Regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135748
 2009-2010
 
 32 127
 Regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking
van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet)
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 VERSLAG
 Vastgesteld 16 oktober 2009
 De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer
verslag uit te brengen van haar bevindingen. Het verslag behandelt alleen
die onderdelen waarover door de genoemde fracties inbreng is geleverd.
 Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig en afdoende
zal hebben beantwoord, acht de commissie de openbare behandeling van dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
 1. Algemeen
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
deze belangrijke wetswijzigingen. Omdat dit wetsvoorstel veelomvattend is
en soms principieel van aard zullen deze leden uitgebreid ingaan op een aantal
van deze voorgestelde wijzingen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van de Crisis-
en herstelwet. Het oordeel loopt daarbij uiteen van verheugd, als het gaat
om de aanpassing van wet bodembescherming, tot grote bezorgdheid, in geval
van aanpassingen aan de Natuurbeschermingswet 1998. Met de regering zijn de
leden van de fractie van de PvdA van mening dat er een urgentie is om juist
in deze tijden van crisis projecten te versnellen. De leden van de fractie
van de PvdA zien daarbij vooral de noodzaak om duurzame projecten te versnellen,
die werkgelegenheid met zich meebrengen en bijdragen aan de klimaatdoelstellingen.
De leden van de fractie van de PvdA zijn van mening dat het voorliggende wetsvoorstel
erg veel ruimte geeft als deze van toepassing is op alle projecten die genoemd
worden in de bijlagen.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Crisis- en herstelwet. Zij zijn onder de indruk van de snelheid waarmee
dit wetsvoorstel door de regering is voorbereid. Deze leden constateren dat
het wetsvoorstel een groot aantal voorstellen bevat om procedures te vereenvoudigen
en te versnellen. De huidige crisis reikt volgens genoemde leden echter verder
dan alleen stilgevallen bouwprojecten. Er is ook sprake van een ecologische
crisis, een voedselcrisis en een klimaatcrisis. Genoemde leden zijn dan ook
verheugd dat het wetsvoorstel ook voorstellen bevat die zijn gericht
op het bouwen aan een duurzame en innovatieve economie. Genoemde leden vragen
in hoeverre het wetsvoorstel bijdraagt aan het bestrijden van de ecologische
crisis. Verder constateren leden van de ChristenUnie-fractie dat veel van
de voorstellen niet nieuw zijn, maar reeds onderdeel uitmaken van reeds lopende
trajecten tot wijziging van bestaande wetten. Genoemde leden vragen in dit
kader wanneer de Natuurwet, de wetswijzigingen in het kader van de implementatie
van het advies «Sneller en Beter» van de commissie Elverding (29 385,
nr. 18) en het aangekondigde wetsvoorstel aanpassing bestuursprocesrecht bij
de Kamer worden ingediend.
 
 De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennis genomen
van de regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking
van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet). Deze
leden vragen hoe de Kamer bij de implementatie en uitvoering van deze wet
betrokken zal zijn.
 
 De leden van de SP-fractie hebben met verbazing kennis genomen van de
ontwerp Crisis- en herstelwet. De economische crisis vraagt om krachtige maatregelen,
maar mag niet gebruikt worden om een wirwar van regels gebundeld in te voeren
zonder dat de samenhang tussen deze regels en de effecten ervan voldoende
bekend zijn. Toch lijkt dit hier te gebeuren. Het snel uitvoeren van een aantal
projecten die – soms om deugdelijke redenen – niet tot stand komen,
is een verkeerd uitgangspunt. Sterker zou het zijn als de regering eerst in
kaart zou brengen waar de vertragingen door veroorzaakt worden om vervolgens
elke onnodige vertraging afzonderlijk aan te pakken. Waarom doet de regering
dit niet?
 
 De veelheid aan wetswijzigingen die deze Crisis- en herstelwet bevat,
maakt het volgens de leden van de SP-fractie bijna onmogelijk om een goede
inhoudelijke beoordeling per wetswijziging uit te voeren. Deze insteek komt
volgens deze leden niet ten goede aan de kwaliteit en de zorgvuldigheid. Zo
reageren belangengroepen en andere insprekers vooral op de hoofdlijnen van
dit wetsvoorstel, terwijl ook de kleinere wetswijzigingen aandacht behoeven.
Deze worden nu meegenomen in de «slipstream» van de grotere wijzigingen.
De leden van de fractie van de SP vinden dit een verkeerde gang van zaken.
 
 De aanpak van de crisis is in de ogen van de leden van de SP-fractie essentieel.
De regering heeft te lang alles maar toegelaten en dient nu in beweging te
komen. De leden van de SP-fractie vragen wel welke bijdrage dit wetsvoorstel
levert aan de aanpak van de crisis. Hoeveel banen levert dit wetsvoorstel
op en in welke jaren? En wat betekent deze versnelling van projecten voor
de werkgelegenheid voor de periode nadat deze projecten zijn afgerond? In
ieder geval is één ding duidelijk: dit wetsvoorstel zorgt voor
voldoende werkgelegenheid voor ambtenaren en juristen. Is dat ook een nevendoel
van dit voorstel? De leden van de SP-fractie zouden graag willen dat de regering
helder aantoont wat dit wetsvoorstel betekent voor de algehele welvaart van
Nederland.
 
 De leden van de SP-fractie steunen de doelstelling om stroperigheid aan
te pakken, maar betwijfelen of dit wetsvoorstel daartoe de juiste weg is.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks hebben met grote zorg kennis genomen
van het wetsvoorstel houdende regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling
en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis-
en herstelwet). Hoewel deze leden het met de regering eens zijn dat er maatregelen
genomen moeten worden om de economische crisis en de directe gevolgen daarvan
het hoofd te bieden, zien zij in dit wetsvoorstel veel maatregelen terug die
andere doelen dienen. Deze leden kunnen zich niet aan de indruk
onttrekken dat de regering de economische crisis heeft aangegrepen om een
reeks van procedurele wensen, die links en rechts leven, snel te realiseren.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vinden dat het wetsvoorstel niet
tegemoet komt aan de ecologische crisis. Het is hen bijvoorbeeld niet duidelijk
hoe de versnelde aanleg van snelwegen of vliegvelden ertoe kan leiden dat
Nederland dichter bij haar klimaatdoelstellingen komt. Het is de indruk van
de leden van de GroenLinks-fractie dat het wetsvoorstel veel meer te bieden
heeft voor «grijze» dan voor «groene» projecten. De
verzwakking van de bescherming van de natuur en de positie van natuur- en
milieuorganisaties is een veeg teken.
 
 Hoewel het wetsontwerp enkele onderdelen bevat die interessant zijn voor
het milieu (bijvoorbeeld rond woningisolatie en windenergie) is de indruk
van de fractie van GroenLinks dat het groene gehalte van de voorstellen per
saldo erg laag is en er op het gebied van natuur en milieu diverse verslechteringen
dreigen. Deze leden maken zich zorgen over de aantasting van de zorgvuldigheid
van procedures en de rechtsbescherming voor burgers. De afgelopen jaren zijn
er al veel wetten aangepast om besluitvorming te versoepelen, waarbij naar
de mening van de leden van de fractie van GroenLinks al flinke gaten zijn
geslagen in de rechtszekerheid en de zorgvuldigheid van besluitvorming.
 
 De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet, de Memorie van Toelichting, en de nota van wijziging
ten aanzien van de regels met betrekking tot versnelde ontwikkeling en verwezenlijking
van ruimtelijke en infrastructurele projecten (Crisis- en herstelwet). De
leden van de fractie van D66 onderschrijven de stelling dat de regering voor
de opgave staat om samen met de medeoverheden en maatschappelijke partners
Nederland door een ernstige economische crisis te loodsen. De regering komt
hiertoe met de Crisis- en herstelwet. Deze is gericht op versnelling en vereenvoudiging
van planprocedures voor infrastructurele en andere grote bouwprojecten, en
op projecten op het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie. Kern van
de voorgestelde wet is met snelle en zorgvuldige procedures te werken aan
werkgelegenheid en duurzaamheid. De leden van de fractie van D66 menen echter
dat de voorgestelde wet de kern van het probleem niet voldoende aanpakt.
 
 De motivatie die ten grondslag ligt aan totstandkoming van de Crisis-
en herstelwet wordt door de leden van de fractie van D66 op zichzelf als positief
beoordeeld. Nederland verkeert in een zware economische crisis. Voorspellingen
van het Centraal Planbureau wijzen op een krimp van de economie in 2009 van
4,75%.
 
 In het wetsvoorstel worden verschillende voorstellen gedaan om de economische
groei te stimuleren. Deze kunnen in drie categorieën worden onderverdeeld:
 – Tijdelijke maatregelen;
 – Maatregelen gericht op projecten in ruimtelijke ordening;
 – Structurele aanpassingen van de regelgeving.
 De leden van de fractie van D66 vragen of de regering per onderdeel kan
kwantificeren wat de effecten van de maatregelen zijn op economische groei
en werkgelegenheid voor 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014?
 
 De leden van de fractie van D66 menen dat de positieve invloed, die de
beoogde Crisis- en herstelwet zou moeten hebben op het bestrijden van de economische
crisis, onvoldoende is aangetoond. De directe invloed van de wet
op de werkgelegenheid en de welvaart in Nederland is op lange termijn onduidelijk,
en op korte termijn beperkt.
 
 Een wezenlijke bijdrage aan de huidige conjuncturele situatie kan de wet
met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid niet leveren, zo stellen de
leden van de fractie van D66. Louter beoordeeld als instrument van crisisbestrijding
doorstaat het wetsvoorstel de toets der kritiek niet. Dit neemt niet weg dat
de leden van de fractie van D66 de noodzaak van een aantal versnellingen zoals
opgenomen in het wetsvoorstel onderschrijven en van mening zijn dat deze moeten
worden geïmplementeerd.
 
 De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
de voorgestelde Crisis- en herstelwet. De regering beoogt met deze wet een
versnelde ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke en infrastructurele
projecten. De leden van deze fractie waarderen het doel van deze wet en de
daadkracht die de regering met deze wet uitstraalt. De huidige economische
crisis vraagt om maatregelen die zoden aan de dijk zetten. Voor deze leden
staan drie vragen centraal bij de beoordeling van het wetsvoorstel. Zijn de
voorstellen verantwoord vanuit de optiek van rechtszekerheid, rechtseenheid
en rechtsgelijkheid? Dragen de voorstellen daadwerkelijk bij aan het beoogde
doel of kunnen ze ook een averechts effect opleveren? Rechtvaardigt de economische
crisis snelle invoering van (vergaande) structurele wetswijzigingen?
 
 Het is de leden van de SGP-fractie opgevallen dat de Raad van State zeer
kritisch is over dit wetsvoorstel. Met name wijzen zij daarbij op de passage
aan het eind van onderdeel 5 van het advies waarin de Raad stelt dat enkele
concrete voorstellen, die niet of nauwelijks effectief zijn, nader bezien
moeten worden en dat andere concrete voorstellen, die in strijd zijn met hoger
recht of algemene beginselen van behoorlijk bestuur en zorgvuldige besluitvorming,
uit het voorstel gehaald moeten worden. Waarom heeft de regering niet uitvoeriger
inhoudelijk gereageerd op deze zeer stevige kritiekpunten? Het lijkt er nu
op dat de regering met de stelling dat gezamenlijke en gelijktijdige inwerkingtreding
van alle onderdelen een optimaal resultaat waarborgt, zelfs niet ontvankelijk
is voor de constatering van de Raad van State dat er sprake is van strijd
met hoger recht of algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Wil de regering
hier alsnog op ingaan? Vindt de regering dat een optimaal resultaat ook ten
koste mag gaan van onverenigbaarheid met hoger recht? Zou het niet voor de
hand liggen om de door de Raad van State genoemde voorstellen nog eens tegen
het licht te houden?
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met grote
teleurstelling kennis genomen van het wetsvoorstel Crisis- en herstelwet.
In de ogen van deze leden is de regering er met dit wetsvoorstel niet in geslaagd
de economische crisis en de ecologische crisis aan elkaar te verbinden. De
belangrijkste vraag waar de regering nu voor staat, is niet beantwoord, naar
de mening van deze leden. Die vraag zou moeten luiden: waar willen we in investeren,
waar mag de regelgeving versoepeld worden omdat het rechtstreeks ten goede
komt aan het klimaat en de ecologie en waar moet die regelgeving gehandhaafd
of liever nog, strenger worden? De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren vragen de regering om een reactie hierop.
 
 De leden van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat het wetsvoorstel
geen recht doet aan de economische crisis, en zijn er niet van overtuigd dat
de maatregelen, die op grond van deze wet genomen kunnen worden, inderdaad
een verzachtend effect zullen hebben op de economische crisis en de werkeloosheid
die daarmee gepaard zal gaan. Ook tijdens het rondetafelgesprek dat de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009
terzake dit wetsvoorstel in de Kamer heeft georganiseerd, werd duidelijk dat
er veel kritiek is op het wetsvoorstel, en dat de beoogde versnelling niet
zal worden bereikt.
 
 Alles overziende, wijzen de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren de Crisis- en herstelwet af. Zowel de Raad van State, de meerderheid
van de deelnemers aan het genoemde rondetafelgesprek, alsmede talloze juristen,
hebben kritiek geuit ten aanzien van dit wetsvoorstel. Samengevat luidt deze
kritiek dat de beoogde versnelling niet wordt behaald omdat het besluitvormingstraject
zelf niet aangepakt wordt, en de huidige problemen zich dáár
voor doen. Dat de juridische zekerheid voor burgers, organisaties en ook van
de geplande projecten op losse schroeven staat. Dat het wetsvoorstel, eenmaal
wet, al tot vragen van en aan de rechtspraak zal leiden, tot het Europese
Hof van Justitie aan toe. Dat de natuur nog meer onder druk zal komen te staan.
Dat belangen niet meer zorgvuldig afgewogen kunnen worden, wat ook weer zal
leiden tot talloze rechtsgangen. En het belangrijkste punt: de wet zal niet
tot economisch herstel leiden, laat staan tot ecologisch herstel, wat zo mogelijk
een nog groter gevoel van urgentie verdient. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren vernemen graag een reactie van de regering op de verschillende
punten van kritiek op dit wetsvoorstel. De leden vragen de regering met spoed
een nieuw plan te presenteren dat daadwerkelijk doet wat dit wetsvoorstel
zegt te willen bereiken; een herstel van de economie, zonder de ecologie verder
te beschadigen.
 Versnelling besluitvorming
 De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering de opvatting
van de SER deelt dat de Crisis- en herstelwet inderdaad is gericht op de versnelling
van infrastructurele projecten, andere grote bouwprojecten en projecten op
het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie en dat dit van belang is
vanuit een oogpunt van versterking van de ruimtelijk-economische structuur.
Dat een goed vestigingsklimaat voor burgers en bedrijven voorts het centrale
uitgangspunt dient te zijn, hetwelk naast een economische, ook een sociale
en een ecologische component bevat. Deelt de regering de opvatting van de
leden van de CDA-fractie, dat deze voorgenomen wetswijzigingen als antwoord
op de uitdagingen waarvoor de economische crisis Nederland stelt, in samenhang
moeten worden gezien met het financiële crisispakket dat de regering
bij voorjaarsnota 2009 (31 070, nr. 24) en bij de begroting 2010 aan
de beide Kamers der Staten-Generaal heeft gepresenteerd?
 
 Wat is de reactie van de regering op de volgende zienswijze? «De
voorgenomen maatregelen op bestuursprocesrechtelijk terrein zien voornamelijk
op versnelling van procedures bij de rechter, terwijl uit veel recent onderzoek
blijkt dat de grootste «bottleneck» niet bij de rechter ligt maar
bij het bestuur in de voorbereiding van de besluiten. Bij het bestuur ontbreekt
te vaak – zeker bij complexe projecten zoals die hier aan de orde zijn –
de expertise om tot goede en daarmee in rechte houdbare besluiten te komen.
Daarbij ontbreekt ook te vaak voldoende capaciteit om complexe besluitvorming
op het niveau van het bestuur voortvarend af te ronden. Dit klemt temeer omdat
met de inwerkingtreding van de Crisis- en herstelwet er voor veel betrokken
overheden een nog complexere juridische situatie ontstaat.»
 
 En, in vervolg hierop: «Hoe kan voor de beoogde projecten worden
voorzien in kwalitatieve en kwantitatieve versterking van de betrokken overheden
die de besluitvorming voorbereiden? Is het denkbaar dat teams met experts
(onder meer vanuit de Rijksoverheid) waar nodig ondersteuning gaan bieden
(«crisiswetprojectondersteuningsteams»)?»
 
 Hoe kijkt de regering aan tegen de volgende stelling: «Er bestaat
een risico dat de nu voorgestelde maatregelen ter versnelling van rechterlijke
procedures allerlei complexe juridische vragen oproepen waarvan de behandeling
juist meer tijd neemt. Dit geldt te meer omdat sommige maatregelen nadrukkelijk
de grens opzoeken van wat Europeesrechtelijk nog al dan niet geoorloofd is.
Daaruit vloeit het risico voort dat een betrokken rechter in bepaalde gevallen
niet kan ontkomen aan het stellen van prejudiciële vragen aan het Europese
Hof van Justitie, met als gevolg dat de procedure (mede blijkens artikel 1.8
Crisis- en herstelwet) voor twee tot drie jaar komt stil te liggen, want dat
is de gemiddelde behandelingstermijn voor dit hof. Dit betekent natuurlijk
niet dat moeten worden afgezien van het streven naar versnelling van rechterlijke
procedures waar dit zonder de hiervoor geschetste problemen wel mogelijk is.
Op welke wijze denkt de regering dit onbedoelde effect zoveel als mogelijk
te beperken?
 
 De leden van de CDA-fractie menen dat het goed is om de gevallen waarop
de wet van toepassing is, zo duidelijk mogelijk te omschrijven. Acht de regering
het vanuit het oogpunt van rechtszekerheid mogelijk en gewenst om in de Memorie
van Toelichting nog meer duidelijkheid dan thans te verschaffen over de aard
van het project en de locatie? Kan dit ook gelden voor het werken met categorieën
waarop de Crisis- en herstelwet van toepassing is (Bijlage I), zoals categorie
2.1 en categorie 3.1 van Bijlage I? Op basis van welke criteria zijn deze
projecten door de selectie gekomen?
 
 De leden van de fractie van de PvdA missen nog een aantal wijzigingen,
die mogelijk ook bij zouden dragen aan versnelling van projecten. Deze leden
vragen of het mogelijk is om de geldigheid van onderzoeken voor bestemmingsplannen
te fixeren gelijk de Spoedwet wegverbreding en Wet luchtvaart. De leden vragen
of een aanpassing van afdeling 6.4 Wet ruimtelijke ordening (Grondexploitatiewet)
kan bijdragen aan een versnelling van de procedures. De leden zijn benieuwd
of overwogen is de zeehavennorm met betrekking tot geluidhinder breder van
toepassing te maken zodat op meer locaties nieuwe woningbouw nabij havens
mogelijk wordt gemaakt. Is het mogelijk om versneld in te zetten op het toekennen
van de R1-status aan Nederlandse Energie-uit-afval projecten? Is het mogelijk
om de inrichting van bouwplaatsen vergunningtechnisch eenvoudiger en sneller
te maken?
 
 De belangrijkste conclusie van de commissie Elverding in haar advies haar
advies «Sneller en Beter» (29 385, nr. 18) was dat het niet
zozeer juridische procedures infrastructurele projecten vertraagden, maar
vooral langdurige besluitvormingsprocedures, waarbij vele partijen betrokken
zijn. De leden van de fractie van de PvdA stellen daartoe een crisis- en herstelaanpak
voor, die in navolging van de aanbevelingen van de commissie Elverding, vooral
inzet op versnelling van besluitvorming.
 
 Een crisis- en herstelaanpak heeft in de ogen van de leden van de fractie
van de PvdA elementen in zich, die ingrijpen op alle fasen in de totstandkoming
van een project, niet slechts op de beroepsfase aan het eind. Gelukkig is
deze fase niet voor alle projecten van toepassing. De leden van de fractie
van de PvdA denken daarbij aan het aanwijzen van één overheid
als leidend in een project, gebiedsregisseurs, het vroegtijdig betrekken van
belanghebbenden bij de afweging van varianten, het duidelijk faseren van de
besluitvorming, in goed overleg met de belanghebbenden bezwaren proberen weg
te nemen, voorkómen van formeel bezwaar door goede communicatie, inzet
van meer bestuursrechters et cetera.
 
 Eén overheid die leidend is, kan veel frictieverlies tussen overheden
wegnemen. Hiertoe bestaat al de Rijksprojectenprocedure, maar mogelijk dat
daarin nog versnelling mogelijk is door bijvoorbeeld termijnen waarbinnen
de rechtspraak een uitspraak moet doen, te bekorten?
 
 In het rondetafelgesprek dat de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat
op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer terzake dit wetsvoorstel heeft georganiseerd,
is gewag gemaakt van het gebrek aan expertise bij sommige gemeenten, die er
toe leidt dat projecten ook slecht worden onderbouwd en daardoor slechter
scoren bij uiteindelijke rechtszaken. Ook voor toepassing van instrumenten
zoals die geboden worden door de Interimwet Stad en Milieu is meer kennis
nodig. Gebiedsregisseurs of teams van deskundigen kunnen (kleine) gemeenten
helpen met de toepassing van bestaande wetgeving zoals de coördinatieregelingen
in de Wet ruimtelijke ordening, de Interimwet Stad en milieu en de coördinatieregeling
in de Algemene Wet bestuursrecht. Allemaal mogelijkheden die reeds bestaan
om projecten gestructureerd en snel te behandelen, waarvan amper gebruik wordt
gemaakt in de praktijk, zo constateren de leden van de fractie van de PvdA.
 
 De commissie Elverding heeft ook aandacht gevraagd voor het vroegtijdig
betrekken van belanghebbenden en het faseren van de besluitvorming. Door in
een vroeg stadium overeenstemming te bereiken over een alternatief, zal in
de uitwerking minder weerstand bestaan. Als uitvloeisel van het advies van
de commissie Elverding zou in deze geest de Tracéwet worden aangepast.
Wanneer is deze wijziging van de Tracéwet te verwachten?
 
 Ook vragen de leden van de fractie van de PvdA aandacht voor voldoende
capaciteit bij de rechtspraak. Onderzoek moet degelijk worden uitgevoerd en
ook daarvoor is capaciteit noodzakelijk bij de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak.
De leden van de fractie van de PvdA waarschuwen ervoor dat hoewel met de Crisis-
en herstelwet enerzijds procedures worden versneld, dit anderzijds ten koste
zal gaan van de capaciteit van de rechtspraak elders.
 
 De leden van de fractie van de PvdA-fractie vragen de regering een nadere
toelichting te geven naar aanleiding van het advies van de Raad van State
met betrekking tot het overnemen van een aanpak zoals die werd gevolgd in
de Deltawet grote rivieren. De Raad van State is van mening dat een regeling
van de strekking van de Deltawet grote rivieren beter geschikt is als aanpak
van de problemen dan de Crisis- en herstelwet. De Raad geeft aan dat het om
projecten moet gaan die na zorgvuldige voorbereiding, op basis van het afwegen
van alle belangen en met eventuele doorbreking van wettelijke bevoegdheden
en procedures, moeten uitmonden in één (project)besluit, met één
beroepsmogelijkheid. De voorwaarden die de Raad daaraan verbindt zijn dat
het projecten moet betreffen die substantieel bijdragen aan een versterking
van de economische structuur of verbetering van de werkgelegenheid, in een
vergevorderd stadium van voorbereiding zijn, en «waarvan de financiering
en de uitvoeringscapaciteit in termen van menskracht en materieel voldoende
gewaarborgd zijn».
 
 De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de wijze waarop nu
wordt voorgesteld om dit deel van het advies van de Raad van State over te
nemen, niet tegemoet komt aan dat advies en de noodzaak om doortastend op
te treden tegen de gevolgen van de economische crisis. Het onderdeel dat Deltawet
genoemd wordt in de Crisis- en herstelwet gaat juist over niet met name genoemde
bouwprojecten, waarvoor niet één projectbesluit genomen kan
worden. De leden van de fractie van de PvdA-fractie menen te mogen
stellen dat, onder andere na herlezing van de evaluatie van de Deltawet, die
wet een groot succes is geweest. Deze leden vragen dan ook af waarom geen
gebruik wordt gemaakt van een aanpak zoals die van de Deltawet.
 
 Naar de mening van de leden van de fractie van de PvdA, is het succes
van de Deltawet grote rivieren voor een groot deel te danken aan het draagvlak
dat er bij politici, bestuurders en burgers bestond voor een snelle versterking
van de rivierdijken. Deelt de regering deze mening? Zo ja, voorziet de regering
eenzelfde draagvlak voor de projecten waarbij nu in het kader van de Crisis-
en herstelwet sprake moet zijn van snelle en vereenvoudigde planprocedures?
Indien dit draagvlak ontbreekt: welke middelen staan belanghebbenden –
eventueel buiten het bestuurs- en civielrecht – ter beschikking om alsnog
de voorgesnelde versnelde en vereenvoudigde besluitvorming te doorkruisen?
Zou een aanpak zoals voorgesteld in de Deltawet grote rivieren bij de in de
onderhavige wet voorgestelde projecten naar verwachting leiden tot een groter
dan wel kleiner draagvlak?
 
 Zou, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, een aanpak zoals die werd
gebruikt op basis van de Deltawet grote rivieren, zich lenen voor bijvoorbeeld
het realiseren van windmolenpark(en) van 6000mW in zee? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waarom is dit dan niet voorgesteld? Dezelfde vraag leeft er bij de
leden van de PvdA-fractie ten aanzien van de integrale verbetering van de
Afsluitdijk. Is daar een Deltawet-achtige aanpak mogelijk? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, waarom wordt die aanpak niet voorgesteld? Wat weerhoudt het kabinet
er van om snel met een standpunt over de opknapbeurt van de Afsluitdijk te
komen en vervolgens op de wijze van de Deltawet grote rivieren bestaande wetgeving
en procedures te vervangen door één besluit?
 
 Andere projecten waarvan de leden van de fractie van de PvdA menen dat
ze zich zouden kunnen lenen voor een aanpak als die van de Deltawet, zijn
een basisnet voor elektrische auto’s en een aantal urgente spoorprojecten
die met vele procedures zijn omgeven, zoals de Delftse spoortunnel. Ook zouden
de leden van PvdA-fractie realisatie van natuur willen versnellen. Specifiek
denken de leden daarbij aan afronding van gebieden door middel van aankoop
en inrichting. Het gaat dan om de gebieden Dwingelerveld, Springendal, Friesch-Drentse
Wold, Park Lingezegen, De Peel, Plan Tureluur, Polder Stein (Zuid-Holland).
Deelt de regering die mening?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de vertraging
van projecten in het algemeen vaak niet zozeer door lange procedures wordt
veroorzaakt, maar door het gebrek aan een goede verkenningsfase, trage politieke
besluitvorming, bestuurlijke drukte en benodigde tijd voor afstemming tussen
en binnen overheden, gebrek aan bestuurlijke consistentie, en de tijd die
wordt genomen voor de afhandeling van zienswijzen. De commissie Elverding
heeft in haar advies «Sneller en Beter» (29 385, nr. 18)
dan ook aangegeven dat versnelling vooral kan worden bereikt door verbeteringen
in de voorbereiding en besluitvorming van projecten. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen een reactie op de stelling van professor Meurs,
zoals door hem geuit tijdens het rondetafelgesprek op 6 oktober 2009,
dat voorgestelde wijzigingen ook negatieve effecten kunnen hebben op de totstandkoming
van de door commissie Elverding beoogde verbeteringen door de grotere druk
op de procedures (onder andere kortere termijnen) en het risico dat met de
voorgestelde wijzigingen de druk van de ketel verdwijnt voor de noodzakelijke
veranderingen in de werkprocessen. Genoemde leden vragen een reactie op de
mening van de voorzitter van de commissie voor de milieueffectrapportage,
zoals door hem geuit tijdens het genoemde rondetafelgesprek, dat
met het wetsvoorstel de lijn van de commissie Elverding wordt verlaten.
 
 Het versnellen van procedures kan er volgens de leden van de fractie van
de ChristenUnie wel toe bijdragen dat – bij het opkrabbelen van de economie –
het herstel sneller kan plaatsvinden omdat er dan meer projecten snel uitvoeringsgereed
zijn. Genoemde leden tekenen hierbij aan dat daar waar het gaat om projecten
waar de overheid opdrachtgever is, bijvoorbeeld als het gaat om infrastructuur
en waterbeheer, dit ook kan worden bereikt door in het algemeen meer projecten
uitvoeringsgereed te hebben. Volgens de leden van de fractie van de ChristenUnie
pleit dit ervoor om naast versnelling van procedures ook eerder te starten
met verkenningen, ook als financiering nog niet volledig in zicht is. Genoemde
leden vragen daarom of de regering ook de conclusie trekt dat het raadzaam
is om in het vervolg sneller te besluiten tot het starten van een MIRT-verkenning.
 
 De leden van de VVD-fractie zijn zeer geïnteresseerd in maatregelen
die de besluitvorming kunnen versnellen. De voorkeur gaat hierbij uit naar
structurele maatregelen waardoor de besluitvorming voor onder andere de bouw,
infrastructurele en ruimtelijke ontwikkelingen en de agrarische sector goed
en snel tot stand komen. Kan de regering aangeven wat de relatie is tussen
de Crisis- en herstelwet en (de implementatie van) het advies van de commissie
Elverding? Kunt u daarbij ingaan op het feit dat de commissie Elverding aangeeft
dat versnelling met name kan worden bereikt door verbetering in de voorbereiding
en de besluitvorming van projecten? Hoe draagt de Crisis- en herstelwet aan
dit gegeven bij?
 
 Welk effect zal de invoering van de Crisis- en herstelwet hebben op de
nog te verwachten wetswijzigingen en andere projecten in het kader van het
advies van de commissie Elverding, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen de regering te reageren op de kritiek
dat de Crisis- en herstelwet zal leiden tot een beperkte stijging van de werkgelegenheid
in de Grond-, Weg- en Waterbouwsector. Kan de regering daarbij ook aangeven
of de betrokken departementen voldoende capaciteit hebben om al deze projecten
vóór de expiratiedatum van deze wet uit te voeren?
 
 De leden van de fractie van de SP constateren dat verschillende onderzoeken
de afgelopen jaren duidelijk hebben gemaakt dat de kern van vele vertragingen
ligt bij het trage handelen van de overheid en overheidsorganisaties. Op grond
van dit wetsvoorstel moet de rechterlijke macht sneller gaan werken, maar
de maatregelen tot versnelling worden volgens de leden van de SP-fractie onvoldoende
gericht op de departementen en op de provincies en gemeenten. Het zou de regering
sieren als dit aspect bij een dergelijke grabbelwet ook meegenomen zou worden.
 
 Menige vertraging wordt veroorzaakt door een wirwar van grondposities
van projectontwikkelaars en beleggers, zo stellen de leden van de fractie
van de SP. Tevens is er sprake van opdrijving van de grondprijzen vanwege
grondspeculatie. Het gevolg is dat bouwprojecten stagneren totdat de dure
investeringen in grond verzilverd kunnen worden. Volgens de leden van de SP-fractie
zou een herziening van het grondbeleid en een stevige aanpak van grondspeculatie
onderdeel moeten zijn van dit wetsvoorstel.
 
 Ook willen de leden van de SP-fractie graag weten hoeveel tijdwinst er
per wetswijziging te verwachten is. Net als de Raad van State denken deze leden ook dat deze tijdswinst bij een flink aantal voorstellen wel
eens tegen kan vallen. Zij ontvangen graag duidelijkheid hierover.
 
 De leden van de SP-fractie maken zich er zorgen over dat in het streven
om versnelling te bereiken er juist extra vertraging op zal treden. De nieuwe
wet zal dermate veel spelregels veranderen, dat dit tot vertraging zou kunnen
leiden. De leden van de fractie van de SP maken zich zorgen over deze overgangsproblemen.
Zeker bij de wetswijzigingen van tijdelijke aard zijn dergelijke problemen
natuurlijk buitengewoon ongewenst. Daarom zouden de leden van de fractie van
de SP graag zien dat de regering alleen die wetswijzigingen in gang zet, die
substantieel versnelling opleveren, zonder dat de zorgvuldigheid van de besluitvorming
daaronder lijdt.
 
