Wijziging van titel 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (regels verrekenbedingen); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27554, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

05-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27554 nr. 5

02-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. De wenselijkheid en de omvang van algemene wettelijke
regels over verrekenbedingen3. De thans bestaande huwelijksgoederenstelsels en de
praktijk van huwelijkse voorwaarden4. Begrippen met betrekking tot de voorgestelde wettelijke
regeling van het verrekenbeding5. Artikelsgewijze behandelingArtikel 132Artikel 133Artikel 134Artikel 135Artikel 136Artikel 137Artikel 138Artikel 139Artikel 141Artikel 142OvergangsrechtOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27554Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 44 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 554Wijziging van titel 8 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (regels
verrekenbedingen)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 2 oktober 20011. InleidingDe bijzondere belangstelling van de leden van de vaste commissie voor
Justitie voor dit wetsvoorstel verheugt mij. Op de fundamentele opmerkingen
en vragen en op de vragen en opmerkingen van inhoudelijke aard ga ik in het
navolgende gaarne in.2. De wenselijkheid en de omvang van algemene wettelijke
regels over verrekenbedingenBij de leden van de VVD-fractie binnen de vaste commissie is de vraag
gerezen waarom dit wetsvoorstel is ingediend. Terecht merken deze leden op
dat een belangrijke grondslag voor het voorstel is gelegen in de onduidelijkheid
over de verhouding tussen de in de praktijk bestaande buitenwettelijke verrekenbedingen
en de regels van het wettelijk deelgenootschap, welke onduidelijkheid zich
vooral openbaart wanneer de vraag beantwoord moet worden wat rechtens is wanneer
periodieke verrekenbedingen aan het einde van het huwelijk niet periodiek
blijken te zijn nageleefd. Deze onduidelijkheid leidt in de praktijk tot problemen
waarvoor het wetsvoorstel beoogt een leidraad te bieden. Uit de opmerkingen
van deze leden dat ook denkbaar was geweest te volstaan met het laten vervallen
van het wettelijk deelgenootschap maak ik op dat zij in ieder geval het doen
vervallen van het wettelijk deelgenootschap steunen. Daarnaast is, deze leden
geven dit ook aan, de wens tot modernisering een reden voor het wetsvoorstel.
Deze wens hangt samen met de mijns inziens niet onlogische gedachte om ten
aanzien van het in de notariële praktijk al geruime tijd meest voorkomende
stelsel van huwelijkse voorwaarden enige algemene regels te formuleren, die
aansluiten bij deze praktijk en daarop voortborduren zonder dat daarmee ten
aanzien van deze praktijk belangrijke belemmeringen worden opgeworpen. Op
deze wijze worden wet en praktijk beter op elkaar afgestemd.De leden van de VVD-fractie vragen voorts of het wel nodig is om een wettelijke
regeling te geven voor gevallen waarin het periodiek verrekenbeding niet is
nageleefd, omdat echtgenoten enerzijds vrij zijn in hun keuze een periodiek
verrekenbeding overeen te komen en anderzijds om de daaruit voortvloeiende
feitelijke uitvoering daarvan achterwege te laten. Het zich tot
de rechter wenden door echtgenoten in geval er problemen zijn ontstaan, kan
volgens deze leden als het gevolg van die vrije keuze worden beschouwd. Dit
past in het kader van hun eigen verantwoordelijkheid. Naar mijn oordeel gaan
de leden van de VVD-fractie er in deze visie aan voorbij dat het wel de bedoeling
van echtgenoten is om te verrekenen – zij hebben dit immers in het verrekenbeding
vastgelegd –, maar dat zij hier in de praktijk niet aan toe komen of
niet bij stil staan om dit te doen. Van een bewuste keuze om niet verrekenen
is dan geen sprake. In de notariële praktijk wordt aan het gegeven dat
echtgenoten en geregistreerde partners niet periodiek verrekenen ook niet
de conclusie verbonden dat periodieke verrekening niet behoeft te worden overeengekomen
en dat met finale verrekening kan worden volstaan. Immers, als betrokkenen
toch verrekenen, levert de vermogensverschuiving ten gevolge van de verrekening
geen schenking op. Uit de omstandigheid dat periodieke verrekening in de praktijk
zelden plaatsvindt, kan naar mijn oordeel dan ook niet worden afgeleid dat
óf periodieke verrekening niet overeengekomen zou mogen worden óf
dat het achterwege laten ervan ertoe dient te leiden dat betrokkenen zelf
verantwoordelijk gehouden dienen te worden voor hun nalatigheid en dat dit
dan ook geen reden tot wettelijke regeling oplevert. Die eigen verantwoordelijkheid
voor het niet periodiek verrekenen leidt immers tot geschillen die aan de
rechter worden voorgelegd en door hem dienen te worden opgelost. De beslissingen
die de Hoge Raad de afgelopen tien jaar op het terrein van het huwelijksgoederenrecht
heeft gegeven betreffen hoofdzakelijk beslissingen op het terrein van de verrekenbedingen.
De jurisprudentie van de Hoge Raad leidt langzamerhand tot een vermindering
van de onzekerheid op het terrein van het de verrekenbedingen. Bedacht moet
echter worden dat de Hoge Raad in zijn beslissingen beperkt wordt door het
voorgelegde geval en dus geen algemene regels kan geven. In het licht van
het vorenstaande ben ik van mening dat een wetsvoorstel als bij de Staten-Generaal
ingediend zeer wel verdedigbaar is.Ik merk voorts op dat Van der Burght in Pitlo van der Burght-Rood-de Boer,
elfde druk (1998) op p. 385 aangeeft dat «de wetgever toen deze in 1992
het huwelijksvermogensrecht «aanpaste», ten onrechte heeft nagelaten
Titel 8 in overeenstemming te brengen met de reeds jaren bestaande praktijk
van de huwelijksvoorwaarden, door één algemene regeling voor
het verrekenstelsel en (wellicht) één voor de beperkte gemeenschap
te geven.» Zie ook Luijten in Klaassen-Eggens-Luijten, twaalfde druk
(1999), p. 293, waar deze schrijft: «Overigens doet zich het gemis aan
een wettelijke regeling van verrekenstelsels in het algemeen sterk gevoelen,
in het bijzonder i.c. bij de vraag of uitstel van betaling gevorderd kan worden
en of betaling kan geschieden door overdracht van andere goederen dan geld.»
