uitzenddruk zoals het personeel die ervaart, te verminderen. Niet in alle
gevallen kan worden voorkomen dat militairen, vooral specialisten, in hun
«rust-termijn» opnieuw worden uitgezonden. Toch zal dit minder
vaak gaan voorkomen en zal ook de periode tussen twee uitzendingen ruimer
worden, onder andere omdat er meer personeel bijkomt in de gevechtsfuncties
en bij de genie. Dit helpt ook de werklast van het personeel in de hand te
houden.Daar komt bij dat Defensie na de invoering van de nieuwe personeelsstructuur
beschikt over veel BBT-ers en verhoudingsgewijs minder BOT-ers. De BBT-ers,
die grotendeels werkzaam zijn in de operationele functies in de onderbouw,
dienen (slechts) gedurende een aantal jaren bij Defensie, om vervolgens de
overstap te maken naar de burgermaatschappij. In de periode dat zij bij Defensie
werkzaam zijn, zullen zij weliswaar worden geconfronteerd met uitzendingen,
maar door de beperkte tijd dat ze dienen en door de toename van personeel
werkzaam in de onderbouw, zal de uitzendfrequentie voor hen binnen de vastgestelde
kaders kunnen blijven. Bij de vaststelling van de gewenste aanstellingsduur
moet wel worden onderstreept dat er een relatie bestaat tussen aanstellingsduur
en uitzendfrequentie. Afhankelijk van de functies waarvoor een militair met
een aanstelling voor bepaalde tijd opteert, kunnen de gevolgen voor zijn privé-leven
worden geschetst. Het is dus zaak in de voorlichting aan aspirant-personeelsleden
dit verband toe te lichten alvorens de gewenste contractduur vast te stellen. Gemotiveerde BBT-ers die de dienst hebben verlaten,
reservisten dus, zullen meer dan tot dusver worden ingezet bij vredesoperaties.
Het reservistenbeleid biedt hiervoor de mogelijkheden, al is daarvan in de
afgelopen periode weinig gebruikgemaakt. De inzet van reservisten kan de uitzenddruk
van het reguliere personeel verminderen. Bovendien wordt zo de binding van
het reservistenbestand aan Defensie versterkt, alsmede de verankering van
Defensie in de maatschappij. Nederland loopt hiermee in de pas met ontwikkelingen
in andere Navo-landen. De inzet van reservisten zal ook aan de orde zijn bij
het overleg van Defensie met het bedrijfsleven over samenwerking.Een en ander doet in geen enkel opzicht af aan de zorg voor de militair
die uiteindelijk zijn totale loopbaan bij Defensie vervult. Voor BOT-ers zijn
voldoende functies beschikbaar buiten het operationele functiegebied, zodat
zij periodes van relatieve rust zonder uitzenddruk in hun loopbaan kunnen
inbouwen, met meer aandacht voor het privé-leven. Overigens wordt er
in vredestijd hoe dan ook naar gestreefd buiten de vredesoperaties de periodes
«weg van huis» te beperken. Zo heeft de Koninklijke marine de
periode dat fregatten zijn ingedeeld bij permanente Navo-eskaders teruggebracht
van zes naar vier maanden. Om de druk op het militaire personeel te verlichten wordt bezien in hoeverre
in specifieke gevallen en voorshands in beperkte mate burgerpersoneel op vrijwillige
basis kan worden ingezet bij de ondersteuning van vredesoperaties. Met het
oog op dergelijke taken zal zoveel mogelijk burgerpersoneel worden geworven
onder militairen van wie de tijdelijke aanstelling ten einde loopt. In perioden
van uitzendingen bij vredesoperaties zijn arbeid en zorgtaken vanzelfsprekend
niet te combineren. In de perioden daarbuiten in beginsel wél, hoewel
ook dan operationele omstandigheden, zoals varen en oefenen, de mogelijkheden
beperken. Defensie zal echter terdege rekening houden met het privé-leven
van haar werknemers en mogelijkheden blijven zoeken om arbeid en zorg te combineren.4.5.4 Naar een nieuw zorgmodelVooral de laatste jaren komen de grenzen van het materiële zorgaanbod
duidelijker in zicht, waardoor de bijzondere verantwoordelijkheid voor oorlogs-
en dienstslachtoffers onder druk komt te staan. De huidige materiële
zorg dateert uit de jaren zestig en berust in de kern nog op de naoorlogse
opvattingen over verantwoordelijkheden en schadeopvang. Vele decennia heeft
dit stelsel, neergelegd in de Algemene militaire pensioenwet, zijn waarde
bewezen. In de loop der jaren is het bovendien verschillende malen aan de
eisen van de tijd aangepast en zijn verbeteringen in het zorgpakket zelf aangebracht,
echter steeds in overeenstemming met de uitgangspunten van de wet uit 1966.
Defensie zal de komende jaren investeren in de zorg voor het personeel en
zijn achterban. Het gaat naast financiële ondersteuning om het bewerkstelligen
van een cultuuromslag. Voorkomen moet worden dat de zorg het karakter krijgt
van een routinematige behandeling van dossiers. Defensie zal de komende jaren investeren in de zorg
voor het personeel en zijn achterban. Zo zal de inhoud van het materiële
zorgpakket kritisch worden bezien.Steeds vaker werd Defensie geconfronteerd met klachten over de inhoud,
de werking en de toegankelijkheid van de materiële zorg aan werknemers
die in hun werk lichamelijke of psychische schade hebben opgelopen. Ook wordt
de levenslange verzorgingsverantwoordelijkheid van Defensie die ten grondslag
ligt aan het huidige materiële zorgpakket steeds minder als vanzelfsprekend
beschouwd. In afnemende mate wordt het militaire pensioenstelsel geaccepteerd
als exclusieve verzorgingsregeling, wat onder meer blijkt uit de vraag om
eenmalige afkoopsommen en de – veelvuldige – indiening van aanvullende
civiele claims. Uit de hedendaagse letselschadepraktijk blijkt zonneklaar
dat het materiële zorgpakket dat Defensie biedt voor steeds minder militairen
als bovengrens geldt. Dit geldt voor het totale pakket, van de afwikkeling
van inkomensschade tot herstelmiddelen en smartengeld. Vooral bij geneeskundige
verstrekkingen en sociale voorzieningen worden in toenemende mate de beperkingen
zichtbaar van het strikt gereguleerde stelsel van Defensie ten opzichte van
de individueel gerichte benadering in de civiele letselschadepraktijk. Voorts
leidt de inbedding van het militaire zorgpakket in het sociaal verzekeringsstelsel
tot enige wrijving. Al met al komen de doeltreffendheid van het huidige materiële
zorgpakket en de toegankelijkheid voor de doelgroep van oorlogs- en dienstslachtoffers
steeds meer ter discussie te staan. Tegen deze achtergrond is besloten de inhoud van het materiële zorgpakket
en de afstemming op de sociale verzekeringswetten kritisch te bezien. De resultaten
van deze evaluatie en daaruit voortvloeiende aanpassingen zullen aan de orde
worden gesteld in het eerstvolgende arbeidsvoorwaardenoverleg in de sectorcommissie
Defensie.4.5.5 Case managementOmdat de begeleiding van een (gewezen) militair die schade heeft opgelopen
in het kader van de dienstuitoefening verschillende aspecten behelst (van
emotionele ondersteuning tot rechtspositionele aangelegenheden), zijn bij
hulpvragen doorgaans verschillende, vaak gescheiden disciplines in de defensieorganisatie
betrokken. Om de begeleiding van hulpvragers te verbeteren, zullen voor complexe
of langdurige hulpvragen binnen de krijgsmachtdelen zogenoemde «case
managers» worden aangesteld.Case management behelst de coördinatie en de begeleiding (inclusief
voortgangsbewaking) van activiteiten om een hulpvrager ondersteuning te bieden.
De afhandeling van problemen komt in handen van één functionaris,
die ressorteert onder de directeur Personeel van het betrokken krijgsmachtdeel.
Deze case manager is een intermediair die in eerste instantie helpt de hulpvraag
te definiëren en vervolgens de hulpvrager begeleidt, bijvoorbeeld bij
vragen die de rechtspositie of de sociale zekerheid betreffen, en bij de coördinatie
van de behandeling door zorginstellingen. De case manager legt de contacten
tussen de betrokken instanties en de hulpvrager en ziet erop toe dat de toepasselijke
procedures metterdaad worden doorlopen.4.5.6 Een nieuw medische-zorgsysteemAlgemeen. Defensie ontwikkelt thans een nieuwe
Strategische visie op de militaire gezondheidszorg die aansluit bij de operationele
ontwikkelingen van de krijgsmacht en rekening houdt met ontwikkelingen in
de civiele gezondheidszorg. Het doel is een nieuw medische-zorgconcept dat
onder alle omstandigheden de krijgsmacht een toereikende ondersteuning garandeert
en aansluit bij de uiteenlopende taken die zij in crisisbeheersingsoperaties
verricht. In dit kader wordt ook bezien of, en zo ja hoe, militair-geneeskundige
eenheden op een structurele manier kunnen worden belast met de zorg voor vluchtelingen.
De samenwerking tussen Defensie en civiele ziekenhuizen biedt hiervoor wellicht
aanknopingspunten. De komende maanden zullen besluiten worden voorbereid die
belangrijke gevolgen hebben voor de inrichting, de organisatie en de werkwijze
van de geneeskundige dienst van Defensie. Hier worden de contouren van het
nieuwe medische-zorgconcept geschetst.Speciale aandacht is nodig voor de personele vulling van het militair-geneeskundig
systeem, zeker in tijden van plotselinge piekbehoeften onder buitengewone
omstandigheden. Het bestand aan medisch reservepersoneel zal de komende jaren
krimpen doordat de uitstroom de instroom overtreft. Defensie zal instrumenten
ontwikkelen om de inzetbaarheid van het medisch reservepersoneel op peil te
houden. Defensie streeft naar een kwalitatief hoogwaardige
geneeskundige ondersteuning van ingezette eenheden en een even goede geneeskundige
verzorging van militairen. Dit kan alleen worden verwezenlijkt door aan te
sluiten bij de ontwikkelingen in de civiele zorgsector. Opleidingen met algemeen
erkende beroepstitels en kwalificaties zijn een voorwaarde om die aansluiting
te behouden. Wat Defensie betreft, is kwaliteit dan ook te definiëren
als het voldoen aan wat militairen en samenleving op grond van ervaringen
in de civiele sector van de militaire gezondheidszorg verwachten.De evacuatie van zieken en gewonden. In beginsel
moeten Nederlandse eenheden overal ter wereld kunnen deelnemen aan crisisbeheersingsoperaties.
Dit heeft gevolgen voor de strategische evacuatie van zieken en gewonden.
Over grotere afstanden biedt transport over de grond niet langer soelaas.
In plaats hiervan zal het transport door de lucht en over zee gaan. De veranderingen
in het operationele optreden, de relatie tussen operationeel optreden en pieken
en dalen in verliezen, medisch-professionele ontwikkelingen en schaarste aan
medisch personeel dragen er eveneens toe bij dat evacuatie van zieken en gewonden
niet alleen over de grond maar ook door de lucht, met helikopters, moet geschieden.
De verwachting is dat de extra kosten van het benodigde systeem voor evacuatie
door de lucht ten dele worden gecompenseerd door de aanzienlijke verkleining
van het bestaande grondgebonden evacuatie- en behandelsysteem.Tijdens crisisbeheersingsoperaties kan medisch luchttransport door omgevingsfactoren
worden beperkt. Dit risico kan worden gedekt door voldoende grondtransportmiddelen
achter de hand te houden. Onder oorlogsomstandigheden zal Defensie een beroep
moeten doen op de civiele transportsector om in de benodigde vergroting van
de capaciteit van het gewondentransport te voorzien. Vooral dit laatste aspect
vergt nog verder onderzoek.Veranderingen in het evacuatiesysteem zullen voorts leiden tot een andere
inrichting van de geneeskundige elementen die niet onlosmakelijk aan de gevechtseenheden
zijn verbonden. Hiervoor wordt een model met een driedeling in ondersteuningscomponenten
ontwikkeld. De geneeskundige delen die onlosmakelijk aan de eenheden zijn
verbonden, zullen altijd krijgsmachtdeel-eigen blijven. Zij zijn te beschouwen
als de eerste component van het systeem dat voorziet in de geneeskundige ondersteuning.
De tweede component bestaat uit elementen die de specialistische zorg leveren,
de hospitalen. Met het oog op de evacuatie door de lucht zullen zij zich op
één plaats, aan de rand van het inzetvak, ophouden. Er wordt
gestreefd naar een multiservice samenstelling. De derde component verbindt
de eerste met de tweede component door middel van helikopters, ziekenauto's
en speciale medische teams. Er is nog nader onderzoek nodig naar de haalbaarheid
van de driecomponentenopbouw van het militair geneeskundig systeem, waarbij
tevens een vergelijking zal worden gemaakt met de huidige inrichting van de
geneeskundige diensten.Op korte termijn zijn de eerste beslissingen over de aanpassing van het
medische-zorgsysteem bij Defensie voorzien. Bijzondere aandacht zal ook uitgaan
naar de functionele aansturing van het systeem. Thans wordt voorzien dat de
directeur militair geneeskundig facilitair bedrijf in de hoedanigheid van
Hoogste medische autoriteit (HMA) de centrale adviseur wordt van de CDS en
de SG. De verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de HMA en
de wijze waarop hij wordt aangestuurd, moeten nog worden vastgesteld.4.5.7 ArbeidsomstandighedenGoede arbeidsomstandigheden zijn een belangrijk onderdeel van de verantwoordelijkheden
van de werkgever jegens het personeel. Goede arbeidsomstandigheden leveren
niet alleen een positieve bijdrage aan de motivatie van het personeel en aan
de arbeidsproductiviteit, maar kunnen ook ongevallen en incidenten helpen
voorkomen. Juist gezien de specifieke eisen die aan de krijgsmacht en haar
personeel worden gesteld, is Defensie gehouden een bijzondere inspanning te
leveren om goede arbeidsomstandigheden te bevorderen. De krijgsmacht neemt
in de arbowet en -regelgeving een speciale positie in omdat onder bepaalde
omstandigheden, die gerelateerd zijn aan de noodzaak tot een onbelemmerde
taakuitoefening van de krijgsmacht, deze wet- en regelgeving geheel of gedeeltelijk
niet van toepassing is. Dit neemt niet weg dat de bijzondere verantwoordelijkheid
van Defensie voor de veiligheid, de gezondheid en het welzijn van haar personeel
geldt onder alle omstandigheden. Het uitgangspunt is dan ook dat in oefensituaties
en onder buitengewone omstandigheden zoveel mogelijk naar analoge toepassing
van de arbowet wordt gestreefd. Ook dan moeten risico's voor het personeel
vooraf worden geïnventariseerd en beoordeeld, wat onder meer deskundige
verkenningscapaciteit vereist en een toereikend registratiesysteem gevaarlijke
stoffen. Defensie zal hierin f 1 miljoen per jaar investeren. De gedachten
gaan voorshands uit naar de vorming van een «pool» van deskundigen
van beperkte omvang.Juist gezien de specifieke eisen die aan de krijgsmacht
en haar personeel worden gesteld, is Defensie gehouden een bijzondere inspanning
te leveren om goede arbeidsomstandigheden te bevorderen.In het recente verleden zijn, in reactie op incidenten of op grond van
afspraken met centrales voor overheidspersoneel, verschillende initiatieven
op arbogebied ontplooid. Het betreft onder meer activiteiten in verband met
de asbestproblematiek, (Hawk-)straling, strontiumchromaat, persoonsregistratie
gevaarlijke stoffen, werklast en werkdruk. In deze gevallen is noodgedwongen
voorbijgegaan aan een integrale benadering van het arbeidsomstandighedenbeleid.
Thans worden initiatieven genomen om een defensiebreed raamwerk voor arbeidsomstandighedenbeleid
tot stand te brengen. Hierbij is het beleidsvoeringsproces zoals dat in de
arbowet is neergelegd richtinggevend.4.6 Bijzondere aandachtspunten4.6.1 Project «de uitdaging»In de Hoofdlijnennotitie is gemeld dat Defensie, mede gezien haar maatschappelijke
verantwoordelijkheid, open staat voor verzoeken van andere overheidsinstellingen
om jongeren die in problemen dreigen te komen gedurende enkele maanden in
een militaire omgeving op te nemen om hen te helpen hun leven te structureren
en hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Defensie heeft in dit kader
een samenwerkingovereenkomst met de gemeente Amsterdam gesloten voor voorshands
drie projecten voor groepen van vijftien jongeren. Een eerste project bij
de Koninklijke landmacht is inmiddels succesvol afgesloten. De combinatie van een civiele vaktechnische opleiding, fysieke training, het aanleren
van sociale vaardigheden en disciplinering blijkt een belangrijke toegevoegde
waarde te hebben en de jongeren weer perspectief te bieden op volwaardige
deelneming aan het maatschappelijke leven. Zo levert Defensie ook met dit
project een, vooralsnog bescheiden, bijdrage aan de interne veiligheid. Binnenkort
gaan de vervolgprojecten van start. Daarnaast worden mogelijkheden uitgewerkt
om dergelijke activiteiten op structurele basis voort te zetten.4.6.2 Waarden en normenVeel vaker dan ten tijde van de Koude Oorlog worden militairen de laatste
jaren voor uiteenlopende taken ingezet. Vooral vredesoperaties behelzen zeer
gevarieerde taken. Militairen komen in aanraking met een verscheidenheid aan
volken en culturen, en worden niet zelden geconfronteerd met conflicten tussen
bevolkingsgroepen. Bovendien lopen de omstandigheden waaronder het werk moet
worden gedaan uiteen, van vrijwel geweldloos tot zeer gewelddadig. De militair
kan worden geconfronteerd met morele dilemma's en gewetensvragen. Het is nodig
dat hij zich van dergelijke dilemma's bewust is en er van tevoren grondig
over heeft nagedacht. Het betreft in het bijzonder het fundamentele onderscheid
tussen goed en fout handelen en de soms zeer moeilijke vraag hoe uit twee
kwaden het minst kwade te kiezen. Onder alle omstandigheden moeten militairen
in staat zijn doelgericht en krachtdadig op te treden. Er wordt, kortom, een
groter beroep gedaan op de zelfstandigheid en de creativiteit van de individuele
militair, en op zijn eigen oordeel en zelfbeheersing. Individuele beslissingen
die op een relatief laag niveau in de organisatie worden genomen, kunnen vergaande
gevolgen hebben voor de uitvoering van de opdracht, soms zelfs voor het slagen
van de gehele missie. Het personeel moet daarom terdege worden voorbereid
op de morele en ethische dilemma's waarmee het kan worden geconfronteerd,
in extreme situaties tijdens operaties even goed als in de onderlinge omgang
op de thuislocatie. De militair kan worden geconfronteerd met morele dilemma's
en gewetensvragen. Het is nodig dat hij zich van dergelijke dilemma's bewust
is en er van tevoren grondig over heeft nagedacht. Het is van het grootste belang dat de Nederlandse militair zowel in eigen
land als in het buitenland een positieve indruk maakt en dat zijn gedrag geen
onderwerp van discussie is. Iedere militair, op welk niveau dan ook, dient
zich te gedragen op een wijze die respect afdwingt. Het functioneren van de
individuele militair in grotere verbanden verschaft hem de mogelijkheid zijn
visie te ijken aan die van zijn meerderen en collega's. In situaties waarin
hij zelfstandig moet beslissen, dient hij te beschikken over een referentiekader
van gedragscodes, aangevuld met specifieke kennis van de lokale cultuur en
de lokale gebruiken.De krijgsmacht besteedt veel aandacht aan morele dilemma's en gedragscodes,
in de militaire opleidingen, in de alledaagse praktijk en tijdens operationeel
optreden. De gedragscode heeft tot doel het gedrag van militairen te normeren
en kan dienen als houvast in onverwachte situaties. De code moet regelmatig
onderwerp van gesprek zijn in een eenheid, en militairen moeten elkaar erop
aanspreken als hij niet wordt nageleefd. Leidinggevenden, maar in het bijzonder
ook de geestelijke verzorgers in de krijgsmacht, spelen een belangrijke rol.
Vooral zij moeten de bewustwording omtrent morele dilemma's stimuleren,
en discussies aanmoedigen over de vraag hoe ermee om te gaan.Een inventarisatie heeft begin 1999 bevestigd dat militairen reeds op
diverse manieren worden voorbereid op morele dilemma's. Ook is echter gebleken
dat de inspanningen van wisselende kwaliteit zijn en dat de samenhang in een
aantal gevallen te wensen over laat. Om hierin verbetering te brengen, zijn
dit najaar twee ethische deskundigen aangesteld die het Bureau voor ethiek
en krijgsmacht zullen vormen. Zij moeten de kwaliteit en de samenhang bevorderen
van alle activiteiten in de gehele krijgsmacht die erop zijn gericht militaire
ethiek onder de aandacht brengen. Het bureau zal ook relaties onderhouden
met wetenschappelijke en maatschappelijke organisaties en buitenlandse krijgsmachten.
Het is van groot belang dat deze deskundigheid ook werkelijk wordt aangewend
ten behoeve van de vorming en de opleiding van de individuele militair. De
methode die wordt toegepast, berust op het principe «train the trainer».
Met het oog hierop is het Bureau voor ethiek en krijgsmacht ondergebracht
bij het IDL. Daarnaast zullen de deskundigen artikelen publiceren in de militaire
vakbladen, didactische programma's voor dilemmatraining ontwikkelen en conferenties
organiseren.4.6.3 KindsoldatenDe problematiek van de kindsoldaten staat in het centrum van de belangstelling.
Het beleid van Defensie is geen militairen aan te stellen die jonger zijn
dan 17 jaar en geen militairen te laten deelnemen aan militaire operaties
die jonger zijn dan 18 jaar. Van verschillende kanten wordt er echter op aangedrongen
geen militairen aan te stellen die jonger zijn dan 18 jaar. Het streven is
erop gericht een aanpak uit te werken die recht doet aan de principiële
uitgangspunten die in het geding zijn en aan de praktische aspecten die voor
Defensie van belang zijn waaronder consequenties voor de personeelsvoorziening
van de krijgsmacht. Deze moeten voor een zorgvuldige besluitvorming in beeld
worden gebracht. Dit zal gebeuren in een zeer binnenkort aan de kamer toe
te zenden notitie, waarin het Kabinet zijn standpunt zal toelichten.4.7 Samenloop van activiteitenDefensie voltooit op het ogenblik nog maatregelen die in 1993 in de Prioriteitennota
zijn aangekondigd. Als uitvloeisel daarvan moeten thans nog ongeveer 1000
functies worden gereduceerd. Waarschijnlijk zijn deze reducties in 2002 volledig
verwezenlijkt. Ook de uiteenlopende maatregelen in de Defensienota resulteren
per saldo in overtolligheid. Als gevolg van herstructureringen en reorganisaties
komen er enerzijds militaire functies bij, vooral in verband met de uitbreidingen
bij de Koninklijke landmacht en de Koninklijke marine (Korps mariniers), maar
anderzijds vervallen er ook functies. Per saldo resteert hierdoor een reductie
van nog eens ongeveer 700 functies. Samen gaat het dus om 1700 functies.De wijzigingen in de personeelsstructuur en het diensteindestelsel hebben
eveneens overtolligheid tot gevolg. Het gaat hierbij vooral om overtolligheid
die ontstaat in de middelste segmenten van het personeelsbestand als gevolg
van de omzetting van 10 000 BOT-functies in BBT-functies en de verhoging
van de ontslagleeftijd voor BOT-militairen naar 58 jaar, zonder dat daarbij
de instroom aan de basis van het personeelsbestand wordt stopgezet. Dit laatste
leidt tot tot een frictie-overtolligheid van ongeveer 3500 personeelsleden.
De overtolligheid als gevolg van de omzetting van BOT- in BBT-functies wordt
per saldo ongedaan gemaakt doordat in de overgangstermijn van tien jaar ongeveer
10 000 BOT-militairen regulier, volgens planning, de organisatie zullen
verlaten. De werkelijke overtolligheid in de komende tien jaar is dan ook
5200 (3500 plus 1700), ofwel gemiddeld ongeveer 500 per jaar.In onderstaande schets wordt dit verbeeld:Het verloop in het personeelsbestand voor de komende tien jaar is in onderstaande
figuur weergegeven: Het beleid inzake werkzekerheid, zoals dat in deze nota is uiteengezet,
raakt bij uitstek het personeel dat vaak jarenlang de organisatie heeft gediend
en daaraan verknocht is geraakt. In goed overleg zullen programma's worden
ontworpen om dit personeel op gepaste wijze, correct en zorgvuldig, naar de
arbeidsmarkt te begeleiden. Gedacht kan worden aan een systeem van vrijwillige
uitstroom in samenhang met opleidingsprogramma's, een actieve outplacement-benadering
in samenspraak met partners op de arbeidsmarkt, de plaatsing van militairen
op functies die van oudsher door burgers worden bekleed en omgekeerd. Op personeel
dat als gevolg van de geschetste maatregelen overtollig wordt,
zullen instrumenten van het huidige Sociaal beleidskader Defensie van toepassing
zijn. Defensie zal de middelen vrijmaken om een succesvolle overgang naar
de burgermaatschappij mogelijk te maken, waarbij de inzet zal zijn gedwongen
ontslagen te voorkomen.Vanzelfsprekend zullen de bonden, centrales en medezeggenschapsorganen
een belangrijke rol vervullen bij de uitwerking van het personeelsbeleid.
Dit is niet alleen van belang vanwege de formele verplichting daartoe maar
ook omdat hun betrokkenheid kan bijdragen tot een goed draagvlak voor de vernieuwingen
en aanpassingen van het personeelsbeleid.4.8. Overzicht beleidsintensiveringenOm op de arbeidsmarkt een aantrekkelijk werkgever te blijven investeert
Defensie extra in maatregelen voor het personeel. Hiervoor wordt in 2000 f 50
miljoen gereserveerd en vanaf 2001 structureel f 100 miljoen. Ook de
f 50 miljoen per jaar als gevolg van de motie-Dijkstal c.s. zullen voor
deze doeleinden worden aangewend. Over de besteding van deze gelden zal met
vertegenwoordigers van het personeel overleg worden gevoerd. De inzet van
Defensie is gericht op de volgende thema's, langs de lijnen zoals die ook
elders in deze nota zijn verwoord:Werkzekerheid. Voor de overgang van de militair
naar de burgermaatschappij wordt voorzien in een beleid gericht op de werkzekerheid
van het personeel. Binnen de organisatie moet ruimte worden gevonden om bemiddeling,
begeleiding en (arbeidsmarkt relevante) opleiding van uitstromend personeel
mogelijk te maken. Een deel van de genoemde financiële middelen zal hiervoor
worden aangewend.Arbeidsmarktpositie. Om slagvaardig in te
spelen op een sterk concurrerende arbeidsmarkt zullen mogelijkheden worden
geschapen voor een vèrgaande flexibilisering van het bezoldigingssysteem.
In aansluiting op arbeidsmarktontwikkelingen wordt een beperkte reparatie
van de loonlijn voorgestaan voor kapiteins en majoors. Bovendien zullen om
dezelfde reden de salarissen van jong instromend personeel worden verhoogd
en zullen de middelen ter ondersteuning van de werving en het behoud van personeel
worden verruimd.Arbeid en zorg. Op ruimere schaal wordt geïnvesteerd
in maatregelen voor kinderopvang op de werkplek en voor ondersteuning van
het thuisfront bij uitzending. Hiermee wordt aangesloten bij wensen van het
personeel.Zie voor een uitwerking van de beleidsintensiveringen bijlage III. HOOFDSTUK 5: HET MATERIEELBELEID5.1 InleidingDe ontwikkelingen op veiligheidspolitiek en economisch terrein gaan onmiskenbaar
in de richting van nauwere Europese samenwerking, ook al lopen ze niet helemaal
parallel en synchroon. De vraag is welke gevolgen deze ontwikkelingen hebben
voor het materieelbeleid van de Europese landen. Dat er een nauw verband bestaat
is evident, omdat in de defensiemarkt, in tegenstelling tot andere markten,
de vraag uitsluitend door overheden wordt bepaald. Veel hangt dan ook af van
de wijze waarop de afzonderlijke landen hun materieelbehoeften vaststellen
en de mate waarin zij die op elkaar afstemmen. In verband hiermee zijn de
inrichting en de doelstellingen van de nationale verwervingsorganisaties van
belang. Dit hoofdstuk gaat in op de (internationale) achtergrond waartegen
het defensiematerieelbeleid wordt vormgegeven en de beleidsinstrumenten die
Defensie daarvoor ter beschikking staan. In de aan de krijgsmachtdelen gewijde
hoofdstukken en in het bij deze nota gevoegde investeringsoverzicht (bijlage
I) wordt nader ingegaan op afzonderlijke materieelprojecten. Door de toenemende samenwerking op politiek en militair-operationeel
gebied zal de materieelverwerving steeds minder een zuiver nationale aangelegenheid
worden. Hetzelfde geldt overigens voor de vaststelling van de behoefte aan
materieel, die aan een verwervingstraject voorafgaat. Door de toenemende operationele
samenwerking zullen de materieelbehoeften van de Europese landen geleidelijk
meer met elkaar overeenkomen.Nauwere samenwerking is ook wenselijk met het oog op de voortschrijdende
concentratie aan de aanbodzijde van de defensiemarkt, die zal resulteren in
een beperkt aantal grote defensiebedrijven die in staat zijn zelf nieuw materieel
te ontwikkelen. De overname, begin dit jaar, van het defensie-elektronicabedrijf
Marconi door British Aerospace en de fusie, in oktober, van het Duitse Dasa
en het Franse Aérospatiale Matra waren opvallende gebeurtenissen. De
kans dat deze grote producenten meer dan tot nu toe zélf volledige
wapensystemen ontwikkelen en vervolgens op de markt aanbieden neemt toe. Coördinatie
en samenwerking bieden landen, de afnemers dus, de mogelijkheid zoveel mogelijk
invloed uit te oefenen op de ontwikkeling en de productie van materieel. Een
voorbeeld van dergelijke samenwerking is het multilaterale materieelagentschap
«Organisme Conjoint de Coopération en matière d'Armement»
(Occar), dat Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk
hebben opgericht, en waarbij Nederland zich zal aansluiten.Het leidende beginsel van het verwervingsbeleid van Defensie is dat de
uitrusting van de krijgsmacht op de drie hoofdtaken moet zijn afgestemd. Bij
de keuze van het materieel genieten de veiligheid van het personeel en de
militaire doeltreffendheid prioriteit. Voor dogmatische «pro-Amerikaanse»
of «pro-Europese» opvattingen is in deze benadering geen plaats,
te minder omdat de omvang en de samenstelling van de Nederlandse defensie-industrie
van dien aard zijn dat ons land een beperkte rol speelt in de ontwikkelingen
die zich op internationaal niveau voordoen. Defensie heeft uiteraard oog voor
de belangen van de Nederlandse defensiegerelateerde industrie, al zal die
zich vooral op eigen kracht een concurrerende plaats in de Verenigde Staten
en Europa moeten verwerven. Om binnen de begrensde financiële middelen de krijgsmacht te voorzien
van modern, doeltreffend en veilig materieel, is het van belang dat de materieelkeuze
berust op een transparant defensiematerieelbeleid. Kernbegrippen van dit beleid
zijn internationale samenwerking en maatwerk. Speerpunten van het aanschafbeleid
zijn krachtenbundeling en «smart procurement», dat onder meer
innovatief aanbesteden behelst. Aanschafstrategieën moeten er mede op
zijn gericht door middel van concurrentiestelling technische en financiële
risico's te beperken.Gezien de hoge bedragen die met aanschaffingen zijn gemoeid, zijn vooral
systemen nodig die lange tijd dienst doen. Ze moeten over voldoende groeipotentieel
beschikken en, vooral met het oog op crisisbeheersingsoperaties, snel en doelmatig
aan veranderende omstandigheden kunnen worden aangepast. Nieuw materieel wordt
in de eerste plaats aangeschaft voor de parate eenheden en hun reservecomponenten.
Het materieel dat hierdoor vrijkomt, wordt zo mogelijk doorgeschoven naar
de reserve-eenheden. Dit heeft gevolgen voor de aantallen aan te schaffen
materieel en voor de investeringsquote, die op een wat lager gemiddelde uitkomt
dan in de Prioriteitennota van 1993 werd voorzien; zie hiervoor ook hoofdstuk
11, paragraaf 8.De deelneming aan crisisbeheersingsoperaties heeft niet alleen gevolgen
voor het soort materieel dat wordt verworven, maar ook voor de kosten die
het intensieve gebruik ervan met zich brengt. Bij de aanschaf van materieel
is een grondige beoordeling van de levensduurkosten dan ook een noodzaak.
Ook zal zoveel mogelijk worden gebruikgemaakt van civiele standaarden en van
de mogelijkheden van samenwerking bij de exploitatie tussen de krijgsmachtdelen
en met andere krijgsmachten. De komende jaren wordt een nieuw logistiek concept
ingevoerd. Minimale voorraden en een gegarandeerde voorziening zijn de uitgangspunten.
De voorraadvorming en distributie zullen flexibeler worden en zoveel mogelijk
op civiele leest worden geschoeid.Veranderende omstandigheden vergen voorts dat bestaande beleidsinstrumenten
regelmatig worden getoetst. Een van de belangrijkste instrumenten van het
materieelbeleid, het Defensiematerieelkeuzeproces, wordt in 2000 grondig geëvalueerd.
Ook is de versterking van de centrale regiefunctie bij grote materieelprojecten
nadrukkelijk aan de orde.5.2 Internationale materieelsamenwerkingDe ontwikkelingen op veiligheidspolitiek en economisch terrein gaan, zoals
gezegd, steeds verder in de richting van Europese samenwerking. In toenemende
mate nemen de Europese landen met vergelijkbare eenheden en vergelijkbaar
materieel deel aan militaire operaties, wat ook op materieel-logistiek gebied
tot een nauwere verwevenheid leidt. Het wordt dan ook steeds belangrijker
dat het personeel erop is voorbereid met eenheden van verschillende nationaliteiten
samen te werken en dat het beschikt over materieel dat daarop is toegesneden.
Met het oog hierop worden hoge eisen gesteld aan de interoperabiliteit en
de standaardisatie van het materieel.Hoe dan ook wordt de technologie van wapensystemen steeds complexer en
is de ontwikkelingstijd doorgaans lang. De investeringen die de ontwikkeling
en de aanschaf van materieel vergen, zijn niet meer door één
land op te brengen. Dit geldt vooral voor grote wapensystemen. Het defensiematerieelbeleid
richt zich dan ook op internationale samenwerking, zowel in Europees
verband als transatlantisch. Er is al jarenlang sprake van vruchtbare samenwerking
met de buurlanden België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, vooral
op operationeel terrein. Met België, Denemarken, Noorwegen en de Verenigde
Staten wordt al jaren succesvol samengewerkt in het F-16-project. Op materieelgebied
verloopt vooral de bilaterale samenwerking in het algemeen goed. Dit geldt
vooralsnog niet voor de materieelsamenwerking in breder, Europees, verband.
Projecten als NH-90 en Trigat verlopen niet rimpelloos. De investeringen die de ontwikkeling en de aanschaf
van materieel vergen, zijn niet meer door één land op te brengen.De resultaten van Europese materieelsamenwerking zijn tot dusver beperkt
gebleven, doordat het grote aantal overlegverbanden samenwerking bemoeilijkt
en het grote aantal deelnemers eensgezindheid over projecten vaak in de weg
staat. De integratie van de Weu en, mogelijk, de Weag, in de EU zal dan ook
gepaard moeten gaan met een beperking van het aantal fora om de doeltreffendheid
van de samenwerking te vergroten. Tegelijkertijd is het nodig dat de flexibiliteit
in de nationale plannen toeneemt. De behoeften worden voortaan binnen bepaalde
marges gedefinieerd. Dit biedt betere mogelijkheden voor afstemming met andere
landen. Zo nodig worden behoeften aangepast. Een initiatief dat dergelijke
vergaande vormen van samenwerking beoogt, is het multilaterale materieelagentschap
Occar.5.2.1 OccarDuitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben in
1996 het materieelagentschap Occar opgericht. Nederland zal waarschijnlijk
als vijfde lid tot Occar toetreden en ook België en Zweden hebben hun
belangstelling kenbaar gemaakt. De gezamenlijke ontwikkeling en aanschaf van
defensiematerieel in Occar moet schaalvoordelen opleveren en de interoperabiliteit
en standaardisatie tussen de krijgsmachten van de deelnemende landen bevorderen.
Zodra Nederland tot Occar is toegetreden, zouden lopende projecten met deze
landen bij dit materieelagentschap kunnen worden ondergebracht. Van een verplichting
hiertoe is echter geen sprake. Occar moet vooral worden gezien als een waardevolle
aanvulling op de instrumenten die Defensie kan hanteren om in haar materieelbehoefte
te voorzien.Occar behelst in organisatorisch en financieel opzicht een nieuwe benadering
van de materieelverwerving. Tot de vernieuwingen behoort de afschaffing van
het beginsel dat de waarde van de industriële participatie van een land
in een project moet overeenkomen met de waarde van de order die het heeft
geplaatst. Dit uitgangspunt heeft in de praktijk Europese samenwerkingsprojecten
vaak bemoeilijkt. In Occar wordt gestreefd naar een evenwichtige verdeling
van het werk over een langere periode en over verscheidene projecten. Industriële
betrokkenheid moet in de eerste plaats berusten op aantoonbare deskundigheid
en concurrentiekracht. Dit laat overigens onverlet dat de overheid en de industrie,
met het oog op de onvolmaakte defensiemarkt, ook nationaal keuzes moeten maken
om de inzet van technologie en andere middelen, gericht op internationale
samenwerking, te bevorderen. Op den duur moet Occar uitgroeien tot een werkelijk
Europees materieelagentschap, waaraan alle Europese landen kunnen deelnemen. Aan overheidszijde veronderstelt deelneming aan Occar de intentie eenmaal
op gang gebrachte ontwikkelingen gezamenlijk te volbrengen en de ontwikkelde
systemen metterdaad te verwerven. Dit laat echter nationale besluitvormingsprocedures,
niet het minst de parlementaire controle, onverlet. Per project zal tijdig
worden afgewogen of onderbrenging bij Occar inderdaad tot de beoogde voordelen
zal leiden. Vervolgens is, overeenkomstig de DMP-procedure, een nationaal
besluit nodig over de volgende projectfase. Binnen Occar wordt thans bezien
hoe de geldende nationale (besluitvormings)procedures zo goed mogelijk kunnen
worden gecombineerd.De industrieën van de huidige vier Occar-landen hebben zich inmiddels
verenigd in de «Occar defence industries group», kortweg Odig.
De Odig wordt betrokken bij de uitwerking van relevante documenten, zoals
de wijze waarop contracten tot stand moeten komen en de contractvoorwaarden.