 Allerlei aanpassingen van bestaande wetgeving zijn momenteel in voorbereiding,
zoals de nieuwe Wet ruimtelijke ordening, de wetwijziging die benodigd is
naar aanleiding van de adviezen van de commissie Elverding, de Wet modernisering
van de regelgeving over de milieueffectrapportage en het Initiatiefwetsvoorstel
van de leden Vermeij, Koopmans en Neppérus tot aanvulling Wet bestuurlijke
lus Awb (31 352). De Crisis- en herstelwet gaat hier geheel aan voorbij
en passeert deze rechts. De leden van de fractie van de SP snappen niet waarom
de regering juist integraliteit suggereert en dan komt tot versnipperde voorstellen.
Waarom niet gewoon de reeds in werking gestelde wetswijzigingen ten uitvoer
leggen?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat met de Spoedwet wegverbreding,
de Tracéwet, de Wet modernisering van de regelgeving over de milieueffectrapportage,
de nieuwe Wet ruimtelijke ordening en het Initiatiefwetsvoorstel van de leden
Vermeij, Koopmans en Neppérus tot aanvulling Wet bestuurlijke lus Awb
(31 352) er al veel mogelijkheden zijn geschapen om de besluitvorming
te versnellen. Niet voor niets wijst ook de Raad van State er in haar advies
op, dat veel belemmeringen niet zozeer een juridische of processuele achtergrond
hebben, maar verband houden met bestuurlijk en politiek onvermogen om tijdig
tot kwalitatief goede besluiten te komen die op een brede instemming kunnen
rekenen. Voort constateert de Raad dat juist dit soort problemen nauwelijks
met wetgeving opgelost kunnen worden. In de woorden van de leden van de fractie
van GroenLinks: de regering probeert opnieuw regels aan te passen die projecten
zouden vertragen, terwijl de «echte» problemen, namelijk bestuurlijk
en ambtelijk onvermogen, onbenoemd blijven. Wat is de reactie van de regering
op deze analyse?
 
 De Raad van State uit ook veel twijfel bij de claim van de regering dat
de voorstellen veel tijdswinst opleveren. De leden van de fractie van GroenLinks
vragen of de regering per voorstel kan aangeven welke tijdswinst zij voorziet.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de Raad van State
fundamentele kritiek heeft geuit op het wetsvoorstel en een andere benadering
voorstelt, meer in lijn met de strekking van de Deltawet grote rivieren. Los
van de constructie voor woningbouwprojecten, lijkt de regering daar vrijwel
niets mee gedaan te hebben. Waarom niet?
 
 De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat een gedegen onderbouwing
van de geselecteerde projecten ontbreekt. Daarnaast ontbreekt ook zicht op
de wijze waarop de beoogde versnellingsmaatregelen zich verhouden tot bestaande
wetten en wetsvoorstellen, waaronder de Spoedwet wegverbreding, de Tracéwet,
de Wet modernisering van de regelgeving over de milieueffectrapportage en
de Wet ruimtelijke ordening, zo stellen de leden van de fractie van D66. Kan
de regering uiteenzetten hoe deze zich exact tot elkaar verhouden,
zowel juridisch als in de praktijk? Aangetoond moet worden dat versnelling
van de 58 projecten in de wet geen vertraging oplevert voor projecten die
buiten het toepassingsbereik van het wetsvoorstel vallen. Is de regering bereid
dit te onderzoeken?
 
 Een belangrijke reden voor het feit dat de Crisis- en herstelwet het licht
heeft gezien, is de complexe en stroperige besluitvorming in het ruimtelijke
domein, waardoor belangrijke ruimtelijke en infrastructurele projecten vertragen.
Dat laatste is tijdens deze tijd van economische crisis niet wenselijk. De
Raad van State en andere deskundigen wijzen met betrekking tot dit punt op
de analyses en aanbevelingen van de commissie Elverding. De commissie Elverding
en ook andere studies geven aan dat de belangrijkste knelpunten niet op het
juridische vlak liggen. Er is veel meer te bereiken met verbeteringen in de
voorbereiding van besluiten en de besluitvorming zelf, het bestuurlijke vlak
dus. De voorliggende wet is geen oplossing voor problemen als slecht management,
politieke discontinuïteit en onoplettendheid. De regering geeft in reactie
op het advies van de Raad van State aan dat de regering meerdere sporen bewandeld
heeft en het één het ander niet uitsluit. Deze redenering vinden
de leden van de SGP-fractie te kort door de bocht. Het ontbreekt overheden
vaak aan de capaciteit om complexe besluitvorming snel en goed af te ronden.
Voor deze overheden ontstaat met de nieuwe Crisis- en herstelwet een mogelijk
nog complexere juridische situatie. Procedures voor complexe projecten hebben
een lange doorlooptijd. Met de nieuwe wet krijgen overheden te maken met een
periode voor, tijdens en na deze wet. Hoe groot is dan het risico dat regelgeving
en procedures door elkaar heen gaan lopen en dusdanige onzekerheid creëert
dat daadkrachtige besluitvorming juist moeilijker wordt?
 
 De Raad van State wijst in haar algemene beoordeling van het wetsvoorstel
op een aantal recente wetswijzigingen die al inzetten op coördinatie
van besluitvorming. De Raad noemt in dit kader de nieuwe Wet ruimtelijke ordening,
de Waterwet, de regeling in de Algemene wet bestuursrecht en de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht. De leden van de SGP-fractie missen in het nader
rapport en in de Memorie van Toelichting het antwoord op de vraag wat de toegevoegde
waarde en de noodzaak van het voorliggende wetsvoorstel is in relatie tot
de reeds bestaande mogelijkheden in de wetgeving voor coördinatie en
integratie van besluitvorming. Graag alsnog antwoord op deze vraag.
 
 In de Memorie van Toelichting wordt aangegeven dat het wetsvoorstel gericht
is op een versnelling van besluitvorming en een vermindering van juridische
risico’s. Voorts wordt er geconcludeerd dat een specifiek probleem in
het ruimtelijk domein wordt gevormd door de complexiteit en de stroperigheid
van besluitvorming, en dat dit opgelost kan worden door belemmeringen in wet-
en regelgeving weg te nemen. Dit zou leiden tot een versnelde aanvang en uitvoering
van projecten. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren kunnen
deze conclusie niet delen. Vertragingen in het uitvoeren van ruimtelijke projecten
zijn naar de mening van deze leden niet het gevolg van wet- en regelgeving
maar van problemen in de voorafgaande besluitvorming, ook tussen de verschillende
overheden. Tevens is het vaak het geval dat de besluitvorming en de afweging
van verschillende belangen in ruimtelijke projecten onzorgvuldig plaatsvindt,
waardoor het voor organisaties en particulieren noodzakelijk kan zijn om naar
de rechter te stappen om bepaalde belangen alsnog geborgd te zien in de besluitvorming.
De leden van de Partij voor de Dieren zien het grote aantal vernietigingen
van vergunningen door de Raad van State als een duidelijk bewijs hiervoor.
De leden vragen of deze praktijk geholpen is met de Crisis- en herstelwet.
 
 Waarom is er gekozen voor aanpassing van wet- en regelgeving, in plaats
van het versneld uitvoeren van conclusies en adviezen ten aanzien van verbetertrajecten,
zoals die van de commissie Elverding, zo vragen de leden van de fractie van
de Partij voor de Dieren. De Commissie Elverding heeft een aantal aanbevelingen
gedaan om belangen in het voortraject van een besluit beter af te wegen. Hoe
staat het met de uitvoering van deze conclusies? Waarom is er niet voor gekozen
de bestaande studies naar versnelling van besluitvorming te implementeren
tijdens deze crisis? Waarom wordt er geen gebruik gemaakt, en niet geleerd,
van alle nieuwe en bestaande wetten en voorstellen die de besluitvorming beogen
te stroomlijnen en versnellen? De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren zijn van mening dat de kwaliteit van besluitvorming niet gebaat
is bij het opzij schuiven van regelgeving die bepaalde belangen beoogt te
waarborgen.
 
 Experts hebben tijdens het rondetafelgesprek, dat de vaste commissie voor
Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer terzake dit
wetsvoorstel heeft georganiseerd, aangegeven dat de beoogde versnelling van
uitvoering van projecten met deze wet niet gerealiseerd zal worden. De leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of de regering kan aangeven
welke tijdswinst er concreet zal worden geboekt, en hoe dan, ten aanzien van
de voorgestelde projecten.
 Juridische risico’s
 De leden van de fractie van de PvdA delen de mening van de Raad van State
dat van Europese regelgeving niet kan worden afgeweken. Met de Raad van State
delen de leden van de fractie van de PvdA de zorg dat veel van de voorgestelde
regelgeving echter niet conform de Europese richtlijnen is. Zij vrezen ervoor
dat vanwege de directe werking van Europese richtlijnen alsnog via gerechtelijke
procedures projecten vertraagd zullen worden, dan wel achteraf onrechtmatig
zullen blijken. Klopt het dat de directe werking van Europese richtlijnen
blijft bestaan? Welke verwachting hoort hierbij als het gaat om vertragende
werking op projecten doordat beroep wordt ingesteld wordt bij het Europese
Hof van Justitie? Hoewel hierbij van schorsende werking geen sprake is, is
de zorg van de leden van de fractie van de PvdA wel dat indien een project
wordt doorgezet, gehandeld wordt strijdig met het voorzorgsbeginsel.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of alle voorstellen
ook daadwerkelijk een versnelling en/of vereenvoudiging betekenen. Er ontstaan
immers naast de reeds bestaande regelingen allerlei afwijkingen, die deels
ook tijdelijk gelden. Genoemde leden vragen of het risico niet groot is dat
sommige voorstellen juist leiden tot extra juridische procedures en nieuwe
jurisprudentie. Deze leden vragen een reactie op de suggestie, zoals gedaan
tijdens het op 7 oktober 2009 door de vaste commissie voor Verkeer en
Waterstaat in de Kamer gehouden rondetafelgesprek inzake de Crisis- en herstelwet,
om in de beoogde projecten te voorzien in kwalitatieve en kwantitatieve versterking
van de betrokken overheden die de besluitvorming voorbereiden, bijvoorbeeld
met een team van experts («crisiswetondersteuningsteams»).
 
 De crisis wordt nu opgevoerd als reden om deze wet in te voeren. Snellere
besluitvorming is volgens de leden van de SP-fractie altijd welkom. Waarom
komt de regering nu pas echt in beweging om iets te doen aan de bestuurlijke
stroperigheid? En voor zover de crisis nu pas de ogen van de regering geopend
heeft, vragen de leden van de fractie van de SP waarom – pas na een
vol crisisjaar – deze voorstellen komen. Tevens vragen deze leden waarom
niet tussentijds, sectoraal, al een afzonderlijk voorstel gedaan werd, zodat
Nederland nu al een eind op de goede weg zou zitten. Nu heeft
deze wet meer het karakter van een symboolwet dan van een oprechte poging
om de stroperigheid aan te pakken.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen of alle voorstellen wel «Europa-proof»
zijn. Deskundigen, maar ook de Raad van State, twijfelen openlijk aan de houdbaarheid
van diverse onderdelen van het wetsvoorstel, bijvoorbeeld rond de relativiteitseis
en de Natuurbeschermingswet. Welke garanties heeft de regering dat haar voorstellen
geen van allen strijdig zijn met Europese regels?
 
 De leden van de fractie van de SGP wijzen erop dat de voorstellen voor
versnelling van rechterlijke procedures allerlei complexe juridische vragen
kunnen oproepen en aanleiding kunnen geven voor belanghebbenden en overheden
die in beroep willen gaan om omwegen te bewandelen. De behandeling van deze
vragen en omwegen zou juist meer tijd kunnen kosten dan de voorgestelde versnelling
oplevert. Hoe groot acht de regering dit risico? De leden van fractie van
de Partij voor de Dieren delen de mening van de deskundigen en organisaties,
zoals door hen naar voren gebracht in het rondetafelgesprek dat de vaste commissie
voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer heeft georganiseerd,
en vragen de regering wanneer de Kamer een Nota van Wijziging tegemoet kan
zien die de juridische onzekerheid en de overtredingen van het Europese recht
(met name het Aarhus-verdrag, de m.e.r.-richtlijn en de vogel- en habitatrichtijn)
weg zal nemen.
 
 Kan de regering een inschatting geven van de aard en het aantal van de
juridische procedures die naar alle waarschijnlijkheid gevoerd zullen worden
naar aanleiding van deze wet? De leden van fractie van de Partij voor de Dieren
vestigen de aandacht op de uitspraken die deskundigen tijdens het genoemde
rondetafelgesprek hebben gedaan ten aanzien van juridische onzekerheden die
dit wetsvoorstel met zich mee brengt. Zo is het bijvoorbeeld niet duidelijk
welke projecten wel en welke projecten niet onder de Crisis- en herstelwet
zullen vallen. Hoe zal de regering deze onzekerheid wegnemen, mede in het
licht van het feit zelfs de bevoegdheid wordt gecreëerd om de projectenlijst
bij Algemene Maatregel van Bestuur aan te vullen?
 Tijdelijke maatregelen voor afgebakende lijsten met projecten
en bevoegdheden en (structurele) wijzigingen van bijzondere wetten
 Dit wetsvoorstel schept nieuwe voorwaarden en mogelijkheden en neemt belemmeringen
in wet- en regelgeving zo veel mogelijk weg ten behoeve van een versnelde
aanvang en uitvoering van projecten, zo stelt de Memorie van Toelichting.
De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de regering om een nadere
onderbouwing van de gemaakte keus om, ten dienste van een versnelde aanvang
en uitvoering van projecten in het kader van het beperken van de gevolgen
van de economische crisis, ook structurele wetswijzigingen door te voeren
en daarbij in te gaan op het feit dat deze structurele wijzigingen een verstrekkender
en langduriger invloed zullen hebben dan beoogd met enkel het in de Memorie
van Toelichting gestelde doel.
 
 De leden van de fractie van de SP vinden het schrappen van bureaucratie
terecht, maar waarom dit dan slechts via tijdelijke wetten gebeurt, is voor
deze leden niet begrijpelijk.
 
 Het wetsvoorstel ziet op een aanpassing van veel verschillende wetten.
Enkele aanpassingen zijn tijdelijk en andere permanent. Waarom de einddatum
van enkele aanpassingen op 2014 staat, is voor de leden van de fractie van
de SP een raadsel. Deze leden vragen of het risico bestaat dat deze
einddatum dan niet opgeschoven zal worden. Ook is voor de leden van de SP-fractie
niet helder waarom al deze wetswijzigingen zijn samengevoegd in één
wet. Zijn deze ondeelbaar, of is het mogelijk om deze ook los van elkaar te
bezien? De leden van de SP-fractie denken dat dit laatste meer voor de hand
zou liggen.
 
 Het blijft voor de leden van de fractie van GroenLinks onduidelijk waarom
de geldigheidsduur van sommige voorstellen zich beperkt tot 2014 terwijl andere
voorgestelde wijzigingen voor altijd gelden. Welke beoordelingscriteria heeft
de regering bij dit onderscheid gebruikt?
 
 Uit het wetsvoorstel maken de leden van de fractie van D66 op dat projecten
vóór 1 januari 2014 moeten starten. Wanneer en hoe snel
de economie zal aantrekken is nog onduidelijk, maar dat zal hoogstwaarschijnlijk
vóór 2014 zijn. Er bestaat een reële kans dat de wet voor
een deel procyclisch zal werken en op lange termijn negatieve effecten zal
hebben. Onderschrijft de regering deze stelling? Zo neen, waarom niet? Zo
ja, hoe zal deze problematiek worden benaderd?
 
 De tijdelijke bepalingen zullen in beginsel gelden tot 1 januari
2014. De leden van de SGP-fractie vragen zich af op basis van welke overwegingen
voor deze expiratiedatum is gekozen.
 
 Het permanente karakter van deze tijdelijke wet heeft de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren verbaasd. Waarom worden er permanente
wetswijzigingen doorgevoerd in een tijdelijke herstelwet? Is het niet een
beter idee om een tijdelijke herstelwet inderdaad tijdelijk te houden, en
de structurele wijzigingen van wetten en regels in een apart besluitvormingstraject,
waarvan er overigens al enigen lopen zoals de integratie natuurwetgeving,
te regelen?
 1.4 Rechtsbescherming
 Voor de leden van de fractie van de PvdA is de afweging tussen de maatschappelijke
urgentie en het beperken van de rechtsbescherming op grond van de Algemene
wet bestuursrecht niet duidelijk. Wat rechtvaardigt precies de beperking van
de rechtsbescherming krachtens de Algemene wet bestuursrecht? De bepalingen
in de Crisis- en herstelwet ten aanzien van de Algemene wet bestuursrecht
zijn tot 1 januari 2014 geldig. Krijgen belanghebbenden na deze datum
de gelegenheid om vergoeding te eisen voor schade die zij door besluiten,
die krachtens de tijdelijke bepalingen van de Crisis- en herstelwet zijn genomen,
hebben geleden? Hoe wordt dit vorm gegeven?
 
 Gesteld wordt in de Memorie van Toelichting dat besluitvorming onder de
wet aanzienlijk vereenvoudigd wordt, zonder dat dit ten koste gaat van de
nodige bestuurlijke zorgvuldigheid en adequate rechtsbescherming. De Memorie
van Toelichting geeft aan dat veel belemmeringen in de realisatie van (grote)
projecten niet juridisch van aard zijn, maar gerelateerd zijn aan bestuurlijke
processen en ambtelijke voorbereiding. Daarnaast laten zowel studies als de
rapportage van de Commissie versnelling besluitvorming infrastructurele projecten
(Commissie Elverding) zien dat vergroting van de participatie van betrokkenen
en een breed maatschappelijk draagvlak essentieel is om knelpunten te reduceren.
De leden van de fractie van D66 menen dat deze constateringen op gespannen
voet staan met de ingrijpende juridische hervormingen die neergelegd worden
in de Crisis- en herstelwet, met name de relativiteitsvereiste.
 2.1 Reikwijdte bijzondere bepalingen
 Artikel 1.2: toevoegen projecten
 De leden van de CDA-fractie zouden graag de reactie van de regering vernemen
op de volgende vragen. Artikel 1.2. bepaalt dat bij Algemene Maatregel van
Bestuur categorieën van projecten aan bijlage I (toepassing van de afdelingen
2 en 3), projecten aan bijlage II (toepassing van afdeling 3) en wettelijke
voorschriften aan bijlage III (toepassing van de lex silencio positivo-nu
alleen nog bij aanlegvergunningen) kunnen worden toegevoegd op voordracht
van de minister-president of de verantwoordelijk minister. Beoordeeld zal
worden of de nieuwe projecten en categorieën van projecten een substantiële
bijdrage kunnen leveren aan de bestrijding van de economische crisis. Op grond
van artikel 5.2. staat tegen toevoeging geen beroep open. Op grond van de
Memorie van Toelichting is toevoeging uitsluitend aan de orde indien dat bijdraagt
aan de doelstellingen van de voorgestelde Crisis- en herstelwet. Waaruit zou
deze bijdrage moeten bestaan? Betekent dit dat in alle situaties kan worden
volstaan met een toelichting ten aanzien van aspecten zoals onder andere werkgelegenheid
en stimulering van de economie? Of is er ook sprake van verderstrekkende beoordelingsbevoegdheid?
Gaat het uitsluitend om nieuwe projecten of ook om bestaande projecten waarvan
de voortgang door de kredietcrisis wordt bedreigd of mogelijk bedreigd wordt
tijdens de geldingsduur van de wet?
 
 De leden van de fractie van de PvdA-fractie zijn van mening dat projecten,
die in de Crisis- en herstelwet aan de orde zijn, tenminste moeten voldoen
aan de voorwaarde dat zij bij moeten dragen aan economisch herstel of verbetering
van de werkgelegenheid. In de Memorie van Toelichting wordt in dit verband
gesproken over een significant effect op de werkgelegenheid of de economie.
Binnen de brede categorieën van projecten in bijlage I zitten ook projecten
die niet aan die voorwaarde voldoen. Op welk moment en op welke wijze wordt
getoetst of projecten die binnen de brede categorieën uit bijlage I vallen
wel of niet in aanmerking komen voor toepassing van de Crisis- en herstelwet?
Wat is de definitie van significant in deze? In hoeverre kan dispuut hierover
leiden tot extra procedures?
 
 De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de 58 projecten die
genoemd zijn zeer uiteenlopend van aard zijn. Waarom is de wet bijvoorbeeld
niet ook van toepassing op projecten als de N18 en de N35? De leden van de
fractie van de PvdA zouden ook een voorziening willen treffen om maatschappelijk
vastgoed, waar dit voldoet aan de voorwaarde van groot maatschappelijk belang,
werkgelegenheid, klimaatbestendigheid en duurzaamheid, zoals ziekenhuizen,
via een besluit tot de lijst toe te laten. Daarnaast vragen de leden van de
fractie van de PvdA af of de Maatschappelijke Kosten-Batenanalyses van alle
58 projecten positief waren.
 
 De lijst categorieën projecten in bijlage I baart de leden van de
fractie van de PvdA zorgen omdat onduidelijk is welk project al dan niet onder
het toepassingsbereik van de Crisis- en herstelwet valt. De leden van de fractie
van de PvdA geven er de voorkeur aan om zekerheid te bieden, zowel aan de
mogelijk kwalificerende projecten als aan de daarbij belang hebbenden door
een expliciet besluit te nemen over welke projecten precies onder de werkingssfeer
vallen. Om onduidelijkheid te voorkomen over de vraag of bij een project de
bepalingen uit de Crisis- en herstelwet van toepassing zijn, achten de leden
van de fractie van de PvdA het wenselijk dat er een besluit wordt genomen
over elk van de toe te voegen projecten. In plaats van een categorieënlijst
pleiten de leden van de fractie van de PvdA daarom voor een eenmalig,
eventueel tweemalig, vast te stellen lijst met concrete projecten. De leden
van de fractie van de PvdA achten een rol van de beide Kamers der Staten-Generaal
bij het vaststellen van die lijst wenselijk.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zouden als voorwaarde tot toelating
van projecten willen stellen: het genereren van werkgelegenheid, klimaatbestendigheid,
duurzaamheid en groot maatschappelijk belang. Dit om te voorkomen dat met
toelating van vele, kleine projecten de capaciteit bij de rechtelijke macht
niet onevenredig op de proef wordt gesteld.
 
 De leden van de fractie van de PvdA wensen ook natuurprojecten te versnellen.
Is het mogelijk ook projecten als realisatie Bentwoud, ontpoldering Hedwigepolder
en afronding aankopen diverse natuurgebieden te versnellen door toepassing
van de Crisis- en herstelwet?
 
 Waar het onderdeel bouwprojecten veel mogelijk maakt voor gemeentelijke
projecten, achten de leden van de fractie van de PvdA het ook wenselijk Rijksprojecten
zoals vernieuwing Afsluitdijk en windenergie op zee op te nemen als te versnellen
projecten. Deze projecten kampen allen met een grote complexiteit waar het
gaat om bestuurlijke verantwoordelijkheden. Door regie bij één
overheidsorgaan te leggen (één provincie/één departement)
zou winst behaald kunnen worden in het bekorten van procedures. Waarom is
hierover niets opgenomen in de Crisis- en herstelwet?
 
 Het is de leden van de fractie van de PvdA niet duidelijk of deze wet
ook soelaas biedt voor complexe projecten als het Utrecht Centrum-project
waarvoor immers de mer-fase al lang is afgerond.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zien met verbazing dat alle projecten,
die een vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet 1998 nodig hebben,
zijn uitgezonderd. Dit zou betekenen dat ook uitbreiding van veehouderijen
in kwetsbare gebieden de vrije hand zou krijgen. Dit kan volgens de leden
van de fractie van de PvdA toch niet de bedoeling zijn van de regering?
 
 De leden van de fractie van de PvdA constateren dat bij Algemene Maatregel
van Bestuur door de minister-president eigenhandig projecten kunnen worden
toegevoegd aan de lijst. Dit lijkt de leden van de fractie van de PvdA geen
goede gang van zaken. Kan de regering toelichten waarom niet is gekozen voor
het opnemen van bepalingen in het wetsvoorstel die zien op het betrekken van
de beide Kamers der Staten-Generaal bij de vaststelling van bedoelde Algemene
Maatregel van Bestuur?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie stellen dat de huidige economische
crisis om onorthodoxe maatregelen vraagt. Hierbij past volgens genoemde leden
een soort deltawet-achtige aanpak. Het valt in dit kader op dat het wetsvoorstel
van toepassing is op een groot aantal projecten en categorieën van projecten
en dat deze lijst bovendien kan worden uitgebreid. Daarbovenop kan het aantal
regels dat hierop van toepassing is ook onbeperkt worden uitgebreid. Genoemde
leden vragen waarom niet gekozen is voor een wet met een meer gesloten karakter
en een beperkt aantal projecten en hoe het open karakter zich verhoudt tot
de tijdelijkheid en de vergaande reikwijdte van de Crisis- en herstelwet.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het van belang dat de aard
en de locatie van projecten zo nauwkeurig mogelijk wordt omschreven vanuit
het oogpunt van rechtszekerheid en het daaraan gekoppelde risico van beroepszaken
die zich richten op de vraag of de Crisis- en herstelwet in een
specifiek geval wel of niet mag worden toegepast. Zij vragen om een onderbouwing
ten aanzien van de vraag of dit voor alle geselecteerde projecten voldoende
is geregeld.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een nadere onderbouwing
van de geselecteerde categorieën ruimtelijke en infrastructurele projecten
in bijlage I en de specifieke ruimtelijke en infrastructurele projecten in
bijlage II. Zij vragen welke criteria hiervoor zijn gehanteerd en of op basis
van deze criteria ook projecten zijn afgevallen. Zij vragen of het stadium
van voorbereiding waarin projecten verkeren hierbij een rol heeft gespeeld.
 Ook vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie om een nadere onderbouwing
van de effecten van de geselecteerde projecten en categorieën projecten
op de werkgelegenheid voor de korte termijn en op structuurversterking voor
de lange termijn. Genoemde leden constateren namelijk dat voor de meeste projecten
nog geen kosten-baten analyse beschikbaar is. Deze leden vragen of de regering
bereid is een quick-scan te laten doen naar de welvaarts- en werkgelegenheidseffecten
door het Centraal Planbureau.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering de mening
van professor Meurs, zoals geuit tijdens het rondetafelgesprek dat de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer
heeft georganiseerd, deelt dat arbeidsmarktbeleid en scholing van grotere
invloed zijn op de versterking van de economische structuur dan infrastructuur
en ruimtelijke projecten en dat investeringen in infrastructuur nauwelijks
tot aantrekken van internationale bedrijvigheid leidt, maar vooral tot verschuivingen
van de bedrijvigheid op lokale en regionale schaal.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat in de Grond-,
Weg- en Waterbouwsector de komende tijd nauwelijks een daling te zien is in
de werkgelegenheid, mede dankzij de reeds ingezette activiteiten in de crisisaanpak
van deze regering, zoals versnelling van onderhoud en de Spoedwetprojecten.
Genoemde leden vragen daarom of bij verdere versnelling niet juist het risico
bestaat van toenemende kosten van projecten in deze sector. Zij constateren
dat in de spoorsector nog wel capaciteit beschikbaar is bij de spooraannemers
gezien de aangekondigde ontslagen. Genoemde leden vragen daarom of niet is
overwogen meer spoorprojecten toe te voegen aan dit wetsvoorstel, bijvoorbeeld
de projecten uit de huidige planstudies.
 
 Genoemde leden constateren dat met het voorgestelde artikel 1.2 de bijlagen
I, II en III via een Algemene Maatregel van Bestuur kunnen worden uitgebreid.
Deze leden constateren dat dit een zeer ruime regeling is. Gezien de gevolgen
voor de procedures door het toevoegen van nieuwe projecten of categorieën
van projecten aan genoemde bijlagen vragen genoemde leden welke toetsingscriteria
er gelden voor het besluit om een project al dan niet toe te voegen aan deze
bijlagen en of deze criteria niet in de wet zouden moeten staan. Deze leden
vragen waarom geen motivering wordt gevraagd met het oog op crisis en herstel?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat met de Crisisen
herstelwet voor een deel formele wetgeving buiten toepassing wordt verklaard.
Zij vragen hoe de uitbreiding van de bijlagen I, II en III bij Algemene Maatregel
van Bestuur zich hiermee verhoudt. Bij Algemene Maatregel van Bestuur (lagere
regelgeving) wordt dan immers formele wetgeving (hogere regelgeving) buiten
toepassing verklaard. Als argument om het toevoegen van projecten en categorieën
van projecten niet via een wetswijziging te regelen wordt de daartoe benodigde
proceduretijd genoemd. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen dit argument nader te onderbouwen aangezien voor veel projecten, die
nu in de bijlagen staan genoemd, geldt dat ze ook al enige tijd lopen en toch
nog door deze Crisisen herstelwet, en dus via een wettelijk traject, kunnen
worden versneld. Genoemde leden missen een onderbouwing ten aanzien van de
vraag waarom een wijziging van bijlage III betreffende het toepassingsbereik
van de lex silencio positivo niet via een wettelijke regeling in plaats van
een Algemene Maatregel van Bestuur zou kunnen worden gerealiseerd.
 
 De leden van de VVD-fractie willen weten waaruit de keuze voor de in de
Crisis- en herstelwet opgenomen projecten volgt. Op basis van welke criteria
is voor deze projecten gekozen? Welke doelen heeft de regering daarbij voor
ogen? Waarom zijn andere projecten, die aan deze criteria voldeden, niet opgenomen?
Bestaat er nog een mogelijkheid voor andere overheden om projecten aan te
dragen? Hoe zou dat in zijn werk kunnen gaan?
 
 De leden van de SP vrezen dat de Crisis- en herstelwet misbruikt wordt.
Gezien de lijst met projecten lijkt het er op dat er een aantal projecten,
waar nu breed maatschappelijk verzet tegen bestaat, nu opgedrongen wordt.
Maatschappelijk verzet wordt onderdrukt. Ook is niet helemaal duidelijk in
hoeverre alle genoemde projecten ook daadwerkelijk de komende twee jaar in
gang gezet kunnen worden.
 
 Het toepassingsbereik van het wetsvoorstel is beperkt tot 58 projecten.
Voor de leden van de SP-fractie is het onduidelijk waarom juist deze 58 projecten
geselecteerd zijn en wat de relatie tussen deze projecten is. Ook vrezen de
leden van de fractie van de SP dat juist een veelheid aan bouwprojecten tegelijk
wederom tot prijsopdrijving zal leiden. Daarnaast willen de leden van de SP-fractie
graag weten hoeveel werkgelegenheidseffecten per project te verwachten zijn.
Op basis van een dergelijk overzicht kan wellicht een goede afweging gemaakt
worden.
 Het opnemen van buitengewoon controversiële projecten zoals de A4
Midden Delfland en luchthaven Twente is in de ogen van de leden van de SP-fractie
een vreemde keuze en komt de kracht van het wetsvoorstel niet ten goede. De
regering had in de ogen van de leden van de SP-fractie beter niet het maatschappelijk
wantrouwen nog verder moeten versterken door deze projecten hierin op te nemen.
 
 Het is de leden van de fractie van GroenLinks volstrekt onduidelijk op
basis van welke criteria de projecten in dit wetsvoorstel beoordeeld zijn,
omdat elke onderbouwing ontbreekt. Hoe heeft de regering beoordeeld of juist
deze projecten een bijdrage leveren aan het bereiken van de doelen van het
wetsvoorstel? Wat is het weerwoord van de regering op de kritiek van de Raad
van State dat de voorgestelde maatregelen, die gericht zijn op de bevordering
van infrastructurele werken en andere grote bouwwerken, te laat komen om een
bijdrage te leveren aan de bestrijding van de economische crisis op korte
termijn?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks maken zich zorgen over de mogelijkheid
die artikel 1.2 van het wetsvoorstel biedt om de lijsten met projecten en
categorieën via een Algemene Maatregel van Bestuur aan te vullen. In
het wetsvoorstel ontbreken immers criteria aan de hand waarvan bepaald wordt
of een project of categorie meegenomen kan worden. Juist omdat de lijsten
in de bijlagen van de wet nu al zo veelomvattend zijn, maken de leden van
de fractie van GroenLinks zich zorgen over een dergelijk open-einde-regeling.
Kan de regering toelichten waarom er geen criteria vastgesteld worden en is
zij bereid alsnog criteria in de wet op te nemen, bijvoorbeeld de eis dat
een project een aantoonbaar een bijdrage moet leveren aan duurzaamheid
en het bestrijden van de crisis? Klopt het dat gemeenten en provincies uitgenodigd
zijn nieuwe projecten aan te reiken voor opname op de lijst? Heeft de regering
dan een opvatting over de vraag hoe lang deze lijst uiteindelijk kan worden?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vinden het ongepast om maatregelen
ten bate van de regionale luchthavens Twente, Lelystad en Eindhoven op te
nemen in dit wetsvoorstel. Deze wet biedt immers geen geschikt kader voor
zorgvuldige besluitvorming over dergelijke grote investeringen, zelfs nog
voordat de Luchtvaartnota (31 936, nr. 1) in de Kamer behandeld is of
een politiek besluit is genomen over de toekomst van vliegveld Twente. Daarnaast
lopen er nog overleggen met bewoners onder leiding van de heer Alders, die
door dit wetsvoorstel doorkruist worden.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks, die overigens überhaupt geen
voorstander zijn van de A4 Midden Delfland, vinden het weinig kies om de besluitvorming
rond een dergelijk omstreden project, waar al decennia lang onenigheid over
is, nu af te raffelen. Welke versnelling verwacht de regering door de A4 Midden
Delfland op te nemen in de projectenlijst?
 