Op beide punten bevat het wetsvoorstel een regeling, zie de artikelen 140
en 137, derde lid. Ook Nuytinck heeft reeds twee keer aangedrongen op een
wettelijke regeling voor verrekenbedingen. Zie daarvoor de tweede stelling
bij zijn proefschrift «Bevoegdheid van echtgenoten in het huwelijksvermogensrecht,
Kluwer 1987, Ars Notariatus, deel XXXVI alsmede zijn oratie «Van huwelijksvermogensrecht
naar samenlevingsvermogensrecht», Kluwer 1996, Ars Notariatus, deel
LXX, p. 16–18.Tenslotte merk ik op dat een aantal van de voorgestelde regels duidelijkheid
verschaft op punten waaromtrent in de literatuur thans geen eenstemmigheid
bestaat. Als voorbeelden kunnen worden genoemd de artikel 134 en 141, zesde
lid. Enige regels zijn bovendien van dwingendrechtelijke aard. Een voorbeeld
daarvan is het hiervoor genoemde artikel 140.De commissie vraagt een reactie op de stellingen van G. van der Burght
in WPNR 6438 (2001), p. 280, waarin hij aangeeft dat een degelijker aanpak
gebaseerd op een diepgaander studie zijn voorkeur heeft. Voor de praktijk zou het beter zijn te wachten op een wat later te presenteren wetsvoorstel
als resultaat van een grondiger aanpak.De door de commissie aangehaalde kritiek vormt eigenlijk een deel van
de conclusies aangaande opmerkingen over verschillende door hem behandelde
artikelen van het wetsvoorstel. Een ander deel van de conclusie luidt dat
een aantal van de voorgestelde bepalingen ontegenzeggelijk een nuttige verbetering
van of aanvulling vormt op het huwelijksgoederenrecht. Over een groot aantal
specifieke opmerkingen van Van der Burght wordt door de commissie het oordeel
van de regering gevraagd. De reactie daarop treft u in het navolgende aan.
Omtrent de grondigheid en degelijkheid van de aanpak van dit wetsvoorstel
merk ik het volgende op. Eerste concepten van het wetsvoorstel zijn in twee
uitgebreide bijeenkomsten van klankbordgroepen bestaande uit personen afkomstig
uit de wetenschap, de rechterlijke macht, de advocatuur en het notariaat besproken.
Daarvoor was onder andere ook de heer Van der Burght uitgenodigd. Naar aanleiding
van die besprekingen is het wetsvoorstel behoorlijk aangepast. Het is vervolgens
voor advies gezonden aan de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, de Nederlandse
Orde van Advocaten en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie. Ook
deze adviezen hebben geleid tot bijstellingen van het wetsvoorstel. In de
memorie van toelichting is op deze adviezen ingegaan, terwijl de desbetreffende
adviesorganen een gedetailleerde reactie op hun advies hebben ontvangen. Het
wetsvoorstel is bovendien mede voorbereid door een externe deskundige uit
de wetenschap en notariële rechtspraktijk. Van «haastige spoed»
kan in dit geval niet gesproken worden. Ik ben van mening dat de aanpak om
te komen tot dit wetsvoorstel grondig en degelijk is geweest.Bij de commissie is de vraag gerezen waarom niet een volledige regeling
is voorgesteld, maar slechts een gedeeltelijke. De commissie vraagt zich af
of dit wel in overeenstemming is met de doelstelling van het wetsvoorstel
om een algemene wettelijke regeling voor verrekenbedingen te geven. Het feit
dat er geen alomvattende regeling wordt gegeven is naar ik begrijp voor de
commissie reden om van een «onvolledige» regeling te spreken.Graag neem ik een misverstand weg dat in dit opzicht zou kunnen bestaan.
Bedoeling van het wetsvoorstel is slechts geweest alleen die aspecten van
verrekenbedingen op te nemen die voor elk periodiek of finaal verrekenbeding
van belang zijn. Er is niet naar gestreefd om in een alomvattende regeling
te voorzien, zo dat al mogelijk zou zijn geweest.De commissie ziet voorts graag een toelichting op de stelling dat een
alomvattende regeling over verrekenbedingen, gelet op de vele varianten, ondoenlijk
en ook niet nodig is en dat een dergelijke aanpak zou nopen tot het opstellen
van zoveel regelingen als er verrekenbedingen in de praktijk voorkomen. De
commissie meent dat het aantal varianten niet aan een volledige regeling,
waarvan behoudens dwingendrechtelijke bepalingen bij huwelijkse voorwaarden
van kan worden afgeweken, in de weg hoeft te staan en dat dit aantal niet
noodzakelijkerwijs even vele regelingen tot gevolg hoeft te hebben. Wat is
er eigenlijk tegen om een in de wet neergelegd algeheel stelsel van verrekening
voor te stellen?Zoals ik hiervoor reeds heb aangegeven gaat het om een regeling waarin
de aspecten zijn opgenomen die voor alle verrekenbedingen van belang zijn,
mede gelet op de contractsvrijheid van de (aanstaande) echtgenoten of geregistreerde
partners. Een regeling die alomvattend is, dient voor elke combinatie van
verrekenbedingen, eventueel tezamen met andere afspraken – bijvoorbeeld
omtrent het al dan niet bestaan van een (beperkte) gemeenschap van goederen –
de benodigde regels te bevatten. Gelet op het grote aantal combinaties van
verrekenbedingen en eventuele andere afspraken betekent dit dat een groot
aantal gedetailleerde regels nodig zou zijn. Van een algemene regeling is
dan geen sprake meer. Een dergelijke opzet komt mij verre van overzichtelijk
en duidelijk voor. Het detaillistische karakter zou zich ook slecht
verdragen met de wens de rechtspraktijk in deze zaken de nodige flexibiliteit
en ruimte te bieden. Ik zie ook geen goede reden waarom een dichtgetimmerde
regeling nodig zou zijn, zo de mogelijkheid daartoe gegeven zou zijn. Bovendien
wijs ik er op dat ook Van der Burght uit gaat van de onmogelijkheid van een
alomvattende regeling (WPNR 6437 (2001), p. 254). Wanneer, zoals de commissie
stelt, niet elke variant zijn eigen regeling hoeft te hebben, zal er toch,
om allesomvattend te zijn, een stelsel van verwijzing of van overeenkomstige
toepassingverklaring hebben te gelden. Dit komt eveneens de duidelijkheid
en overzichtelijkheid niet ten goede. Een stelsel waar de commissie op doelt
heeft dan ook niet mijn voorkeur, nog afgezien van de vraag dat onduidelijk
is waarop een dergelijk stelsel gebaseerd zou moeten zijn.3. De thans bestaande huwelijksgoederenstelsels en de
praktijk van huwelijkse voorwaardenIk dank de commissie voor haar lovende woorden over de hoofdstukken 3,
4 en 5 van de memorie van toelichting.4. Begrippen met betrekking tot de voorgestelde wettelijke
regeling van het verrekenbedingDe commissie wijst op de opmerking van Van der Burght in WPNR 6437 (2001),
blz. 254 over artikel 132, tweede lid, dat inhoudt dat tenzij anders is bepaald
van afdeling 2 van titel 8 uitdrukkelijk bij huwelijkse voorwaarden of door
de aard der bedingen kan worden afgeweken. Dit lid verdient volgens hem een