In ons land is de Stichting NIID benaderd om, na Nederlandse toetreding tot
Occar, in de Odig te participeren. Met het oog hierop verstrekt Defensie al
ad hoc informatie aan de NIID.5.3 Industriële ontwikkelingen5.3.1 InternationaalHet huidige concentratieproces in Europa is in hoge mate een reactie op
de fusies en overnames in het midden van de jaren negentig in de Verenigde
Staten. De ontwikkelingen daar dwongen Europese bedrijven hun activiteiten
beter op elkaar af te stemmen of zelfs samen te voegen om zo hun concurrentiekracht
te behouden. In Europa bevinden de belangrijkste defensie-industrieën
zich in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Italië, Spanje
en Zweden hebben een productiecapaciteit van geringere omvang. Vergeleken
met de Amerikaanse waren de meeste Europese bedrijven tot voor kort betrekkelijk
klein. Bovendien waren ze afzonderlijk niet in staat tot grote, veelomvattende
ontwikkelingen. Eind 1997 hebben de politieke leiders van Duitsland, Frankrijk,
Italië en het Verenigd Koninkrijk het initiatief genomen om hun defensie-industrieën
te stimuleren tot verstrekkende, grensoverschrijdende samenwerking. Het uiteindelijke
doel zou moeten zijn de vorming van een «European aerospace and defence
company» (EADC).De regeringsleiders van de vier genoemde landen en van Spanje en Zweden
hebben in juli 1998 een beginselverklaring ondertekend, waarin zij een aantal
terreinen identificeerden waarop goede voorwaarden voor grensoverschrijdende
industriële samenwerking moeten worden geschapen. Het gaat onder meer
om beveiliging van informatie, eigendomsrechten, exportprocedures en de harmonisatie
van materieelbehoeften. Het ligt in de bedoeling hierover overeenkomsten te
sluiten, wellicht zelfs juridisch bindende. De zes landen kwamen tot dit initiatief
mede omdat het aangewezen Europese forum, de Weag, door onderlinge verdeeldheid
de slagvaardigheid voor een dergelijk project mist. Overigens zouden op termijn
andere landen zich bij de zes kunnen aansluiten. De zes landen informeren
de andere leden van de Weag periodiek over de voortgang van hun initiatief.Het «zeslandeninitiatief» heeft aan industriële zijde
geleid tot ondertekening van een beginselverklaring door British Aerospace,
Dasa (Duitsland), Aérospatiale (Frankrijk), Casa (Spanje), Alenia (Italië)
en Saab (Zweden), waarin de wens is verwoord één concern te
vormen. Van industriële zijde is benadrukt dat een afnemende
overheidsrol in bedrijven een voorwaarde is voor een bundeling van de Europese
defensie-industrie. Het afgelopen jaar is deze ontwikkeling inderdaad zichtbaar
geweest in Frankrijk, Italië en Spanje. Zo nam Dasa het Spaanse Casa
over en fuseerden Aérospatiale en Matra in Frankrijk. De overname,
begin dit jaar, van het defensie-elektronicabedrijf Marconi (onderdeel van
het Britse General Electric Company, GEC) door British Aerospace heeft echter
de vorming van een EADC ernstig bemoeilijkt. Hierdoor werd British Aerospace
de derde producent van defensiematerieel ter wereld. Onlangs hebben Aérospatiale
Matra en Dasa besloten samen te gaan in de «European aeronautic, defence
and space company» (EADS), die iets groter is dan British Aerospace
en op de wereldranglijst alleen de Amerikaanse reuzen Boeing en Lockheed Martin
moet laten voorgaan.De bescherming van intellectuele eigendomsrechten en de belemmering van
technologie overdrachten zijn tot dusver hardnekkige obstakels voor transatlantische
samenwerking gebleken. De terughoudendheid van landen om technologische kennis
te delen berust op veiligheidsoverwegingen en op de wens de nationale industrie
te beschermen. Binnen Europa is een belangrijke horde genomen door de vorming
van de EADS, maar tussen Europa en de Verenigde Staten moet nog een kloof
worden overbrugd. De Nederlandse defensie-industrie zou het meeste baat hebben
bij verschillende, transatlantisch georganiseerde producenten, omdat daardoor
de Nederlandse keuzevrijheid, ook in politiek opzicht, het grootst is.5.3.2 NationaalDe omvang en de samenstelling van de Nederlandse defensie-industrie zijn
van dien aard dat ons land een beperkte rol speelt in de ontwikkelingen die
zich op Europees niveau voordoen. Aan een rapport uit december 1998 over de
Nederlandse defensiegerelateerde industrie dat PricewaterhouseCoopers in opdracht
van het ministerie van Economische Zaken heeft opgesteld, zijn de volgende
gegevens ontleend.In 1997 was de totale militaire omzet van de defensiegerelateerde industrie
in ons land f 3,4 miljard (bron: EZ). De totale militaire export bedroeg
in dat jaar f 1,9 miljard, terwijl er 9075 formatieplaatsen waren. De
desbetreffende bedrijven zijn maar beperkt afhankelijk van hun militaire activiteiten,
zo blijkt uit overzichten van EZ. In 1997 was het percentage militaire omzet
in de totale omzet 6,4, het percentage militaire export in de totale export
10,6 en het percentage «militaire» werknemers in het totale werknemersbestand
8,2. Een en ander relativeert het belang van deze industrietak in ons land
en van de noodzaak het defensiebeleid nadrukkelijk hierop af te stemmen. Tevens
verklaart het waarom Nederland niet betrokken is bij de plannen van de zes
landen die in juli 1998 jaar de «letter of intent» ondertekenden.
Overigens loopt de ontwikkeling van sommige militaire technologieën nog
steeds voor op civiele en is een «spin-off» wel degelijk denkbaar.
Hier liggen ook voor Nederland belangrijke kansen.In 1998 is 67 procent van de defensieopdrachten – f 3 miljard
van in totaal f 4,5 miljard aan verplichtingen – direct bij Nederlandse
producenten geplaatst. Van de f 1,5 miljard aan buitenlandse verplichtingen
betreft f 504 miljoen (34 procent) compensatieachtige orders. Het aandeel
van de compensatieplichtige orders in de totale waarde van alle geplaatste
opdrachten (ciciele en militaire) bedroeg in 1998 ruim 11 procent. Het volume van zowel compensatieachtige orders als in Nederland geplaatste
compensatieorders kan van jaar tot jaar aanzienlijk verschillen. Zo is te
verklaren dat Economische Zaken aan de Kamer heeft gerapporteerd dat in de
periode 1994 tot 1998 gemiddeld f 834 miljoen aan compensatie is geïnd.5.3.3 Defensie en de Nederlandse industrieNederland telt, met uitzondering van de marinebouw, geen leveranciers
van hoofdwapensystemen en slechts een beperkt aantal bedrijven dat in staat
is zelfstandig kleinere wapensystemen te ontwikkelen. Waarschijnlijk zullen
de meeste Nederlandse defensiegerelateerde bedrijven dan ook aansluiting zoeken
bij grote multinationale ondernemingen als gespecialiseerde toeleverancier.
In de afgelopen jaren heeft de defensiegerelateerde industrie meer civiele
activiteiten ontplooid, waardoor zij stilaan minder afhankelijk wordt van
defensieopdrachten. Defensie zal deze ontwikkeling ondersteunen door bij de
ontwikkeling en verwerving van materieel zoveel mogelijk civiele standaarden
en technologie toe te passen.In haar aanschafbeleid zal Defensie een duidelijk onderscheid maken tussen
civiele en militaire aanschaffingen. Civiele aanschaffingen behelzen producten
en diensten die verkrijgbaar zijn op open, transparante markten waar de principes
van de vrije markt gelden. In beginsel besteedt Defensie dergelijke aanschaffingen
in concurrentie aan. Zo krijgt zij waar voor haar geld en stimuleert zij bedrijven
de kwaliteit van hun aanbiedingen te verbeteren. Als deze aanschaffingen de
drempelwaarden voor overheidsaanbestedingen te boven gaan, hanteert Defensie
de Europese aanbestedingsrichtlijnen.Wat militaire aanschaffingen betreft, streeft Defensie naar het behoud
en, zo mogelijk, de uitbreiding van de defensiegerelateerde kennis en deskundigheid
in Nederland. Dergelijke aanschaffingen geschieden op onvolmaakte markten,
waar de mechanismen van de vrije markt niet of slechts ten dele werken. Defensie
streeft dan ook naar de gerichte inschakeling van de Nederlandse defensiegerelateerde
industrie, ook bij internationale samenwerkingsprojecten. In dit verband is
artikel 296 van het EU-verdrag (voorheen artikel 223 in het Verdrag van Rome)
van belang. Dit bepaalt dat elke lidstaat maatregelen kan treffen die hij
noodzakelijk acht voor de bescherming van de wezenlijke belangen van zijn
veiligheid en die betrekking hebben op de productie van of de handel in militair
materieel. Tegelijkertijd gebiedt het artikel de lidstaten te voorkomen dat
de werking van de gemeenschappelijke markt ongunstig wordt beïnvloed.Defensie staat de strikte toepassing van de Europese regelgeving voor.
Zo is besloten de vervanging van wielvoertuigen en, in het bijzonder, het
project wissellaadsystemen Europees aan te besteden, omdat dat niet aan alle
voorwaarden voldoet die een beroep op artikel 296 zou rechtvaardigen. Het
gevolg is dat compensatie bij dit project niet aan de orde is. Overigens zijn
er onder de gegadigden voor de opdracht ook Nederlandse bedrijven en hebben
buitenlandse ondernemingen aangekondigd ook werk in Nederland te willen uitbesteden.Defensie staat de strikte toepassing van de Europese
aanbestedingsregels voor.Een aantal Europese landen beschermt de nationale defensie-industrie door
concurrentie te limiteren met een beroep op artikel 296. Er wordt wel gepleit
voor eenzelfde opstelling van de Nederlandse overheid, dus ook van Defensie.
Het voortbestaan van Nederlandse bedrijven hangt echter op langere termijn
veeleer af van een goede concurrentiepositie in een zo open mogelijke markt
dan van overheidsbescherming. Nu sprake is van twee grote Europese defensiebedrijven,
hebben de toeleveringsbedrijven in ons land er baat bij dat de grote systeembouwers
projecten in zo groot mogelijke openheid aanbesteden. Dat zal nog de nodige
inspanning vergen. De concurrentie zal zich dan voornamelijk nog op het niveau
van onderaannemers afspelen.5.3.4 BeleidsinstrumentenDefensie kan van specifieke beleidsinstrumenten gebruik maken om de inschakeling
van Nederlandse leveranciers bij militaire aanschaffingen te bevorderen: preferentie,
deelneming aan internationale projecten en compensatie. Voor de positionering
van de defensiegerelateerde industrie is voorts een goede informatievoorziening
van belang.Preferentie. Ondanks de toenemende samenwerking
is in de meeste landen, ook in Nederland, vooral de marinebouw nog steeds
een voornamelijk nationale aangelegenheid. De overheid streeft naar het behoud
van deze technologische kennis en deskundigheid in Nederland. Defensie voert
met het oog hierop waar mogelijk een preferentieel beleid bij de aanbesteding
van de bouw van grote, gespecialiseerde oppervlakteschepen, met inbegrip van
de ontwikkeling, installatie en integratie van bepaalde sensor-, wapen- en
commandosystemen. Defensie plaatst hiervoor, in beginsel zonder concurrentiestelling,
opdrachten bij Nederlandse leveranciers en houdt in de planning van aanbestedingen
rekening met de capaciteit van de desbetreffende Nederlandse bedrijven. Defensie
kan ook een preferentieel beleid voeren bij opdrachten waarbij sprake is van
een specifiek nationaal belang. Een voorbeeld is crypto. Hoe dan ook betrekt
Defensie waar mogelijk Nederlandse leveranciers bij een uitnodiging tot prijsopgave.Inschakeling bedrijfsleven. De inschakeling
van het Nederlandse bedrijfsleven gebeurt op verschillende wijzen. Er is deelneming
aan internationale materieelsamenwerkingsprojecten op basis van het uitgangspunt
dat het werkaandeel overeenkomt met het aandeel van een land in de kosten,
terwijl in Occar een evenwicht op langere termijn wordt nagestreefd. Met het
oog op de inschakeling van het Nederlandse bedrijfsleven kan een leverancier
contractueel worden verplicht concurrentie te stellen voor toeleveringen die
interessant zijn voor Nederlandse defensiegerelateerde bedrijven. In uitzonderlijke
gevallen kan Defensie zelfs de inschakeling van een specifieke Nederlandse
toeleverancier voorschrijven.Tenslotte wordt de betrokkenheid van het Nederlandse bedrijfsleven bevorderd
wanneer Defensie een opdracht plaatst bij een buitenlandse leverancier voor
militaire goederen met een opdrachtwaarde hoger dan f 5 miljoen. De leverancier
wordt dan namelijk verplicht tegenorders bij het Nederlandse bedrijfsleven
te plaatsen voor de waarde van het defensiecontract. Deze wijze van inschakeling
van Nederlands bedrijfsleven, compensatie, is een onderdeel van het Nederlands
industriebeleid en als zodanig de verantwoordelijkheid van het ministerie
van Economische Zaken; Defensie treedt faciliterend op. De Algemene Rekenkamer heeft eind 1998 opgemerkt dat compensatie zeer
waarschijnlijk een kostprijsverhogend effect heeft. Dit effect is meestal
niet zichtbaar, omdat de meerkosten in de winstopslag of in de algemene kosten
worden verwerkt. De meerkosten komen zo ten laste van het aankoopbudget van
Defensie. De Rekenkamer heeft aangedrongen op een kwantificering van de meerkosten.
Hiertoe, en om een beter inzicht te krijgen in de aard en de omvang van de
kosten en de baten van het compensatiebeleid, hebben Defensie en Economische
Zaken in maart 1999 opdracht gegeven tot een onderzoek. De eerste fase is
inmiddels voltooid en de beide ministeries overleggen thans over een vervolg.
Zij hebben al wel besloten de boeteclausule in compensatieovereenkomsten te
schrappen. In interviews in de eerste onderzoeksfase met buitenlandse leveranciers
is namelijk de conclusie getrokken dat de boeteclausule een prijsverhogend
effect heeft. Het gaat naar schatting om een bedrag van f 50 miljoen
op jaarbasis. De maatregel wordt direct na de parlementaire behandeling van
deze nota van kracht. De boeteclausule in compensatieovereenkomsten wordt
geschrapt.Informatievoorziening. Door tijdige informatievoorziening
over defensieaanbestedingen, zowel militair als civiel, stelt Defensie Nederlandse
bedrijven in staat zich tijdig te positioneren voor een defensieaanbesteding.
Afhankelijk van de aard en de omvang van de opdracht kunnen bedrijven dit
zelfstandig doen of in samenwerking met andere bedrijven en kennisinstituten
in Nederland of in het buitenland. Om de informatievoorziening over aanbestedingen
verder te verbeteren, zal meer worden gebruikgemaakt van elektronische hulpmiddelen,
waaronder het Internet. Hiermee beoogt Defensie ook kleinere en middelgrote
bedrijven beter en directer te bereiken om zo hun betrokkenheid bij defensieaanschaffingen
te vergroten. Als vanouds fungeren de NIID en het ministerie van Economische
Zaken als intermediair tussen Defensie en de Nederlandse defensiegerelateerde
industrie. Als belangenbehartiger van deze industriële sector is de NIID
voor Defensie ook een belangrijk klankbord om de ontwikkelingen van beleidsvoornemens
te toetsen.Luchtvaartcluster. Een goed voorbeeld van
samenwerking tussen de ministeries van Defensie en Economische Zaken enerzijds
en de Nederlandse industrie anderzijds is het luchtvaarcluster. De herstructurering
en stimulering van dit cluster is erop gericht de Nederlandse industrie en
kennisinstituten kansen te bieden voor aansluiting bij internationale vliegtuigprogramma's.
De ministeries van Economische Zaken en van Defensie hebben in totaal f.180
miljoen beschikbaar gesteld voor een subsidieregeling die de industrie en
kennisinstituten de gelegenheid biedt zich voor te bereiden op mogelijke deelneming
aan het militaire «Joint Strike Fighter»-project. De subsidieregeling
betekent overigens niet dat wordt vooruitgelopen op een keuze voor de vervanging
van de F-16.5.4 Het aanschafbeleidHet aanschafbeleid heeft in de komende jaren als prioriteit een sterkere
marktpositie van Defensie. Dit is nodig omdat Defensie in haar materieelbehoefte
moet voorzien in een snel veranderende, internationale omgeving, waarin stijgende
kosten gepaard gaan met beperkte budgetten. De concentratie in de internationale
defensie-industrie leidt tot schaalvergroting aan de aanbodzijde van de markt,
maar doet aan de vraagkant de keuzemogelijkheden afnemen. Weloverwogen aanschafstrategieën zijn dan ook geboden om door concurrentiestelling technische
en financiële risico's te beperken. Speerpunten van het aanschafbeleid
zijn krachtenbundeling en «smart procurement».5.4.1 AanschafstrategieënDefensieaanschaffingen kunnen worden onderscheiden in de grotere investeringsprojecten,
financieel omvangrijke, complexe aanschaffingen met inherente risico's, en
routinematige aanschaffingen, financieel doorgaans relatief klein en met beperkte
risico's. Voorbeelden hiervan zijn de gebruiks- en verbruiksgoederen. Bij
kleine, eenvoudige aanschaffingen is het beleid er continu op gericht door
middel van doelmatigheid de kosten te drukken, onder meer door raamcontracten,
algemene voorwaarden en vraagbundeling. Bij dergelijke aanschaffingen opereert
Defensie zoveel mogelijk marktconform. Elektronisch zakendoen moet ertoe leiden
dat het bestellen, herbevoorraden en betalen zoveel mogelijk geautomatiseerd
geschieden.De grote, complexe aanschaffingen vragen om maatwerk. Aandachtspunten
zijn: politieke gevoeligheid, de beheersing van risico's, doorlooptijden,
totale levenscyclus en kosten. Uitgangspunt blijft concurrentiestelling en
het vermijden van monopolistische situaties. Bij de vaststelling van de functionele
en technische eisen van een systeem zal de marktsituatie dan ook scherp in
het oog moeten worden gehouden. Unieke eisen kunnen leiden tot hoge technische
en financiële risico's en een langere doorlooptijd. Standaardisatie en
interoperabiliteit kunnen dit juist voorkomen. Ook zal zoveel mogelijk moeten
worden gebruikgemaakt van civiele standaarden. Als militaire standaarden toch
noodzakelijk zijn, zal worden gebruikgemaakt van Navo-standaarden. De grote, complexe aanschaffingen vragen om maatwerk.
Aandachtspunten zijn politieke gevoeligheid en de beheersing van risico's.Bij grote, complexe aanschaffingen kan in de behoefte aan nieuw materieel
worden voorzien door verwerving van een al ontwikkeld systeem of door deelneming
aan een ontwikkeling. Als een systeem op de markt verkrijgbaar is, heeft de
aanschaf daarvan, onder concurrentiestelling, in beginsel de voorkeur. Bij
bestaande systemen zijn namelijk de technische en kwaliteitsrisico's beperkt,
en is de levertijd in het algemeen korter en de prijs bekend. Van geval tot
geval zal een besluit worden genomen, waarbij ook de samenwerking op operationeel
gebied, de positie van de Nederlandse defensiegerelateerde industrie en de
mogelijkheden van internationale industriële samenwerking worden meegewogen.5.4.2 KrachtenbundelingBundeling van capaciteiten en deskundigheden binnen en buiten de defensieorganisatie
is geboden om een zo krachtig mogelijke onderhandelingspositie met de internationale
defensie-industrie te bewerkstelligen. Ook een bundeling van de vraag is nodig.
Er is al het een en ander bereikt – gezamenlijke raam- en afroepcontracten
en de gezamenlijke aanschaf van artikelen zijn voorbeelden hiervan –
en dit beleid wordt met kracht voortgezet. De krachtenbundeling moet tegelijkertijd
ook interdepartementaal en internationaal gestalte krijgen. Nadrukkelijker moeten operationele eisen worden getoetst aan de factoren
haalbaarheid, tijd en kosten. Ook bij het opstellen van de technische en functionele
eisen moet hiermee rekening worden gehouden. Implicaties op technisch, commercieel
en logistiek gebied kunnen dwingen tot heroverweging van operationele eisen.
Het DMP biedt hiervoor het kader. Defensie zal meer dan voorheen met één
gezicht zaken doen met de industrie. Dit kan bijvoorbeeld door één
krijgsmachtdeel verantwoordelijk te maken voor de contacten en de contracten
met een bepaald onderdeel van de industrie. Het kerndepartement zal de regie
voeren om de vraagbundeling in het geval van niet-gemandateerde projecten
te stimuleren.Ook interdepartementaal moet een krachtenbundeling tot stand worden gebracht.
Bij niet-specifiek militaire goederen kunnen departementen gezamenlijk de
markt benaderen en kunnen zij ervaringen uitwisselen. Zij kunnen hierbij nadrukkelijk
gebruik maken van elkaars deskundigheden. Bij militaire goederen kan interdepartementaal
overleg uitwijzen of medegebruik wenselijk en mogelijk is. Om de interdepartementale
krachtenbundeling te stimuleren, worden de samenwerking en de coördinatie
tussen de departementen versterkt.Tot slot wordt op internationaal niveau de krachtenbundeling bevorderd
door samenwerking bij grote materieelprojecten. Deze samenwerking betreft
de gezamenlijke ontwikkeling en aanschaf van systemen en gezamenlijk onderzoek
en ontwikkeling. Met dit doel voor ogen zal ons land dus toetreden tot het
materieelagentschap Occar en blijft het op langere termijn streven naar een
breder samengesteld Europees materieelagentschap. In toenemende mate zullen
ook systemen van de plank gezamenlijk met andere landen worden aangeschaft.
Over en weer kan worden geprofiteerd van aanwezige deskundigheden en capaciteiten.
Naast de verwerving leent ook de instandhouding zich voor een krachtenbundeling
op internationaal niveau. Een succesvol beleid van gezamenlijk verwerven en
instandhouden veronderstelt gemeenschappelijke (operationele) concepten en
de harmonisatie van eisen. Defensie streeft hier nadrukkelijk naar.5.4.3 «Smart procurement»De tweede hoofdlijn van het aanschafbeleid is «smart procurement».
Deze term, geïntroduceerd in het Britse materieelbeleid, behelst een
aantal samenhangende elementen. Door het bedrijfsleven eerder te betrekken
bij de uitwerking van functionele en technische eisen kunnen de kennis en
de deskundigheid die daar aanwezig zijn beter worden gebruikt. Hierdoor, en
door flexibel met de functionele en de technische eisen om te gaan, kunnen
technische en financiële risico's verminderen. Voorts moeten marktpartijen
worden gestimuleerd tot een omvattende benadering waarin productie en onderhoud
zijn geïntegreerd en waarbij duurzame en ecologisch verantwoorde oplossingen
alle aandacht krijgen. Er moet optimaal worden gebruikgemaakt van ontwikkelingen
in de informatietechnologie; Defensie zelf zal dat ook doen. Binnen het kader
van «smart procurement» is voorts onder meer het vernieuwende
concept innovatief aanbesteden aan de orde. Deze benadering zal in het aanschafbeleid
een belangrijke plaats krijgen.5.4.4 Innovatief aanbestedenDefensie zal de komende jaren het innovatief aanbesteden krachtig bevorderen. Innovatief aanbesteden behelst het stimuleren van de
marktpartijen tot innovatieve oplossingen. Innovatie heeft zowel betrekking
op het aanbestedingsproces zelf als op het eindproduct. Ook hoort het onderhoud
vaak bij de oorspronkelijke opdrachtverlening. Trefwoorden zijn uitbesteden,
het integreren van het ontwerp, de bouw, de exploitatie en de financiering,
het stimuleren van de concurrentie tussen aanbieders en het verbeteren van
de verhouding tussen prijs en kwaliteit. Innovatief aanbesteden kan bijvoorbeeld
leiden tot besparingen op de totale kosten van een project door concurrentiestelling
in combinatie met prikkels om een snellere levering en een betere prijs-kwaliteitverhouding
te stimuleren. Defensie zal proefprojecten uitvoeren en de ervaringen gebruiken
om innovatief aanbesteden op ruime schaal toe te passen.5.5 Een nieuw logistiek conceptDe gewijzigde operationele omstandigheden vergen aanpassing van het logistieke
concept. Minimale voorraden en een gegarandeerde voorziening worden het uitgangspunt,
terwijl marktwerking en civiele standaarden zoveel mogelijk richtinggevend
zijn. Het concept zal in 2006 volledig zijn ingevoerd.Op het gebied van voorraden, onderhoud en distributie is een bedrijfsmatiger
benadering noodzakelijk. Door ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie
zijn hiervoor nieuwe mogelijkheden ontstaan. De voorraadvorming en de distributie
worden flexibeler, zodat slagvaardiger kan worden omgegaan met de voortdurend
veranderende vraag naar goederen en de onzekerheid over de plaatsen van bestemming.
De krijgsmacht kan immers op verschillende plaatsen in de wereld worden ingezet.
Civiele voorraad- en distributiestrategieën zullen zoveel mogelijk richtinggevend
zijn, waardoor eenvoudiger kan worden gebruikgemaakt van civiele capaciteit.
Defensie zal overigens gebruik blijven maken van middelen in eigen beheer,
als het gebruik van civiele middelen duurder is of niet mogelijk. Wat de voorraadvorming
betreft, wordt gestreefd naar minimale voorraden. Samen met leveranciers zullen
de mogelijkheden worden geïnventariseerd om hen de voorraadvorming en
het voorraadbeheer te laten uitvoeren, al dan niet tegen betaling op basis
van verbruik. Voor alle goederencategorieën bij Defensie zullen de mogelijkheden
hiertoe worden bezien. Er komt een nieuw logistiek concept. Uitgangspunten
zijn minimale voorraden en een gegarandeerde voorziening, marktwerking en
civiele standaarden.De intensievere internationale samenwerking bij de ontwikkeling en de
verwerving van defensiematerieel biedt mogelijkheden om de logistieke samenwerking
met andere landen op zowel operationeel als niet-operationeel niveau te versterken.
Logistieke samenwerking richt zich in het bijzonder op gemeenschappelijke
verwerving, bevoorrading en onderhoud. Door in de gebruiksfase samen te werken,
kunnen de totale levensduurkosten gunstig worden beïnvloed. De aanschaf
van dezelfde typen materieel kan een vervolg krijgen met de gezamenlijke aanschaf
van reservedelen en samenwerking op onderhoudsgebied. Hetzelfde geldt voor
de initiële en de vervolgopleidingen van het logistieke personeel. Internationale
materieelagentschappen kunnen een belangrijke rol spelen bij de totstandkoming
van logistieke samenwerking. Ook in bilateraal verband, bijvoorbeeld met Duitsland,
zal worden gestreefd naar nauwere samenwerking. Hierbij kan
worden gedacht aan het gebruiken van de wederzijdse transportcapaciteit. Ook
in de Navo is de versterking van de logistieke samenwerking tussen de bondgenoten
aangemerkt als een onderwerp van strategisch belang. In het bondgenootschap
wordt gewerkt aan een multinationaal logistiek concept, dat de verantwoordelijkheid
voor de logistiek in internationaal kader plaatst. Nederland zal bij de uitwerking
hiervan een actieve rol spelen.5.6 AfstotingBij de afstoting van overtollige defensiegoederen wordt gestreefd naar
aanvaardbare bestemmingen en, tegelijkertijd, een zo hoog mogelijke opbrengst.
Dit laatste is voor Defensie van belang omdat een aanzienlijk deel van de
opbrengsten ten goede komt aan de defensiebegroting.De plannen in deze Defensienota leiden tot een overschot aan verschillende
typen materieel. Het betreft in het bijzonder:– twee S-fregatten– 150 Leopard-2 tanks (waarvan 136 beschikbaar voor verkoop)– 125 YPR-765 pantservoertuigen– 18 F-16 jachtvliegtuigen– drie Lockheed Orion patrouillevliegtuigen– twee F-27 maritieme patrouillevliegtuigen– drie mijnenbestrijdingsvaartuigen.Dit materieel, dat voor een belangrijk deel in technisch en operationeel
opzicht niet verouderd is, zal de komende jaren worden afgestoten, evenals
een nader te bepalen aantal wielvoertuigen en Bölkow-helikopters. Er
wordt rekening gehouden met een verkoopopbrengst van f 640 miljoen.De regels van het wapenexportbeleid beperken de afzetmogelijkheden van
overtollig materieel. Ook is voor de verkoop van materieel dat uit het buitenland
is betrokken doorgaans de toestemming nodig van de regering van het land van
oorsprong, wat de afzetmogelijkheden verder kan beperken. Deze beperkingen
en de concurrentie op de wereldmarkt voor gebruikt defensiematerieel vergen
aanvullende inspanningen om tot verkoop te kunnen komen. Er moet beter worden
ingespeeld op de marktwensen. Zo kan materieel in de door de klant gewenste
staat van onderhoud worden gebracht en kunnen opleidingen worden verzorgd.
Zo nodig kunnen soepele betalingsschema's worden gehanteerd. Bij de verkoop van defensiematerieel moet nadrukkelijker
worden ingespeeld op de marktwensen.De voorkeur gaat onverminderd uit naar verkoop van overheid aan overheid.
Voorts is de verkoop aan of via gerenommeerde ondernemingen met defensieproductie
of aan de oorspronkelijke leverancier mogelijk, in alle gevallen onder strikte
garanties ten aanzien van doorlevering aan derden. Landen die voldoen aan
de criteria van het wapenexportbeleid worden actief benaderd. Navo-bondgenoten
hebben de bijzondere aandacht en bezien zal worden of de afstoting van materieel
naar nieuwe lidstaten in Navo-verband kan worden gecoördineerd. Ten aanzien
van een aantal ontwikkelingslanden zal een terughoudende benadering worden
gevolgd. Mochten de desbetreffende landen zélf belangstelling tonen
voor overtollig materieel, dan zullen in overleg met het ministerie
van Buitenlandse Zaken de mogelijkheid en de wenselijkheid van een transactie
worden bezien.5.7 MilieuDefensie zal geen nieuw materieel verwerven waarin schadelijke stoffen
zijn verwerkt. Alleen op militair-operationele gronden kan van deze richtlijn
worden afgeweken. Bestaand materieel zal zoveel mogelijk worden hergebruikt.
Bij de verwerving en de afstoting van materieel zal Defensie nadrukkelijk
streven naar vermindering van de milieubelasting en het energieverbruik. De
toepassing in materieel van stoffen die schadelijk kunnen zijn voor mens en
milieu zal verder worden beperkt. Geïnventariseerd wordt wat het huidige
materieel precies aan schadelijke stoffen bevat. De resultaten zullen in een
databank worden opgeslagen. In internationaal verband zal Defensie er voor
pleiten al in de ontwerpfase van nieuwe wapensystemen rekening te houden met
milieueisen. Van leveranciers zal worden geëist dat zij een gecertificeerd
milieuzorgsysteem – waarin planning, uitvoering en controle zijn geïntegreerd –
hanteren. Defensie zal in beginsel geen nieuw materieel verwerven
waarin schadelijke stoffen zijn verwerkt. Bestaand materieel zal zoveel mogelijk
worden hergebruikt.5.8 SimulatorenHet toenemende gebruik van technologisch hoogwaardige (wapen-) systemen,
de kwaliteit van het milieu en de aandacht voor doelmatiger opleidingen, vergen
steeds meer de toepassing van simulatietechnieken. Dergelijke technieken worden
bij Defensie voor uiteenlopende doeleinden toegepast, bijvoorbeeld bij procesontwerpen
en besturingssystemen en in opleidingen en oefeningen. De hiermee samenhangende
investeringen zullen in de periode 2000 tot 2010 een stijging vertonen ten
opzichte van het afgelopen decennium. Ook is er een ontwikkeling gaande van
het gebruik van afzonderlijke simulatoren voor de individuele opleiding naar
de integratie en de koppeling van meer soorten simulatoren voor tactische
training, zoals «tactische indoor simulatie» en «duelsimulatoren».
De toenemende internationale samenwerking in militaire operaties leidt eveneens
tot intensievere samenwerking bij het gebruik van simulatoren. Het onlangs
verschenen Navo-plan op het gebied van «modellering en simulatie»
zal als richtlijn gelden. Met Duitsland bieden de projecten Licht verkennings-
en bewakingsvoertuig, NH-90 en PWV aanknopingspunten voor samenwerking.5.9 Onderzoek en ontwikkelingDe grote verscheidenheid aan taken, inzetgebieden en materiële middelen
van de krijgsmacht leidt tot een voortdurende vraag naar wetenschappelijke
kennis en deskundigheid. Onderzoek en ontwikkeling zijn de belangrijkste hulpmiddelen
die Defensie hiervoor ten dienste staan. Om in de toekomst in de behoeften
van Defensie op dit terrein te voorzien, zal de aandacht nadrukkelijk uitgaan
naar de aansturing en de prioriteitstelling van de onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's.
Om complementariteit te bevorderen en duplicatie te voorkomen, is internationale
samenwerking het uitgangspunt van alle programma's. Hierdoor kan bovendien
het budget de komende jaren worden verlaagd. De besparingen
lopen op tot f 10 miljoen per jaar vanaf 2003.De voortschrijdende internationale samenwerking vergt dat de Nederlandse
krijgsmacht op een vergelijkbaar technologisch niveau kan opereren als andere
krijgsmachten. De toenemende complexiteit van wapensystemen vergt steeds meer
kennis en deskundigheid om over de aanschaf, de modernisering en de instandhouding
ervan te beslissen en ze metterdaad te gebruiken. Voorts is er behoefte aan
kennis en deskundigheid op operationeel, financieel-economisch en personeelsgebied.
In toenemende mate is technologische kennis zowel voor militaire als civiele
toepassingen te gebruiken. Dit kan in beide richtingen doelmatigheidswinst
opleveren. Ontwikkelingen bij de civiele hoogtechnologische industrie verlopen
vaak snel en kunnen van grote invloed zijn op militaire capaciteiten en dus
op het (succesvolle) optreden van de krijgsmacht. Defensie moet deze ontwikkelingen
dan ook voortdurend volgen en er zo goed mogelijk op anticiperen. De toenemende complexiteit van wapensystemen vergt
steeds meer kennis en deskundigheid om over de aanschaf, de modernisering
en de instandhouding ervan te beslissen en ze metterdaad te gebruiken.Door de stijgende kosten van de ontwikkeling en de productie van defensiematerieel
zullen bedrijven pas geld steken in vernieuwende en riskante technologieontwikkelingen
als zij verwachten hun investeringen terug te verdienen. Om die reden blijft
er behoefte bestaan aan nationale (zoals Codema) en internationale (zoals
Euclid) instrumenten, door middel waarvan de overheid een deel van de kosten
van technologie- en ontwikkelingsprojecten voor haar rekening neemt. Defensie
zal echter alleen een financiële bijdrage leveren als er werkelijk uitzicht
bestaat op operationele toepassing.Om binnen de begrensde financiële middelen goed in de behoefte te
kunnen voorzien, is een zorgvuldige prioriteitstelling vereist. Onderzoeks-
en ontwikkelingsactiviteiten die zijn gericht op alle hoofdtaken van de krijgsmacht
en de daarvoor benodigde middelen krijgen voorrang. Het ambitieniveau van
Defensie bepaalt de diepgang van het onderzoek. Bij het kopen van een eindproduct
is het kennisniveau van een verstandige klant voldoende. Bij deelneming aan
ontwikkelingsprojecten heeft Defensie echter de deskundigheid nodig om te
kunnen optreden als klant die zelf ontwikkelt of, ten minste, zelf specificeert.
Dit geldt onder meer op de volgende gebieden: waarnemingssystemen (met name
radar en elektro-optiek), scheepsbouw, crypto, NBC-bescherming, «command,
control & communication» en technische menskunde.Met de instituten van TNO-Defensieonderzoek is de afgelopen jaren een
zakelijker relatie tot stand gebracht. Dit komt het defensieonderzoek ten
goede. Om de samenhang van onderzoeksactiviteiten en defensietaken inzichtelijker
te maken, is onlangs begonnen met de samenvoeging van onderzoeksactiviteiten
tot een beperkt aantal, resultaatgerichte programma's. Dit vergemakkelijkt
de integrale aansturing en de centrale prioriteitstelling. Doordat tevens
de verantwoordelijkheid voor de uitvoering meer wordt gedelegeerd, bevordert
deze programma-aansturing de kwaliteit van het defensieonderzoek bij TNO. De komende jaren zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de onderzoeks-
en ontwikkelingsinspanningen voor de bescherming en de verdediging tegen moderne
conventionele wapens en massavernietigingswapens. Er wordt gestreefd naar
de bundeling van de deskundigheid die de Navo-bondgenoten op dit terrein hebben
opgebouwd. Ook de wetenschappelijke ondersteuning van de beleidsontwikkeling
blijft van belang, onder meer met het oog op «joint» optreden,
de verbetering van de bedrijfsvoering en «life cycle management».
Andere onderwerpen waarnaar de aandacht uitgaat zijn niet-letale wapens, «soldier
modernization», planning, de opleiding en training van personeel, en
simulatie. Tenslotte zijn er projecten met een breder maatschappelijk belang,
zoals HOM-2000 op het gebied van de humanitaire mijnenruiming.Het defensieonderzoek wordt nagenoeg geheel uitbesteed aan instellingen
die deel uitmaken van de civiele kennisinfrastructuur in ons land. Naast TNO
zijn dat vooral het Nationaal lucht- en ruimtevaart Laboratorium (NLR) en
het Maritiem research instituut Nederland (Marin). Defensie hecht groot belang
aan een goede interactie tussen civiel en defensieonderzoek. De desbetreffende
instellingen worden gestimuleerd gebruik te maken van de kennis van universiteiten,
andere kennisinstellingen en de industrie in Nederland. Defensie streeft naar
de verdere intensivering van de internationale samenwerking op het gebied
van defensieonderzoek en -ontwikkeling, op basis van een beperkt aantal sterke
nationale kennisgebieden. HOOFDSTUK 6: DE KONINKLIJKE MARINE6.1 Inleiding Zeestrijdkrachten zijn in staat het gebruik van de
zee te beheersen en operaties te land te ondersteunen. De presentie van maritieme
eenheden kan de diplomatie ondersteunen bij het voorkomen van gewapend geweld
en bij vredesoperaties. Marine-eenheden zijn bij operaties buiten het Navo-verdragsgebied
vaak als eerste ter plaatse, zonder dat de integriteit van het grondgebied
van de in conflict verkerende landen wordt geschonden. Als afschrikking onvoldoende
is, kunnen marine-eenheden operaties te land beïnvloeden met de inzet
van wapens of door het (dreigen met het) aan land zetten van mariniers.De Koninklijke marine werkt bij de uitvoering van haar taken samen met
verschillende landen, zowel operationeel als op materieel-logistiek- en personeelsgebied.
De Belgische en Nederlandse marines opereren met een volledig geïntegreerde
operationele staf van de Admiraal Benelux in Den Helder en hebben geïntegreerde
operationele en logistieke opleidingen. Een belangrijk deel van de Koninklijke
marine maakt integraal deel uit van de Brits-Nederlandse «Landing force»
en de «UK/NL Amphibious force». Dit samenwerkingsverband levert
een bijdrage aan de «European multinational maritime force» (EMMF)-in-wording,
die op haar beurt behoort tot de CJTF «Striking fleet Atlantic»
van de Navo.Tot de oprichting van deze Europese maritieme groep werd besloten na de
ministeriële Navo-vergadering van Berlijn in juni 1996, die de aanzet
gaf tot de verdere ontwikkeling van de Europese veiligheids- en defensie-identiteit
binnen het bondgenootschap. Bestaande Europese eenheden die deel uitmaken
van de Navo «Striking fleet Atlantic» zouden de kern van de EMMF
kunnen vormen: de UK/NL Amphibious force, de Belgisch-Nederlandse taakgroep,
de Britse taakgroep met een vliegkampschip en de Duitse taakgroep. Volgens
het beginsel «separable but not separate» levert samenvoeging
van deze elementen een robuuste Europese maritieme macht op, die ook in staat
is een brigade te verplaatsen. Inmiddels werkt ook Frankrijk mee aan de verdere
uitwerking van dit concept.Op de Atlantische Oceaan is de dreiging van vijandelijke onderzeeboten
en oppervlakteschepen vrijwel verdwenen. Dit geldt zeker niet voor de risico's in onstabiele regio's, zoals de Balkan, het Midden-Oosten
en Noord-Afrika. Omdat de Nederlandse krijgsmacht ook in die gebieden ingezet
moet kunnen worden, dient ons land te beschikken over het vermogen zowel oppervlakteschepen
en onderzeeboten als vijandelijke luchtstrijdkrachten te bestrijden ter bescherming
van de eigen maritieme middelen en koopvaardijschepen.De Koninklijke marine bestaat uit fregatten, onderzeeboten, mijnenbestrijdingseenheden,
bevoorradings- en amfibische transportschepen, maritieme helikopters, maritieme
patrouillevliegtuigen, mariniers en ondersteunende diensten. Deze samenstelling
maakt het mogelijk geïntegreerd op te treden met middelen onder water,
op het water, op de grens van land en water en in de lucht en stelt een verband
van eenheden in staat zichzelf en anderen te verdedigen en bovendien op zee
logistiek onafhankelijk te opereren.De verwerving van een tweede amfibisch transportschip
versterkt de Nederlandse bijdrage aan de bondgenootschappelijke transportcapaciteit,
met name in de «UK/NL Amphibious force». Dit is van groot belang
in het licht van de tijdens de Navo-top geconstateerde tekorten op dit gebied.
Een andere vernieuwing van de zeestrijdkrachten betreft de paraatstelling
van een derde mariniersbataljon door een uitbreiding met driehonderd functies.
De inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen van het Korps mariniers worden
hierdoor aanzienlijk vergroot.Vrijwel alle maritieme middelen zijn snel inzetbaar en paraat. Ook is
de internationale inpasbaarheid groot: modules van verschillende samenstelling
kunnen gemakkelijk worden opgenomen in grotere verbanden. De grootste zelfstandige
module binnen de marine is een maritieme taakgroep, bestaande uit fregatten,
een bevoorradingsschip, onderzeeboten, helikopters, maritieme patrouillevliegtuigen
en een strategische transportcapaciteit. Een taakgroep is in staat een (amfibisch)
bataljon, met de noodzakelijke ondersteunende elementen, over grote afstanden
veilig te vervoeren, in te zetten, te ondersteunen en in stand te houden.
Met een taakgroep kan worden bijgedragen aan de bondgenootschappelijke «Combined
joint task forces» van de Navo. Tevens maakt een taakgroep deel uit
van de «UK/NL Amphibious force». Hiermee beschikt Nederland, samen
met het Verenigd Koninkrijk, over een Europees amfibisch samenwerkingsverband
tot op brigadeniveau.6.2 De takenDe algemene verdediging en crisisbeheersingsoperaties. Inzet van maritieme eenheden is in verschillende opzichten veelzijdiger
geworden. Ten eerste moet rekening worden gehouden met inzet zowel binnen
als buiten het verdragsgebied. Dit brengt met zich mee dat maritieme eenheden
moeten kunnen opereren in een geïntegreerd internationaal verband met
land- en luchteenheden, de CJTF. Voorts moeten maritieme eenheden meer dan
in het verleden in staat zijn landoperaties te ondersteunen. Zij zullen daarom
dichter onder de wal moeten kunnen opereren. Tenslotte kan het geweldsniveau
per operatie sterk verschillen. Zo kunnen eenheden worden ingezet zowel ter
ondersteuning van justitiële acties in de kustwateren met geen of weinig
geweld als in vredesafdwingende operaties hoog in het geweldsspectrum. De bijdrage van de Koninklijke marine aan de inspanningen
van de krijgsmacht in het kader van de algemene verdediging en crisisbeheersingsoperaties
bestaat uit:* de beheersing van de zee voor de bescherming van
eigen en bondgenootschappelijke eenheden;* het voorzien in strategisch transport en (logistieke)
ondersteuning;* de inzet van mankracht door het Korps mariniers of
van wapensystemen, zoals de kanons op de fregatten;* het beschikbaar stellen van commandofaciliteiten
nabij het operatiegebied;* het anderszins ondersteunen van landoperaties, bijvoorbeeld
door verkenning en surveillance;* het uitvoeren van embargo-operaties;* het uitvoeren van evacuatie-operaties.Bij het begin van een operatie kan een logistiek zelfstandige strijdmacht
op zee van grote waarde zijn, bijvoorbeeld vanwege de politieke of fysieke
beperkingen bij het verkrijgen van toegang voor land- en luchtstrijdkrachten.
Een voorwaarde hierbij is dat een dergelijke, doorgaans internationale, strijdmacht
beschikt over voldoende capaciteit op het gebied van luchtverdediging en bestrijding
van oppervlakteschepen, onderzeeboten en mijnen. Een basis op zee is nodig
als de lokale infrastructuur onvoldoende ontwikkeld is of als logistieke ondersteuning
te land ontbreekt. Ook kunnen zeestrijdkrachten lang in een gebied aanwezig
blijven zonder gevaar voor escalatie en met gering risico voor de eigen eenheden.
Voorts maken zeestrijdkrachten vroegtijdige inzet van militair vermogen mogelijk
om een ontluikende crisis te helpen oplossen vóór de inzet van
zware grondgebonden militaire middelen nodig is. Tenslotte kunnen maritieme
operaties de voorwaarden scheppen voor grotere operaties te land door, bijvoorbeeld,
havens te bezetten of met hun sensoren, wapensystemen en commandovoeringscapaciteit
operaties te land te steunen.Alle middelen van de Koninklijke marine zijn inzetbaar voor de bondgenootschappelijke
verdediging. Ook kunnen ze worden ingezet voor bijdragen aan de handhaving
van de (inter)nationale rechtsorde en de ondersteuning van en hulpverlening
aan civiele overheden, zowel nationaal als internationaal, bij rampenbestrijding
en vredesopbouw. Een deel van de middelen is aangeboden aan de Unsas, de «Standby-forces»
van de Verenigde Naties. Voor crisisbeheersings- en vredesoperaties kunnen
de volgende middelen worden ingezet:– twee fregatten voor vredebewarende operaties, zonodig op verschillende
plaatsen;– twee maritieme patrouillevliegtuigen voor vredebewarende operaties;– een onderzeeboot voor vredebewarende operaties;– twee mijnenbestrijdingsvaartuigen voor vredebewarende operaties;– een bataljon mariniers voor vredebewarende operaties, eventueel
in combinatie met een bataljon van de Koninklijke landmacht;– een maritieme taakgroep voor een vredesafdwingende operatie;– de Groep operationele eenheden mariniers (Goem) voor een vredesafdwingende
operatie.De Navo dient in staat te blijven tot een geloofwaardige verdediging van
het verdragsgebied. De maritieme eenheden voor crisisbeheersingsoperaties
zijn goeddeels dezelfde als die voor de gemeenschappelijke verdedigingstaak.
Voorzover eenheden tijdelijk niet nodig zijn voor de bondgenootschappelijke
verdediging of voor crisisbeheersingsoperaties, kunnen ze worden ingezet voor
de ondersteuning van civiele overheidstaken.De Nederlandse Antillen en Aruba. Krachtens
het Statuut voor het Koninkrijk zijn de handhaving van de onafhankelijkheid
en de externe verdediging van de Nederlandse Antillen en Aruba aangelegenheden
van het Koninkrijk. Deze verdediging is opgedragen aan de Koninklijke marine.
De Nederlandse Antillen en Aruba leveren hieraan ook een bijdrage.De geloofwaardigheid van deze verdedigingstaak berust mede op het manifeste
voornemen om versterkingen van zee-, land- of luchtstrijdkrachten uit Nederland
aan te voeren als de politieke en militaire verhoudingen daartoe zouden noodzaken.
Hoewel de krijgsmacht ook dan waarschijnlijk in internationaal verband zal
optreden, dient Nederland in staat te zijn onmiddellijk met militaire middelen
te reageren. De defensie-inspanningen in het Caribisch gebied zijn
er tevens op gericht de grensoverschrijdende illegale handel in drugs en de
georganiseerde criminaliteit te helpen bestrijden. Zo steunt de Koninklijke
marine met materieel en mankracht de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen
en Aruba.Civiele ondersteuning. De Koninklijke marine
voert met haar middelen en expertise nationale taken uit die een breder maatschappelijk
belang dienen. Dit betreft taken als de operationele leiding over de Kustwacht
in Nederland en de bijdrage aan de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen
en Aruba, drugsbestrijdingsoperaties, opsporing en redding boven zee, hydrografie,
militaire bijstand, explosievenopruiming, beveiliging, noodhulp, humanitaire
hulp en assistentie bij rampen, onder andere met amfibische middelen, en vlagvertoon
ter ondersteuning van het buitenlandse beleid en van economische missies.De Koninklijke marine heeft voor hulpverlening in geval van calamiteiten
in Nederland of op de Noordzee permanent minimaal de beschikking over een
schip van de wacht (fregat of mijnenjager), maritieme patrouillevliegtuigen
en helikopters voor kustwachttaken (onder meer voor de opsporing en redding
boven zee), hydrografische vaartuigen, personeel en materieel voor explosievenopruiming,
de Bijzondere bijstandseenheid van het Korps mariniers en bewakings- en beveiligingseenheden.
De Kustwacht Nederland wordt operationeel geleid vanuit het Kustwachtcentrum
dat in 2001 zal worden samengebracht met het Maritiem hoofdkwartier Nederland
in Den Helder. 6.3 De Commandant der zeemacht in NederlandHet ressort Commandant der zeemacht in Nederland (CZMNED) bestaat uit
de volgende operationele groepen: escorteschepen, maritieme helikopters, maritieme
patrouillevliegtuigen, onderzeedienst en mijnendienst. De Commandant der zeemacht
in Nederland voert het operationele bevel over deze groepen en hun eenheden
voorzover zij niet, onder de leiding van de CDS, zijn ingezet voor crisisbeheersingsoperaties.
Tevens vervult hij de functie van Admiraal Benelux. Daartoe is in Den Helder
een geïntegreerde Belgisch-Nederlandse operationele staf gevestigd. Naast
de operationele integratie is er ook vergaande samenwerking op logistiek-
en opleidingsgebied. Voorbeelden zijn de opleiding van Nederlands logistiek
personeel op de Commissariaatsschool in Brugge en de opleiding van al het
Belgisch personeel voor de operationele dienst op de Operationele school in
Den Helder. Het Nederlands mijnendienstpersoneel wordt opgeleid op de binationale
mijnenbestrijdingsschool Eguermin in Oostende. CZMNED vervult de functie van Admiraal Benelux en is
belast met de operationele leiding van de Kustwacht in NederlandDe Commandant der zeemacht in Nederland is ook belast met de operationele
leiding van de Kustwacht in Nederland. Hij coördineert de inzet van alle
ter beschikking gestelde middelen. Het Kustwachtcentrum en het Maritiem hoofdkwartier
worden, zoals gezegd, midden 2001 samengebracht in een nieuw Maritiem hoofdkwartier/Kustwachtcentrum
in Nederland. 6.3.1 De Groep escorteschepen Fregatten. Fregatten vormen de ruggengraat
van de vloot; ze zijn essentieel voor de bescherming van maritieme verbanden,
zoals een amfibisch verband, een konvooi van koopvaardijschepen, een vliegdekschip
of een groep van mijnenbestrijdingsvaartuigen. Daarnaast kunnen fregatten
zelfstandig op kleine schaal operaties uitvoeren. Zij kunnen zich snel verplaatsen
en beschikken over een veelheid van sensoren- en wapensystemen, waaronder
een helikopter. Ook zijn op de fregatten medische faciliteiten aanwezig. Tenslotte
zijn ze van belang voor de geïntegreerde bevelvoering en coördinatie
op zee. Door deze eigenschappen kunnen fregatten opereren in het gehele conflictspectrum
dat uiteenloopt van kustwacht- en justiële taken tot complexe amfibische
operaties onder dreiging van een tegenstander en ondersteuning van operaties
te land. Het aantal fregatten wordt geleidelijk verminderd van
zestien tot veertien. Afgezien van deze reductie worden de twee fregatten
van de Trompklasse en de twee laatste standaardfregatten van de Kortenaerklasse
vervangen door vier nieuwe luchtverdedigings- en commandofregatten (LCF) van
de Zeven Provinciënklasse.Tijdstipuit dienstin de vaartaantal eind 1999Geleide-wapenfregat 1 15begin 2001S-fregat 1 14 begin 2002S-fregat 2LCF 114 begin 2003Geleide-wapenfregat 2LCF 214begin 2004S-fregat 3LCF 314 begin 2005S-fregat
4LCF 414De Koninklijke marine beschikt vanaf 2005 over vier fregatten van de Zeven
Provinciënklasse, acht multi-purpose fregatten (M-fregatten) van de Karel
Doormanklasse en twee luchtverdedigingsfregatten (L-fregatten) van de Jacob
van Heemskerckklasse. De acht M-fregatten zijn in de periode 1991 tot 1995
in dienst gekomen; bij het ontwerp is rekening gehouden met een moderniseringsprogramma
na vijftien jaar. Dit programma is om financiële redenen verschoven naar
omstreeks 2012. De beide L-fregatten zijn in 1986 in dienst gesteld en moeten
wegens het bereiken van het einde van hun levensduur tussen 2010 en 2012 worden
vervangen. Gezien de vergaande operationele samenwerking met België wordt
bij deze vervanging samenwerking met dit land nagestreefd; dit levert operationele
voordelen op en vergroot de doelmatigheid (gemeenschappelijke trainer, samenwerking
bij de instandhouding e.d.). Voor de inzet van een schip voor een operatie gedurende lange tijd zijn
in vredestijd twee extra schepen nodig voor het voortzettingsvermogen. Eén
schip is bezig met de thuisreis, verlof van de bemanning en onderhoud; het
andere schip is bezig met het materieel en logistiek gereed maken van het
schip, verlof voor uitzending en de uitreis.Vanaf januari 2001 is het aantal beschikbare operationele fregatten twaalf
(van de veertien zijn er namelijk steeds één à twee in
groot onderhoud). Op roulatiebasis is een fregat beschikbaar als schip van
de wacht. Drie fregatten worden ingezet voor vaste verplichtingen:* deelneming aan de «Standing naval force Atlantic» (Stanavforlant)
van de Navo;* deelneming aan de «Standing naval force Mediterranean» (Stanavformed)
van de Navo;* presentie in het Caribisch gebied.Bovendien heeft Nederland een overeenkomst met de Verenigde Staten gesloten
voor de bijdrage van een maritieme taakgroep aan de «Striking fleet
Atlantic» en wordt vergaand samengewerkt met het Verenigd Koninkrijk.Om meer dan één fregat voor langere duur in te zetten voor
crisisbeheersings- of vredesoperaties moeten ook de aan eerder genoemde internationale
verbanden toegewezen schepen deelnemen aan dergelijke operaties. Zo hebben
schepen van Stanavformed deelgenomen aan operatie «Sharp Guard»
in de Adriatische Zee.De bijdrage van een Belgisch fregat aan het Nederlandse eskader is van
groot belang om te voorkomen dat het aantal fregatten te klein wordt om te
oefenen in een taakgroepenverband. Ook het oefenen in de «UK/NL Amphibious
force» en de «Striking fleet Atlantic» kan zo verzekerd
worden. In de toekomst kan wellicht ook worden samengewerkt met andere bondgenoten. De Koninklijke marine voert samen met Duitsland een
studie uit naar het uitrusten van fregatten met een maritieme TMD-capaciteit.
Deze flexibele TMD-capaciteit kan in internationale wateren al bij het ontstaan
van een crisis in de nabijheid in gereedheid worden gehouden en zo nodig snel
worden ingezet. De fregatten van de Zeven Provinciënklasse zijn in beginsel
geschikt voor de verdediging tegen ballistische raketten. Als na voltooiing
van genoemde studie zou worden besloten tot verwerving van deze capaciteit,
zal ernaar worden gestreefd deze gelijktijdig aan te brengen op de Nederlandse
en Duitse fregatten. Hierdoor zouden de Nederlandse LCF-fregatten in de periode
2010 – 2015 uitgerust kunnen zijn met een TMD-capaciteit.Bevoorradingsschepen. Om de inzetbaarheid,
de flexibiliteit en het voortzettingsvermogen te verzekeren, beschikt Nederland
over twee bevoorradingsschepen, Hr.Ms. Amsterdam, die in 1996 in dienst is
genomen, en Hr.Ms. Zuiderkruis, sinds 1975 in dienst. Om het voortzettingsvermogen
in de toekomst in stand te houden, is vervanging van Hr.Ms. Zuiderkruis nodig.
De technische staat van het schip is zodanig dat de operationele levensduur
waarschijnlijk kan worden verlengd tot omstreeks 2010; onderzocht wordt of
tussentijds een levensverlengend onderhoud noodzakelijk is. Amfibische transportschepen. De Koninklijke
marine beschikt thans over één amfibisch transportschip, dat
ook wel «Landing platform dock» wordt genoemd. Gezien de noodzaak
om op grote afstand van eigen grondgebied te kunnen opereren en in het licht
van de bondgenootschappelijke behoefte is besloten een tweede ATS te verwerven,
dat in 2007 operationeel zal zijn. Als beide schepen beschikbaar zijn, kunnen
ze samen in één keer een infanteriebataljon met de noodzakelijke
ondersteunende elementen (gevechtssteun en logistiek) meenemen. Het schip
kan beschikken over de NH-90 helikopter. Een tweede ATS betekent bovendien
een belangrijke versterking van de «UK/NL Amphibious force», die
dan in staat is een brigade mariniers in te zetten. Het is wenselijk het tweede ATS uit te rusten met nationale
commandofaciliteiten om te dienen als drijvend «joint» hoofdkwartier.
Daardoor kan de inzetbaarheid van de Nederlandse troepen worden vergroot en
tegemoet worden gekomen aan de behoefte van de Navo aan faciliteiten voor
een maritiem CJTF-hoofdkwartier. Het streven is erop gericht hiervoor door
extra inspanningen, onder meer op doelmatigheidsgebied, alsnog gelden vrij
te maken.6.3.2 De Groep maritieme helikoptersDe Lynx-helikopters die de marine nu in gebruik heeft
worden vanaf 2007 vervangen door NH-90 helikopters. De maritieme helikopter
vormt een integraal onderdeel van het wapensysteem van zowel een fregat als
van een ATS. De nieuwe helikopter moet ook in staat zijn amfibische operaties
te ondersteunen, zoals het vanaf een ATS aan land zetten van personeel.Het voornemen bestaat twintig NH-90 helikopters te verwerven, waarvan
er veertien worden uitgerust met een volledig missiesysteem voor onderzeeboot-
en oppervlaktebestrijding en zes toestellen met voorzieningen voor een dergelijk
systeem. Op termijn – na de vervanging van de beide L-fregatten door
helikopter dragende fregatten – kunnen alle fregatten over een volledig
uitgeruste helikopter beschikken. Bovendien kan hiermee worden voldaan aan
de groeiende vraag naar transportcapaciteit. Met het aantal van twintig en
de gekozen combinatie van veertien volledig en zes niet volledig uitgeruste
helikopters kunnen alle operationele taken optimaal worden uitgevoerd. 6.3.3 De Groep maritieme patrouillevliegtuigenIn de Navo blijft de behoefte aan maritieme patrouillevliegtuigen
groot. Zij vormen een onmisbaar onderdeel van een maritieme taakgroep of het
maritieme deel van een CJTF en worden steeds belangrijker bij de ondersteuning
van landoperaties. Zij verzorgen de opbouw van een oppervlaktebeeld (zee en
land) en het onderwaterbeeld.De inzet van de maritieme patrouillevliegtuigen is sterk gewijzigd. De
Orion wordt steeds vaker ingezet ter ondersteuning van maritieme operaties
in kustgebieden en, zoals in Kosovo, nabij of boven land voor verkenning en
verificatie. De dreiging van nucleaire onderzeeboten op de Atlantische Oceaan
is vrijwel verdwenen; daarentegen moet meer rekening worden gehouden met een
dreiging van dieselelektrische onderzeeboten in ondiep water en van kleinere
bovenwaterschepen en kustopstellingen met antischipraketten. De operaties
in de nabijheid van of boven land stellen hoge eisen aan sensoren en het zelfbeschermingspakket
van de vliegtuigen. Ook zullen operaties in CJTF-verband extra eisen stellen
aan de dataverbindingen met maritieme taakgroepen en hoofdkwartieren.De Koninklijke marine beschikt nu over dertien P3C-Orion maritieme patrouillevliegtuigen.
Gezien de gewijzigde inzet, de sterk verouderde apparatuur en het streven
naar interoperabiliteit met bondgenootschappelijke vliegtuigen en oppervlakteschepen
is de modernisering van het sensor-, wapen- en commandosysteem nodig. Het aantal Orions wordt verminderd van dertien tot
tien; deze vliegtuigen worden gemoderniseerd en krijgen eenzelfde basisconfiguratie.Drie Orions zullen worden ingezet voor kustwacht- en justitiële taken
in het Caribisch gebied, onder meer in het kader van de drugsbestrijding.
Gezien die taak worden deze vliegtuigen slechts gedeeltelijk gemoderniseerd.
De overige zeven Orions, die opereren vanaf het Marinevliegkamp Valkenburg,
zullen het volledige moderniseringsprogramma ondergaan, zodat ze voor alle
taken inzetbaar zijn. Van deze zeven vliegtuigen opereert permanent één
Orion op roulatiebasis vanuit Keflavik op IJsland.In Hoofdstuk 10 wordt ingegaan op het in het regeerakkoord aangekondigde
onderzoek naar een andere locatie voor de maritieme patrouillevliegtuigen
van de marineluchtvaartdienst. 6.3.4 De onderzeedienst De onderzeedienst beschikt over vier onderzeeboten van de Walrusklasse
en een torpedowerkschip. Onderzeeboten kunnen zelfstandig en onopgemerkt opereren.
Zowel op het terrein van verkenning als bij de bestrijding van bovenwaterschepen
en onderzeeboten spelen zij een belangrijke rol. Zij kunnen betrekkelijk veilig
opereren in gebieden waar de tegenpartij een luchtoverwicht heeft. Haar onzichtbaarheid
stelt de onderzeeboot in staat te opereren in gebieden waar oppervlakteschepen
kwetsbaar zijn voor een verrassingsaanval of waar de aanwezigheid van eenheden
escalerend kan werken. Onderzeeboten zijn ook inzetbaar voor speciale operaties,
kustverkenning voor een amfibische landing, het in kaart brengen van (militaire)
activiteiten en het leggen van mijnen. Alleen al de mogelijke aanwezigheid
van een onderzeeboot heeft een afschrikkende werking en belemmert een tegenstander
in zijn optreden. De onderzeeboot is gezien haar eigenschappen een geïntegreerd
onderdeel van een maritieme taakgroep.De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk opereren niet meer met
conventionele onderzeeboten en ook Frankrijk zal geen nieuwe conventionele
onderzeeboten meer aanschaffen en zich op nucleaire onderzeeboten concentreren.
De Nederlandse onderzeedienst is daardoor nu het kenniscentrum voor de Navo
op het gebied van moderne, wereldwijd inzetbare conventionele onderzeeboten.
Dit is voor de Navo van belang, gezien de wereldwijde proliferatie van juist
dit soort platformen (de exportversie van de Russische Kiloklasse). De Nederlandse
onderzeedienst biedt in de onderzeebootcommandantenopleiding ook plaats aan
deelnemers uit andere landen en er bestaat een structurele samenwerking met
de Britse commandantenopleiding voor nucleair voortgestuwde onderzeeboten.Onderzeeboten zijn een onmisbaar oefenobject voor de schepen, helikopters
en maritieme patrouillevliegtuigen van de taakgroep; bovendien zijn ze schaars.
Kunnen oefenen met deze onderzeeboten is daarom niet alleen van belang voor
Nederland maar ook voor andere Navo-landen. De Nederlandse onderzeeboten worden omstreeks 2009
gemoderniseerdOm de operationele capaciteit van de Walrus-onderzeeboten, die tussen
1990 en 1994 in dienst zijn genomen, op het vereiste peil te houden, zullen
de boten omstreeks 2009 worden gemoderniseerd; onderzocht zal worden of het
mogelijk is de boten uit te rusten met buitenluchtonafhankelijke voortstuwing. 6.3.5 De mijnendienst en de dienst der hydrografieDe mijnendienst beschikt nu over vijftien mijnenjagers van de Alkmaar-klasse
en de dienst der hydrografie vanaf januari 2000 over twee hydrografische opnemingsvaartuigen.De mijnendienst. Sinds de afstoting van de
mijnenvegers van de Dokkumklasse beschikt de marine tijdelijk niet meer over
de noodzakelijke mijnenveegcapaciteit. Het project aanpassing mijnenbestrijdingscapaciteit
(PAM) omvat de noodzakelijke «midlife update» van de schepen van
de Alkmaarklasse en het opnieuw creëren van de mijnenveegcomponent door
de verwerving van mijnenveegdrones (het zogenoemde Troika-systeem). De Mijnendienst zal gaan beschikken over 12 gemoderniseerde
mijnenbestrijdingseenheden voor het jagen en vegen van mijnenOm financiële ruimte te scheppen voor nieuw beleid worden in de periode
2000 tot 2002 drie mijnenjagers afgestoten; de omvang van het PAM wordt verkleind.
Met de twaalf resterende mijnenjagers en de nieuwe «Troika»-mijnenveegdrones
is het mogelijk de scheepvaartroutes waarvoor Nederland de directe verantwoordelijkheid
draagt op verantwoorde wijze op mijnen te onderzoeken. Ook kunnen mijnenbestrijdingseenheden
in samenwerking met de bondgenoten wereldwijd opereren om scheepvaartroutes,
havens of landingsgebieden te beveiligen. De internationale inpasbaarheid
van de eenheden blijkt uit de permanente bijdrage aan de «Mine counter
measure force North» van de Navo en uit de bijdrage aan de in 1999 gevormde
«Mine counter measure force Mediterranean». De Koninklijke marine krijgt twee nieuwe hydrografische
opnemingsvaartuigenDe dienst der hydrografie. Voor de hydrografische
taken in het zeegebied op het Nederlandse deel van het continentale plat en
in de wateren rond de Nederlandse Antillen en Aruba, en voor het ondersteunen
van militaire operaties met hydrografische capaciteit zijn twee schepen nodig.
De Koninklijke marine beschikt hiervoor over twee Noordzeeopnemers, Hr.Ms.
Buyskes en Hr.Ms. Blommendal. Gezien de leeftijd en de technische staat van
beide schepen zullen zij worden vervangen door twee nieuwe hydrografische
opnemingsvaartuigen, die in 2002 en 2003 in dienst worden genomen. Eind 1999
wordt Hr.Ms. Blommendal al uit dienst genomen. Ter overbrugging zal Hr.Ms.
Tydeman in de periode 2000 – 2003 worden gebruikt als hydrografisch
opnemingsvaartuig; dit schip wordt daarna afgestoten. 6.4 De Commandant der zeemacht in het Caribisch gebied6.4.1 AlgemeenDe Commandant der zeemacht in het Caribisch gebied voert het operationele
bevel over de eenheden in zijn bevelsgebied. Hij kan beschikken over de volgende
middelen:– twee infanteriecompagnieën mariniers en een ondersteuningspeloton
die deel uitmaken van het derde parate mariniersbataljon;– de Antilliaanse en Arubaanse militie;– het transport- en ondersteuningsvaartuig Hr.Ms. Pelikaan;– het stationsschip met boordhelikopter;– twee – vanaf midden 2000 – drie Orion maritieme patrouillevliegtuigen;– het 336 squadron van de Koninklijke luchtmacht met twee F27-M
vliegtuigen; per juli 2000 zal dit squadron worden opgeheven;– twee civiele helikopters voor de helikoptervliegopleiding en voor
de Kustwacht.De CZMCARIB vervult de functie van taakgroepcommandant in de Amerikaanse
«Joint inter-agency task force East» voor het bestrijden van drugs.
In dat verband werkt de Koninklijke marine nauw samen met de Amerikaanse marine
en kustwacht en met de Britse en Franse marines. In het kader van de Amerikaanse
drugsbestrijding is op Curaçao en Aruba een Amerikaanse «Forward
operating location» gevestigd.6.4.2 Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba Het beheer van de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen
en Aruba berust bij de minister van DefensieVanwege de toenemende illegale handel in en het transport van verdovende
middelen heeft de Rijksministerraad in 1995 besloten een kustwacht op te richten
voor de gebiedsdelen in de West. De Kustwacht voor de Nederlandse Antillen
en Aruba, met de opbouw waarvan in 1997 is begonnen, zal in 2000 volledig
operationeel zijn.De Kustwacht maakt geen deel uit van de zeemacht in het Caribische gebied,
maar is een zelfstandige organisatie. De Rijksministerraad stelt het algemene
beleid voor de Kustwacht vast; de drie ministers van Justitie stellen
het justitiële beleid vast voor de taakuitoefening van de Kustwacht.
Het beheer over de Kustwacht berust bij de minister van Defensie. Het te voeren
beleid wordt afgestemd in de kustwachtcommissie, samengesteld uit vertegenwoordigers
van dertien betrokken ministeries van de drie deelnemende landen.De CZMCARIB is tevens Commandant van de Kustwacht. Voor het uitoefenen
van die functie heeft hij de beschikking over een kustwachtcentrum op Curaçao
en steunpunten op Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Het varend materieel
van de Kustwacht bestaat in 2000 uit drie kustwachtcutters, vijf patrouilleboten
en zes «in shore»-boten. De bijdrage van de Koninklijke marine
bestaat uit de Orions en het stationsschip met een helikopter.6.5 De commandant van het Korps mariniersDe Groep operationele eenheden mariniers (Goem) vormt de kern van het
Korps mariniers. De eenheden van het Korps zijn amfibisch getraind, licht
bewapend en geoefend onder uiteenlopende klimatologische omstandigheden. Hun
training en uitrusting stelt ze in staat om te opereren onder extreme omstandigheden,
ook als infrastructuur ontbreekt.De Goem zal in de toekomst bestaan uit drie parate bataljons. Hiernaast
is er een vierde, vrijwel volledig mobilisabel bataljon. De parate bataljons
worden ondersteund door een gevechtssteunbataljon, een amfibisch ondersteuningsbataljon
en een logistiek bataljon. Uit de parate bataljons kunnen kleinere eenheden
worden gekozen voor bepaalde taken, zoals een infanterie- of mortiercompagnie,
een Stinger-eenheid tegen luchtdoelen, een bootcompagnie of een lange-afstands
verkennings-compagnie. Deze laatste eenheid is ook inzetbaar voor speciale
operaties; op verzoek van de minister van Justitie levert het Korps uit het
gevechtssteunbataljon tevens teams voor de Bijzondere bijstandseenheid.Het Korps mariniers draagt met één bataljon bij aan de «Ace
mobile force (land)» en is met één bataljon volledig geïntegreerd
in de «UK/NL Amphibious force»; ook vervult het Korps een belangrijke
rol bij de verdediging van de Nederlandse Antillen en Aruba. De parate sterkte van het Korps mariniers wordt vanaf
2001 geleidelijk uitgebreid met ongeveer driehonderd functies om een derde
mariniersbataljon volledig paraat te stellen. Voor de opbouw van dit bataljon
wordt gebruik gemaakt van de marinierseenheid die gestationeerd is op de Nederlandse
Antillen en Aruba. De presentie in de West zal in de toekomst roulerend worden
verzorgd door onderdelen van het Korps mariniers.Het extra aan te trekken personeel zal stapsgewijs worden geworven; de
uitbreiding zal in 2004 zijn voltooid. In Den Helder worden de nodige infrastructurele
voorzieningen voor het nieuwe bataljon getroffen.Het Korps mariniers kan in de toekomst gebruik maken van het Patria gepantserde
wielvoertuig. Ook zullen de mariniers als de omstandigheden dat vereisen worden
geoefend in het gebruik van de zware gepantserde YPR-rupsvoertuigen.6.6 De ondersteunende eenheden Het ressort Ondersteunende eenheden bestaat uit twee onderdelen: materieel/logistiek
en opleidingen.Het onderdeel materieel/logistiek bestaat vanaf 2000 uit twee onderdelen:
het Marinebedrijf en het Centrum voor automatisering van wapen- en commandosystemen.
De vorming van het Marinebedrijf verloopt in twee fasen. De eerste fase, de
bestuurlijke samenvoeging van Rijkswerf, Sewacobedrijf en Marine elektronisch
en optisch bedrijf (Meob) tot één Marinebedrijf, is al in 1997
voltooid. De tweede fase behelst de reorganisatie van deze bedrijven. De samenvoeging
van delen van het Sewacobedrijf en het Meob is in 1999 voltooid; de samenvoeging
van het Sewacobedrijf en de Rijkswerf in één afdeling Vlootproductie
wordt in 2000 bereikt. Het Meob zal midden 2000 uit Oegstgeest verhuizen naar
Den Helder.Het onderdeel opleidingen omvat alle opleidingseenheden van de marine
behalve het Koninklijk Instituut voor de Marine en het Mariniersopleidingscentrum.
Voorts worden marineopleidingen verzorgd door het Dico; voorbeelden hiervan
zijn de managementopleidingen aan het IDL en de geneeskundige opleidingen.
De opleiding van marinevliegers wordt grotendeels verzorgd door de Koninklijke
luchtmacht. De Koninklijke landmacht verzorgt de rijopleidingen
en een aantal andere opleidingen voor het Korps mariniers. Tenslotte verzorgt
de Koninklijke marine voor de gehele krijgsmacht de opleidingen voor persoonlijk
computergebruik. HOOFDSTUK 7: DE KONINKLIJKE LANDMACHT7.1 InleidingDe Koninklijke landmacht is sinds de overgang naar een beroepsleger steeds
meer betrokken bij de uitvoering van vredesoperaties. De gevolgen van de keuzes
die zijn gemaakt in de Defensienota van 1991 en de Prioriteitennota van 1993
doen zich nu in hun volle omvang voelen. Richtte de landmacht zich in het
verleden voornamelijk op het opleiden en trainen van personeel terwijl feitelijke
inzet weinig waarschijnlijk was, nu is zij een organisatie die vooral in staat
is waardevolle bijdragen te leveren aan internationale vredesoperaties, zoals
Sfor, Kfor en Unficyp. In de jaren negentig heeft de Koninklijke landmacht
bijna 30 000 militairen uitgezonden en zo een substantiële bijdrage
geleverd aan vele internationale operaties. Deze omwenteling is in de gehele
landmacht voelbaar geweest. Nu de nodige ervaringen zijn opgedaan met vredesoperaties,
moet de inrichting van de landmacht verder worden aangepast aan de eisen die
de nieuwe veiligheidssituatie stelt. Meer nadruk op de paraatheid, inzetbaarheid en voortzettingsvermogen:
«Meer groen op de grond ! !»De afgelopen jaren is de nadruk meer komen te liggen op de paraatheid,
de inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht: op de mogelijkheid
snel op te treden en een operatie langere tijd vol te houden. In verband hiermee
herschikt de landmacht de gevechtskracht over de gehele linie: de drie gemechaniseerde
brigades, de kern van de gevechtskracht, worden gelijkvormig gemaakt. Ze zijn
dan beter in staat eenheden voor uitzending te formeren. Het beginsel van
de driedeling (het «accentmodel») wordt, waar wenselijk en mogelijk,
ook bij andere organisatiedelen toegepast. Het «accentmodel» houdt
een opbouw in waarbij eenheden steeds zes maanden besteden aan het bereiken
van het voor inzet benodigde niveau, vervolgens zes maanden gereed zijn voor
inzet of worden uitgezonden, en tenslotte, na eventuele inzet, maximaal zes
maanden recupereren. Kortom: voorbereiden, uitzenden, herstellen. De Koninklijke landmacht stelt drie pantserinfanteriebataljons
volledig paraat en vergroot haar parate genie- , doelopsporing- en inlichtingenverzamelcapaciteit.Om de inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen verder te verbeteren,
moet de parate sterkte van de Eerste divisie aanzienlijk worden uitgebreid.
De parate sterkte van de Koninklijke landmacht zal toenemen met 1500 functies.
Elk van de drie gemechaniseerde brigades zal in de toekomst beschikken over
een volledig paraat pantserinfanteriebataljon, bestaande uit vier parate compagnieën.
Ook wordt de geniecapaciteit vergroot. Voorts wordt de parate sterkte op het
gebied van doelopsporing en inlichtingenverzameling, capaciteiten die bij
vrijwel iedere operatie nodig zijn, uitgebreid. Tenslotte wordt, in samenwerking
met de Koninklijke luchtmacht, de luchtverdedigingscapaciteit aangepast. De
genoemde maatregelen leiden tot een vermindering van de uitzenddruk voor het
personeel. De uitbreiding van de parate sterkte wordt mogelijk gemaakt door
reorganisaties, door de verkleining van het Nationaal commando en door de
voorziene invoering van de nieuwe personeelssystematiek, die in hoofdstuk
4 is uiteengezet. De mogelijkheden voor inzet van reservepersoneel zullen
worden uitgebreid.Naast de uitbreiding van de parate capaciteit wordt de inzetbaarheid ook
op andere manieren vergroot, onder meer door paraat personeel zo mogelijk
voor meer taken op te leiden. Mortierpersoneel, bijvoorbeeld, kan tevens worden
opgeleid voor de bediening van de vuurmonden van de artillerie, of omgekeerd.
Ook is nu een luchtdoelartillerie-eenheid ingezet als lichte infanterie op
Cyprus. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van het materieel van reserve-eenheden.
De hoofdtaak blijft prioriteit houden, maar omdat de contractduur van het
BBT-personeel in het algemeen langer zal worden, worden opleidingen op een
tweede wapensysteem mogelijk. Dit «multi» of «swing-role»-concept
biedt extra flexibiliteit bij deelneming aan vredesoperaties. Ook biedt de
veranderende samenstelling van het personeelsbestand nieuwe mogelijkheden.