 Sowieso vinden de leden van de fractie van GroenLinks dit wetsvoorstel
geen geschikt kader voor wegaanleg- of verbreding: er ontstaat onduidelijke
wetgeving doordat allerlei wetgevingstrajecten door elkaar gaan lopen,. Overheden
en burgers raken het spoor bijster. Dat kan leiden tot fouten in de besluitvorming,
wat weer tot vertraging leidt.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks verbazen zich over het opnemen
van het project IJsseldelta bij Kampen in de projectenlijst. Deze leden hebben
grote bedenkingen bij dit project, waarbij de kwaliteit van het landschap
zwaar wordt aangetast, maar ook nog veel vragen te stellen zijn bij de consequenties
voor de waterveiligheid voor Kampen. Klopt het dat de aanleg van de vaargeul
zelf niet voor 2020 verwacht wordt en welk verband legt de regering dan met
de werkgelegenheid?
 
 De leden van de fractie van D66 constateren dat de 58 geselecteerde projecten
een uiteenlopend karakter hebben. Graag ontvangen deze leden van de regering
verduidelijking ten aanzien van de precieze criteria die de uiteindelijke
lijst hebben gedetermineerd. Een gedegen motivatie voor de reden waarom juist
deze 58 projecten geselecteerd zijn, ontbreekt. Kan de regering toelichten
om welke reden de Ecologische Hoofdstructuur niet aan deze lijst met projecten
is toegevoegd? Is de regering van mening dat opname van de Ecologische Hoofdstructuur
vanuit economische of duurzaamheidoverwegingen thuishoort in het palet?
 
 Wat betreft de leden van de fractie van D66 behoeven de effecten van de
projecten op de werkgelegenheid voor de korte termijn en op structuurversterking
voor de lange termijn nadere onderbouwing. Een aantal projecten is eerder
onderworpen aan kosten-batenanalyses, die aangeven dat het rendabel is om
tot uitvoering over te gaan, maar dit is niet bij alle projecten het geval.
De leden van de fractie van D66 zien graag uiterste zorgvuldigheid in het
aanlooptraject, en verzoekt de regering voor ieder project een kosten-batenanalyse
te maken, en te kijken naar projecten die met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid
een nieuwe impuls aan de economie kunnen geven of duurzaamheid kunnen versterken.
Is de regering hiertoe bereid?
 
 In deze analyses van de nieuwe infrastructuurprojecten zou volgens de
leden van de fractie van D66 rekening moeten worden gehouden met meerdere
scenario’s, waaronder een scenario waarin sprake is van kilometerheffing.
Zonder deze component is het denkbaar dat de investeringen in de infrastructuur
niet in de pas lopen met de daadwerkelijke situatie op de weg na de implementatie
van Anders Betalen voor Mobiliteit. Onderschrijft de regering deze analyse?
Hoe zal deze problematiek worden voorkomen?
 
 De leden van de SGP-fractie constateren dat dit wetsvoorstel de regering
ruime mogelijkheden biedt om projecten toe te voegen aan de bijlagen bij de
wet, zonder dat kaders gegeven worden waarbinnen die projecten moeten passen.
Waarom heeft de regering voor een zo vergaande inbreuk op de normale procedures
gekozen? Heeft de regering reeds concrete voornemens om van deze mogelijkheid
gebruik te maken? Zo ja, welke? Verwacht de regering dat daarbij zoveel spoed
noodzakelijk kan zijn dat het zelfs niet nodig zou zijn om de Kamer hierin
te kennen? Aan welke soort projecten moet gedacht worden, dat zelfs een versnelde
wetsbehandeling niet mogelijk zou zijn?
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich af waarom artikel 1.2 geen nadere
voorwaarden bevat. Waarom is dit artikel niet gebonden aan heldere doelen
en toetsingscriteria? Betekent dit artikel dat de regering in principe elk
project dat ruimtelijk of infrastructureel van karakter is, kan toevoegen
aan de bijlagen, zonder dat de Staten-Generaal of medeoverheden hier nog aan
te pas komen?
 
 Het verbaast de leden van de SGP-fractie dat de regering stelt dat de
normale wetgevingsprocedure teveel tijd zou vergen in deze tijd van crisis.
Kan de regering één of meer voorbeelden noemen van projecten
die bijvoorbeeld binnen een termijn van twee weken al aan de lijst toegevoegd
zouden moeten worden, omdat er anders sprake zou zijn van enorme negatieve
consequenties? Er zijn toch ook in de recente parlementaire geschiedenis voorbeelden
van wetgeving die binnen zeer korte tijd door de regering is voorbereid en
is voorzien van advies van de Raad van State, waarna een snelle behandeling
door het parlement heeft plaatsgevonden? Is een dergelijke spoedprocedure
niet mogelijk bij het toevoegen van projecten aan de bijlage van de wet?
 
 Uit het vigerende Hoogwaterbeschermingsprogramma blijkt, dat een relatief
groot percentage van de primaire waterkeringen niet voldoet aan de gestelde
normen (minstens 25%). Dit geldt voor rivierdijken en voor de zwakke
schakels langs de kust. De leden van de SGP-fractie informeren of deze waterkeringen
op basis van de voorgestelde Crisis- en herstelwet niet snel kunnen worden
aangepakt. Waarom worden deze niet-betwiste projecten niet integraal ondergebracht
in dit wetsvoorstel? Doet hetzelfde ook niet opgeld voor een aantal beleidsvoornemens
zoals geformuleerd in het advies van de Deltacommissie en de kabinetsreactie
daarop (31 710, nr. 1)?
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen zich af op
grond van welke criteria de lijst van projecten tot stand is gekomen. Kan
de regering daar helderheid over verschaffen? Werkelijk duurzame investeringen
ontbreken volledig. De aanleg van nieuwe wegen in een tijd waarin we juist
zouden moeten investeren in duurzame mobiliteit is volgens deze leden ongewenst
en onnodig. Waarom is er niet sterk ingezet op duurzame energie en aanleg
en inrichting van nieuwe natuur? Op extensivering, regionalisering en verduurzaming
van de landbouw? Waarom is er tijdens de voedsel-, biodiversiteits- en klimaatcrisis
gekozen voor maatregelen die de bio-industrie alle ruimte bieden ten koste
van milieu en natuur? De bouw van heel veel projecten ligt stil, waarom wordt
er in de Crisis- en herstelwet dan zo eenzijdig ingezet op nieuwe bouwprojecten?
Er had ook gekozen kunnen worden voor investeringen op het gebied
van de handhaving van natuur-, milieu- en dierenwelzijnswetgeving. In plaats
daarvan wordt op dit punt juist bezuinigd en gewerkt aan fusering en inkrimping
van de Algemene Inspectiedienst/Voedsel en Warenautoriteit en Plantenziektenkundige
Dienst. De leden zien dit als een slechte keuze en vragen de regering deze
plannen opnieuw te bekijken in het licht van dit wetsvoorstel. Werkgelegenheid
zou daar volgens de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren meer
bij gebaat zijn dan bij de Crisis- en herstelwet.
 
 De leden van de fractie van de partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de uitwerking van Artikel 1.2 dat regelt dat de bijlagen I en II uitgebreid
kunnen worden bij Algemene Maatregel van Bestuur. Deze leden merken op dat
dit in feite een «blanco cheque» is, en dat dit op gespannen voet
staat met het legaliteitsbeginsel. Hoe ziet de regering dit? Is de regering
bereid ten aanzien van de genoemde Algemene Maatregel van Bestuur een voorhangprocedure
in het leven te roepen of om dit artikel te wijzigen, zodat het tijdelijke
karakter van deze Crisis- en herstelwet gehandhaafd blijft?
 2.2 Introduceren en versnellen van wijzigingen in
het bestuursprocesrecht
 Deelt de regering de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat veel
bepalingen die van toepassing zijn op de (categorieën van) projecten
in bijlage I en II in belangrijke mate procedureel van aard zijn, zoals het
verkorten van termijnen waarbinnen de rechter uitspraak moet doen en de invoering
van de bestuurlijke lus? Hoe kijkt de regering aan tegen de mogelijkheid om
deze aanpassingen niet te laten expireren op 1 januari 2014? Wanneer
wordt het wetsvoorstel aanpassing bestuursprocesrecht, dat al eerder door
de regering is aangekondigd, aan de Kamer aangeboden?
 
 De leden van de SGP-fractie hebben diverse vragen bij de voorgestelde
wijzigingen in het bestuursprocesrecht. Zij vragen zich af in hoeverre deze
wijzigingen ook in de praktijk een verbetering en versnelling zullen betekenen.
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat
een crisis niet de juiste tijd is om het huidige bestuursprocesrecht structureel
te herzien. Het herzien van het huidige stelsel van wet- en regelgeving is
een lastig proces, juist omdat er momenteel zoveel regels zijn, en herziening
en wellicht integratie daarvan een taak is die zorgvuldig en in alle rust
uitgevoerd zou moeten worden. Deelt de regering deze mening?
 Artikel 1.3:
 Het is de leden van de fractie van de PvdA niet duidelijk of en zo ja,
in hoeverre het van toepassing verklaren van artikel 3:9 AWB (de vergewisplicht)
op de onderzoeken die niet specifiek wettelijk zijn voorgeschreven, versnelling
met zich brengt. Brengt de verplichting van het desbetreffende bestuursorgaan
om in het kader van de algemene verplichting om onderzoek te doen naar de
feiten in de huidige praktijk veel tijd en moeite voor het bestuursorgaan
met zich mee? Zo ja, waar blijkt dit uit? Gaat de huidige toets van het onderzoek
en advies van derden verder dan een marginale toets? Hoe verifieert een bestuursorgaan
of het aan de benodigde kennis ontbreekt nu adviezen die door derden worden
geleverd? Wordt met de introductie van de vergewisplicht daadwerkelijk een
lichtere toets voor bestuursorganen bereikt?
 Artikel 1.4: Beperking beroepsrecht andere overheden
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of de stelling «dat overheden
hun geschillen in goed bestuurlijk overleg behoren op te lossen en niet in
de rechtszaal» niet alleen voor de in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde
concrete projecten geldt, maar ook in zijn algemeenheid. Indien dit het geval
is, waarom wordt voorgestelde inperking van het beroepsrecht voor decentrale
overheden dan niet structureel vastgelegd? In hoeverre zou dit in lijn zijn
met de voorstellen van de commissie Elverding?
 
 Artikel 1.4 uit de Crisis- en herstelwet laat onverlet dat bestuursorganen
de bestuursrechter kunnen inschakelen bij het beslechten van een geschil.
Daarbij is de voorwaarde dat het eisende bestuursorgaan de geadresseerde is
van het gewraakte besluit. De leden van de fractie van de PvdA vragen zich
af waarom deze beperking van de rechtsbescherming van belanghebbenden nodig
is. Wat verzet zich ertegen om een bestuursorgaan als belanghebbende de mogelijkheid
van beroep te laten houden, ongeacht of dit bestuursorgaan de geadresseerde
is?
 
 De leden van de fractie van de PvdA wijzen op uitspraken van diverse deskundigen,
zoals gedaan in het eerdergenoemde rondetafelgesprek, die wezen op de mogelijkheid
van andere overheden in beroep te gaan bij de civiele rechter, dan wel andere
partijen uit hun gemeente te steunen in hun beroep bij de bestuursrechter.
Hoe beoordeelt de regering die mogelijkheden?
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom ervoor gekozen is de
beperking van het beroepsrecht alleen van toepassing te laten zijn op de in
de bijlagen genoemde projecten en waarom deze bepaling niet is opgenomen in
hoofdstuk 3. Eén van de argumenten om het beroepsrecht van andere overheden
overeind te houden, is dat zonder dit recht andere overheden geen positie
hebben in de onderhandelingen voorafgaand aan besluitvorming over bijvoorbeeld
grote infrastructurele projecten die hen raken.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven dat in de onderlinge
verhoudingen tussen overheden zoveel als mogelijk het accent moet liggen op
bestuurlijke overeenstemming vooraf. Genoemde leden wijzen er in dit kader
op dat er in het omgevingsrecht procedures zijn gekomen waarbij de hogere
overheid in de plaats kan treden van de lagere overheid, bijvoorbeeld door
het inpassingsplan.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie verzoeken de regering het
verwachte versnellend effect nader te kwantificeren en nader in te gaan op
de vraag in hoeverre het al dan niet beperkte versnellend effect de keuze
rechtvaardigt voor het beperken van het fundamentele recht van overheden om
in rechte voor hun legitieme belangen op te komen. Daarbij verzoeken deze
leden de regering tevens in te gaan op de vraag in hoeverre deze voorgenomen
beperking van nut is, nu bij het blokkeren van de beroepsmogelijkheid voor
de decentrale overheid nog altijd de gang naar de civiele rechter open staat
indien er burgerlijke rechten geschonden worden en niet is voorzien in een
met voldoende waarborgen omklede rechtsgang. Deze leden vragen wat dit kan
betekenen voor de lengte van procedures en wat het risico is op tegenstrijdige
uitspraken tussen de civiele en de bestuursrechtelijke kolom.
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen voorts in hoeverre
het voorstel tot beperking van het beroepsrecht van andere overheden daadwerkelijk
leidt tot tijdswinst aangezien het vrijwel niet voorkomt dat alleen decentrale
overheden beroep instellen en/of gronden aanvoeren die ook niet reeds door
andere partijen zijn aangevoerd.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat voor de realisatie
van grote infrastructurele werken ook besluiten van lagere overheden benodigd
kunnen zijn. Zij vragen of in deze gevallen volgens het wetsvoorstel tegen
deze besluiten niet kan worden opgekomen door andere decentrale overheden?
Ook vragen deze leden wat er gebeurt in het geval de eigendomsrechten van
gemeente A in het geding zijn bij een besluit gericht aan buurgemeente B?
De toelichting stelt dat de gemeente dan wel in beroep kan, maar de tekst
van de wet lijkt die mogelijkheid niet te bieden. Ook vragen deze leden waarom
gemeenten in geval er sprake is van een eigendomspositie niet net als andere
belanghebbenden in een zelfde positie in beroep zouden mogen gaan.
 
 De regering stelt voor het beroepsrecht van decentrale overheden te beperken
en hen het recht te ontzeggen een regeringsbesluit aan te vechten, bijvoorbeeld
bij een Tracébesluit. Juist omdat dit naar het oordeel van de leden
van de fractie van GroenLinks niet vaak voorkomt (in de periode tussen 1989
en 1999 één keer of vijf per jaar), vinden zij dit veel te ver
gaan. De Raad van State wijst erop, dat Nederland wel een hiërarchie
van wetten kent, maar niet van bestuursorganen. Daar vloeit volgens de leden
van de fractie van GroenLinks uit voort, dat gemeenten hun legitieme belangen
zo nodig altijd bij de rechter moeten kunnen bepleiten. Wat is de reactie
van de regering?
 Verder staat een decentrale overheid altijd nog de weg open naar de civiele
rechter. Omdat bij dergelijke hoog opgelopen geschillen er in de meeste gevallen
ook altijd wel burgers zullen zijn die naar de bestuursrechter gaan, ontstaan
er in de praktijk dus twee rechtsgangen. De complexiteit neemt zo enorm toe.
Hoe heeft de regering deze gevolgen meegewogen en welke tijdswinst beoogt
de regering hiermee te halen?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks verwachten niet, net zomin als
de Raad van State, dat de maatregel een versnellend effect heeft, omdat de
gang naar de rechter voor betrokken particulieren op basis van het Europese
Handvest voor de Rechten van de Mens altijd mogelijk zal blijven. Het is niet
erg waarschijnlijk, dat in situaties waarbij een gemeente een gang naar de
rechter zou willen maken, er geen enkele burger op hetzelfde idee zal zijn
gekomen. Neem de A4 Midden Delfland. De regering maakt met de voorgestelde
maatregel weliswaar gemeenten als Vlaardingen en Schiedam monddood, maar daarmee
is de rechtsgang niet versneld op het moment dat een ander belanghebbend rechtspersoon
in beroep gaat, wat ongetwijfeld gebeurt. Wat is de reactie van de regering
op de kritiek van de Raad van State in het algemeen en het voorgenoemde voorbeeld
in het bijzonder?
 
 De leden van de fractie van de SGP delen de opvatting van de regering
dat voorkomen moet worden dat overheden elkaar in de eerste plaats bij de
rechter ontmoeten en niet in bestuurlijk overleg. Het uitsluiten van beroepsrecht
voor medeoverheden zou ook gekoppeld kunnen worden aan de verplichting om
eerst in bestuurlijk overleg eruit te komen. De leden van de SGP-fractie vragen
of de regering dit ook heeft overwogen en zo ja, waarom er dan toch niet voor
is gekozen.
 
 Deze visie veronderstelt echter wel dat overheden eerst zorgvuldig in
overleg tot overeenstemming zijn gekomen over bepaalde projecten. De leden
van de fractie van de SGP vragen of dit voorstel ook betekent dat –
ondanks een eigendomsrecht van een gemeente of provincie – de Rijksoverheid
na enig overleg een bepaald project kan doorzetten, ook al stemt de gemeente
of provincie niet in.
 Deze vragen worden nog versterkt door de mogelijkheid die het wetsvoorstel
biedt om projecten aan de bijlagen toe te voegen. Is de consequentie van dit
wetsvoorstel dat er projecten aan de bijlagen toegevoegd kunnen worden, zonder
dat de medeoverheden daarmee instemmen? Kan op deze manier voorkomen worden
dat medeoverheden gaan procederen, omdat het project intussen toegevoegd is
aan de lijst? Vindt de regering een dergelijke verhouding verantwoord?
 
 Indien gekozen wordt voor een verbod op procederen door medeoverheden,
zou het dan niet voor de hand liggen om deze eis wederkerig te laten gelden,
zo vragen de leden van de fractie van de SGP. Waarom zou het wel passend zijn
dat de centrale overheid procedeert tegen decentrale overheden, maar andersom
niet? Is de door de regering genoemde «gelijkwaardigheid van verschillende
overheden» dan niet van toepassing?
 
 De leden van de fractie van de SGP merken op dat de inperking van het
beroepsrecht voor decentrale overheden lijkt te veronderstellen dat er geen
andere bezwaarmakers zijn. Zijn er juist bij de grote projecten waar dit wetsvoorstel
voor is bedoeld niet juist altijd burgers en andere belanghebbenden, die ook
bezwaar willen maken? Welk praktisch effect heeft de inperking van het beroepsrecht
voor decentrale overheden in dat geval?
 
 Artikel 1.4 beperkt het beroepsrecht van decentrale overheden bij de bestuursrechter.
De leden van de fractie van D66 stellen dat decentrale overheden nog altijd
een civiele procedure kunnen starten. Kan de regering aangeven welke risico’s
een dergelijke situatie behelst, specifiek ten aanzien van tegenstrijdige
uitspraken tussen de civiele en bestuursrechtelijke kolom? De leden van de
fractie van D66 achten het onwenselijk dat overheden tegen elkaar procederen
en projecten vertragen, maar het beperken van het beroepsrecht brengt precedentloze
juridische complexiteit met zich mee. Hoe zal deze mogelijke situatie bestreden
worden?
 1.5 Passeren gebreken
 De leden van de fractie van de PvdA hebben begrip voor het feit dat, indien
er sprake is van een klein materieel gebrek in een besluit, dit besluit toch
kan passeren indien daarmee geen belangen van anderen worden geschonden. Deze
leden vragen of, en zo ja hoe, duidelijk wordt dat er geen belangen van anderen
in het geding zijn. Deze vraag geldt te meer daar de rechter ook de belangen
van derden-belangenhebbenden, die geen partij bij het proces zijn, moet meewegen.
 Welke bijdrage levert het passeren van dergelijke kleine materiële
gebreken aan de versnelling van procedures en uiteindelijk het sneller afronden
van grote infrastructurele projecten?
 De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom ervoor gekozen is dit
onderdeel alleen van toepassing te laten zijn op de in de bijlagen genoemde
projecten en waarom deze niet is opgenomen in hoofdstuk 3. In hoeverre is
dit probleem nog niet opgelost met het voorstel van wet van de leden Vermeij,
Koopmans en Neppérus tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht
met een regeling voor herstel van gebreken in een besluit hangende beroep
bij de bestuursrechter (Wet bestuurlijke lus Awb) (31 352)?
 
 Het passeren van gebreken en vormfouten in een besluit door de bestuursrechter,
indien aannemelijk is dat de belanghebbenden daardoor niet zijn benadeeld
,kan bijdragen aan de versnelling van procedures. De leden van de fractie
van de ChristenUnie constateren dat dit voorstel ook conform het advies van
de commissie Elverding is.
 
 Wel constateren de leden van de fractie van de ChristenUnie dat het artikel
1.5 zich richt op het passeren van materiële gebreken in een besluit
als de belanghebbenden door het gebrek niet zijn geschaad. Zij vragen of hiermee
alleen de belanghebbenden worden bedoeld die bestuursrechtelijke rechtsmiddelen
hebben aangewend. Als dit het geval is, vragen deze leden of naar het oordeel
van de regering hiermee niet het beginsel worden verlaten dat (ruimtelijke)
besluitvorming objectief bezien moet voldoen aan de daaraan door de wet gestelde
eisen, ook met het oog op toekomstige gebruikers van gronden en bouwwerken.
Zij vragen of het voorgestelde artikel niet te veel op gespannen voet staat
met duurzaamheid. Ook vragen zij of de ruimte, die dit artikel biedt, mogelijk
is op grond van regels van Europeesrechtelijke origine.
 
 De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat de mogelijkheid om een
klein materieel gebrek te herstellen nieuwe vragen oproept. Een dergelijke
mogelijkheid draagt immers het risico in zich van onzorgvuldigheid, omdat
in de praktijk toch nog aanpassing van een besluit mogelijk is. Wordt daarmee
niet bereikt dat er mogelijk sneller een besluit genomen wordt, maar dat in
de praktijk vaker een beroep op de rechter nodig zal zijn, omdat er toch bepaalde
relevante gebreken in een besluit geconstateerd worden?
 
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom ook de bezwaarfase in dit artikel
is opgenomen. Gebreken kunnen in een dergelijke fase toch altijd worden hersteld?
Waarom is die fase hier wel opgenomen, terwijl dat in artikel 1.9 niet is
gebeurd?
 Verder vragen de leden van de SGP-fractie of het niet voor de hand zou
liggen om tevens in de wettekst de voorwaarde op te nemen dat hetzelfde besluit
toch tot stand zou zijn gekomen, ook al zou er geen sprake zijn geweest van
het gebrek.
 Artikel 1.6: Beroep en hoger beroep, termijnen en
Pro forma zienswijze
 De leden van de CDA-fractie zijn van oordeel dat het een interessant idee
is om de mogelijkheden van de pro forma zienswijze in te perken. Zij begrijpen
dat alle beroepsgronden volgens dit voorstel binnen 6 weken moeten worden
aangeleverd. Is het mogelijk om dit voor het gehele omgevingsrecht te doen
gelden? Hoe verhouden de termijn van beroep in dit voorstel zich tot die in
de vigerende Wet ruimtelijke ordening?
 
 De leden van de fractie van de PvdA onderkennen het probleem dat de doorlooptijd
van de beroepsprocedures lang kan zijn, soms meer dan een jaar. Graag zouden
de leden van de fractie van de PvdA in álle gevallen de doorlooptijden
beperken, maar met behoud van de zorgvuldigheid. Dit betekent in de ogen van
deze leden uitbreiding van capaciteit bij de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak
en de rechtspraak. Is hieraan gedacht? Welke uitbreiding is voorzien in het
kader van de in de bijlagen opgenomen projecten? Welke extra capaciteit zou
het vergen indien dit artikel op alle projecten van toepassing zou worden
verklaard?
 
 Hoe kan van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak worden afgedwongen
dat zij binnen twee maanden met een advies komen? Wat zijn de gevolgen indien
een advies niet binnen twee maanden wordt gegeven? Hoe kan van de (hoger)
beroeprechter worden afgedwongen dat hij binnen zes maanden een beroep afhandelt?
 
 Blijft bij de versnelde behandeling (afdeling 8.2.3) artikel 8:53 Awb
van toepassing? Indien deze bepaling van toepassing blijft, dan kan de rechter
alsnog beslissen dat de gewone procedure wordt gevolgd. Blijft deze mogelijkheid
voor de rechter open? Wat zijn de criteria voor de rechter om voor
de gewone procedure te kiezen in plaats van de versnelde behandeling waaraan
in de Crisis- en herstelwet, gelet op de maatschappelijke urgentie, de voorkeur
wordt gegeven?
 
 In de versnelde behandeling kan de rechter beslissen dat op grond van
artikel 8:52 , tweede lid sub c Algemene wet bestuursrecht geheel of gedeeltelijk
buiten toepassing kan worden gelaten. Dit betekent dat andere belanghebbenden
niet bij een rechtszaak worden betrokken. De leden van de fractie van de PvdA
vragen de regering wat de gevolgen van deze beperking zijn. Kan de regering
de leden van de fractie van de PvdA uitleggen hoe de zorgvuldige procesgang,
gelet op de termijn van zes maanden, in de Crisisen herstelwet is gewaarborgd?
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of in plaats van of in aanvulling
op het afschaffen van het pro forma beroep, overwogen is de eis te stellen
dat binnen zes weken alle beroepsgronden aangeleverd moeten zijn.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat een aantal
voorstellen gericht is op een snellere afhandeling van beroepsprocedures.
Zij pleiten er echter voor dat er wel reële termijnen worden gehanteerd,
die een goede beoordeling mogelijk maken. Zij constateren tevens dat er niet
altijd sancties liggen op de maximale behandeltermijnen. In veel andere Europese
landen is er gekozen voor speciale rechtsmiddelen met betrekking tot overschrijding
van de redelijke termijn voor de rechter. Genoemde leden constateren dat de
Centrale Raad van Beroep inmiddels bereid is om vast te stellen of rechterlijke
traagheid tot een schending van dit artikel leidt, maar dat voor het verkrijgen
van schadevergoeding wordt verwezen naar de civiele rechter. Met deze procedure
is echter ook veel tijd en kosten gemoeid en dit lijkt niet in lijn met artikel
6 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. De minister van Justitie
heeft in het kader van dit artikel hiervoor een regeling aangekondigd. Wanneer
kan de Kamer deze regeling verwachten? Overigens vinden de leden van de fractie
van de ChristenUnie dat overschrijding van termijnen vooral voorkomen dient
te worden. Zij menen dat in de eerste plaats kan worden bereikt door organisatorische
verbeteringen zoals voorraadbeheer en zaaksdifferentiatie.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat met artikel
1.6 de mogelijkheden voor pro forma beroep worden beperkt. Deze leden vragen
of dit alleen geldt voor beroep en hoger beroep of dat het ook geldt voor
administratief beroep. Deze leden begrijpen het voorstel als zodanig dat indien
er tijdig een beroepsschrift is ingediend, dat enige beroepsgrond bevat, er
geen reden is het beroep niet-ontvankelijk te verklaren en dat ook met de
voorgestelde regeling in de Crisis- en herstelwet in beginsel na het verstrijken
van de beroepstermijn nog beroepsgronden kunnen worden aangevuld, mits de
procesorde zich daartegen niet verzet. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen of het wetsvoorstel inderdaad op deze manier moet worden begrepen.
 
 Op grond van Europees recht worden er eisen gesteld aan de zorgvuldigheid
van de rechtspraak en deskundigenadvisering. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vragen of dit met een termijn van zes maanden altijd haalbaar
is. Zij vragen een reactie op het voorstel zoals gedaan tijdens het rondetafelgesprek
van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat d.d. 6 en 7 oktober
2009 om een realistische termijn van tien maanden op te nemen voor zaken waarin
een adviseur moet worden ingeschakeld en zes maanden voor zaken waarin dit
niet het geval is.
 
 Verschillende rechtbanken experimenteren momenteel met het houden van
een regiezitting waarbij vroegtijdig in de beroepsprocedure met partijen wordt
gesproken om die route van behandeling te kiezen die het meest recht doet
aan hun zaak. Dat kan door te spreken over de vraag hoe het vooronderzoek
verder zal worden ingericht, bijvoorbeeld door afspraken te maken over bewijslevering
of deskundigenonderzoek en het overwegen van mediation. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen hoeveel tijdswinst met dit soort maatregelen kan
worden bereikt en hoe deze winst zich verhoudt met de tijdwinst die wordt
beoogd met de voorstellen in de Crisis- en herstelwet ten aanzien van de beroepsprocedures.
 
 In lid 3 wordt de termijn voor advies door de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak
gesteld op twee maanden. De termijn is in de praktijk momenteel gemiddeld
drie maanden. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of is onderzocht
of door het geven van voorrang aan projecten de beoogde versnelling kan worden
bereikt en of een termijn van twee maanden in zijn algemeen voor alle type
projecten haalbaar is. De versnelling mag volgens genoemde leden immers niet
ten koste gaan van de kwaliteit van de adviezen.
 
 De leden van de fractie van de VVD hebben kennis genomen van de kritiek
die stelt dat beroeps- en bezwaarprocedures op grond van de bepalingen uit
de Crisis- en herstelwet meer tijd in beslag kunnen nemen omdat in die gevallen
de gehele wet door het Europese Hof van Justitie getoetst moet worden (onder
andere vanwege prejudiciële vragen). Bij reeds bestaande regelgeving
zouden beroeps- en bezwaarprocedures minder tijd in beslag nemen. De leden
van de fractie van de VVD vragen de regering te reageren op deze kritiek.
 
 De beroepsmogelijkheden worden door dit wetsvoorstel beperkt. Onduidelijk
is welke winst op grond hiervan te verwachten is en in hoeverre de kwaliteit
van de besluitvorming hieronder zal lijden. De leden van de SP-fractie vragen
dit ook met betrekking tot het beperken van het beroepsrecht voor decentrale
overheden. Ook staan er geen sancties genoemd die kunnen worden opgelegd bij
het niet halen van de beroepstermijnen. Dit lijkt dan ook een zinloos voorstel.
 
 De regering wil in artikel 1.6 vastleggen, dat de Raad van State binnen
zes maanden na afloop van de beroepstermijn uitspraak doet. De leden van de
fractie van GroenLinks vinden dat het weinig zin heeft dat de wetgever de
rechterlijke macht termijnen oplegt die niet haalbaar zijn. De Raad van State
geeft aan dat zorgvuldigheid vereist is bij alle zaken en het onvermijdelijk
is dat zij advies inwint van de Stichting advisering bestuursrechtspraak.
Dat kost tijd. Ook de leden van de fractie van GroenLinks vragen of het reëel
is om van de Raad van State zoveel haast te eisen. Als de Raad geacht wordt
twee keer zo snel te werken, vraagt men hen om bij een gelijk aantal rechters
half zo goed te kijken. De leden van de fractie van GroenLinks vragen bovendien
welke middelen de regering heeft om de administratieve rechter tot zoveel
tempo te dwingen. Hoe haalbaar is dit voorstel? Is inzichtelijk gemaakt ten
koste van welke procedures dit voorstel eventueel gaat? En heeft er afstemming
met de rechterlijke macht plaatsgevonden?
 
 Voor de behandeling van beroepsprocedures krijgt de Raad van State zes
maanden de tijd. De leden van de fractie van de SGP kunnen uit de stukken
niet opmaken dat de regering ook een uitvoerbaarheidstoets heeft uitgevoerd
ten aanzien van dit voorstel. Van diverse kanten – niet het minst door
de Raad van State in onderdeel 3.5 van bijlage 1 – wordt betwist dat
een dergelijke termijn voldoende is bij de complexere zaken waarover
het in dit wetsvoorstel veelal gaat. Is de regering bereid om alsnog onderzoek
te doen naar de uitvoerbaarheid? Kan tevens worden aangegeven bij hoeveel
zaken die langer dan zes maanden duurden bij de Raad van State het vergelijkbare
zaken betrof als die in dit wetsvoorstel worden behandeld?
 
 De leden van de fractie van de SGP vragen of de regering kan toelichten
volgens welk tijdpad de procedure kan verlopen, indien het ook noodzakelijk
is om (ruimtelijk) advies te vragen. Is het wel mogelijk om in een dergelijk
geval binnen zes maanden een uitspraak te doen? Gaat er niet vaak al enige
tijd overheen, omdat belanghebbenden een termijn vragen waarbinnen zij hun
nog niet volledige beroepsgronden kunnen aanvullen? Welke termijn geldt normaal
gesproken voor het betalen van griffierecht, zonder dat al inhoudelijk kan
worden begonnen aan de behandeling van een bepaalde zaak?
 
 Graag vernemen de leden van de SGP-fractie welke minimumtermijnen er normaal
gesproken gelden bij een versnelde behandeling van een beroep, op grond van
artikel 8:52 e.v. Algemene wet bestuursrecht? Hoe ver mogen deze termijnen
bekort worden om toch nog in redelijkheid voldoende te zijn voor de gebruikmaking
van de rechten? Verder vragen zij of dit artikel alleen geldt voor beroep
of ook voor hoger beroep en administratief beroep.
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de termijnen die gesteld zijn voor de rechtspraak. De Raad van State,
en ook enkele deskundigen, hebben aangegeven dat een termijn van zes maanden
voor het doen van uitspraak onhaalbaar is en een onmogelijke werklast oplegt
aan de rechtelijke macht. Ook de voorgestelde termijn van twee maanden wordt
onhaalbaar geacht. Is de regering bereid deze termijnen te verruimen om geen
onnodige druk op de rechtspraak te leggen en om geen valse hoop te wekken
bij de planning van projecten?
 Artikel 1.8: Prejuduciële vragen
 De leden van de SGP-fractie vragen of wel altijd een duidelijk onderscheid
te maken is tussen de onderdelen van een zaak waarvoor prejudicieel vragen
gesteld moeten worden en andere onderdelen.
 Artikel 1.9: Relativiteitsvereiste
 De leden van de CDA-fractie zijn ingenomen met het feit dat de regering
hiermee een lang gekoesterde wens van de Kamer in het wetsvoorstel opgenomen
heeft (motie de Krom-Koopmans over snellere besluitvorming over infrastructurele
projecten, 29 385 nr. 12).
 Een belangrijke rechtsvraag is hoe het voorgestelde zich verhoudt tot
de invoering tot het verdrag van Aarhus. Is de regering met de leden van de
CDA-fractie van mening dat alle rechtspersonen wat betreft het relativiteitsvereiste
op dezelfde wijze behandeld dienen te worden en dat de criteria voor het bepalen
van wat men bij de rechter kan laten toetsen voor alle appelanten gelijk zijn?
Momenteel kan een burger alleen zijn eigen belang behartigen, maar een vereniging
of stichting die iets in zijn statuten opneemt over algemeen nut of de natuur
kan ook een algemeen belang zoals natuur of milieu aan de rechter voorleggen.
Is het afwegen van algemene belangen niet juist een zaak voor volksvertegenwoordigingen
op verschillende niveaus, niet voor de rechter? Mocht het verdrag van Aarhus
zich hiertegen verzetten, is het dan mogelijk om dergelijke organisaties aan
minimale eisen van representativiteit te houden?
 Heeft de regering overwogen en kan zij de voor- en nadelen op een rij
zetten van het Duitse systeem van bezwaar en beroep aantekenen, waarbij als een bezwaarmaker geen gelijk krijgt, hij voor een deel aansprakelijk
kan worden gesteld voor de inmiddels geleden schade? Wanneer is de beantwoording
van de prejudiciële vragen over deze systematiek van het Gerechtshof
in Münster aan het Europese Hof van Justitie voorzien? De leden van de
CDA-fractie vragen of het mogelijk is om de relativiteitseis overal in het
omgevingsrecht te hanteren.
 Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of de regering kan instemmen
met de uitleg en motivatie van de invoering van het relativiteitsvereiste,
zoals verwoord door Mr. B.J. van Ettekoven (in het kader van het op 7 oktober
2009 in de Tweede Kamer gehouden rondetafelgesprek inzake de Crisis- en herstelwet):
 
 
 «Allereerst valt op dat de wetgever heeft willen
aansluiten bij de tekst van de relativiteitseis in het privaatrecht, neergelegd
in artikel 6:163 BW. Vanwege de noodzaak de eenheid tussen privaatrecht en
bestuursrecht te bewaken, valt dit toe te juichen.
 
 
 
 Dan is er de keuze om de relativiteitseis vorm te geven
als verplichting voor de rechter, en niet als bevoegdheid. Uit de toelichting
volgt dat de wetgever van een facultatieve formulering, dat wil zeggen als
bevoegdheid voor de rechter, heeft afgezien om het gevaar van rechtsongelijkheid
tegen te gaan, en om (extra) procedures te voorkomen over de vraag of de bestuursrechter
de relativiteitseis redelijkerwijs wel of niet had mogen toepassen. Dat lijkt
mij een verstandige keuze. Er is niet gekozen voor het model van de exceptie
of het relativiteitsverweer. Uit de verplichting voor de rechter leid ik af
dat de rechter de relativiteitstoets ambtshalve heeft te verrichten op alle
beroepsgronden. In zoverre is geen aansluiting gezocht bij het privaatrecht,
waar de regel geldt dat de rechter alleen toetst aan de relativiteitseis als
daar door de tegenpartij een beroep op wordt gedaan. De verplichte ambtshalve
toetsing van alle beroepsgronden op relativiteit zal in het begin leiden tot
enige onzekerheid en tot extra hoger beroepen. Te verwachten is echter dat
de rechter binnen afzienbare tijd per publiekrechtelijke bevoegdheid de gewenste
duidelijkheid zal verschaffen. Daarbij zal behulpzaam zijn dat de wetgever
in (nieuwe) wettelijke regelingen (meer) aandacht besteed aan het beschermingsbereik
van die regeling.
 
 
 
 Belangrijk is ook de keuze om de relativiteitseis alleen
te laten gelden voor (hoger) beroep op de rechter en niet voor de bezwaarprocedure
bij het bestuur. Ook die keuze kan ik onderschrijven. Op deze wijze wordt
de besluitvorming in bezwaar niet (extra) belast met toepassing van deze rechtsregel.
Dat past bij het karakter van de bezwaarprocedure als verlengde besluitvorming
met een integrale bestuurlijke heroverweging op recht- en doelmatigheid. Het
bestuur moet de bezwarenprocedure vooral gebruiken om een verstandig en rechtmatig
besluit te nemen. In deze fase is het ongepast dat op een terecht beroep op
strijd met een wettelijk voorschrift niet zou behoeven te worden ingegaan
als niet is voldaan aan de relativiteitseis. Dat geldt eens te meer voor het
niet hanteren van een relativiteitseis bij de reactie op het inbrengen van
zienswijzen in het kader van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.
De gemaakte keuze heeft tot gevolg dat het kan voorkomen dat iemand in beroep
geen reactie van de rechter krijgt op zijn klacht dat het bestuur bij het
heroverwegingsbesluit de in bezwaar door hem naar voren gebrachte normschending
ten onrechte heeft gepasseerd, in het geval die norm niet is geschreven ter
bescherming van zijn belangen. Verheij geeft aan dit geen probleem te vinden;
ik deel zijn mening. Het is de consequentie van het aanvaarden van een relativiteitseis
en het leggen van de «knip tussen bezwaar en beroep. Dat geldt ook voor
argumenten die niet zien op de rechtmatigheid, maar op de doelmatigheid van
het besluit.
 
 
 
 De regeling is voorts zo vormgegeven dat deze toepassing
vindt bij de inhoudelijke beoordeling van het besluit aan de hand van de daartegen
aangevoerde beroepsgronden en niet in het kader van de ontvankelijkheid. Ook
hiermee kan worden ingestemd, al was het maar omdat de rechtzoekende meerdere
beroepsgronden kan aanvoeren en per beroepsgrond aan de hand van de ingeroepen
norm, zonodig na aanvulling van de rechtsgronden, moet worden beoordeeld of
deze strekt tot bescherming van de belangen van de rechtzoekende. Het is ongewenst
dit onderzoek, dat ingewikkeld kan zijn, uit te voeren in het kader van de
ontvankelijkheidstoets. Bovendien kent de Awb met betrekking tot beroepsgronden
geen partiële ontvankelijkheid van het beroep.
 
 
 Uit het voorstel van wet en de toelichting volgt tevens
dat de wetgever zich op het standpunt stelt dat noch het Europees recht noch
het Verdrag van Århus in de weg staan aan de invoering van een relativiteitseis.
Dat lijkt mij juist voorzover wordt gegarandeerd dat het betrokken publiek
en NGO’s in milieukwesties toegang tot de rechter hebben om de handhaving
van rechtstreeks werkend Europees recht te kunnen afdwingen, en het beschermingsbereik
van die Europese rechtsregels niet te beperkt wordt opgevat. Het Nederlandse
bestuurs(proces)recht kan echter, ook na invoering van deze relativiteitseis,
aan die voorwaarden voldoen.
 
 
 
 Voor de praktijk is van groot belang op welke wijze
de bestuursrechter inhoud gaat geven aan de relativiteitseis. Om «Duitse
toestanden» te voorkomen is het wenselijk dat de rechter probeert de
relativiteitstoets zo eenvoudig mogelijk te houden. Individuele belangen van
burgers die parallel lopen met het algemeen belang waar de regeling of het
voorschrift op ziet, moeten in beginsel worden geacht binnen het beschermingsbereik
van die norm te vallen. Verder zal de rechter het beschermingsbereik van rechtstreeks
werkende Europese rechtsregels, en met name milieuvoorschriften, niet te beperkt
mogen opvatten, om – mede uit oogpunt van gemeenschapstrouw –
te bewerkstelligen dat het betrokken publiek de naleving van Europees recht
(ook) via de rechter kan afdwingen.
 
 
 
 Uit doel en strekking van de geschonden norm zal moeten
worden afgeleid ter bescherming van welke belangen deze is opgesteld. De toelichting
bij de wet kan daarbij behulpzaam zijn, en soms de parlementaire behandeling.
Ook de plaats van de norm binnen de wettelijke regeling, en het doel en de
strekking van die regeling kunnen aanwijzingen geven over het beschermingsbereik
van het betreffende voorschrift. Als over dat bereik na een gedegen zoektocht
onduidelijkheid blijft bestaan, zou als regel kunnen worden gehanteerd dat
de rechtzoekende het voordeel van de twijfel krijgt, omdat niet is gebleken
dat de ingeroepen norm niet is geschreven ter behartiging van het geschonden
belang. Zo wordt bereikt dat het oordeel dat het belang van de rechtzoekende
buiten het beschermingsbereik van de norm valt enige evidentie moet hebben.
Hieronder kom ik terug op de voorbeelden die ik aan het begin van dit preadvies
ten tonele heb gevoerd. Deze zijn aangevuld met enkele voorbeelden ontleend
aan de toelichting bij de Crisis- en herstelwet. Tezamen geven ze enig inzicht
in de werking van de relativiteitseis.
 
 
 1. De kraakster die opkomt tegen de bouw/sloopvergunning
voor de woontoren met appartementen zal niet mogen aanvoeren dat de lengte
van het aanrecht in de keukens van de nieuwbouw in strijd is met artikel 4.82
Bouwbesluit, omdat die norm niet is geschreven ter bescherming van haar (woon)belang.
 
 
 2.  De exploitant/concurrent van de parkeergarage
zal geen beroep mogen doen op wettelijke regels over luchtkwaliteit, omdat
die regels niet dienen ter bescherming van de getroffen concurrentiebelangen.
 
 
 3. De supermarktondernemer/concurrent die procedeert
tegen de bouwvergunning met vrijstelling (of: ontheffing) voor een andere
supermarkt in de gemeente zal zich niet mogen beroepen op overschrijding
van de achtergevelrooilijn, de welstandsaspecten en het ontbreken van voldoende
parkeergelegenheid, omdat de betreffende normen niet strekken ter bescherming
van zijn belang gevrijwaard te blijven van (onrechtmatige) concurrentie. Wel
zal de ondernemer een beroep mogen doen op normen die beogen te voorkomen
dat het lokale voorzieningenniveau ter plaatse duurzaam ontwricht raakt. Via
een beroep op het gelijkheidsbeginsel zal de ondernemer tevens aan de kaak
mogen stellen, dat de voorschriften van de bestreden vergunning van eenzelfde
gestrengheid zijn als de voorschriften verbonden aan zijn eigen vergunning.
Daarbij dient de rechter te beoordelen of er sprake is van (on)gelijke gevallen
en – zonodig – of er een deugdelijke reden is voor de ongelijke
behandeling. De beoordeling blijft beperkt tot de (on)gelijkheid en kan er
niet toe strekken dat wordt getoetst of de materiële norm op rechtmatige
wijze is toegepast, indien die norm niet is geschreven ter bescherming van
de concurrent in zijn belang.
 
 
 4. De villabewoners die opkomen tegen de tijdelijke
bouwvergunning met vrijstelling voor het asielzoekerscentrum mogen niet aanvoeren
dat het besluit tot gevolg zal hebben dat de asielzoekers zullen lijden onder
een onaanvaardbaar woon- en leefklimaat vanwege de geluidsoverlast van de
achter het centrum gelegen spoorlijn.
 
 
 5. Aan de bewoners van de villawijk die opkomen tegen
het besluit tot vestiging van een woonwagenkamp kan het relativiteitsvereiste
niet worden tegengeworpen als zij betogen dat de vestiging er toe zal leiden
dat ter plaatse van hun villa’s de geluidsnormen zullen worden overschreden.
De ingeroepen rechtsregel strekt dan immers wel ter bescherming van de bewoners
van de villawijk. Zij mogen echter niet aanvoeren dat het besluit onrechtmatig
is omdat de woonwagenbewoners te veel geluidsoverlast zullen ondervinden van
een nabijgelegen zwembad.
 
 
 6. De bewoner van de villawijk die geen zicht heeft
op het woonwagenkamp, mag zich niet beroepen op welstandsbepalingen, de omwonende
die vanuit zijn woning wel rechtstreeks zicht heeft op het woonwagenkamp,
mag dat wel.
 
 
 7. De omwonenden die opkomen tegen de vrijstelling
voor het gebruik van een naast hun woning gelegen perceel als buitenplaats/speelterrein
voor kinderen van een buiten schoolse opvang mogen geen beroep doen op de
regels van de Wet op de Kinderopvang, omdat die zijn geschreven ter bescherming
van de belangen van de kinderen (en hun ouders/verzorgers), en niet ter bescherming
van de belangen van omwonenden. Dat geldt evenzeer voor de omwonenden die
opkomen tegen de exploitatievergunning van de seksinrichting met een beroep
op inrichtingseisen, gebruiks-, gedrags-, en gezondheidsvoorschriften, waaronder
de grootte van de beschikbare werkkamers. Die normen zijn geschreven ter behartiging
van de belangen van de betrokken werknemers, en niet voor de belangen van
de omwonenden.
 
 
 8. Een buurman kan in beroep tegen de bouwvergunning
voor verbouwing van het naastgelegen pand niet aanvoeren dat de afmetingen
van de inpandige trap niet voldoen aan artikel 2.34 van het Bouwbesluit, omdat
die norm is geschreven ter bescherming van de belangen van bewoners/gebruikers
van het betreffende pand en niet voor die van de buren. Wel mag de buurman
aanvoeren dat de brandwerendheid van de draagconstructie en van inpandige
voorzieningen niet voldoet aan artikel 2.12 Bouwbesluit, omdat de in die bepaling
gegeven normen mede strekken ter bescherming van omwonenden.
 
 
 9. Een milieuorganisatie mag zich in beroep tegen het
besluit dat de uitbreiding van een luchthaven mogelijk maakt niet beroepen
op staatssteunregels van het EG-verdrag.
 
 
 
 Als ik het goed zie, zullen de beperkingen als gevolg
van de relativiteitseis vooral voelbaar zijn voor concurrenten. Ik heb daar
geen moeite mee. Het voelt niet echt als aantasting van rechtsbescherming
als concurrenten zich moeten beperken in de gronden die ze aanvoeren. Enige
beperking zal er zijn voor omwonenden die zich beroepen op contraire belangen
of op normen die evident niet zijn geschreven ter bescherming van hun belangen.
Ook dat ervaar ik als winst. Het zal een rem zetten op juridisering, de zoektocht
naar vernietigingsgronden die geen relatie hebben met de geschonden belangen
en bijdragen aan minder ongewenste vernietigingen. Bij een uitleg als hiervoor
gepropageerd zullen omwonenden zich mogen beroepen op milieuregels, omdat
die doorgaans ook de belangen van omwonenden van een inrichting beogen te
beschermen. Ook voor belangengroeperingen verwacht ik niet een substantiële
beperking van het aantal gronden dat zij mogen aanvoeren. Doorgaans beroepen
natuur- en milieugroepen zich op normen die vanwege het belang dat zij op
grond van hun doelstelling in het bijzonder behartigen, moeten worden geacht
mede te zijn geschreven ter bescherming van hun belangen. Zo zal een vogelvereniging
zich kunnen beroepen op de betreffende normen uit de Flora- en faunawet en
de Vogelrichtlijn, en een vereniging tot natuurbehoud een beroep mogen doen
op de Natuurbeschermingswet 1998 en de Habitatrichtlijn.
 
 
 
 Als de Crisis- en herstelwet per 1 januari 2010
in werking treedt en komt te vervallen per 1 januari 2014 heeft de bestuursrechtspraak
vier jaar de tijd om inhoud te geven aan de relativiteitseis en om te laten
zien dat die eis kan bijdragen aan een meer reële rechtsbescherming.
Het is een proefperiode waarin ervaring kan worden opgedaan, en waarin de
belangrijkste knopen over het beschermingsbereik van vaak voorkomende bepalingen
kunnen worden doorgehakt. Daarbij is gunstig dat het aantal besluiten dat
onder het bereik van de CH-wet valt beperkt is en dat korte uitspraaktermijnen
gelden, omdat de hoogste bestuursrechter daarmee in staat wordt gesteld op
korte termijn de gewenste duidelijkheid te verschaffen. Het kan zijn dat invoering
van de relativiteitseis in de CH-wet niet bijdraagt aan veel tijdwinst in
de afdoening van procedures, de Raad van State waarschuwt voor overspannen
verwachtingen op dit punt. De relativiteitseis draagt er wel toe bij dat de
bestuursrechter niet op alle beroepsgronden hoeft in te gaan. Hij kan dan
meer aandacht besteden aan de belangen van de rechtzoekende die door het besluit
rechtstreeks worden geraakt, en zodoende proberen de kern van het geschil
te raken.»
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering ook in te gaan op het door
velen in het door de Kamer georganiseerde rondetafelgesprek geopperde idee
om van het relativiteitsvereiste een zogenaamde «kan»-bepaling
te maken. De motivatie hiervoor was dat met invoering van een verplichte relativiteitstoets
er sprake kan zijn van een sterke toename van de werklast voor de bestuursrechter
omdat deze alle ingebrachte gronden moet toetsen op dit vereiste. Tegelijkertijd
zou het risico ontstaan dat – doordat een bezwaarmaker zich op strijdigheid
van het relativiteitsvereiste met het verdrag van Aarhus beroept – de
rechter zich genoodzaakt zou kunnen voelen om prejudiciële vragen te
stellen, zodat alle projecten die onder de Crisis- en herstelwet vallen daardoor één à
twee jaar vertraging zouden kunnen oplopen. Een rampscenario, wat de leden
van de CDA-fractie betreft. Deze leden vragen de regering wat de voor- en
nadelen zouden zijn van het omzetten van de verplichting tot het toetsen op relativiteit in de mogelijkheid dat te doen. Of dat er nog tussenvarianten zijn waarbij in de Memorie
van Toelichting aanwijzingen worden gegeven voor de toetsing.
 Tot slot vragen deze leden ten aanzien van dit onderdeel of de toepassing
van de relativiteitseis in de Crisis- en herstelwet tijdig wordt geëvalueerd, zodat met de uitkomsten ervan rekening kan worden gehouden bij de
invoering van een relativiteitseis in de Algemene wet bestuursrecht.
 
 De leden van de fractie van de PvdA begrijpen dat het relativiteitsvereiste
deel uit zou hebben gemaakt van de wijzigingen in het bestuursprocesrecht.
De leden van de fractie van de PvdA zouden graag vernemen waarom dit deel
nu naar voren wordt gehaald, vooruitlopend op het wetsvoorstel aanpassing
bestuursprocesrecht, vooral gezien het feit dat er alom wordt gewezen op het
risico dat dit deel juist tot lángere procedures zou kunnen leiden,
daar er dispuut kan ontstaan over de vraag of aan deze bepaling voldaan wordt,
hetgeen een gang naar de civiele rechter mogelijk maakt, naast de gang naar
de bestuursrechter. De leden van de fractie van de PvdA vragen zich ook af
hoe dit zich verhoudt tot het verdrag van Aarhus.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of door deze bepaling nog wel
alle argumenten bij het oordeel van de rechter betrokken kunnen worden. Een
argument dat niet strekt tot de bescherming van de belanghebbende kan een
schending van een wetsartikel of rechtsbeginsel betekenen. Begrijpen de leden
van de fractie van de PvdA het goed dat dergelijke geschonden wetsartikelen
of rechtsbeginselen niet meer als argument naar voren kunnen worden gebracht?
Zo ja, gaat de regering ervoor zorgen dat deze argumenten krachtens het relativiteitsbeginsel
bij het proces betrokken kunnen blijven? Zo nee, waarom niet?
 
 Tijdens het door de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en
7 oktober 2009 georganiseerde rondetafelgesprek is door diverse sprekers
gewezen op het gevaar dat toepassing van het relativiteitsvereiste ook tot
vertraging en onduidelijkheid kan leiden, doordat het moeilijk is te besluiten
of aan het relativiteitsvereiste is voldaan. Het zou zelfs voor kunnen komen
dat prejudiciële vragen gesteld moeten worden, hetgeen grote vertraging
met zich brengt. Gesuggereerd is om die reden om een «kan» bepaling
op te nemen. De leden van de fractie van de PvdA zijn benieuwd naar de reactie
van de regering op die suggestie.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of met het invoeren
van het relativiteitsvereiste er niet juist meer vertraging kan ontstaan doordat
in sommige gevallen onduidelijk kan zijn of een bezwaar op grond van het relativiteitsvereiste
al dan niet voldoet aan het relativiteitsvereiste. Genoemde leden constateren
dat gekozen is voor een formulering waarbij de bestuursrechter zelf moet beoordelen
of er sprake is van strijd met Europees recht. Zij vragen wat de beoordeling
van het al dan niet van toepassing zijn van het relativiteitsvereiste in het
algemeen, en in combinatie met de beoordeling van het Europees recht specifiek,
betekent voor de werkdruk voor de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State. Omdat deze beoordeling toch moet plaatsvinden vragen zij welke
tijdswinst er wordt verwacht van deze maatregel mede in het licht dat de kans
groot is dat bezwaren zowel worden ingediend door belanghebbenden die wel
en belanghebbenden die met hun bezwaar niet voldoen aan het relativiteitsvereiste.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het zo is dat in
het privaatrecht de regel geldt dat de rechter alleen toetst aan de relativiteitseis
als daar door de tegenpartij een beroep op wordt gedaan? En zo ja, waarom
hierbij geen aansluiting is gezocht?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de invoering
van het relativiteitsvereiste reeds is aangekondigd voor de Wet aanpassing
bestuursprocesrecht. Deze leden vragen wanneer de Kamer dit wetsvoorstel
tegemoet kan zien, aangezien hier al enkele jaren over wordt gesproken.
 Volgens de Memorie van Toelichting is de invoering van het relativiteitsvereiste
niet in strijd met het Verdrag van Aarhus. Genoemde leden constateren dat
dit wordt bestreden door onder meer de voorzitter van de commissie voor de
milieueffectrapportage, die stelt dat de uitleg van het verdrag in de Memorie
van Toelichting bij dit artikel suggestief is. In lid 2 van artikel 9 van
dit verdrag wordt namelijk benadrukt dat er ruim toegang tot de rechter moet
zijn en dat niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor milieubescherming
worden geacht aan de eisen te voldoen. Bovendien is in lid 3 van artikel 9
van het verdrag opgenomen dat wanneer een partij eenmaal toegang tot de rechter
heeft, strijdigheid met het nationale milieurecht aan de orde moet kunnen
worden gesteld. Door een gerechtshof in Duitsland zijn inmiddels prejudiciële
vragen gesteld over het relativiteitsvereiste. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vragen of het niet verstandig is de beantwoording van het
Europese Hof af te wachten alvorens het relativiteitsvereiste op te nemen
in de Nederlandse wet. Genoemde leden vragen hoe groot het risico is dat de
nationale rechter in Nederland zich ook gedwongen zal voelen hierover prejudiciële
vragen te stellen aan het Hof van Justitie en wat voor vertraging dit kan
betekenen voor projecten uit deze Crisis- en herstelwet.
 
 Gesteld wordt dat een facultatieve formulering van het relativiteitsvereiste
niet wenselijk is vanwege het gevaar van rechtsongelijkheid. De leden van
de fractie van de ChristenUnie onderschrijven dat rechtsongelijkheid moet
worden voorkomen. Genoemde leden vragen de regering in te gaan op de vraag
of omgekeerd een «kan» bepaling er niet toe zou kunnen bijdragen
dat de rechter het voorzorgsbeginsel kan hanteren door bij twijfel het beroep
wel toe te staan. Een andere optie zou kunnen zijn dat bij twijfel als regel
wordt gehanteerd, dat de rechtzoekende het voordeel van de twijfel krijgt
in het geval niet is gebleken dat de ingeroepen norm niet is geschreven ter
behartiging van het geschonden belang.
 
 Toepassing van het relativiteitsvereiste vereist volgens de leden van
de fractie van de ChristenUnie dat duidelijk is ter bescherming van welke
(rechts)personen een rechtsregel is bedoeld. De Wet ruimtelijke ordening kent
alleen als norm een goede ruimtelijke ordening. Zij vragen hoe de regering
zich voorstelt dat de bestuursrechter deze norm differentieert naar belangen
van specifieke rechtspersonen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat er momenteel
ook een discussie gaande is over het belanghebbendenbegrip. In dat licht zullen
ook de gevolgen van de invoering van het relativiteitsbeginsel moeten worden
beschouwd. Genoemde leden vragen hoe de regering de relatie ziet van het relativiteitsvereiste
met de afbakening van het belanghebbendenbegrip in onder andere bestemmingsplanzaken,
zoals die inmiddels in de jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak
van de Raad van State is vastgelegd.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie onderstrepen dat organisaties
die opkomen voor een gezamenlijk belang van de leden of voor een algemeen
belang, dat zelf geen stem heeft, zoals het milieu of de natuur, indien zij
het belang waarvoor zij opkomen voldoende hebben neergelegd in hun statuten,
als belanghebbenden moeten worden beschouwd.
 
 In het voorgestelde artikel 1.9 lezen de leden van de SP-fractie dat alleen
belanghebbenden nog in beroep kunnen gaan. De definitie van belanghebbenden
is echter nog onduidelijk. Kan de regering aangeven hoe zij dit begrip ziet?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat de Raad van State
grote twijfels heeft bij de gevolgen van de invoering van een relativiteitseis.
Ze wijst erop dat artikel 1.9 de bestuursrechter ertoe dwingt steeds opnieuw
te moeten afwegen of iemand al dan niet in zijn belangen geraakt wordt en
dus ontvankelijk is. Dat betekent grotere werkdruk voor de Afdeling rechtspraak,
wat eerder zal leiden tot een vertraging van procedures dan een versnelling.
Hoe heeft de regering dit punt gewogen?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vinden het onwenselijk dat burgers
of bedrijven, die zich geraakt voelen in hun belangen, in onzekerheid zullen
gaan verkeren over de vraag of hun beroep al dan niet in behandeling wordt
genomen, er ontstaat een soort juridisch schemergebied. De leden van de fractie
van GroenLinks zijn bovendien benieuwd of de regering geen problemen verwacht
met het Verdrag van Aarhus, dat rechtsbescherming van het «betrokken
publiek» tamelijk ruim definieert. Daarmee stelt het Europees recht
dus verregaande restricties aan een relativiteitseis. Is het voorstel daarmee
niet op voorhand al tot mislukken gedoemd? De leden van de fractie van GroenLinks
denken dat alleen al verschil van mening over de vraag of deze relativiteitsvereiste
in strijd is met het Europese recht fikse vertraging op kan leveren. Hoe weegt
de regering het risico dat de Raad van State in een procedure bij het Europees
Hof duidelijk vraagt over de houdbaarheid van de relativiteitsvereiste, met
alle vertraging van dien?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks maken zich bovendien grote zorgen
over de consequenties van deze relativiteitseis voor de natuur: een plant
kan immers geen bezwaar maken. Kan de regering garanderen dat er altijd een
beroepsgang openblijft voor organisaties die voor dit natuurbelang opkomen?
 
 Ten aanzien van de versnelde introductie van het relativiteitsvereiste
vragen de leden van de SGP-fractie zich af of hierbij voldoende onderkend
wordt dat verplichte toetsing of een beroep ontvankelijk is allerlei ingewikkelde
vragen oproept, die het risico in zich dragen van vertraging van de besluitvorming
door de rechter in plaats van een versnelling.
 
 De leden van de SGP-fractie lezen in het advies van de Raad van State
dat de Raad in het advies over het wetsvoorstel aanpassing bestuursprocesrecht
kritisch heeft uitgelaten over het argument dat er een verband moet bestaan
tussen de beroepsgrond en de daadwerkelijke of achterliggende reden om een
besluit aan te vechten. Kan worden aangegeven om wat voor kritiek het daarbij
ging? Is het mogelijk om dat onderdeel van het advies reeds openbaar te maken?
 
 De leden van de SGP-fractie vragen verder of ook is overwogen om in artikel
1.9 in plaats van een verplichting een bevoegdheid toe te kennen. Zou dat
niet veel afbakeningsproblemen over de toepasbaarheid van deze bepaling kunnen
voorkomen? Is het beschermingsbereik van een maatregel wel altijd precies
vast te stellen? Zou het niet de voorkeur verdienen om in ieder geval te spreken
over «kennelijk niet strekken tot beschermen van de belangen»,
omdat het anders ingewikkeld is om vast te stellen of er daadwerkelijk geen
belang van betrokkene is?
 
 Verder zou het ook mogelijk zijn om het beroepsrecht van algemeen belang-behartigers
aan banden te leggen. De leden van de SGP-fractie vragen of het enkel in de
statuten opgenomen doel dat een bepaald algemeen belang wordt behartigd al
voldoende is om aan te nemen dat de vereniging daadwerkelijk belanghebbende
is.
 
 Ten aanzien van het voorgestelde relativiteitsvereiste wijzen deskundigen
en de Raad van State er op dat dit geen versnelling met zich mee zal brengen,
maar juist een vertraging, omdat de rechter dan genoodzaakt is bij elke zaak,
elke grond te toetsen aan de belangen. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren zien dit ook zo, en begrijpen überhaupt niet waarom het
relativiteitsvereiste ingevoerd wordt. Waarom is hiervoor gekozen? Welke voordelen
verwacht het kabinet hiervan? En in hoeverre is het voorgestelde relativiteitsvereiste
te verenigen met het Aarhus-verdrag?
 Artikel 1.10: onderzoeksgegevens
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het volgens de regering
nuttig zou zijn om de geldigheid van onderzoeksgegevens, in tijd te begrenzen,
zoals gesuggereerd door professor mr. A.G.A. Nijmeijer (in het kader van het
op 6 en 7 oktober 2009 in de Kamer gehouden rondetafelgesprek inzake
de Crisis- en herstelwet)?
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe dit artikel bedoeld is.
Hoe moet met oude gegevens worden omgegaan als er bijvoorbeeld wijzigingen
zijn opgetreden in de projecten naar aanleiding van uitspraken van de rechter,
of een bestuurlijke lus? De leden van de fractie van de PvdA vragen wat zich
ertegen verzet om onderzoeksgegevens in het algemeen een langere geldigheidsduur
te geven?
 
 In artikel 1.10 wordt voorgesteld dat indien een bestuursorgaan na vernietiging
van een besluit door de administratieve rechter een nieuw besluit moet nemen,
dit bestuursorgaan dat besluit kan baseren op de feiten waarop het vernietigde
besluit berustte, behoudens voor zover de onjuistheid of het onvoldoende vast
staan van deze feiten een grond voor de vernietiging was. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vragen of de bestuursrechter het gebrek van evident
verouderde gegevens kan passeren als het onderzoek zijn oorsprong vindt in
Europees recht.
 
 Ten aanzien van dit artikel vraagt de Raad van State aandacht voor een «houdbaarheidstermijn»
van de onderzoeksgegevens. De leden van de SGP-fractie vragen zich af waarop
de regering in de reactie doelt wanneer er gesproken wordt over bepaalde gegevens
die niet snel zullen verouderen. Kan dit nader worden toegelicht? Zou het
dan te overwegen zijn om een flexibele houdbaarheidstermijn op te nemen, waarbij
het afhankelijk gesteld wordt van het soort gegevens of de gevens uit een
eerdere fase nog gebruikt mogen worden?
 2.3 Milieueffectrapport
 De leden van de fractie van de PvdA merken op dat tijdens het door de
vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat op 6 en 7 oktober 2009 in
de Kamer georganiseerde rondetafelgesprek naar voren is gekomen dat het alternatievenonderzoek
in het kader van de milieueffectrapportage ook meerwaarde oplevert in de projectbeschrijving,
waarmee de onderbouwing van projecten wordt versterkt. Deelt de regering de
mening van de fractie van de PvdA dat – door dit alternatievenonderzoek
achterwege te laten – in de gerechtelijke procedures vertragingen op
kunnen treden door leemtes in de onderbouwing?
 
 De bepalingen, die zien op het niet hoeven uitvoeren van alternatievenonderzoek
en het niet hoeven vragen van een advies aan de Commissie voor de milieueffectrapportage,
zijn van toepassing op de 58 projecten in bijlage 2. De leden van de fractie
van de PvdA vragen voor hoeveel van die projecten geldt dat het alternatievenonderzoek
al gedaan is.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het onderzoeken van
alternatieven en het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage
waardevol. Een en ander draagt immers bij aan een zorgvuldige en soepele besluitvorming
en meer maatschappelijk en juridisch draagvlak. Zij vragen of afschaffing
hiervan niet juist leidt tot meer beroepszaken en daarmee meer vertraging
in plaats van versnelling omdat belanghebbenden redelijke alternatieven kunnen
inbrengen via de inspraak en aan het eind van het traject kan blijken dat
deze redelijke alternatieven alsnog onderzocht moeten worden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een reactie op de stelling
van de voorzitter van de Commissie voor de milieueffectrapportage, die stelt
dat het schrappen van de verplichting tot beschrijven van alternatieven bij
complexe en controversiële projecten haaks staat op de lijn in het advies
van de Commissie Elverding waarin juist wordt gepleit voor een integrale brede
afweging van alternatieven met intensieve participatie van maatschappelijke
partijen en onafhankelijke kwaliteitsborging in het begin van het planproces.
Deze leden wijzen er op dat de commissie Elverding heeft gesteld dat onafhankelijke
kwaliteitsborging door de Commissie voor de milieueffectrapportage ervoor
zorgt dat inhoudelijke tekortkomingen tussentijds hersteld kunnen worden waardoor
tijdswinst kan worden behaald. Deze leden vragen daarom of het voorstel waarbij
het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage wordt geschrapt
niet juist leidt tot vertraging.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren met de voorzitter
van de Commissie voor de milieueffectrapportage dat een groot aantal projecten
in bijlage II als complex kan worden aangemerkt, zoals de A2 Maastricht, de
A1/A6/A9, de A4 Midden-Delfland, IJsselsprong bij Zutphen, glastuinbouwprojecten
en de Oude Rijnzone. Zij vragen of het vereenvoudigen van de mer-procedures
bij dit type complexe projecten niet contraproductief is, aangezien het beschrijven
van alternatieven de kern is van een milieueffectrapportage.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat artikel 1.11
als onderdeel van afdeling 3 conform artikel 1.2 van toepassing is op de projecten
in bijlage II. Genoemde leden constateren dat artikel 7.2 van de Wet milieubeheer
waar artikel 1.11 aan refereert echter zowel over de inhoud van een plan-mer
als over de inhoud van een besluit-mer gaat. Zij constateren dat het uitsluiten
van onderzoek naar alternatieven bij een plan-mer in strijd is met de Europese
mer-wetgeving (artikel 5 lid 3 van de MER-richtlijn), waarin dit onderzoek
expliciet wordt voorgeschreven. Genoemde leden vragen daarom of de genoemde «projecten»
in bijlage II in het licht van de Europese mer-wetgeving alleen projecten
zijn. Deelt de regering de mening dat dit op zijn minst voor een aantal «projecten»
in bijlage II ter discussie staat? De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen hierbij specifiek in te gaan op de status van «project»
luchthaven Twente. Voorts roept dit vragen op ten aanzien van de mogelijkheid
de genoemde bijlage uit te breiden omdat daarbij steeds weer de vraag ontstaat
of een «project» ook in het licht van de Europese mer-wetgeving
als project kan worden beschouwd.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben de indruk dat vooral
gekozen is voor het schrappen van onderzoeksverplichtingen. Deze leden wijzen
er op dat in het kader van het advies van de Commissie Elverding ook is gesproken
over het vereenvoudigen door het rekenen met vuistregels. In dat geval worden
dus wel alternatieven onderzocht, maar worden de onderliggende onderzoeken
vereenvoudigd. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom niet
gekozen is voor deze aanpak.
 
 Het in kaart brengen van alternatieven wordt met het wetsvoorstel beperkt.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering hierbij kan garanderen dat
de kwaliteit van de besluitvorming hier niet onder zal lijden. Ook vragen
zij hoe zich dit verhoudt tot de Europese regels. Daarnaast is het versnellen
door het schrappen van het alternatievenonderzoek ook een ondermijning van
het maatschappelijk draagvlak. Juist een afname van draagvlak kan weer leiden
tot extra vertragingen. De leden van de SP-fractie zijn hier beducht voor.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks hechten grote waarde aan het verplichte
alternatieven-onderzoek in het kader van de milieueffectrapportage en aan
het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage. Daarom acht zij
het voorgestelde artikel 1.11 een ernstige verslechtering van de kwaliteit
van de besluitvorming. Deze leden wijzen erop dat de voorgestelde vereenvoudigingen
op dit punt lijnrecht ingaan tegen het advies van de Commissie Elverding,
die juist voor complexe projecten ervoor pleitte een integrale brede afweging
van alternatieven te maken met intensieve participatie van maatschappelijke
partijen en onafhankelijke kwaliteitsborging in het begin van het planproces.
Alleen zo zou draagvlak en daarmee tempoversnelling gecreëerd kunnen
worden. Door het schrappen van alternatievenonderzoek wordt het creëren
van draagvlak juist ondermijnd, waardoor de kans op juridische procedures
(en daarmee vertragingen) juist groter wordt.
 
 Naar de mening van de leden van de GroenLinks-fractie is het voorstel
ook risicovol. Het uitsluiten van onderzoek naar alternatieven bij een plan-mer,
waar dit wetsvoorstel óók over lijkt te gaan, is in strijd met
de Europese mer-wetgeving, waarin dergelijk onderzoek expliciet wordt voorgeschreven.
Aldus zou pas aan het einde van een besluitvormingstraject kunnen blijken
dat een redelijk alternatief ten onrechte buiten beschouwing is gebleven,
waardoor dat alsnog gedaan moet worden, met alle vertraging van dien. Kan
de regering een reactie geven op dit scenario?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks merken op, dat de afgelopen tijd
veel wetten flink zijn veranderd, waarmee in de praktijk nog niet of nauwelijks
ervaring is opgedaan. Denk aan de vereenvoudigde regels voor de milieueffectrapportage.,
de nieuwe Tracéwet en de nieuwe Wet ruimtelijke ordening. Waarom concludeert
de regering kennelijk nu al dat deze wetswijzigingen onvoldoende soelaas bieden?
Is het niet verstandiger eerst ervaring op te doen met deze nieuwe regels?
 
 Het heeft de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hoogst
verbaasd dat er geen verplicht advies van de commissie voor de milieueffectrapportage
meer hoeft te komen, en tevens dat het alternatievenonderzoek niet meer verplicht
wordt gesteld. Het niet beschouwen van alternatieven en het niet meer verplicht
stellen van het advies van de commissie voor de milieueffectrapportage doet
ernstig afbreuk aan de zorgvuldigheid van de besluitvorming. Ook de voorzitter
van de commissie voor de milieueffectrapportage en meerdere onafhankelijke
deskundigen geven aan dat het advies van de commissie voor de milieueffectrapportage
en het onderzoek naar alternatieven juist besluitvorming kan verbeteren en
dus versnellen. Waarom is de regering van mening dat het afschaffen van deze
verplichtingen tot versnelling en verbetering van besluitvorming kan leiden?
En is deze afschaffing wel te verenigen met de Europese mer-richtlijn?
 Artikel 1.12: lex silencio positivo
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het juist is dat de invoering
van het lex silencio positivo beginsel eenvoudigweg voortvloeit uit artikel
13, lid 4 van de Dienstenrichtlijn.
 
 De leden van de fractie van de PvdA lezen dat de lex silencio positivo
van toepassing wordt verklaard op wettelijke voorschriften die in bijlage
III van onderhavig wetsvoorstel zijn opgenomen. Volgens dit wetsvoorstel wordt
de lex silencio positivo nu nog alleen van toepassing verklaard voor aanlegvergunningen
(artikel 3.16 Wro). Kan concreet worden aangegeven welke versnelling van procedures
en realisering van projecten wordt verwacht door toepassing van de lex silencio
positivo in dit geval? Betekent het niet binnen de wettelijke beslistermijn
verlenen van een aanlegvergunning dat bijvoorbeeld het risico bestaat dat
bodembewerkingen op terreinen met archeologische waarde worden toegestaan
indien na verloop van de wettelijke beslistermijn de vergunning van rechtswege
wordt verleend? Gaat de toepassing van de lex silencio positivo dan niet voorbij
aan de bescherming van dit belang en mogelijk andere belangen? Wordt hiermee
voorbij gegaan aan de verplichtingen die voortvloeien uit het Verdrag van
Valletta? Zo ja, welke? Hoe verhoudt de lex silencio positivo zich tot het
voorzorgsbeginsel en het zorgvuldig beoordelen van effecten met name op natuur
en het voorkomen van aantasting daarvan? Hoe en wanneer wordt bij een aanlegvergunning
beoordeeld of ook een vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998
noodzakelijk is? Bestaat het risico dat op enig moment de verplichting ontstaat
om een eenmaal aangelegd object alsnog te verwijderen?
 De lex silencio positivo is nu nog alleen van toepassing op aanlegvergunningen,
maar zou kunnen worden uitgebreid. Indien dit wordt overwogen zijn de leden
van de fractie van de PvdA van mening dat hierin een rol voor de Staten-Generaal
is weggelegd. Kan de regering aangeven op welke andere vergunningen de lex
silencio positivo mogelijk ook wordt toegepast? Op welke termijn wordt bijlage
III aangevuld?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de lex silencio
positivo overheden stimuleert om binnen de gestelde termijn te antwoorden.
Het is volgens genoemde leden in die zin alleen een stok achter de deur maar
leidt op zichzelf niet tot versnelling. Volgens de leden van de fractie van
de ChristenUnie moet bij het toepassen daarvan daarom zorgvuldig worden afgewogen
of andere belangen niet onnodig kunnen worden geschaad. Genoemde leden vragen
of dit bij de aanlegvergunning het geval is. Aanlegvergunningenstelsels zijn
immers ingesteld om kwetsbare belangen, zoals die van gebieden met landschappelijke
en cultuurhistorische waarde, te beschermen. Genoemde leden vragen daarom
of er ook andere mogelijkheden zijn om te bewerkstelligen dat overheden binnen
de gestelde termijn antwoorden, zonder dat een vergunning conform lex silencio
positivo van rechtswege wordt verleend, zonder publicatie van het besluit
en zonder motivering. Ook vragen genoemde leden in hoeverre het lex silencio
positivo beginsel verplicht is conform de Dienstenrichtlijn.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie begrijpen dat met de Nota
van Wijziging wordt voorgesteld dat voor de datum van inwerkingtreding van
een vergunning volgens artikel 1.12 de regeling uit de Wet ruimtelijke ordening
voor de aanlegvergunning prevaleert, juist omdat het gebruik van de aanlegvergunning
kan leiden tot onomkeerbare gevolgen voor landschappelijke waarden. Hiermee
wordt de vergunning pas na zeven weken van kracht, in plaats van de kortere
periode uit de Algemene wet bestuursrecht. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vinden dit een verbetering ten opzichte van het oorspronkelijke
voorstel. Zij constateren dat met de opschortende termijn de
inspecteur, de betrokken rijksdienst en (andere) belanghebbenden de kans wordt
gegeven om bezwaar te maken zonder dat er sprake kan zijn van een fait accompli.
Zij vragen echter in hoeverre deze belanghebbenden op de hoogte kunnen zijn
van de stilzwijgend afgegeven vergunning en welke mogelijkheden voor bezwaar
en het intrekken van de vergunning er op dat moment nog zijn.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks delen de bezwaren die de Raad van
State heeft uitgesproken tegen de lex silencio positivo, zoals geregeld in
artikel 1.12. Het belangrijkste bezwaar is dat de eventuele negatieve consequenties
van het «afstraffen» van een gebrek aan voortvarendheid bij een
bestuursorgaan rond de aanleg van (bijvoorbeeld) een weg niet bij het nalatige
bestuursorgaan zelf terecht komen, maar elders. Bijvoorbeeld bij omwonenden,
die zelf geen invloed hebben op het handelen van dat bestuursorgaan. Dat vinden
deze leden onrechtvaardig: aanlegvergunningenstelsels worden juist ingesteld
om kwetsbare belangen te beschermen. Het geeft wat de leden van de fractie
van GroenLinks betreft dus geen pas om de gevolgen van eventuele vertraging
neer te laten komen op die te beschermen belangen.
 
 Naast de meer principiële bezwaren wijst de Raad van State op het
feit dat de voorgestelde procedure, waarbij een besluit niet zorgvuldig is
voorbereid, niet op schrift is gesteld en dus ook niet bekend wordt gemaakt,
met zich meebrengt dat onduidelijk blijft wanneer de termijn voor bezwaar
en beroep begint. Dat kan leiden tot rechtsongelijkheid. De leden van de fractie
van GroenLinks vragen hoe de regering dat probleem denkt op te lossen.
 
 De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering stelt dat het
voor de hand ligt dat de bevoegdheid om bij Algemene Maatregel van Bestuur
wettelijke voorschriften aan bijlage 3 toe te voegen alleen wordt gebruikt
voor die wettelijke voorschriften die van belang zijn voor projecten die onder
de werking van de wet vallen. Wanneer deze leden het advies van de Raad van
State goed lezen, is juist de mogelijkheid dat op grond van artikel 1.2 tal
van projecten toegevoegd kunnen worden aan de bijlagen van deze wet, het belangrijkste
bezwaar. De redering is dan dat een project eerst kan worden toegevoegd en
dat er vervolgens ook nog wordt besloten om de lex silentio positivo van toepassing
te verklaren. In feite ligt het wettelijke systeem hierdoor helemaal open,
zonder dat de Staten-Generaal of medeoverheden hier nog zeggenschap over hebben.
Zou de regering hier nog nader op in kunnen gaan?
 3.1 Ontwikkelingsgebieden
 De leden van de CDA-fractie waarderen het dat het advies van de VROM-raad «Dynamiek
in gebiedsgericht milieubeleid» al zo snel na publicatie tot wetgeving
leidt. Zij vragen hierbij wel helder aan te geven welke verschillen er bestaan
tussen het advies van de VROM-raad en het voorstel voor ontwikkelingsgebieden.
Ook zouden zij graag een toelichting zien op de keuze om de ontwikkelingsgebieden
door de regering te laten aanwijzen, in plaats van door lokale of regionale
overheden, wat meer voor de hand ligt gezien de decentrale systematiek van
de ruimtelijke ordening.
 
 Wat is de reactie van de regering, zo vragen de leden van de CDA-fractie,
op de zienswijze van professor mr. N. Koeman, zoals hieronder geciteerd, op
het voorstel voor ontwikkelingsgebieden en hoe reageert zij op de hierin gedane
voorstellen?
 
 
 «Het voorstel om te komen tot een wettelijke
regeling m.b.t. ontwikkelingsgebieden waarin ruimtelijke ontwikkelingen en
maatregelen tot behoud of verbetering van de milieukwaliteit zijn opgenomen
en tegelijkertijd worden vastgelegd, stemt in hoofdlijnen overeen met de voorstellen
zoals gedaan in het recente VROM-raad-advies (juli 2009) getiteld «Dynamiek
in gebiedsgericht milieubeleid; ontwikkelen door herschikken». Ook de
VROM-raad is van mening dat het mogelijk is bij een gebiedsgerichte benadering
nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen te faciliteren onder het gelijktijdig vastleggen
van een maatregelenpakket. In beginsel blijven daarbij de geldende milieunormen
intact en wordt dus geen afbreuk gedaan aan de milieukwaliteit. De aanpak
zoals die voor de luchtkwaliteit is gekozen met het NSL (Nationaal Samenwerkingsprogramma
Lucht) wordt daarmee verbreed naar andere milieucomponenten en voor een concreet
gebied toegepast.
 
 
 De VROM-raad heeft voorgesteld te komen tot een experimenteerartikel
in de Wet op de ruimtelijke ordening (Wro) voor de hier bedoelde ontwikkelingsplannen.
Het wetsvoorstel wil ook een experimenteerartikel, doch brengt dat niet onder
in de Wro, maar in de Crisis- en herstelwet. Dat verschil is op zichzelf nog
niet zo principieel. Wel principieel is de vraag of het gebiedsontwikkelingsplan
als bedoeld in art. 2.3. een nieuwe planfiguur buiten de Wro wordt dan wel
aansluit bij een bestaande planfiguur. Het wetsvoorstel gaat uit van een eigen,nieuwe
planfiguur, die vaak weer moet worden vertaald in een bestemmingsplan of beheersverordening
(art 2.3. lid 2). Die oplossing is weinig aantrekkelijk: in veel gevallen
zal sprake zijn van twee planprocedures ( eerst een gebiedsontwikkelingsplan
en vervolgens een bestemmingsplan) ieder met de eigen beroepsprocedure bij
de Raad van State.
 
 
 Beter lijkt het dan ook het gebiedsontwikkelingsplan
deel te laten uitmaken van het bestemmingsplan dan wel met een bestemmingsplan
gelijk te stellen. Er ontstaat dan een resultaat dat sterk lijkt op het exploitatieplan
dat in de nieuwe Wro onderdeel uitmaakt van het bestemmingsplan. Het gebiedsontwikkelingsplan
bestaat dan enerzijds uit een ruimtelijk plan waarin een ruimtelijke ontwikkeling
is neergelegd en anderzijds uit een maatregelenpakket, waarin de te treffen
maatregelen zijn vastgelegd.
 
 
 Indien ervoor gekozen wordt geen nieuwe planfiguur
tot stand te brengen en het gebiedsontwikkelingsplan aan te merken als een
bijzonder soort bestemmingsplan (immers met maatregelenpakket) worden dubbele
procedures voorkomen. Dan ligt het ook voor de hand de regeling betreffende
de ontwikkelingsgebieden onder te brengen in de Wet op de ruimtelijke ordening.»
 
 
 En wat is de reactie van de regering, zo vragen de aan het woord zijnde
leden, op de zienswijze van eerder genoemde heer Nijmeijer, te weten:
 
 
 De introductie van weer een nieuwe planvorm naast de
in de Wro bestaande planvormen verdient géén aanbeveling. Allerlei
afstemmingsconstructies moeten dan (opnieuw) in het leven worden geroepen
(art. 2.3 lid 2 Crisis- en herstelwet) die met de Wro nu juist zijn geschrapt
wegens gebrekkig functioneren. Ook de herintroductie van een soort beschrijving
in hoofdlijnen is niet wenselijk (art. 2.3 lid 3 onder e). De precieze reikwijdte
van het milieuontwikkelingsplan wordt in art. 2.3 overigens niet goed duidelijk
(wat is bijv. een milieukwaliteitseis?). En wat is bijv. de relatie met het
exploitatieplan van art. 6.12 Wro?
 
 
 De leden van de fractie van de PvdA hebben met interesse kennisgenomen
van de wijze waarop het advies van de VROM-Raad is vertaald in een wettelijke
regeling voor het toestaan van tijdelijke milieuoverschrijdingen. De koppeling
van verslechtering enerzijds aan verbetering anderzijds in de vorm van een
milieuontwikkelingsplan wordt door de leden van de fractie van de PvdA gewaardeerd.
 
 Met de Nota van Wijziging is de termijn waarbinnen na vaststelling van
het plan alsnog wordt voldaan aan de bij of krachtens de wet gestelde milieukwaliteitsnormen
verlengd van tien naar vijftien jaar. In de ogen van de leden van de fractie
van de PvdA zou hierbij wel moeten gelden dat de ambitie realistisch in tien
jaar gehaald zou moeten worden en uitstel met nogmaals vijf jaar alleen bij
uitzondering wordt toegestaan.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet mogelijk is het
besluit over een milieuontwikkelingsgebied gelijk te laten zijn aan een bestemmingsplanwijziging
of projectbesluit, waarbij het uitvoeringsprogramma met mitigerende maatregelen
als appendix wordt meegenomen, om zo een aparte planfiguur te voorkómen.
 
 In het voorstel van de commissie Elverding ten aanzien van de oplevertoets
is er vanuit gegaan dat reserveringen zouden moeten worden opgenomen voor
extra mitigerende maatregelen, voor het geval bij oplevering zou blijken dat
de normen niet gehaald blijken te worden. Is overwogen deze voorwaarde ook
op te nemen in het kader van het milieuontwikkelingsplan? Zo neen, waarom
niet?
 
 De leden van de fractie van de PvdA wijzen op de bestaande regeling stad
en milieu. Hierin is het mogelijk beargumenteerd af te wijken van een aantal
landelijk vastgestelde normen voor bijvoorbeeld geluid, als het totale plan,
eventueel op termijn, tot verbetering van het leefklimaat leidt. Kan de regering
uitleggen wat de meerwaarde van de milieuontwikkelingszones is ten opzichte
van hetgeen reeds mogelijk is op grond van de Interimwet Stad en Milieu?
 
 Om onduidelijkheid te voorkomen vragen de leden van de fractie van de
PvdA de regering een voorziening te treffen voor het betrekken van de beide
Kamers der Staten-Generaal bij het vaststellen van de Algemene Maatregel van
Bestuur waarmee een gebied wordt aangewezen als ontwikkelingsgebied.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet zinvol zou zijn
in artikel 2.3 een verband te leggen met het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit. De problemen op lokaal niveau met luchtkwaliteit zijn immers
vaak dezelfde als waarvoor middels het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
een oplossing is gevonden.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe gehandeld wordt indien
met een in het gebiedsontwikkelingsplan opgenomen maatregel, waarvoor de rijksoverheid
verantwoordelijk is, bijvoorbeeld Anders Betalen voor Mobiliteit, niet de
in het plan opgenomen doelen worden bereikt, waardoor de milieuambities voor
het gebied niet worden bereikt.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie begrijpen dat met het experimenteel
aanwijzen van ontwikkelingsgebieden een aanpak vergelijkbaar met de aanpak
in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit mogelijk
wordt ten aanzien van de milieugebruiksruimte in een groter gebied. Genoemde
leden constateren echter dat het bij het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit draait om het verbeteren van de luchtkwaliteit door generieke
en plaatsspecifieke maatregelen terwijl de maatregelen binnen ontwikkelingsgebieden
meer gericht lijken te zijn op saldering en het opvullen van milieugebruiksruimte.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke waarborgen het
voorgestelde experiment biedt op een snelle verbetering van de milieukwaliteit
in de aan te wijzen ontwikkelingsgebieden. Zij vragen of het milieuprobleem
hiermee niet te veel naar de toekomst wordt verplaatst? Zijn
de extra maatregelen voor bedrijven echt afdwingbaar, zo vragen de leden van
de fractie van de ChristenUnie. Aan de andere kant vragen zij of de voorgestelde
regels voldoende rechtszekerheid bieden voor bedrijven in een ontwikkelingsgebied.
Deze leden vragen tevens hoe groot de afwijkingsruimte is gezien de Europese
milieuregels. Deelt de regering de mening dat deze ruimte zeer beperkt is?
Voorts vragen deze leden hoe moet worden omgegaan met compensatie die buiten
het plangebied van het ontwikkelingsplan is gelegen. Ook hebben deze leden
de indruk dat de reikwijdte van lid 6 van dit artikel erg ruim is. De leden
van de fractie van de ChristenUnie vragen daarom dit nader te motiveren.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of regels aangaande
de rapportage van de voortgang aan de gemeenteraad en aan de minister van
VROM van toegevoegde waarde zouden kunnen zijn.
 
 Ook vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie of tijdelijke normoverschrijding
al toegestaan is als de aanpak c.q. het openbreken van bestaande vergunningen
nog niet onherroepelijk is geworden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie trekken ten aanzien van het
omgaan met milieugebruiksruimte een parallel met de gekozen aanpak voor de
lange termijn op Schiphol waarbij een 50–50 verdeling is gehanteerd
voor het gebruik van de te behalen milieuwinst. Zij geven in overweging om
een dergelijke aanpak ook toe te passen in ontwikkelingsgebieden zodat er
een win-win situatie ontstaat voor zowel de beoogde ruimtelijke- en economische
ontwikkelingen en het milieu.
 
 Voorts geven de leden van de fractie van de ChristenUnie in overweging
om ontwikkelingsgebieden alleen mogelijk te maken binnen bestaand stedelijk
gebied en voor bestaande bedrijventerreinen en dus niet voor nieuwe ontwikkelingen
in het buitengebied.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de aanwijzing
van het ontwikkelingsgebied niet open staat voor beroep conform artikel 5.2.
Deze leden begrijpen dit in het licht van het feit dat het gebiedsontwikkelingsplan
wel voor beroep vatbaar is. Genoemde leden gaan er echter vanuit dat het instellen
van beroep tegen de aanwijzing geen opschortende werking hoeft te hebben voor
het opstellen van een gebiedsontwikkelingsplan. Door reeds de aanwijzing vatbaar
te maken voor beroep wordt gezorgd dat reeds in een eerder stadium beoordeeld
of de aanwijzing op goede gronden is gebeurd waardoor verdere vertraging bij
een beroep op basis van het gebiedsontwikkelingsplan kan worden voorkomen
als het ten principale om de vraag gaat of een gebied wel voldoet aan de criteria
voor een ontwikkelingsgebied. Voorts wijzen deze leden op de langjarige gevolgen
van de aanwijzing van een ontwikkelingsgebied. De leden van de fractie van
de ChristenUnie geven daarom in overweging om de aanwijzing wel vatbaar te
maken voor beroep.
 
 Een gebiedsontwikkelingsplan kan worden gekoppeld aan een bestemmingsplan.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom er niet voor is
gekozen om dit in alle gevallen te doen door het deel te laten uitmaken van
het bestemmingsplan dan wel met een bestemmingsplan gelijk te stellen. Genoemde
leden wijzen er in dit kader op dat een verankering in een gelijktijdig te
wijzigen bestemmingsplan en in het exploitatieplan ook regel is bij het afwijkingsbesluit
van de Interimwet Stad en Milieu.
 
 Deze leden constateren dat bij een gebiedsontwikkelingsplan beroep mogelijk
is conform afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht. Indien een bestemmingsplan
daar niet aan gekoppeld is dan gelden aparte procedures. Zij
vragen of in dat geval niet onnodig er twee keer op basis van twee verschillende
procedures een inhoudelijke afweging van beroepsgronden moet worden gemaakt.
Voorts wijzen deze leden er op dat door het inroepen van een nieuwe planvorm
allerlei afstemmingsconstructies (opnieuw) in het leven moeten worden geroepen
(artikel 2.3, tweede lid) die met de Wet ruimtelijke ordening juist zijn geschrapt
wegens gebrekkig functioneren. Genoemde leden vragen of de regering verwacht
dat deze afstemmingsconstructies in het geval van het gebiedsontwikkelingsplan
wel afdoende zullen werken. Deze leden vragen ook wat de precieze reikwijdte
is van het gebiedsontwikkelingsplan en welke milieukwaliteitseisen daarbij
worden betrokken. Voorts vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie
naar de relatie met het exploitatieplan van artikel 6.12 van de Wet ruimtelijke
ordening.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat de aanpak met ontwikkelingsgebieden
betekent voor de uitleg van het ruimtelijke ordeningsbegrip «goede ruimtelijke
ordening» waarin ook leefbaarheidaspecten zitten. Wordt beoogd dat er
in ontwikkelingsgebieden ook wordt gestreefd naar een «gemiddeld»
goede ruimtelijke ordening of geldt de middeling alleen voor milieuaspecten
en moet sowieso worden voldaan aan het genoemde ruimtelijke ordeningsbegrip?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat bij afwijking
op grond van de Interimwet Stad en Milieu ministeriele toestemming nodig is
met marginale toetsing. Zij vragen waarom hiervoor niet gekozen is bij tijdelijke
normoverschrijding in een ontwikkelingsgebied.
 
 Bij Nota van Wijziging zijn de tijdelijke verruimingen en afwijkingen
van het bestuursprocesrecht (afdeling 2 hoofdstuk 1) ook van toepassing verklaard
voor gebiedsontwikkelingsplannen/ ontwikkelingsgebieden uit hoofdstuk 2. De
leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat dit betekent voor het
relativiteitsbeginsel uit artikel 1.9 voor ontwikkelingsgebieden. Deelt de
regering de mening dat een belanghebbende bij een project in een ontwikkelingsgebied
gezien de beoogde saldering ook voldoet aan het criterium van artikel 1.9
voor andere plannen en projecten in het ontwikkelingsgebied?
 
 Bij Nota van Wijziging wordt ruimte gecreëerd aan het einde van de
planperiode om deze eenmalig met vijf jaar te verlengen. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen om een nadere onderbouwing ten aanzien van de vraag
waarom nu al verwacht wordt dat een dergelijke verlenging nodig zal zijn en
welke situaties zich hiervoor kwalificeren. Ook vragen deze leden hoe de verlenging
van de looptijd zich verhoudt met de beperkte ruimte binnen Europese milieuregels.
Deze leden vragen welke waarborgen er worden gesteld dat deze verlenging alleen
wordt gebruikt als dat noodzakelijk is en dat voorkomen wordt dat al op deze
verlenging wordt geanticipeerd.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe er met ontwikkelingsgebieden
wordt omgegaan als een ontwikkelingsgebied meerdere gemeenten beslaat. Zij
vragen hoe dan de besluitvorming wordt afgestemd tussen de betrokken gemeenteraden
en colleges.
 
 De leden van de VVD-fractie willen graag weten hoe de regering het begrip «goed
uitgevoerde saldering» definieert. Deze leden willen ook weten in hoeverre
deze wijziging conform de Europese regels is. Voorziet de regering in de toekomst,
bij de uitvoering van de opgenomen projecten, geen problemen op het gebied
van milieuregelgeving?
 
 De leden van de fractie van de SP begrijpen dat het tijdelijk mogelijk
wordt om af te wijken van milieunormen. De onderbouwing hiervan – in
het licht van de milieuproblemen – ontgaat de leden van de SP-fractie
geheel. Het accepteren van extra geluidruimten voor perioden tot wel tien
jaar is voor deze leden ook onbegrijpelijk en komt de kwaliteit van het bestuur
niet ten goede.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks hebben aarzelingen bij de aanpak
rond ontwikkelingsgebieden. In de eerste plaats is de looptijd erg ruim. Is
het echt de bedoeling dat een project in principe, gerekend vanaf 2014
tot maximaal 2027 vrijgesteld kan worden van het halen van milieunormen? Om
te garanderen dat de bestaande milieugebruiksruimte niet helemaal wordt opgevuld,
maar de milieukwaliteit ook expliciet verbetert vragen deze leden of de regering
bereid is daartoe te waarborgen dat ontwikkelingsgebieden alleen in bestaand
stedelijk gebied liggen, de aanwijzing van ontwikkelingsgebieden voor beroep
vatbaar is, de gebiedsontwikkelingsplannen worden verankerd in bestemmingsplannen,
voor tijdelijke normoverschrijdingen ministeriële toestemming nodig is,
extra door bedrijven te nemen maatregelen afdwingbaar zijn en de normoverschrijdingen
maximaal vijf jaar duren.
 
 Eén van de bijzondere voorzieningen die het wetsvoorstel bevat,
is het gebiedsontwikkelingsplan. De leden van de SGP-fractie vinden het positief
dat met een gebiedsontwikkelingsplan nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen kunnen
worden gefaciliteerd onder voorwaarde dat maatregelen ter behoud of verbetering
van de milieukwaliteit worden vastgelegd. Dit is in lijn met het recente advies
van de VROM-raad over dynamiek in gebiedsgericht milieubeleid (juli jl.).
De regering lijkt echter aan te sturen op een nieuwe planfiguur die weer doorvertaald
moet worden in een bestemmingsplan of een beheersverordening. Dan is er sprake
van dubbele planprocedures, inclusief dubbele beroepsprocedures. Dat zal bevordering
van gebiedsontwikkeling in de weg staan. Wat vindt de regering van het voorstel
om het gebiedsontwikkelingsplan deel uit te laten maken van het bestemmingsplan
en de Wet ruimtelijke ordening dienovereenkomstig aan te passen?
 
 De leden van de SGP-fractie waarderen als het positief dat de regering
inzet op versnelling van de uitvoering van (woning)bouwprojecten. De bouwsector
is relatief zwaar getroffen door de economische crisis en kan een steuntje
in de rug goed gebruiken. De leden willen hierbij echter wel wijzen op de
interferentie van de Crisis- en herstelwet met de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht en de Nota van Wijziging. Bij Nota van Wijziging wordt de bestaande
koppeling tussen het projectbesluit en het bestemmingsplan uit de Wet ruimtelijke
ordening geschrapt. De bestaande koppeling zorgde ervoor dat gemeenten terughoudend
waren met de inzet van het projectbesluit. Bouwprojecten werden hierdoor vertraagd.
De leden hebben al eerder op deze problematiek gewezen en zijn blij dat de
koppeling uit de Wet ruimtelijke ordening wordt gehaald. De Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht zal naar verwachting uiterlijk in juli 2010 in werking treden.
Op grond van deze wet hoeven projectontwikkelaars en anderen nog maar één
vergunning aan te vragen, de omgevingsvergunning. Het projectbesluit zal in
deze omgevingsvergunning opgenomen worden. Als de ontkoppeling tussen projectbesluit
c.q. omgevingsvergunning en het bestemmingsplan doorgevoerd wordt, zal de
met de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht beoogde stroomlijning en versnelling
van bouwprocedures aan effectiviteit winnen. De leden van de SGP-fractie vragen
zich af welke tijdswinst dan nog geboekt kan worden met de voorgestelde bijzondere
voorzieningen voor versnelde uitvoering van bouwprojecten (Hoofdstuk 2, afdeling
6).
 3.2 Innovatie
 De leden van de fractie van de PvdA achten het toepassingsbereik van de
innovatieregeling erg ruim. Deze leden onderkennen dat het niet wenselijk
is de voorwaarden aan te scherpen, juist omdat van innovaties van te voren
geen voorspelling kan worden gemaakt, en deze juist vaak buiten de bestaande
kaders vallen. Deze leden vragen de regering wel om de effecten van innovatieve
projecten zichtbaar te maken en stellen voor een monitoringverplichting op
te nemen.
 Om onduidelijkheid te voorkomen vragen de leden van de fractie van de
PvdA de regering om de Algemene Maatregel van Bestuur waarmee de experimenten
worden benoemd, bij de beide Kamers der Staten-Generaal voor te hangen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat met het voorgestelde
artikel 2.4 bij experiment kan worden afgeweken van bij of krachtens meerdere
wetten bepaalde regels. Deze leden vragen hoe en door wie wordt getoetst of
de ontwikkelingen die hiermee mogelijk worden gemaakt daadwerkelijk innovatief
zijn en daadwerkelijk voldoen aan milieukwaliteitsnormen en geen schadelijke
milieugevolgen hebben conform lid 2.
 
 De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat de uiteenzetting in
de Memorie van Toelichting over innovatie erg kort en algemeen is. Op welke
innoverende praktijken doelt de regering wanneer zij refereert aan tijdelijke
experimenten waarbij innovatie, crisisbestrijding en bevordering van duurzaamheid
hand in hand gaan?
 3.4 Beperking belemmeringen radarzonering voor windturbines
 De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre het probleem met
radarverstoring niet al is opgelost door middel van het Besluit algemene regels
ruimtelijke ordening (Kamerstukken II 2008/09, 31 500, nr. 15)?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat uit het Besluit
indieningsvereisten blijkt dat dermate gedetailleerde gegevens nodig zijn
voor de aanvraag van een bouwvergunning voor windturbines, dat voor een aanvraag
met marges geen plaats is. In de bouwpraktijk ontstaan wel regelmatig knelpunten
door afwijking van de aanvraag om een bouwvergunning. Genoemde leden vragen
in hoeverre de huidige eisen aansluiten bij de huidige bouwpraktijk. Zij vragen
op welke gevolgen wordt gedoeld dat marges niet voor elk type bouwwerk afzonderlijk
zijn te regelen.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks zijn teleurgesteld over het feit
dat de regering de kans laat lopen de crisis aan te grijpen om een omslag
te bewerkstelligen in onze energievoorziening en Nederland weer voorloper
te laten worden in zonne- en windenergie. Waarom heeft de regering bij haar
wetsvoorstel geen gebruik heeft gemaakt van de gelegenheid om de goede elementen
uit het succesvolle Duitse systeem voor stimulering van duurzame energie over
te nemen en groene stroom te subsidiëren uit een heffing op grijze stroom?
Dit zou ook economisch gezien een zeer verstandige keuze zijn, die veel werk
oplevert.
 3.5 Energiebesparingsinvesteringen
 Kan de regering, zo vragen de leden van de CDA-fractie, ingaan op de kritiek
van de Woonbond op artikel 2.7 van dit wetsvoorstel in relatie tot het convenant
Energiebesparing corporatiesector?
 
 De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van het voornemen
de 70% draagvlakregeling te laten vervallen bij het doen van grootschalige
energie-investeringen in woningen. Zoals de Raad van State betoogt, is het
maar in een klein percentage van de gevallen zo dat dit criterium belemmerend
werkt. In het merendeel van de gevallen wordt de 70% instemming van
de huurders gehaald. De leden van de fractie van de PvdA spreken de vrees
uit dat het laten vervallen van het 70% criterium leidt tot meer frictie
tussen huurder en verhuurder en daarmee tot averechtse effecten. Zij verwijzen
daarbij ook naar de brief van de Woonbond d.d. 30 september 2009 die de Kamer heeft ontvangen, waarin de Woonbond waarschuwt
dat de maatregel juist averechts zal werken door vervallen van draagvlak.
De leden van de fractie van de PvdA geven de regering in overweging dit onderdeel
te laten vervallen.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven de inzet van het kabinet
om te komen tot een ambitieus programma voor energiebesparing in huurwoningen.
Zij constateren echter dat het voorstel om de 70% draagvlakregeling
te schrappen, niet wordt gesteund door zowel de Woonbod als Aedes. De Woonbond
stelt dat de 70% eis tot op heden geen grote belemmering is geweest
voor het uitvoeren van complexmatige woningverbetering en dat het schrappen
van deze eis ten koste kan gaan van het draagvlak onder huurders voor energiebesparing.
Woonbond en Aedes pleiten er voor om in plaats daarvan een interventieteam
van Aedes en Woonbond in te schakelen als tijdens het proces dreigt dat de
70% instemming niet gehaald wordt. Genoemde leden vragen of de regering
dit voorstel als een reëel alternatief ziet.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben voorts de volgende vragen
over de uitwerking van het voorgestelde artikel:
 – Deze leden constateren dat de huurder in dit voorstel 8 weken
de tijd heeft na ontvangst van het voorstel om bezwaar te maken. Zij constateren
dat op dat moment het oordeel over de redelijkheid (goedkeuring EIA, mate
van overlast, lagere woonlasten, draagvlakmeting) nog gevormd moet worden.
Deze leden vragen daarom of hiermee de juridische positie van huurders niet
te veel geschaad wordt.
 – Hoe hangt het voorstel samen met de bestaande procedures in het
geval er naast energiebesparing ook sprake is van gewone renovatiewerkzaamheden?
Genoemde leden vermoeden dat – met twee verschillende procedures waarvoor
een termijn van acht weken geldt – dit erg verwarrend kan zijn voor
de huurders.
 – Hoe moet de verhuurder aantonen dat de woonlasten werkelijk dalen?
Hoe kan de huurder beoordelen of de voorgestelde huurverhoging lager is dan
de gemiddelde geraamde besparing op de energielasten? Wie maakt deze raming?
Deelt de regering de mening dat met de regels die de huurcommissie moet hanteren
een huurverhoging mogelijk is die hoger is dan energiebesparing? Genoemde
leden vragen hoe de huurcommissie een voorstel tot toetsing van de huurverhoging
na een renovatie ex artikel 2.7 moet toetsen. Zij vragen ook hoe dit moet
in geval van een gecombineerde renovatie als hierboven omschreven. Deze leden
vragen of de regering bereid is nadere voorwaarden ter zaken objectiviteit
en professionaliteit aan deze raming te stellen.
 – Welke garantie heeft de huurder dat de werkzaamheden niet langer
dan drie weken zullen duren? Genoemde leden constateren dat renovatiewerkzaamheden
meestal langer duren dan verwacht. Zij vragen wat de gevolgen zijn voor de
verhuurder en huurder als de werkzaamheden veel langer duren dan drie weken.
Zij vragen waarom geen boeteclausule als voorwaarde is opgenomen.
 – Is de verhuurder verplicht om in het schriftelijke voorstel de
mogelijkheid van toetsing binnen acht weken op te nemen?
 Tenslotte vragen de leden van de ChristenUnie-fractie om een vergelijking
met de procedures die gelden voor appartementscomplexen met één
of meerdere verenigingen van eigenaren. In hoeverre is daar sprake van meer
of minder soepelere procedures dan de huidige en voorgestelde situatie van
complexen met huurwoningen?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen waarom de regering heeft
afgezien van de mogelijkheid een bindende energienorm voor bestaande en nieuwe
woningen in het wetsvoorstel op te nemen. Juist in deze sector gaan duurzaamheid
en werkgelegenheid hand in hand, erkent ook de Raad van State. Is de regering
bereid alsnog een verplichte Energie Prestatie Coëfficiënt in het
wetsvoorstel op te nemen?
 
 De regering stelt wel voor de zogenaamde 70%-regeling, die een
minimum stelt aan het aantal huurders dat moet instemmen met een renovatie
in een complex, te schrappen. De leden van de fractie van GroenLinks vragen
wat hiermee beoogd wordt, omdat uit onderzoek van Cebeon uit februari 2008
al gebleken is dat deze regeling geen grote belemmering is geweest voor het
uitvoeren van woningverbetering. Voor welk probleem vormt dit voorstel eigenlijk
een oplossing? En is de regering niet bang dat de situatie juist onduidelijker
en complexer wordt als een simpele en redelijke norm wordt afgeschaft, waarmee
elke huurder die zich zou willen verzetten tegen een wooncomplexverbetering,
zich daar individueel tegen gaat verzetten?
 3.7 Versnelde uitvoering woningbouwprojecten
 De leden van de fractie van de PvdA onderkennen dat bouwprojecten veel
werkgelegenheid bieden. Deze leden vrezen dat in het kader van de Crisisen
herstelwet vooral bouwprojecten in het buitengebied zullen worden opgevoerd,
terwijl binnenstedelijk bouwen juist een impuls nodig heeft. Deze leden willen
de toepassing van afdeling 6 van hoofdstuk 2 van het wetsvoorstel daarom beperken
tot projecten binnen de bebouwde contour, zoals opgenomen in de Nota Ruimte.
Het zijn juist de binnenstedelijke projecten die ook het meest te maken hebben
met ingewikkelde procedures vanwege de complexiteit van de projecten. In het
buitengebied speelt dit minder. Daarnaast willen de leden van de fractie van
de PvdA de zorgvuldigheid niet opofferen gezien het belang dat zij hechten
aan behoud van de openheid van het landschap en de landschappelijke en natuurwaarden.
 
 In het projectuitvoeringsbesluit moet rekening worden gehouden met alle
betrokken belangen die gemoeid zijn met alle wettelijke voorschriften krachtens
welke normaal gesproken een vergunning, ontheffing, vrijstelling of enig ander
besluit is vereist, zoals een kapvergunning, bouwvergunning et cetera. Hierbij
wordt er vanuit gegaan dat van tevoren alle te verlenen «vergunningen»
te overzien zijn. Hoe moet een gemeente omgaan met een niet voorziene extra
activiteit, bijvoorbeeld extra grondverzet, als de noodzaak daartoe zich tijdens
het project openbaart?
 
 Met het projectuitvoeringsbesluit wordt de besluitvorming rond woningbouwprojecten
in één hand gelegd waarbij bestaande wetten en regels buiten
werking worden gesteld. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
hoe de gemeente dit allemaal kan overzien en beoordelen vanuit de specifieke
kaders van de betreffende vergunningstelsels. Hoe ziet de regering het voor
zich dat kennis en coördinatieproblemen voorkomen worden zodat daardoor
juridisch kwetsbare besluiten worden voorkomen? Genoemde leden vragen waarom
er geen gebruik wordt gemaakt van de reeds bestaande coördinatieregeling
uit de Wet ruimtelijke ordening.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de regeling
voor alle woningbouwprojecten van de aangegeven omvang kan worden ingezet,
ongeacht of er een relatie is met de economische crisis. Zij vragen waarom
er niet is gekozen voor een beperking van het toepassingsbereik gerelateerd
aan de doelstellingen van dit wetsvoorstel. Zij vragen in dit kader welke
eisen aan de motiveringsplicht zijn verbonden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de afdeling
bestuursrechtspraak binnen vier maanden na afloop van de beroepstermijn moet
beslissen, waar elders zes maanden geldt. Genoemde leden vragen of deze termijn
voldoende is voor een zorgvuldige uitspraak.
 
 Bij nota van wijziging is de versnelde uitvoering van woningbouwprojecten
verruimd tot combinaties van woningbouw met andere soorten bouwprojecten zoals
winkelcentra, zorginstellingen etc. Tevens wordt de mogelijkheid geboden om
bij Algemene Maatregel van Bestuur deze afdeling ook van toepassing te verklaren
op categorieën projecten met een maatschappelijke betekenis. De leden
van de fractie van de ChristenUnie constateren dat een definitie van maatschappelijke
betekenis hierbij ontbreekt. Wel worden enkele voorbeelden gegeven. Deze leden
vragen waarom niet gekozen is voor een meer exacte afbakening van deze categorieën
in de wet zoals ook is gedaan met woningbouwprojecten in lid 1 a in de wet.
Deze leden geven in overweging om hier een voorhangprocedure toe te passen.
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat bij het aanwijzen
van dergelijke categorieën andere projecten erop zal worden gelet dat
de toepasselijke drempels inzake luchtkwaliteit niet worden overschreden.
Deze leden vragen of dit wel op categorieniveau kan worden bepaald. Zij vragen
of dit niet projectafhankelijk is en hoe daarom kan worden geborgd dat deze
drempels niet worden overschreden.
 
 Bij nota van wijziging zijn de tijdelijke verruimingen en afwijkingen
van het bestuursprocesrecht (afdeling 2 hoofdstuk 1) ook van toepassing verklaard
op projectuitvoeringsbesluiten. De leden van de fractie van de ChristenUnie
constateren dat hiermee de verplichte advisering door de Commissie voor de
milieueffectrapportage en het verplichte alternatievenonderzoek buiten toepassing
worden verklaard. Deze leden vragen in hoeverre dit voor de categorieën
andere projecten van maatschappelijke betekenis in overeenstemming is met
Europese mer-wetgeving. Deze leden constateren dat de toelichting bij de nota
van wijziging hierover stelt, dat bij het aanwijzen van dergelijke categorieën
andere projecten, erop zal worden gelet dat de toepasselijke drempels inzake
de milieueffectrapportage niet worden overschreden. Zij vragen of dit op categorieniveau
kan worden bepaald. Of is het zo dat voor elk project uit deze categorieën
eerst moet worden afgewogen hoe dit «project» in Europees licht
moet worden beschouwd? De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
voor de in de toelichting genoemde voorbeelden (zorginstellingen, ziekenhuizen
en dergelijke) aan te geven of hier sprake is of kan zijn van een plicht tot
opstellen van alternatieven voor de MER.
 
 In artikel 2.9 lid 3 uit de nota van wijziging wordt de afdeling buiten
toepassing verklaard binnen bepaalde zones langs infrastructuur, gezien de
nog tot stand te komen afspraken over de basisnetten. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vinden dit een goede keuze. Wel vragen deze leden waarom
bij wegen een zone van 100 meter wordt aangehouden, gemeten vanuit de as van
de weg, en bij spoor 30 meter wordt gemeten vanuit het hart van het buitenste
spoor. Deze leden wijzen er op dat bij drukke verkeersknooppunten met parallelstructuren
het meten vanuit de as van de weg wel eens ongewenste effecten zou kunnen
hebben. Zij vragen daarom waarom bij wegen niet ook vanaf de
buitenste rijbaan wordt gemeten?
 
 Bij nota van wijziging zijn enkele aanscherpingen toegevoegd voor projectuitvoeringsbesluiten
die betrekking hebben op archeologische monumenten en beschermde stads- en
dorpsgezichten. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe deze
extra bevoegdheden zich verhouden tot de bevoegdheden van de minister van
OCW die gelden in de huidige wetgeving. Deze leden constateren namelijk dat
de minister van OCW in het voorgestelde artikel alleen een adviserende rol
krijgt bij rijksmonumenten en alleen wordt geïnformeerd over beschermde
stads- en dorspgezichten. Klopt de conclusie van de leden van de fractie van
de ChristenUnie dat deze minister dus niet een projectuitvoeringsbesluit op
deze gebieden kan blokkeren?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen welk probleem de regering
beoogt op te lossen met het vergemakkelijken van de ontwikkeling van nieuwe
woningbouwlocaties. Immers: door de economische recessie neemt de vraag naar
woningen af, waardoor zelfs geplande projecten in gevaar komen, een ander
probleem dat met de aanpak van de regering niet direct aangepakt wordt.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks maken zich wel degelijk zorgen
over de voortgang van de verstedelijkingsopgave. Dat is echter niet zozeer
een kwestie van de afwezigheid van locaties, maar de afwezigheid van geld.
Daar zijn echter niet zozeer wetswijzigingen voor nodig, maar vooral geld
voor nodig. Welke initiatieven onderneemt het kabinet nog op dat vlak?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks zijn benieuwd waarom de regering
bij haar ambitie om woningbouwprojecten versneld uitgevoerd te krijgen, geen
vertrouwen heeft in de coördinatieregeling in de Wet ruimtelijke ordening,
waarmee nog nauwelijks ervaring is opgedaan. Deze regeling biedt volgens de
leden een betere garantie tegen slordige en juridisch kwetsbare besluiten.
 Artikel 2.18–2.23: Versnelde uitvoering lokale
projecten met nationale betekenis
 Bij Nota van Wijziging is afdeling 7 toegevoegd aangaande de versnelde
uitvoering van lokale projecten met nationale betekenis. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen op welke termijn de regering deze projecten zal
selecteren en of het zo is dat er gezien het experimentele karakter eenmalig
een selectie zal plaatsvinden. Gezien het experimentele karakter pleiten deze
leden voor het aantal te kiezen projecten beperkt te houden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het een goed uitgangspunt
dat in een vroeg stadium wordt gewerkt aan bestuurlijk committment dat uitmondt
in een politiek breed gedragen principebesluit en herkennen hierin de aanpak
zoals de Commissie Elverding die voorstelt. Hierbij passen ook de gevraagde
aanvullende voorzieningen in de structuurvisie. Wel missen deze leden een
brede afweging van alternatieven wat kan bijdragen aan het draagvlak voor
het voorkeursbesluit. Deze leden vragen daarom waarom dit aspect van de aanpak,
zoals de Commissie Elverding die voorstelt, niet is meegenomen.
 
 Artikel 2.22 biedt de mogelijkheid om bepalingen die al dan niet krachtens
de wet, bij of krachtens een gemeentelijke verordening zijn gesteld, om dringende
reden buiten toepassing te verklaren indien deze bij het nemen en
uitvoeren van besluiten voor deze projecten onevenredig belemmerend werken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben de indruk dat er in combinatie
met afdeling 6 wel erg ruime afwijkingsmogelijkheden worden geboden. Deze
leden vragen daarom of het mogelijk is de bepalingen, die buiten toepassing
kunnen worden verklaard, nader te specificeren. Voorts vragen deze leden om
concrete voorbeelden van bepalingen waarop dit betrekking zou kunnen hebben
en om een nadere uitwerking van wat dringende redenen kunnen zijn voor het
toepassen van dit artikel. Deze leden vragen of deze regeling niet oproept
tot discussie over de dringendheid en daarmee tot extra beroepsprocedures.
Voorts vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie hoe deze ruime regeling
zich verhoudt tot Europese (milieu) regelgeving.
 4.1 Provinciale coördinatie voor windenergie
 De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom de toepassing van de
Rijksprojectenprocedure beperkt wordt tot hoogspanningsnetten van 220/500
kV en hoger en hogedruknetten van 40 bar en hoger? Waarom is de Rijksprojectenprocedure
niet van toepassing op de (ruimtelijke inpassing van) alle activiteiten van
TenneT en Gasunie Transport? Is het juist dat de regering al langer had beoogd
de bepalingen uit de voorgestelde artikelen 3.2 en 3.3 in te voeren?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een nadere onderbouwing
van de keuze om de provinciale coördinatieregeling van toepassing te
laten zijn op windenergieprojecten tussen 10MW en 100MW. Waarom is voor deze
marge gekozen? Waarom acht de regering het van belang dat de rijkscoördinatieregeling
in werking treedt vanaf 100MW? Hoe krijgt de serieschakeling van procedures
vorm en hoe wordt dit inzichtelijk?
 4.2 Interimwet stad-en-milieubenadering
 De leden van de fractie van de PvdA zien in de Interimwet stad-en-milieubenadering
een goed instrument om gemotiveerd af te kunnen wijken van bepaalde milieunormen.
Deze leden vragen of de wet wel (goed) gebruikt wordt; de indruk bestaat dat
de toepassing van de bepalingen uit deze interimwet minimaal is. Deze leden
vragen of de regering deze indruk ook heeft en zo ja, of dit verholpen kan
worden, bijvoorbeeld door gemeenten begeleiding te bieden bij de uitvoering,
zoals gebeurd is bij de eerste experimentele toepassing van deze wet?
 4.3 Natura 2000
 De problemen met de Natuurbeschermingswet 1998 in relatie tot de (aangewezen)
Natura 2000 gebieden zijn erg groot. De leden van de CDA-fractie zijn dan
ook op zich ingenomen met de grote aandacht die de regering geeft aan de oplossing
van de problemen. Wordt het wetsvoorstel op dit punt door de regering gezien
als een vertaling van de zogenaamde «rek en ruimtebrief» van de
minister van LNV van 29 juni 2009 (31 700 XIV, nr. 160)? Belangrijk
element van het voorstel is de introductie van een ministeriële regeling
waarin materieel een doorvertaling en verdere uitwerking komt van de genoemde
brief. De inhoud van deze regeling is wat de leden van de CDA-fractie betreft
dermate van belang, zelfs cruciaal. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering of de Kamer een concept van de ministeriële regeling, zoals
genoemd in artikel 19kb, tegemoet kan zien. Heeft de regering overwogen om
dit in de formele wet op te nemen?
 
 Als peildatum voor bestaand gebruik geldt het feitelijk gebruik op 7 december
2004, de datum waarop de Nederlandse Natura 2000 gebieden bij
de Europese Commissie zijn aangemeld. Hoe verhoudt die datum zich tot het
gegeven dat ook nadien nog aan tal van bedrijven milieu- en bouwvergunningen
zijn verleend zonder beoordeling in het kader van de Natuurbeschermingswet,
omdat dit in de periode tot aan het van kracht worden van de gewijzigde Natuurbeschermingswet
in veel gevallen niet nodig was en hierover tot voor kort in talloze situaties
op zijn minst onduidelijkheid bestond? Wanneer daarbij ook in acht wordt genomen
dat het dikwijls moeilijk is vast te stellen wat het feitelijk gebruik op
die datumbijna 5 jaar geleden- omvatte, vragen deze leden of deze projecten,
zoals uitbreidingen van veehouderijbedrijven, alsnog voor «legalisatie»
in aanmerking kunnen komen.
 De leden van de CDA-fractie zijn ingenomen met het principe van saldering.
Kan de regering een reactie geven op de volgende zienswijze van de leden van
de CDA-leden op saldering? «De voorziening om activiteiten die niet
leiden tot een toename van stikstofemissie buiten de beoordeling van een vergunningaanvraag
te laten, doorbreekt de huidige impasse in ontwikkeling. Bedrijfsontwikkeling
wordt weer mogelijk. Dat is dringend noodzakelijk niet alleen voor versterking
van de structuur van het bedrijf maar ook om te kunnen voldoen aan welzijn
en milieueisen. Ontwikkeling zorgt dan voor minder stikstofemissies. Uitbreiding
van de veehouderij is hierbij niet aan de orde door het stelstel van quota,
dierrechten en de mestregelgeving. Uitbreidende veehouderijbedrijven benutten
quota en dierrechten van stoppende bedrijven, door dieren te houden in moderne
stallen met lagere emissies per dier. Een voorbeeld is de toepassing van emissiebeperkende
luchtwassers».
 Wordt, zo vragen deze leden zich af, in het wetsvoorstel en de Memorie
van Toelichting, voldoende duidelijk gemaakt wanneer sprake is van een goed
uitgevoerde saldering?
 Saldering wordt uitdrukkelijk als belangrijk instrument toegestaan in
de Vogel en Habitatrichtlijn. Deze leden vragen zich af of de marges waarbinnen
saldering mag plaatsvinden in dit voorstel ten volle worden benut.
 Hoe wordt, in reactie op de kritiek van de Raad van State over dit voorstel,
het wetsvoorstel ingebed in een aanpak die met zekerheid resulteert in een
lagere stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden, volgens een zogenoemde programmatische
aanpak zoals de adviesgroep Huys die heeft voorgesteld? Die afgesproken dalende
lijn kan in Noord-Brabant en Limburg alleen met zekerheid behaald worden als
de extra technische maatregelen die in het plan zitten ook afgedwongen kunnen
worden. Deelt de regering de zienswijze van de leden van de CDA-fractie dat
hier sterke overeenkomsten bestaan met de uiteindelijke oplossing van de juridische
problematiek met luchtkwaliteitsnormen? Biedt een aanpak vergelijkbaar met
het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit een aantrekkelijk perspectief?
 Het voorzorgsbeginsel vereist dat de hierdoor te bereiken afname wordt
onderbouwd, zodat een aanvullende juridische borging van de afspraken in de
Natuurbeschermingswet behulpzaam is om juridische risico’s te beperken.
Met betrekking tot de te nemen maatregelen in de beheerplannen zijn intussen
concrete resultaten geboekt in Noord Brabant en Limburg door de overeenstemming
tussen partijen over een convenant stikstof en Natura 2000. Waarom wordt dit
maatschappelijk akkoord over Natura 2000, zoals dat in Noord-Brabant en Limburg
is gesloten, niet in zijn geheel in de wet opgenomen?
 
 Deelt de regering de volgende zienswijze van de CDA-fractie? Uit het advies
van de Raad van State en de rapportages van achtereenvolgens de Taskforce
Trojan (juni 2008) en de commissie Huys (juni 2009) blijkt een opmerkelijk
verschil in benadering van de stikstofproblematiek. In ons land is de aanwezige
stikstof (achtergronddepositie) voor een aantal habitattypen hoger dan de
ideale laboratoriumsituatie (kritische depositiewaarde). De Raad van State
stelt zich op het standpunt dat in deze situatie iedere toename
van stikstof, hoe gering ook bijvoorbeeld door een bedrijfsuitbreiding, mogelijk
significante gevolgen kan hebben en daarom in beginsel niet vergunbaar is.
De omgekeerde bewijslast in deze situaties verplicht individuele aanvragers
het tegendeel aan te tonen. Dit is praktisch onmogelijk. Daarbij moet in aanmerking
worden genomen dat de Raad van State op 1 april 2009 heeft geconcludeerd
dat bestaande bedrijven met een geldige milieuvergunning bij de beoordeling
van de Natuurbeschermingswet moeten worden gezien als een nieuw bedrijf. Hierdoor
zouden deze bedrijven volgens de wet een stikstoftoename veroorzaken, terwijl
dat feitelijk absoluut niet het geval is. Opmerkelijk is dat de Raad van State
in het advies stelt dat een afname van de stikstofdepositie nodig is tot het
niveau van de kritische depositiewaarde. Zowel de Taskforce Trojan als de
adviesgroep Huys menen dat dit niet noodzakelijk is. Zij adviseren de kritische
depositiewaarde te relativeren omdat de Habitatrichtlijn vereist dat een samenstel
van maatregelen wordt genomen ter instandhouding van de te beschermen habitats.
Het realiseren van de instandhoudingdoelen is niet hetzelfde als het realiseren
van de kritische depositiewaarde. De richtlijn vraagt om maatregelen in de
breedte, dus zowel ten aanzien van luchtkwaliteit als water. Ook gaat het
niet alleen om stikstofemissies. Ook andere tot verzuring leidende emissies,
waaronder veroorzaakt door autoverkeer en industrie, moeten in de aanpak worden
betrokken. De agrarische sector heeft in de afgelopen jaren veel bijgedragen
aan vermindering van de stikstofemissies door grote investeringen in onder
meer emissiearme uitrijdmethoden en stalsystemen. De stikstofemissie is hierdoor
in de afgelopen 20 jaar meer dan gehalveerd. In de komende jaren zal een verdere
reductie plaats vinden als, naar verwachting komend jaar, de Europese NEC
emissienormen 2020 worden vastgesteld. Dit zal resulteren in een aanscherping
van onder meer de normstelling in het Besluit huisvesting. Daarmee kan op
landelijk niveau invulling worden gegeven aan de noodzakelijke juridische
borging. Op gebiedsniveau zullen aanvullende afspraken in de beheerplannen
worden vastgelegd.
 
 Is de regering met de leden van de CDA-fractie van mening dat de Natuurbeschermingswet
wellicht wat complexer wordt, maar dat deze voor burgers/ondernemers een stuk
gemakkelijker wordt, omdat bij bestaand gebruik of gebruik dat strijdig zou
kunnen zijn met de Vogel- en Habitatrichtlijnen, de bewijslast bij de overheid
komt te liggen en niet meer bij ondernemers, zoals in de huidige situatie
het geval is?
 
 Agrarische bedrijven waarbij de stikstofuitstoot gelijk blijft of niet
toeneemt (via intern of extern salderen) hebben straks volgens deze leden
geen vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 meer nodig. Volgens
de leden van de CDA-fractie kunnen bedrijven, die wat verder van de Natura
2000 gebieden liggen en bedrijven die de mogelijkheid hebben om techniek toe
te passen, daarmee vooruit, wat een enorme lastenverlichting oplevert en duidelijkheid
schept. Deelt de regering deze zienswijze?
 
 Is het juist dat het opschuiven van voorgestelde aanpassingen aan de Natuurbeschermingswet
1998 naar de integrale herziening van de natuurwetgeving, zoals door sommige
maatschappelijke partijen wordt voorgesteld, tot een jarenlange vertraging
kan leiden, waarop veehouders dan zouden moeten wachten? Hoeveel veehouders
zou dit treffen? Deelt de regering de mening dat een integrale herziening
een aanzienlijke vertraging zou opleveren?
 
 De leden van de CDA-fractie geven de regering in overweging om het wetsvoorstel
nog op deze punten voor te leggen aan de leden van de adviesgroep Huys met
de vraag of met de voorgestelde wijzigingen in voldoende mate
wordt aangesloten bij hun – breed gedragen – voorstellen («Meer
dynamiek bij de uitvoering van nationale en Europese natuurwetgeving»,
Adviesgroep Huys, 19 juni 2009, 31 700 XIV, nr. 160) De leden van
de fractie van de PvdA merken op dat de Raad van State wijst op de diverse
onvolkomenheden in de voorgestelde aanpassingen in de Natuurbeschermingswet
1998, die niet voldoen aan de voorwaarden uit de Vogel- en Habitatrichtlijnen.
Deze leden vrezen voor vertraging op alle andere onderdelen als deze voorstellen
in de wet worden opgenomen. Met de Raad van State zijn de leden van de fractie
van de PvdA van mening dat het beter is dit onderdeel uit de Crisis- en herstelwet
te verwijderen als de onvolkomenheden niet gerepareerd worden.
 De leden van de fractie van de PvdA zien het onderdeel van het wetsvoorstel
dat ziet op een herziening van de Natuurbeschermingswet 1998 niet als essentieel
voor de versnelling van besluitvorming zoals beoogd met dit wetsvoorstel.
Mocht een aanpak op het terrein van de ammoniakproblematiek, die vergelijkbaar
is met de aanpak in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit,
meer voeten in aarde hebben, dan prefereren de leden van de fractie van de
PvdA het uit de Crisis- en herstelwet lichten van dit onderdeel en het doorvoeren
van de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet bij de integratie
van de natuurwetgeving die is voorzien in 2010.
 
 In het advies van de adviesgroep Huys wordt een programmatische aanpak
voorgesteld, waarbij enerzijds depositieruimte wordt toegestaan, terwijl aan
de andere kant een programma van activiteiten wordt opgenomen waarin de effecten
worden weggenomen, op termijn. De leden van de fractie van de PvdA achten
een dergelijke evenwichtige aanpak te prefereren boven de eenzijdige aanpak
die wordt voorgesteld. Zij vragen waarom hiervoor niet gekozen is. De leden
van de fractie van de PvdA geven de voorkeur aan een aanpak die vergelijkbaar
is met de aanpak in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
waarbij een pakket van emissieverlagende maatregelen juridisch wordt verankerd,
waarmee de uitbreiding van veehouderijen verantwoord kan worden toegestaan,
als er een verbeterplan ligt waarmee de gunstige staat van instandhouding
van de natuur binnen een realistische, maar gelimiteerde termijn gehaald wordt.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de omkering van de bewijslast
zich verhoudt tot de plicht van de initiatiefnemer om door middel van een
passende beoordeling aan te tonen dat geen significante effecten optreden.
 
 In het voorstel wordt uitgegaan van 7 december 2004 als peildatum
voor bestaand gebruik. Sindsdien heeft echter ook een aantal bedrijven haar
bezigheden gestaakt, waardoor een natuurlijke daling is opgetreden. Alle voorheen
vergunde activiteiten weer toestaan, zou een toename betekenen van de emissie
anno nu. Dit lijkt in strijd met de Vogel- en Habitatrichtlijnen, die geen
verdere verslechtering toelaten. De leden van de fractie van de PvdA stellen
daarom voor de bestaande emissie als uitgangspunt te nemen.
 
 De vergunningplicht voor activiteiten die niet in het beheerplan zijn
opgenomen vervalt. Behalve voor die activiteiten die een mogelijk significant
effect hebben. Onduidelijkheid zit in de huidige wetgeving ten aanzien van
bestaand gebruik. De fracties van de PVDA en de ChristenUnie hebben er daarom
op aangedrongen duidelijkheid te verschaffen omtrent welke activiteiten wel
vergunningplichtig zijn. Voor bodemberoerende visserij is dit helder, maar
ook voor uitbreiding van ammoniakemissies is dit noodzakelijk. Het is voor
ondernemers van groot belang zekerheid hieromtrent te krijgen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vrezen dat het aantrekkelijk lijkt
voor bedrijven om nu buiten het beheerplan te blijven. Zo ontstaat er minder
zicht op cumulatie, en zijn die bedrijven straks nog steeds onderhevig aan
een individuele toetsing als zij bijvoorbeeld willen uitbreiden, waarbij wel
rekening moet worden gehouden met cumulatie. De leden van de fractie van de
PvdA achten dit onwenselijk en vragen de regering dit probleem te ondervangen.
 
 De leden van de fractie van de PvdA zien het beheerplan, zoals dat nu
ook wordt gemaakt voor alle Natura 2000-gebieden, als een goed instrument
om alle voorziene ontwikkelingen in een keer te bezien, waardoor ook de cumulatieve
effecten in beeld komen. De leden van de fractie van de PvdA gaan er vanuit
dat voor een beheerplan met activiteiten met mogelijk significante effecten,
natuurlijk een passende beoordeling moet worden gemaakt. Ziet de regering
dit ook zo?
 De leden van de fractie van de PvdA vragen voor welk gebiedsniveau een
programmatische aanpak het meest geschikt is: het gebied, dus aansluitend
bij het beheerplan, de provincie, of een verzameling van gebieden. Zou in
dit laatste geval niet één beheerplan kunnen worden gemaakt
voor bijvoorbeeld heel Noord-Limburg en Brabant, waarin dan tegelijkertijd
de mitigerende maatregelen worden opgenomen die ontwikkelingen weer ruimte
geven?
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af waarom de datum van
december 2004 gekozen is voor de bepaling van stikstofuitstoot. Was de uitstoot
in 2004 in en rond de voor ammoniak gevoelige gebieden in 2004 niet hoger
dan in 2009? Hoe wordt voorkomen dat de in 2004 door middel van een vergunning
op grond van de Wet Milieubeheer verleende ammoniakruimte, die inmiddels door
bedrijfsstakingen is verdwenen, opnieuw wordt opgevuld? De leden van de fractie
van de PvdA zouden willen voorkomen dat een verhoging van de ammoniakdepositie
zou worden toegestaan en daarmee een verslechtering optreedt in de Natura
2000 gebieden ten aanzien van het op termijn bereiken van de goede staat van
instandhouding.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe verzekerd is dat de minister
ook daadwerkelijk van zijn bevoegdheden gebruik zal maken om een aanwijzing
te geven indien bestaand gebruik, dat niet vergunningplichtig meer is, toch
significante effecten blijkt te hebben. De leden van de fractie van de PvdA
vragen of het begrip «kan gebruik maken van zijn bevoegdheden»
niet vervangen zou moeten worden door «zal gebruik maken van zijn bevoegdheden».
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat de opname van
voorstellen tot wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 suggereert dat
er een link is tussen de economische crisis en de voorgestelde aanpassing
van de Natuurbeschermingswet 1998. De leden van de fractie van de ChristenUnie
vragen de regering nader in te gaan op deze relatie.
 
 Kan de regering aangeven voor welke projecten en plannen de aanpassingen
met name bedoeld zijn? Welke projecten, anders dan de uitbreiding of aanpassing
van veebedrijven, liggen nu stil door problemen met het verkrijgen van een
vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998?
 De leden van de fractie van de ChristenUnie onderschrijven de noodzaak
om snel tot een oplossing voor de problemen met vergunningverlening te komen
maar vragen of de Crisis- en herstelwet hiervoor de geëigende weg is.
Waarom is hiervoor gekozen, ook gelet op het feit dat de Natuurbeschermingswet
1998 nog geen jaar geleden is herzien om ontwikkelingen uit de praktijk in
de wet te kunnen vertalen, en pas afgelopen februari in werking
is getreden en het feit dat in tussentijd ook een traject is ingezet voor
een integrale natuurwet, waarin ook de natuurbeschermingswet zal worden gevoegd?
 
 Eén van de doelen van de Crisis- en herstelwet is vereenvoudiging
van regelgeving, zodat besluiten sneller genomen kunnen worden en vergunningen
sneller verleend kunnen worden. De voorstellen voor wijziging van de Natuurbeschermingswet
1998 lijken echter niet in dit streven te passen: er is sprake van uitzondering
op uitzondering en de regelgeving lijkt eerder complexer te worden dan eenvoudiger.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering daarom of besluiten
uiteindelijk wel sneller genomen kunnen worden, gelet op de toenemende mate
van complexiteit? Is in het opstellen rekening gehouden met de beschikbare
lokale kennis met betrekking tot oplossingsrichtingen voor de problemen rondom
vergunningverleningen en de beschikbare kennis capaciteit om uitvoering te
geven aan een herziene, ingewikkelder natuurbeschermingswet?
 
 Met de wijzigingsvoorstellen van de Natuurbeschermingswet 1998 in artikel
3.8 wordt door de regering sterk ingezet op het wettelijke spoor. De leden
van de fractie van de ChristenUnie hebben echter de indruk dat de knelpunten
zich juist ook voordoen op het bestuurlijke vlak. Immers, de kritiek van de
Raad van State bij recente uitspraken richtte zich sterk op het feit dat bij
vergunningverlening onvoldoende onderbouwd werd wat de gevolgen voor de instandhoudingsdoelen
waren van plannen en projecten. Is de regering het met deze leden eens dat
er veel winst te behalen is door versterkte inzet op onderbouwing van vergunningverlening?
Is hiermee niet meer en sneller tijdswinst te behalen dan inzetten op ingewikkelde
wetsherziening waarvan het de vraag is hoe het in de praktijk uitpakt? Zeker
nu de Raad van State erg kritisch is over de inpasbaarheid van de voorstellen
in het Europese kader. Op welke manier wordt er ingezet op verbetering van
de onderbouwing van vergunningverlening?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van het
feit dat voor nationale natuurmonumenten een andere behandeling wordt voorgesteld
dan voor Europese Natura 2000 gebieden. Kan de regering aangeven wat hiervoor
de reden is? Deden zich in de praktijk problemen voor die deze wijziging rechtvaardigen?
Kan de regering ingaan op de veronderstelling van deze leden dat door deze
scheiding de complexiteit van de Natuurbeschermingswet 1998 en de vergunningverlening
eerder toeneemt dan afneemt, omdat voor één gebied nu twee verschillende
regimes kunnen gelden?
 
 Een van de belangrijke wijzigingsvoorstellen in art. 3.8 heeft betrekking
op het invoegen van projecten en handeling van nationaal belang in de beheerplannen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie zien hiervoor in de Memorie van
Toelichting slechts een summiere motivatie en vragen de regering daarom nader
in te gaan op de achterliggende redenen voor en gewenste effect van opname
van plannen en handelingen van nationaal belang in de beheerplannen.
 Bij het opstellen van de beheerplannen wordt van de plannen en projecten,
die ingevoegd worden, een zo concreet mogelijke inschatting gemaakt van de
effecten van de plannen, of het in het gebied past gelet op de instandhoudingsdoelstellingen,
en of het samen kan gaan met de andere plannen, projecten en handelingen in
het beheerplan. Voor veel projecten en handelingen is het lastig om alle details
te kennen en de effecten in te schatten, zeker als het gaat om grote projecten
zoals wegen, spoorwegen of luchthavens. Genoemde leden vragen de regering
of het verplicht invoegen van dergelijke grote projecten in het beheerplan
daardoor juist niet vooral tijdverlies oplevert? Immers, een
beheerplan kan pas vastgesteld worden indien het coherent en adequaat is voor
het, op termijn, behalen van de instandhoudingsdoelen. Is de regering het
met de inschatting van deze leden eens dat juist verplichte opname van complexe
projecten dat proces complexer maakt? Weegt het voordeel van het niet hoeven
verkrijgen van een vergunning door opname in het beheerplan op tegen de vertraging
die op kan treden bij het opstellen en vaststellen van het beheerplan?
 Kan de regering, gelet hierop, een inschatting geven van de effecten van
verplichte opname van dergelijke grote projecten voor andere projecten en
handelingen in en rondom het gebied, zo vragen deze leden. Heeft de regering
zich er zeker van gesteld dat deze verplichting geen negatieve effecten heeft
op projecten en plannen van lokale ondernemers, doordat bijvoorbeeld vertraging
optreedt in het beheerplanproces of dat er door opname van projecten van nationaal
belang, lokale projecten en handelingen in de knel komen die anders doorgang
konden vinden?
 Ten slotte op dit punt: kan de verplichte opname van projecten of handelingen
van nationaal belang ook betekenen dat beheerplannen tussentijds moeten worden
herzien in verband met nieuwe projecten die opgenomen dienen te worden, zo
vragen deze leden? En zo ja, is hierbij voldoende het belang van lokale betrokkenen,
zowel qua zekerheid over eigen plannen en projecten als wel over benodigde
tijdsbesteding, meegewogen, zo vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie kunnen zich in principe vinden
in de gedachte dat bestaand gebruik, wat eigenlijk in het beheerplan had moeten
staan maar daarin niet is terecht gekomen, vrij kan zijn van de vergunningplicht.
Zij hebben over de mogelijke gevolgen van deze wijziging echter nog wel een
aantal vragen. Allereerst vragen deze leden de regering in te gaan op de beheerplanprocessen
die nu gaande zijn en op de opname van bestaand gebruik daarin.
 Heeft de regering vanuit de opstellers van de beheerplannen of van betrokkenen
uit de verschillende Natura 2000-gebieden signalen ontvangen waaruit de onmogelijkheid
zou blijken van het volledig opnemen van het bestaande gebruik in de betreffende
regio? Kan de regering aangeven om welke soorten bestaand gebruik het zou
kunnen gaan? Verdient het niet de voorkeur, gelet op de redering dat het gaat
om bestaand gebruik wat «vergeten» is in het beheerplanproces,
om in het wetsvoorstel toe te voegen dat het moet gaan om «abusievelijk
niet meegenomen en aantoonbaar bestaand gebruik», zo vragen de leden
van de fractie van de ChristenUnie.
 Ook vragen deze leden de regering nader in te gaan op het risico van deze
wijziging van het beheerplanproces, gelet op het uitgangspunt dat bestaand
gebruik zoveel mogelijk moet worden opgenomen. Hoe wordt verzekerd dat bestaand
gebruik alsnog zoveel mogelijk in het beheerplan wordt opgenomen? Er is immers
geen nadelig effect voor betrokkenen als bepaalde vormen van bestaand gebruik
niet worden opgenomen? Hoe wordt aan deze zorg tegemoet gekomen?
 Deze leden vragen de regering ook in te gaan op het mogelijke negatieve
effect van deze wijziging op de werking van het beheerplan. Het beheerplan
in de huidige vorm omvat een integraal pakket van maatregelen voor het behalen
van de instandhoudingsdoelen, juist omdat er inzicht is in alle activiteiten
en effecten hiervan. Kan het vergunningsvrij laten zijn van bestaand gebruik
buiten het beheerplan niet als effect hebben dat maatregelen onvoldoende zijn
toegesneden op het feitelijke gebruik in en rondom het Natura 2000 gebied,
zo vragen zij.
 Ten slotte op dit punt: kan de regering aangeven in hoeverre dit voorstel
bijdraagt aan de juridische zekerheid voor ondernemers? In eerste instantie
zal een ondernemer baat hebben bij deze regeling, omdat hij niet het ingewikkelde
en onzekere traject van vergunningverlening hoeft in te gaan.
Maar hoe lang duren deze baten, zo vragen deze leden? Immers, van bestaand
gebruik dat niet is opgenomen kan altijd gevraagd worden of het geen significante
gevolgen heeft. Dit in tegenstelling tot bestaand gebruik dat wel is opgenomen
in het beheerplan.
 
 In artikel 3.8 onder D wordt tevens voorgesteld de aanschrijvingsbevoegdheid
niet langer voor bestaand gebruik te laten gelden. De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen of de regering kan aangeven wat hiervoor de reden
is. Heeft de regering de indruk dat de aanschrijvingsbevoegdheid voor bestaand
gebruik in de praktijk problemen op zou leveren, en zo ja welke? Geeft de
regering hiermee niet een instrument uit handen waarmee maatregelen genomen
zouden kunnen worden, mocht onverhoopt blijken dat het bestaand gebruik toch
negatieve effecten heeft? Past het schrappen van deze aanschrijvingsbevoegheid
wel in het idee van de Habitatrichtlijn, namelijk dat er zekerheid moet zijn
dat de doelen, op termijn, gehaald worden?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie begrijpen dat de regering
zoekt naar mogelijkheden om uit de onzekerheid en onduidelijkheid met betrekking
tot stikstof rondom Natura 2000 gebieden te komen. Deze leden zijn met de
regering van mening dat er meer ruimte zou moeten zijn voor ontwikkelingen
rondom Natura 2000 gebieden, maar wenst daarbij wel aan te tekenen dat het
aanwijzen van een Natura 2000 gebied als zijnde een gebied met bijzondere
soorten of habitat, ook beperkingen met zich kan brengen en dat ontwikkelingen
binnen het kader van de instandhoudingsdoelen moeten plaatsvinden. Dat dit
mogelijk is blijkt uit het akkoord dat recent tot stand is gekomen in Noord-Brabant
en Limburg. Daarin worden beide belangen gediend: uitbreiding van bedrijven
rondom Natura 2000 gebieden lijkt onder voorwaarden goed mogelijk, terwijl
er een dalende lijn is van de stikstofdepositie. Wat deze leden betreft is
dat de juiste lijn, zeker omdat ontwikkeling van bedrijven en het bouwen van
nieuwe stallen met minder emissie, hierdoor bij kan dragen aan de kwaliteit
van een gebied. Redenerend vanuit dit evenwichtige akkoord, dat gedragen wordt
door een groot aantal betrokkenen, hebben deze leden een aantal vragen over
het door de regering voorgestelde stikstofregime.
 In het voorstel van de regering onder G blijft stikstofdepositie buiten
de beoordeling voor een vergunning indien duidelijk is dat de stikstofdepositie
door de handeling niet toeneemt of toe zal nemen. Hoe wordt met deze bepaling
voorzien in een dalende lijn, die ook de regering nodig acht (Memorie van
Toelichting pag. 25) zo vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie.
Brengt de wijze van salderen zoals voorgesteld niet met zich dat vermindering
van de emissie vanuit de ene activiteit of vanuit generiek beleid, weer opgevuld
wordt met uitbreiding bij de andere activiteit, waardoor afname van stikstofdepositie
in feite nihil is? Is de gewenste dalende lijn in stikstofdepositie in het
voorstel niet te veel afhankelijk van maatregelen buiten het wetsvoorstel,
zoals generiek beleid? De leden van de fractie van de ChristenUnie menen dat
een dalende lijn eerder onder handbereik is als slechts een uitzonderingspositie
wordt gecreëerd voor handelingen of projecten die een daling van stikstofdepositie
bewerkstelligen, zeker wanneer het gaat om toekomstige projecten. Kan de regering
aangeven waarom niet gekozen is voor deze optie? Dat zou immers direct in
lijn zijn met de motie Koopmans/Van der Vlies (31 920, nr. 4) waarin
gevraagd wordt om maatregelen zodat bedrijfs- en projectontwikkelingen, die
per saldo het milieu verbeteren, mogelijk blijven.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering kan
aangeven wat de randvoorwaarden zijn voor de mogelijkheid om te salderen?
Is dit, gelet op artikel 6 derde lid van de Vogel- en Habitatrichtlijnen,
beperkt per gebied en per soort, zo vragen deze leden.
 Deze leden vragen de regering ook in te gaan op de duidelijkheid en rechtszekerheid
van het voorstel voor een stikstofregime voor betrokken ondernemers. Is het
voor betrokkenen voldoende mogelijk om duidelijkheid te krijgen over het effect
van een voorgenomen handeling op de stikstofdepositie en de ruimte die er
is om te salderen? En hebben zij, gelet hierop, voldoende rechtszekerheid
onder het voorgenomen stikstofregime? Wat is bijvoorbeeld het gevolg voor
een ondernemer die een nieuwe stal heeft laten bouwen, waarbij in de vergunningverlening
de stikstofdepositie buiten beschouwing is gelaten, en vervolgens blijkt toch
dat er een toename is? Voor wiens rekening zijn de gevolgen zoals in dit geval
bijvoorbeeld de noodzaak om de stal aan te passen? Brengt dit voorstel niet
met zich mee dat een ondernemer zich alsnog door middel van grondig onderzoek
moet verzekeren dat de handeling geen toename van de stikstofdepositie met
zich meebrengt? Is er in dat geval wel een voordeel ten opzichte van het meewegen
in de vergunningverlening, waarvoor immers ook geldt dat slechts bij toename
van de stikstofdepositie er een probleem ontstaat?
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering ook nader
in te gaan op de uitzonderingspositie voor stikstof die door de voorstellen
gecreëerd wordt, gelet op de wens om juist een eenzijdige focus op stikstofdepositie
te voorkomen. Zorgt het voorstel onder G juist niet voor meer aandacht voor
de gevolgen van handelingen of projecten op de stikstofdepositie, in plaats
van een meer integrale beoordeling van de effecten van projecten en plannen
op de kwaliteit van een gebied, zoals de Taskforce Trojan en adviesgroep Huys
voorstelden?
 
 Ten slotte op dit punt. De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben
aangegeven zich te kunnen vinden in de benadering zoals die is gekozen in
Noord-Brabant en Limburg. Biedt het voorgestelde ten aanzien van een speciaal
stikstofregime voldoende mogelijkheden om dit plan met bijbehorende maatregelen
een dusdanige juridische basis te bieden dat de uitvoering daarvan mogelijk
is? Kan de regering aangeven of met de voorstellen onder G het bevoegde gezag
nog voldoende mogelijkheden heeft om een plan, zoals het plan van Noord-Brabant
en Limburg, uit te voeren en op lokaal niveau ondernemers bij te sturen en
aan te spreken op de gewenste stikstofdepositie, zo vragen deze leden. De
regering geeft aan met voorrang onderzoek te verrichten naar de programmatische
aanpak zoals de adviesgroep Huys die schetste. Het heeft de voorkeur van deze
leden om voorstellen voor juridische verankering in samenhang te bezien met
de voorstellen in voorliggende wet, om zo te voorkomen dat wijziging op wijziging
plaatsvindt van de Natuurbeschermingswet 1998, en te voorkomen dat wijzigingen
in het voorliggende wetsvoorstel uitvoer van de programmatische aanpak zoals
voorzien door de adviesgroep Huys, en uitgewerkt in Noord-Brabant en Limburg,
belemmerd wordt.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de regering niet kiest
voor een structurele aanpassing en herziening van de Natuurbeschermingswet
1998.
 
 De leden van de SP-fractie vragen welk effect er te verwachten is van
het vrijstellen van het bestaand gebruik van de vergunningplicht op grond
van de Natuurbeschermingswet 1998. Deze leden betwijfelen of dit wel een effectieve
maatregel is.
 
 Verder hebben de leden van de SP-fractie zorgen over de nieuwe regels
voor stikstofdepositie. Deze zullen wellicht niet worden toegestaan door de
Europese Commissie en leveren ook geen milieuwinst op. Deze regel kan beter
niet aangepast worden.
 
 De regering stelt voor de Natuurbeschermingswet 1998 te wijzigen, die
momenteel overigens herzien en geïntegreerd wordt tot een nieuwe Natuurwet.
De leden van de fractie van GroenLinks zien niet in welke winst de regering
met deze gang van zaken denkt te boeken en kan zich vinden in het advies van
de Raad van State om het voorstel tot aanpassing van de Natuurbeschermingswet
1998 niet op te nemen in deze Crisis- en herstelwet. Wat is de reactie van
het kabinet op het harde oordeel van de Raad van State dat deze wijzigingen
in strijd zijn met de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen en onvoldoende
effectief zijn?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat het wetsvoorstel
zich richt op het regelen van «bestaand gebruik» in plaats van
op het versnellen van nieuwe ruimtelijke projecten en dus alleen al daarom
niet past binnen het doel van de Crisis- en herstelwet, die gericht is op
nieuwe werkgelegenheid. Kan de regering aangeven waarom met de voorgestelde
wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 zodanig veel haast gemaakt wordt
dat deze niet meegenomen kan worden in het opstellen van de nieuwe Natuurwet?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks hebben met belangstelling de ontwikkelingen
in Noord-Brabant gevolgd, waar allerlei belanghebbenden samen via een programmatische
aanpak ervoor zorgen dat boeren kunnen blijven boeren, ellenlange juridische
procedures worden voorkomen en natuur- en milieudoelen binnen afzienbare tijd
gehaald worden. Technologische vooruitgang wordt daarbij niet alleen ingezet
om groei mogelijk te maken, maar ook om de schade aan de natuur en het milieu
te beperken en de instandhoudingsdoelen te halen. Waarom kiest de regering
er niet voor deze programmatische aanpak rustig de kans te geven zich te bewijzen
en kiest zij voor haar eigen aanpak, die hier dwars tegenin gaat?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat in het wetsvoorstel
wordt gekozen voor 7 december 2004 als referentiedatum. Het voorstel
heeft tot gevolg dat gebruik, dat is gestart in de periode na het van kracht
worden van de Europese beschermingsregimes, maar vóór de referentiedatum
en waarvoor geen habitattoets heeft plaatsgevonden, de toepassing van het
stikstofregime als een bestaande activiteit wordt aangemerkt. Het wetsvoorstel
leidt er toe dat de toetsing van dat gebruik aan de beschermingsregimes niet
meer van toepassing is. De Raad van State is van mening dat ook dit gebruik
aan deze beschermingsregimes had moeten worden onderworpen. Volgens de leden
van de fractie van GroenLinks gaat dit voorstel voorbij aan het feit dat ook
vóór 7 december 2004 sprake was van een overbelaste situatie
met significante effecten. Hoe verhoudt de stikstofbelasting op de referentiedatum
zich tot de kritische depositiewaarde en de instandhoudingsdoelen?
 
 In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998
is geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van stikstofdepositie
op voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden en soorten indien die handeling
per saldo niet leidt tot een toename van de depositie.
 De Raad van State is van mening dat deze benadering juist nieuwe depositie
mogelijk maakt en een «contraproductieve impuls» geeft aan de
terugdringing van stikstofdepositie. Uit de Memorie van Toelichting blijkt
dat vanaf 1994 de stikstofdepositie geleidelijk is afgenomen tot gemiddeld
2 200 mol/ha/jaar, «sindsdien bleef zij op dat niveau». Zowel
gebiedsgericht als generiek beleid hebben blijkbaar niet tot een verdere daling
van de depositie geleid.
 Op basis van het artikel 19ia, derde lid kan het bevoegd gezag, teneinde
verslechtering van kwaliteit van stikstofgevoelige habitats te voorkomen,
de veroorzaker van stikstofdepositie opleggen preventieve of herstelmaatregelen
te treffen, de handeling te staken of te beperken.
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke mogelijkheden belanghebbenden
hebben wanneer het bevoegd gezag het treffen van maatregelen, zoals geformuleerd
in artikel 19ia, derde lid teneinde verslechtering van kwaliteit van stikstofgevoelige
habitats te voorkomen, achterwege laat?
 
 Waarom is in het wetsvoorstel het bevoegd gezag – gezien de huidige
veel te hoge stikstofdeposities – niet verplicht de veroorzaker van
stikstofdepositie op te leggen preventieve of herstelmaatregelen te treffen,
de handeling te staken of te beperken, teneinde verslechtering van kwaliteit
van stikstofgevoelige habitats te voorkomen?
 
 Het schrappen van artikel16, derde lid leidt er toe dat het op het voorzorgbeginsel
gebaseerde regime van Habitatrichtlijn artikel 6, derde lid niet meer van
toepassing is op de natuurlijke kenmerken van beschermde natuurmonumenten.
Daarbij kan worden gedacht aan natuurschoon, stilte, openheid, ruimtelijke
kwaliteit, etc. De leden van de fractie van GroenLinks zijn van mening dat
juist deze kenmerken kunnen worden beschouwd als beschermingsdoelen, die niet
alleen aan de intrinsieke waarde van natuur ten goede komen, maar juist ook
aan de recreatiewaarde van natuur.
 
 De structurele wijzigingen voor alle soorten plannen, projecten in de
Natuurbeschermingswet 1998 passen naar de mening van de leden van de fractie
van D66 niet binnen het doel van de Crisis- en herstelwet. De wijzigingen
behoren volgens deze leden volgens een normale procedure aan de Kamer te worden
voorgelegd zoals zal gebeuren met de voorgenomen nieuwe Natuurwet. Naast dit
principiële punt, roept de huidige wetstekst vragen op die maken dat
het beter zou zijn mogelijke wijzigingen helder te regelen in de Natuurwet.
 
 Op grond van artikel 6.2 Vogel- en Habitatrichtlijnen is de regering verplicht
passende maatregelen te treffen om verslechtering en verstoring tegen te gaan.
De aanschrijvingsbevoegdheid zoals voorgesteld in artikel 19c geldt niet voor
bestaand gebruik dat is opgenomen in het Beheerplan (artikel 19c, derde lid).
Maar ook bestaand gebruik dat is opgenomen in het beheerplan zou onverhoopt
kunnen leiden tot verslechtering of verstoring. De Raad van State oordeelde
dat dit in strijd is met de Habitatrichtlijn. De leden van de fractie van
D66 vragen hoe de regering denkt te kunnen optreden als sprake is van een
zodanige verslechtering of verstoring ten gevolge van in het beheerplan opgenomen
bestaand gebruik, dat het terstond opleggen van aanvullende verplichtingen
noodzakelijk is?
 
 In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998
is geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van stikstofdepositie
op voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden en soorten indien die handeling
per saldo niet leidt tot een toename van de depositie. De leden van de fractie
van D66 vragen of in artikel 19ia onder het begrip «handeling»
ook «projecten» worden verstaan.
 
 In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998
is geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van stikstofdepositie
op voor stikstof gevoelige NATURA 2000 gebieden en soorten indien die handeling
per saldo niet leidt tot een toename van de depositie. De leden
van de fractie van D66 vragen bij wie de bewijslast ligt dat een voorgenomen
handeling niet tot gevolg heeft dat deze per saldo niet leidt tot een toename
van de depositie?
 
 In het voorgestelde artikel 19ia, eerste lid Natuurbeschermingswet 1998
is geregeld dat bij het verlenen van vergunningen het bevoegd gezag niet de
gevolgen betrekt die een handeling kan hebben voor het veroorzaken van stikstofdepositie
op voor stikstof gevoelige Natura 2000 gebieden en soorten indien die handeling
per saldo niet leidt tot een toename van de depositie. De leden van de fractie
van D66 vragen of, indien een agrariër van mening is dat zijn beoogde
handeling per saldo niet leidt tot een toename van de depositie en er volgens
hem ook geen andere milieuaspecten in het geding, hij dan geen vergunning
behoeft aan te vragen? Als dat zo is, hoe kan het bevoegd gezag dan zicht
houden op eventuele cumulatieve effecten?
 
 Verder willen de leden van de fractie van D66 weten of er contact is geweest
met de Europese Commissie over de mate waarin de bepalingen uit de Crisis-
en herstelwet stroken met de Vogel- en Habitatrichtlijnen. Kan de regering
toelichten op welke manier en wanneer er contact is geweest? Wat zijn de uitkomsten
van deze correspondentie of overleg?
 
 De leden van de SGP-fractie waarderen het dat in de Crisis- en herstelwet
enkele toegezegde wijzigingen van de Natuurbeschermingswet 1998 zijn opgenomen.
Er is veel onduidelijkheid en onzekerheid bij het bevoegd gezag en bij bedrijven
over ontwikkelingsmogelijkheden in en nabij Natura 2000 gebieden, mede naar
aanleiding van enkele uitspraken van Raad van State. Snelle besluitvorming
is daarom geboden. De leden betwijfelen echter of de voorgestelde wijzigingen
voldoende tegemoet komen aan de gerezen bezwaren.
 
 Uit het advies van de Raad van State en de reactie van het kabinet blijkt
dat saldering alleen van toepassing kan zijn als het gaat om activiteiten
die invloed hebben op één Natura 2000 gebied en één
habitattype. De leden van de SGP-fractie vragen zich af wat de effectiviteit
is van saldering als deze randvoorwaarden gelden? Welk deel van de gesignaleerde
knelgevallen zou hiermee naar schatting opgelost kunnen worden? In welke mate
is voornoemde saldering een oplossing voor bijvoorbeeld de huidige problematiek
rond de uitbreiding van veehouderijbedrijven in- en nabij de Natura 2000 gebieden
Mariapeel en Deurnsche peel en De grote peel, daar deze gebieden dicht bij
elkaar liggen en een overlappende externe werking hebben? Voldoet het recent
gesloten bestuursakkoord «Stikstof en Natura 2000» in Noord-Brabant/Limburg?
 
 De Raad van State wijst in haar advies in bijlage 1, paragraaf 4,
e.2., op gebruik dat is aangevangen na het van kracht worden van de hierop
van toepassing zijnde regimes van artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn,
onderscheidenlijk artikel 4, vierde lid, van de Vogelrichtlijn, maar voor
inwerkingtreding van het Natura 2000 beschermingsregime, en waarvoor bij aanvang
geen habitattoets heeft plaatsgehad. De leden van de SGP-fractie vragen of
de regering van mening is dat de Raad van State hierbij doelt op gebruik waarvoor
ten onrechte geen habitattoets is verricht.
 
 De leden van de SGP-fractie maken zich zorgen naar aanleiding van de opmerkingen
van Raad van State in bijlage 1, paragraaf 4, e.3. Deze leden maken hieruit
op dat zolang er sprake is van (stikstof)overbelasting voor een Natura 2000
gebied, ondanks maatregelen in het kader van generiek en gebiedsgericht beleid,
geen enkele toename van stikstofdepositie per activiteit of gebruik mag worden
toegestaan. De leden vinden dat deze stelling in de reactie van
de regering onvoldoende wordt weerlegd. Het zou betekenen dat saldering niet
mogelijk is bij Natura 2000 gebieden waar bijvoorbeeld met alleen de achtergronddepositie
al sprake is van (ruime) overbelasting. Gelet op bijlage 1, paragraaf 4,
e.5., en de reactie van de regering hierop, doet piekbelasting de deur nog
verder dicht. De leden erkennen dat met de voorgestelde wijziging van de Natuurbeschermingswet
een wettelijke basis wordt gelegd voor saldering, maar betwijfelen of het
in de praktijk daadwerkelijk oplossing biedt. Volgens deze leden is er meer
nodig.
 
 De minister van LNV heeft al eerder aangegeven dat zij de voorziening
voor een specifiek beoordelingsregime voor stikstofemissies zou bespreken
met de Europese Commissie (31 700 XIV, nr. 160). De leden van de SGP-fractie
vragen of dit overleg al heeft plaatsgevonden en zijn benieuwd naar het oordeel
van de Europese Commissie. Zijn naast het stikstofregime ook de andere voorliggende
voorstellen tot wijziging van de Natuurbeschermingswet aan de Europese Commissie
voorgelegd? Wat was het oordeel van de Commissie in dezen? De Europese Commissie
komt in het najaar naar Nederland om te kijken hoe wij de stikstofaanpak in
de Peelgebieden vormgeven, en hoe we in dat verband omgaan met de begrippen
significantie en kritische depositiewaarde. Is dit bezoek al afgelegd? Wat
was het oordeel van de Commissie over de Nederlandse aanpak?
 
 Zowel de Taskforce Trojan als de adviesgroep Huys hebben aangegeven dat
de kritische depositiewaarde in het beleid te stringent is geformuleerd en
toegepast en de stikstofdepositie daardoor teveel aandacht krijgt. De minister
van LNV heeft in reactie hierop aangegeven dat de kritische depositiewaarden
richtinggevend zijn voor de langere termijn en dat zij voor de korte termijn
zal uitgaan van tussenwaarden. Hoewel de leden van de SGP-fractie zich afvragen
of dit voldoende recht doet aan de kritiek van Trojan en Huys, maken de leden
zich nog meer zorgen over de waarde die de Raad van State lijkt te hechten
aan de stikstofdepositie en de kritische depositiewaarde, ook op de korte
termijn. Blijkbaar is regelgeving en beleid nog onvoldoende aangepast na de
kritiek van Trojan en Huys. Is de regering bereid uitvoeringsregelgeving bij
voorliggende wetswijzigingen expliciet aan te passen? De leden denken hierbij
aan het voorgestelde artikel 19kb. Het is dan wel van belang dat de «kan»
bepaling in het voornoemde artikel weggenomen wordt.
 
 In april jl. veroorzaakten enkele uitspraken van de Raad van State (met
name 200802600/1/R2 en 20087857/1/R2) onrust bij provincies en agrarische
sector. Bestaande en vergunde ammoniakemissie op grond van de milieuvergunning
bleek geen bestaand recht. Voor de bepaling of er sprake is van een mogelijk
negatief significant voor een nabijgelegen Natura 2000 gebied moest de gehele
bedrijfsemissie als uitgangspunt genomen worden, en niet een uitbreiding van
de bedrijfsemissie. Mogen de leden van de SGP-fractie op grond van het voorgestelde
artikel 19ia, eerste lid, onderdeel a, concluderen dat de bestaande ammoniakemissie
op de referentiedatum op grond van de milieuvergunning wordt vastgelegd als
bestaand recht en de ammoniakemissie op de referentiedatum daarom niet meer
meegerekend mag worden bij eventuele beoordelingen in het kader van vergunningverlening
of beheerplannen?
 De regering heeft 7 december 2004 gekozen als referentiedatum. De
leden van de SGP-fractie begrijpen deze keuze. Zij verwachten echter dat deze
datum verwarring en onduidelijkheid zal scheppen bij het bevoegd gezag en
bedrijven, omdat in de definiëring van bestaand gebruik de peildatum
1 oktober 2005 is opgenomen. In hoeverre bestaan er Europeesrechtelijke
bezwaren tegen de keuze voor 1 oktober 2005 als referentiedatum?
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich ernstige
zorgen over de permanente wijzigingen van de Natuurbeschermingswet 1998, en
stellen voor deze wijzigingen te schrappen uit de Crisis- en herstelwet. Deze
wijzigingen maken het onmogelijk om de doelen voor de natuurgebieden in Nederland
te behalen en om het voortgaande verlies aan biodiversiteit te stoppen. De
gestelde doelen voor het toeroepen van een halt aan het verlies van biodiversiteit
zullen al bij lange na niet gehaald worden, en het wordt tijd dat de regering
zich realiseert dat dit zeer ernstig is. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren menen dat een economische crisis niet gebruikt mag worden om
de ecologische crisis te verergeren, en zijn van mening dat dit wel de uitwerking
zal zijn van het wetsvoorstel. De stikstofdepositie zal als gevolg van de
Crisis- en herstelwet toenemen, in plaats van afnemen. Bedrijven mogen namelijk
de eventuele ruimte tussen de depositie van 2004 en nu «opvullen».
Bovendien hoeft door de Crisis- en herstelwet de depositiedruk op een gebied
in ieder geval tot 2014 niet te dalen. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren zien niet hoe hiermee een gunstige staat van instandhouding
binnen bereik komt, en zijn van mening dat dit dus strijdig is met de Vogel-
en Habitatrichtlijnen. Deze leden vragen de regering hoe zij garandeert dat
de gunstige staat van instandhouding bereikt zal worden vragen de regering
om een inschatting te geven van de termijn waarbinnen dit zal gebeuren. Het
opnemen van plannen en projecten binnen beheerplannen om vergunningverlening
te omzeilen, is tevens in de ogen van de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren een ernstige verslechtering ten opzichte van het huidige beleid,
dat ook al op veel punten te kort schiet. De impact van plannen en projecten
zal nooit van te voren precies bekend zijn, en ook de dynamiek van de natuur
zelf kan natuurlijk niet al jaren van te voren ingeschat worden in de beheerplannen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren schatten in dat deze
praktijk strijdig is met de Vogel- en Habitatrichtlijnen die een passende
beoordeling voorschrijven. Deze leden vragen wat de visie van de regering
hierop is.
 4.4 Onteigening
 De leden van de CDA-fractie hechten aan een zorgvuldige onteigeningsprocedure,
maar ook aan het reduceren van nodeloze vertragingen en van de mogelijkheden
daartoe. Tegen die achtergrond vragen zij de regering in te gaan op de reactie
van de Vereniging van Onteigeningsadvocaten in relatie tot het voorliggende
wetsvoorstel, onder meer waar het gaat over artikel 3.4 Wet ruimtelijke ordening,
de capaciteit van de Kroon, de vrijwillige toepassing van de uniforme openbare
voorbereidingsprocedure, het cassatieberoep tegen vonnis tot vervroegde onteigening,
de ontkoppeling van de onteigeningsprocedure en de planologische procedure.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen of een verkorting van de termijn voor
onteigening door de Kroon van negen naar zes maanden van art. 86 Onteigeningswet
in de vigerende wetgeving ook met behoud van de huidige wetsystematiek een
even grote als of zelfs grotere versnelling kunnen opleveren dan het voorgestelde.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de voorgestelde wijzigingen
van de Onteigeningswet zich verhouden tot het amendement Van Heugten, Linhard,
Neppérus (31 750, nr. 11) strekkende tot verruiming van de mogelijkheden
voor een versnelde dagvaarding in een onteigeningsprocedure, dat recent door
de Tweede Kamer is aanvaard en door de Eerste Kamer is bekrachtigd, waarmee
het onderdeel uitmaakt van de gewijzigde Wet ruimtelijke ordening.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat wordt voorgesteld
voor artikel IV onteigeningen (bestemmingsplanonteigeningen) de Kroon in plaats
van de gemeenteraad het onteigeningsbesluit te laten nemen waarbij de beslistermijn
voor de Kroon wordt verkort van negen naar zes maanden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe dit voorstel zich
verhoudt tot het uitgangspunt «decentraal wat kan, centraal wat moet».
Zij vragen daarom of deze ingekorte beslistermijn niet ook bereikt zou kunnen
worden als de bevoegdheid bij de gemeenteraad blijft, en zo ja, wat de dringende
reden is om de onteigening over te hevelen naar de Kroon. Zij merken daarbij
op dat het de gemeente zelf is die, als planologisch wetgever, de grondslag
legt voor de latere onteigening.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de gemeente
bij de voorbereiding van een besluit om de Kroon tot onteigening te verzoeken
de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van titel 3.4 Algemene wet bestuursrecht
kan openstellen, waarbij belanghebbenden hun zienswijzen bij het bestuursorgaan
kunnen indienen. Genoemde leden vragen of de regering de mening deelt dat
veel gemeenten vanuit het oogpunt van zorgvuldige voorbereiding daarvoor zullen
kiezen. Zij vragen of het klopt dat in dit het geval de extra tijdwinst van
zeven weken vrijwel zal zijn verdwenen.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat het voorstel betekent
voor de werklast van de Kroon, die bovendien het werk moet afronden in een
kortere tijd. Zij constateren dat, ingeval de Kroon de beslistermijn van zes
maanden overschrijdt, het Koninklijk Besluit niet rechtsgeldig is en de procedure
opnieuw moet worden doorlopen. Zij vragen of de regering de mening deelt dat
dit aanzienlijk meer tijd kost dan de nu te winnen drie maanden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat een loskoppeling
van de planologische grondslag van de onteigening en de onteigening wordt
beoogd. Zij vragen in dit kader of het niet zo zal zijn dat doorgaans rond
het moment van afgifte van het Koninklijk Besluit ook wel de onherroepelijkheid –
of vernietiging – van het onderliggende planologische besluit aanstaande
is. Zij constateren dat het mogelijke voordeel in tijd, als nadeel het risico
heeft dat het planologische besluit niet ongeschonden de eindstreep haalt.
Welke werkzaamheden kunnen er in de tussentijd gebeuren? Is het denkbaar dat
hiermee schade wordt veroorzaakt die niet meer terug te draaien is?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat tegen het
onteigeningsvonnis van de rechtbank cassatieberoep openstaat, een procedure
die gemiddeld ruim een jaar duurt. Deze leden vermoeden dat zeker in gevallen
waarin inderdaad onteigening wordt uitgesproken, terwijl het plan nog onder
de Raad van State is, de kans groot is dat de onteigende, teneinde zijn eigendom
nog niet te verliezen, zal grijpen naar dit instrument, al was het maar om
daarmee tijd te winnen. Zij vragen of is nagegaan wat de mogelijke extra belasting
hiervan is voor de Hoge Raad.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie stelt dat het wachten op het
gereedkomen van de meer fundamentele herziening van de onteigeningswet, niet
opportuun wordt geacht. De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren
echter dat een herziening van het onteigeningsrecht al tien jaar wordt onderzocht.
Deze leden vragen de regering naar de stand van zaken met betrekking tot de
ingrijpende herziening van de onteigeningswetgeving. Wanneer
kunnen zij de voorstellen tot een fundamentele herziening van de onteigeningswet
tegemoet zien?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een vergelijking
van de lengte van de huidige onteigeningsprocedures in relatie tot de normale
civielrechtelijke en bestuursrechtelijke procedures. Deze leden hebben namelijk
de indruk dat vertragingen in de procedure ook kunnen worden bestreden door
het sneller toepassen van de bestaande onteigeningsinstrumenten en het wegwerken
van werkachterstanden. Ook zou kunnen worden gedacht aan sanctionering van
wettelijke termijnen (zie algemeen deel).
 
 De leden van de VVD-fractie willen meer weten over de wijzigingen in de
onteigeningswetgeving, waarbij de regering terecht aangeeft dat onteigening
de meest ingrijpende inbreuk is die de overheid kan doen op particuliere eigendomsrechten.
Door de ontkoppeling tussen de planologische procedure en de onteigeningsprocedures
ontstaat een mogelijkheid dat het voorgenomen project (om welke reden dan
ook) geen doorgang kan vinden, nadat er onteigend is. Is het zeker dat de
betrokkenen van een dergelijk besluit, na de onteigening, geen aanvullende
negatieve effecten zullen ondervinden?
 
 De leden van de fractie van de SP begrijpen dat de procedures omtrent
onteigening eenduidiger worden gemaakt en worden versneld. De versnelling
is echter dusdanig dat onteigening al plaats kan vinden terwijl het planologische
besluit nog niet onherroepelijk is. Het is onduidelijk wat er gebeurt indien
dit planologisch besluit dan alsnog herroepen wordt. Ook is onduidelijk welke
tijdwinst er met dit voorstel te verwachten is.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks zijn geen voorstander van het voorstel
om de onteigenings-procedure en de planologische procedure van elkaar los
te koppelen. Los van de twijfels die er bestaan ten aanzien van de versnelling
die dit voorstel zou opleveren, vinden de leden het ook niet wenselijk dat
al tot onteigening zou kunnen worden overgegaan, voordat een planologische
procedure helemaal doorlopen is en een bouwplan onherroepelijk doorgang vindt.
Dat is nu eenmaal de volgorde der dingen, waar de leden van de fractie van
GroenLinks niet aan wensen te tornen, om niet in de situatie verzeild te raken
dat mensen ten onrechte gedwongen worden huis en haard te verlaten, omdat
een bepaald plan bijvoorbeeld sneuvelt bij de bestuursrechter. Ook de Raad
van State is kritisch op dit punt en stelt dat het zo nodig terug aanbieden
van onteigende gronden niet toereikend is om de rechtszekerheid te waarborgen.
Wat is de reactie van de regering op die kritiek?
 
 De leden van de fractie van GroenLinks zijn bovendien van mening, dat
het lokale niveau zich er bij uitstek voor leent om onteigeningen, per definitie
gevoelige kwesties, tot een goed einde te brengen, omdat raadleden veel dichter
bij de burger staan dan de Kroon. Ook de Raad van State constateert dat deze
bevoegdheid bij de gemeente zouden moeten blijven. Kan de regering beargumenteren
hoe de bevoegdheid om bestemmingsplannen te maken los kan worden gezien van
de onteigeningsbevoegdheid van gemeenten?
 
 De leden van de SGP-fractie zetten grote vraagtekens bij de voorgestelde
wijzigingen van de onteigeningswet. Zij vinden dat de rechtsbescherming onevenredig
wordt aangetast en betwijfelen de verwachte versnelling van onteigeningsprocedures.
Gesteund door het advies van de Raad van State, vragen zij de regering de
voorgestelde wijzigingen van de onteigeningswet uit de Crisis- en herstelwet
te halen.
 
 De leden van de SGP-fractie vinden dat de regering met de voorgestelde
herziening van de onteigeningsprocedure op grond van titel IV van de onteigeningswet
geen recht doet aan het principe «decentraal wat kan, centraal wat moet»
uit de Nota Ruimte en de Wet ruimtelijke ordening. Het onteigeningsbesluit
ligt nu bij de gemeente(raad). Met de voorgestelde herziening wordt dit besluit
bij de Kroon gelegd. Dat doet geen recht aan de gevoeligheid van het instrument,
de lokale betrokkenheid en het feit dat de gemeente verantwoordelijk is voor
de planologische basis. Ook de Raad van State maakt enkele opmerkingen in
deze richting. De regering rechtvaardigt deze ingreep in de bestuurlijke verhoudingen
door te wijzen op één van de maatschappelijke belangen die gediend
zijn bij een versnelling van de onteigeningsprocedures, het bestrijden van
de economische crisis. Dat vinden de leden van de SGP-fractie onvoldoende.
Een tijdelijk belang is onvoldoende argumentatie voor een structurele wetswijziging.
Welke andere maatschappelijke opgaven zijn met voornoemde centralisering gediend?
Welke rol speelt bijvoorbeeld de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur?
 
 De leden van de SGP-fractie vinden de voorgestelde ontkoppeling van de
ruimtelijke procedure en de onteigening onwenselijk. Met de voorgestelde wijziging
van de onteigeningswet kan het eigendom al overgaan voordat het planologische
besluit onherroepelijk is. De regering rechtvaardigt de ontkoppeling door
te wijzen op de onteigeningsprocedure op grond van de Titels II, IIa en IIc
van de onteigeningswet. Voor deze procedures zou de voorgestelde ontkoppeling
al van toepassing zijn. De leden zijn van mening dat deze stellingname geen
recht doet aan de werkelijkheid. De leden willen hierbij wijzen op later en
recent tot stand gekomen projectwetgeving, als de Tracéwet en de spoedwet
wegverbreding. Bij deze projectwetgeving is expliciet gekozen voor het opnemen
van de koppeling tussen de ruimtelijke procedure en onteigening, en is niet
aangesloten bij de reguliere onteigeningsprocedure. Blijkbaar zag de wetgever
toen wel de noodzaak om de koppeling expliciet vast te leggen. Het is opmerkelijk
dat de projectwetgeving destijds juist ook bedoeld was om procedures te versnellen.
Waarom wordt de rechtsbescherming van (grond)eigenaren nu van minder belang
geacht dan bij de totstandkoming van de voornoemde projectwetgeving? De regering
geeft in reactie op het advies van Raad van State aan dat het in de praktijk
wenselijk kan zijn om in bepaalde gevallen van deze ontkoppeling gebruik te
maken en dat dit met name zal gelden voor situaties waarin met de uitvoering
van een project grote spoed is geboden. De leden van de SGP-fractie vragen
de regering dit laatste toe te lichten. Spoed en spoed is twee. De noodzaak
tot spoedige wegverbreding (spoedwet wegverbreding) is van een andere orde
van grootte dan de noodzaak tot het opheffen van levensbedreigende situaties,
als mogelijke overstromingen.
 
 De voorgestelde ontkoppeling van de ruimtelijke procedure en onteigening
biedt initiatiefnemers de gelegenheid voorbereidende handelingen voor het
realiseren van een nieuwe bestemming al voor afronding van de planologische
procedure te starten. De leden van de SGP-fractie vinden dat de rechtsbescherming
van eigenaren hierdoor onevenredig wordt aangetast. Voorbereidende handelingen
voor het realiseren van bijvoorbeeld nieuwe infrastructuur of woningbouw betreffen
vaak fysieke handelingen. Een deel van deze handelingen kan in de praktijk
moeilijk teruggedraaid worden.
 
 De leden van de SGP-fractie zetten vraagtekens bij de veronderstelde versnelling
van de onteigeningsprocedure. Welke consequenties hebben de voorgestelde wijzigingen
voor de werklast van de Kroon, als de Kroon meer zal moeten doen in een korter
tijdsbestek? Hoe reëel is het risico dat de Kroon de beslistermijn
van zes maanden overschrijdt en procedures opnieuw doorlopen moeten worden,
met het tijdsverlies van dien?
 
 Is er aanleiding te veronderstellen dat veel gemeenten bij de voorbereiding
van een besluit om de Kroon tot onteigening te verzoeken de uniforme openbare
voorbereidingsprocedure van de Algemene Wet Bestuursrecht (afdeling 3.4) open
zullen stellen, omdat zij zorgvuldig te werk willen blijven gaan? Wat blijft
er dan nog over van de veronderstelde tijdswinst, zo vragen leden van de SGP-fractie.
 Tegen het onteigeningsvonnis van de rechtbank staat het cassatieberoep
open. Het cassatieberoep biedt de onteigende een laatste strohalm om onteigening
te voorkomen, of in ieder geval te vertragen. De cassatieprocedure kan ruim
een jaar duren. Onteigening kan dan niet plaatsvinden. Wat blijft er dan nog
over van de voorgestane versnelling van de onteigeningsprocedure?
 
 De regering benadrukt het belang van versnelling van de onteigeningsprocedure.
De voorgestelde wijzigingen van de onteigeningswet moeten hiertoe leiden.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af of de regering niet impliciet een
verruiming van de mogelijkheden om het onteigeningsintrument in te zetten,
voorstaat. Door de voorgestelde wijzigingen wordt de rechtsbescherming van
eigenaren immers in meer of mindere mate aangetast. Welke consequenties hebben
de voorgestelde wijzigingen bijvoorbeeld voor de inzet van het onteigeningsinstrument
voor de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur?
 
 Voor de leden van de SGP-fractie is het niet duidelijk welke kant de regering
op wil met een integrale herziening van de onteigeningswet. In de Memorie
van Toelichting wordt opgemerkt dat na de voorgestelde wijzigingen onvoldoende
noodzaak bestaat voor een integrale herziening. In reactie op het advies van
Raad van State geeft de regering echter aan dat zij voorstander is van verder
onderzoek naar een meer integraal en in de basis herzien van de onteigeningswetgeving.
Welke route heeft de regering voor ogen?
 
 De regering wijst erop dat de voorgestelde wijzigingen stappen in de goede
richting zijn. De regering geeft hierbij aan dat er al langere tijd de behoefte
is om onteigeningsprocedures te versnellen en noemt in dit kader de brief
van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer van november 2001 (24 036,
nr. 239). De leden van de SGP-fractie vinden dit een onjuiste weergave van
zaken. De stappen die de regering nu wil zetten, lijken juist een andere kant
op te gaan dan de richting zoals beschreven in de brief uit 2001 en in het
voorliggende advies van Raad van State wordt beoogd. In de genoemde brief
wordt aangestuurd op het verleggen van de toetsing van onteigeningsbesluiten
van de Kroon naar de Afdeling bestuursrechtspraak. In de voorliggende voorstellen
krijgt de Kroon juist meer bevoegdheden. Raad van State draagt een alternatief
voor versnelling van de onteigeningsprocedures aan: wettelijke coördinatie
van de planologische procedure en de administratieve onteigeningsprocedure.
Met haar voorstellen koppelt de regering de procedures echter verder los.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering een en ander met elkaar
rijmt.
 Artikel 3.10: Wijziging van de Spoedwet wegverbreding
 De leden van de fractie van de PvdA merken op dat met het amendement Cramer/Roefs
(Kamerstukken II 2008/09, 31 721, nr. 21) de toepassing van de spoedwet
wegverbreding is beperkt tot 30 met name genoemde projecten. Wordt deze beperking
nu losgelaten?
 4.5 Gemeentelijke deelname in aanleg glasvezelnetten
 De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke manier de voorgestelde
wijziging van artikel 5.14 van de Telecommunicatiewet de totstandkoming van
openbare elektronische communicatienetwerken bevordert? Deelt de regering
de mening van deze leden dat eventuele bevoordeling van overheidsbedrijven
al wordt tegengegaan door de Wet markt en overheid? Deelt de regering de mening
dat de Crisis- en herstelwet juist belemmeringen zou moeten wegnemen, in plaats
van opwerpen?
 
 De Telecommunicatiewet sluit uit dat gemeenten onder marktconforme condities
deelnemen in de aanleg van netwerken, waarbij het kabinet benadrukt dat de
Europese staatssteunregels geen beletsel vormen. Anderzijds acht het kabinet
het wel van belang dat maatregelen in het kader van de aanleg van breedbandnetten
moeten worden gemeld bij de Europese Commissie. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vragen of nu niet een verkeerde indruk wordt gewekt. Acht
de regering de kans aanwezig dat gemeenten achteraf voor vervelende verrassingen
komen te staan? Genoemde leden vragen nader specificeren in hoeverre de Europese
staatssteunregels een beletsel vormen voor deelname van gemeenten in de aanleg
van netwerken. Ook vragen zij of een gemeente verplicht is het door haar aangelegde
net te verkopen op het moment dat een commerciële partij besluit alsnog
een eigen concurrerend net aan te leggen.
 4.8 Burgerluchthaven Twente en wijziging van de Wet luchtvaart
 De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom een luchthavenbesluit
ten aanzien van de luchthaven Twente niet wordt vastgesteld bij Algemene Maatregel
van Bestuur, maar bij ministerieel besluit. Waarom wordt voor deze specifieke
luchthaven een uitzondering gemaakt, en niet voor de andere (nationale) luchthavens?
Heeft dit gevolgen voor de rechtsbescherming? Heeft het voorgestelde artikel
8a.50a gevolgen voor de rechtsbescherming?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat voor luchthavenbesluiten
de houdbaarheid van onderzoeksgegevens wordt bevroren. Indien gegevens ouder
dan twee jaar zijn, kan worden gemotiveerd dat deze gegevens toch voldoende
actueel zijn. Genoemde leden vragen welke eisen er worden gesteld ten aanzien
van deze motivering. Deze leden vragen of deze motivering kan leiden tot extra
discussie en beroepsprocedures.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren eveneens dat wordt
voorgesteld het luchthavenbesluit voor de luchthaven Twente niet bij Algemene
Maatregel van Bestuur vast te stellen maar bij besluit van de minister van
Verkeer en Waterstaat. Deze leden vragen in hoeverre de tijdwinst die hiermee
kan worden geboekt (vijf maanden) nodig is, gezien de in artikel 8a.50a voorgestelde
bevoegdheid tot het geven van een tijdelijke vrijstelling. Deze leden vragen
of er daarom een dringende reden is om niet te kiezen voor de procedure tot
het slaan van een Algemene Maatregel van Bestuur waarbij ook de Raad van State
ter advisering wordt betrokken.
 Artikel 3.20: Wijziging van de Wet Regelgeving burgerluchthavens
en militaire luchthavens
 De leden van de fractie van de PvdA hebben ten aanzien van de voorgestelde
wijziging van de Wet Regelgeving burgerluchthavens en militaire luchthavens
(RBML) de volgende vragen.
 Waarom werd tot nu toe, bij de vaststelling van het aanwijzingsbesluit
(op basis van de Luchtvaartwet) of luchthavenbesluit (op basis van de Wet
RBML), of een wijziging daarvan, geen gebruik gemaakt van:
 a. de gegevens met betrekking tot het verkeer over wegen en daarop gebaseerde
onderzoeken,
 b. de krachtens artikel 5.20, eerste lid, van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteit)
bekendgemaakte gegevens en daarop gebaseerde onderzoeken, en
 c. de inventarisatie van en de gevolgen voor de aanwezige flora en fauna
en daarop gebaseerde onderzoeken?
 d. Welke eisen worden gesteld aan de actualisatie van gegevens ouder dan
twee jaar?
 Artikel 4.1: Wijziging van lagere regelgeving
 In Hoofdstuk 4 doet de regering een voorstel tot wijziging van lagere
regelgeving. De leden van de SGP-fractie begrijpen dat het wetsvoorstel een
reactie is op bijzondere omstandigheden. Zij willen er echter ook op wijzen
dat het opnemen van (wijzigingen van) lagere regelgeving niet de normale gang
van zaken is. Daar geldt een eigenstandige procedure voor. Schept dit voorstel
geen ongewenst precedent?
 Artikel 5.1 Regels voor verdere versnelling
 De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat in artikel
5.1 de mogelijkheid wordt geboden om bij Algemene Maatregel van Bestuur nadere
regels te stellen, gericht op de versnelling van de ontwikkeling en verwezenlijking
van ruimtelijke en infrastructurele projecten uit bijlage I en II. In de Memorie
van Toelichting wordt een aantal regeldomeinen genoemd waarop dit van toepassing
zou kunnen zijn. Genoemde leden vragen om voorbeelden van waar aan wordt gedacht.
Genoemde leden missen een clausulering van de zeer ruime bevoegdheden die
dit artikel biedt.
 Bijlage I
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een onderbouwing van
de selectie van categorieën uit bijlage I in het licht van de doelstellingen
van deze wet.
 Bijlage II
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen voor alle projecten
in bijlage II wat de status is van de besluitvorming, welke beoogde versnelling
kan worden bereikt en in hoeverre de financiering rond is.
 
 Recent is bekend geworden dat het project OV-SAAL met circa twee jaar
is vertraagd. In het debat daarover werd door de minister van Verkeer en Waterstaat
gesteld dat versnelling niet mogelijk was. De leden van de fractie van de
ChristenUnie vragen daarom om een nadere onderbouwing van de versnelling die
dit wetsvoorstel voor dit specifieke project mogelijk maakt.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering de mening
van de gemeente Schiedam deelt, dat de voorkeursvariant voor de A4 Midden-Delfland
waarvoor nu gekozen is, sterk afwijkt van de eisen van de bestuurlijke afspraken
die zijn gemaakt in het kader van het IODS over het stedelijke gebied, bijvoorbeeld
als het gaat om het doorlopen van de landtunnel in Schiedam tot het Kethelplein.
Genoemde leden vragen of het in het licht van het IODS-convenant en de benodigde
zorgvuldigheid in dit dossier, het niet voor de hand ligt dat
deze gemeente in verweer mag komen tegen de gekozen voorkeursvariant. Klopt
het dat het volgen van de procedure niet tot vertraging hoeft te leiden?
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke versnelling mogelijk
is met het project Almere Weerwaterzone. Zij hebben de indruk dat dit project
zich nog in een beginstadium bevindt en zal worden onderworpen aan een brede
MIRT-verkenning conform het advies van de Commissie Elverding. Zij vragen
daarom of dit project wel voldoet aan de criteria van bijlage II van de Crisis-
en herstelwet.
 Bijlage III
 De leden van de CDA-fractie merken op dat bijlage III (artikel 1.11 Crisisen
herstelwet) tot op heden is beperkt tot artikel 3.16 Wet ruimtelijke ordening
(aanlegvergunning). Onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht gaan bijvoorbeeld
ook binnenplanse en buitenplanse kruimelgevallen (art. 3.6 jo art. 3.23 Wet
ruimtelijke ordening) onder de lex positivo vallen. Waarom thans alleen beperkt
tot art. 3.16 Wet ruimtelijke ordening?
 Nota van wijziging
 De CDA-fractie staat in beginsel positief tegenover het feit dat bij Nota
van Wijziging de bestaande koppeling tussen het projectbesluit en het bestemmingsplan
uit de Wet ruimtelijke ordening wordt geschrapt (onderdeel Y). Deelt de regering
in dit verband de volgende observatie en mening? «De huidige Wet ruimtelijke
ordening geeft gemeenten de mogelijkheid om ten behoeve van bouwprojecten
die niet passen binnen het vigerende bestemmingsplan, een projectbesluit te
nemen (art. 3.10 e.v. Wet ruimtelijke ordening). Dit projectbesluit moet namelijk
binnen een jaar worden gevolgd door een bestemmingsplan (art. 3.13 Wet ruimtelijke
ordening). Daarnaast moet een bestemmingsplan eenmaal per tien jaar worden
geactualiseerd (art. 3.1 lid 2) of moet een verlengingsbesluit worden genomen
(art. 3.1, lid 3 Wro). Het niet nakomen van een van deze verplichtingen heeft
als sanctie dat gemeenten geen leges meer kunnen invorderen voor het betreffende
project (art. 3.1, lid 4 respectievelijk art. 3.13, lid 4). In de praktijk
heeft de strakke koppeling in de tijd tussen projectbesluit en bestemmingsplan
en de aan overschrijding verbonden sanctie geleid tot grote terughoudendheid
bij gemeenten om het projectbesluit te gebruiken. Veel gemeenten gebruiken
het projectbesluit helemaal niet. Voor een snelle besluitvorming bij veel
bouwprojecten is dat jammer, omdat het projectbesluit en de verlening van
bouwvergunning wel kunnen worden geïntegreerd, maar het verlenen van
bouwvergunning en het vaststellen van een bestemmingsplan niet. Bovendien
worden gemeenten die het projectbesluit wel gebruiken opgezadeld met dubbel
werk».
 
 Deze leden vragen voorts welke meerwaarde afdeling 6 van hoofdstuk 2 van
het wetsvoorstel nog heeft nu omgevingsvergunning en bestemmingsplan na invoering
van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht worden ontkoppeld. Deze vraag
is actueel voor de periode nadat zowel de Crisis- en herstelwet, als de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht is ingevoerd. Voor de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht wordt nu gedacht aan invoering per 1 juli 2010.
 
 Deze vraag concentreert zich op artikel 2.10, de leden 2 en 5. Lid 2 bepaalt
dat op een project waarvoor een projectuitvoeringsbesluit wordt genomen, de
wettelijke voorschriften krachtens welke daarvoor een vergunning, ontheffing,
vrijstelling of enig ander besluit is vereist, niet van toepassing
zijn, met uitzondering van de Flora- en faunawet. Met die«wettelijk
voorschriften» worden de procedurele bepalingen bedoeld en niet de toepasselijke
materiële normen. Lid 5 bepaalt immers: «Bij een projectuitvoeringsbesluit
worden de bij of krachtens wet of verordening vastgestelde toetsingskaders
toegepast en normen in acht genomen. Voor zover de wet of verordening afwijking
van die toetsingskaders toestaat, kan het projectbesluit daarin voorzien».
Is dit iets anders of efficiënter dan wat er bij een omgevingsvergunning
gebeurd, zo vragen deze leden? Ook daar worden alle bestaande procedures vervangen
door één – weliswaar vergunning – procedure en dienen
alle toepasselijke de materiële normen te worden toegepast. Het feitelijke
toetsingswerk is dus hetzelfde en de inhoudelijke rechtelijke toetsing van
de uitkomst verschilt evenmin.
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de effecten van de Nota van Wijziging. De wijzigingen hierin zijn in
de ogen van de leden dermate groot, dat zij de regering willen verzoeken om
opnieuw advies van de Raad van State te vragen over dit wetsvoorstel, inclusief
de Nota van Wijziging. Is de regering hiertoe bereid?
 Leegstand kantoren
 Het verbaast de leden van de fractie van GroenLinks dat het kabinet de
grote leegstand van kantoren kennelijk niet ziet als een ernstig gevolg van
de economische crisis en in dit wetsvoorstel geen voorstellen heeft geformuleerd
om deze situatie aan te pakken. De leden van de fractie van GroenLinks denken
dat de economie een impuls kan krijgen als eigenaren van lege kantoren geprikkeld
worden alternatieve bestemmingen voor lege kantoorruimten te ontwikkelen.
Bovendien passen dergelijke prikkels goed binnen de duurzaamheidsambitie van
de Crisis- en herstelwet: de open ruimte wordt gespaard door bestaande bebouwing
goed te gebruiken. Wat de leden van de fractie van GroenLinks betreft wordt
in het wetsvoorstel ook een wijziging van de Gemeentewet en de Wet Waardering
Onroerende Zaken opgenomen, die het mogelijk maakt het gebruikersdeel Onroerend
Zaak Belasting bij eigenaren van leegstaande panden te kunnen heffen. In het
Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Duitsland is dat al gebruikelijk. Wat is
de reactie van de regering op deze suggestie?
 Evaluatie van de Crisis- en herstelwet
 De leden van de fractie van de PvdA kunnen zich voorstellen dat onderdelen
van de wet verbreding en verlenging van toepassing daarvan zouden verdienen
bij gebleken succes daarvan. Het gaat dan bijvoorbeeld om het beperken van
het beroep van andere overheden en het relativiteitsvereiste. Om dit te beoordelen
is een degelijke evaluatie wenselijk, waarin wordt bezien in hoeverre deze
onderdelen bijdragen aan versnelling en behoud van gedegen besluitvorming.
De leden van de fractie van de PvdA denken aan het opnemen van een evaluatiebepaling
na 4 jaar. Welke termijn heeft de regering voor ogen?
 
 De leden van de VVD-fractie horen graag meer over hoe u te werk zal gaan
met de Crisis- en herstelwet. Wanneer zal er verantwoording afgelegd worden
over deze wet? Hoe zullen de effecten gemeten worden?
 
 De voorzitter van de commissie,
 Jager
 De griffier van de commissie,
 Sneep
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Vendrik (GL), Van der Staaij (SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk
(CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van der Ham
(D66), Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer (PvdA), Roefs (PvdA), Jansen
(SP), Cramer (CU), Van Heugten (CDA), Roemer (SP), Koppejan (CDA), Ten Broeke
(VVD), ondervoorzitter, Ouwehand (PvdD), Polderman (SP), Tang (PvdA), De Rouwe
(CDA), Linhard (PvdA), Meeuwis (VVD) en De Mos (PVV).
 Plv. leden: Van Gent (GL), Van der Vlies (SGP), Boekestijn (VVD), Bilder
(CDA), Pieper (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya (D66),
De Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Jacobi (PvdA), Besselink (PvdA), Vacature (SP),
Anker (CU), Van Hijum (CDA), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA), Verdonk (Verdonk),
Thieme (PvdD), Lempens (SP), Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA), Depla (PvdA),
Neppérus (VVD) en Agema (PVV).
 
 
 Brief van de Woonbond te Amsterdam d.d. 30 september 2009 inzake «Crisis-
en herstelwet, afdeling 4, energiebesparingsinvesteringen in huurwoningen
(artikel 2.7)», kenmerk V091426.