nadere motivering omdat het materieel dezelfde inhoud en strekking heeft als
artikel 129 waarvan in de toelichting wordt gezegd dat het voor tweeërlei
uitleg vatbaar is.Tussen het huidige artikel 129 en het voorgestelde artikel 132 bestaat
in twee opzichten een verschil. In de eerste plaats is in artikel 132, eerste
lid, omschreven waarop de regels van afdeling 2 van titel 8 van toepassing
zijn. Het gaat om huwelijkse voorwaarden die één of meer verplichtingen
inhouden tot verrekening van inkomsten of van vermogen. In het huidige artikel
129 wordt gesproken van «deelgenootschap», terwijl dat begrip
niet nader uitgewerkt is. In de praktijk heeft het ontbreken van een nadere
omschrijving van het begrip deelgenootschap veel problemen opgeleverd. Immers,
de regels van het wettelijk deelgenootschap inhoudende een finale verrekening
van vermogen, werden van toepassing verklaard op onderling overeengekomen
deelgenootschap die een geheel andere inhoud konden hebben. In de tweede plaats
strekt het voorgestelde artikel 132, tweede lid, er mede toe te bepalen dat
de bedoelde afdeling 2 bepalingen van dwingend recht bevat, waarvan niet kan
worden afgeweken. In hoofdstuk 9 van de memorie van toelichting zijn de bepalingen
met een dwingend karakter aangegeven. Van de desbetreffende bepalingen kan
niet worden afgeweken. Voor het overige impliceert het tweede lid dat de regels
voor verrekenbedingen van regelend recht zijn. Artikel 129 strekt hiertoe
niet. Met de veronderstelling van Van der Burght dat het huidige artikel 129
materieel dezelfde strekking heeft als artikel 132 ben ik het daarom niet
eens. Dat neemt niet weg dat de vraag wanneer er wel van een verrekenbeding
gesproken kan worden en wanneer niet relevant is. Op deze vraag ga ik in naar
aanleiding van het volgende punt waarvoor de commissie aandacht vraagt, namelijk
of de beperkte gemeenschap onder het verrekenbeding valt. Van der Burght beantwoordt
deze vraag bevestigend. De commissie is van oordeel dat dit antwoord wat te
snel is gegeven. Ik ben het daarmee eens. In de eerste plaats dient bedacht
te worden dat een beperkte gemeenschap van goederen goederenrechtelijke gevolgen
heeft, terwijl het bestaan van verrekenbedingen op zichzelf niet tot enige
goederenrechtelijk van belang zijnde gemeenschap leidt. Waardestijging
van in goederenrechtelijk opzicht gemeenschappelijk vermogen komt krachtens
de gemeenschappelijke eigendom aan beide partners toe. Verrekenbedingen verplichten
in verbintenisrechtelijke, niet in goederenrechtelijke zin tot verrekening
van (overgespaarde) inkomsten. Ter zake van een tot de gemeenschap behorend
goed vindt geen verrekening plaats, ook niet als dat goed met te verrekenen
vermogen is verkregen. Indien het tot de gemeenschap behorend goed met behulp
van privévermogen, dat niet in de verrekening wordt betrokken is verkregen,
ontstaat een vergoedingsrecht ten laste van de gemeenschap. Dat in afdeling
2 van titel 8 wordt gesproken van te verrekenen vermogen heeft dan ook geen
betrekking op de verdeling van goederen die gemeenschappelijke eigendom zijn,
maar op de in verbintenisrechtelijk opzicht overeengekomen verrekening.Dat naast inkomsten ook van vermogen wordt gesproken in afdeling 2 van
titel 8 is gebaseerd op de gedachte dat het onderscheid tussen (overgespaarde)
inkomsten en vermogen vrij willekeurig is. Ook de commissie merkt terecht
op dat inkomsten in vermogen kunnen overgaan. Overgespaarde inkomsten kunnen
op zichzelf immers als een vermogensbestanddeel beschouwd worden. Zou afdeling
2 van titel 8 zich beperken tot inkomsten, dan zou ten onrechte een deel van
de verrekenbedingen buiten beschouwing gelaten worden.De commissie merkt vervolgens op dat Van der Burght zich ten aanzien van
het veel voorkomende Nieuw Amsterdams verrekenbeding dat ziet op bespaarde
inkomsten zich afvraagt «hoe bespaard?» Of te wel: na aftrek van
besteding aan wat? Wanneer geldt een besteding als een verteren en wanneer
is het een belegging (van bespaarde inkomsten, zo voeg ik toe).De wettelijke regeling biedt op zichzelf hieromtrent geen uitsluitsel.
Echtgenoten en geregistreerde partners hebben echter in hun huwelijkse voorwaarden
afgesproken dat zij over en weer zullen afrekenen over de inkomsten of het
vermogen dat ieder vergaard heeft. Afrekening heeft evenwel slechts zin als
er iets overblijft om af te rekenen. In het algemeen wordt dan ook afgesproken
dat verrekening plaatsvindt over de inkomsten die bespaard blijven nadat de
huishoudelijke kosten daarvan zijn afgetrokken. Het begrip «huishoudelijke
kosten» kan meer of minder ruim worden opgevat, maar men mag er in het
algemeen vanuit gaan dat datgene wat verteerd of verbruikt wordt en datgene
wat ten behoeve van het draaiende houden van het huishouden wordt uitgegeven
tot die kosten gerekend kan worden. Dit impliceert dat in het algemeen –
tenzij anders afgesproken – kosten van voedsel, huishoudelijke apparatuur,
maar ook de kosten van een huishoudelijke hulp, kosten van een vakantie met
het gezin en bijvoorbeeld kosten van noodzakelijke verzekeringen tot de kosten
van de huishouding gerekend kunnen worden. Indien de echtgenoten of geregistreerde
partners echter een zeventiende eeuws portret hebben gekocht en dat schilderij
vervolgens hebben laten restaureren, zullen dergelijke uitgaven in het algemeen
niet als kosten van de huishouding gelden. Zij komen ten laste van hetzij
de privévermogens van beiden of een van beiden, hetzij van de overgespaarde
inkomsten. Indien het schilderij in mede-eigendom verkregen wordt, dan zal
de waardestijging (of -daling) ervan door de mede-eigenaren gedeeld worden.
Indien het schilderij uit de overgespaarde inkomsten wordt betaald, dan komt
de waardestijging als belegging ook aan beiden toe. Indien evenwel het schilderij
uit het privévermogen (niet zijnde overgespaarde inkomsten) van een
van beiden wordt gefinancierd en het aan deze echtgenoot of geregistreerde
partner geleverd wordt, dan blijft het schilderij tot het privévermogen
van deze persoon behoren. Uit het vorenstaande blijkt dat de in de praktijk
veel voorkomende verrekenstelsels in de vorm van een Nieuw Amsterdams verrekenbeding
eenvoudig lijken, maar ingewikkeld kunnen zijn in hun uitwerking. Het stelsel
is rechtvaardig omdat het recht doet aan de gedachte dat hetgeen tijdens het
huwelijk of geregistreerd partnerschap door de inspanningen van beiden wordt
opgebouwd na afloop ook aan beiden toekomt. Rechtvaardigheid en
eenvoud gaan echter zelden samen.Zoals het begrip «kosten van de huishouding» in artikel 85
niet is omschreven, zo is het ook afdeling 2 van titel 8 niet omschreven.
Datzelfde geldt voor de begrippen «inkomsten» en «vermogen».
Ter zake van laatstgenoemde begrippen merkt de commissie dat het haars inziens
de voorkeur verdient deze begrippen bij wijze van regelend recht – precies –
te omschrijven en dat niet over te laten aan de huwelijkse voorwaarden. Er
zijn verschillende pogingen ondernomen om het begrip inkomsten en het daarmee
samenhangende begrip vermogen te omschrijven. Meest nauwkeurig is een omschrijving
die aansluit bij de in de inkomstenbelasting gebruikte begrippen, waarbij
dan – zoals ook door de commissie wordt opgemerkt – duidelijk
gemaakt dient te worden of de gegeven omschrijving zich wijzigt als er een
wijziging optreedt in de wet waarnaar wordt verwezen. Gedacht is ook aan een
negatieve omschrijving. Onder «inkomsten en vermogen» zou dan
worden verstaan alle middelen met uitzondering van die welke zijn aangebracht
of welke krachtens erfrecht of schenking zijn verkregen. Een dergelijke omschrijving
mist de precisie die de commissie zich voorstelt. Om een dergelijke precisie
te verkrijgen ligt het voor de hand te verwijzen naar de bij de inkomstenbelasting
gebruikte begrippen. Een dergelijke verwijzing in de wet heeft echter ten
opzichte van de huidige praktijk weinig toegevoegde waarde. Bovendien zal
in de praktijk daarvan afgeweken worden. Verder is nagegaan of in een rechtspraktijk
van meer dan 25 jaar een bepaalde, veel voorkomende omschrijving van het begrip
inkomsten is gegroeid (afgezien van een verwijzing in meer of minder duidelijke
zin naar het in de inkomstenbelasting gebruikte begrip). Dat blijkt niet het
geval te zijn. Bezien is ook of in een ander familierechtelijke vraagstuk,
waar de begrippen «inkomsten en vermogen» een rol spelen, te weten
het alimentatierecht, een duidelijke omschrijving van deze begrippen bestaat.
Dat blijkt niet het geval te zijn. Gelet op dit alles, ligt het niet voor
de hand om het wiel uit te gaan vinden en een eigen, precies omschreven begrip
inkomsten en vermogen te gaan formuleren. Een en ander wordt daarom overgelaten
aan betrokkenen zelf. Zij kunnen in samenspraak met de notaris tot een omschrijving
en daarmee ook afbakening komen, die in het gegeven geval passend is. Bovenstaande
overwegingen tezamen genomen hebben ertoe geleid om de begrippen inkomsten
en vermogen niet in de wettelijke regeling te omschrijven.De problemen die de commissie beschrijft, indien in een overeenkomst van
huwelijkse voorwaarden zonder nadere aanduiding is verwezen naar een in een
bepaalde wet omschreven begrip, zijn van algemene bekendheid. Zij doen zich
zowel ten aanzien van regelgeving als ten aanzien van overeenkomsten voor.
Een dergelijk probleem kan bijvoorbeeld worden ondervangen door in de overeenkomst
nader aan te duiden dat het gaat om het begrip inkomsten, zoals dat in een
bepaalde andere regeling is omschreven op het tijdstip van het verlijden van
de akte van huwelijkse voorwaarden. Dat in voorkomend geval bij het einde
van het huwelijk gebruik gemaakt moet worden van een begrip uit een niet meer
bestaande wettelijke regeling kan minder praktisch zijn, maar levert geen
onoverkomelijke problemen op. Naar verondersteld mag worden, wordt in de praktijk
hierop gelet. Deze problemen van praktische aard die op een praktische wijze
ondervangen kunnen worden, leiden er niet toe dat noodzakelijkerwijs in de
wet een omschrijving van het begrip inkomsten gegeven zou moeten worden.In het verlengde van het bovenstaande stelt de commissie de vraag of het
geen aanbeveling verdient eveneens in de wet te bepalen welke schulden ter
zake van inkomsten daarop in mindering moeten worden gebracht. Nu om de hierboven
weergegeven redenen niet wordt overgegaan tot omschrijving van het begrip
inkomsten, wordt in het verlengde daarvan ook niet bepaald welke
schulden betrekking hebben op (de verwerving van) inkomsten, zodat zij daarop
in mindering dienen te komen.5. Artikelsgewijze behandelingArtikel 132Zoals de commissie terecht opmerkt, is dit artikel hierboven onder punt
4 reeds aan de orde geweest.Artikel 133De commissie ziet graag bevestigd dat aangenomen mag worden dat op grond
van de algemene regels van zaaksvervanging onder «vermogen» ook
zal vallen het daarvoor in de plaats getreden vermogen. Het antwoord hierop
luidt inderdaad bevestigend. In dit verband vraagt de commissie waarom in
artikel 136 slechts van «vermogen» en niet van inkomsten wordt
gesproken en waarom geen onderscheid gemaakt is naar de herkomst van het vermogen,
te weten vermogen gevormd uit inkomsten dan wel gevormd uit anderen hoofde.Zoals de commissie onder punt 4 terecht opmerkte, gaan (bespaarde) inkomsten
over in vermogen. Er is van uitgegaan dat te verrekenen inkomsten tot het
vermogen behoren. In artikel 136 is wel degelijk onderscheid gemaakt tussen
vermogen van verschillende herkomst. Dat blijkt uit de woorden «te verrekenen».