Het reservepersoneel van de landmacht bestaat binnen afzienbare tijd volledig
uit voormalig beroepspersoneel. Het streven is erop gericht de mogelijkheden
voor inzet van reservepersoneel, juist ook ten behoeve van vredesoperaties,
uit te breiden.De Koninklijke landmacht sluit met deze ontwikkelingen goed aan bij het
nieuwe Strategische concept, zowel op het gebied van de parate als van de
reserve-eenheden. De Navo benadrukt niet alleen het belang van snel inzetbare
eenheden voor vredesoperaties, maar ook van goed uitgeruste en toereikende
aantallen reserve-eenheden voor de bondgenootschap- pelijke verdediging.7.2 De takenDe algemene verdediging en crisisbeheersingsoperaties. Landstrijdkrachten zijn in staat om gebieden fysiek te bezetten
en te beheersen. Zij beschikken over middelen die met hun afschrikkende werking
een belangrijke preventieve rol kunnen spelen en gebruikt worden om eigen
troepen te beschermen en zo nodig tegenstanders uit te schakelen. Het onderscheid tussen de bondgenootschappelijke verdedigingstaak en crisisbeheersings-
en vredesoperaties is de afgelopen jaren vervaagd. Het concept van de inzet
van licht bewapende eenheden voor vredesmissies is door de gebeurtenissen
op de Balkan in het laatste decennium achterhaald. Ook voor vredesoperaties
zijn robuust uitgeruste eenheden nodig die het oplaaien van een conflict kunnen
voorkomen en slagvaardig kunnen reageren op escalatie. De ervaring met Kosovo
onderstreept het belang van een voortdurend hoog niveau van inzetgereedheid
en een toereikend voortzettingsvermogen. Alle eenheden van de Koninklijke
landmacht zijn als module inpasbaar in grotere, in beginsel internationale,
verbanden. Dat geldt ook voor de staven die in multinationaal verband als
operationeel hoofdkwartier kunnen functioneren.In de praktijk van alledag is de Koninklijke landmacht intensief betrokken
bij verschillende crisisbeheersingsoperaties. Daarbij wordt een verscheidenheid
aan middelen ingezet om de tactische mobiliteit te verschaffen die een strijdmacht
nodig heeft om, ook op grote afstand van Nederland, de gebeurtenissen te beïnvloeden
(preventief) en te kunnen reageren op onvoorziene situaties (reactief). De Koninklijke landmacht kan voor crisisbeheersings-
en vredesoperaties de volgende bijdragen leveren:* individuele militairen als waarnemers, «monitors»
of voor andere missies in internationaal verband;* individuele militairen voor noodhulpverkenningsteams;* een eenheid voor speciale operaties;* een samengestelde eenheid voor speciale taken, zoals
genie-, transport-, verbindings-, geneeskundige of overige logistieke eenheden
van maximaal bataljonsgrootte;* een licht bewapende eenheid van bataljonsgrootte;* een gemechaniseerde eenheid van bataljonsgrootte;* de staven van het legerkorps-, divisie- en brigadeniveau,
die als zelfstandig commando-element in internationaal verband kunnen worden
aangeboden;* een versterkte brigade voor een vredesafdwingende
operatie: het kan daarbij gaan om een gemechaniseerde brigade of de luchtmobiele
brigade (met inbegrip van de Tactische helikoptergroep van de Koninklijke
luchtmacht), ondersteund door legerkorps- en divisietroepen. In dat geval
is inzet van landmachteenheden voor andere operaties slechts zeer beperkt
mogelijk.Voor de verdediging van het eigen en het bondgenootschappelijke grondgebied
levert de Koninklijke landmacht in Navo-verband een bijdrage aan het Duits-Nederlandse
legerkorps, bestaande uit het Nederlandse deel van de legerkorpsstaf, een
bijdrage aan de legerkorpstroepen, een divisiestaf en divisietroepen, drie
gemechaniseerde brigades en eenheden van het Nationaal commando voor de ondersteuning
van deze bijdrage. Verder levert de Koninklijke landmacht in Navo-verband
een luchtmobiele brigade en een verbindingsbataljon aan de «Multinational
division (Central)», en een aantal andere eenheden (onder andere van
het Korps commandotroepen) aan snel inzetbare Navo-verbanden als de genoemde
multinationale divisie en het «ACE rapid reaction corps».Om de bijdrage aan de eigen en bondgenootschappelijke verdediging volwaardig
te kunnen leveren, beschikt de Koninklijke landmacht naast parate eenheden
over reserve-eenheden. Reserve-eenheden kunnen ook worden ingezet in andere
dan artikel 5 situaties. Het geheel van parate en reserve-eenheden vormt de
bijdrage van landstrijdkrachten aan de geïntegreerde militaire structuur
van de Navo, in overeenstemming met het nieuwe Strategische concept. Naast de bijdrage aan de Navo levert de Koninklijke landmacht met dezelfde
middelen ook een bijdrage aan de Shirbrig. Bovendien zijn alle aan de Navo
toegezegde eenheden tevens «Forces answerable to Weu» (Faweu).De Koninklijke landmacht kan met deze capaciteiten, voor zover ze niet
elders zijn ingezet, tevens bijdragen aan de handhaving van de nationale rechtsorde
en de ondersteuning van civiele overheden, zowel nationaal als internationaal,
en bij rampenbestrijding en vredesopbouw.Uitzenden, opleiden en oefenen. De taken vergen
een hoog niveau van professionaliteit. De ervaringen van de laatste jaren
bevorderen een voortdurende verbetering van voorbereidingsprogramma's en worden
verwerkt in de nieuwe landmachtdoctrine. Van groot belang daarbij is het optimaal
afstemmen van de verschillende wapensystemen van de Koninklijke landmacht,
het «concept van verbonden wapens», opdat een zo groot mogelijke
operationele effectiviteit wordt bereikt. In het geval van de Luchtmobiele
brigade komt daar nog bij de samenwerking met de helikopters van de Koninklijke
luchtmacht. Die afstemming vereist een hoog niveau van opleiding en training.
Dit wordt allereerst bereikt door deelneming aan grote oefeningen en uitwisselingen
met andere Navo-partners. Alleen in een scenario met een hoog geweldsniveau
worden eenheden en hun commandanten gedwongen onder grote tijdsdruk alle ter
beschikking staande middelen aan te wenden. De kennis die zo wordt opgedaan
is onmisbaar voor de uitvoering van andere taken, zoals vredesafdwingende
operaties en vredesoperaties. Deelneming aan Navo-oefeningen moet bovendien
uitwijzen of de doctrine, de procedures en het materieel voldoende op die
van de bondgenoten zijn afgestemd. Dergelijke oefeningen leveren, met de ervaringen
opgedaan in vredesoperaties, belangrijke informatie op voor de aanpassing
van doctrines en procedures en voor de vaststelling van materieelbehoeften.De sterk toenemende internationale defensiesamenwerking stelt hoge eisen
aan de Nederlandse krijgsmacht. Wil de Koninklijke landmacht aansluiting blijven
houden bij haar internationale partners, dan zullen de ontwikkelingen onder
meer op het gebied van technologie en doctrine gevolgd moeten worden. De noodzakelijke
interoperabiliteit stelt eisen aan het materieel. De planning moet daar in
toenemende mate rekening mee houden.Ook de samenwerking met de andere krijgsmachtdelen wordt steeds intensiever.
Hier is sprake van complementariteit; de Koninklijke landmacht bijvoorbeeld
beschikt nauwelijks over middelen voor strategische mobiliteit; de Koninklijke
marine en de Koninklijke luchtmacht hebben die wel. Maar eenmaal in het gebied
van inzet aangekomen beschikt de landmacht weer over de nodige tactische mobiliteit. 7.3 Het Duits-Nederlandse legerkorpsHet Duits-Nederlandse legerkorps bestaat naast kleinere legerkorpseenheden
uit een Duitse en een Nederlandse divisie. Ook worden in het kader van de
vredesbedrijfsvoering en voor opleidingen en training nog een andere Duitse
divisie en de Nederlandse Luchtmobiele brigade aangestuurd door de binationale
staf.7.3.1 De legerkorpsstaf De legerkorpsstaf is als zelfstandige module uitzendbaar.De in Münster gelegerde legerkorpsstaf is de hoogste operationele
staf die als module (al dan niet aangevuld met extra «joint» of
«combined capabilities») uitzendbaar is. De legerkorpsstaf kan
voor vredesoperaties worden ingezet als kern van een hoofdkwartier van een
«Land component command». De operaties in Bosnië en Kosovo
hebben de schaarste aan grote hoofdkwartieren binnen de Navo gedemonstreerd.
De staf is voorts aangeboden aan de Weu. De legerkorpsstaf kan in de toekomst
een rol spelen bij het vormgeven aan de Europese defensie-inspanning binnen
de bondgenootschappelijke samenwerking.De staf van het Duits-Nederlandse legerkorps loopt op veel gebieden voorop
ten opzichte van vergelijkbare bi- of multinationale staven. De steeds verdergaande
samenwerking tussen Duitsland en Nederland binnen dit legerkorps,
de «deeper integration», zorgt niet alleen voor een groeiend wederzijds
begrip, maar ook voor meer operationele effectiviteit. Het legerkorps is niet
alleen militair van groot belang; het is ook de uitdrukking van de nauwe banden
met Duitsland. De huidige samenwerking in Kosovo is hiervan een goed voorbeeld.7.3.2 Het Korps commandotroepenHet Korps commandotroepen is de eenheid voor speciale
operaties.Het in Roosendaal gelegerde Korps commandotroepen is de eenheid van de
Koninklijke landmacht voor speciale operaties. Als gevolg van de meer diffuse
veiligheidssituatie, de toeneming van ongeregelde conflicten en de rol die
speciale operaties daarin spelen, neemt het belang van deze taak toe. Ook
in de Navo groeit dit besef. Niet alleen tijdens vredesoperaties, maar ook
bij inzet op grote schaal van troepen, zijn commando's essentieel voor operaties
diep in vijandelijk gebied op legerkorps-, divisie- en brigadeniveau. In
de afgelopen jaren is het Korps commando- troepen gereorganiseerd en uitgebreid,
waarbij het Korps met nieuw, specialistisch materieel is uitgerust. Voor de
onmiddellijke inzet in welke (vredes)operatie ook staat steeds één
parate compagnie gereed. De aanwezigheid van drie parate compagnieën
garandeert het voortzettingsvermogen.7.3.3 «Command support brigade»Voor de verbindingen is het legerkorps afhankelijk van de binationale
«Command support brigade». Deze eenheid ondersteunt de commandanten
van het Duits-Nederlandse legerkorps en van de multinationale divisie bij
de coördinatie op het gebied van bevelvoering en besluitvorming tijdens
hun operaties met behulp van geavanceerde mobiele telecommunicatie en berichtenverwerkende
systemen. De snelle ontwikkelingen op dit gebied moeten worden gevolgd om
internationaal niet achterop te raken en interoperabiliteit te behouden. Zeker
is dat de organisatie van de verbindingsdienst zich in snel tempo zal moeten
aanpassen om het meer autonome optreden van kleinere eenheden te kunnen blijven
ondersteunen. De nieuwe organisatie zal zich, behalve op de traditionele telecommunicatie,
meer gaan richten op het beheer van complexe informatiesystemen. Daardoor
zullen de verbindingseenheden van de «Command support brigade»
beter in staat zijn om alle inzetopties van het legerkorps te ondersteunen,
ook als eenheden ervan verspreid over grote afstanden en met grote snelheid
opereren. De verbindingsbataljons van de «Command support brigade»
zijn als modules uitzendbaar. Zo hebben deze bataljons deelgenomen aan Unprofor
en ondersteunen delen van deze bataljons Sfor en Kfor. 7.3.4 Civiel-militaire samenwerking De Koninklijke landmacht richt een (interservice, internationale)
framework-cimic-groep op.De ervaringen bij vredesoperaties leren dat behoefte bestaat aan meer
expertise op het gebied van cimic. Om die reden is Defensie voornemens om,
mede op verzoek van de Navo, een afzonderlijke cimic-organisatie op te richten.
Duitsland heeft, gezien de goede samenwerking in het Duits-Nederlandse legerkorps,
aangekondigd geïnteresseerd te zijn in een gezamenlijke aanpak. Er wordt
een «Framework cimic group» opgericht, een kleine parate kernstaf
die uit ongeveer veertig personen zal bestaan; Nederland zal hiervan ongeveer
de helft leveren. De groep kan bij feitelijke inzet naar behoefte worden uitgebreid.
Als de eenheid wordt ingezet, zal de totale door beide landen geleverde sterkte
ongeveer 400 functies zijn.Zodra zij geactiveerd is, kan de cimic-groep ter beschikking worden gesteld
van de Navo of een andere internationale organisatie. Ook kan de groep op
verzoek van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking worden ingezet. Bij
de vorming van de groep zal de Koninklijke landmacht niet alleen intensief
samenwerken met Duitsland, maar mogelijk ook met andere landen. Het Nederlandse
personeel is afkomstig van alle krijgsmachtdelen en kan worden aangevuld met
reservisten en civiele specialisten uit andere segmenten van de overheid en
het bedrijfsleven. De «Framework cimic group» zal waarschijnlijk
eind 2001 operationeel zijn en worden ondergebracht in het Duits-Nederlandse
legerkorps. De Koninklijke landmacht versterkt haar interne cimic-stafcapaciteit.Afgezien van de bijdrage aan de «Framework cimic group» zal
de Koninklijke landmacht de interne cimic-stafcapaciteit versterken. Ook andere
niveaus in de krijgsmacht hebben immers te maken met cimic-activiteiten. Deze
expertise wordt opgenomen in de operationele staf van de Bevelhebber der landstrijdkrachten;
bij de divisiestaf wordt een afzonderlijke cimic-sectie gevormd. Afhankelijk
van de behoefte kan de divisie cimic-stafcapaciteit ter beschikking stellen
van uit te zenden eenheden. Nu gebeurt dit noodgedwongen op ad hoc basis.
Deze cimic-stafcapaciteit zal waarschijnlijk begin 2001 operationeel zijn. 7.4 De divisieDe structuur van de divisie zal er in de toekomst als volgt uitzien: De divisiestaf. De divisie is een volledig
nationaal deel van het Duits-Nederlandse legerkorps. Een divisiestaf zorgt
voor de nationale capaciteit en voor «command & control» van
dit operationele niveau. De staf stuurt de drie gemechaniseerde brigades en
de divisietroepen aan en heeft een belangrijke rol bij de opleiding en training.
Ook heeft de divisiestaf een taak bij het formeren en gereedstellen van eenheden
voor vredesoperaties. Evenals de legerkorpsstaf kan de divisiestaf worden
ingezet als zelfstandige module bij vredesoperaties, terwijl ook de brigadestaf
zelfstandig als module uitzendbaar is. De gemechaniseerde brigades zijn bij uitstek geschikt
voor vredesafdwingende operaties.De gemechaniseerde brigades. Brigades zijn
de kleinste formaties die in staat zijn gedurende een bepaalde tijd geheel
zelfstandig te opereren. De gemechaniseerde brigades zijn door de combinatie
van tactische beweeglijkheid, veelsoortige vuurkracht, bescherming en voortzettingsvermogen
geschikt voor alle gevechtsvormen en daarmee samenhangende taken. Juist dit
type eenheid is dan ook bij uitstek geschikt voor een vredesafdwingende operatie.
Dergelijke operaties, relatief hoog in het geweldsspectrum, vragen immers
om op elkaar ingespeelde professionele eenheden, die door een intensief opleidings-
en trainingsprogramma volledig met elkaar vertrouwd zijn. De brigades leveren
doorgaans de eenheden van bataljonsgrootte voor vredesoperaties.De drie gemechaniseerde brigades van de divisie zullen in 2000 overgaan
op het eerder beschreven accentmodel. Dit verzekert dat de landmacht haar
bijdragen aan vredesoperaties langere tijd kan volhouden (voortzettingsvermogen)
en dat de uitzenddruk wordt verminderd. Bovendien schept dit de mogelijkheid
opleidings- en trainingsprogramma's optimaal in te richten.Vredesoperaties duren doorgaans lang. Wat betreft de inzet van een licht
bewapend bataljon is dit geen probleem. De krijgsmacht beschikt immers over
zes parate lichte bataljons (drie luchtmobiele en drie mariniersbataljons),
zodat een dergelijke operatie lang kan worden volgehouden. Bij inzet van een
gemechaniseerd bataljon is de langdurige voortzetting in de huidige situatie
echter wel een probleem. Hoewel de landmacht beschikt over drie (deels parate)
pantserinfanteriebataljons en drie (deels parate) tankbataljons, is het tot
dusver niet mogelijk zes identieke gemechaniseerde bataljons samen te stellen,
zodat steeds een beroep moet worden gedaan op capaciteiten van andere brigades.
Besloten is bij elke gemechaniseerde brigade een pantserinfanteriebataljon
van vier compagnieën volledig paraat te stellen. Dit betekent een uitbreiding
met zes parate compagnieën (in totaal 1000 militairen). Hierdoor is het
probleem van het voortzettingsvermogen opgelost. Na paraatstelling van drie pantserinfanteriebataljons
is de Koninklijke landmacht in staat totaal zes gemechaniseerde bataljons
samen te stellen.Bij de uitbreiding van twee naar vier parate pantserinfanteriecompagnieën
per gemechaniseerde brigade kunnen deze immers elk twee identieke zware gemechaniseerde
bataljons samenstellen met elk twee pantserinfanteriecompagnieën en één
tankeskadron. Afhankelijk van de opdracht kan een ingezet bataljon nog worden
versterkt met elementen van het brigadeverkenningseskadron (zie afbeelding).
Per saldo zal de landmacht voor inzet bij vredesoperaties de beschikking krijgen
over in totaal zes parate gemechaniseerde bataljons (van elk ongeveer 600
militairen). Dat is een belangrijke verbetering. Bovenal kan de nieuwe opzet
de uitzenddruk in belangrijke mate verminderen. De logistiek van de brigades
wordt ook versterkt; met name op het gebied van het materieelbeheer, onderhoud
en herstel krijgen zij een grotere zelfstandigheid.Ook stelt de Koninklijke landmacht voor vredesoperaties
twaalf gespecialiseerde bataljons beschikbaar.Naast de al genoemde zes lichte bataljons (luchtmobiel en mariniers) en
zes zwaardere (gemechaniseerde) bataljons zijn twaalf gespecialiseerde bataljons
beschikbaar voor vredesoperaties. Hierbij gaat het om geniebataljons, afdelingen
(luchtdoel)artillerie en verbindingsbataljons. Daarnaast zijn logistieke bataljons
beschikbaar. Deze eenheden moeten zorgen voor het logistieke voortzettingsvermogen
van de overige bataljons, maar kunnen ook zelfstandig worden uitgezonden.
De in totaal 21 beschikbare bataljons van de Koninklijke landmacht die allen
deel uitmaken van het legerkorps, scheppen, afhankelijk van de behoefte van
het moment, een ruime keuzemogelijkheid en voldoende voortzettingsvermogen. De uitbreiding van het aantal parate pantserinfanteristen met ongeveer
duizend begint midden 2000 met de oprichting van de eerste extra compagnie.
Gelet op de aanpassingen in de infrastructuur worden de volgende twee pantserinfanteriecompagnieën
met tussenpozen van een jaar paraat. Het tempo daarna wordt mede afgestemd
op de mogelijkheden personeel te werven. De verkenningseskadrons van het divisieverkenningsbataljon
worden gereorganiseerd en ondergebracht bij de gemechaniseerde brigades.De beide parate verkenningseskadrons van het divisieverkenningsbataljon
krijgen een reservestatus. Daar staat tegenover dat de reserve-eskadrons van
respectievelijk de gemechaniseerde brigade te Oirschot en de gemechaniseerde
brigade te Havelte paraat worden. Deze twee brigades worden geheel gelijkvormig
met de in Seedorf gelegerde gemechaniseerde brigade, die al een paraat verkenningseskadron
tot haar beschikking heeft.Drie reserve-tankbataljons worden opgeheven.Eenheden die vooral geschikt zijn voor grote conflicten kunnen in aantal
en omvang worden verminderd. Het is dan ook verantwoord midden 2000 drie mobilisabele
tankbataljons (één per brigade) op te heffen. Van de tot deze
bataljons behorende 150 Leopard-2A4 tanks worden er 136 overtollig en worden
er veertien gereserveerd voor mijndoorbraaksystemen.Door de opheffing van drie tankbataljons neemt het aantal tanks –
nog steeds één van de hoofdwapensystemen van de landmacht –
af met bijna de helft (van 330 tot 180). Het is daarom van belang dat de resterende
tanks kwalitatief van hoog niveau blijven. Aangezien de resterende Leopard-2A5
tanks de komende vijftien jaar niet worden vervangen, is het noodzakelijk
het kanonsysteem tussentijds te verbeteren. Hierover wordt de Kamer afzonderlijk
geïnformeerd.Tussen 2005 en 2015 zullen de ongeveer 1600 gepantserde rupsvoertuigen
van het type YPR en M577 worden vervangen door ruim 1300 nieuwe voertuigen.
Het gaat in de eerste fase van het project om ongeveer 800 nieuwe pantservoertuigen:
een combinatie van (kleinere en grotere) pantserwielvoertuigen en pantserrupsvoertuigen
voor de parate eenheden van de landmacht. Over deze behoefte (fase 1) is de
Kamer in 1997 ingelicht (Kamerstuk 25 000 X, nr. 74). Voor de grotere
pantserwielvoertuigen wil Nederland samen met Duitsland en het Verenigd Koninkrijk
deelnemen aan het internationale samenwerkingsproject «Gepanzertes Transport
Kraftfahrzeug». Voor de kleinere pantserwielvoertuigen wordt gedacht
aan voertuigen met vergelijkbare kenmerken als het Licht verkennings- en bewakingsvoertuig
Fennek. Aan de pantserrupsvoertuigen worden hoge eisen gesteld ten aanzien
van bescherming, mobiliteit, commandovoering en vuurkracht. Een gestabiliseerd
35–50 mm snelvuurkanon is noodzakelijk. Begin 2000 wordt de Kamer geïnformeerd
over de voorstudiefase van dit project. Fase 2, de vervanging van de ruim
500 resterende voertuigen, is voorzien voor de periode 2015–2020.De anti-tanksystemen Dragon en Tow naderen het einde van hun technische
en operationele levensduur. Voor de toekomst is gekozen voor een modernere
combinatie van al aanwezige AT-4 systemen, nieuwe «Short range anti
tank» systemen, nieuwe «Medium range anti tank» systemen
en «slimme» munitie voor artillerie en mortieren. De Koninklijke landmacht richt een Divisie gevechtssteun
commando op.De divisietroepen. Naast het reeds bestaande
Divisie verzorgingscommando, waarin de verzorgende eenheden zijn ondergebracht,
wordt om operationele en bedrijfsvoeringsredenen een Divisie gevechtssteuncommando
opgericht. Dit wordt in vredestijd verantwoordelijk voor de aansturing van
de divisie artillerie-, genie- en inlichtingeneenheden. Gelijktijdig wordt
de nu nog operationele groepsstaf van de veldartillerie reserve gesteld en
die van de genie opgeheven.De Koninklijke landmacht vergroot de parate capaciteit
van de RPV-, EOV- en mortieropsporingsradareenheden.Uit de ervaringen in Kosovo en Bosnië is de les getrokken dat toereikende
capaciteiten op het gebied van doelopsporing en het verzamelen van inlichtingen
van groot belang zijn. Deze capaciteiten zijn echter schaars. Ook de Navo
heeft een gebrek aan geavanceerde middelen op deze gebieden. De landmacht
beschikt over technologisch hoogwaardige middelen, zoals de mortieropsporingsradar,
peil-, afluister- en stoorcapaciteit voor elektronische oorlogvoering (EOV)
en «Remotely piloted vehicles» (RPV). De schaarse paraat aanwezige
capaciteit op dit gebied kan echter slechts voor een beperkte periode worden
ingezet, omdat voortzettingsvermogen ontbreekt. Het voornemen is dan ook de
mortieropsporings- en de RPV-batterij in de periode 2001–2004 volledig
paraat te stellen. Ook zal de EOV-compagnie meer paraat worden gemaakt. Met
deze uitbreidingen zijn ongeveer 150 functies gemoeid.Het divisieverkenningsbataljon zal in 2001 een reservestatus krijgen.
De parate capaciteit van het verkenningsbataljon is nodig om de drie gemechaniseerde
brigades van de divisie in de toekomst elk te laten beschikken over een eigen
brigadeverkenningseskadron. Een kernstaf (10 personen) van het reserve verkenningsbataljon
zal worden aangehouden. Deze zal zich voornamelijk bezighouden met het begeleiden
van oefeningen («observers» en «trainers»), van vooral
de verkenningseenheden op brigadeniveau. Ook heeft de staf de taak zo goed
mogelijk de ervaring van het optreden op divisieniveau te behouden, zodat
de landmacht ook in scenario's met het hoogste geweldsniveau kan beschikken
over een toereikende verkenningscapaciteit.De grondgebonden luchtverdediging. Luchtdreigingen
worden bestreden met een gelaagde luchtverdediging die bestaat uit een combinatie
van elkaar aanvullende middelen. Op de grotere afstanden wordt de verdediging
verzorgd door luchtverdedigingsjagers en zogenoemde Cluster-luchtverdedigingseenheden
van de Koninklijke luchtmacht, bestaande uit Patriot- en Hawk-Pip3-systemen.
Op kleinere afstanden bestaat de verdediging uit «(very) Short range
air defence» (Shorad) eenheden. De krijgsmacht beschikt hiertoe thans
over de Flycatcher/40L70, de Hawk-Pip2, de Pantserrups tegen luchtdoelen (PRTL)
en de Stinger-systemen. Deze zijn ondergebracht in de Afdeling luchtdoelartillerie
en de brigadepantserluchtdoelartilleriebatterijen van de Koninklijke landmacht
en de objectluchtverdedigingseenheden van de Koninklijke luchtmacht. De Shorad-middelen
voor de Koninklijke landmacht ontbreken nog; die van de Koninklijke luchtmacht
(Hawk-Pip2) hebben het einde van hun technische en operationele levensduur
bereikt.Over de behoefte aan nieuwe Shorad-middelen is de Kamer
geïnformeerd (Kamerstuk 25 824, nr. 1 t/m 4). Er wordt een gezamenlijke luchtverdedigingseenheid
opgericht, die op vliegbasis De Peel wordt gestationeerd. Naast een gezamenlijke
luchtverdedigingsschool wordt ook een Joint air defence centre opgericht.De samenhang van alle luchtverdedigingssystemen en de relatieve schaarste
aan personeel en middelen maken het gewenst de grondgebonden luchtverdedigingseenheden
van de landmacht en de object- luchtverdedigingseenheden van de luchtmacht
onder te brengen in een gezamenlijke luchtverdedigingseenheid binnen de Koninklijke
landmacht, die wordt gestationeerd op de vliegbasis De Peel. De gezamenlijke
luchtverdedigingsschool, die in 2003–2004 wordt geopend, is het eerste
resultaat van de samenwerking op dit gebied tussen beide krijgsmachtdelen.
Het tijdschema van de samenvoeging is afhankelijk van de noodzakelijke infrastructurele
aanpassingen. Sluitstuk van de samenvoeging van de luchtverdedigingseenheden
is de vorming van het «Joint air defence centre», dat ook verantwoordelijk
zal zijn voor de operationele planning en training. Het kanonsysteem 40L70 wordt afgestoten. Er is behoefte
aan zes operationeel in te delen Shorad-systemen.Het kanonsysteem 40L70 zal bij land- en luchtmacht worden afgestoten en
niet worden vervangen. De mogelijkheid tot integratie van de Flycatchersystemen
en de PRTL wordt op korte termijn onderzocht. De gezamenlijke behoefte aan
Shorad-middelen en daarmee verbonden «command & control»-middelen
neemt door de concentratie van luchtverdedigingseenheden af. Over de behoefte
aan zes operationeel in te delen Shorad-systemen en (mogelijk geïntegreerde)
«command & control»-middelen wordt de Kamer komend jaar afzonderlijk
geïnformeerd. De parate sterkte van de luchtverdedigingseenheden van
de landmacht zal met ongeveer negentig functies worden uitgebreid.De genie wordt uitgebreid en gereorganiseerd. Er wordt
een constructiecompagnie paraat gesteld en de staf van de divisiegeniegroep
wordt omgevormd tot een bataljonsstaf.De genie. Genie-eenheden leveren steun aan
de overige eenheden van de divisie door het terrein gereed te maken voor het
eigen optreden (mobiliteit en bescherming) en ten nadele van het optreden
van tegenstanders (contramobiliteit). Ook is de genie bij uitstek geschikt
voor constructiewerkzaamheden, niet alleen bij gevechtsacties maar vooral
bij vredesoperaties, en bij hulpverleningsoperaties in binnen- en buitenland.
De genie-eenheden hebben de laatste jaren op grote schaal deelgenomen aan
vredesoperaties, waardoor de uitzenddruk voor het personeel erg hoog is. Om
die reden is niet alleen besloten tot een uitbreiding, maar ook tot een aanpassing
van de organisatie van de genie, die de druk zal verlichten en meer flexibiliteit
mogelijk maakt. De reorganisatie van de genie betreft vooral het paraat stellen
van een constructiecompagnie, waardoor eveneens hier de driedeling kan worden
ingevoerd. Deze compagnie wordt in Wezep gelegerd. De bouw van extra legerings-
en opslagcapaciteit is zó gepland dat midden 2000 kan worden begonnen met de initiële invulling van de eenheid. Eind 2001 zullen de
reorganisaties bij de genie zijn voltooid. Per saldo wordt de genie uitgebreid
met ongeveer 200 militairen.Parate organisatie geniebataljons:De parate NBC-ontsmettingscapaciteit wordt verdubbeld.De uitbreiding en de reorganisatie van de genie-eenheden worden tevens
gebruikt om de parate NBC-ontsmettingscapaciteit te verdubbelen. Dit vergt
een herverdeling van de geniemiddelen van de divisie en een extra bataljonsstaf.
Om geen extra stafcapaciteit te creëren, wordt de staf van de divisiegeniegroep
omgevormd tot een bataljonsstaf. De verschillende genie-eenheden worden verdeeld
over de twee bataljons en de taken van de divisiegeniegroep worden herverdeeld.
Zo worden de flexibiliteit en het voortzettingsvermogen vergroot en beschikt
de landmacht steeds over een geniebataljon voor onmiddellijke inzet bij calamiteiten
in Nederland of daarbuiten, naast de al genoemde bijdrage aan vredesoperaties. Al het onderhoud wordt voortaan uitgevoerd door het
legerkorps. De staf van het materieeldienstenbataljon wordt reserve gesteld.
De Afdeling individuele hulpverlening en de Regionale geneeskundige diensten
worden ondergebracht bij de divisie.De logistiek. Nu wordt onderhoud aan het materieel
zowel door het legerkorps als door het Nationaal verzorgingscommando (NVC)
van het Nationaal commando uitgevoerd. Om het onderhoud doelmatiger te verrichten
en een duidelijker afbakening van verantwoordelijkheden te scheppen, wordt
het onderhoud voortaan volledig uitgevoerd door het legerkorps. De staf van
het materieeldienstenbataljon krijgt een reservestatus. De eenheden van dit
bataljon worden in het Divisie verzorgingscommando opgenomen. De overige eenheden
van het NVC worden verdeeld over de hersteleenheden van de brigades en de
divisie. Deze eenheden zullen niet alleen het onderhoud aan het landmachtmaterieel
uitvoeren, maar ook onderhoud aan bepaalde soorten materieel van de Koninklijke
luchtmacht en de Nationale reserve. Het beheer en het onderhoud,
uitgezonderd het hoger onderhoud dat door het hoger-onderhoudsbedrijf van
de Koninklijke landmacht wordt uitgevoerd, komen zo in één hand.
Tevens worden de Afdeling individuele hulpverlening en de Regionale geneeskundige
diensten vanuit het Nationaal commando ondergebracht bij de divisie. De definitieve
geneeskundige structuur van de Koninklijke landmacht wordt afgestemd op de
wettelijke bepalingen op het gebied van de gezondheidszorg en op ontwikkelingen
op het gebied van de geneeskundige afvoer.De uitbreiding van de parate capaciteit van de Koninklijke landmacht betreft
in totaal ongeveer 1500 functies. Voor een groot deel zal deze uitbreiding
worden gecompenseerd door reducties elders in de organisatie. Ook wordt het
aantal te werven BBT-ers verhoogd. Deze extra militairen zullen vooral worden
ingezet voor de verdere paraatstelling van eenheden en in mindere mate voor
het vullen van bestaande vacatures.7.5 De Luchtmobiele brigadeDe bataljons van de Luchtmobiele brigade zijn de afgelopen jaren vaak
ingezet voor vredesoperaties. Soms kon niet worden vermeden dat hierdoor de
luchtmobiele opleiding onder druk kwam te staan. Als het «accentmodel»
is ingevoerd en alle helikopters zijn ingestroomd, ontstaat meer ruimte voor
de organieke opleiding en training van deze snel inzetbare eenheid. De brigade
groeit daardoor, in nauwe samenwerking met de THG van de Koninklijke luchtmacht,
langzaam maar zeker uit tot een volledig geïntegreerde en midden 2003
volledig operationeel inzetbare eenheid. De gehele Luchtmobiele brigade kan
dan snel worden ingezet en is bij uitstek geschikt om in een breed geweldsspectrum
op te treden.De gepantserde wielvoertuigen Patria worden in vredestijd
organiek ingedeeld bij de Luchtmobiele brigade.De behoefte aan meer flexibele inzetmogelijkheden, vergroting van de inzetbaarheid
en betere bescherming van het personeel beïnvloedt de organisatie van
de brigade. Tegen die achtergrond zullen de gepantserde wielvoertuigen Patria,
die onlangs speciaal voor vredesoperaties zijn aangeschaft, in vredestijd
organiek bij de brigade worden ingedeeld om haar mobiliteit en gereedheid
te vergroten. Totdat dit voertuig in voldoende aantallen beschikbaar is, zal
deze taak nog met het YPR-pantservoertuig worden uitgevoerd. Ook kan de brigade
voor vredesoperaties de beschikking krijgen over lichte verkennings- en bewakingsvoertuigen
afkomstig van reserve-eenheden. Als de omstandigheden dit vereisen, zullen
de luchtmobiele eenheden gebruik blijven maken van de YPR-voertuigen.In de afgelopen jaren hebben de opvattingen over luchtmobiel optreden
zich verder ontwikkeld. Dit betreft vooral de ontwikkeling van het «air
manoeuvre concept». In het bestaande luchtmobiele concept wordt de geavanceerde
Apache-gevechtshelikopter vooral ingezet als ondersteunend middel voor de
infanterie. In het «air manoeuvre concept» kan de nadruk ook liggen
op de inzet van gevechtshelikopters die dan op hun beurt worden ondersteund
door de luchtmobiele infanteriebataljons, zodat hun beweeglijkheid en vuurkracht
maximaal worden uitgebuit. Deze ontwikkeling sluit aan bij die van de landmacht
van het Verenigd Koninkrijk, de enige andere West-Europese gebruiker van de
Apache. 7.6 Het Nationaal commando Het Nationaal commando heeft niet alleen een operationele taak maar speelt
ook een onmisbare facilitaire en logistieke rol bij de ondersteuning van de
operationele eenheden van de landmacht en de andere krijgsmachtdelen. Naast
de verzorging van het personeel, het hoger onderhoud van het materieel en
het onderhouden en beveiligen van militaire locaties, is de logistieke ondersteuning
van eenheden die zijn ingezet in het buitenland een belangrijke taak. De operationele
taken van het Natco betreffen verder de beveiliging van het Nederlands grondgebied,
het verlenen van militaire bijstand en explosievenopruiming. De uitbreiding van de parate capaciteit van de divisie
wordt gecompenseerd door een inkrimping van het Nationaal commando. Er verdwijnt
een hele bestuurslaag: de drie regionale militaire commando's met hun zestien
garnizoenen worden vervangen door vijf nieuwe militaire regio's. De ondersteuning
van de Nederlandse eenheden in Duitsland door de «Netherlands armed
forces support agency Germany» blijft ongewijzigd.Vanaf 2001 zullen in Den Haag, Oirschot, Schaarsbergen, Amersfoort en
Assen regionale commando's worden opgericht. Sommige taken kunnen beter centraal
worden uitgevoerd. Deze concentratie kan ook leiden tot een vermindering van
het aantal functies. Door een complete bestuurslaag te schrappen
wordt het contact met de gebruiker van de diensten van het Natco verbeterd.
Bij de vaststelling van de regionale indeling is aansluiting gezocht bij de
locatie van de operationele eenheden. Door overheveling van het Nationaal
verzorgingscommando van het Natco naar het legerkorps kunnen overeenkomstige
werkzaamheden worden gecombineerd en kan de taakuitvoering worden vereenvoudigd,
zodat doelmatigheidswinst kan worden geboekt.Door de reorganisatie van het Natco verdwijnen ongeveer 800 functies.
Ongeveer 500 functies komen uit de samenvoeging van de Regionale militaire
commando's en de garnizoenen; de overige 300 komen uit de integratie van de
eenheden van het Natco met eenheden van het legerkorps.De verkleining van de reservecomponent van de landmacht is aanleiding
tot een verdere verbetering van de opleg, het beheer en het onderhoud van
het materieel van de reserve-eenheden. De opleg wordt geconcentreerd op grotere
complexen. Overtollig materieel en overtollige complexen worden afgestoten.
In dat kader past het streven van de landmacht gebruik te maken van de vrijkomende
Amerikaanse materieelopslagplaats (POMMS) in Coevorden, dat evenals het complex
Ter Apel door de Verenigde Staten wordt afgestoten. Waarschijnlijk komt deze
ruimte in 2000 voor de landmacht beschikbaar. Van de vijf oorspronkelijke POMSS in Nederland gebruiken de Amerikanen nu alleen nog de locaties
Brunssum en Vriezenveen voor opslag en Eygelshoven als staflocatie.Ook de opslag van munitie wordt verbeterd, waarbij de overtollige munitie
en de niet meer benodigde munitiecomplexen worden afgestoten. Alleen complexen
met opslagbunkers die ook aan de toekomstige milieueisen kunnen voldoen, blijven
gehandhaafd. De overige worden ontruimd en gesloten. Om kapitaalvernietiging
te voorkomen, zal overtollige munitie zoveel mogelijk worden verbruikt bij
schietoefeningen of worden omgebouwd voor instructiedoeleinden. De rest wordt
afgestoten of vernietigd.Een groot deel van de telematicadienstverlening zal met het personeel
overgaan naar de Defensie telematica-organisatie van het Dico. Voor de commandovoering
wordt steeds meer informatietechnologie gebruikt. Voor een doelmatig beheer
en ontwikkeling van systemen wordt in 2001 in Ede een centrum gevestigd waar
alle kennis en ervaring op dit gebied aanwezig is.7.7 Het Korps nationale reserveVan oudsher beschikt de Koninklijke landmacht over een Korps nationale
reserve, beter bekend als de Natres. Dit korps zal er in de toekomst als volgt
uitzien: De uit vrijwillige reservisten samengestelde Natres had als belangrijkste
taak de bewaking en de beveiliging van belangrijke objecten op het nationale
grondgebied in tijden van crisis en oorlog. Later verschoof het accent naar
de ondersteuning van bondgenoten die van het Nederlandse grondgebied gebruik
maken, de «host nation support». Nu voor de reguliere eenheden
van de landmacht de intensiteit van uitzendingen ten behoeve van vredesoperaties
de afgelopen jaren fors is toegenomen, neemt de Natres in toenemende mate
ook taken over in het kader van de maatschappelijke steunverlening, waaronder
de rampenbestrijding. Kenmerkend voor de Natres is de sterke regionale betrokkenheid
en verwevenheid. Het personeel wordt veelal rechtstreeks onder de bevolking
van de desbetreffende regio geworven en het merendeel van de activiteiten
speelt zich af in de eigen regio. Door deze sterke regionale inbedding vervullen
de Natres-eenheden een brugfunctie tussen de maatschappij en de krijgsmacht.
De hoofdzakelijk uit actief reservepersoneel bestaande Natres blijft voor
de Koninklijke landmacht dan ook een onmisbaar element. De Natres wordt gereorganiseerd tot vijf nieuwe Natres-bataljons
en een NSC-beveiligingsbataljon.Met de eerder beschreven reorganisatie van het Natco verandert ook de
organisatie van de Natres. Nu beschikt de Koninklijke landmacht over drie
Natres-bataljons, drie reserve rampenbestrijdingsbataljons en drie reserve
infanteriebeveiligingsbataljons. De in totaal negen bataljons worden gereorganiseerd
tot vijf nieuwe Natres-bataljons en een beveiligingsbataljon
voor het «National support command» (NSC). Het totale aantal functies
zal ongeveer 5000 bedragen. Daarvan zijn 2750 bestemd voor actieve Natres-reservisten
en de overige voor regulier reservepersoneel. De eerder genoemde bataljons
worden gekoppeld aan de vijf nieuwe regionale militaire commando's van het
Natco. Gelet op de sterk afgenomen dreiging tegen het Nederlandse grondgebied
is per saldo een verkleining van het korps mogelijk. De taak op het gebied
van de rampenbestrijding zal in de toekomst niet meer specifiek zijn gelegen
op het geneeskundige vlak, maar zich richten op de algemene ondersteuning
van reguliere eenheden bij rampenbestrijding in de eigen regio, waarbij ook
aandacht zal worden besteed aan NBC-taken.Binnen het Natco heeft het NSC tot taak de logistieke aanvoerlijnen buiten
Nederland te verzorgen, de levensader naar de uitgezonden eenheden. Nu wordt
de beveiliging van het NSC op ad hoc basis georganiseerd, meestal door de
verschillende Natres-eenheden. De toewijzing van een eigen beveiligingsbataljon
aan het NSC verbetert de organisatie en de reactiesnelheid bij mogelijke inzet.7.8 Het Commando opleidingen Het Commando opleidingen van de Koninklijke landmacht (COKL) is enkele
jaren geleden omgevormd tot een organisatie met een relatief kleine staf en
een beperkt aantal opleidingscentra. In 1998 is het Opleidingscentrum initiële
opleidingen met zijn schoolbataljons van het legerkorps naar het COKL overgegaan,
mede om een betere afstemming te garanderen tussen de initiële en de
functieopleidingen van de Koninklijke landmacht. Het Instituut voor leiderschap,
media en opleidingskunde wordt om doelmatigheidsredenen opgeheven. De verschillende
onderdelen ervan worden elders in het COKL ondergebracht.Het COKL verzorgt opleidingen voor alle krijgsmachtdelen, de zogenaamde
interservice-opleidingen. Goede voorbeelden hiervan zijn de rijopleidingen
en de cursus «mine-awareness». De hiermee opgedane ervaringen
zijn aanleiding om alle in de krijgsmacht voorkomende opleidingen op het gebied
van kleinkaliberwapens onder te brengen bij het COKL. Het Commando opleidingen KL wordt omgevormd tot een
Opleidings- en trainingscommando OTC.De komende jaren zal het COKL geleidelijk worden omgevormd tot een Opleidings-
en trainingscommando (OTC). Tot dusver is het COKL verantwoordelijk voor de
opleiding en de training van individuele militairen en het legerkorps voor
de opleiding en de training van eenheden. Door een OTC in het leven te roepen
wordt een concentratie bevorderd van kennis en ervaring op het gebied van
opleidings- en trainingsprocessen, onderwijsmethodieken, onderwijstechnieken
en internationale ontwikkelingen. Nu is deze kennis te veel versnipperd over
verschillende onderdelen in de landmacht. Het OTC wordt ook verantwoordelijk
voor het beheer van opleidings- en trainingsfaciliteiten, waarvoor specifieke
kennis en vaardigheden zijn vereist die niet bij parate eenheden zijn ondergebracht.
Ook zal het commando de integrale en professionele ondersteuning van opleiding
en training van Nederlandse eenheden van het Duits-Nederlandse legerkorps
verzorgen, waarbij de samenhang tussen de verschillende niveaus (van zowel
eenheden als opleiding) wordt bewaakt en flexibel kan worden ingespeeld op
veranderingen. Belangrijkste materiële ontwikkelingen:HOOFDSTUK 8: DE KONINKLIJKE LUCHTMACHT8.1 InleidingIn de jaren negentig zijn er in de wereld verschillende conflicten geweest
waarin Nederland en zijn bondgenoten partij waren. De conflicten rond Koeweit,
Bosnië en Kosovo gaven een toenemende inzet van de jachtvliegtuigen te
zien in operaties gericht op de oplossing van het conflict. Door hun paraatheid
en mobiliteit zijn jachtvliegtuigen in staat om zeer snel de vrijheid van
handelen van de tegenstander in belangrijke mate te beperken door het creëren
van luchtoverwicht. Ook kunnen jachtvliegtuigen zowel strategische als tactische
doelen met steeds grotere precisie uitschakelen. Hierdoor kan de tegenstander
tot onderhandelingen worden gedwongen (Bosnië), worden omstandigheden
geschapen waarin eigen grondstrijdkrachten zonder grote verliezen de strijd
kunnen beslissen (Koeweit), of worden de politieke voorwaarden opgelegd op
grond waarvan de eigen troepen het operatiegebied kunnen binnentrekken (Kosovo).
Luchtstrijdkrachten treden in dergelijke conflicten altijd op in internationaal
verband en in nauwe samenwerking met grond- en zeestrijdkrachten. De jachtvliegtuigen
verzorgen de Nederlandse bijdrage in de strategische afschrikkingscapaciteit
van de Navo.In het afgelopen decennium heeft de Koninklijke luchtmacht zich steeds
meer gericht op feitelijke inzet van eenheden. Zowel jachtvliegtuigen, geleide
wapens (vooral in de TMD-rol), helikopters, luchttransport en gevechtsleidingspersoneel
zijn ingezet in verschillende vredebewarende, vredesafdwingende en humanitaire
hulpverleningsoperaties. Sedert enkele jaren heeft de Koninklijke luchtmacht
een succesvol samenwerkingsverband met de Belgische luchtmacht, de «Deployable
air task force». Hierdoor is een doelmatiger inzet van de middelen mogelijk.
Ook heeft de luchtmacht de afgelopen jaren tal van bilaterale afspraken gemaakt
om de schaarse luchttransportcapaciteit beter te benutten. In het kader van
het «Defence capabilities initiative» van de Navo zal dergelijke
samenwerking de komende jaren nog verder moeten worden ontwikkeld. Het luchtwapen kan zich door zijn reactiesnelheid,
bereik, snelheid en mobiliteit goed aanpassen aan wisselende omstandigheden.
In de afgelopen jaren heeft het «swing-role»-concept, waardoor
jachtvliegtuigen zowel offensieve als defensieve missies kunnen uitvoeren,
zijn bruikbaarheid bewezen. De langdurige en intensieve bijdrage van de jachtvliegtuigen
van de Koninklijke luchtmacht tijdens het Kosovo-conflict was mede door dit
«swing-role»-principe bijzonder efficiënt en effectief. Omdat
zelfs tijdens de vlucht kon worden omgeschakeld van luchtverdediging naar
het op afroep aanvallen van gronddoelen in Kosovo, verschafte de Koninklijke
luchtmacht de Navo-commandant van de bondgenootschappelijke strijdkrachten
de door hem gewenste flexibiliteit.De helikopters dragen bij tot de mobiliteit, de bescherming en het voortzettingsvermogen
van grondeenheden. Ook vervullen zij een belangrijke rol in het medische-zorgconcept
van de krijgsmacht. De cluster luchtverdedigingssystemen van de Koninklijke
luchtmacht zijn zelfstandig inzetbaar, mobiel en door hun interoperabiliteit
gemakkelijk in internationaal verband in te passen. Zo neemt Nederland samen
met de Verenigde Staten en Duitsland deel aan de «Extended air defence
task force». De grondgebonden luchtverdedigingsmiddelen beschikken over
een beperkte capaciteit voor de bescherming tegen ballistische raketten. Deze
zal worden verbeterd door de aanschaf van Pac-3 raketten voor de Patriot.
De Koninklijke luchtmacht neemt sinds kort deel aan de «European air
group» (EAG), waartoe ook België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk,
Italië, Spanje en Duitsland behoren. De EAG heeft ten doel de gezamenlijke
operationele capaciteiten te versterken en de interoperabiliteit te verbeteren.8.2 De takenDe waarschijnlijkheid van een groot conflict is sterk verminderd. Gezien
de instabiliteit in de wereld is de waarschijnlijkheid van andersoortige operaties
groter geworden. Het geweldsniveau kan per operatie, maar ook door het verloop
van een operatie sterk verschillen. Eenheden kunnen worden ingezet voor vredebewarende
operaties waarbij ze over de escalatiedominantie moeten beschikken om over
te gaan naar een vredesafdwingende operatie. De taken van de Koninklijke luchtmacht,
luchtverdediging, het aanvallen van gronddoelen, luchtverkenning, luchttransport
en strategische afschrikking blijven derhalve dezelfde. Sommige taken vereisen
minder middelen, maar op andere terreinen zijn extra inspanningen nodig. Een
voorbeeld van dat laatste is de versterking van de «effective engagement»,
de commandovoering en het luchttransport van de gezamenlijke (Europese) bondgenoten,
die is opgenomen in het «Defence capabilities initiative». Alle middelen van de Koninklijke luchtmacht zijn inzetbaar
voor de bondgenootschappelijke verdediging. Ook kunnen deze middelen worden
ingezet voor bijdragen aan de handhaving van de (inter)nationale rechtsorde
en de ondersteuning van en hulpverlening aan civiele overheden, zowel nationaal
als internationaal, bij rampenbestrijding en vredesopbouw. Een deel van de
middelen is aangeboden aan de Unsas, de «standby-forces» van de
Verenigde Naties. De volgende middelen kunnen worden ingezet:* een squadron jachtvliegtuigen inclusief organieke
grondverdediging voor vredebewarende operaties;* een Triad-squadron voor vredebewarende operaties
in een zelfstandige rol of ter ondersteuning van andere eenheden;* een vlucht transporthelikopters en een vlucht bewapende
helikopters ter ondersteuning van een vredebewarende operatie;* een vlucht lichte helikopters ter ondersteuning van
vredebewarende operaties;* drie squadrons jachtvliegtuigen voor een vredesafdwingende
operatie;* twee Triad-squadrons voor een vredesafdwingende operatie;* de Tactische helikoptergroep ter ondersteuning van
de luchtmobiele brigade bij een vredesafdwingende operatie;* delen van de groep helikopters ter ondersteuning
van een gemechaniseerde brigade of de Goem bij een vredesafdwingende operatie;* luchttransport ter ondersteuning van Nederlandse
eenheden, mede ten behoeve van medische evacuatie en gewondentransport.* het «Military air traffic control center»
voor het verzorgen van de verkeersleiding van het civiele luchtverkeer boven
Nederland.8.3 De tactische luchtmacht De tactische luchtmacht bestaat uit de eenheden jachtvliegtuigen, de Tactische
helikoptergroep, de Groep geleide wapens, het luchttransport en het «Air
operations and control station» (AOCS). Ook het Nederlandse opleidingsdetachement
in de Verenigde Staten (Fort Rucker en Sheppard) ressorteert hieronder.8.3.1 De jachtvliegtuigen Organisatie. Onder de organisatie-eenheid
jachtvliegtuigen ressorteren de vliegbases Volkel, Twenthe en Leeuwarden,
met thans respectievelijk drie, één en twee operationele F-16-squadrons,
en enkele ondersteunende squadrons. Op Twenthe is ook een F-16 opleidingseenheid
gestationeerd. Op de vliegbasis Leeuwarden bevinden zich voorts de «search
and rescue» (Sar)-eenheid en het op de schietrange opererende detachement
Vliehors. De Sar-eenheid bestaat uit drie AB-412SP helikopters. De objectluchtverdediging
behoort eveneens tot de eenheid jachtvliegtuigen. De drie vliegbases fungeren
elk als «Main operating base» (MOB). Twenthe is ook beschikbaar
voor medegebruik door de commerciële luchtvaart.Middelen. De jachtvliegtuigen van de Koninklijke
luchtmacht ondergaan in de periode 1997–2002 een «midlife update»:
de modificatie van 138 vliegtuigen. De taken zijn luchtverdediging, zowel
defensief als offensief, interdictie, offensieve luchtsteun aan landstrijdkrachten,
selectieve afschrikking, ondersteuning van maritieme operaties en luchtverkenning.
Door hoge snelheid, groot bereik en flexibiliteit kunnen zij in korte tijd
in het inzetgebied zijn en effectief reageren op een dreigende crisis. Omdat
jachtvliegtuigen in staat zijn op elk gewenst moment doelen diep in het gebied
van een tegenstander aan te vallen, kan met jachtvliegtuigen snel worden geëscaleerd
en gedeëscaleerd. De F-16-vliegers kunnen zowel voor offensieve als defensieve
taken worden ingezet en zo nodig onder bepaalde omstandigheden zelfs tijdens
de vlucht omschakelen van een verdedigingsmissie naar een offensieve missie
volgens het «swing- role»-concept. De jarenlange ervaringen boven
de Balkan hebben getoond dat dit concept de operationele bruikbaarheid van
de F-16 aanzienlijk vergroot. Daarbij wordt nauw samengewerkt met de Belgische
luchtmacht in de DATF.Dankzij hun modernisering nemen de inzetmogelijkheden van de F-16's aanzienlijk
toe. Nederland werkt nauw samen met de Verenigde Staten, Denemarken, Noorwegen
en België om een zo groot mogelijke gemeenschappelijkheid en dus interoperabiliteit
van de F-16's te bereiken. Voor de komende jaren is in nauwe samenwerking
met partners een verdere verbetering van de elektronica en bewapening voorzien.
Naast de gevechtstaken lucht-lucht en lucht-grond zijn de F-16's in staat
tot luchtverkenning; hiervoor heeft de Navo betrekkelijk weinig vliegtuigen
beschikbaar. Tenslotte blijft Nederland met zijn F-16's een bijdrage leveren
aan de inmiddels sterk verkleinde substrategische nucleaire strijdmacht van
de Navo.De structuur van de jachtvliegsquadrons. Tijdens
de al meer dan zes jaar durende inzet van jachtvliegtuigen boven de Balkan,
en vooral tijdens de recente inzet rond Kosovo, is de waarde gebleken van
het opereren vanaf drie Nederlandse vliegbases (MOB's). Op elk van de drie
F-16 vliegbases – Leeuwarden, Twenthe en Volkel – is een squadron
gestationeerd met een hoge gereedheid, een «Reaction force»-squadron,
dat in geval van een crisisbeheersingsoperatie kan worden uitgezonden. Op
Volkel en Leeuwarden zijn ook squadrons gestationeerd met een lagere gereedheidsstatus
die een ondersteunende rol kunnen spelen; op Twenthe is de opleidingseenheid
gestationeerd.Het 306 squadron op de vliegbasis Volkel wordt opgeheven
waarbij de verkenningscapaciteit wordt verdeeld over de drie RF-squadronsDe dreiging van een grote aanval tegen het grondgebied van de Navo is
verdwenen. Daarom is besloten het aantal F-16's te verminderen tot 120. Het
306 squadron op de vliegbasis Volkel (achttien vliegtuigen) wordt opgeheven.
Het aantal aan de Navo ter beschikking gestelde squadrons wordt verminderd
van zes tot vijf squadrons, dus van 108 tot 90 toestellen. De verkenningscapaciteit
van het op te heffen 306 squadron wordt vóór 2001 verdeeld over
de drie RF-squadrons. Zo ontstaan drie gelijkwaardige RF-squadrons op drie
vliegvelden, zodat deze eenheden zonodig organiek kunnen worden uitgezonden.
Dit heeft voordelen op het gebied van training, voortzettingsvermogen en inzetbaarheid
en is doelmatiger. Tot dusver moest aan een uit te zenden RF-squadron steeds
een detachement van de luchtverkenningscapaciteit van het 306 squadron op
Volkel worden toegevoegd. De ervaringen tijdens de luchtoperaties rond Kosovo
hebben de wenselijkheid van deze aanpassing bevestigd.Jachtvliegopleidingen. De opleiding voor jachtvliegers,
die volgt op de Elementaire militaire vliegopleiding te Woensdrecht, wordt
verzorgd in de Verenigde Staten (op de vliegbasis Sheppard). In Europees verband
is besloten de mogelijkheden te bezien voor de ontwikkeling van een Europese
alternatieve opleiding, de «Advanced European jet pilot training»,
die zowel de ontwikkeling van een «jet trainer» als gestandaardiseerde
nieuwe trainingscentra omvat. Deze zou omstreeks 2010 kunnen beginnen.De voortgezette vliegopleiding voor jachtvliegers in Tucson in de Verenigde
Staten zal waarschijnlijk duurder worden. In samenwerking met andere Europese
F-16-partners wordt bezien of hiervoor alternatieven zijn na afloop van het
huidige contract, eind 2000. Door uitbreiding van het bestand van precisiegeleidewapens
kan onbedoelde schade («collateral damage») verder worden beperktBewapening jachtvliegtuigen. Om het (nachtelijk)
opereren verder te verbeteren, wordt een «helmet mounted display/cueing
system» aangeschaft, een systeem om lucht-lucht wapens eenvoudig en
doeltreffend op het doel te richten. Voorts wordt de kwaliteit van het wapenpakket
verbeterd door de aanschaf van verbeterde lucht-lucht geleide wapens voor
de korte afstand. Tijdens de operaties rond Kosovo is een beperkt aantal «pods»
voor het aanstralen van doelen met lasers, waarvan de verwerving al was voorzien,
versneld aangeschaft en met succes ingezet. Tijdens de operatie «Allied
Force» is gebleken dat het aanvankelijk voorziene aantal «pods»
onvoldoende is; daarom is een aanvulling nodig. Ook in de plannen voor de
aanpassing van het pakket lucht-grondbewapening worden de Kosovo-ervaringen
verwerkt. Zo zal door uitbreiding van het bestand van precisiegeleidewapens
onbedoelde schade («collateral damage») verder kunnen worden beperkt.
Deze verbeteringen in de precisiebewapening van de jachtvliegtuigen worden
ook voorgesteld in het «Defence capabilities initiative».De Kamer is in 1997 ingelicht over de behoefte aan zelfbescherming van
de F-16 tegen radargeleide grondgebonden luchtverdedigingssystemen door middel
van «anti-radiation missiles». De ervaringen boven de Balkan leren dat dergelijke wapens het best tot hun recht komen als voor
deze taak gespecialiseerde vliegtuigen worden gebruikt. Mede omdat daarmee
hoge kosten zijn gemoeid, is – in afwijking van de oorspronkelijke plannen –
besloten dit soort wapens voor de F-16 niet aan te schaffen.Unmanned aerial vehicles (UAV's). UAV's kunnen
in de toekomst een belangrijke rol spelen bij het uitvoeren van specifieke
militaire taken. De inzetmogelijkheden zijn naar de huidige stand van de techniek
nog beperkt, zoals ook in Kosovo is gebleken. De operationele bruikbaarheid
van UAV's zal waarschijnlijk in de komende jaren toenemen. De ontwikkelingen
op dit gebied worden nauwlettend gevolgd. Allereerst zullen de «unmanned
reconnaissance aerial vehicles» beschikbaar komen. Deze bieden een verkenningscapaciteit
die complementair is aan die van de voor luchtverkenning geschikte F-16's
en RPV's van de Koninklijke landmacht; ze kunnen worden gebruikt voor verkenningstaken
en voor de waarneming van gebieden en vijandelijke eenheden. De luchtmacht
ontwikkelt plannen om dergelijke verkenningsmiddelen in te voeren. «Combat
UAV's», in feite onbemande wapendragers, bevinden zich nog in de ontwerpfase.
De ontwikkeling richt zich vooral op de bestrijding van vijandelijke radarinstallaties
voor luchtverdediging en het aanstralen van doelen voor bemande vliegtuigen.Vervanging F-16. Vanaf 2010 zullen de eerste
Nederlandse F-16's het einde van hun operationele, technische en economische
levensduur bereiken. De technologische ontwikkeling van het luchtwapen is
van dien aard dat afwegingen over de vervanging van de F-16 moeten worden
gemaakt in het perspectief van de langere termijn. In recente conflicten zijn
naast jachtvliegtuigen ook kruisvluchtwapens gebruikt. Ook grondgebonden luchtverdedigingssystemen,
bewapende helikopters en onbemande waarnemingstoestellen zijn van invloed
op de toekomstige taken van de jachtvliegtuigen. Voorts moet de ontwikkeling
op lange termijn van UAV's voor aanvalstaken bij de beoordeling worden betrokken.
Welke gevolgen deze ontwikkelingen hebben voor de wijze waarop zal worden
voorzien in de opvolging van de F-16 is nog niet goed te bepalen. Ze zullen
in de studiefase worden meegenomen en zijn van invloed op de beoordeling van
de verschillende toestellen die dan kandidaat zijn voor de opvolging van de
F-16. Tegen deze achtergrond moet worden bepaald welke functies jachtvliegtuigen
in de eerste helft van de 21ste eeuw moeten kunnen vervullen en of een bestaand
of zich aandienend vliegtuig zich binnen de Nederlandse financiële mogelijkheden
kwalificeert. Bij de beoordeling van de alternatieven zal meewegen dat Nederland
goede ervaringen heeft opgedaan met de flexibiliteit van het F-16 «multi-role»jachtvliegtuig
uit het middenspectrum, dat voor verschillende taken kan worden ingezet. Ook
internationaal heeft dit concept ingang gevonden. In de afgelopen jaren is
gebleken dat hoge effectiviteit, minimale «collateral damage»
en hoge overlevingskansen alleen mogelijk zijn met de modernste technologie.
Dat geldt ook voor optreden tegen tegenstanders die over minder geavanceerde
of hoogwaardige technologie beschikken.Nederland heeft bij Amerikaanse en Europese fabrikanten uitvoerige informatie
opgevraagd over mogelijke kandidaten. Deze informatie zal worden betrokken
bij de afweging of Nederland bereid is deel te nemen aan de «Engineering
and manufacturing development» fase van het Amerikaanse «Joint
strike fighter» (JSF)-project. De Kamer is daarover geïnformeerd
bij brief van 9 april 1999. De Verenigde Staten verwachten eind 2000 een Nederlandse
reactie. In februari 2000 ontvangt de Kamer het basisdocument
over de vervanging van de F-16. Dit document vloeit voort uit het besluit
van de Tweede Kamer de vervanging van de F-16 te beschouwen als groot project.Objectluchtverdediging. In de nieuwe veiligheidssituatie
is het niet langer nodig de vliegbases op Nederlands grondgebied te beschermen
met grondgebonden luchtverdedigingssystemen; wel blijft het noodzakelijk uitgezonden
luchtmachteenheden te beschermen. Alles afwegende is besloten tot samenvoeging
van de (object)luchtverdediging van de Koninklijke landmacht en de Koninklijke
luchtmacht; deze is behandeld in Hoofdstuk 7, paragraaf 4. Als gevolg van
deze samenvoeging worden de objectluchtverdedigingssquadrons van de vliegbases
Twenthe en Leeuwarden opgeheven.8.3.2 De Tactische helikoptergroepOrganisatie. De Tactische helikoptergroep
(THG) is gestationeerd op de vliegbases Gilze-Rijen en Soesterberg. Op Gilze-Rijen
zijn, vooruitlopend op de inrichting van de twee squadrons met de AH-64 D
Apache-gevechtshelikopter, twaalf van de Verenigde Staten geleasde Apache
AH- 64 A gestationeerd. Ook is daar een squadron lichte helikopters van het
type Bölkow geplaatst. Op Soesterberg zijn een squadron middelzware transporthelikopters
(dertien Chinook toestellen), een squadron lichte transporthelikopters (zeventien
Cougars) en een vlucht lichte helikopters van het type Alouette ondergebracht.
De THG oefent en traint met het oog op de ondersteuning van de Luchtmobiele
brigade regelmatig vanaf het militair luchtvaartterrein Deelen. De Tactische helikoptergroep zal vanaf juli 2003 geheel
inzetbaar zijnDe vorming van een volledig operationeel inzetbare THG vergt tijd en geschiedt
in fasen. Het tempo is afhankelijk van de instroom van personeel, helikopters
en ondersteunend materieel. Per helikoptertype wordt geleidelijk toegewerkt
naar een volledig operationele status. De THG zal vanaf juli 2003 geheel inzetbaar
zijn.De personeelssterkte van de THG wordt verder vergroot
met ongeveer 300 functiesVulling THG. Al eerder is de Tactische helikoptergroep
op grond van een voorlopige evaluatie uitgebreid met ruim driehonderd functies.
Tijdens de opbouw van de THG zou, mede aan de hand van feitelijke inzet, de
uiteindelijke omvang van deze organisatie worden bepaald. De ervaringen met het oefenen, het trainen en het inzetten van de transporthelikopters
in Albanië en Kosovo en met de Apaches die deel hebben uitgemaakt van
een Amerikaanse eenheid in Bosnië hebben tot de conclusie geleid dat
de personeelssterkte van de THG verder moet worden vergroot met nog eens ongeveer
driehonderd functies. Daardoor verbetert ook het voortzettingsvermogen.Longbow. De Verenigde Staten en het Verenigd
Koninkrijk hebben besloten de Apache helikopter uit te rusten met het «Longbow»-systeem.
Dit is een radar die bovenop de helikopter wordt geplaatst en samen met radargeleide
raketten de Apache in staat stelt doelen op een grotere afstand dan tot dusver
en bij slecht zicht uit te schakelen. De helikopter kan met deze voorziening
van achter een dekking opereren. Hierdoor wordt de operationele effectiviteit
vergroot en het risico voor de bemanning aanzienlijk verminderd. Een bijkomend
voordeel is dat het «Longbow»-systeem de capaciteit op het gebied
van gevechtsveldbewaking en tactische informatievoorziening aanzienlijk vergroot.
De vlieger is dus meer dan vroeger in staat tijdig vijandelijke doelen te
onderscheiden zonder zichzelf bloot te geven. Het voornemen bestaat de vanaf
2003 een nader te bepalen aantal Longbow-systemen aan te schaffen voor de
Nederlandse Apache-helikopters.Zelfbescherming transporthelikopters. De Chinook-
en Cougartransporthelikopters, die de afgelopen jaren zijn ingevoerd, beschikken
nog niet over voldoende elektronische zelfbeschermingsmiddelen. Aanvankelijk
was de introductie van dit soort systemen voorzien voor de periode 2003–2007.
De inzet van transporthelikopters in Macedonië, Albanië en in Kosovo
was aanleiding de verwerving te versnellen met het oog op de bescherming van
het personeel. Een beperkt aantal helikopters is inmiddels voorzien van zelfbeschermingsmiddelen.
In 2004 moeten alle transporthelikopters ermee zijn uitgerust.8.3.3 De vervanging van de lichte helikoptersDe 27 verouderde Bölkow- en vier Alouette helikopters worden vervangen
door nieuwe helikopters. Deze zijn onder meer nodig voor het nieuwe medische-zorgconcept,
dat nog verder moet worden uitgewerkt. Ook vervullen ze verkennings-, bewakings-,
en vervoerstaken tijdens (vredes)- operaties. Tevens krijgen de helikopters
algemene vredestaken, zoals personenvervoer. Om de helikopters geschikt te
maken voor de verschillende taken, zullen inbouwvoorzieningen worden aangeschaft
voor bijvoorbeeld medische evacuatie, personenvervoer en zelfbeschermingsapparatuur.
Voor de genoemde taken bestaat behoefte aan zestien nieuwe lichte helikopters.
Om financiële redenen worden echter vooralsnog veertien helikopters aangeschaft.
Het streven is erop gericht de gelden vrij te maken voor de verwerving van
zestien helikopters, onder meer door extra inspanningen op doelmatigheidsgebied.
De nieuwe helikopters komen vanaf 2003 beschikbaar. De behoeftestelling voor
de nieuwe helikopters zal de Kamer via het materieelkeuzeproces worden aangeboden.
De helikopters worden ondergebracht in een squadron voor algemene diensten.De AB-412 helikopters voor «search and rescue» en patiëntenvervoer
vanaf de Waddeneilanden blijven in dienst. Bij de vervanging van deze helikopters
zal, indien mogelijk, te zijner tijd aansluiting worden gezocht bij de nieuwe
lichte helikopters. 8.3.4 De Groep geleide wapensOrganisatie. De op de vliegbasis De Peel gestationeerde
Groep geleide wapens (GGW) bestaat uit vier operationele Cluster luchtverdedigingseenheden
(de Triad-squadrons), een C3-squadron, twee ondersteunende squadrons
en een opleidingssquadron. Dit opleidingssquadron zal om doelmatigheidsredenen
met ingang van 2001 worden geïntegreerd in één van de vier
operationele squadrons.Naast jachtvliegtuigen vervullen grond-lucht geleide wapens een belangrijke
rol in de bescherming van het luchtruim. Zogenoemde clusters, zoals een operatiegebied,
bevolkingscentra of logistiek en operationeel belangrijke objecten, worden
beveiligd door Cluster luchtverdedigingseenheden (CLVD). Deze grond-lucht
geleide wapens moeten bij voorkeur samen met jachtvliegtuigen worden ingezet.
De CLVD-eenheden zijn internationaal ingebed in het «Nato integrated
air defence system» (Natinads). De inzet van de geïntegreerde luchtverdedigingsmiddelen
wordt gecoördineerd door Navo-hoofdkwartieren.De kern van de CLVD-eenheden bestaat uit de Triad-squadrons, waarin Patriot-
en Hawk Pip-III-systemen geïntegreerd optreden. De operationele capaciteiten
en eigenschappen van beide wapensystemen worden zo optimaal gebruikt. Een
Triad-squadron kan als zelfstandige operationele eenheid deelnemen in een
Natinads-verband.Een taak van CLVD-eenheden die aan belang wint is de luchtverdediging
tegen de dreiging die uitgaat van tactische ballistische raketten en kruisraketten,
al dan niet uitgerust met massavernietigingswapens. Deze TMD-inspanningen
op dit gebied worden in Navo-verband gecoördineerd; bij de uitvoering
wordt samengewerkt met bondgenoten. De Patriot-raketten van de GGW De Peel
leveren een belangrijke bijdrage aan de actieve verdediging tegen tactische
ballistische raketten. De capaciteit van dit systeem wordt verder verbeterd
door een modificatie gecombineerd met de aanschaf van Pac-3 raketten. De «software»-modificaties
in de computerprogrammatuur zijn voorzien voor 2000, de aanpassingen van het
materieel voor de periode 2000–2002. Nederland, dat met Duitsland en
Amerika beschikt over de Patriot, heeft met deze landen gezamenlijk een «Extended
air defence task force» opgericht met een permanent hoofdkwartier te
Burbach (Duitsland). Deze internationale samenwerking beoogt het verbeteren
van de planning en coördinatie van gezamenlijke luchtverdedigingsactiviteiten,
training en oefeningen. Dit hoofdkwartier zal in voorkomend geval in staat
zijn als «air and missile defence command» een militaire operatie
te leiden. Vervanging van de Hawk Pip-III. De Hawk Pip-III
is in combinatie met andere sensoren beperkt inzetbaar tegen tactische ballistische
raketten. Zijn hoofdtaak is de bescherming van het Patriot-systeem tegen aanvallen
in de «dode hoek» van dit systeem. De Hawk-systemen bereiken over
enige tijd het einde van hun operationele en technische levensduur; ze moeten
vanaf 2005 worden vervangen. Bezien wordt of in deze behoefte kan worden voorzien
met de aanschaf van aanvullende Patriot-systemen; daarbij wordt ook de verwerving
overwogen van gebruikte, elders overtollig geworden Patriot-systemen.8.3.5 Het luchttransport Organisatie. De transportvliegtuigen van de
Koninklijke luchtmacht zijn ondergebracht in het 334 squadron op de vliegbasis
Eindhoven. Het squadron beschikt over twee KDC-10-toestellen, twee met een
financiële bijdrage van Ontwikkelingssamenwerking aangeschafte C-130H-30
Hercules-vliegtuigen, vier F-60U Fokkers, twee F-50 Fokkers en een Gulfstream.De transportvloot van de luchtmacht is belast met operationeel luchttransport
en «air-to-air refueling» taken van de krijgsmacht. Tevens wordt
de transportvloot ingezet voor de overige transportopdrachten, zoals personenvervoer,
gewondentransport en transport voor humanitaire hulpverlening, mede in opdracht
van het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking. Ook worden vliegtuigen
ingezet voor het Koninklijk Huis en personenvervoer voor de overheid.De beschikbare capaciteit aan luchttransport is tot
dusver voldoende geblekenTijdens het conflict rondom Kosovo bleek de luchttransportvloot een onmisbare
schakel om operaties op grote afstand van Nederland logistiek te ondersteunen.
De KDC-10, bijvoorbeeld, kan hulpgoederen laden, op weg naar het crisisgebied
andere vliegtuigen in de lucht van brandstof voorzien en op de terugweg vluchtelingen
meenemen. De C-130H Hercules is onder meer ingezet voor de aanvoer van de
benodigde bewapening op de vliegbases Villafranca en Amendola in Italië.
De beschikbare capaciteit aan luchttransport is tot dusver voldoende gebleken.
Kan onder bepaalde omstandigheden niet in de behoefte worden voorzien, dan
wordt een beroep gedaan op de luchttransportmiddelen van Navo-partners waarmee
op dit gebied samenwerkingsovereenkomsten bestaan. Soms is huur van civiele
transportcapaciteit nodig. Het 336 squadron. In goed overleg met de regeringen
van de Nederlandse Antillen en van Aruba is besloten het 336 squadron op de
Nederlandse Antillen medio 2000 op te heffen. De twee Fokker F-27-M toestellen
worden afgestoten. Met de opheffing worden 25 functies van de Koninklijke
luchtmacht opgeheven; het desbetreffende personeel wordt herplaatst. Voor
luchttransport bij het verlenen van incidentele militaire bijstand aan de
Nederlandse Antillen en Aruba wordt in voorkomend geval een beroep gedaan
op steun uit Nederland. In geval van noodsituaties en rampen wordt luchttransport
ter beschikking gesteld door de Koninklijke luchtmacht.8.3.6 Het Air operations and control stationOrganisatie. Het «Air operations and
control centre» te Nieuw Milligen bestaat uit een nationale component,
het «Military air traffic control centre», en een Navo component,
het «Control and reporting centre» (CRC). Het CRC is ondergebracht
in een bunker en is door middel van spraak- en dataverbindingen volledig ingebed
in het Navo luchtverdedi- gingssysteem. Het CRC beschikt ook over verbindingen
met de Awacs-vliegtuigen van de Navo en andere eenheden van land-, zee- en
luchtmacht.Goede «command and control» (C2) faciliteiten zijn essentieel
voor een effectieve inzet van luchtstrijdkrachten. Het Nederlandse CRC is
derhalve volledig geïntegreerd in het huidige Navo commandovoeringssysteem
voor luchtoperaties. Hierbij is er een nauwe samenwerking met het Verenigd
Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Denemarken en België. Zo nemen het
CRC in Nieuw Milligen en dat in het Belgische Glons volgens een vast schema,
tijdens uren van verminderde vliegactiviteit, wederzijds deeltaken over. Een
vergelijkbare samenwerking met Duitsland wordt onderzocht.Het huidige Navo-commandovoeringssysteem voor luchtoperaties is technisch
en operationeel verouderd en zal op termijn worden vervangen door het «Air
command and control system» (ACCS). Met de introductie van het ACCS
zal de gewenste integratie van offensieve-, defensieve- en ondersteunende
operaties tot stand worden gebracht en wordt tevens voorzien in een verbeterd
en geïntegreerd luchtbeeld. Teneinde de Navo in staat te stellen flexibeler
te opereren is in het ACCS een aantal mobiele componenten opgenomen die snel
en overal ter wereld inzetbaar zijn. Nederland heeft aangeboden de Frederik
Hendrikkazerne te Venlo beschikbaar te stellen voor de huisvesting van een
mobiele ACCS-com- ponent. De bijbehorende radars zouden dan geplaatst worden
op De Peel. De nationale behoefte aan aanvullende mobiele C2-capaciteit wordt
afgestemd op het ACCS-project. 8.4 De Koninklijke militaire school LuchtmachtOrganisatie. In 1999 zijn de Koninklijke militaire
school luchtmacht (KMSL) en de Luchtmacht elektronische technische school
geïntegreerd in het nieuwe opleidingscentrum van de Koninklijke luchtmacht.
De nieuwe KMSL is gevestigd in Woensdrecht.De toeneming van het aantal wapensystemen en van de differentiatie in
technische systemen leiden tot uitbreiding van het opleidingsaanbod en verdere
individualisering van het onderwijs. Veranderende onderhoudsconcepten en nieuwe
onderwijstechnologie vereisen, vooral bij het vaktechnische deel van de opleidingen,
in toenemende mate door computers ondersteund onderwijs en (meer) werkplekgebonden
opleidingen.Concentratie brandweeropleidingen. De Koninklijke
luchtmacht beschikt op de vliegbasis Woensdrecht over een nieuwe school voor
brandweeropleidingen. De opleidingen voor de luchtvaart- en vliegtuigbrandbestrijding
van de luchtmacht, de marine en de landmacht worden daar gegeven. Het streven
is erop gericht de algemene brandweeropleidingen van de marine en de landmacht
hier te concentreren. Voor de opleiding scheepsbrandbestrijding beschikt de
Koninklijke marine over specifieke opleidings- en trainingsfaciliteiten bij
de NBCD-school in Den Helder. Door de relatie met de bedrijfsvoering aan boord
van schepen komt de opleiding voor scheepsbrandbestrijding niet in aanmerking
voor plaatsing op de vliegbasis Woensdrecht. 8.5 Het Logistieke centrum Koninklijke luchtmachtHet DMVS en het DELM worden organisatorisch en bestuurlijk
samengevoegd in het Logistiek Centrum Koninklijke luchtmachtHet onderhoudsbedrijf van de Koninklijke luchtmacht bestaat uit het Depot
mechanisch vliegtuigmaterieel en straalmotoren (DMVS) met de vliegbasis Woensdrecht
als hoofdvestiging en het Depot elektronisch materieel (DELM) te Rhenen. Het
DMVS en het DELM worden organisatorisch en bestuurlijk samengevoegd in het
Logistiek centrum Koninklijke luchtmacht. Deze reorganisatie wordt in 2000
voltooid. In Woensdrecht moet verouderde infrastructuur worden vervangen en
moet door de invoering van nieuwe systemen en concentratie van de bevoorradingsfunctie
de opslagcapaciteit worden aangepast. De uitbreiding van de infrastructuur
wordt tot een minimum beperkt door de toepassing van geautomatiseerde opslagsystemen. Belangrijkste materiële ontwikkelingen:HOOFDSTUK 9: DE KONINKLIJKE MARECHAUSSEE9.1 InleidingDe Koninklijke marechaussee is een politieorganisatie met een militaire
status. Zij is onderdeel van het politiebestel in Nederland; daarom hebben
marechaussees bij de uitvoering van hun politietaken dezelfde opsporingsbevoegdheid
als de politie. De Koninklijke marechaussee maakt deel uit van het ministerie
van Defensie, waarin zij een zelfstandig krijgsmachtdeel is. Kenmerkend is
voorts haar landelijke organisatiestructuur met een centrale aansturing en
een in de Politiewet 1993 afgebakend takenpakket.9.2 Taken en organisatie9.2.1. De takenIn artikel 6 van de Politiewet 1993 zijn aan de Koninklijke marechaussee
de volgende politietaken opgedragen:– het waken over de veiligheid van de leden van het Koninklijk Huis
in samenwerking met andere daartoe aangewezen organen;– de uitvoering van de politietaak ten behoeve van Nederlandse en
andere strijdkrachten, alsmede internationale militaire hoofdkwartieren;– de uitvoering van de politietaak op de door de ministers van Justitie,
Binnenlandse Zaken en Defensie aangewezen luchtvaartterreinen;– de verlening van bijstand (ter handhaving van de openbare orde
en de strafrechtelijke rechtsorde) alsmede de samenwerking met de politie,
daaronder begrepen de assistentieverlening aan de politie bij de bestrijding
van grensoverschrijdende criminaliteit;– de uitvoering van de politietaak op plaatsen onder beheer van
de minister van Defensie, op verboden plaatsen die krachtens de Wet bescherming
staatsgeheimen ten behoeve van de landsverdediging zijn aangewezen, alsmede
op het terrein van de ambtswoning van de minister-president;– de uitvoering van de bij of krachtens de Vreemdelingenwet opgedra-
gen taken, waaronder begrepen de bediening van de daartoe door de minister
van Justitie aangewezen doorlaatposten en het, voor zover in dat verband noodzakelijk,
uitvoeren van de politietaak op en nabij deze doorlaatposten, alsmede het
verlenen van medewerking bij de aan- houding of voorgeleiding van een verdachte
of veroordeelde;– het in opdracht van de ministers van Justitie en van Defensie
ten behoeve van De Nederlandsche Bank N.V. verrichten van beveiligingswerkzaamheden.De Politiewet 1993 maakt onderscheid tussen beheer en gezag over de politie.
Dit onderscheid geldt ook voor de Koninklijke marechaussee. De minister van
Defensie is de beheerder; de minister van Justitie heeft het gezag over de
uitoefening van de veiligheidstaak op de burgerluchtvaartterreinen en over
de uitvoering van de taken in het kader van de vreemdelingenwet. De officier
van justitie belast met militaire zaken bij het arrondissementsparket Arnhem
oefent grotendeels het gezag uit over de militaire opsporingstaak van de Koninklijke
marechaussee. De civiele opsporingstaak wordt verricht onder leiding van de
officier van justitie. De taken in het kader van de handhaving van de openbare
orde worden uitgevoerd onder gezag van de ter plaatse bevoegde burgemeester.Voor de uitvoering van het beheer over de civiele taken beschikt de minister
van Defensie over de Adviesraad Koninklijke marechaussee. Deze raad, onder
leiding van de Secretaris-generaal van Defensie, adviseert de minister van
Defensie over de zaken die van invloed zijn op de aard, omvang en uitvoering
van de aan de Koninklijke marechaussee opgedragen civiele politietaken.9.2.2 De organisatieDe tot een krijgsmachtdeel verzelfstandigde Koninklijke marechaussee wordt
geleid door de Bevelhebber der marechaussee (BDM), die ook Commandant van
de Koninklijke marechaussee (CKmar) is.Voor de politiezorg beschikt de Koninklijke marechaussee in het hele land
over brigades en (brigade)posten. De brigades worden geleid door de districts-commandanten.
De districten worden centraal door de BDM aangestuurd. In een district zijn
meer brigades ondergebracht. Deze kunnen zijn belast met alle voorkomende
taken van de Koninklijke marechaussee. Er zijn «enkelvoudige»
brigades die uitsluitend zijn belast met één van de aan de Koninklijke
marechaussee opgedragen taken, zoals de politietaak voor de strijdkrachten,
mobiel toezicht vreemdelingen of grensbewaking. Ook zijn er samengestelde
brigades die zijn belast met meer taken. In beginsel zijn alle combinaties
van taken mogelijk. In het district Luchtvaart bestaat een taakgebonden organisatie;
daar is elke brigade belast met slechts één taak: de grensbewaking,
de politiedienst, de beveiliging burgerluchtvaart of de justitiële dienst.Naast de districten zijn er eenheden die om redenen van doelmatigheid
hun taak landelijk uitvoeren. Het zijn de Centrale justitiële dienst
Kmar, de Brigade speciale beveiligingsopdrachten (BSB) en de sectie Controleurs
opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen. Deze worden ingedeeld bij het District Noord-Holland/Utrecht. Tevens komt de brigade Caribisch
gebied onder dit district te vallen.Sinds kort beschikt de Koninklijke marechaussee over een integrale beroeps-vaardigheidstraining
voor het onderhouden van specifieke politievaardigheden en -kennis. Hiervoor
is een functionele organisatie, bestaande uit 45 functies, ingericht door
herschikking van instructiepersoneel. De trainingen betreffen de schietvaardigheid,
ontwapenings- en aanhoudingstechnieken, de ambtsinstructie en sport. De instructiecyclus
is gericht op een verantwoorde aanwending van geweld in de politiepraktijk
en op preventief optreden, waardoor het gebruik van geweld zoveel mogelijk
kan worden beperkt.Het 103 Eskadron Koninklijke marechaussee (paraat) en de 41 en 102 Eskadrons
Koninklijke marechaussee (mobilisabel), die thans deel uitmaken van de organisatie
van de Koninklijke landmacht, worden in de organisatie van de Koninklijke
marechaussee ondergebracht.9.3 De versnelling en intensivering van veranderingsprocessen:
een integraal plan van aanpakOm in de bedrijfsvoering de taken van de marechaussee goed af te stemmen
op de beschikbare middelen, is naar aanleiding van het interdepartementaal
beleidsonderzoek een speciaal project gaande: Beleid en bedrijfsvoering Koninklijke
marechaussee 2000 (BBKmar 2000). In 2001 wordt begonnen met de nieuwe bedrijfsvoering.
Door een goede definiëring van activiteiten en producten binnen vastgestelde
taakvelden ontstaat de mogelijkheid de organisatie te sturen op benoembare,
toetsbare en betrouwbare informatie. Ook kunnen de aan de uitvoering van de
taken verbonden kosten worden gerelateerd aan de opdrachtgever. Hierdoor krijgt
de Koninklijke marechaussee een instrument in handen om de operationele, financiële,
personele en materiële gevolgen van beleidsintensiveringen duidelijk
vast te stellen, waardoor de relatie met de gezagsdragers zakelijker wordt.
De spanning tussen beheer over de organisatie van de Koninklijke marechaussee
en de uitoefening van het gezag over haar actviteiten zal hierdoor verminderen.De Koninklijke marechaussee heeft de afgelopen jaren te maken gehad met
een aanzienlijke intensivering van haar taken. In 1998 en 1999 zijn er in
totaal ruim vierhonderd functies bijgekomen, onder meer ten behoeve van het
mobiel toezicht op vreemdelingen, de versterking van de bewaking van de Schengenbuitengrens
en de werkzaamheden in de aanmeldcentra voor asielzoekers. In 2000 moet deze
uitbreiding, waarvoor nieuw personeel wordt geworven en opgeleid, een feit
zijn.In 2000 wordt, in overleg met het ministerie van Justitie,
een structurele oplossing gezocht voor de personeelstekorten bij de Kmar op
Schiphol.De groei van de burgerluchtvaart op de luchthaven Schiphol levert de Koninklijke
marechaussee veel extra werk op. Onlangs is besloten de personeelstekorten
bij de marechaussee op Schiphol op te vangen door prioriteiten te stellen
binnen de Koninklijke marechaussee als geheel. In overleg met het ministerie
van Justitie zal, door een vullingsgraad van 85 procent, tijdelijk minder
personeel worden ingezet in de brigades die zijn belast met mobiel toezicht
vreemdelingen, grensbewaking en de militaire politiedienst. Verwacht wordt
dat deze achterstanden vanaf 2000 weer worden ingelopen. Een
meer structurele oplossing voor de Koninklijke marechaussee op Schiphol zal
op basis van het eerder genoemde project BBKmar 2000 worden besproken met
het ministerie van Justitie. Tenslotte wordt er in overleg met de luchthaven
Schiphol naar gestreefd de taakuitvoering door de Koninklijke marechaussee
nauwer te laten aansluiten op de ontwikkelingen op de luchthaven (zoals infrastructurele
voorzieningen en doelmatigheid van de bedrijfsvoering).De werkzaamheden van de Koninklijke marechausse zijn ook toegenomen door
de groei van de grensoverschrijdende criminaliteit. Bovendien neemt de Koninklijke
marechaussee in toenemende mate deel aan internationale operaties.De organisatie van de Koninklijke marechaussee is op onderdelen achtergebleven
bij de eisen die eraan worden gesteld. Er is een structurele spanning ontstaan
tussen taken en middelen. De bedrijfsvoering moet verder worden verbeterd
met het oog op een grotere openheid en transparantie. De staf van de Koninklijke
marechaussee is niet goed toegerust om alle veranderingen het hoofd te bieden.
De beleidsmatige en organisatorische ondersteuning moet worden verbeterd.
Ook de beheersstructuur van de marechaussee is aan herziening toe.Verschillende projecten zijn gaande ter verbetering van de organisatie
van de Koninklijke marechaussee. In het project Gedragscode worden de waarden
en normen voor de uitvoering van de marechausseetaken geformuleerd. Afgezien
van het al genoemde project BBKmar 2000 is een nieuw Management-developmentsysteem
opgezet; er lopen verschillende automatiseringsprojecten. De genoemde ontwikkelingen vereisen een intensivering
en uitbreiding van het veranderingsproces. In samenwerking met een extern
adviesbureau is een integraal plan van aanpak ontwikkeld. Dit «Beleidsplan
Kmar 2000» wordt de Kamer heden aangeboden. De belangrijkste aspecten
van dit plan zijn: de sturing, het personeel, de reorganisatie van de staf,
de positie van de Koninklijke marechaussee als zelfstandig krijgsmachtdeel
en de personele vulling.In het kader van het eerste kernthema, de sturing, zullen per taakveld
ook meerjaren-afspraken met de betrokken andere ministeries worden gemaakt
over de personeelsformatie van de Koninklijke marechaussee. Bij het tweede
kernthema, de reorganisatie van de staven, zal worden gekeken naar de werkwijze,
de structuur en de bezetting van de staf. Dit leidt tot een personeelsuitbreiding
om de verdere professionalisering van dit krijgsmachtdeel gestalte te geven.
Ook wordt extra aandacht besteed aan de automatisering. Het derde kernthema,
personeel, behelst de bepaling van het juiste deskundigheidsprofiel van het
personeel, de carrièreplanning en het personeelsvoorzienings- en opleidingsbeleid.
Voor een snellere personele vulling worden verschillende maatregelen genomen:
een extra opleidingsinspanning, het stimuleren van vrijwillig nadienen, contractverlenging,
beperking van de niet-reguliere uitstroom en tijdelijke inzet van personeel
van buiten de Koninklijke marechaussee. In de jaren 2000 en 2001 zullen drie
lichtingen van 90 personen extra beschikbaar worden gemaakt. Voor het geïntensiveerde
veranderingsproces van de Koninklijke marechaussee is in de komende tien jaar
een extra bedrag nodig van naar schatting f 35 miljoen. Al deze veranderingen moeten leiden tot een herkenbare positie van de
Koninklijke marechaussee, niet alleen binnen Defensie, maar ook in het Nederlandse
politiebestel.9.4 Taakveld: politietaken voor DefensieDe militaire politietaak omvat de politiële en justitiële werkzaamheden
ten behoeve van de krijgsmacht. Het gaat hierbij onder meer om de opsporing
van strafbare feiten, surveillance, handhaving van de interne orde, begeleiding
van militair verkeer en hulpverlening.Brigades en posten waarborgen de politiezorg voor de krijgsmachtdelen.
De brigade in het Caribisch gebied levert naast de politiezorg voor de daar
gelegerde Nederlandse militairen tevens politietechnische steun aan de Kustwacht.In het rapport «Omtrent Srebrenica» (1998) concludeerde de
heer Van Kemenade dat de positie van de Koninklijke marechaussee enerzijds
als onderdeel van de defensieorganisatie en anderzijds als zelfstandige opsporingsorganisatie
onmiskenbaar voordelen heeft. Tevens concludeerde hij echter dat deze positie,
zeker ook op de werkvloer, tot verwarring en onduidelijkheid kan leiden. Naar
aanleiding van deze conclusies hebben de ministers van Justitie en van Defensie
besloten tot een, door een stuurgroep uit te voeren, evaluatie van de militaire
opsporingsfunctie van de Koninklijke marechaussee. Het eindrapport van deze
stuurgroep is onlangs verschenen. De aanbevelingen voorzien onder andere in
meer ruimte voor de uitvoering van de opsporingstaak, in een betere communicatie
tussen Koninklijke marechaussee en militaire commandanten, en in verbetering
van de sturing door het openbaar ministerie. Dit wordt onderschreven door
de ministers van Justitie en van Defensie.9.5 Taakveld: vredes- en internationale takenAls een militaire eenheid van de krijgsmacht voor een vredesoperatie wordt
uitgezonden, wordt een evenredig deel van de lokale brigade Koninklijke marechaussee
mee uitgezonden om de politietaak voor die eenheid te verzorgen. Hiervoor
wordt veelal ter plaatse een marechausseedetachement of een marechausseebrigade
gevormd.De Koninklijke marechaussee treedt ook op als «Force military police»
of als civiele politiemonitor (Civpol) in het kader van crisisbeheersingsoperaties
van internationale organisaties als de Navo, de Weu, de CVSE en de Verenigde
Naties. Bij uitzending in het kader van «Force military police»
maakt de Koninklijke marechaussee deel uit van een multinationale MP-eenheid
die voor de gehele strijdmacht in kwestie MP-taken verricht. Bij uitzending
in het kader van een Civpol-missie treden uitgezonden marechaussees in beginsel
niet zelf op als politiefunctionarissen met de daarbij behorende bevoegdheden,
maar zijn zij waarnemers of adviseurs van de plaatselijke politie.In het Beleidsplan Nederlandse politie 1999–2002 is bepaald dat
voor Civpol-monitormissies primair personeel van de Koninklijke marechaussee
wordt ingezet, maar dat, afhankelijk van de omstandigheden of capaciteit,
ook de inzet van politiepersoneel mogelijk zal zijn.De Koninklijke marechaussee kan in de toekomst ook worden ingezet voor
de handhaving van de openbare orde onder omstandigheden die niet langer
de aanwezigheid van militaire eenheden vereisen, maar waarin de reguliere
civiele politie nog niet effectief kan optreden. Dit betreft onder meer «crowd
and riot control» (CRC). Omdat het CRC-optreden niet is gericht op geweldsuitoefening,
maar primair op geweldbeheersing, dient het te worden gezien als een politieel
optreden. Aangezien deze taken echter worden verricht in het kader van een
crisisbeheersingsoperatie, is onmiskenbaar sprake van optreden in een militaire
context. Vanwege haar politiële en militaire expertise vult de Koninklijke
marechaussee bij de handhaving van de openbare orde als nationaal bijstandsorgaan
de leemte tussen de inzet van de politie en van de krijgsmacht. Deze expertise
maakt de marechaussee bij uitstek geschikt om CRC-taken in het kader van crisisbeheersingsoperaties
uit te voeren. In andere landen worden hiervoor vooral gendarmerie-eenheden
ingezet. Dit laat onverlet dat, afhankelijk van het stadium waarin een conflict
verkeert, ook reguliere strijdkrachten voor de CRC-taak kunnen worden ingezet.De systematiek voor het uitzenden van marechaussees
wordt verbeterd.Gemiddeld zijn er steeds ongeveer 160 marechaussees uitgezonden in het
kader van vredesoperaties. Het functiebestand Koninklijke marechaussee is
in de afgelopen jaren uitgebreid met 130 functies om de uitzenddruk in het
kader van vredesoperaties te verminderen. De spanning tussen gewenste inzet
en beschikbare capaciteit betekent dat steeds een zorgvuldige afweging moet
worden gemaakt tussen uitzending voor vredesoperaties en uitvoering van nationale
taken. Het streven is erop gericht met het oog op deelneming aan vredesoperaties
het personeel van de Koninklijke marechaussee extra uit te breiden met ongeveer
honderd militairen; de financiële middelen hiervoor zouden beschikbaar
kunnen komen uit hogere doelmatigheidsopbrengsten dan nu voorzien. Uiteraard
is deze uitbreiding van de Koninklijke marechaussee ook afhankelijk van de
mogelijkheden het personeel te werven en op te leiden.Gezien het belang van crisisbeheersingsoperaties in het algemeen en civiele
politiemissies in het bijzonder is de behoefte aan personeel en eenheden van
de Koninklijke marechaussee die flexibel kunnen worden ingezet sterk toegenomen.
Met het oog hierop zal de systematiek voor het uitzenden van marechaussees
worden verbeterd waardoor de betrokkenen vroegtijdig worden aangewezen en
voorbereid op uitzending.9.6 Taakveld: handhaving vreemdelingenwetgevingHet streven van de regering is gericht op spoedige harmonisatie van het
asiel- en immigratiebeleid in Europa, zoals in het verdrag van Amsterdam is
voorzien. Dit betekent dat ten aanzien van de asielprocedure, de gezinshereniging
en de arbeidsmigratie belangrijke stappen dienen te worden gezet. Ook de terugkeer
van vreemdelingen die niet langer in Nederland (Europa) verblijf hebben, vergt
aandacht; hiertoe is een nieuw terugkeerbeleid ontwikkeld. Het kabinet heeft
een voorstel voor een nieuwe Vreemdelingenwet ingediend; ook wordt een nieuwe
terugkeerorganisatie ingericht.Bij het vreemdelingenbeleid speelt de Koninklijke marechaussee een rol
zowel aan de «voordeur» als aan de «achterdeur» van
de keten. Naast de bediening van grensdoorlaatposten volgens de in Schengenverband
overeengekomen beginselen en de uitoefening van mobiel toezicht op vreemdelingen,
ondersteunt de marechaussee de aanmeldprocedure voor asielzoekers.
Verder draagt zij in het kader van het nieuwe terugkeerbeleid zorg voor de
feitelijke uitzetting van vreemdelingen die niet langer rechtmatig in Nederland
verblijven.Het ministerie van Justitie heeft besloten het in Ter Apel gevestigde
verwijdercentrum te sluiten. In 2000 zal daar een vierde aanmeldcentrum worden
gevestigd. Bezien wordt welke personele bijdrage de Koninklijke marechaussee
hieraan moet leveren.De falsificatendeskundigheid bij de grensbewakingsambtenaren in de eerste
en tweede lijn zal worden vergroot.9.7 Taakveld: politietaken burgerluchtvaartterreinenSinds 1993 is de Koninklijke marechaussee belast met de politie- en veiligheidstaak
op de civiele luchthavens Schiphol, Rotterdam, Eindhoven, Maastricht-Aken
en Eelde. De groei van de luchtvaart heeft geleid tot de eerder beschreven
personeelsproblemen. In het kader van de handhaving van de openbare orde wordt
in samenspraak met het plaatselijke bevoegde gezag gestreefd naar maximale
openheid en leefbaarheid op de luchthavens, met inachtneming overigens van
de beperkingen die het verzekeren van een veilige en geordende luchtvaart
met zich meebrengt.In het kader van de strafrechtshandhaving op de burgerluchtvaartterreinen
maakt het openbaar ministerie, in nauwe samenspraak met de burgemeester en
de Koninklijke marechaussee, binnen de lokale «driehoek» een afweging
tussen de inspanningen ter bestrijding van de veelvuldig voorkomende misdrijven
enerzijds en de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit anderzijds.9.8 Taakveld: recherchetakenDe rechercheonderzoeken die de Koninklijke marechaussee uitvoert, betreffen
zaken die voortvloeien uit de militaire politietaak, de politietaak op burgerluchtvaartterreinen,
het mobiel toezicht vreemdelingen en de grensbewaking. Ook het werk van de
observatieteams van de Brigade speciale beveiligingsopdrachten wordt gerekend
tot de recherchetaken.Tegen de achtergrond van het beleid verwoord in het Beleidsplan Nederlandse
politie ligt op Schiphol de nadruk op de bestrijding van de volgende vormen
van criminaliteit: drugsdelicten, vermogensdelicten, mensenhandel en mensensmokkel,
wapencriminaliteit en milieudelicten. Hierbij wordt rekening gehouden met
de bijzondere situatie ter plaatse (verkeersknooppunt, luchtvaart, internationaal
karakter, hoge concentratie van «hightech» bedrijven, geen permanente
bewoning).9.9 Taakveld: assistentieverlening, samenwerking en bijstandDe Koninklijke marechaussee verleent in bijzondere gevallen bijstand aan
de regionale politiekorpsen en het Korps landelijke politiediensten. De bijstand
wordt verleend in het kader van zowel de handhaving van de openbare orde als
de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Tevens heeft de Koninklijke
marechaussee een taak bij de terreurbestrijding door het verlenen van bijzondere
bijstand aan het ministerie van Justitie. Naast de bijstandsverlening in bijzondere
gevallen verleent de Koninklijke marechaussee assistentie aan de politie,
vooral bij de bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel, twee vormen van
grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit. Hiervoor beschikt de marechaussee over dertien teams. Deze teams worden, op verzoek van
een politieregio en op voordracht van de hoofdofficier van Justitie, door
het College van procureurs-generaal na overleg met de districtscommandant
van de Koninklijke marechaussee voor een bepaalde duur ingezet.De Nederlandse politiekorpsen en de Koninklijke marechaussee zullen hun
samenwerking structureren. Hiertoe wordt (op grond van artikel 48 Politiewet
1993) een ministeriële regeling voor samenwerking voorbereid.9.10 Taakveld: beveiligingstakenBinnen de beveiligingstaken wordt onderscheid gemaakt tussen de beveiliging
burgerluchtvaart, de object- en persoonsbeveiliging en de beveiliging van
waardetransporten ten behoeve van de Nederlandsche Bank. Ook vallen de ceremoniële
diensten onder dit taakveld.De Koninklijke marechaussee waarborgt samen met het Korps landelijke politiediensten
de beveiliging van Hare Majesteit en de leden van het Koninklijk Huis. Ook
draagt de marechaussee zorg voor ceremoniële diensten ten behoeve van
het Koninklijk Huis en bezoeken van buitenlandse staatshoofden en regeringsleiders.
Tevens wordt de ambtswoning van de minister-president beveiligd.De ministers van Justitie en van Verkeer en Waterstaat hebben over de
beveiliging op luchtvaartterreinen een wetsvoorstel ingediend tot wijziging
van de Luchtvaartwet. De controle van passagiers en hun bagage, die de overheid
nu zelf uitvoert, wordt overgedragen aan de exploitanten van luchtvaartterreinen.
Wat betreft de vracht wordt deze taak opgedragen aan luchtvaartmaatschappijen.
Dit wetsvoorstel verandert ook het werk van de Koninklijke marechaussee: zij
zal in de toekomst ter plaatse het toezicht uitoefenen op de uitvoering van
de beveiligingstaak door de hiervoor genoemde instanties. Wat betreft de vracht
is dit een nieuwe taak voor de Koninklijke marechaussee: het opzetten en bijhouden
van een register als bedoeld in de gewijzigde Luchtvaartwet. Daarvoor is naar
verwachting de inzet van enkele full-time medewerkers nodig. Per saldo zullen
deze aanpassingen waarschijnlijk niet leiden tot verandering van de sterkte
van de Koninklijke marechaussee op Schiphol.De Brigade speciale beveiligingsopdrachten zorgt in Nederland en daarbuiten
voor persoonsbeveiliging. Het betreft enerzijds de beveiliging van militaire
en civiele hoogwaardigheidsbekleders en anderzijds beveiligingsmanagement,
advisering en, meer dan vroeger, de fysieke beveiliging van personeel werkzaam
op Nederlandse diplomatieke en consulaire posten op grond van een convenant
tussen Buitenlandse Zaken en Defensie. Ook doet Defensie in toenemende mate
een beroep op persoonsbeveiligers in het kader van internationale vredesmissies.9.11 Internationale samenwerkingDe Koninklijke marechaussee streeft naar goede verhoudingen en samenwerking
met haar Europese zusterorganisaties, onder meer door een intensief uitwisselingsprogramma.In 1993 is op initiatief van Frankrijk en Italië een samenwerkingsverband
opgericht van Europese gendarmerie-eenheden «Gendarmerie nationale»,
«Guardia civil» en «Carabinieri». De Koninklijke marechaussee
neemt hieraan sinds kort deel; in 2002 is Nederland voorzitter. De samenwerking
richt zich op verschillende politiële aspecten, waaronder voorbereiding
van internationale politiemissies (onder meer CRC en handhaving van de openbare
orde) recherche en opleidingen.9.12 Infrastructuur en communicatieDe Koninklijke marechaussee beschikt over een eigen opleidingscentrum,
het OCKmar, dat onlangs is gereorganiseerd. Thans bestaat het centrum uit
een kern, een opleidings- en een facilitair bedrijf. Al bij de huidige aantallen
cursisten kampt het OCKmar met infrastructurele knelpunten. In de toekomst
zal de behoefte aan infrastructuur op het OCKmar nog toenemen, omdat het aantal
initiële opleidingen en omscholingsopleidingen toeneemt. De komende jaren
zal de infrastructurele capaciteit van het opleidingscentrum worden uitgebreid.
De opleidingseenheden van de Koninklijke marechaussee worden in de periode
2001 – 2007 geconcentreerd op de Koning Willem III kazerne te Apeldoorn.
De andere locatie die nu wordt gebruikt, de Detmerskazerne in Eefde, wordt
in 2006 afgestoten.In 2002 wordt de staf van het district Noord-Holland/Utrecht gehuisvest
in nieuwbouw op de Marinekazerne in Amsterdam. De huisvesting van hetDe huisvesting van het district Luchtvaart wordt verbeterd.district Koninklijke marechaussee luchtvaart, die nu verspreid is over
een groot aantal locaties op en bij het luchtvaartterrein Schiphol, wordt
verbeterd.De Koninklijke marechaussee is een van de diensten die gebruik zal gaan
maken van het nieuwe landelijke communicatienetwerk voor politie- en hulpdiensten
C2000. Het district Koninklijke marechaussee Luchtvaart op Schiphol maakt
deel uit van de proefregio. HOOFDSTUK 10: DICO EN RUIMTELIJKE ORDENING, MILIEU EN
INFRASTRUCTUUR10.1 Het Defensie interservice commando10.1.1 AlgemeenOrganisatie en doelstelling. Het Defensie
interservice commando is op 1 april 1996 opgericht en is dus een relatief
jong onderdeel van de defensieorganisatie. In het Dico zijn defensie-eenheden
bijeengebracht die de krijgsmachtdelen en het kerndepartement ondersteunen
met producten en diensten. Het betreft onder meer ondersteuning op het gebied
van automatisering, infrastructuur, transport, medische zorg en de werving
en selectie van nieuw personeel. Het Dico staat als ondersteunende organisatie
naast de vier krijgsmachtdelen. Terwijl het Dico zich toelegt op ondersteunende
activiteiten, kunnen de krijgsmachtdelen zich richten op de uitvoering van
de hoofdtaken van Defensie.Het Dico heeft een «holding»-achtige organisatiestructuur.
De diensten en bedrijven van het Dico zijn in vergaande mate zelfstandig.
Zij hebben de status van agentschap of resultaatverantwoordelijke eenheid
en onderhouden zelfstandig relaties met de afnemers: de krijgsmachtdelen en
het kerndepartement. Zij hebben ieder hun eigen cultuur en presenteren zichzelf
op de defensiemarkt. Het verbindende element tussen deze zelfstandig opererende
eenheden is de gemeenschappelijke taak van het Dico: ondersteunen.Ontwikkelingsrichting. De vraag naar ondersteuning
blijft naar verwachting in de voorziene toekomst gehandhaafd. De wijze waarop
het Dico aan deze vraag voldoet, is echter afhankelijk van maatschappelijke
en technologische ontwikkelingen. Het is aan de afzonderlijke eenheden hieraan
zo goed mogelijk invulling te geven. De veranderende vraag naar producten
en diensten binnen Defensie kan voor het Dico in het uiterste geval aanleiding
zijn eenheden te vormen of af te stoten. Voorts kunnen de krijgsmachtdelen
en het kerndepartement ervoor kiezen andere vormen van ondersteuning bij het
Dico onder te brengen. Het Dico blijft zodoende in beweging. Ook de beslissingen
in het kader van de competitieve dienstverlening zijn overigens van invloed
op de omvang van het Dico. Het motto van het Dico is: «zo klein mogelijk,
maar zo groot als noodzakelijk».Hoewel de diensten en bedrijven van het Dico dus in hoge mate zelf invulling
geven aan hun bedrijfsvoering, heeft het Dico als geheel voor de komende periode
een overkoepelende richting aangegeven. Het Dico wil de aanwezige deskundigheid
op het gebied van ondersteuning voortdurend aanscherpen en op termijn uitgroeien
tot dé deskundige op het gebied van ondersteuning binnen de defensieorganisatie.
Met het oog op de omgeving en de aard van de organisatie is het motto: «zo
klein mogelijk, maar zo groot als noodzakelijk».Het Dico wil een professioneel servicecentrum zijn. Aandacht voor de behoeften
van de afnemers staat centraal. Alle defensie-eenheden kunnen producten en
diensten van het Dico afnemen. De aard en de soort van de producten en diensten
variëren naar gelang de vraag van de afnemers. Dit betekent niet alleen
dat moet worden voorzien in kwalitatief goede producten, maar tevens in een
vorm van serviceverlening die men heden ten dage verwacht. Daarbij moet het
Dico zich inspannen producten en diensten tegen een zo laag mogelijke prijs
te leveren. Voor de afnemers manifesteert het Dico zich als het interne warenhuis
van Defensie dat borg staat voor een goede kwaliteit tegen een lage prijs.
Om dit te bereiken, moet de organisatie modern zijn ingericht en moet zij
zich niet alleen op Defensie oriënteren, maar ook op de maatschappij.Modern ingericht. Het Dico wil zich presenteren
als een moderne, vooruitstrevende organisatie. Daarmee wordt enerzijds gegarandeerd
dat de serviceverlening voldoet aan de meest actuele eisen en wordt anderzijds
een uitdagende werkomgeving geboden aan het Dico-personeel. De organisatie
kan dit alleen verwezenlijken als zij de maatschappelijke (technologische)
ontwikkelingen op de voet volgt. Wil het Dico een marktconforme graad van
dienstverlening blijven waarborgen, dan zullen de mogelijkheden die het internet
en de interne computernetwerken binnen Defensie bieden, ten volle moeten worden
benut. Ontwikkelingen in de maatschappij leiden vaak tot aanpassingen in de
wet- en regelgeving. Het Dico zal alert moeten reageren op dergelijke aanpassingen,
die dikwijls veranderingen in de inrichting en de werkwijze van de eenheden
vergen. De kwaliteit van het personeel moet hiermee gelijke tred houden. Het
Dico bevordert dan ook dat het personeel voldoende toepassingsgerichte opleidingen
en cursussen volgt.De rol van het Dico kan variëren van die van leverancier
tot die van «kritische koper».Maatschappelijke oriëntatie. Als onderdeel
van het Beleid bedrijfsvoering 2000 werkt Defensie voortdurend aan een doelmatiger
en kosteneffectiever inrichting van de organisatie-eenheden. Daartoe wordt
ook onderzocht of activiteiten kunnen worden uitbesteed. Door erop te anticiperen,
kan soms zelfs vooraf een betere en doelmatiger werkwijze worden bereikt.
Uiteindelijk moet het voor de afnemers binnen Defensie niet relevant zijn
of de geleverde producten en diensten door een defensie-eenheid worden geleverd
of, via het Dico, door een civiel bedrijf, zolang ze maar op de juiste tijd,
tegen de beste prijs en met goede kwaliteit worden geleverd. Het Dico moet
zich wel zodanig op de civiele markt oriënteren dat het een ongehinderde
levering langs deze weg kan garanderen. De rol van het Dico kan hierbij variëren
van die van leverancier tot die van «kritische koper».Andersom kan het Dico ook diensten verlenen aan afnemers buiten Defensie.
Diverse onderdelen van het Dico moeten onder crisisomstandigheden aan bepaalde
vragen van de krijgsmacht voldoen. De capaciteit is hierop afgestemd, maar
wordt onder normale omstandigheden niet steeds volledig door Defensie benut.
Binnen voorgeschreven grenzen kan onbenutte capaciteit worden ingezet voor
medegebruik door anderen. Specifieke deskundigheden stellen het Dico in staat,
desgevraagd, tot bepaalde vormen van maatschappelijke steunverlening. Daarbij
moet vooral worden gedacht aan de inzet van vervoer, van medische deskundigheid
en van het calamiteitenhospitaal.Het paarse Dico. De krijgsmachtdelen en het
kerndepartement zijn niet alleen afnemers van producten en diensten, maar
tevens leveranciers van de middelen die nodig zijn voor de productie daarvan.
Zo dragen zij de kosten van het Dico. Elke verandering in het budget van het
Dico heeft gevolgen voor de budgetten van de krijgsmachtdelen. Ook de ruim
5000 personeelsleden van het Dico zijn afkomstig uit de defensieorganisatie.
Ongeveer de helft van het personeel bestaat uit burgers die vanuit het kerndepartement
of de krijgsmachtdelen afkomstig zijn. Het overige personeel bestaat uit militairen
van de vier krijgsmachtdelen die tijdelijk bij het Dico zijn geplaatst. De
samenstelling van het personeel bepaalt in hoge mate de cultuur van het Dico.
De samenstelling verandert voortdurend, wat de uitwisseling van ervaringen
en ideeën bevordert en de relatie met andere onderdelen versterkt. Zo
is binnen Defensie een tot dusver ongekende vorm van structurele samenwerking
ontstaan. Dico is nadrukkelijk «van, voor en door de krijgsmachtdelen»
en heeft bij uitstek een «paars» karakter.Hoewel het personeel zich snel aan de werkomgeving van het Dico weet aan
te passen, zorgen vooral de verschillen in regelgeving en informatiesystemen
tussen de krijgsmachtdelen nog voor de nodige problemen in de bedrijfsvoering
van het Dico. Het Dico wil vermijden dat het op zijn beurt ook aparte regels
en systemen ontwikkelt. Veeleer wil het bevorderen dat de verschillende vormen
van regelgeving en de verschillende ondersteunende systemen zoveel mogelijk
op elkaar worden afgestemd. Aangezien deze benadering op langere termijn de
doelmatigheid van Defensie als geheel ten goede komt, neemt het Dico deze
rol blijvend op zich. Het Dico heeft de deskundigheid om op
een aantal ondersteunende gebieden als initiator en adviseur defensiebrede
regelgeving en ondersteunende systemen mede vorm te geven.De grote Dico-eenheden in toekomstperspectief.
De interservice positie van de Dico-eenheden brengt met zich dat een zienswijze
op de ontwikkelingsrichting van het Dico in zijn geheel niet volstaat. Afzonderlijke
eenheden voeren een eigen strategie en wensen zich in een bepaalde richting
verder te ontwikkelen. Vooral de grotere eenheden van het Dico beïnvloeden
op die manier de werkwijze en het karakter van de defensieorganisatie. Daarom
wordt hierna kort ingegaan op de ontwikkelingen van de beide agentschappen,
de vervoersorganisatie, het militair geneeskundig facilitair bedrijf, en de
wervings- en selectieorganisatie.10.1.2 De Dienst gebouwen, werken en terreinen Het is van belang dat de DGW&T zijn taken op doelmatige,
doeltreffende en maatschappelijk verantwoorde wijze uitvoert.Vastgoed is een essentieel productiemiddel voor de taakuitoefening van
de krijgsmacht. Het betreft onder meer vloot- en vliegbases, kazernes, werkplaatsen,
kantoren, magazijnencomplexen en oefen- en schietterreinen. DGW&T is als
dienstverlenende organisatie en vastgoedbeheerder van Defensie adviseur en
intermediair, die met inachtneming van ruimtelijke en milieubelangen het onroerend
goed inricht en beheert. DGW&T verleent zijn diensten zowel aan de Nederlandse
krijgsmacht als aan Navo-eenheden die hier te lande zijn gestationeerd. DGW&T
verzorgt bovendien de permanente dienstverlening in Duitsland en ondersteunt
de operaties van de krijgsmacht in het buitenland, zoals de vredesoperaties
in het voormalige Joegoslavië. Hoewel de totale omvang van het vastgoed
door bezuinigingen is afgenomen, neemt de behoefte aan eigentijdse faciliteiten
en huisvesting toe onder druk van nieuwe technologie, wet- en regelgeving
en maatschappelijke ontwikkelingen. Bovendien moet steeds nadrukkelijker rekening
worden gehouden met arbeidsomstandigheden en met vermindering van de milieubelasting.
Het is dan ook van belang dat de DGW&T zijn taken op doelmatige, doeltreffende
en maatschappelijk verantwoorde wijze uitvoert. De dienst besteedt ook in
de komende periode veel aandacht aan verdere verbeteringen op deze gebieden.10.1.3 De Defensie telematicaorganisatie De aandacht van DTO gaat voortdurend uit naar de verbetering
van de continuïteit en de kwaliteit van de dienstverlening.De krijgsmacht is in belangrijke mate afhankelijk van technologie. Dit
geldt ook voor de informatievoorziening. DTO verleent diensten op het gebied
van de informatie- en communicatietechnologie aan de defensieorganisatie.
DTO levert deze diensten zowel in vredestijd als onder crisis- en oorlogsomstandigheden.
In de komende jaren wil Defensie veel verbeteren op het gebied van ICT. Deze
verbeteringen variëren van de installering van de modernste computernetwerken
tot en met de invoering van standaard software-pakketten voor de ondersteuning
van de bedrijfsvoering. Bij veel van dergelijke verbeteringen speelt DTO een
adviserende, coördinerende en uitvoerende rol. Daarnaast heeft DTO als ICT-kenniscentrum een adviesfunctie binnen Defensie als het gaat
om standaarden, methoden en technieken, technologieën en uit te voeren
projecten. De structuur en de personele vulling van de organisatie worden
daar de komende periode steeds beter op toegesneden. Daarbij gaat de aandacht
voortdurend uit naar de verbetering van de continuïteit en de kwaliteit
van de dienstverlening.10.1.4 De Defensie verkeers- en vervoersorganisatie DVVO streeft ernaar haar slagvaardigheid te vergroten.Een belangrijk element van militaire operaties en oefeningen is het transport
van personeel en materieel. DVVO verzorgt nationaal en internationaal vervoer
van goederen en personen en coördineert en ondersteunt militaire verplaatsingen
over land, over water en door de lucht. Met het oog hierop volgt DVVO uiteenlopende
ontwikkelingen op de voet. Zo legt deze Defensienota de nadruk op een parate
krijgsmacht en de uitvoering van vredesoperaties. Dit betekent in de praktijk
dat vaker wordt geoefend en, omwille van realistische omstandigheden, bovendien
verder weg. Dit vergt meer verplaatsingen en transport. Tevens worden de regels
inzake arbeidsomstandigheden, milieu en verkeersveiligheid strenger. Dit vergt
bijvoorbeeld meer aandacht voor aangepaste rij- en rusttijden en de behandeling
en het vervoer van gevaarlijke stoffen. DVVO streeft ernaar haar slagvaardigheid
te vergroten. Niet zozeer de uitbreiding van het productaanbod staat hierbij
voorop, als wel de verdieping en verbetering hiervan. Voorts streeft DVVO
voortdurend naar uitbreiding van haar deskundigheid en verbetering van de
planning, waarbij doelmatigheid en nationale en internationale samenwerking
op het gebied van verkeer en vervoer centraal staan.10.1.5 De Defensie werving en selectie Niet alleen de kwantiteit, maar ook de kwaliteit van
het nieuwe personeel vergt nadrukkelijk de aandachtVoor de continuïteit van een beroepskrijgsmacht is de werving van
nieuw personeel van essentieel belang. Niet alleen de kwantiteit, maar ook
de kwaliteit van het nieuwe personeel vergt nadrukkelijk de aandacht. De Nederlandse
arbeidsmarkt bepaalt het aanbod van personeel en dus ook hoeveel moeite Defensie
moet doen om geschikt personeel binnen te halen. De wervings- en selectieorganisatie
van Defensie, DWS, heeft veel ervaring opgebouwd met het benaderen van de
arbeidsmarkt. De werving voor sommige functies, vooral technische en gevechtsfuncties,
vergt extra veel tijd en energie. Gezien de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
besteedt DWS voorts steeds meer aandacht aan de werving en selectie van vrouwen
en allochtonen. In het kader van de zich ontwikkelende samenwerking tussen
de wervings- en selectieorganisaties van de krijgsmachtdelen, helpt DWS de
inspanningen van de krijgsmachtdelen op elkaar af te stemmen. Kandidaten die
niet geschikt zijn voor de ene functie kunnen wel voor een andere in aanmerking
komen, mogelijk bij een ander krijgsmachtdeel. DWS bevordert nadrukkelijk
de benodigde coördinatie. Tenslotte is DWS voor jongeren vaak de eerste
kennismaking met de defensieorganisatie; zij besteedt daarom veel aandacht
aan een professionele uitstraling. 10.1.6 Het Militair geneeskundig facilitair bedrijf Centraal in het functioneren van het MGFB staat het
bevorderen van de samenhang in de militaire gezondheidszorg.De geneeskundige verzorging is een onmisbaar element bij het optreden
van iedere krijgsmacht. De krijgsmachtdelen zijn verantwoordelijk voor de
eerste opvang van gewonden en zieken. Zo nodig moet aansluitende specialistische
opvang worden geregeld. Het MGFB ondersteunt dit door voor oorlogs- en crisisbeheersingsoperaties
medisch gespecialiseerd personeel beschikbaar te stellen. Daarvoor worden
onder meer vijftien chirurgische teams geformeerd die beschikbaar zijn voor
uitzending. De teams zijn verbonden aan de Nederlandse ziekenhuizen waar de
teamleden werkzaam zijn. Op die manier houden zij de vereiste medische vaardigheden
op peil. Behalve de medische teams levert het MGFB hospitaal- en revalidatiecapaciteit,
verzorgt het de medische opleidingen en geneeskundige goederen waaraan Defensie
behoefte heeft en ontwikkelt het in overleg met de krijgsmachtdelen de beleidslijnen
op militair-geneeskundig gebied. Het MGFB vertegenwoordigt Defensie in interdepartementale
samenwerkingsverbanden, zoals in het kader van hulp bij calamiteiten en rampen.
Centraal in het functioneren van het MGFB staat het bevorderen van de samenhang
in de militaire gezondheidszorg. Belangrijke verbindende elementen hierbij
zijn de gezamenlijke beleidsontwikkeling, opleidingen en logistiek. De directeur
van het MGFB is in zijn functie van Hoogste medische autoriteit nauw betrokken
bij de ontwikkeling van een nieuw medische-zorgconcept, waarvan de contouren
in paragraaf 4.5.6. worden geschetst. Tenslotte levert het MGFB zijn aandeel
in de toenemende internationale en civiel-militaire samenwerking.10.2 Ruimtelijke ordening, milieu en infrastructuurEen groot, materieelintensief bedrijf als Defensie legt beslag op vele
duizenden hectaren grond en gebruikt grote hoeveelheden grondstoffen. Er kunnen
situaties ontstaan waarin een afweging moet worden gemaakt tussen noodzakelijke
defensie-activiteiten en de bescherming van de natuurlijke omgeving. Dat laatste
belang zal vanzelfsprekend zwaar wegen. Niettemin zal soms de prioriteit ten
gunste van Defensie moeten uitvallen.De ruimtelijke ordening. De krijgsmacht dient
in ons land te beschikken over voldoende faciliteiten om haar activiteiten
te ontplooien. Deze faciliteiten moeten bovendien beschikbaar zijn op de gewenste
momenten. Het gaat om oefen- en schietterreinen, kazernes, vliegbases, havens,
werkplaatsen en logistieke faciliteiten. De voornemens in de Defensienota
leiden niet tot grote veranderingen in de ruimtebehoefte van Defensie. De
beschikbare oefenterreinen zijn voldoende om de vergroting van het parate
deel van de Koninklijke landmacht en de concentratie van luchtdoelartillerie-eenheden
op De Peel op te vangen. Aan het slot van dit hoofdstuk wordt een aantal infrastructurele
maatregelen in de Koninklijke landmacht vermeld.De precieze gevolgen van de Defensienota voor de ruimtebehoefte worden,
met andere veranderingen op dat gebied, behandeld in de komende herziening
van het Structuurschema militaire terreinen (SMT). De ruimtebehoefte voor
militair gebruik is ten opzichte van het oude structuurschema
verminderd. In het kader van het SMT-2 zal deze worden vastgelegd en wordt
bepaald welke terreinen buiten gebruik kunnen worden gesteld. Deel 1 van het
SMT-2, het kabinetsvoornemen, zal verschijnen in het voorjaar van 2000. Vervolgens
is er een consultatieronde en worden adviezen ingewonnen, wat uitmondt in
deel 2. Uiterlijk negen maanden na het verschijnen van deel 1 moet het kabinetsstandpunt
(deel 3) worden gepubliceerd, dat wordt behandeld in beide Kamers der Staten-Generaal.
Dan kan, tenslotte, deel 4 worden vastgesteld, de definitieve Planologische
kernbeslissing (PKB). De beschikbare oefenterreinen zijn voldoende om de
vergroting van het parate deel van de Koninklijke landmacht en de concentratie
van luchtdoelartillerie-eenheden op De Peel op te vangen.Wil Defensie in de toekomst gebruik kunnen blijven maken van haar terreinen
op de manier waarop zij dat nu doet, dan is een goed beheer van de oefen-
en schietterreinen een absolute voorwaarde. Vrijwel alle oefenterreinen hebben
van oudsher een hoge natuurwaarde. In het verleden hebben defensieactiviteiten,
zoals het oefenen met rupsvoertuigen, de natuur schade berokkend. Inmiddels
gelden strikte voorschriften op oefenterreinen en doet het militair gebruik
niet langer afbreuk aan de natuurwaarde van de terreinen. De status van militair
oefenterrein kan de natuur zelfs ten goede komen, omdat er een remmende werking
van uitgaat op niet-militaire bezoekers. Hierdoor kennen deze terreinen een
relatieve rust, waarin de veelal schuwe fauna gedijt. Inventarisaties wijzen
uit dat militaire terreinen een opvallende functie hebben als «kraamkamer»
voor het wild, juist vanwege de rust. De verstoring van de rust die van het
militaire gebruik uitgaat, blijkt het wild weinig te deren.De goede staat van de natuur wordt voorts gewaarborgd door het terreinbeheer.
Dat beheer heeft uiteraard in de eerste plaats als doel eenheden in staat
te stellen goed te oefenen. In de tweede plaats is het echter nadrukkelijk
gericht op de instandhouding van de natuur en, zo mogelijk, de verdere ontwikkeling
daarvan. Het duurzame gebruik en beheer van oefenterreinen waarborgen de beschikbaarheid
voor de komende jaren en maken Defensie tot een partner van de natuur. Dit
geldt temeer omdat Defensie zelf het beheer van haar terreinen financiert.
Defensie blijft bij de verwezenlijking van de oefenbehoefte een open oog houden
voor mogelijkheden om de natuur verder te ontlasten. Bij het beheer van haar
terreinen werkt Defensie nauw samen met het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij.In de komende jaren zal de aandacht voor de inrichting en het beheer van
defensieterreinen toenemen. De aanstaande inrichting van het oefenterrein
De Haar is hiervan een voorbeeld. Dit oefenterrein wordt aangelegd op landbouwgronden.
Zodra het gereed is, worden enkele andere oefenterreinen, die waardevolle
natuurgebieden zijn, afgestoten. Bij de aanleg en de inrichting van De Haar
wordt zoveel mogelijk aandacht gegeven aan natuurontwikkeling. Daarbij gaat
het overigens niet alleen om het terrein zelf maar ook om verbindingen met
natuur in de omgeving. Bijzondere aandacht gaat uit naar het zogenaamde integrale
waterbeheer, de aanpak van regen- en grondwaterstromen. Het beheer van vliegbases
is een voorbeeld van natuurlijker en doelmatiger, en tegelijkertijd veiliger
en goedkoper beheer. Het gras op de bases wordt niet meer bemest en minder
gemaaid, zodat er minder grote vogels op afkomen. Door de schraler
wordende grond groeit er een variëteit aan bloemen, waardoor bijvoorbeeld
de vlinderpopulatie toeneemt. Zo kent de vliegbasis Twenthe de op een na grootste
verscheidenheid aan vlindersoorten van Nederland. Dergelijke vormen van inrichting
en beheer zijn illustratief voor de manier waarop Defensie in de komende jaren
met haar terreinen wil omgaan.De Koninklijke marine beschikt over de vliegkampen De Kooy en Valkenburg
en de Koninklijke luchtmacht over de vliegbases Leeuwarden, Twenthe, Soesterberg,
Woensdrecht, Gilze-Rijen, Eindhoven en Volkel. Daarnaast zijn er twee luchtvaartterreinen
met een gedeactiveerde status: Deelen en De Peel. De Kooy, Twenthe en Eindhoven
worden permanent ook civiel gebruikt, de overige velden (met uitzondering
van Deelen, Volkel en De Peel) incidenteel. Defensie treedt hierbij faciliterend
op. Het medegebruik is aan voorwaarden gebonden en mag niet resulteren in
een vergroting van de geluidszone of aanvullende planologische beperkingen
voor de omgeving. Het medegebruik mag ook niet ten koste gaan van het militaire
gebruik van deze luchtvaartterreinen. Het beleid ten aanzien van de aard en
de omvang van civiele vliegtuigbewegingen wordt in de eerste plaats bepaald
in het Structuurschema regionale en kleine luchthavens.In het regeerakkoord, in het hoofdstuk «Ruimtelijke en economische
structuurversterking en milieu», is een onderzoek aangekondigd naar
een alternatieve locatie voor de maritieme patrouillevliegtuigen van de Marineluchtvaartdienst
(MLD): «(...) alle consequenties van de gebiedsuitbreiding van Valkerhout
als bouwlocatie worden onderzocht. Tegelijkertijd zal in het kader van de
voorbereiding van de herziening van de PKB structuurschema militaire terreinen
onderzoek worden verricht naar alternatieven voor de Marineluchtvaartdienst».Defensie heeft de mogelijkheden verkend om de Orions elders te plaatsen.
Ook handhaving van de huidige situatie is bezien. Er is immers voor Defensie
op zichzelf geen aanleiding Marinevliegkamp Valkenburg te verlaten. Het vliegkamp
is optimaal ingericht voor het opereren met Orions. In de verkenning zijn
tal van aspecten bezien, zoals de operationele gevolgen voor het werk van
de MLD, de gevolgen voor de bedrijfsvoering, de personele gevolgen, de (aanzienlijke)
financiële gevolgen en de milieugevolgen. Ook is bezien welke mogelijkheden
andere locaties bieden, met inachtneming van de geluidszones die daar van
kracht zijn. De verkenning zal worden betrokken bij de integrale afweging
van alle belangen die, overeenkomstig het regeerakkoord, wordt gemaakt in
de Vijfde nota ruimtelijke ordening en in de eerder genoemde herziening van
het SMT.Laagvliegen is een noodzakelijke vaardigheid waarin vliegers zich moeten
bekwamen. Het grootste deel van de oefeningen wordt in het buitenland uitgevoerd.
Er zijn in Nederland twee laagvliegroutes, maar geen laagvlieggebieden voor
jachtvliegtuigen. Er is wel een aantal laagvlieggebieden voor helikopters.
Met het oog op de operationele taakstelling neemt de behoefte toe om de laagvliegvaardigheden
ook in het donker te oefenen.Het milieu. Bij de voorbereiding op en de
uitvoering van defensietaken heeft het milieu voortdurend de aandacht. De
zorg voor een goed leefmilieu is immers een overheidstaak en Defensie levert
daar haar bijdrage aan. In de Defensie milieu beleidsnota (DMB) 2000 die op
korte termijn verschijnt, wordt het milieubeleid van Defensie voor de komende
jaren beschreven. Hierin worden ook de gevolgen van de plannen in de Defensienota
behandeld. Uitgangspunt is dat milieuverantwoord handelen hoort bij een moderne
en professionele krijgsmacht. Het is noodzakelijk dat Defensie inzicht heeft
én verschaft in de mate waarin haar activiteiten effect hebben op het
milieu. Een toereikend meet- en registratiesysteem is dan ook een van de pijlers
van het DMB.Een gestructureerde aanpak van de uitvoering van het defensiemilieubeleid
is noodzakelijk. Defensie heeft dit al vroeg onderkend en is inmiddels ver
gevorderd met de invoering van milieuzorgsystemen, waarin beleid, planning,
uitvoering, controle en beoordeling zijn geïntegreerd. De milieuzorgsystemen
van Defensie – de tweede pijler van het DMB – berusten op de Iso-14 000
norm (de wereldstandaard) en zullen in overeenstemming met het rijksbeleid
certificeerbaar zijn. Het beleid is gericht op het behoud van de ingevoerde
milieuzorgsystemen en de verdere verbetering van de kwaliteit ervan. Een goed
functionerend milieuzorgsysteem veronderstelt de voortdurende (relatieve)
vermindering van de milieubelasting.In bedrijfsmatig opzicht is milieubeleid facetbeleid. Dit betekent dat
milieu, ook bij Defensie, overal in de organisatie een rol speelt. De beste waarborg voor de vereiste structurele aandacht is de integratie van
milieu in de bedrijfsvoering. Daarom is milieu een vast aandachtspunt bij
de opstelling en de uitvoering van plannen en bij de aanschaf van nieuw materieel
en de (ver)bouw van infrastructuur. In de Navo wordt thans een standaardvoorschrift
voorbereid over de aandacht voor milieu bij militaire operaties. Nederland
speelt hierbij een voortrekkersrol. De integratie in de bedrijfsvoering laat
onverlet dat het wenselijk is de milieu-inspanningen apart zichtbaar te maken.
Dit geldt zowel voor het beleid als voor maatregelen en de kosten daarvan.
Hiertoe zal jaarlijks een milieurapportage worden opgesteld. Overigens leveren
verschillende maatregelen besparingen in de exploitatie op.In de komende periode zal Defensie bijdragen aan het rijksmilieubeleid,
de derde pijler van het DMB. De aandacht gaat in het algemeen uit naar thema's
die voor Defensie relevant zijn. Het accent zal liggen op duurzaamheid. Energie
en luchtverontreiniging vormen een hoofdthema en het gebruik van duurzame
energie is binnen dit kader een speerpunt. In komende jaren zullen hiervoor
extra gelden worden besteed, oplopend tot f 20 miljoen per jaar. Te denken
valt aan investeringen in duurzame energiebronnen, zoals windmolens en zonnecellen.
Het beleid is in eerste instantie gericht op het onroerend goed van Defensie,
omdat de operationele taakuitvoering daarbij niet direct in het geding is.
De toepassing van duurzame energie wordt overigens gecombineerd met een zuinig
gebruik van fossiele energie.Andere thema's zijn de inkoop, het gebruik en de afstoting van grondstoffen
in het algemeen. Waar mogelijk gebruikt Defensie duurzame grondstoffen, en
als materieel of infrastructuur wordt afgestoten, moeten de onderdelen zoveel
mogelijk herbruikbaar zijn. Een speciaal thema betreft de milieugevaarlijke
stoffen. Deze zullen zoveel mogelijk worden uitgebannen uit de defensieorganisatie.
Zo nodig zal Defensie zelf onderzoeksactiviteiten initiëren als milieugevaarlijke
stoffen typisch militaire goederen betreffen, zoals munitie. Bij het thema
bodem volgt Defensie het rijksbeleid of loopt ze daarop vooruit, zoals met
het bodemsaneringsprogramma. Geluid is voor Defensie bij uitstek een relevant
milieuthema. Voor elk van de militaire vliegvelden is een geluidszone vastgesteld
of gebeurt dat in de komende jaren. Zo wordt de maximaal toegestane geluidsbelasting
bepaald. In geluidszones gelden speciale planologische en milieuhygiënische
regels. In het kader van het SMT-2 zal worden bezien of de wijziging in de
belegging van vliegbases effecten kan hebben op de omvang en de ligging van
de desbetreffende geluidszones. Defensie past in haar infrastructuur steeds vaker het
beginsel van duurzaam bouwen (Dubo) toe.De infrastructuur. Defensie past in haar infrastructuur
steeds vaker het beginsel van duurzaam bouwen (Dubo) toe. Duurzaam bouwen
houdt in dat gebouwen en hun directe omgeving bijdragen aan de gezondheid,
het welzijn en het comfort van de mensen, nu en later. De volgende uitgangspunten
gelden als richtsnoer:– voorkom onnodig gebruik, bespaar en isoleer waar mogelijk;– gebruik duurzame bronnen en hergebruik componenten;– als er geen duurzame bronnen zijn, kies eindige bronnen dan milieubewust
en gebruik ze doelmatig. Het Dubo-beleid richtte zich aanvankelijk op de woningbouw. Vervolgens
is het uitgebreid tot de utiliteitsbouw en de grond-, weg- en waterbouw. In
het beleid voor de komende jaren zal, evenals in het nationale beleid, de
nadruk liggen op de verbetering van de bestaande bouw, een reductie van het
fossiele energieverbruik en een toename van het aandeel duurzame energie.
Bovendien zal de Dubo-benadering niet alleen worden gevolgd bij afzonderlijke
gebouwen, maar des temeer bij samenhangende bebouwing, zoals een kazernecomplex.
Defensie stelt een pakket Dubo-maatregelen vast dat in 2000 in alle bestekken
moet zijn toegepast. De uitvoering van deze maatregel zal voortdurend worden
getoetst en het pakket zal jaarlijks worden uitgebreid en aangescherpt. Er
zullen Dubo-opleidingen worden georganiseerd voor personeel dat werkzaam is
op het gebied van infrastructuur en de ervaringen op Dubo-gebied zullen in
Navo-verband worden uitgewisseld.Thema's binnen het kader van duurzaam bouwen zijn het algemene ontwerp,
energie, materiaalgebruik, watergebruik, het binnenmilieu en de omgeving.
Bij het algemene ontwerp kan onder meer worden gedacht aan flexibel bouwen,
met behulp waarvan met betrekkelijk lichte milieubelasting kan worden ingespeeld
op veranderingen in de organisatie. Hierdoor zijn kostenbesparingen en relatief
snelle oplossingen voor huisvestingsproblemen mogelijk. Voor energie, water
en materialen gelden de eerder in deze paragraaf genoemde richtsnoeren om
tot logische duurzame oplossingen te komen. In de onlangs uitgebrachte nota
Dubo-2000 heeft Defensie een aantal concrete initiatieven aangekondigd, waaronder
een programma voor de isolatie van het bestaande vastgoed, de invoering van
integraal waterbeheer op defensieobjecten en meer hergebruik van grondstoffen.
Voorts zal de terugverdientijd van Dubo-maatregelen worden verlengd. Een goed
voorbeeld van duurzaam bouwen moet het nieuwe rijopleidingscentrum van Defensie,
De Strijpsche Kampen nabij Oirschot, worden.De infrastructuur van de Koninklijke landmacht. De
veranderingen bij de Koninklijke landmacht hebben ook gevolgen voor het beleid
met betrekking tot haar infrastructuur. Het streven is in het algemeen gericht
op schaalvergroting en optimalisering. Als dit doelmatig is, worden concentratie
en collocatie nagestreefd. Soms is echter spreiding gewenst, bijvoorbeeld
met het oog op betere wervingsmogelijkheden. Voorts is de landmacht terughoudend
met (nieuwe) militaire activiteiten in stedelijke gebieden. De kantoorlocaties van de Koninklijke landmacht worden
op twee plaatsen geconcentreerd.Waar mogelijk worden opleidingscentra gecolloceerd met parate eenheden,
zodat de afstand tot de «klant» zo klein mogelijk is. Het Opleidingscentrum
logistiek zal worden verplaatst van de Palmkazerne in Bussum naar de Dumoulinkazerne
in Soesterberg. Verder worden de kantoorlocaties van de Koninklijke landmacht
op twee plaatsen geconcentreerd: Den Haag en Utrecht. Nadat de voorzieningen
aldaar zijn aangepast, zullen de verschillende kleinere kantoorlocaties worden
afgestoten, zoals de kazerne Kranenburg-Noord in Harderwijk en de Prins Willem
Alexanderkazerne in Gouda. De nieuw op te richten regiostaven van het Natco
worden gevestigd in grote legerplaatsen. De herziene oplegbehoefte van de
landmacht en de (mogelijke) ingebruikname van de Pomms in Coevorden leiden
tot vermindering van een het aantal grotere magazijnencomplexen
(voorheen: mobilisatiecomplexen). Verscheidene kleinere magazijnencomplexen
worden ontruimd en afgestoten. Het betreft de complexen in Baarle-Nassau,
Bergen, Egmond, Grave-Driehuis, Heesch, Jaarsveld, Schaijk, Valkenswaard,
Venraij-IJsselsteijn, Lopik en Wilp. De voorraden munitie worden geconcentreerd
in vier munitiemagazijncomplexen: in Veenhuizen, Coevorden, Staphorst en Seedorf
(Duitsland). De schietvoorraden voor de parate eenheden worden geconcentreerd
in Oldebroek en Hoenderloo, in de nabijheid van de schiettereinen bij Oldebroek
en De Harskamp. Op termijn worden de complexen in Ulicoten, Benschop, Stegerveld,
Bruineveld, Donderen, Nieuw Balinge en Loenen Scherpenberg afgestoten.In het complex Dongen bevinden zich thans onder meer een deel van het
Nationaal verzorgingscommando en de Electronische centrale werkplaats (ECW),
die deel uitmaakt van het Hoger onderhoudsbedrijf. Als gevolg van de integratie
van het NVC in de hersteleenheden van het legerkorps wordt het deel van het
NVC dat zich in Dongen bevindt, verplaatst naar de Strijpsche Kampen bij Oirschot.
Het grootste deel van de ECW, dat is belast met het onderhoud aan communicatiesystemen,
zal op termijn deel gaan uitmaken van het nieuwe «Command and control-support
centre» in Ede. Door deze ontwikkelingen is op termijn sluiting van
het complex Dongen onvermijdelijk. HOOFDSTUK 11: FINANCIËN11.1 Algemeen De in de Defensienota gemaakte keuzen leiden tot een
aanzienlijke financiële herschikking, die in dit hoofdstuk wordt toegelicht.
De ombuigingen zijn niet alleen het gevolg van aanpassingen van het defensiebeleid
voor de komende tien jaar. Tevens zijn erin verwerkt de taakstelling van f 375
miljoen per jaar uit het regeerakkoord, de taakstelling in het kader van de
Uitkeringswet gewezen militairen (UKW) en de taakstelling voorjaarsnota 1999.
Ook is de toevoeging aan de defensiebegroting verwerkt van f 50 miljoen
per jaar voor personeelsbeleid als gevolg van de tijdens de Algemene Politieke
Beschouwingen aangenomen motie-Dijkstal c.s. (Kamerstuk 26 800, nr.16).Voor 2000 zijn de aanpassingen ten opzichte van de ingediende ontwerpbegroting
betrekkelijk gering. Hierop wordt in paragraaf 11.10. ingegaan. Deze aanpassingen
zullen worden uitgewerkt in de eerste suppletore begroting 2000. Voor de jaren
2001 en verder wordt de financiële verwerking van de beleidsvoornemens
in het reguliere plan- en begrotingsproces aan de Kamer voorgelegd. Een overzicht
van de geplande investeringen in de periode 2000–2009 is opgenomen als
bijlage I.In de navolgende paragrafen worden de verschillende budgettaire aanpassingen
toegelicht. De financiële verschuivingen die hiermee tot stand worden
gebracht, bedragen bijna f 10 miljard over een periode van tien jaar.
Een deel van deze aanpassingen is overeenkomstig de Hoofdlijnennotitie al
verwerkt in de begroting 2000 en de daarbij behorende meerjarencijfers.11.2 De taakstellingenNaast de in het regeerakkoord overeengekomen structurele verlaging van
het defensiebudget met f 375 miljoen per jaar is een taakstelling afgesproken
in verband met de versobering van de UKW, die in het jaar 2000 f 29 miljoen
bedraagt en oploopt tot f 87 miljoen structureel vanaf 2002. De maatregelen
die zien op «kasritmeaanpassing» van grote materieelprojecten
en de vergroting van efficiency (IBO) uit de voorjaarsnota 1999/kaderbrief
2000 leiden samen tot een verlaging van het budget met f 125 miljoen
in 2000, aflopend tot f 100 miljoen structureel vanaf 2004. Tot het jaar
2010 leiden deze taakstellingen tot een korting op het defensiebudget van
in totaal ruim f 5600 miljoen. In onderstaande grafiek zijn de taakstellingen
afzonderlijk weergegeven.11.3 De financiële consequenties van het nieuwe personeelsbeleidVoor het nieuwe personeelsbeleid wordt in de komende tien jaar f 950
miljoen uitgetrokken. Daarenboven zijn employability-maatregelen voorzien
die f 550 miljoen kosten. Deze maatregelen worden in de komende tien
jaar voor een deel gedekt met de f 500 miljoen die beschikbaar komt als
gevolg van de motie-Dijkstal c.s. Voorts zijn voorzieningen getroffen voor
uitstromend personeel. Het financiële beslag van deze maatregelen beloopt
ongeveer f 1720 miljoen. De in hoofdstuk 4 van deze nota beschreven maatregelen
voor de nieuwe personeelsstructuur, de voorgenomen aanpassingen in het functiebestand
en de wijziging van de diensteinderegelingen (UKW-maatregelen) leiden tot
besparingen van ongeveer f 1240 miljoen.11.4 De uitbreiding van militaire capaciteitenDe uitbreiding van de militaire capaciteit heeft gevolgen voor de investeringen
en de exploitatieuitgaven. Beide zijn in de grafiek zichtbaar gemaakt. Als
gevolg van de vergroting van de parate sterkte van de krijgsmacht is een structurele
verhoging van de exploitatieuitgaven voorzien oplopend tot f 185 miljoen
per jaar. Hiermee worden de kosten gedekt van de uitbreiding van parate landmachteenheden
met 1500 militairen, de vorming van een Cimic-capaciteit, de uitbreiding van
het Korps mariniers met driehonderd functies, de bemanning van het tweede
amfibische transportschip, de uitbreiding van het personeel van de Tactische
helikoptergroep en van de staf van de Koninklijke marechaussee. Tot 2010 is
hiermee ongeveer f 1230 miljoen gemoeid. De ruimte voor de uitbreiding van
de parate landmachteenheden wordt vooral gevonden door reorganisaties in de
Koninklijke landmacht, waaronder de verkleining van het Natco. De in deze nota aangekondigde nieuwe investeringen zullen voor het overgrote
deel worden verwezenlijkt in de periode tot 2010. Het betreft onder meer de
aanschaf van veertien helikopters ter (vervroegde) vervanging van de Bölkow-105
en de nog overgebleven Alouette III- helikopters, waarvoor een bedrag van
f 285 miljoen is gereserveerd. Voor de aanschaf van het tweede amfibische
transportschip is een bedrag gereserveerd van f 400 miljoen. Voorts is
rekening gehouden met investeringen voor een maritieme TMD-capaciteit van
de LCF-fregatten; de hiermee gemoeide uitgaven van f 300 miljoen worden
voor een deel na 2009 gedaan. Deze uitgaven zijn afhankelijk van de met Duitsland
uit te voeren studie over de maritieme TMD-capaciteit. Voorts worden fondsen
toegevoegd aan het project Cup-Orion om dit vliegtuig beter geschikt te maken
voor grondwaarneming en uit te rusten met satellietcommmunicatiesystemen (f 37
miljoen) en zijn additionele fondsen opgenomen voor milieu, oplopend tot jaarlijks
f 20 miljoen vanaf 2003. Tenslotte vereisen eerder genoemde maatregelen voor
de uitbreiding van de militaire capaciteit infrastructurele aanpassingen.
Het totaal van investerings- en infrastructurele uitgaven bedraagt tot 2010
ruim f 1310 miljoen.11.5 De aanpassing van bestaande capaciteitenDe ruimte voor de financiering van de beleidsintensiveringen en de verwerking
van de taakstellingen wordt voor een groot deel gevonden in de vermindering
van de exploitatieuitgaven door:– het uit de vaart nemen van fregatten, mijnenbestrijdingsvaartuigen
en het verkleinen van het aantal maritieme patrouillevliegtuigen;– de afstoting van onder meer Fokker-27M-toestellen, Bölkow-helikopters,
Alouette III-helikopters en F-16 jachtvliegtuigen;– de verkleining van de reservecomponent van de Koninklijke landmacht
(met inbegrip van de afstoting van Leopard-2 tanks en voertuigen) en de verkleining
van de omvang van het Natco;– de herstructurering van de grondgebonden luchtverdediging van
de Koninklijke luchtmacht en de Koninklijke landmacht.Deze maatregelen leveren een structurele exploitatiebesparing op oplopend
tot bijna f 270 miljoen per jaar. In de komende tien jaar bedragen deze
besparingen ongeveer f 2010 miljoen. In de grafiek zijn deze besparingen
aangeduid als «aanpassen bestaande capaciteiten: exploitatie».De aangekondigde maatregelen voor de verkleining van de operationele capaciteit
van de krijgsmacht hebben ook gevolgen voor de investeringen. Hierbij zijn
vier groepen te onderscheiden:– in de komende tien jaar waren vervangings- en modificatie-investeringen
voorzien voor af te stoten materieel, zoals fregatten, reservematerieel van
de Koninklijke landmacht, mijnenbestrijdingsvaartuigen en F-16's. Deze investeringen
hebben een omvang van ongeveer f 1390 miljoen;– een bedrag van f 470 miljoen komt vrij door de concentratie
en de aanpassing van de operationele taken van de grondgebonden luchtverdediging.
Het betreft vermindering van de investeringen in Shorad-systemen en daaraan
gerelateerde «command & control»-systemen, alsmede investeringen
bij het Opleidingscentrum Ede voor luchtdoelartillerieopleidingen; – een vermindering en vertraging van de investeringen voor mijnsystemen.
In de periode tot 2010 komt hierdoor bijna f 140 miljoen vrij;– een neerwaartse bijstelling van voorziene munitieaanschaffingen
met ongeveer f 530 miljoen in de komende tien jaar. Een deel van de fondsen
voor anti-onderzeebootwapens en lucht-zeeraketten voor maritieme helikopters
zijn doorgeschoven naar de periode na 2009. Het budget voor de verbetering
van de lucht-grondbewapening wordt in de komende tien jaar met f 80 miljoen
verkleind tot ongeveer f 200 miljoen. Tenslotte worden de fondsen voor
munitie van de Leopard-2 tanks verkleind.De vier groepen bij elkaar leveren een bedrag op van ongeveer f 2510
miljoen. In de grafieken zijn deze besparingen aangeduid als «aanpassen
bestaande capaciteiten: investeringen».Om in de komende jaren financiële ruimte te creëren, is een
groot aantal materieelprojecten in omvang aangepast en vertraagd. De NH-90-
helikopter wordt later in dienst genomen (aanvang 2007), waardoor bijna f 530
miljoen wordt doorgeschoven naar de periode na 2009. Verder zijn kwaliteitsverbeteringsprogramma's
aan onder meer de M-fregatten en de onderzeeboten en de vervanging van de
L-fregatten vertraagd waardoor in de periode tot 2010 fondsen vrijvallen.
Ook is de aanschaf van een gesleepte sonar een aantal jaren uitgesteld waardoor
f 85 miljoen pas na 2009 tot besteding zal komen. Daarnaast is de invoering
van pantserbestrijdingsmiddelen met lange dracht vertraagd en is de omvang
ervan verkleind met f 90 miljoen. Snelle technische ontwikkelingen op
telecommunicatiegebied maken het mogelijk het budget ten behoeve van mobiele
communicatiemiddelen te verkleinen. Ook de fondsen voor militaire satelietcommunicatie
zijn neerwaarts bijgesteld. Deze aanpassingen leveren een bedrag op van f 300
miljoen. De aanpassing van diverse kleinere projecten meegerekend, gaat het
bij de vertraging en verkleining van materieelprojecten in de periode tot
2010 om een bedrag van f 1535 miljoen. In de grafiek is deze post weergegeven
als «overige investeringen». Vanaf 2008 ontstaat ruimte voor de
reparatie van de vertragingen.11.6 VerkoopopbrengstenDe verkoopopbrengsten als gevolg van de maatregelen uit deze Defensienota
zijn begroot op f 640 miljoen. Het betreft onder meer 136 tanks, 125
YPR-voertuigen, 430 wielvoertuigen, twee fregatten, drie mijnenbestrijdingsvaartuigen,
drie PC3 Orions en twee Fokkers 27-M, 27 Bölkow-105 helikopters, alsmede
achttien F-16 jachtvliegtuigen. Ook de verkoop van infrastructuur, onder meer
in Ede, in het kader van de collocatie van de grondgebonden luchtverdediging
op de vliegbasis de Peel is hierin begrepen.11.7 Compensatie, doelmatigheid en uitbestedenIn de Hoofdlijnennotitie was een besparing van f 50 miljoen voorzien
door verdere doelmatigheid, een wijziging in het beleid inzake de kosten van
industriële compensatie en de aanpassing van de omvang van technologisch
onderzoek voor wapensystemen. Bij de voorjaarsnota 1999 is tot een extra taakstelling
besloten oplopend tot f 100 miljoen structureel vanaf 2003; deze besparing
moet worden bereikt met behulp van het Interdepartementaal beleidsonderzoek
naar mogelijke uitbesteding van ondersteunende diensten.Op grond van de resultaten van tot dusver uitgevoerde studies is de conclusie
gerechtvaardigd dat op de genoemde terreinen vooral door verdere vergroting
van de doelmatigheid een structurele besparing van bijna f 170 miljoen
mogelijk is. Er wordt van uitgegaan dat de competitieve dienstverlening vanaf
2003 jaarlijks f 100 miljoen aan besparingen zal opleveren (f 40
miljoen in 2001 en f 60 miljoen in 2002). De afschaffing van de boetebepaling
in verband met de compensatieverplichting bij grote materieelprojecten leidt
tot een besparing van f 50 miljoen per jaar vanaf 2000. Ook de uitgaven
voor wetenschappelijk onderzoek en bij de hogere opleidingen worden verminderd.
Per saldo wordt in de komende tien jaar door deze maatregelen f 1460
miljoen bespaard.11.8 Effecten financiële herschikkingenIn de voorgaande paragrafen is aangegeven welke herschikkingen nodig zijn
om de taakstellingen en nieuw beleid te kunnen verwezenlijken. Deze herschikkingen
leiden tot grote veranderingen in de allocatie van de beschikbare budgetten,
zoals hieronder weergegeven.In onderstaande figuren is het procentuele aandeel van personele exploitatie,
materiële exploitatie, pensioenen en wachtgelden en tot slot investeringen
gegeven in het totaal van de uitgaven. Daarbij zijn drie periodes in beschouwing
genomen; de vijf jaar tot 2000, de periode van de ontwerpbegroting 2000 en
meerjarencijfers en de jaren 2005–2009. Hieruit blijkt dat de investeringen
als percentage van het totaal van de uitgaven slechts in geringe mate teruglopen.
Tevens loopt het aandeel van de pensioenen en wachtgelden terug, wat past
in het beleid ten aanzien van de diensteinderegeling. De uitgaven
in de personele exploitatie stijgen als gevolg van de intensiveringen van
het personeelsbeleid. Tussen de categorieën treden geen grote verschuivingen
op, omdat de omvang van (des)investeringen en exploitatie zowel in het nieuwe
beleid als in de compensatie direct met elkaar samenhangen.11.9 Niet (volledig) verwerkte voornemensZoals in hoofdstuk twee aangegeven, is een aantal voornemens niet financieel
afgedekt. Het betreft het inrichten van CJTF-commandofaciliteiten op het tweede
amfibische transportschip, de aanschaf van een aantal lichte helikopters ter
vervanging van de Bölkow- en Alouette-toestellen en het toevoegen van
meerdere functies aan de Koninklijke marechaussee met het oog op vredesoperaties.
Het budgettaire beslag voor de CJTF-commandofaciliteiten wordt geraamd op
ongeveer f 75 miljoen in de periode 2003–2005. Met de aanschaf
van extra helikopters is in de periode 2003–2006 een bedrag gemoeid
van f 50 miljoen. Uitgaande van de toevoeging van 100 functies bij de
Koninklijke marechaussee is per jaar ruim f 10 miljoen benodigd.11.10 Gevolgen voor de ontwerpbegroting 2000De Defensienota heeft beperkte financiële herschikkingen tot gevolg
ten opzichte van de ontwerpbegroting 2000. Deze betreffen aanpassingen in
het personeelsbeleid en investeringen. De verhoging van het defensiebudget
met f 50 miljoen vanwege de motie-Dijkstal c.s. is bij nota van wijziging
vooralsnog geplaatst op het begrotingsartikel «loonbijstelling».
De uitgewerkte toedeling van dit bedrag ten gunste van het «employability»-beleid
en de financiële verwerking van de overige aanpassingen zullen komend
voorjaar door middel van de eerste suppletore begroting worden verwerkt in
de begroting 2000.Bij de Koninklijke luchtmacht is herfasering van betalingsritmes noodzakelijk
voor reeds voorgenomen investeringen in infrastructuur voor de verbetering
van motoren in het kader van de «midlife update» en de verwerving
van laserdoelaanstralingsmiddelen. Hierdoor zal de Koninklijke luchtmacht
in 2000 f 60 miljoen meer uitgeven dan in de begroting werd meegedeeld.
Voorts is op de investeringsbegroting van Dico f 10 miljoen extra nodig
voor de instandhouding van het materieel en de automatisering. Tegenover deze
extra uitgaven staan bij de Koninklijke landmacht geringere uitgaven dan voorzien,
omdat bij verschillende kleine projecten vertragingen in de betalingen worden
voorzien.Financiële ruimte is geschapen om de Koninklijke marechaussee uit
te breiden en de huisvesting van het marechausseedistrict Noord-Holland/Utrecht
te vervangen. Verder zijn gelden vrijgemaakt voor de aanloopkosten van de
personeelsuitbreiding van de Tactische helikoptergroep.In de ontwerpbegroting 2000 is bij de beleidsterreinen taakstellend f 75
miljoen gekort met het oog op vergroting van de doelmatigheid bij ondersteunende
diensten (f 25 miljoen) en in verband met de in de Hoofdlijnennotitie
aangekondigde besparingen (f 50 miljoen). Deze besparingen worden ingevuld
met de afschaffing van de boeteclausule voor het niet nakomen van compensatieverplichtingen
en een vermindering van het budget voor wetenschappelijk onderzoek (zie ook
paragraaf 6.7.). Het restant van de taakstelling voor 2000 is opgelost in
het geheel van de financiële herschikkingen in de Defensienota.11.11 Internationale financiële verplichtingenIn de jaren negentig is een aanzienlijke reductie aangebracht op het uitgavenartikel
«internationale verplichtingen». Deze omvatten de Nederlandse
bijdragen aan de door Navo gefinancierde gemeenschappelijke activiteiten,
zoals het Veiligheids investeringsprogramma (NVIP), de militaire begroting
van de Navo en het Awacs-programma. Onze bijdrage aan het NVIP is verlaagd
met meer dan 50% als gevolg van de door de Navo voorgenomen herstructurering
en beperking van het programma. Hierbij verdwenen nationaal gerichte militaire
behoeften naar de achtergrond ten gunste van supernationale militaire behoeften.
Dit kreeg gestalte door de ontwikkeling van «capability packages»
(behoeftenclusters), waarmee tevens een meer integrale beoordeling van Navo-behoeften
werd beoogd. De Nederlandse bijdrage als gevolg van internationale verplichtingen
bedraagt nu ongeveer f 150 miljoen per jaar (waarvan ongeveer f 65
miljoen voor het NVIP).De middellange termijnplanning van de Navo vormt de grondslag voor de
financiële plannen voor de komende jaren; hierin zijn ook de financiële
implicaties opgenomen van «capability packages», zowel met betrekking
tot investeringen als tot exploitatieuitgaven. Het financiële niveau
van het NVIP blijft voor het jaar 2000 ongewijzigd op ongeveer f 1,4
miljard. In de komende jaren zullen belangrijke projecten uit dit budget moeten
worden gefinancierd, zoals het ACCS, de implementatie van de nieuwe Navo-commandostructuur
en infrastructurele voorzieningen ten behoeve van de drie nieuwe Navo-lidstaten.
Door het stapsgewijs oplopende aandeel van de nieuwe lidstaten aan het NVIP
(samen ongeveer 4%) zal het gemiddelde aandeel van Nederland in de komende
jaren geleidelijk dalen van 5% naar 4,5%. Nieuwe Navo-begroting voor vredesoperatiesMet ingang van januari 2000 wordt binnen de Navo vanwege de structurele
betrokkenheid bij vredesoperaties een afzonderlijke begroting in het leven
geroepen. Het Nederlands aandeel hierin is f 3,4 miljoen per jaar en
komt bij de huidige bijdragen aan de Navo. Eveneens moet rekening worden gehouden
met de financiële gevolgen van het «Defence capabilities initiative»
dat zich onder meer richt op het identificeren van mogelijke verbeteringen
in de bondgenootschappelijke defensie. Uit een oogpunt van kosteneffectiviteit
kan dat voordelen opleveren. In sommige gevallen zal mogelijk gemeenschappelijke
financiering worden overwogen.In de financiële plannen is ervan uitgegaan dat de voor de komende
jaren begrote Nederlandse bijdrage aan de bondgenootschappelijke programma's
niet hoeft te worden verhoogd, afgezien van de Nederlandse bijdrage aan de
nieuwe Navobegroting voor vredesoperaties (f 3,4 miljoen).11.12 De additionele uitgaven voor vredesoperatiesDe additionele uitgaven voor vredesoperaties in de defensiebegroting worden
verantwoord op een afzonderlijk artikel (08.02). Met ingang van 1997 is als
gevolg van de nota «Herijking van het buitenlands beleid» de Homogene
groep internationale samenwerking (HGIS) ingesteld. De uitgaven voor vredesoperaties
worden tot deze homogene groep gerekend. Al eerder, in 1994, was besloten
voor de extra uitgaven die Defensie moet doen bij deelneming aan vredesoperaties
een structurele financiële voorziening te treffen. De hoogte van deze
voorziening werd in 1994 bepaald op f 300 miljoen, waarin onder meer
een raming voor ontvangsten van de Verenigde Naties was opgenomen van f 58
miljoen.In 1997 zijn vanwege verschuiving van door de VN geleide operaties naar
operaties onder bevel van Navo de ramingen voor VN-ontvangsten naar beneden
bijgesteld. Deze korting is in de HGIS niet gecompenseerd, maar ten laste
gebracht van de voorziening voor additionele uitgaven, die werd verlaagd tot
f 248 miljoen. De structurele voorziening was niet toereikend voor de
financiering van de Nederlandse bijdragen aan de operaties op de Balkan in
het voorjaar van 1999 en de deelneming aan de vredesmacht in Kosovo. Met het
oog hierop werd in 1999 incidenteel f 200 miljoen aan de post vredesoperaties
toegevoegd en f 99 miljoen voor 2000. Gezien de omvang van de huidige
bijdragen en in het licht van het Nederlandse ambitieniveau zal de structurele
voorziening voor vredesoperaties in de komende jaren onder druk komen te staan. BIJLAGE I: INVESTERINGSOVERZICHTENIn de volgende tabellen is per krijgsmachtdeel de financiële fasering
van investeringsprojecten weergegeven die in de periode 2000 – 2009
leiden tot uitgaven van meer dan f 25 miljoen. Daarbij is aangegeven
welke projecten reeds in 1999 aanbesteed zijn (code 1) en welke aanvangen
in 2000 of later (code 2).Koninklijke marine  Proj-code2000200120022003200400–0405–09Totaal 00–09 Zeven Provinciënklasse (incl. walres.)14624193652822721 8002762 076vervanging L-fregatten2       2525Vervanging Zuiderkruis (incl. walres.)2    11281282 LPD 2 (incl. walres.)2 2153080127273400TMD25513317125142 NH 9023823311360165756922 Cup Orion2  33781257330955364PAM2565434136110390260650HOV22236398 105 0105Geïntegreerd Verbindingsproject124149534337Milsatcom2120392338679165verbindingen mariniers2 12212853100153 All Terrain Vehicles2       8787 Eén marinebedrijf12512    37037Koninklijke landmacht  Proj-code200020012002200320042000–20042005–2009Totaal 2000–2009 Vrachtauto 100kN2     03434 Wissellaadsysteem 165kN2 6  5763368431 Vervanging lichte vrachtauto MB2   5 5145150Vervanging ziekenauto MB2 1430  44044 Trekkeroplegger
400kN2 3 52533120153Trekkeroplegger
650/800kN2  4  496100 Vervanging bergingstank Leopard-12     0160160Aggregaten 15kW2111413   38038Aggregaten 60kW22510101239039Geneeskundige uitrustingen role 2/31/22515296 75075 Vervanging straalzender223102728701383Battlefield Management Systemen Pilot1/291017  36036 Battlefield Management Systemen KL2  10152045100145 EOV-fase 22517105542345 Capability Upgrade EOV2      08585 C2-systeem luchtverdediging2    51015159174Shorad-systemen2  20100116236186422 Licht verkennings- en bewakingsvoertuig1/240 100100843240324 Vervanging LSV2     02525 Vervanging pantservoertuigen2171616161075746821Gevechtswaardeverbetering Leopard-21/2103517070393330333Pantserbestrijding lange dracht (SFM)2  1515  30030 Pantserbestrijding lange dracht (MLRS)2      05252 Vervanging mitrailleur MAG2153020   65065Vervanging mitrailleur .50inch2 2121  42042 Automatische granaatwerper2  1115  26026 Short Range Antitanksysteem SRAT22363636101200120 Medium Range Antitanksysteem MRAT1/2837382708239092482Simulator Leopard-22 1220232075075 Tactische Indoor
Simulatie1/22131838  71071Gevechtsveldcontroleradar22232611 62062 Warmtebeeld handkijkers1298   37037 Duelsimulatoren en geïnstrumenteerd oefenterrein2203446   1000100Vervanging M109 fase 12 5 207095580675 ATACMS, lange afstand MLRS-munitie2      05050 Verbetering MLRS2   181313442064Waarnemingsopbouw275  341864064Grondgebonden
opsporingsmiddelen, middelbare afstand2  12272160060 Grondgebonden opsporingsmiddelen, lange afstand2     07070 Vervanging mijnen en mijnsystemen2   1015  252550Verstrooibaar mijnsysteem2     08080 Snelle oeverbrug2     02525 Vervanging genietank
Leopard-12      0130130 Vervanging brugleggende tank Leopard-11/28932 22190212 Mijndoorbraaksysteem21  1520361652 Infra MCW2  15405010550155 Infra De Peel2  2525308030110Koninklijke luchtmacht  Proj-code2000200120022003200400–0405–09Totaal 00–09 MLU productie1167930  1250125 Korte afstand
LLGW2   24305465119 Helmet mounted Display/Cueing
system2    1312252954Nachtzicht & laserdoelaanstraling14316   59059 Verbetering Luchtgrond
bewapening2 2 53037165202Luchtverkenning113740495918613199 ALQ 131 zelfbescherming
F-162    6713169182Bescherming tegen Infraroodraketten2   321143649 Integrated electronic warfare       08888 Vervanging F-16131122671602631 7211 984UAVs2      0200200 Apache Longbow en raketten2    20406080140Simulator Transporthelikopter25131210 40040 Light Utilty Helicopter 2  90802519590285 Zelfbescherming Cougar en Chinook110141817261061Patriot PAC3 raketten en launchers2521511016123998337Modificaties Patriot 211110 13174187 Patriot PBD5/SD5 119318  58058 Vervanging HAWK
PIP32     0351351 ACCS nationaal deel2  11515311243 Mobiel M&G systeem2     03535Naderingsapparatuur2 204230 92092Landingsapparatuur2  1922 41041Lokaal Transmissie Netwerk11410   24226 Passieve verdediging2  6616284472 Link -16 operationeel data-link systeem2   1181998117 ICT middenlaag14824111 84084Vliegtuigbrandbestrijdingsvoertuigen2 211111135035NAFIN13756   93093 Infra LCKlu2  92019482068Koninklijke marechaussee  Proj-id2000200120022003200400–0405–09Totaal 00–09C-200014175421021 aanpassen infrastructuur OCKMAR2 1713134471764vervanging vervoermiddelen en vaartuigen1811910947047automatisering15767631031infrastructuur
(incl district Noord-Holland/Utrecht)116282118181010101BIJLAGE II: DE STAVENDiscussies over een optimale samenstelling van de krijgsmacht worden vaak
vertroebeld door onduidelijkheid over begrippen. Een regelmatig voorkomend
misverstand is dat de omvang van de staven als maat wordt genomen voor de
inzetbaarheid van de krijgsmacht. Er zijn echter staven die wel degelijk kunnen
worden ingezet voor operaties. En er zijn puur uitvoerende eenheden –
dus niet vallend onder het begrip staf – die juist niet als zodanig
kunnen worden uitgezonden, zoals opleidingscentra en onderhoudsbedrijven.
Een eenduidige inkadering van begrippen is derhalve gewenst en noodzakelijk.Inkadering van begrippen m.b.t. omvang van staven en inzetbaarheidEen krijgsmacht bestaat uit uitvoerende eenheden en staven. Kernpunt van
een staf is dat zij meerdere uitvoerende eenheden leiding geeft en toezicht
uitoefent. De scheiding kan op verschillende niveaus worden gelegd. Aangezien
in de nu voorzienbare toekomst inzet van de krijgsmacht in vredesbewarende
operaties op bataljonsniveau het meest waarschijnlijk is, is het logisch en
verdedigbaar om die scheiding direct daarboven te leggen.Bij uitvoerende eenheden wordt onderscheid gemaakt tussen operationele
eenheden en niet-operationele eenheden. Operationele eenheden kunnen daadwerkelijk in het operatiegebied worden ingezet voor het
uitvoeren van operaties. Zij leveren de operationele output van de krijgsmacht.
Het betreft dan gevechtseenheden zoals fregatten, pantserinfanteriebataljons
en F-16 squadrons, maar ook ondersteunende eenheden als bevoorradingsschepen,
verbindingsbataljons en transportvliegtuigen. Niet-operationele
eenheden kunnen niet als zodanig worden ingezet voor het uitvoeren
van operaties. Het betreft onderhoudsbedrijven, opleidingscentra, diensten
voor Arbo en nazorg etcetera. Dergelijke eenheden leveren zelf geen directe
operationele output, maar zijn onmisbaar om de operationele output voor korte
of langere termijn te waarborgen.Een soortgelijk onderscheid kan worden gemaakt bij het begrip staven.
Er zijn operationele staven, dat wil zeggen (delen
van) staven die de tactische ontplooiing van de operationele eenheden in het
inzetgebied aansturen. Voorbeelden zijn een eskaderstaf en de operationele
delen van een brigadestaf of van een vliegbasis. Dergelijke staven leveren
een onmisbare, directe bijdrage aan de operationele output van de krijgsmacht.
Daarnaast zijn er niet-operationele staven, zoals
de ministeriële staf op het kerndepartement, de Haagse staven van de
bevelhebbers en de bedrijfsvoeringsstaven bij de ressorts en de resultaatverantwoordelijke
eenheden. Zij houden zich bezig met de advisering van de bewindslieden, beleidsvoorbereiding,
aansturing van de beleidsuitvoering en de vredesbedrijfsvoering op de lagere
niveaus, met name «planning en control». Deze activiteiten zijn,
zij het indirect, onmisbaar voor het waarborgen van de operationele output.Onderstaande tabel geeft een indicatieve personele omvang van de hierboven
genoemde doorsneden per 1 juli 1999. De getallen zijn een schatting: het toerekenen
van personeel aan een zeker element van de doorsneden blijft, ook met de gegeven
definities, in veel gevallen arbitrair. Soms wordt zelfs binnen één
functie zowel stafwerk als uitvoerend werk gedaan, of zowel
operationeel als niet-operationeel werk. Onderstaande getallen geven met name
een nadere beschouwing van de omvang van de staven en de inzetbaarheid van
de krijgsmacht.  operationeelniet-operationeeltotaalstaven in «Haagse» ressorts ca. 4 700 ca 10 000 overige ca. 3 300 uitvoerende eenheden ca. 31 000 ca. 34 000 ca. 65 000totaal ca. 33 000
 allen militair ca. 42 000 waarvan
ca. 20 000 burgermedewerkers en ca. 22 000 militairen ca. 75 000 waarvan ca. 20 000 burgermedewerkers
en ca. 55 000 militairenDe omvang van de stavenPer 1 juli 1999 waren circa 10 000 mannen en vrouwen werkzaam bij
staven en in «Haagse» ressorts en circa 65 000 bij uitvoerende
eenheden van de krijgsmacht. Het aantal van 10 000 is opgebouwd uit circa
2 000 bij operationele staven, circa 3 300 bij overige staven en
circa 4 700 in de «Haagse» ressorts. Dit laatste getal bevat
al het personeel dat in de huidige begroting wordt toegerekend aan de ressorts
kerndepartement, admiraliteit, landmachtstaf, hoofdkwartier Koninklijke luchtmacht
en staf Dico, alsmede de directe staf van de bevelhebber der Koninklijke marechaussee.
Dat is aanzienlijk meer dan alleen de beleidsvoorbereidende en bestuursondersteunende
staven bij het kerndepartement en de bevelhebbers. Om historische en organisatorische
redenen is namelijk het personeel van de beleidsuitvoerende directies personeel,
materieel en economie & financiën in de begroting van sommige «Haagse»
ressorts opgenomen. Daarnaast is ook een aantal uitvoerende eenheden om begrotingstechnische
redenen in die ressorts ondergebracht, zoals bijzondere organisatie-eenheden
en diensten voor Arbo, milieu en nazorg. Zo maken bijvoorbeeld de ongeveer
310 mannen en vrouwen in revalidatie bij de Sociaal-medische dienst Koninklijke
marine deel uit van het ressort admiraliteit en zijn de 84 personeelsleden
van de kapel van de Koninklijke luchtmacht opgenomen in de begroting van het
ressort hoofdkwartier Koninklijke luchtmacht. In de praktijk zijn in deze
begrotingstechnische toerekening tussen de krijgsmachtdelen verschillen gegroeid.
Het getal van 4 700 heeft dan ook slechts een relatieve waarde en kan
niet als maat worden genomen voor de omvang van de ministeriële staf
en de bestuursondersteunende staven bij de bevelhebbers, die soms –
ten onrechte – als het waterhoofd van Defensie worden aangeduid. In
het kader van de voortgaande verbetering van het functioneren van Defensie
worden de beleidsvoorbereidende en bestuurondersteunende staven thans overeenkomstig
hun kerntaken ingericht. Organisatiedelen die daar niet onder kunnen worden
gerekend, zullen organisatorisch elders worden ingebed. Dit zal leiden tot
een verdere stroomlijning van de organisatie.In brede kring leeft de opvatting dat operationele eenheden er meer toe
doen dan niet-operationele eenheden, die op hun beurt weer hoger worden aangeschreven
dan staven. Soms worden staven zelfs als franje beschouwd. Dat beeld behoeft
correctie. Om de operationele eenheden van de krijgsmacht naar behoren te
laten functioneren, moeten ze worden ingebed in een organisatie,
die ervoor zorgt dat de personele en materiële uitrusting nu en in de
toekomst in alle opzichten in orde is, dat aan de operaties eigentijdse inzichten
en procedures ten grondslag liggen en dat operaties, zowel de daadwerkelijke
inzet als de voorbereiding daarop, adequaat worden geleid. Hiervoor is een
goed verloop van een reeks activiteiten en processen onontbeerlijk, zoals:– werving, selectie, opleiding en training van personeel;– behoeftestelling, keuze, verwerving, onderhoud en herstel van
materieel;– operationele aansturing van uitgezonden eenheden in het inzetgebied
én vanuit Nederland;– exploitatie van geavanceerde automatiserings- en communicatiesystemen;– verzameling, verwerking en overdracht van informatie, binnen Defensie
en daarbuiten;– algemene bedrijfsvoering, inclusief het plannings- en begrotingsproces;– het ontwikkelen van plannen, concepten en doctrines voor de operationele
inzet op de korte en de middellange termijn.Deze opsomming is zeker niet volledig. Zo moeten om de inzet van operationele
eenheden mogelijk te maken elders in de organisatie ook veel werkzaamheden
worden verricht van administratieve, financieel-economische, juridische, logistieke,
rechtspositionele, (milieu- en Arbo-) technische en technologische aard. Daarnaast
vergen geneeskundige verzorging, het personeelsbeheer en de personeelszorg,
met inbegrip van nazorg, veel aandacht. De conclusie is duidelijk: staven
en niet-operationele eenheden zijn in een moderne krijgsmacht absoluut noodzakelijk.Daar komt nog bij dat in verhouding tot vroeger de taakstelling van de
krijgsmacht thans een grotere stafcapaciteit vergt. De intensivering en toenemende
complexiteit van de internationale samenwerking, waaronder de uitvoering van
wapenbeheersingsakkoorden en het Partnerschap voor de Vrede, het groeiende
belang van «joint»-operaties, de noodzaak van civiel-militaire
samenwerking en hoge eisen op het gebied van personeelsbeleid betekenen vooral
werk en overleg op stafniveau. Daarnaast brengt het steeds hogere technologische
niveau, met name op het gebied van ICT, mogelijkheden met zich mee voor een
meer transparante en doelgerichte bedrijfsvoering. De hiermee in verband staande
decentralisatie en integrale verantwoordelijkheid dwingt tot een vergroting
van de stafcapaciteit op lagere niveaus. De noodzaak van een flexibele organisatie,
die continu kan veranderen, vereist meer staf dan in de relatief stabiele
tijd van de Koude Oorlog benodigd was.De inzetbaarheid van de krijgsmachtDe inzetbaarheid van de krijgsmacht kan worden gevat in de verhouding
directe component – indirecte component. Tot de directe component behoren
de operationele eenheden en de operationele (delen van) staven. Zij dragen
immers direct bij aan de operationele output van de krijgsmacht. Tot de indirecte
component behoren de niet-operationele eenheden en de niet-operationele staven.
Zij leveren de indirecte bijdrage aan de operationele output.Per 1 juli 1999 bedroeg de totale personele omvang van de directe component
van de krijgsmacht ongeveer 33 000 mannen en vrouwen, allen
militair. De omvang van de indirecte component was circa 42 000 mannen
vrouwen, verdeeld over 20 000 burgermedewerkers en 22 000 militairen.
Grosso modo komt de verhouding direct-indirect daarmee op 1:1,3 gerekend over
militairen én burgermedewerkers; indien alleen de militairen worden
beschouwd, is die verhouding 1:0,7.Bij deze cijfers past enige nuancering. De 20 000 burgermedewerkers
van Defensie kunnen immers in principe niet worden uitgezonden (behoudens
op vrijwillige basis). Het onderscheid tussen operationele en niet-operationele
eenheden laat echter onverlet dat alle 55 000 militairen uitzendbaar
zijn. Uit de 22 000 militairen in de indirecte component wordt geput
voor individuele uitzending en voor specifiek benodigde versterking van uitgezonden
eenheden.Voor ondersteuning van de civiele overheid, bijvoorbeeld voor rampenbestrijding,
is afhankelijk van de behoefte in principe al het huidige personeel van de
krijgsmacht direct beschikbaar (ongeveer 75 000 militairen en civiele
medewerkers). Uitgangspunt is dat een dergelijke inzet van korte duur zal
zijn.Voor grootschalige conflicten, in het deelspectrum tussen vredesafdwinging
en de bescherming van de integriteit van het eigen en bondgenootschappelijke
grondgebied, is de volledige operationele output van 33 000 militairen
beschikbaar (rekening houdend met een zekere waarschuwingstijd). Die omvang
kan naar behoefte worden vergroot door verschuiving van militairen van niet-operationele
eenheden naar operationele eenheden en door mobilisatie, in het uiterste geval
tot ongeveer 100 000 militairen. Overigens zullen in dat laatste geval
bepaalde processen, zoals werving en opleiding, tijdelijk worden gestaakt,
waardoor de inzetbaarheid op de lange termijn navenant afneemt.Voor kleinschaligere conflicten, variërend van humanitaire hulpverlening
tot vredeshandhaving, dient onder meer rekening te worden gehouden met de
voor het voortzettingsvermogen benodigde uitzendingssystematiek van voorbereiding,
inzet en recuperatie. Grosso modo zijn voor kleinschaligere conflicten steeds
10 000 militairen in diverse operationele disciplines direct beschikbaar.Vergelijking met andere landenCijfers over de omvang van de staven en de inzetbaarheid krijgen meer
diepte en betekenis wanneer ze kunnen worden vergeleken met Navo-partners.
Dergelijke vergelijkingen kunnen echter niet meer dan indicatief zijn. Defensieorganisaties
zijn per land anders opgebouwd en krijgsmachten anders ingedeeld, en ook hun
taakstelling varieert. Om toch enige vorm van «benchmarking» mogelijk
te maken is gekozen voor een vergelijking naar personele sterkte van een krijgsmacht
(in aantallen paraat aanwezige militairen) gedeeld door het aantal aanwezige
hoofdwapensystemen. In deze vergelijking duidt een geringer aantal militairen
per hoofdwapensysteem op een doelmatigere inrichting van de organisatie.Voor Nederland zijn de aantallen hoofdwapensystemen conform deze Defensienota
gebruikt, voor de bondgenoten zijn cijfers ontleend aan de «Military
balance» 1998/1999. De gehanteerde hoofdwapensystemen zijn een doorsnede
uit belangrijk militair materieel. Het betreft grotere oppervlakteschepen
(inclusief boordhelikopters), onderzeeboten, maritieme patrouillevliegtuigen,
gevechtsvliegtuigen, aanvalshelikopters, tanks, gepantserde
infanteriegevechtsvoertuigen, lange dracht anti-tankwapens, zelfvoortbewegende
artillerie en zware raketlanceersystemen. Waar mogelijk zijn wapensystemen
ingedeeld bij geheel mobilisabele brigades en divisies niet meegeteld. Voor
Duitsland geeft de «Military balance» hiervoor geen uitsluitsel.
De totaalcijfers voor Duitsland zijn dan ook veel gunstiger dan op grond van
het aantal mobilisabele eenheden realistisch zou zijn.De internationale vergelijking in aantallen parate militairen per hoofdwapensysteem
geeft het volgende beeld.De resultaten van deze «benchmarking», met voor Nederland
minder dan 44 parate militairen per hoofdwapensysteem, duiden geenszins op
een topzware organisatie. Dat mag echter geen reden voor genoegzaamheid: het
streven blijft op continue verbetering gericht. Voor de regering is daarbij
een optimale omvang en samenstelling van de krijgsmacht het uitgangspunt.
De omvang van de staven en de inzetbaarheid zijn daarin een belangrijk onderdeel.
Met de maatregelen van deze Defensienota wordt de krijgsmacht verder aangepast
aan de gewijzigde veiligheidssituatie en de inzetbaarheid verder verhoogd,
terwijl de omvang van de staven verder wordt verkleind. We moeten ons echter
realiseren dat er grenzen zijn: de operationele eenheden van de krijgsmacht
kunnen niet naar behoren functioneren zonder ondersteuning en staven. BIJLAGE III: MAATREGELEN TER INTENSIVERING VAN HET PERSONEELSBELEIDInleiding1. Voor de intensivering van het personeelsbeleid wordt in 2000 f 50
miljoen en in 2001 en volgende jaren f 100 miljoen uitgetrokken. Bij
de laatste algemene politieke beschouwingen werd naar motie Dijkstal c.s.
aanvaard waardoor structureel f 50 miljoen extra werd vrijgemaakt voor
het defensiepersoneelsbeleid. Voor de aanwending van de middelen ter intensivering
van het personeelsbeleid worden de volgende maatregelen overwogen.Maatregelen2. Arbeid en zorg. Het combineren van werk
en gezin is een thema, dat maatschappelijk steeds belangrijker wordt en een
speerpunt van het Kabinetsbeleid is. De toegenomen arbeidsparticipatie van
de vrouw speelt daarin een belangrijke rol, maar ook de wijzigende opvattingen
over de verdeling van zorgtaken in zijn algemeenheid zijn daarbij relevant.
Daarom zal een pakket van maatregelen op het brede terrein van arbeid en zorg
worden ontwikkeld, variërend van alternatieve vormen van kinderopvang
en verbreden van de mogelijkheden van verlof tot ondersteuning van het vinden
van een nieuwe baan voor de partner bij geografische verplaatsing van de militair.
Hiervoor wordt structureel f 5 miljoen uitgetrokken.3. Arbeidsomstandigheden. Op het terrein van
de arbeidsomstandigheden worden de wettelijke maatregelen zoveel als mogelijk
is in acht genomen. Daarenboven zullen teams van experts in het leven worden
geroepen die voorafgaand aan uitzendingen het uitzendingsgebied, en met name
het legeringsgebied, aan een uitgebreide inspectie zullen onderwerpen. Voor
dit laatste is structureel f 1 miljoen gereserveerd. De omstandigheden
waaronder uitgezonden personeel moet functioneren verdienen blijvende aandacht.
Ten behoeve van maatregelen voor het waar mogelijk verbeteren van leef- en
werkomstandigheden in uitzendgebieden wordt f 10 miljoen uitgetrokken.4. Flexibilisering loongebouw. Om de flexibilisering
van het salarissysteem te vergroten, wordt de inschaling niet meer gekoppeld
aan leeftijd of diensttijd. De aanvangssalarissen worden verhoogd. De krijgsmachtdelen
wordt de (financiële) ruimte geboden om in te spelen op de arbeidsmarkt
door de mogelijkheid van het individueel toekennen van extra periodieken.
Voor deze maatregel wordt ongeveer f 30 miljoen gereserveerd.5. Salarismaatregel LTZ2OC/LTZ1/Kap./Maj.
Om de arbeidsmarktpositie van het personeel in genoemde rangen meer concurrerend
te maken, worden de salarissen behorende bij deze rangen verhoogd. Voor deze
maatregel wordt, na de invoeringsfase, een bedrag van f 10 miljoen structureel
gereserveerd.6. Salarissen korporaals KM en sergeanten KL/KLu/KMar. Ook voor de lagere onderofficiersrangen geldt dat de huidige salariëring
aandacht behoeft. Het voornemen bestaat voor deze rangen uitloopperiodieken
aan het einde van de salarisschalen toe te voegen. Hiermee zal ongeveer f 4
miljoen structureel gemoeid zijn. 7. Bindingspremie en differentiatie in beloning.
Naast de specifieke maatregelen voor bepaalde rangen is het tevens gewenst
de mogelijkheid te vergroten personeel te behouden met een sterke arbeidsmarktpositie
of een relatief grote waarde voor de organisatie. Het budget bindingspremies
zal hiertoe worden verhoogd met ongeveer f 20 miljoen structureel. Naast
de aandacht voor de bezoldiging van medewerkers met een bijzondere arbeidsmarktpositie
(bindingspremies) is er ook aandacht voor de beloning van medewerkers die
buitengewoon presteren. Het budget voor differentiatie in beloningen zal worden
verhoogd met ongeveer f 15 miljoen.8. Werkzekerheid. Zoals in de Defensienota
wordt beschreven, zijn maatregelen voorzien om de werkzekerheid te vergroten
van personeel dat na een tijdelijk dienstverband de organisatie verlaat. In
de komende tien jaar zal voor deze beleidsmaatregel f 550 miljoen noodzakelijk
zijn.LIJST VAN AFKORTINGEN AARAir-to-air refuellingACCSAir Command and Control System ACEAllied Command Europe AIVAdviesraad Internationale Vraagstukken AOCAir
Operations and Control Centre AOCSAir Operations and Control Station ARBOArbeidsomstandigheden ARMAnti-Radiation
Missile ATACMArmy Tactical Missilesystem ATSAmfibisch transportschip BBD-2000Beleid Bedrijfsvoering Defensie-2000BBEBijzondere Bijstandseenheid BBKmar 2000Beleid en Bedrijfsvoering Koninklijke marechaussee 2000 BBPBruto Binnenlands Produkt BBTBeroepsmilitairen
voor bepaalde tijdBDLBevelhebber der luchtstrijdkrachtenBDMBevelhebber der marechaussee BDZBevelhebber
der zeestrijdkrachtenBIMSBureau Internationale Militaire SportBLSBevelhebber der landstrijdkrachtenBOCOBegeleidingsorganisatie
Civiel OnderwijsBOTBeroepsmilitairen voor onbepaalde tijd BSBBrigade Speciale Beveiligingsopdrachten BZKMinisterie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties C2Command & ControlCAWACSCentrum voor automatisering
van wapen- en commandosystemen CDSChef Defensiestaf CDVCompetitieve Dienstverlening CimicCivil military cooperationCivpolCiviele politiemonitor CJTFCombined Joint Task Forces CKmarCommandant Koninklijke marechausseeCLVDCluster luchtverdedigingseenheidCOKLCommando
Opleidingen Koninklijke landmacht CRCCrowd and Riot Control CRCControl and Reporting CentreCSE-verdragConventionele Strijdkrachten in EuropaCTBTComprehensive Test Ban Treaty CZMCARIBCommandant der
Zeemacht in het Caribisch gebied CZMNEDCommandant der Zeemacht in Nederland DABDirecteur algemene
beleidszakenDARICDefensie Archieven-, Registratie- en InformatiecentrumDATFDeployable air task force DCBCDefensie
crisisbeheersingscentrum DCIDefence Capabilities InitiativeDefacDefensie accountantsdienst DELMDepot
elektronisch materieel DGCDivisie GevechtssteuncommandoDGEFDirecteur-generaal
Economie en FinanciënDGMDirecteur-generaal Materieel DGPDirecteur-generaal Personeel DGW&TDienst Gebouwen, Werken & TerreinenDICODefensie Interservice Commando DJZDirecteur juridische
zaken DMBDefensie Milieu BeleidsnotaDMCDefensie Materieel CodificatiecentrumDMPDefensiematerieelkeuzeproces DMVSDepot
mechanisch vliegtuigmaterieel en straalmotoren DTODefensie Telematica Organisatie Duboduurzaam bouwen DVDirecteur
voorlichting DVCDivisie VerzorgingscommandoDVVODefensie verkeers- en vervoersorganisatieDWSDirectie werving en
selectie EADCEuropean Aerospace and Defence Company EADTFExtended Air Defence Task ForceEAGEuropean Air Group EMDEngineering
and Manufacturing Development EMMFEuropean Multinational Maritime ForceEMVOElementaire
militaire vliegopleidingEOCKLExplosieven Opruimings Commando Koninklijke landmachtEODExplosieven
Opruimingsdienst EOVElektronische oorlogvoering EZMinisterie van Economische ZakenFaweuForces answerable
to Weu FMPForce Military PoliceGE/NLDuits-Nederlands GGWGroep Geleide WapensGOCGenie Opleidingscentrum GoemGroep operationele
eenheden mariniers GTKGepanzertes Transport KraftfahrzeugHGISHomogene groep internationale
samenwerkingHOBKLHoger Onderhoudsbedrijf Koninklijke landmachtHOMHumanitair Ontmijnen IBTIntegrale beroepsvaardigheidstraining ICTInformatie-
en communicatie-technologie IDLInstituut Defensie LeergangenIDPPIntegraal defensieplanningsproces JADCJoint
Air Defence Centre JPOWJoint project optic windmillJSFJoint Strike Fighter KCTKorps CommandotroepenKIMKoninklijk Instituut
voor de Marine KLKoninklijke landmachtKluKoninklijke luchtmachtKMKoninklijke marineKMAKoninklijke Militaire Academie KmarKoninklijke
marechausseeKMSKoninklijke Militaire School KMSLKoninklijke militaire
school luchtmachtL-fregattenLuchtverdedigingsfregatten LBBKLLandelijk Bevoorradingsbedrijf Koninklijke
landmachtLCFLuchtverdedigings- en commandofregattenLNVMinisterie van Landbouw, Natuur en VisserijLO/SLichamelijke
Oefening en Sport LPDLanding Platform Dock LSVLuchtmobiel Speciaal Voertuig LUHLight Utility Helicopters M-fregattenMulti-purpose fregattenMarinMaritiem Research Instituut Nederland MCDUMilitary and Civil Defence
Unit MDDMaatschappelijke Dienst DefensieMEOBMarine elektronisch en optisch bedrijf MGFBMilitair geneeskundig
facilitair bedrijf MIDMilitaire inlichtingen dienst MilsatcomMilitair satellietcommandoMLDMarineluchtvaartdienstMLRSMultiple
Launched Rocket System MOBMain Operating BaseMOCMariniersopleidingscentrum MRATMedium Range Anti Tank NAFINNetherlands
Armed Forces Integrated NetworkNasagNetherlands Armed Forces Support Agency GermanyNATCONationaal
Commando NatinadsNato Integrated Air Defence System NatresKorps Nationale Reserve NavoNoord Atlantische VerdragsOrganisatie NBCNucleair,
biologisch chemisch NBCDNucleair, biologisch chemisch damage controlNIIDSticht. Nederlandse Industriële
Inschakeling Defensie-opdrachten NLRNationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium NSCNational
Support Commando NVCNationaal Verzorgingscommando NVIPNiveau van het Veiligheids-Investeringsprogramma OAEOrganisatie
voor Afrikaanse EenheidOccarOrganisme Conjoint de Coopération en matière
d'Armement OCEDEOpleidingscentrum EdeOCIOOpleidingscentrum Initiële OpleidingenOCKmarOpleidingscentrum Koninklijke
marechausseeOCLOPOpleidingscentrum LogisitiekOCMANOpleidingscentrum Manoeuvre OCRIJOpleidingscentrum Rijden OCVUSTOpleidingscentrum
Vuursteun OdigOccar Defence Industries Group OPSOperatiënOTCOpleidings-
en trainingscommando OVSEOrganisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa Pac-3Patriot advanced
capability-raketten PAMProject aanpassing mijnenbestrijdingscapaciteit PfPPartnership for PeacePKBPlanologische
Kernbeslissing POMMSPrepositioned organization material sets sites PRTLPantserrups tegen
luchtdoelen PSADienst Personeels- en SalarisadministratieRFReaction forces (van de Navo)RF-squadronReaction-Force-squadron RMCRegionaal
Militair Commando RPVRemotely Piloted VehiclesS-fregattenStandaard-fregatten SforStabilization forceSGSecretaris-generaal ShirbrigStand-by Forces High Readiness Brigade ShoradShort Range Air DefenceSMTStructuurschema Militaire
Terreinen SRATShort range antitankwapensysteem StanagNATO standardization AgreementStanavforlantStanding Naval
Force AtlanticStanavformedStanding Naval Force MediterraneanSTDStrategische Toekomstdiscussie
Defensie THGTactische Helikopter Groep TMDTheatre missile defence(TMD)-systemen (die vergelijkbaar
zijn met het Patriot-systeem) TNO(Nederlandse organisatie voor) Toegepast Natuurwetenschappelijk
OnderzoekUAVUnmanned Aerial Vehicles UKWUitkeringswet gewezen militairen UnficypUnited Nations Vredebewarende
Force in CyprusUnproforUnited Nations Protection Force UnsasUnited Nations Stand-by Arrangement System UnscomUnited Nations Special Commission UntsoUnited Nations Truce Supervision Organisation V&WMinisterie van Verkeer en WaterstaatVNVerenigde Naties VROMMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport WeuWest Europese Unie 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26900-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl