Politie; Lijst van vragen en antwoorden over geweld tegen politiemensen
Staten-Generaal — Kamerstuk Lijst van vragen en antwoorden
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137090
 2009-2010
 
 29 628
 Politie
 
 
 
 
 Nr. 
 161
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 13 november 2009
 De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft bij brief van 29 oktober 2009 (2009Z19929/2009D52915)
een aantal vragen voorgelegd aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
naar aanleiding van de NOVA-uitzending van 28 oktober 2009 over geweld
tegen politiemensen.
 De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 11 november
2009. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Leerdam
 De griffier van de commissie,
 Van Leiden
 
 1
 
 Wilt u reageren op de aanbevelingen van de heer Naeyé
in de studie «Belediging en bedreiging van politiemensen», onder
andere de aanbevelingen ten aanzien van belediging zonder publiek en het verhogen
van de maximumstraf voor bedreiging?
 
 
 Het Openbaar Ministerie maakt onderscheid in de strafmaat bij belediging
met of zonder publiek. In zijn rapport «Belediging en bedreiging van
politiemensen» beveelt de heer Naeyé aan evenveel sanctiepunten
toe te kennen aan belediging zonder publiek als aan belediging met publiek
omdat beide even krenkend kunnen worden geacht. Dit acht ik een goede maatregel
en ik zal dit met mijn ambtgenoot van Justitie bespreken. In het rapport van
de heer Naeyé staan geen verdere aanbevelingen dan de hierboven genoemde.
 Volledigheidshalve merk ik op dat de strafvorderingrichtlijn van het College
van procureurs-generaal een verhoging van het aantal sanctiepunten met 150
procent toekent als het slachtoffer van de bedreiging een politieambtenaar
is. Op 3 november 2009 heeft mijn ambtgenoot van Justitie aan uw Kamer
een brief gestuurd (brief nr. 5625242/09) over de monitoring van de uitvoering
van deze richtlijn. Daarin is aangegeven dat het Openbaar Ministerie deze
richtlijn in verreweg de meeste zaken met gekwalificeerde slachtoffers (86%)
volgt. 
 2
 
 Hoe verklaart u de uitkomst van het onderzoek dat agenten
pas vaak in tweede instantie, of nog later, reageren op beledigingen en daarmee
het overheidsbeleid om op iedere belediging van een politieambtenaar met een
strafrechtelijke aanpak te reageren, kennelijk niet consequent invullen?
 
 
 De politie heeft tot taak te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving
van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven. Voor
het uitvoeren van deze taken wordt de politie in het algemeen gesproken gewaardeerd
en gerespecteerd. Voorbeeld daarvan is de waardering voor verkeershandhaving:
intensieve controles dragen bij aan verkeersveiligheid voor alle weggebruikers.
Niemand wil slachtoffer worden van roekeloos rijgedrag van anderen. Op individueel
niveau wordt een politieambtenaar bij het uitvoeren van de handhavingstaak
minder gewaardeerd: niemand wil een bon ontvangen.
 In de opleiding van politieambtenaren wordt aan deze paradox zowel in
theoretische als praktische zin aandacht besteed. Door de opgedane kennis
en vaardigheden kan een politieambtenaar steeds een afweging maken ten aanzien
van de meest effectieve wijze van optreden in een specifieke situatie. Een
doordachte keuze maakt dat een politieambtenaar zacht optreedt waar dat kan
en hard optreedt waar dat moet. Deze doordachte keuze kan betekenen dat pas
in tweede instantie op beledigingen wordt gereageerd en dat niet altijd (dadelijk)
voor een strafrechtelijke aanpak wordt gekozen.
 3
 
 In hoeveel gevallen reageren agenten terughoudend bij
belediging, bedreiging en geweldgebruik door burgers tegen deze agenten?
 
 
 Deze gegevens worden niet geregistreerd door de politie.
 4
 
 Hoeveel klachten worden er ingediend tegen de politie
wegens het gebruik van geweld? Hoeveel van deze klachten worden toegewezen?
 
 
 Er is geen landelijk registratie van klachten tegen de politie. Klachten
over het gebruik van geweld worden wel door elk regionaal korps geregistreerd.
U hebt bij indiening van deze vragen verzocht om beantwoording voor het wetgevingsoverleg
van 16 november aanstaande. De bevraging van individuele regiokorpsen
is echter niet haalbaar voor die datum.
 5 en 6
 
 Vindt u dat de politiek en de overheid te ver zijn
doorgeschoten met de regels over de geweldsbevoegdheid van de politie en het
feit dat een agent voor het uitoefenen van het gezag onmiddellijk verantwoording
moet afleggen?
 
 
 Op basis waarvan trekt u de conclusie dat agenten zich
niet vrij voelen en daarom terughoudend reageren indien er geweld tegen hen
wordt gebruikt? Kunt u op basis van een voorbeeld deze terughoudendheid nader
duiden?
 
 
 De politie heeft het geweldsmonopolie. Dit impliceert dat zij bevoegd
is geweld toe te passen om de rechtsorde, de veiligheid van burgers en haar
eigen veiligheid te beschermen. Het is soms onvermijdelijk en noodzakelijk
dat de politie geweld gebruikt. Daarover dient vervolgens ook verantwoording
afgelegd te worden. De regels rond de geweldsbevoegdheid van de politie vind
ik niet doorgeschoten. Wel vind ik dat in de beeldvorming het accent meer
ligt op verantwoording door de politie, dan op het feit dat de Nederlandse
politie met haar geweldsmiddelen doorgaans adequaat en zorgvuldig omgaat en
daarmee een essentiële rol in onze samenleving vervult.
 Uit verschillende onderzoeken naar dit onderwerp (Naeyé, van der
Torre, Huberts, NISSO) komen oorzaken naar voren waardoor politiemensen zich
niet vrij voelen in handelen bij gebruik van geweld. Het gaat daarbij bijvoorbeeld
om het gat tussen leiding (policy cops) en werkvloer (street cops) waardoor
de werkvloer weinig uitgesproken steun vanuit de politieleiding ervaart als
het gaat om optreden tegen geweld. Ook bestaat er een beeld van een «afrekencultuur»
op de werkvloer, waardoor politiemensen bang zijn hard te worden aangepakt
als zij geweld gebruiken. Tot slot heeft de politie ook te kampen met aspecten
van een cultuur waarin het de norm is dat een politieagent een «dikke
huid» dient te hebben.
 Overigens worden de bovengenoemde conclusies ook gesteund door mijn ervaringen
tijdens werkbezoeken, contacten met de vakbonden en andere vertegenwoordigers
uit het politieveld.
 7 en 8
 
 Hoe gaat u verzekeren dat politieagenten beter door
leidinggevenden worden gedekt en zich vrijer voelen in hun handelen?
 
 
 Hoe wilt u bevorderen dat politieagenten in moeilijke
situaties zelfbewust kunnen handelen en weten wat zij kunnen doen zonder dat
zij bang hoeven te zijn voor repercussies van hun handelen?
 
 
 Ik vind het van belang dat politieagenten en hun leidinggevenden zich
gesteund voelen door hun gezag, zowel op regionaal als op landelijk niveau.
De politie heeft als frontlijnorganisatie een belangrijke voorbeeld- en opvoedende
rol. Zij verdient onze steun. Deze boodschap draag ik niet alleen via deze
kamervragen uit, maar wil ik ook met korpsbeheerders, korpschefs en politievakbonden
vorm geven in de Politietop. Met deze boodschap hierover wil ik aan de politieagenten
als hun leidinggevenden een kader bieden waarbinnen zij zich vrijer voelen
in hun handelen.
 
 Daarnaast spelen opleiding en (voortgaande) training een rol. Binnen de
initiële opleidingen aan de politieacademie wordt aandacht besteed aan
het «gezag van de politie». In korpsen worden vaardigheden steeds
meer getraind in een (gesimuleerde) praktijksetting waaraan zowel agenten
als hun operationele leidinggevenden deelnemen. Deze leeromgevingen
lenen zich bij uitstek om het gewenste politieoptreden bespreekbaar te maken
en in te trainen.
 9
 
 Vindt u dat de politie bij haar optreden te maken heeft
met (juridische) belemmeringen, die weggenomen zouden moeten worden? Welke
regelingen en belemmeringen zijn dat?
 
 
 Vooralsnog lijkt het er op dat het optreden van de politie niet onnodig
wordt belemmerd door een gebrek aan bevoegdheden of andere juridische belemmeringen,
en schuilen de belemmeringen vooral in de cultuur en werkwijze. Mocht blijken
dat dit wel het geval is dan zal ik bezien of het mogelijk is om de desbetreffende
(juridische) belemmeringen weg te nemen.
 10
 
 Gelden er bij het optreden van de politie strengere
en belemmerende regels dan bij andere toezichthouders en wat is daarvan het
effect op het gezag van de politie?
 
 
 De politie is, evenals als de opsporingsambtenaren van de Koninklijke
Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaren, bij de uitoefeningen
van haar taken en de toepassing van haar bevoegdheden gebonden aan de regels
zoals gesteld in de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee
en de buitengewoon opsporingsambtenaar.
 Private toezichthouders hebben die bevoegdheden niet (en vallen daarom
niet onder de werking hiervan).
 11
 
 Welke specifieke regelingen, die aangeven dat agenten
terughoudend moeten reageren, worden opnieuw beoordeeld? Welke belemmerende
regelingen gaat u verder aanpakken?
 
 
 De in artikel 7 en 8 van de politiewet aan de politie toegekende bevoegdheden,
die nader zijn uitgewerkt in de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke
marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar, bieden voldoende mogelijkheden
om adequaat en daadkrachtig te kunnen optreden. Mij zijn geen regelingen bekend
die aangeven dat agenten terughoudend moeten reageren.
 12
 
 Welke huidige en toekomstige instrumenten zouden volgens
u door agenten ingezet moeten kunnen worden bij geweldgebruik door burgers
tegen agenten?
 
 
 Indien er geweld wordt gebruikt tegen agenten dan kunnen zij de desbetreffende
persoon aanhouden en proces-verbaal opmaken voor het plegen van een strafbaar
feit. Hierbij kan zonodig gebruik worden gemaakt van hun bevoegdheid, op grond
van artikel 8 van de Politiewet, om gepast geweld te gebruiken.
 13
 
 Welke concrete maatregelen gaat u nemen om beledigen
en bedreigen van agenten harder aan te pakken?
 
 
 Om dit geweld met kracht te bestrijden heb ik vanaf 2007 een fors
en breed pakket van maatregelen neergezet in het programma Veilige Publieke
Taak. De aanpak kenmerkt zich door stevige aanpak van daders. Daderaanpak
met als uitgangspunt dat er altijd een reactie volgt. In de strafvorderingrichtlijn
van het Openbaar Ministerie is vastgelegd dat er altijd vervolging plaatsvindt,
er zoveel mogelijk voorlopige hechtenis wordt gevorderd en de vordering voor
een straf voor de basisvorm van het delict wordt verdubbeld. Tevens vindt
specifieke ondersteuning van de politie plaats vanuit BZK via het programmatisch
kader «Geweld tegen politieambtenaren».
 14
 
 Welke concrete maatregelen gaat u nemen om het gezag
en respect van de politie op straat te herstellen?
 
 
 Het formuleren en uitwerken van mogelijke beleidsmaatregelen om het gezag
en respect van de politie te herstellen is doel van de Politietop. Binnen
de politietop wordt samen met onder andere korpsbeheerders, korpschefs en
politievakbonden een gemeenschappelijke gedeelde opvatting ontwikkeld over
het tekort aan respect en waardering zoals dat wordt ervaren. Vervolgens zullen
maatregelen worden geformuleerd en genomen om dat tekort weg te werken.
 15
 
 Wat vindt u van de opmerking dat de geldboete voor
geweld tegen gezagdragers te laag is in vergelijking met bijvoorbeeld de geldboete
voor bumperkleven? Bent u bereid het daarheen te leiden dat de geldboete voor
geweld tegen gezagdragers wordt verhoogd?
 
 
 De geldboete die is gesteld op bumperkleven is afhankelijk van meerdere
factoren en varieert daarom tussen de 180,– voor lichtere gevallen en
480,– voor zwaardere gevallen.
 De geldboete die is gesteld op geweld tegen gezagdragers is tevens afhankelijk
van meerdere factoren. Gemiddeld is de geldboete die wordt opgelegd voor belediging
290 Euro en voor bedreiging is dit gemiddeld 320 Euro. Beide vergrijpen zijn
echter verschillend van aard en dus moeilijk te vergelijken. Dat blijkt ook
uit het feit dat in allerlei situaties geen geldboete wordt opgelegd, maar
een taakstraf of zelfs gevangenisstraf. Dit betreft gewoonlijk de zwaardere
gevallen. Ik zal met mijn ambtgenoot van Justitie bespreken of wij het wenselijk
en haalbaar achten om de geldboete voor geweld tegen gezagsdragers te verhogen.
Zoals al aangegeven in de beantwoording van vraag 1, wordt reeds het aantal
sanctiepunten met 150 procent verhoogd als het slachtoffer van de bedreiging
een politieambtenaar is.
 16
 
 Welke gevolgen heeft het nieuwe beleid voor de voorgenomen
bezuinigingen op de politie?
 
 
 De activiteiten waarnaar in de beantwoording van uw vragen wordt verwezen,
hebben geen financiële consequenties.
 17
 
 Wat vindt u van het idee om rechters meer ervaring
op te laten doen met het moeilijke werk van politieagenten in lastige en bedreigende
situaties, zodat zij zich beter kunnen verplaatsen in de keuzes van agenten
en de consequenties van beledigingen en bedreigingen?
 
 
 Ik zal met mijn ambtgenoot van Justitie de wenselijkheid bespreken ten
aanzien van het opdoen van meer ervaring met het politiewerk in de praktijk
door rechters.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GL), Van der Staaij (SGP), De Pater-van
der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Gerkens (SP), Sterk (CDA), Leerdam (PvdA),
voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA),
Algra (CDA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van der Burg
(VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme (PvdD), Kuiken
(PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker (CU).
 Plv. leden: Teeven (VVD), Azough (GL), Van der Vlies (SGP), Joldersma
(CDA), Smilde (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert (PvdA), Aptroot
(VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij (PvdA), Knops (CDA), Van Gerven (SP), Heerts
(PvdA), Çörüz (CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der
Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand (PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Cramer (CU).