Door gebruik te maken van deze woorden wordt het te verrekenen vermogen onderscheiden
van het niet te verrekenen vermogen. Niet te verrekenen vermogen betreft het
vermogen bedoeld in artikel 133, tweede lid, tweede volzin, tenzij partijen,
onverminderd artikel 134, in de huwelijkse voorwaarden daaromtrent anders
zijn overeengekomen.De commissie vraagt voorts de mening over de van artikel 134 afwijkende
opvatting van Verstappen. Verstappen merkt in de Van Mourik-bundel, p. 403,
op dat twee beginselen van vermogensrecht in het gegeven geval botsen: de
testeer- of contractsvrijheid van de erflater die de uitsluitingsclausule
maakt en de contractsvrijheid van degene die geschonken heeft gekregen of
geërfd heeft. Hij of zij kan in huwelijkse voorwaarden niet afwijken
van de bij de gift of bij testament gemaakte uitsluitingsclausule. Er dient
tussen deze botsende beginselen een keuze te worden gemaakt. In het wetsvoorstel
is in navolging van een beslissing van de Hoge Raad van 21 november 1980,
NJ 1981, 193, met noot EAAL, voorrang gegeven aan hetgeen de erflater of schenker
heeft bepaald. Verstappen is van mening dat aan de contractsvrijheid van de
erfgenaam of begiftigde voorrang toekomt. Voor beide opvattingen valt wat
te zeggen. De voorrang die in het wetsvoorstel toekomt aan hetgeen de erflater
of schenker heeft bepaald is gebaseerd op de omstandigheid dat het gaat om
vermogen dat om niet verkregen wordt. Indien aan die verkrijging een zekere
beperking wordt verbonden – die vooral in de situatie van echtscheiding
van belang is –, dan is het in het licht van de aard van de verkrijging
niet ongerechtvaardigd dat deze beperking geëerbiedigd wordt.Voorts vraagt de commissie naar de mening over de mogelijkheid van een
voorwaardelijke uitsluitingsclausule. Ik ga daarop graag in, hoewel het gaat
om een discussie die in het licht van het onderhavige wetsvoorstel minder
direct van belang is. Het betoog van Verstappen op dit punt in de Van Mourik-bundel
(p. 405 e.v.) komt mij overtuigend voor. Mede in het licht van de regeling
van de voorwaardelijke makingen in het nieuwe erfrecht, lijkt het niet onlogisch
ook een voorwaardelijke uitsluitingsclausule mogelijk te achten. De «fine
tuning» die een voorwaardelijke uitsluitingsclausule biedt, leidt er
bovendien toe dat mogelijke door sommigen als nadelig gekenschetste effecten
van de voorrang die toekomt aan de testeer- of contractsvrijheid
van de erflater onderscheidenlijk schenker, kunnen worden beperkt.Artikel 134De commissie vraagt hoe het deel van artikel 134, waarin is bepaald dat
bij uiterste wilsbeschikking of gift ook bepaald kan worden dat vruchten buiten
de verrekening blijven, in combinatie met artikel 1:94, moet worden begrepen
in het licht van de opmerking van Van der Burght dat deze bepalingen maar
betrekkelijke waarde hebben, omdat echtgenoten immers vrij zijn om over hun
bestedingen te beslissen. Bovendien wordt deze uitsluitingsclausule, aldus
Van der Burght, «per definitie om zeep geholpen door het nieuwe erfrecht,
want de uitslag staat bij voorbaat vast: de langstlevende krijgt alles».
Van der Burght betrekt zijn opmerkingen op artikel 134 in zijn geheel. Gelet
daarop, zal het antwoord ook op geheel artikel 134 betrekking hebben. Het
is juist dat de voorrang die toekomt aan de uitsluitingsclausule boven een
andersluidende bepaling in de huwelijkse voorwaarden niet verhindert dat de
verkrijger het verkregene bijvoorbeeld kan vergokken, weg kan geven of kan
verbruiken. De uitsluitingsclausule werkt uitsluitend in de verhouding van
de echtgenoten of geregistreerde partners en niet in de verhouding tot derden.
Dat is altijd al zo geweest en daaraan verandert het voorgestelde artikel
134 niets.De uitsluitingsclausule heeft betrekking op de huwelijksgoederenrechtelijke
verhouding van de begiftigde of erfgenaam. Los daarvan staat de versterferfrechtelijke
regeling van het nieuwe erfrecht, waarin aan de langstlevende echtgenoot,
indien de begiftigde of erfgenaam zelf overlijdt, alle goederen worden toebedeeld,
terwijl de schulden voor zijn rekening komen. Tot de nalatenschap behoort
hetgeen de erflater als begiftigde of erfgenaam onder uitsluitingsclausule
heeft verkregen. De erflater kan echter bij testament een andere regeling
treffen. Hetgeen hij onder uitsluitingsclausule heeft verkregen behoort tot
zijn nalatenschap en niet tot de huwelijksgoederengemeenschap. Een en ander
is naar huidig recht, indien bij testament de veel voorkomende ouderlijke
boedelverdeling is gemaakt, niet anders. Artikel 134 vormt een codificatie
van het huidige recht.De commissie vraagt vervolgens waarom in artikel 134 gesproken wordt van
«vruchten», terwijl in artikel 133 sprake is van «inkomsten».
Ik dank de commissie voor de opmerkzaamheid ten aanzien van het verschil in
gebruikte terminologie. Bij nota van wijziging zal artikel 133 worden aangepast
en zal de term «inkomsten» in de tweede volzin tweemaal worden
vervangen door «vruchten». De in dit verband gebruikte term «vruchten»
heeft de betekenis die in artikel 9 van boek 3 BW daaraan wordt toegekend.Artikel 135Ter zake van artikel 135, tweede lid, verzoekt de commissie in te gaan
op een opmerking van Van der Burght in zijn meergenoemde artikel in het WPNR.
Hij vraagt zich af hoe hij zich de overeenkomstige toepassing van artikel
3:196 moet voorstellen. Van der Burght vervolgt: «Immers, als er met
een verrekening iets loos is, is het toch niets anders dan een papieren verhaal:
opnieuw en nu met alle waarden een berekening maken». Een echt verschil
tussen het alsnog verrekenen van een vergeten waarde en een nieuwe verrekening
als blijkt dat een partij meer dan een kwart te weinig uit de verrekening
heeft verkregen, ziet Van der Burght niet.Artikel 3:196 biedt een extra vernietigingsgrond voor verdelingen naast
de algemene voor vernietiging van rechtshandelingen geldende gronden. Een
verdeling – en ingevolge het voorgestelde artikel 135 lid 2 ook een
verrekening – is vernietigbaar, als een partij omtrent de waarde van
een of meer van de te verdelen goederen en schulden heeft gedwaald
en daardoor voor meer dan een kwart is benadeeld. Ingevolge het tweede lid
van artikel 3:196 wordt er vermoed te zijn gedwaald als de benadeling voor
meer dan een kwart bewezen is. Deze extra vernietigingsgrond geldt naar huidig
recht ook voor het wettelijk deelgenootschap (zie het huidige artikel 137).
Van der Burght merkt weliswaar op dat hij in effect een echt verschil niet
ziet tussen het alsnog verrekenen van een vergeten waarde en een nieuwe verrekening
als blijkt dat er voor meer dan een kwart omtrent de waarde van het te verrekenen
vermogen is gedwaald, maar als deze extra vernietigingsgrond voor de verrekening
niet zou zijn gegeven, zal vaak niet toegekomen worden aan een herziene verrekening
in geval van dwaling omtrent de waarde. Een dergelijke vorm van dwaling is
immers niet eenvoudig te bewijzen. In deze gevallen gaat het voorts niet om
verrekening van vergeten waarden. Ik kan niet anders concluderen dan dat de
van overeenkomstige toepassing van artikel 3:196 wel degelijk zin heeft.Artikel 136Het verheugt mij dat de commissie kan instemmen met de regel van artikel
136, waarin een oplossing is voorgesteld in geval zich in het kader van de
verrekening soortgelijke problemen voordoen als in geval van zaaksvervanging.
De commissie wijst vervolgens op een vraag van Van der Burght voor het geval
de waarde van het verworven goed is gedaald ten opzichte van de wederprestatie
op het moment van de verkrijging. Is het voorstel van Van der Burght correct
om «naar rato» te verrekenen, waarbij voor de omvang van de te
verrekenen waarde de eindwaarde van dat goed, in casu een auto, de juiste
is? Het gaat in dit geval om het spiegelbeeld van het in de memorie van toelichting
gegeven voorbeeld. Verrekening «naar rato» geldt ook voor deze
situatie. Wat betreft het tijdstip waarop het goed wordt gewaardeerd, kan
worden aangesloten bij de vaste jurisprudentie van de Hoge Raad inzake het
tijdstip van waardering bij een verdeling (zie laatstelijk HR 22 september
2000, NJ 643). Voor de waardering kan dientengevolge worden uitgegaan van
het tijdstip van verrekening of een tijdstip dat partijen overeenkomen dan
wel een tijdstip dat op grond van redelijkheid en billijkheid wordt bepaald.De commissie verzoekt vervolgens drie door Van der Burght gestelde vragen
te beantwoorden. De eerste vraag (a) luidt hoe het zit met de aflossing van
leningen die gebruikt zijn voor een goede of slechte belegging. In de eerste
plaats is hier van belang de tweede volzin van het eerste lid van artikel
136. Voor de vraag of de belegging verrekend dient te worden is niet relevant
of het gaat om een belegging, maar of de belegging is verkregen met behulp
van te verrekenen vermogen. Indien de belegging is verkregen met behulp van
geleend geld, en de schuld wordt afgelost of betaald uit te verrekenen vermogen,
wordt de belegging tot het te verrekenen vermogen gerekend, voor zover de
schuld met te verrekenen vermogen is afgelost of betaald. Voor de verrekening
wordt uitgegaan van de waarde van de belegging op het tijdstip van verrekening
en wordt naar de mate waarin de aflossing uit te verrekenen vermogen is geschied,
verrekend. De tweede vraag (b) is met het voorgaande beantwoord. De derde
vraag (c ) betreft een gemengde financiering waarin aflossingsvrije hypothecaire
leningen betrokken zijn. Er wordt niet afgelost, maar er wordt wel rente betaald.
Naar het oordeel van Van der Burght dient de betaalde rente wel op enigerlei
wijze te worden verrekend, nominaal dan wel als fractie van het verworven
goed. Van belang is hier hoe tegen rentebetalingen aangekeken wordt. Indien
de rentebetaling de hypothecaire lening ter zake van de tijdens het huwelijk
of geregistreerd partnerschap verworven echtelijke woning betreft, valt goed
te verdedigen dat deze betalingen een vergoeding voor het genot van de woonruimte
vormen en daarom tot de kosten van de huishouding worden gerekend. In dat
geval wordt de rente in het algemeen als kosten van de huishouding in
aanmerking genomen. De rente komt als dan in mindering op de te verrekenen
inkomsten of het te verrekenen vermogen. Indien evenwel, bijvoorbeeld om fiscale
redenen, de te verrekenen inkomsten of het te verrekenen vermogen niet worden
aangewend voor de aankoop van een belegging, maar daartoe een lening wordt
gesloten, is het de vraag of niet ook de rentebetalingen tot de te verrekenen
inkomsten gerekend dienen te worden. Kortom, een eenduidig antwoord is hier
niet mogelijk. Er zal naar de omstandigheden van het geval beslist moeten
worden.Ter zake van artikel 136, tweede lid, vraagt de commissie of geen verwarring
over de toepassing van artikel 136, tweede lid, naast het bestaande artikel
131, kan ontstaan indien naast een beperkte gemeenschap een verrekenbeding
overeengekomen is. De commissie verwijst in dit verband naar de eerdere vraag
of een beperkte gemeenschap ook onder het verrekenbeding valt. Met de commissie
heb ik laatstgenoemde vraag ontkennend beantwoord. Gesteld dat een gemeenschap
van inboedel alsmede een verrekenbeding is overeengekomen en de echtgenoten
kopen tijdens het huwelijk tot belegging een schilderij. Aan het einde van
het huwelijk kan geen van beiden aantonen uit welk vermogen het schilderij
is betaald, noch kunnen de echtgenoten aantonen aan wie van beiden destijds
het schilderij geleverd is. In dat geval kan het schilderij zowel beschouwd
worden als behorende tot de inboedel en als gemeenschapsgoed als behorende
tot het te verrekenen vermogen. Bij de verdeling komt het schilderij aan een
van beiden toe en zal in het licht van de verdere verdeling bezien moeten
worden of een over- dan wel onderbedeling tot vorderingen over en weer leidt
dan wel dient de waarde te worden verrekend. Ook in dat geval zal het schilderij
aan een van beiden worden toebedeeld onder verrekening van de helft van de
waarde. Ik zie niet in dat hier verwarring zal ontstaan.Voorts vraagt de commissie naar het antwoord op de vraag van Van der Burght
of het niet ten nadele van schuldeisers werken van het vermoeden van artikel
136 betekent dat in geval van faillissement of schuldsanering de verrekeningsvordering
ten aanzien van een dergelijk goed niet meetelt. Van der Burght doelt hier
waarschijnlijk op een vordering ten laste van de failliete echtgenoot of geregistreerde
partner in verband met de verrekening, aangezien de schuldeisers ervan uitgaan
dat een tot het privévermogen van de failliete echtgenoot behorend
goed tot de failliete boedel behoort, terwijl tussen de echtgenoten ten aanzien
van dit goed het vermoeden heeft te gelden dat het tot het te verrekenen vermogen
behoort. De andere echtgenoot krijgt dientengevolge een verrekenvordering
op de failliet, nu het te verrekenen goed ten behoeve van de schuldeisers
onder het faillissementsbeslag valt. Het niet ten nadele van de schuldeisers
werkende, tussen de echtgenoten geldende, vermoeden impliceert dat het goed
in het kader van het faillissement te gelde gemaakt kan worden. Het betekent
niet dat de verrekenvordering niet meer meetelt.Artikel 137Het verheugt dat de commissie opmerkt met de tekst van artikel 137, eerste
en tweede lid, in te stemmen. Zij merkt evenwel ook op dat de voorgestelde
tekst niet steeds lijkt aan te sluiten op de algemene bepalingen van compensatie
in Boek 6 BW. Zij vraagt daarom of het geen aanbeveling verdient het wetsvoorstel
op dit punt aan te passen. Daaraan voorafgaand merkt de commissie op graag
te willen horen of de algemene bepalingen met betrekking tot compensatie van
toepassing zijn, met inachtneming van de huwelijksverhouding en de aard der
goederen. Voor zover de aard van de rechtsbetrekking waarom het hier gaat
zich er niet tegen verzet en met inachtneming van het feit dat het hier gaat
om wettelijke compensatie, kunnen de algemene bepalingen van compensatie in
Boek 6 overeenkomstig worden toegepast. Naar mijn oordeel zijn de verschillen
in de tekst van artikel 137, tweede lid, en artikel 6:127 BW niet van zodanige
aard dat verwarring kan ontstaan.Voorts meent de commissie dat verduidelijking van de tekst van artikel
137, derde lid, wenselijk lijkt, nu de huidige tekst de indruk wekt dat deze
van dwingend recht zou zijn, terwijl dat niet de bedoeling lijkt te zijn.
Terecht merkt de commissie op dat artikel 137, derde lid, geen dwingendrechtelijk
karakter heeft. De memorie van toelichting onder punt 9 en de gebruikte bewoordingen
in die gevallen dat een bepaling wel van dwingend recht is (zie artikel 138,
tweede lid, tweede volzin; artikelen 139 en 140, beiden derde lid; artikel
141, zesde lid, laatste volzin en artikel 143, vierde lid) moeten tot de conclusie
leiden dat artikel 137, derde lid, geen dwingendrechtelijk karakter heeft.
Om ieder misverstand te vermijden zal ik evenwel bij nota van wijziging een
aangepaste tekst van het derde lid voorstellen.Artikel 138De commissie vraagt naar de gedachten over de suggestie van Van der Burght
die impliceert dat op grond van een tussen echtgenoten bestaande zorgplicht
de ene echtgenoot aansprakelijk dient te zijn jegens de andere voor wanbestuur
over zijn eigen goederen. Van der Burght merkt ter motivering van deze gedachte
op dat «men juist door de verrekenplicht meer nog dan ex artikel 81
lotsverbonden en vermogensrechtelijk van elkaar afhankelijk is». Het
standpunt van de regering is gedateerd naar het oordeel van Van der Burght.
Het standpunt van Van der Burght is door hem voor het eerst verwoord in zijn
dissertatie, Het wettelijk deelgenootschap, Deventer 1973. Dit standpunt heeft
nadien geen brede steun verworven in de wetenschap of in de rechtspraktijk.
Het gaat hier om het bestuur over de eigen goederen van een echtgenoot. Deze
is daarin vrij met dien verstande dat jaarlijks opgave van de te verrekenen
inkomsten en het te verrekenen vermogen kan worden verlangd. Indien die opgave
niet wordt verstrekt of blijkt dat op lichtvaardige wijze schulden worden
gemaakt dan wel eigen goederen worden verspild, dan is het terechte gevolg
dat opheffing van de wederzijdse verplichting tot verrekening wordt verzocht
(artikel 139, eerste lid). De aard van de verhouding tussen echtgenoten brengt
naar mijn oordeel mee dat zij zich in hun handelen ten aanzien van de eigen
goederen mede het belang van de andere echtgenoot niet uit het oog dienen
te verliezen, maar dat brengt nog niet mee dat de ene echtgenoot bij slecht
bestuur verplicht kan worden tot schadevergoeding jegens de andere echtgenoot.
Juist de lotsverbondenheid tussen echtgenoten leidt ertoe dat een dergelijke
algemene schadevergoedingsplicht achterwege dienen te blijven. Overigens kunnen
echtgenoten, indien zij dat zouden wensen, bij huwelijkse voorwaarden anders
overeenkomen.Artikel 139Artikel 139, eerste lid, stemt, zoals de commissie terecht opmerkt, overeen
met het huidige artikel 135 en – voor de gemeenschap van goederen –
met artikel 109. Artikel 139, tweede lid, stemt materieel overeen met artikel
111, tweede lid, dat geldt voor de gemeenschap van goederen. Soortgelijke
bepalingen bestaan ook in het kader van de echtscheiding (artikel 164) en
scheiding van tafel en bed (artikel 174). Juist is de opvatting van de commissie
dat de verplichting tot schadevergoeding betrekking heeft op handelen of nalaten
(als bedoeld in artikel 139, tweede lid) van de echtgenoot tegen wie het verzoek
tot opheffing van de verrekenplicht zich richt, dat na de aanvang van het
geding of zes maanden voordien heeft plaatsgevonden. Voorts vragen de leden
van de commissie of het wenselijk is dat een verplichting tot schadevergoeding
meegenomen dient te worden in de verrekening, hetgeen het geval lijkt te zijn,
zodat de verzoekende echtgenoot (voor de helft, zo voeg ik toe)
een koekje uit eigen trommel gepresenteerd krijgt. Het komt mij voor dat de
hierbedoelde schadevergoedingsplicht een privéschuld van de betrokken
echtgenoot betreft die het te verrekenen vermogen niet beïnvloedt. Voor
zover de verplichting tot schadevergoeding voortvloeit uit een handelen of
nalaten dat na de aanvang van het geding tot opheffing plaatsvindt, wordt
deze gelet op artikel 142, eerste lid, onder d, niet meer in de verrekening
betrokken.Van der Burght merkt op dat ingevolge artikel 142, eerste lid, onder d,
als tijdstip voor de samenstelling en de omvang van het te verrekenen vermogen,
geldt het tijdstip van indiening van het verzoek tot opheffing van de verrekenplicht.
Dit impliceert dat dwarsliggen in deze procedure de echtgenoot die de verrekenplicht
opgeheven wil zijn en zijn verrekenvordering vastgesteld wil zien, kan benadelen.
Een kort geding waarin op straffe van een dwangsom adequate medewerking wordt
gevorderd, kan in dit geval van dienst zijn, zo suggereert ook Van der Burght.
Verbeurde dwangsommen dienen uiteraard niet ten laste van het verrekenplichtige
vermogen te komen. Naar mijn oordeel ligt dit zo voor de hand dat een wettelijke
bepaling in dit opzicht niet nodig is.Artikel 141De commissie stelt de vraag of het geen aanbeveling verdient om uitdrukkelijk
te bepalen dat het vermoeden van artikel 141, derde lid, niet geldt ten aanzien
van het vermogen dat ingevolge artikel 134 buiten de verrekening valt. Zij
verwijst in dit opzicht naar het advies van de Raad van State onder punt 3.
De commissie vraagt voorts om bij de beantwoording van deze vraag over artikel
141, derde lid, te betrekken de vraag van Luijten waarom bij verrekening van
inkomsten ervan moet worden uitgegaan dat het aanwezige vermogen is ontstaan
uit inkomsten. Tegen dat vermoeden – neergelegd in artikel 141, derde
lid – heeft Luijten geen bezwaar als sprake is van een finaal verrekenbeding.In het nader rapport is aangegeven dat het vermoeden van artikel 141,
derde lid, zowel geldt ten aanzien van aangebracht vermogen als ten aanzien
van vermogen dat onder uitsluitingsclausule krachtens erfrecht of schenking
verkregen is. Dat betekent dat een echtgenoot die stelt dat een deel van het
vermogen krachtens erfrecht of schenking onder uitsluitingsclausule verkregen
is of die stelt dat het aangebracht vermogen betreft, dat dient aan te tonen.
In het omgekeerde geval (zoals, voor zover het krachtens erfrecht of schenking
verkregen vermogen betreft, bepleit door de Raad van State) zou de andere
echtgenoot dienen aan te tonen dat vermogen, waarvan door de ene echtgenoot
gesteld wordt dat het aangebracht of krachtens erfrecht of schenking onder
uitsluitingsclausule verkregen is, tot het te verrekenen vermogen behoort.In feite gaat de wet ervan uit dat, als periodieke verrekening niet heeft
plaatsgevonden deze zich aan het einde van het huwelijk of geregistreerd partnerschap
oplost in een finaal verrekenbeding. Ik geef toe dat, als het alsdan aanwezige
vermogen grotendeels betrekking heeft op aangebracht en/of krachtens erfrecht
of schenking onder uitsluitingsclausule verkregen vermogen, terwijl er uitsluitend
een periodiek verrekenbeding met betrekking tot arbeidsinkomsten (die van
veel geringere omvang bleken te zijn) is overeengekomen, de aard en waarschijnlijke
omvang van de verrekenverplichting bij de bewijslastverdeling een rol zouden
behoren te spelen, zoals Luijten opmerkt. Ik stel daarom voor het bewijsvermoeden
van artikel 141, derde lid, te verzachten door daarop een uitzondering te
formuleren. De rechter wordt daarmee een handvat geboden om, indien de aard
en omvang van de verrekenverplichting daartoe aanleiding geeft, de bewijslast
anders te verdelen. Met deze uitzondering wordt ook tegemoet gekomen aan de
wens van de commissie om artikel 134 van het bewijsvermoeden
uit te sluiten, zij het dat het geen dwingendrechtelijke uitsluiting betreft.
Bij nota van wijziging zal dit worden bepaald.Met het vorenstaande is ook tegemoet gekomen aan de bezwaren van Van der
Burght tegen, wat hij noemt, het «te ruim gestelde bewijsvermoeden».Ik veroorloof mij op te merken dat de vervolgens geciteerde conclusie
van Van der Burght (WPNR 2001/6438, p. 278) geen betrekking heeft op artikel
141, derde lid, maar op artikel 141, vierde lid. Ter zake van dit lid stelt
de commissie de vraag of tot het begrip «onderneming» ook gerekend
wordt het geval dat de echtgenoot als beherend vennoot deelneemt in een personenvennootschap.
Het gaat in artikel 141, vierde lid, om een niet op eigen naam uitgeoefende
onderneming. Het betreft dan een onderneming die in de vorm van een rechtspersoon
of vennootschap onder firma wordt gedreven. Voor het geval het gaat om een
eenmanszaak is in het vijfde lid van artikel 141 het vierde lid van artikel
141 van overeenkomstige toepassing verklaard. Daarmee is naar mijn oordeel
aan de wens van de commissie tegemoet gekomen.Terecht merkt de commissie op dat de bestaande jurisprudentie ter zake
van vervalbedingen haar waarde blijft behouden. Ik merk hierbij op dat artikel
141, zesde lid, geen vervaltermijn impliceert, maar een verjaringstermijn.
De problematiek van het vervalbeding staat met andere woorden los van de regeling
van de verjaringstermijn in artikel 141, zesde lid. De verlenging van de verjaring
tijdens het huwelijk, zoals gegeven in artikel 3:321 lid 1 onder a BW is gewoon
van kracht.Artikel 142In artikel 142, eerste lid, onder g is uitgegaan van het tijdstip van
het in kracht van gewijsde gaan van de beschikking, houdende verklaring dat
er rechtsvermoeden van overlijden bestaat, aangezien deze beschikking ingevolge
artikel 414, vierde lid, de dag noemt waarop de vermiste vermoed wordt te
zijn overleden. Ingevolge artikel 417, derde lid dient de akte van overlijden
in overeenstemming dient te zijn met de beschikking. Hieruit volgt dat terecht
beslissend is geacht het tijdstip waarop de beschikking in kracht van gewijsde
is gegaan.Voorts vraagt de commissie in te gaan op de opmerking van Van der Burght
of in artikel 142, tweede lid, niet dient te staan «a tot en met f»
in plaats van «b tot en met f». Volgens Van der Burght zou onderdeel
f (ontbinding door de rechter van het geregistreerd partnerschap) de evenknie
zijn van onderdeel a (echtscheiding). Ik ga ervan uit dat deze opmerking op
een misverstand berust. Onderdeel a ziet immers niet op de beëindiging
van het huwelijk door echtscheiding, maar op het einde van het huwelijk door
overlijden. Wel zal ik bij nota van wijziging onderdeel a aanvullen door het
geregistreerd partnerschap uitdrukkelijk te noemen.OvergangsrechtDe commissie vraagt te reageren op het – impliciete – voorstel
van Luijten de onmiddellijke werking van het voorstel ook uit te breiden tot
«alle bij de invoering geldende periodieke verrekenbedingen uit het
verleden». Naar ik veronderstel is er bij de commissie sprake van een
misverstand. De overgangsrechtelijke regeling impliceert dat de voorgestelde
regeling, zoals de commissie terecht opmerkt, onmiddellijke werking heeft
ten aanzien van huwelijkse voorwaarden die – mede – een periodiek
of finaal verrekenbeding omvatten. Luijten acht dit onterecht, maar werkt
dit niet uit.De gevolgen van de onmiddellijke werking geeft de commissie op juiste
wijze weer. Huwelijkse voorwaarden die mede een periodiek of finaal verrekenbeding
omvatten blijven onverminderd van kracht, voor zover er geen strijd is met
de in het wetsvoorstel opgenomen dwingendrechtelijke bepalingen. Voor zover
in bestaande huwelijkse voorwaarden onderdelen van een verrekenbeding
niet geregeld zijn, werkt de voorgestelde wettelijke regeling aanvullend.
Hoe groot de variatie aan huwelijkse voorwaarden die – mede –
periodieke of finale verrekenbedingen omvatten ook is, het komt mij voor dat
bij gebreke van een regeling van de aspecten die in dit wetsvoorstel aan de
orde komen, de aanvullende werking van de voorgestelde wettelijke regeling
goed zal zijn.De commissie ziet het goed dat het oude recht toepasselijk blijft ten
aanzien van uitsluitingsclausules als bedoeld in artikel 94, eerste lid, die
in een uiterste wilsbeschikking opgenomen zijn. Dit volgt uit artikel IV,
tweede lid.Voor alle zekerheid zal bij nota van wijziging artikel IV, tweede lid,
ten aanzien van giften aangevuld worden.De Staatssecretaris van Justitie,N. A. Kalsbeek 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27554-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl