Wet modernisering EG-mededingingsrecht; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29276, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

31-03-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29276 nr. 7

26-03-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. AlgemeenII. Vragen naar aanleiding van het wetsvoorstel houdende
wijziging van de Mededingingswet en van enige andere wetten in verband met
de implementatie van EG-verordening 1/2003Van ontheffing naar wettelijke uitzondering«Amicus curiae» en burgerlijk procesrechtOnderwerpen nog niet geregeld in het wetsvoorstelIII. Vragen naar aanleiding van het kabinetsstandpunt
over de evaluatie van de MededingingswetPositie van de consumentTransparantieKarakter en inrichting van het mededingingstoezichtEconomische machtspositieHandhavingRelatie met wetsvoorstel markt en overheidWAOSlotopmerkingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29276Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 98 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 276Wijziging van de Mededingingswet en van enige andere wetten in verband
met de implementatie van EG-verordeningen 1/2003 en 139/2004nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 26 maart 2004I. AlgemeenOndergetekende en de Minister van Justitie hebben met belangstelling kennis
genomen van de diverse vragen over de voorgestelde wijziging van de Mededingingswet
en van enige andere wetten in verband met de implementatie van EG-verordening
1/2003.Met name de leden van de fracties van het CDA en van de PvdA maken een
aantal opmerkingen en stellen verschillende vragen, die de reikwijdte van
dit wetsvoorstel overstijgen. Alvorens de gestelde vragen te beantwoorden,
mede namens de Minister van Justitie, geef ik daarom een overzicht van de
wetgevingsprojecten op het terrein van de Mededingingswet die in voorbereiding
zijn.Het project met de meeste urgentie is het onderhavige wetsvoorstel, dat
strekt tot noodzakelijke implementatie van EG-verordening 1/2003. Deze verordening
heeft betrekking op de toepassing van het verbod op mededingingsbeperkende
overeenkomsten en het verbod op misbruik van een economische machtspositie.
De verordening maakt onderdeel uit van de modernisering van het Europese mededingingsbeleid
en zal op 1 mei 2004 van kracht worden. Daardoor is het noodzakelijk
dat de voorliggende wijziging van de Mededingingswet, die dient om de werking
van deze verordening in Nederland effectief te maken, ook per 1 mei 2004
haar beslag krijgt.Inmiddels is naar analogie van de genoemde EG-verordening 1/2003, op 20 januari
2004 eveneens een gemoderniseerde verordening op het terrein van concentratiecontrole
vastgesteld. Dit is EG-verordening 139/2004, die ook op 1 mei 2004 van
kracht wordt. Daarom heb ik inmiddels bij nota van wijziging voorgesteld deze
verordening eveneens via het voorliggende wetsvoorstel te implementeren.Daarnaast is de werking van de Mededingingswet geëvalueerd. Naar
aanleiding van deze evaluatie is op 23 oktober 2003 het kabinetsstandpunt
met betrekking tot deze evaluatie aan het de Kamer toegezonden. De Tweede
Kamer heeft op 22 januari jl. over dit kabinetsstandpunt een hoorzitting
gehouden. Ik stel mij voor dat over deze evaluatie spoedig met de Kamer een
algemeen overleg plaatsvindt. Vervolgens zal ik een wetsvoorstel in procedure
brengen met aanpassingen van de Mededingingswet naar aanleiding
van de evaluatie. In dat wetsvoorstel zullen ook de aanpassingen van de Mededingingswet
worden meegenomen, die niet noodzakelijk voortvloeien uit de implementatie
van de EG-verordeningen 1/2003 en 139/2004, maar waarvan ik wel van oordeel
ben dat het wenselijk is om zoveel mogelijk aan te sluiten bij het gewijzigde
stelsel van het Europese mededingingsrecht.Met betrekking tot een belangrijk punt uit het kabinetsstandpunt over
de evaluatie van de Mededingingswet heb ik evenwel besloten deze reeds nu
bij nota van wijziging op te nemen in het voorliggende wetsvoorstel, en daarmee
niet te wachten tot het wetsvoorstel dat nog in procedure wordt gebracht naar
aanleiding van die evaluatie. Dit betreft het uit de Mededingingswet verwijderen
van de bevoegdheid van de NMa ontheffingen te verlenen van het verbod van
mededingingsbeperkende afspraken. Zoals ook op de hoorzitting op 22 januari
jl. naar voren is gekomen, is het onwenselijk om na 1 mei 2004 het ontheffingensysteem
in de Mededingingswet te handhaven naast het dan op grond van Verordening
1/2003 van kracht wordende systeem van rechtstreeks werkende uitzonderingen
op het verbod van mededingingsbeperkende afspraken.Tenslotte verdient in dit overzicht vermelding, dat het kabinet in het
aan de Kamer gezonden kabinetsstandpunt «Heroverweging van het wetsvoorstel
Markt en Overheid» heeft voorgesteld de problematiek van «markt
en overheid» aan te pakken via het aanvullen van de Mededingingswet
met gedragsregels voor overheidsorganisaties die marktactiviteiten verrichten.
Dit zal betekenen dat het thans bij de Tweede Kamer nog aanhangige wetsvoorstel
«markt en overheid» zal worden vervangen door een nieuw wetsvoorstel
tot wijziging van de Mededingingswet.Met het bovenstaande hoop ik duidelijk te hebben gemaakt, op welke wijze
het kabinet zich voorstelt de Mededingingswet in verschillende stappen te
wijzigen, en welk belang is gemoeid met een spoedige afronding van de behandeling
van het wetsvoorstel zoals dat thans voorligt met de daarop bij nota van wijziging
voorgestelde aanvullingen.Hieronder ga ik in op de in het verslag gestelde vragen. Bij de beantwoording
is in principe de volgorde van de vragen uit het verslag gevolgd. Daar waar
door verschillende fracties met elkaar verband houdende vragen zijn gesteld,
zijn de vragen of opmerkingen samengevoegd en is bij het geven van een antwoord
getracht de vragen in hun onderlinge samenhang te beantwoorden.II. Vragen naar aanleiding van het wetsvoorstel houdende
wijziging van de Mededingingswet en van enige andere wetten in verband met
de implementatie van EG-verordening 1/2003Van ontheffing naar wettelijke uitzonderingDe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet de mening
deelt dat het onwenselijk is, als het nationale ontheffingssysteem blijft
bestaan, terwijl het Europese ontheffingssysteem met ingang van 1 mei
2004 wordt omgezet in een rechtstreeks werkende wettelijke uitzondering. Deze
leden hebben ook gevraagd naar de risico's van het naast elkaar bestaan van
twee systemen. De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd of de ontheffingsmogelijkheid
van artikel 17 van de Mededingingswet nog voor 1 mei 2004 wordt omgezet
in een wettelijke uitzondering, net als die van artikel 81, derde lid, van
het EG-Verdrag. De leden van de SP-fractie zagen graag toegelicht hoe praktische
problemen voorkomen kunnen worden, aangezien de ontheffingsprocedure op nationaal
niveau nog steeds bestaat.Naar aanleiding van deze vragen merk ik op dat de bedoelde afwijking van het Nederlandse ten opzichte van het Europese mededingingsrecht niet
wenselijk is. Het handhaven van het nationale systeem van een verbod met de
mogelijkheid van ontheffing kan voor afspraken die (potentieel) interstatelijke
werking hebben en dus tevens onder het Europese mededingingsrecht vallen,
betekenen dat zij wel zijn vrijgesteld van het Europese kartelverbod (indien
zij voldoen aan de voorwaarden van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag),
maar niet van het nationale kartelverbod. Dit strookt niet met het uitgangspunt
dat de Mededingingswet wat systematiek betreft zoveel mogelijk moet aansluiten
bij het Europese mededingingsrecht, noch met het uitgangspunt dat die wet
niet strenger behoort te zijn dan het Europese mededingingsrecht. Het naast
elkaar bestaan van twee systemen kan bovendien leiden tot een onwenselijk
risico ten aanzien van de rechtszekerheid, zowel omtrent de toelaatbaarheid
van een afspraak als de rechtskracht daarvan.Om de bedoelde afwijking van het nationale ten opzichte van het Europese
mededingingsrecht te voorkomen heb ik inmiddels bij nota van wijziging op
dit wetsvoorstel de ontheffingsbevoegdheid in de Mededingingswet geschrapt
en omgezet in een rechtstreeks werkende vrijstelling. Ik doe er alles aan
om te bereiken dat die omzetting met ingang van 1 mei 2004 haar beslag
zal krijgen. Voorwaarde daarvoor is evenwel ook dat de Tweede Kamer haar medewerking
aan een snelle behandeling van dit wetsvoorstel verleent. Mocht die omzetting
onverhoopt niet voor dat tijdstip geschieden, dan zullen de hiervoor genoemde
risico's alsnog zoveel mogelijk moeten worden beperkt doordat de NMa de ontheffingsbevoegdheid
uitoefent op een wijze die niet strijdig is met het Europese mededingingsrecht.De leden van de CDA-fractie suggereerden om door een algemene aanwijzing
aan de NMa te waarborgen dat ondernemingen informele zienswijzen kunnen blijven
krijgen, nadat de ontheffingsmogelijkheid van artikel 17 is omgezet in een
wettelijke uitzondering.Ik merk hierover op dat ondernemingen primair zelf dienen te bepalen of
hun afspraken aan de voorwaarden van de rechtstreeks werkende uitzondering
voldoen aan de hand van de geldende wettelijke regels, de Europese en Nederlandse
beschikkingenpraktijk en jurisprudentie en de mededelingen van de Europese
Commissie en de richtsnoeren van de NMa. Alleen in gevallen van een nieuw
type afspraak of gedraging, kan er voor de NMa aanleiding zijn met een informele
zienswijze aan te geven of het kartelverbod of het verbod van misbruik van
een economische machtspositie daarop niet van toepassing is. De tijd die vrijkomt
door het wegvallen van de ontheffingsmogelijkheid dient de NMa overigens te
besteden aan het opsporen van en optreden tegen ernstige mededingingsrechtelijke
overtredingen, zoals die welke in de bouwnijverheid nog steeds blijken voor
te komen.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of de Europese Commissie
bereid zal blijven om tot een informeel advies te komen ten aanzien van de
uitzondering van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag. Zij hebben ook
gevraagd of het ministerie van Economische Zaken of de NMa niet kan overwegen
een informeel advies over het van toepassing zijn van die uitzondering te
geven.Ik wijs wat dit betreft in de eerste plaats op het doel van de introductie
van het nieuwe systeem van rechtstreeks werkende uitzonderingen. Dat doel
is dat de Europese Commissie geen aanvragen om ontheffing meer behoeft te
behandelen en voorrang kan geven aan het bestraffen van de zwaarste inbreuken
op de Europese mededingingsregels. Dit blijkt ook met zoveel worden uit de
overwegingen 3 en 4 van de Verordening 1/2003. Wel geeft artikel 10 van de
Verordening de Europese Commissie de bevoegdheid bij beschikking vast te stellen
dat artikel 81, eerste lid, van het EG-Verdrag niet van toepassing is, omdat
niet is voldaan aan de voorwaarden van dat artikellid of omdat
wel is voldaan aan de voorwaarden van het derde lid van dat artikel. Zij kan
deze bevoegdheid ambtshalve uitoefenen en alleen als het algemeen belang van
de Europese Gemeenschap met betrekking tot de toepassing van artikel 81 dat
vereist. Zoals in overweging 14 van de Verordening ook staat vermeld, zal
de Europese Commissie van deze bevoegdheid alleen in uitzonderlijke gevallen
gebruik maken, bijvoorbeeld ten aanzien van nieuwe soorten overeenkomsten
of feitelijke gedragingen waarvan in de bestaande jurisprudentie of bestuurspraktijk
geen precedenten bestaan. Ook zal de Europese Commissie slechts in uitzonderlijke
gevallen overgaan tot het geven van informele adviezen over het van toepassing
zijn van de uitzondering van artikel 81, derde lid, van het EG-verdrag.De Minister van Economische Zaken heeft niet de bevoegdheid de artikelen
81 en 82 van het EG-Verdrag toe te passen en dat zal bij het van toepassing
worden van de Verordening 1/2003 en het in werking treden van dit wetsvoorstel
niet veranderen. De Minister van Economische Zaken zal daarom ook geen informele
adviezen geven over het van toepassing zijn van de uitzondering van artikel
81, derde lid, van het EG-Verdrag.De directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit wordt
in het in onderdeel E van dit wetsvoorstel voorgestelde nieuwe artikel 88
van de Mededingingswet aangemerkt als de mededingingsautoriteit voor Nederland
in de zin van die verordening. Hij is dus in Nederland het enige bestuursorgaan
dat bevoegd is de Europese mededingingsregels toe te passen. Daarbij geldt
echter dat de directeur-generaal alleen een uitspraak zal kunnen doen over
het vervuld zijn van de voorwaarden van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag,
in het kader van een door hem begonnen procedure wegens inbreuk op het Europese
kartelverbod, indien de betrokken onderneming een beroep doet op die uitzondering.
Hij kan over het van toepassing zijn van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag
wel een informele uitspraak doen, maar een zodanige uitspraak bindt de Europese
Commissie niet. De Commissie kan te allen tijde toch een onderzoek beginnen.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of er een procedurele regeling
komt waaruit blijkt hoe «leniency»-verzoeken, oftewel clementieverzoeken,
na 1 mei 2004 zullen worden benaderd, en indien dat niet zo, wat daarvoor
de reden is.Ik merk naar aanleiding van deze vraag op dat een clementieregeling reeds
bestaat en dat de datum van 1 mei 2004 geen effect heeft op de werking
van de bestaande regeling. Die regeling houdt rekening met de mate van medewerking
die bedrijven verlenen bij het onderzoek naar onregelmatigheden, hetgeen van
invloed kan zijn bij het bepalen van de sanctiehoogte. Een nieuwe procedurele
regeling voor clementieverzoeken is dan ook niet noodzakelijk.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd hoe relevant de bagatelbepaling
van artikel 7 nog is, als de ontheffingsmogelijkheid vervalt.De bagatelbepaling behoudt ook na het vervallen van de ontheffingmogelijkheid
haar betekenis. De criteria van de bagatelvrijstelling zijn erop gericht alleen
die afspraken vrij te stellen die van duidelijk ondergeschikte betekenis zijn.
De criteria van de rechtstreeks werkende vrijstelling die in de plaats komt
van de ontheffingsmogelijkheid van artikel 17, zijn erop gericht afspraken
vrij te stellen die bijdragen tot verbetering van de productie of van de distributie
of tot bevordering van de technische of economische vooruitgang. Dat zijn
dus andere criteria.De leden van de SP-fractie waren bevreesd dat door het omzetten van de
ontheffingsmogelijkheid in een rechtstreeks werkende vrijstelling met name
middelgrote en kleine ondernemingen in de problemen zouden komen,
omdat zij niet kunnen beoordelen of zij wat grensoverschrijdende gevallen
betreft in strijd met de wet handelen.Ook onder het bestaande systeem moeten middelgrote en kleine ondernemingen
zich de vraag stellen of hun mededingingsafspraken een interstatelijk effect
hebben, in welk geval zij nu aan de Europese Commissie een ontheffing op basis
van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag kunnen vragen. Wat de vraag
van het interstatelijk effect betreft verandert er voor die ondernemingen
dus niets door het omzetten van de ontheffingsmogelijkheid in een rechtstreeks
werkende vrijstelling. Dat zij na de bedoelde omzetting geen ontheffing meer
kunnen aanvragen bij de Europese Commissie, is een situatie waarop die ondernemingen
zich moeten instellen. Ik wijs erop dat ook de Sociaal-Economische Raad, met
inbegrip van vertegenwoordigers van het midden- en kleinbedrijf, in zijn advies
heeft aanbevolen de ontheffingsmogelijkheid in de Mededingingswet om te zetten
in een rechtstreeks werkende uitzondering. Daarnaast biedt de Europese jurisprudentie
de nodige duidelijkheid over het begrip «ongunstige beïnvloeding
tussen EU-lidstaten». Bovendien zal de NMa in het voorjaar van 2004
aan branche-organisaties een brochure sturen waarin zij ingaat op de rechtstreekse
werking van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag.De leden van de SP-fractie vreesden een overbelasting van de NMa en van
de rechter als gevolg van de verschuiving van ontheffingen van Europees naar
nationaal niveau.Naar mijn mening zal van een risico van een zodanige verschuiving geen
sprake zijn. Zoals ik in mijn antwoord op desbetreffende vragen al heb aangegeven
heb ik immers bij nota van wijziging heb voorgesteld het nationale ontheffingensysteem
te schrappen en te vervangen door een rechtstreeks werkende vrijstelling.De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd of meer inzicht kan worden
gegeven in de te verwachten toenemende belasting van de nationale (civiele)
rechter als gevolg van het stelsel van de verordening. Zij hebben gevraagd
een inschatting te geven van de gevolgen voor onder andere de doorlooptijden
van juridische procedures.De Raad voor de rechtspraak heeft aangegeven dat naar verwachting de invoering
van de verordening zal resulteren in twintig nieuwe zaken per jaar. In totaal
worden er dan jaarlijks ongeveer tachtig mededingingszaken behandeld. Na de
invoering van de verordening zal de normtijd in deze zaken voor de rechterlijke
macht 3000 minuten bedragen. Dat is bijna vier maal zo veel als de normtijd
van 840 minuten, die momenteel voor een mededingingszaak wordt gerekend. De
normtijd voor de ondersteuning van de rechterlijke macht zal 1125 minuten
bedragen in plaats van de huidige 1085 minuten. Om de toename van de werklast
voldoende te ondervangen, gaat de Raad voor de rechtspraak uit van een aan
de begroting toegevoegd bedrag van ongeveer € 600 000. Met
dit bedrag worden 3,4 formatieplaatsen rechterlijke ambtenaren en 1,3 formatieplaatsen
gerechtsambtenaren beschikbaar gesteld. Daarnaast wordt voorzien in een structurele
financiering van € 75 000 van het bij de rechtbank Rotterdam
ondergebrachte Kenniscentrum financieel en economisch recht. Dit Kenniscentrum
zal onder meer via opleidingen van rechters en juridische medewerkers een
belangrijke ondersteunende bijdrage leveren aan de afdoening van mededingingszaken.
De toename van de werklast van het rechterlijk apparaat wordt daarmee voldoende
ondervangen.«Amicus curiae» en burgerlijk procesrechtDe leden van de CDA-fractie hebben gevraagd naar de aard en de bevoegdheid
van de directeur-generaal van de NMa op grond van artikel 15, derde lid, van
de verordening. Ook hebben zij gevraagd of het kabinet met deze
leden van mening is dat de rol van de directeur-generaal van de NMa op grond
van artikel 15 van de verordening beperkt moet blijven. Tot slot hebben deze
leden gevraagd of het kabinet bereid is een algemeen kader te vormen waarin
uiteengezet wordt wanneer en op welke wijze voor de directeur-generaal van
de NMa een rol is weggelegd bij de civiele en administratieve rechter. Ook
de leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of deze rol in een duidelijk
procedureel kader zou moeten worden vastgelegd.Op grond van artikel 15, derde lid, van de verordening kan de directeur-generaal
van de NMa, optredend als «amicus curiae», opmerkingen maken betreffende
onderwerpen in verband met de toepassing van artikel 81 of 82 van het
EG-Verdrag. Met deze opmerkingen kan hij de rechter adviseren over onderwerpen
die verband houden met de toepassing van deze artikelen. Terecht is de rol
van de directeur-generaal van de NMa als «amicus curiae» in zoverre
beperkt dat zijn opmerkingen niet bindend zijn voor de rechter.De lidstaten zijn gehouden het procedurele kader voor het maken van opmerkingen
vast te stellen. In het voorgestelde artikel 44a van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en artikel 89h van de Mededingingswet is aan de vaststelling
van een procedureel kader gevolg gegeven. Binnen dit kader kan de rechter
bijvoorbeeld een termijn stellen waarbinnen de directeur-generaal van de NMa
zijn opmerkingen dient te maken. Op grond van het doeltreffendheidsbeginsel,
een algemeen beginsel van gemeenschapsrecht, mag de vaststelling van het procedurele
kader er niet toe leiden dat het maken van opmerkingen uiterst moeilijk of
in de praktijk onmogelijk wordt gemaakt. Met het oog op artikel 15, derde
lid, van de verordening kan de rol van de directeur-generaal van de NMa dan
ook niet verder worden beperkt dan in het voorgestelde procedurele kader wordt
gedaan. Naast dit wettelijke kader zal de NMa – in overleg met betrokkenen
uit de rechterlijke macht – zelf beleidsregels vaststellen met betrekking
tot zijn optreden als «amicus curiae».In dit verband kan verder nog verwezen worden naar de ontwerp-mededeling
van de Commissie betreffende de samenwerking tussen de Commissie en de rechterlijke
instanties van de EU-lidstaten bij de toepassing van de artikelen 81 en 82
van het Verdrag. De ontwerp-mededeling is te vinden op www.europa.eu.int (wetgeving
antitrust, onder «cooperation with the courts»). In punt 16 van
de ontwerp-mededeling geeft de Commissie aan dat de punten 31 en 33 tot en
met 35 eveneens van toepassing zijn op de door de nationale mededingingsautoriteiten
gemaakte opmerkingen in het kader van artikel 15, derde lid, van de verordening.
In deze punten wordt nader ingegaan op het maken van opmerkingen voor de nationale
rechterlijke instanties en de vereisten waaraan het door de lidstaten vastgestelde
procedurele kader dient te voldoen. Zo wordt in punt 35 onder meer aangegeven
dat het procedurele kader verenigbaar moet zijn met de algemene beginselen
van het Gemeenschapsrecht, in het bijzonder met de fundamentele rechten van
de partijen in het geding. Verschil tussen de opmerkingen van de Commissie
en van de directeur-generaal van de NMa is dat de Commissie opmerkingen maakt
wanneer de coherente toepassing van artikel 81 of 82 van het EG-Verdrag
zulks vereist. Bij de opmerkingen van de directeur-generaal van de NMa gaat
het niet om de coherente toepassing van deze bepalingen, maar om onderwerpen
die verband houden met de toepassing van artikel 81 of 82 van het EG-Verdrag.De leden van de PvdA-fractie gaven aan zich af te vragen of in het wetsvoorstel
een bepaling ontbreekt die waarborgt dat de civiele rechter kan garanderen
dat hij vertrouwelijke inlichtingen zal beschermen. Ook hebben deze leden
gevraagd of het kabinet het risico hiervan onderkent en wat daar aan gedaan
zou kunnen worden. Bij het optreden van de Commissie of de directeur-generaal van de NMa
als «amicus curiae» kan de vraag naar bescherming van vertrouwelijke
gegevens van partijen zich voordoen. In artikel 28 van de verordening wordt
bepaald dat de Commissie en de directeur-generaal van de NMa geen inlichtingen
openbaar mogen maken die zij uit hoofde van deze verordening hebben verkregen
of uitgewisseld en die naar hun aard onder de geheimhoudingsplicht vallen.
Ten aanzien van de mogelijkheid voor de Commissie en de directeur-generaal
van de NMa om op grond van artikel 15, derde lid, van de verordening in de
procedure opmerkingen te maken, bepaalt artikel 15, derde lid, tweede alinea,
van de verordening dat zij enkel met het oog op de formulering van hun opmerkingen
de betrokken rechter kunnen verzoeken hun alle voor de beoordeling van de
zaak noodzakelijke stukken toe te zenden.Naast het in de verordening bepaalde, biedt het nationale burgerlijk procesrecht
de rechter voldoende mogelijkheden om de vertrouwelijkheid van gegevens te
beschermen. De rechter is slechts gehouden die stukken aan de directeur-generaal
van de NMa of de Commissie te verstrekken die hijzelf reeds door partijen
voorgelegd kreeg ter beoordeling van de zaak. In de civiele procedure zal
het dan gaan om stukken waar de wederpartij zich, op grond van het in artikel
19 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering neergelegde beginsel van
hoor en wederhoor, voldoende over moet kunnen uitlaten. Voor zover een verzoek
van de Commissie of de directeur-generaal van de NMa de civiele rechter doet
besluiten partijen of een van hen op grond van artikel 22 van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering te bevelen nadere bescheiden te overleggen,
kunnen partijen dit weigeren indien daarvoor gewichtige redenen zijn. De rechter
beslist of de weigering gerechtvaardigd is. De vertrouwelijkheid van de stukken
kan een gewichtige reden vormen. Voor zover de Commissie vertrouwelijke stukken
aan de rechter wenst te verstrekken, zal de civiele rechter deze stukken niet
kunnen aannemen wanneer het beginsel van hoor en wederhoor hem er toe zou
dwingen deze stukken aan partijen voor te leggen en daarmee de vertrouwelijkheid
te schenden. De Commissie gaat in punt 25 van haar ontwerp-mededeling betreffende
de samenwerking tussen de Commissie en de rechterlijke instanties van de EU-lidstaten
bij de toepassing van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag in op deze situatie
en geeft daarbij aan dat zij vertrouwelijke stukken niet aan de nationale
rechter zal overleggen wanneer deze niet garandeert dat hij deze stukken zal
beschermen.Wanneer de bestuursrechter naar aanleiding van een verzoek van de Commissie
of de directeur-generaal van de NMa partijen op grond van artikel 8:28 Awb
verzoekt om schriftelijke inlichtingen te geven, kunnen partijen dit, indien
daarvoor gewichtige redenen zijn, weigeren of de rechter mededelen dat uitsluitend
de rechter kennis zal mogen nemen van de inlichtingen of de stukken, artikel
8:29, eerste lid, Awb. Wanneer alleen de rechter kennis kan nemen van de overgelegde
stukken, kan hij slechts met toestemming van de andere partij mede op grond
van die stukken uitspraak doen, artikel 8:29, vierde lid, Awb. Bij nota van
wijziging is in het voorgestelde artikel 89i van de Mededingingswet artikel
8:29 Awb van overeenkomstige toepassing verklaard. Op deze wijze kan de bestuursrechter
vertrouwelijke stukken die de Commissie hem verstrekt in voldoende mate beschermen.De bescherming van vertrouwelijke gegevens kan zich ook voordoen wanneer
de griffier op grond van artikel 15, tweede lid, van de verordening en artikel
28, achtste lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering een afschrift
van een vonnis, beschikking, of arrest met betrekking tot de toepassing van
artikel 81 of 82 van het EG-Verdrag aan de Commissie moet zenden. Ten
aanzien van deze verplichting geldt het in artikel 28, tweede lid, van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bepaalde dat de griffier ter bescherming
van zwaarwegende belangen van anderen, waaronder die van partijen, kan volstaan
met de verstrekking van een geanonimiseerd afschrift van de uitspraak.
Voor het bestuursrecht voorziet het voorgestelde artikel 89j van de Mededingingswet
in de mogelijkheid zwaarwegende belangen van partijen of derden te beschermen.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts gevraagd of het kabinet van
mening is dat de rollen van de toezichthouders en de rechter zeer verschillend
zijn en dat de toezichthouder daarom geen disproportionele rol zou moeten
spelen in een civielrechtelijke of bestuursrechtelijke procedure. Ook hebben
deze leden zich afgevraagd of de NMa zou moeten worden betrokken bij prejudiciële
vragen. De leden van de PvdA-fractie geven terecht aan dat de rol van de toezichthouders
en de rol van de rechter verschillend zijn. Zoals bij de beantwoording van
de vragen van de leden van de CDA-fractie al is aangegeven, beperkt de rol
van de toezichthouders in de procedure zich tot een adviserende rol binnen
een lopende procedure. De toezichthouders zijn gebonden aan de regels van
het nationale procesrecht en kunnen in zoverre geen disproportionele rol in
de procedure spelen. Bij de beantwoording van de vragen van de leden van de
CDA-fractie is reeds aangegeven dat de rol van de toezichthouders niet verder
kan worden beperkt.Wanneer de rechter prejudiciële vragen wenst te stellen, kan de directeur-generaal
van de NMa binnen het procedurele kader opmerkingen maken met betrekking tot
de toepassing van de artikelen 81 of 82 van het EG-Verdrag. Ook hier
geldt dat de rechter niet gebonden is aan de opmerkingen van de directeur-generaal
van de NMa. De verordening noch het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid
voor de rechter om prejudiciële vragen te stellen aan de directeur-generaal
van de NMa. Wel kan de rechter ingevolge artikel 15, eerste lid, van de verordening
de Commissie om advies vragen. Verder zal het bij de rechtbank Rotterdam ondergebrachte
Kenniscentrum financieel en economisch recht een rol kunnen spelen bij het
beantwoorden van door de rechter gestelde vragen van juridische aard.Onderwerpen nog niet geregeld in het wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie hebben gevraagd waarom bepaalde punten uit
Verordening 1/2003 en de evaluatie van de Mededingingswet niet terugkomen
in de brief met het kabinetsstandpunt over de evaluatie van de Mededingingswet.Ik merk op dat die brief een aanzet is voor de gedachtevorming over wijzigingen
van de Mededingingswet. Ik heb mij in de brief dan ook beperkt tot de hoofdlijnen
van eventuele wijzigingen en bepaalde punten waarover ik mij nog beraad, niet
aan de orde gesteld. Ook die punten zullen echter, mede afhankelijk van de
uitkomsten van het algemeen overleg met uw kamer over de brief, in het voor
te bereiden wetsvoorstel tot wijziging van de Mededingingswet naar aanleiding
van de evaluatie aan de orde komen.De leden van de PvdA-fractie achten het zinvol dat in de Mededingingswet
de uitdrukkelijke mogelijkheid wordt opgenomen voor de NMa, om analoog aan
artikel 9 van Verordening 1/2003, tot het aangaan van het equivalent van de
Amerikaanse «consent decree». Zij hebben gevraagd of het kabinet
de mening deelt dat dit de administratieve lasten kan verminderen en het afhandelen
van zaken kan versnellen.Artikel 9 van Verordening 1/2003 stelt dat wanneer de Commissie voornemens
is een beschikking tot beëindiging van een inbreuk te geven, en de betrokken
ondernemingen toezeggingen doen om aan de bezorgdheden tegemoet te komen,
de Commissie die toezeggingen bij dan niet langer door de Commissie tegen
de mogelijke inbreuk zal worden opgetreden, ook niet voor het verleden, en
dat er door de Commissie geen sancties kunnen worden opgelegd. Het laat echter
de bevoegdheden van de rechter en van nationale mededingingsautoriteiten
formeel onverlet. De zekerheid die een onderneming verkrijgt is derhalve betrekkelijk.Op zich zelf zou dit het afhandelen van zaken kunnen versnellen. Op deze
wijze bespaart de toezegging menskracht en tijd bij zowel de NMa als de betrokken
ondernemingen. Op de administratieve lasten heeft deze bevoegdheid echter
per definitie geen effect, gegeven het feit dat wettelijke verplichtingen
voor ondernemingen die gelden tijdens opsporing, onderzoek en sanctionering
formeel niet als administratieve lasten zijn te beschouwen. Het aangaan van
toezeggingen heeft bovendien ook nadelen, bijvoorbeeld voor derden-belanghebbenden
en voor de preventieve werking van het toezicht. Ook kan de toezegging als
extra procedurele stap door betrokken ondernemingen worden gebruikt om onderzoek
te vertragen. Voorts is het ongewenst dat het onderzoek wordt stopgezet ingeval
sprake is van zware overtredingen van de Mededingingswet. Alles afwegende
ben ik niet voornemens deze bevoegdheid in de Mededingingswet op te nemen.De leden van de PvdA-fractie stelden dat uit de Europese Concentratieverordening
voortvloeit dat de dominantietest een wat ruimere nieuwe definitie heeft gekregen
en dat deals worden toegelaten in de meldingsfase. Zij hebben gevraagd of
het kabinet de mening deelt dat als gevolg van de ruimere definitie van de
dominantietest artikel 27 sub c aangepast zou moeten worden.De herziene omschrijving van het begrip dominantietest in de nieuwe Europese
Concentratieverordening is ter verduidelijking ten opzichte van de huidige
tekst. Hierdoor wordt beter tot uitdrukking wordt gebracht dat het vooral
van belang is of een fusie of overname de daadwerkelijke (effectieve) mededinging
significant beperkt, met name door het in leven roepen of versterken van een
dominante marktpositie. Hiermee vertoont de omschrijving van de dominantietest
meer gelijkenis met het in de Verenigde Staten gehanteerde begrip van «substantial
lessening of competition». De nieuwe begripsomschrijving in de nieuwe
Concentratieverordening sluit aan bij de huidige omschrijving in artikel 37,
tweede lid, van de Mededingingswet. Toch overweeg ik de omschrijving in de
Mededingingswet aan te passen aan de nieuwe Europese omschrijving, om elke
twijfel hierover te voorkomen.Het in de meldingsfase aanpassen van een voorgenomen fusie of overname
om aan mededingingsrechtelijke bezwaren tegemoet te komen, de zogenaamde «remedies»
(beperkingen of voorschriften), is bij concentratiecontrole door de Europese
Commissie een staande praktijk die goed bevalt. In het kabinetsstandpunt Evaluatie
Mededingingswet stelt het kabinet zich op het standpunt dat dergelijke remedies
ook in Nederland tijdens de meldingsfase mogelijk zouden moeten worden. Tijdens
de vergunningsfase is het overeenkomen van remedies onder de huidige Mededingingswet
overigens al wel mogelijk.Op grond van artikel 27 sub c van de Mededingingswet valt de oprichting
van gezamenlijke ondernemingen («joint ventures») waarmee de moederbedrijven
hun marktgedrag kunnen coördineren niet onder het concentratietoezicht,
maar onder het karteltoezicht. Los van de wijziging van de dominantietest
in de Europese Concentratieverordening ben ik evenwel naar aanleiding van
de evaluatie van de Mededingingswet van mening dat artikel 27 sub c van de
Mededingingswet dient te worden aangepast, in die zin dat concentratieve «joint
ventures» met een coöperatief karakter meldingsplichtig worden.
Daarmee worden onder het concentratietoezicht gebracht transacties waarbij
een gezamenlijke onderneming die duurzaam alle kenmerken van een zelfstandige
onderneming heeft, tot stand wordt gebracht door moederbedrijven die daardoor
in staat worden gesteld hun marktgedrag te coördineren. Een voorbeeld
daarvan is dat ondernemingen duurzaam een «joint venture» oprichten
op een markt waar ook een moederonderneming actief is. Coördinatie van het gedrag tussen «joint venture» en moederonderneming
kunnen in dat geval tot ongewenst marktgedrag leiden. Ik vind dus dat dergelijke
transacties moeten worden gemeld als concentraties. Tijdens de procedure die
daar op volgt, worden die transacties beoordeeld volgens de criteria van artikel
6 van de Mededingingswet. Dit is in lijn met het Europese fusietoezicht. Het
gaat hier veelal om de oprichting van belangrijke «joint ventures»
waarbij de procedurele waarborgen van het fusietoezicht – zoals behandeling
binnen korte termijnen – om economische redenen van belang zijn.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts gevraagd of in de Mededingingswet
time-out regels zouden moeten worden opgenomen zoals in het Europese systeem.Ik beantwoord deze vraag bevestigend. Het uitgangspunt van concentratietoezicht
moet daarbij snelheid van procedure blijven. Immers, de meldende ondernemingen
willen zo snel mogelijk de fusie of overname tot stand brengen zolang het
momentum voor de fusie of overname aanwezig is. Echter, in enkele gevallen
wensen ondernemingen of toezichthouder toch extra tijd en meer flexibiliteit
in de procedure. Dat kan het geval zijn indien toezichthouder en ondernemingen
meer tijd nodig hebben om remedies (beperkingen of voorschriften) vast te
stellen. In het kabinetsstandpunt evaluatie Mededingingswet stelt het kabinet
zich op het standpunt dat dergelijke «time-out»-regels, met behoud
van de snelheid van de procedure in de Mededingingswet zouden moeten worden
opgenomen.III. Vragen naar aanleiding van het kabinetsstandpunt
over de evaluatie van de MededingingswetPositie van de consumentDe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet de mening
deelt dat het nut voor de consument, de huidige en toekomstige generaties,
centraal zou moeten staan in de Mededingingswet, en of dit formeel kan worden
vastgelegd in de Mededingingswet. Voorts hebben zij gevraagd of het kabinet
het eens is met de stelling dat het enige doel van mededingingswetgeving uiteindelijk
het consumentenbelang is, en dat daarom de consument als belanghebbende moet
worden aangemerkt.Het doel van de Mededingingswet is het bevorderen van effectieve concurrentie.
Gezonde concurrentieverhoudingen houden gevestigde en nieuwe ondernemers alert,
flexibel en vernieuwingsgezind. Dit stimuleert economische efficiëntie
en technologische vooruitgang. Huidige en toekomstige consumenten (afnemers)
profiteren van deze doelstelling in de vorm van lagere prijzen, meer keuze
en hogere kwaliteit. Bovendien wordt een bijdrage geleverd aan het herstel
van de relatief zwakke internationale concurrentiepositie van Nederland. De
Mededingingswet grijpt primair aan bij structuur en mededingingsbeperkend
gedrag van ondernemingen. Het formeel vastleggen van het nut van consumenten
(afnemers) in de wet doet daar onvoldoende recht aan. Dat laat onverlet dat
de consument (afnemers) indirect voordeel heeft van een effectief toezicht
op de mededinging. Deze meerwaarde van de Mededingingswet voor de consument
(afnemer) acht ik van groot belang. Uiteindelijk is de mate waarin de consument
profiteert van het toezicht door de NMa een belangrijke graadmeter voor de
effectiviteit van de Mededingingswet.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet nogmaals kan
ingaan op de wenselijkheid van een «super-complaint». Is het juist,
zo hebben zij gevraagd, dat daarmee administratieve voordelen kunnen worden
behaald en afhandeling en beoordeling eenvoudiger zal zijn dan een reeks individuele
klachten? Ik wens in de Mededingingswet niet af te wijken van de Algemene wet bestuursrecht
wat betreft de reikwijdte van het begrip belanghebbende. Onder de systematiek
van de zgn. «super-complaint» is de NMa verplicht binnen 90 dagen
aan te geven of een (vervolg)onderzoek wordt gestart of welke andere organisatie
bevoegd is. Tegen afwijzing van een klacht kan door een individuele consument
geen bezwaar of beroep worden ingesteld. De baten van de «super-complaint»,
zowel in termen van administratieve lasten en uitvoeringskosten zijn nog niet
empirisch aangetoond. Daar komt bij dat de NMa in de praktijk, ook zonder
de mogelijkheid van een «super-complaint», al ruim binnen de 90
dagen-termijn reageert. Het lijkt daarom verstandig om de Britse toepassingpraktijk
van de regeling inzake de «super-complaint» een aantal jaren af
te wachten alvorens tot een eventuele heroverweging van mijn standpunt over
te gaan. Evenals een meerderheid van de SER ben ik van mening dat het de voorkeur
verdient klagers te wijzen op de mogelijkheid om door oprichting van een stichting
of vereniging, die het behartigen van specifieke belangen van een bepaalde
groep consumenten tot doel heeft, de belanghebbende status te verwerven. Daarnaast
staat overigens de weg open van het voeren van een civiele procedure, waarbij
een overtreding van de Mededingingswet onderwerp van geschil kan zijn.In welke gevallen kan de Consumentenbond wel en in welke niet als belanghebbende
optreden, zo hebben de leden van de PvdA-fractie gevraagd. Ook hebben zij
gevraagd voor welke andere consumentenorganisaties – bijvoorbeeld de
Milieufederatie – dit ook zou kunnen gelden en in welke gevallen.Organisaties als de Consumentenbond en werkgevers- en werknemersorganisaties
voldoen niet altijd aan artikel 1:2 lid 3 van de Algemene wet bestuursrecht,
met name indien de statutaire doelstellingen van deze organisaties te ruim
zijn in verhouding tot het belang dat zij in de zaak behartigen. Doorgaans
echter zal de NMa naar aanleiding van een klacht van de Consumentenbond, ongeacht
of deze de status heeft van belanghebbende, een (beperkt) ambtshalve onderzoek
instellen. In de door de NMa gehanteerde prioriteiten voor het instellen van
ambtshalve onderzoek is het consumentenbelang namelijk een van de zwaarwegende
criteria om tot onderzoek over te gaan. Zoals alle klagers zullen ook organisaties
zoals de Milieufederatie aan de criteria van artikel 1:2 lid 3 van de Algemene
wet bestuursrecht moeten voldoen om als belanghebbende te worden aangemerkt
in een mededingingszaak. Dat geldt voor iedere persoon of organisatie, ongeacht
de doelstelling die door klagers wordt nagestreefd.De leden van de PvdA-fractie merken op dat het oprichten van een stichting
of vereniging, die het behartigen van specifieke belangen van een specifieke
groep consumenten ten doel heeft, administratieve lasten voor consumenten
met zich mee kan brengen. Deze leden hebben gevraagd of het kabinet de mening
deelt dat meer administratieve lasten óók voor de consument
onwenselijk zijn.Deze mening wordt door mij in zijn algemeenheid onderschreven. Hoofdargument
om bij het toekennen van de status als belanghebbende in het mededingingsrecht
niet af te wijken van de Algemene wet bestuursrecht is overigens dat verbreding
van het begrip belanghebbende naar verwachting grote aantallen klachten uitlokt,
hetgeen leidt tot ongewenste congestie in en daardoor een lagere effectiviteit
van het toezicht.TransparantieDeelt het kabinet de mening, zo hebben de leden van de PvdA-fractie gevraagd,
dat het bij concurrentiebevordering niet alleen moet gaan om de marktstructuur,
waar de Mededingingswet op ziet, maar vooral ook om het organiseren
van prijs- en/of producttransparantie? Kortom dat een voldoende niveau van
prijstransparantie een noodzakelijke voorwaarde is om tot volwaardige concurrentie
te komen? Zij hebben verder gevraagd of het kabinet de mening deelt dat het
organiseren van deze prijstransparantie ook van buitenaf georganiseerd zou
kunnen worden, dus niet door de sector zelf? Kan de overheid hier een rol
in spelen, bijvoorbeeld door prijs- en/of producttransparantie bevorderende
websites te organiseren?Met de leden van de PvdA-fractie ben ik van mening dat een voldoende niveau
van prijstransparantie een noodzakelijke voorwaarde is om tot volwaardige
of effectieve concurrentie te komen. Het concurrentiemechanisme kan alleen
functioneren als afnemers voldoende inzicht hebben in verschillen in prijs-kwaliteitverhouding
van goederen en diensten die worden aangeboden. In veruit de meeste markten
genereren aanbieders zelf voldoende transparantie voor afnemers door zich
effectief te onderscheiden of te profileren ten opzichte van concurrenten.
In deze markten is geen reden voor overheidsingrijpen. Overigens is in sommige
(oligopolistische) markten een teveel aan transparantie juist reden voor de
NMa om op te treden omdat dit mogelijk een indicatie is van collusie.In bepaalde markten ervaren afnemers hoge overstapkosten en lange zoektijden
als gevolg van een relatief hoge productcomplexiteit als een probleem. Vergelijkende
overzichten van commerciële intermediairs of consumentenorganisaties
kunnen dan uitkomst bieden. Ik ben van mening dat voor het op gang brengen
van concurrentie in netwerksectoren die zich nog volop in de transitiefase
(van overheidsmonopolie naar effectieve marktwerking) bevinden of waar het
bewerkstelligen van effectieve concurrentie vooralsnog niet haalbaar is (natuurlijke
monopolies) de Mededingingswet veelal niet afdoende is. Over het algemeen
is transparantie hier geen groot probleem. Soms ontbreekt het in deze markten
echter aan voldoende transparantie of komt die onvoldoende snel op gang. Indien
dit het transitieproces aanzienlijk vertraagt en in sommige situaties zelfs
frustreert kan ik mij voorstellen dat in deze situaties aanvullende sectorspecifieke
regels in verband met prijs- en productdifferentiatie noodzakelijk zijn.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of kan worden gedacht aan
het ontmoedigen van overbodige productdifferentiatie die ertoe leidt dat de
consument door de bomen het bos niet meer ziet en niet meer tot een goede
vergelijking van prijs en kwaliteit kan komen.Ik acht dat een weinig effectieve en disproportionele maatregel, die hoge
uitvoeringskosten en administratieve lasten met zich meebrengt en die de interne
Europese markt niet ten goede komt.. De vrijheid van aanbieders om verschillende
productvariaties tegen uiteenlopende prijzen op de markt te brengen is één
van de wezenskenmerken van onze markteconomie. Sturing van de overheid op
het subjectieve criterium «overbodige productdifferentiatie» leidt
nimmer tot een efficiënte allocatie van productiemiddelen en tot een
betere aansluiting van aanbod op vraag. Wel kan de overheid, zoals hiervoor
aangegeven, product- en prijsvergelijking door marktpartijen stimuleren op
basis waarvan afnemers hun keuze kunnen maken.Kan overwogen worden, zo hebben de leden van de PvdA-fractie voorts gevraagd,
om tot een verplichte standaardisatie te komen voor bepaalde producten en/of
diensten, zodat de consument deze producten en/of diensten beter met elkaar
kan vergelijken.Verplichte standaardisatie wijs ik af. Aanbieders kunnen wel afspraken
maken over standaardisatie om marktontwikkeling en -diffusie van nieuwe producten
te versnellen of de zoekkosten van afnemers te verlagen. Waar wenselijk kan
de overheid dit proces faciliteren, mits de mededinging niet onnodig wordt
beperkt. Bij standaardisering moet in gedachten worden gehouden
dat dit enerzijds kan leiden tot lagere overstapkosten en daarmee concurrentiebevordering,
doch dat dit anderzijds de keuzemogelijkheden voor afnemers beperkt.Waarom richt het mededingingsbeleid zich niet júist ook het bevorderen
van het snel en efficiënt laten circuleren van informatie, zo hebben
de leden van de PvdA-fractie gevraagd.Door de snelle ontwikkeling van informatietechnologie, waaronder internet,
is product informatie tegenwoordig al veel sneller en voor steeds meer afnemers
(consumenten) beschikbaar dan voorheen. Ik ben dan ook van mening dat, afgezien
van transitiemarkten natuurlijke monopolies, een (actieve) rol van de overheid
bij de bevordering van het snel en efficiënt laten circuleren van informatie
niet noodzakelijk is.Kan de regering een inschatting maken hoe het is gesteld met de prijstransparantie
in de verzekeringssector, de assurantietussenpersonen, de hypotheekbranche,
de gezondheidszorg, de notarissen, de taxisector, de mobiele telefonie en
de rest van de telecommunicatiesector, zo hebben de leden van de PvdA-fractie
gevraagd.Het ontbreekt momenteel aan gegevens om een reële inschatting te
maken van de prijstransparantie in de genoemde sectoren. Uit perspublicaties
kan worden opgemaakt dat zich problemen voordoen in de taxisector. In de financiële
sector, de telecommunicatiesector en het notariaat lijken de problemen minder
groot door de aanwezigheid van intermediairs en/of vergelijkende overzichten
bij toezichthouders of consumentenorganisaties.Karakter en inrichting van het mededingingstoezichtDe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of er in Europa een trend
waarneembaar is dat het mededingingsbeleid meer en meer economisch wordt,
hoe deze trend zich uit en wat dit voor gevolgen heeft.Uit de evaluatie van de Mededingingswet komt naar voren dat er bij de
NMa een duidelijke verschuiving heeft plaats gevonden in de wijze waarop afspraken
getoetst worden aan het verbod van artikel 6 Mededingingswet. De onderzoekers
constateren dat de te formeel-juridische opstelling van de NMa inmiddels is
vervangen door een veel economischer benadering. Steeds meer wordt gekeken
naar de economische context waarbinnen een afspraak zich afspeelt, alvorens
een oordeel te vellen over de toelaatbaarheid ervan. Deze toetsingswijze sluit
aan bij de ontwikkelingen op Europees niveau. Voorts merk ik op dat de Europese
mededingingsregels zelf al vanaf het begin van hun bestaan elementen bevatten
die uitgaan van een niet strikt juridische, maar een economische benadering
van concurrentiebeperkingen. Zo geeft het begrip «onderling afgestemde
feitelijke gedragingen» in artikel 81, eerste lid, van het EG-Verdrag
aan dat de juridische vorm van een mededingingsbeperking niet doorslaggevend
is voor het van toepassing zijn van het Europese kartelverbod. Daarnaast bevat
de uitzondering van artikel 81, derde lid, van het EG-Verdrag economische
criteria als de bevordering van de economische vooruitgang en het niet mogen
uitschakelen van een wezenlijk deel van de mededinging voor de betrokken producten.Bij het verbod van misbruik van een economische machtspositie in artikel
82 van het EG-Verdrag en bij het Europese concentratietoezicht is het bestaan
of het mogelijk ontstaan van een economische machtspositie een centraal toetsingscriterium.
Behalve in de Europese mededingingsregels zelf valt ook in de Europeesrechtelijke
jurisprudentie al vroeg een meer economische benadering waar te nemen, met
name bij de interpretatie van artikel 81, eerste lid, EG-Verdrag. Zo heeft
het Hof van Justitie van de EG al jaren geleden uitgemaakt dat het Europese
kartelverbod alleen van toepassing is, als de mededinging «merkbaar»
wordt verhinderd, beperkt of vervalst (arresten van het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen van 30 juni 1966, Société Technique Minière t. Maschinenbau Ulm,
56/65, Jurispr., 1966, 391 en van 9 juli 1969, Völk
t. Vervaecke, 5/69, Jurispr., 1969, 302). Voor de Europese Commissie
was het tweede arrest aanleiding tot het vaststellen van de zogenoemde Bagatelbekendmaking,
waarbij zij het begrip «merkbaarheid» heeft ingevuld met kwantitatieve
criteria, eerst met marktaandeel- en omzetcriteria, later alleen met marktaandeelcriteria.
Verder heeft de Europese Commissie in de groepsvrijstellingen voor verticale
afspraken, voor specialisatie-overeenkomsten en voor onderzoek- en ontwikkelingsovereenkomsten
duidelijk voor een meer economische benadering gekozen. In plaats van de vrijstelling
afhankelijk te stellen van de vorm van de afspraken, worden de desbetreffende
afspraken vrijgesteld, indien de betrokken ondernemingen niet meer dan een
bepaalde marktaandeel hebben (en die afspraken geen bepalingen bevatten die
naar hun aard de mededinging beperken, zoals prijsbinding en marktverdeling,
de zogenoemde «hard core»-mededingingsbeperkingen). Het gevolg
van de economische benadering is dat alleen die concurrentiebeperkingen worden
verboden die uit economisch oogpunt werkelijk schadelijk zijn. Aan de andere
kant leidt die economische benadering tot minder duidelijkheid voor ondernemers
wanneer bepaalde concurrentiebeperkingen wel of niet verboden zijn.De leden van de PvdA-fractie hebben ook gevraagd hoe het kabinet ervoor
gaat zorgen dat ook in Nederland het mededingingsbeleid juist economisch en
niet puur juridisch wordt.Dit geschiedt doordat zowel in de Mededingingswet als bij de toepassing
daarvan de meer economische benadering uit het Europese mededingingsrecht
wordt gevolgd. Het kartelverbod en het verbod van misbruik van een economische
machtspositie in de Mededingingswet zijn immers ontleend aan de artikelen
81 en 82 van het EG-Verdrag, met inbegrip van de meer economische criteria.
Verder worden die verboden in de Mededingingswet geïnterpreteerd volgens
de Europese jurisprudentie die rekening houdt met de economische effecten
van concurrentiebeperkingen, en werken de Europese groepsvrijstellingen met
hun economische benadering door in de Mededingingswet. Bovendien zal de toepassing
van de Mededingingswet er niet toe mogen leiden dat afspraken met interstatelijke
werking worden verboden, die volgens het Europese mededingingsrecht zijn toegestaan.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet het probleem
kan oplossen dat de Mededingingswet nogal procesgericht en niet resultaatgericht
is en ook nogal strikt juridisch in plaats van verstandig economisch is. Daarnaast
hebben deze leden gevraagd in te gaan op het verwijt dat de NMa soms wordt
gemaakt dat zij zich non-communicatief en legalistisch opstelt.De opvatting van deze leden dat de Mededingingswet meer procesgericht
dan resultaatgericht is, deel ik niet. De inhoudelijke bepalingen van de wet
en de bepalingen met betrekking tot het toezicht op de naleving en het onderzoek
naar overtredingen van de wet en het opleggen van sancties zijn – afgezien
van naar mijn mening op enkele punten noodzakelijke uitbreidingen –
duidelijk gericht op het tegengaan van concurrentiebeperkingen. Zij zijn dus
zeker resultaatgericht. Bovendien hanteert de NMa criteria voor prioritering
van zaken om de algehele effectiviteit van het toezicht te bewaken. Daartoe
behoren economische importantie, belang voor de consument, kansrijkheid van
de vaststelling van een overtreding en ernst van een vermoedelijke overtreding.Evenmin ben ik het met deze leden eens dat de Mededingingswet strikt juridisch
in plaats van verstandig economisch is. Zoals ik hiervoor heb aangegeven,
wordt de economische benadering uit het Europese mededingingsrecht bij de
toepassing daarvan gevolgd. De Mededingingswet richt zich in
eerste instantie op het tegengaan van een aantal verboden gedragingen en geeft
de NMa niet de instrumenten om aan actieve concurrentiebevordering te doen
als deze verboden gedragingen zich niet voordoen, of als deze niet aantoonbaar
zijn. Wel bestaat er een spanning tussen de uit juridisch oogpunt bestaande
behoefte aan duidelijke, scherp afgebakende en algemeen toepasbare regels
en de uit economisch oogpunt bestaande behoefte aan een benadering die rekening
houdt met de specifieke situatie op en de kenmerken van afzonderlijke markten.
Deze spanning is echter in het algemeen inherent aan mededingingswetgeving
en de toepassing daarvan Ik heb mij verbaasd over het door de leden genoemde
verwijt aan de NMa. Mijn waarneming is dat de NMa juist heel veel doet aan
voorlichting over de Mededingingswet en de procedures die de wet kent. Zo
stelt zij richtsnoeren vast en heeft zij een speciale informatielijn voor
ondernemingen uit het midden- en kleinbedrijf en voor consumenten, de website
waarop alle besluiten, richtsnoeren en procedures te raadplegen zijn, en een
telefonische publieksdienst. Dat de NMa zich legalistisch opstelt, is volgens
mij ook niet juist. Uiteraard moet zij zich aan de wet en aan de wettelijke
voorschriften en procedures houden, maar die zijn nodig om ervoor te zorgen
dat de wet op een zorgvuldige en objectieve wijze wordt toegepast en dat rekening
wordt gehouden met de belangen van de betrokkenen. Dat is een kernprincipe
van de rechtsstaat en is in het belang van ondernemingen en consumenten.De huidige Mededingingswet heeft eigenlijk maar drie aangrijpingspunten
(kartelverbod, misbruik economische machtspositie en concentratietoets), zo
stelden de leden van de PvdA-fractie. Zouden dit er niet meer moeten zijn?Ik wens vast te houden aan het uitgangspunt dat de Nederlandse mededingingsregels
niet strenger of soepeler dienen te zijn dan de Europese mededingingsregels.
Ook qua systematiek wordt zo veel mogelijk aansluiting gezocht bij Europese
regelgeving. Uitbreiding van het aantal materiele (verbods)bepalingen binnen
de Mededingingswet past niet bij dit uitgangspunt. Dat wil niet zeggen dat
de Mededingingswet in alle gevallen volstaat om concurrentieverstoringen tegen
te gaan. Evenals de Europese Commissie ben ik van mening dat met name in sommige
transitiesectoren aanvullende maatregelen (verplichtingen) eventueel tijdelijk
noodzakelijk kunnen zijn om de overgang naar effectieve concurrentie te versnellen
of effectieve concurrentie in stand te houden. Deze horen vanwege hun tijdelijke
en sectorspecifieke karakter te worden ondergebracht in sectorspecifieke wetgeving.Zou stilzwijgende concurrentievermijding of concurrentie-ontduiking niet
ook een aangrijpingspunt kunnen zijn, zo suggereerden de leden van de PvdA-fractie.
Is ooit een wettelijke concurrentie-inspanningsverplichting overwogen? Deze
leden hebben voorts gevraagd of het kabinet van mening is dat de NMa deze
instrumenten wel zou moeten hebben en hoe deze instrumenten er dan uit zouden
moeten zien.De marktstructuur en de kennis van elkaars onderlinge concurrentiegedrag
kan ook zonder expliciete afspraken leiden tot boven-competitieve prijzen.
Dit parallelle gedrag is moeilijk aantoonbaar. Er zijn vooralsnog geen indicaties
dat een dergelijke marktgedrag zich op grote schaal voordoet. Dat kan ermee
samenhangen dat lang niet alle oligopolistische markten voldoen aan de voorwaarden
waaronder zogenaamde «tacit-collusion» zich langere tijd kan handhaven.
Voor zover bekend heeft zowel de Europese als de Nederlandse wetgever nooit
concrete voorstellen ontwikkeld om concurrentie-inspaningsverplichting af
te dwingen. In haar onderzoek naar oligopolies (2003) stelt het CPB voor om
door middel van concentratiecontrole te voorkomen dat «tight oligopolies»,
waaronder «tacit collusion», ontstaan. Waar mogelijk kunnen «tight
oligopolies» worden opgeheven via het periodiek herverdelen
van licenties om in de markt te mogen opereren.Ik zie geen aanleiding om het bestaande mededingingsinstrumentarium in
de Mededingingswet en sectorspecifieke wetgeving verder uit te breiden. Temeer
omdat de Nederlandse regelgeving dan op dit punt niet meer in lijn zou zijn
met de Europese mededingingsregels.De leden van de PvdA-fractie hebben het kabinet gevraagd een nadere toelichting
te geven op de verhouding tussen de bagatelvrijstelling van artikel 7 en het
merkbaarheidsvereiste bij het kartelverbod van artikel 6, eerste lid, van
de Mededingingswet en hebben gevraagd of dit vereiste geldt naast de vrijstelling
van artikel 7.Naar aanleiding van deze vraag merk ik op dat de inhoud van artikel 6,
eerste lid, van de Mededingingswet is ontleend aan artikel 81, eerste lid,
van het EG-Verdrag. Bij de interpretatie van artikel 6, eerste lid, wordt
het merkbaarheidsvereiste toegepast dat wordt bepaald door de jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de EG met betrekking tot artikel 81 van het EG-Verdrag.
Vanaf de inwerkingtreding van de Mededingingswet is het uitgangspunt geweest
dat de Europese beschikkingenpraktijk en jurisprudentie richtinggevend zijn
voor de uitleg van de Mededingingswet. Ingevolge artikel 3 van EG-Verordening
1/2003 is het zelfs verplicht bij de toepassing van de Mededingingswet op
afspraken die interstatelijke werking hebben en daarom mede binnen de reikwijdte
van de Europese mededingingsregels vallen, de Europese jurisprudentie te volgen.
Op grond van dat artikel mag toepassing van het nationale recht op de bedoelde
afspraken mag er niet toe leiden dat die worden verboden als zij volgens de
Europese mededingingsregels zijn toegestaan.Artikel 7 van de Mededingingswet stelt mededingingsafspraken vrij van
het verbod van artikel 6, eerste lid, als bij een afspraak niet meer dan acht
ondernemingen zijn betrokken en hun gezamenlijke omzet niet meer bedraagt
dan € 908 000. Voor ondernemingen die zich richten op het leveren
van goederen geldt een grens van € 4 540 000. Deze bagatelvrijstelling
is niet aan het Europese mededingingsrecht ontleend en is geen invulling van
het merkbaarheidsvereiste. Zij is bedoeld om mededingingsafspraken van duidelijk
ondergeschikte betekenis geheel vrij te stellen. De vraag of het aan de Europeesrechtelijke
jurisprudentie ontleende merkbaarheidsvereiste bij de toepassing van artikel
6, eerste lid, van de Mededingingswet geldt naast de bagatelvrijstelling van
artikel 7, beantwoord ik dan ook bevestigend.Naar aanleiding van de vraag van deze leden wat de nationale rechter hiermee
doet, wijs ik erop dat de nationale rechter gebonden is aan de vrijstelling
van artikel 7. Als de bagatelgrenzen niet worden overschreden, zal hij concluderen
dat de afspraak in kwestie is vrijgesteld van het verbod van artikel 6, eerste
lid. Als de bagatelgrenzen wel worden overschreden, maar de afspraak in kwestie
de mededinging niettemin niet merkbaar beperkt zal de nationale rechter concluderen
dat het verbod van artikel 6, eerste lid, niet van toepassing is.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet de mening
deelt dat de systematiek van de Europese «de minimis»-bekendmaking
waarbij het marktaandeelcriterium wordt gehanteerd, tot meer rechtszekerheid
kan leiden en, zo neen, waarom niet.Zoals ik op eerder door deze leden gestelde vragen in deze nota heb geantwoord,
was de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EG inzake het merkbaarheidsvereiste
bij de toepassing van artikel 81, eerste lid, van het EG-Verdrag voor de Europese
Commissie aanleiding de «de minimis»-bekendmaking vast te stellen.
Daarin geeft de Europese Commissie aan beneden welke grenzen zijzelf bij de
toepassing van het Europese kartelverbod in beginsel geen merkbare beperking
van de mededinging aanwezig acht. Daarmee biedt zij wat haar
eigen optreden betreft meer duidelijkheid aan het bedrijfsleven dan de bedoelde
jurisprudentie. Absolute rechtszekerheid biedt de bekendmaking aan ondernemingen
echter niet. In de eerste plaats bindt de bekendmaking de Europese en de nationale
rechter niet, zoals bij een vrijstelling wel het geval zou zijn. In de tweede
plaats biedt het marktaandeelcriterium aan ondernemingen minder zekerheid,
omdat het voor hen niet altijd eenvoudig zal zijn te bepalen wat hun relevante
markt is en welk aandeel zij daarop hebben. Vanuit een oogpunt van rechtszekerheid,
gaat een vrijstelling met absolute criteria, zoals omzet, boven de systematiek
van de «de minimis»-bekendmaking van de Europese Commissie. Daar
staat tegenover dat het marktaandeel van de bij een afspraak betrokken ondernemingen
een betere indicatie geeft van het bestaan van een merkbare beperking van
de mededinging door die afspraak dan de omzet van die ondernemingen.Voor het antwoord op de vraag van deze leden naar de precieze reikwijdte
van de Europese «de minimis-bekendmaking» verwijs ik allereerst
naar mijn antwoord hiervoor op de vraag van of de systematiek van die bekendmaking
meer rechtszekerheid biedt. Verder merk ik op dat die bekendmaking invulling
geeft aan het merkbaarheidsvereiste uit de jurisprudentie van het Hof van
Justitie van de EG met betrekking tot artikel 81, eerste lid, van het EG-Verdrag.
Volgens deze bekendmaking is het Europese kartelverbod niet van toepassing
op horizontale afspraken bij een gezamenlijk marktaandeel van de betrokken
ondernemingen van niet meer dan 10% en niet op verticale afspraken bij een
gezamenlijk marktaandeel van niet meer dan 15%. «Hard core»-afspraken,
zowel horizontale als verticale, vallen echter altijd onder het verbod, ongeacht
de omvang van het gezamenlijke marktaandeel.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd naar de mogelijkheid om het
begrip economische schade te verbreden, zodat ook maatschappelijke en milieuoverwegingen
erin betrokken kunnen worden.Hiertoe bestaat geen noodzaak. De Mededingingswet grijpt in eerste instantie
aan op economische gevolgen van structuur en gedrag van ondernemingen. Dit
met als doel gezonde concurrentieverhoudingen te realiseren of in stand te
houden waarvan de huidige en toekomstige consumenten profiteren. In voorkomend
geval kunnen bij het invullen van het begrip economische schade belangen op
het gebied van arbeidsomstandigheden, milieu, behoud van werkgelegenheid,
consumentenbescherming volksgezondheid, cultuur en volkshuisvesting wel degelijk
worden meegewogen. Zoals de NMa-besluiten Stibat (Besluit dg NMa, nr. 51/20,
18 december 1998) en Wit- en Bruingoed (Besluit dg NMa nr. 1153, 18 april
2001) hebben aangetoond, is de NMa ook daadwerkelijk bereid dergelijke niet-economische
belangen mee te wegen in haar oordeel.Deze leden hebben ook gevraagd of er beleidsrichtsnoeren zullen komen
voor non-economische belangen.In artikel 17 van de Mededingingswet is vastgelegd dat een ontheffing
kan worden verleend door de directeur-generaal van de NMa als de betreffende
overeenkomst, het betreffende besluit of de betreffende onderling afgestemde
feitelijke gedraging bijdraagt aan de technische of economische vooruitgang.
Onder meer uit de evaluatie van de Mededingingswet blijkt dat de NMa bij de
toepassing van artikel 17 van de Mededingingswet belangen op het gebied van
arbeidsomstandigheden, milieu, behoud werkgelegenheid, consumentenbescherming,
volksgezondheid, cultuur en volkshuisvesting in haar overwegingen betrekt.
Uit de evaluatie van de Mededingingswet als bleek dat bij betrokkenen onvoldoende
duidelijk is welke belangen onder artikel 17 vallen en op welke wijze de NMa
deze belangen meeweegt. Zoals aangegeven in de nota van wijziging bij het
wetsvoorstel ter implementatie van EG-verordening 1/2003, ben ik voornemens artikel 17 van de Mededingingswet te vervangen door een rechtstreeks
werkende uitzondering, waarin de ontheffingsvoorwaarden van artikel 17 zullen
zijn opgenomen. Daarbij blijft de mogelijkheid om als minister algemene aanwijzingen
te kunnen geven inzake het meewegen van niet-economische belangen bij de toetsing
aan de voorwaarden van de uitzondering in stand. De Europese jurisprudentie
over artikel 81, derde lid, van het EG-verdrag, zal daarbij leidend zijn.Economische machtspositieDe leden van de PvdA-fractie hebben gesteld dat het toezicht op misbruik
van economische machtspositie in Nederland niet goed werkt. Deze leden van
de PvdA-fractie hebben daarbij verwezen naar de recente beantwoording op kamervragen
over de recente tariefsverhogingen bij kabelmaatschappijen. In deze beantwoording
zou naar voren komen dat zowel het misbruik als de economische machtspositie
eerst aangetoond moesten worden en het nog slechts te bezien viel of hier
iets aan gedaan kon worden.Ik deel niet de opvatting van de leden van de PvdA-fractie dat het toezicht
op misbruik van economische machtspositie in Nederland niet goed zou werken.
Uit de evaluatie van de Mededingingswet komt naar voren dat optreden tegen
van misbruik van machtspositie mogelijk is. Het verbod op misbruik van een
economische machtspositie is een bruikbaar instrument om concurrentieverstoringen
te beëindigen. Daarbij past de kanttekening dat het onderzoek naar een
mogelijke overtreding van dit verbod, vanwege de complexiteit van de materie,
doorgaans een tijdrovende aangelegenheid is. De vergelijking met de diverse
andere landen waar een verbod van misbruik van machtspositie geldt, laat volgens
de onderzoekers in de evaluatie zien dat de genoemde problemen niet uniek
zijn. Zij merken op dat het begrip «misbruik» zowel op nationaal
als op Europees niveau nog niet uitgekristalliseerd is. Niettemin concluderen
de onderzoekers dat het misbruikverbod, ondanks al deze toepassingsproblemen,
wel de mogelijkheden biedt om tegen werkelijk misbruik op te treden. Daarbij
teken ik aan dat dit niet geldt voor markten in netwerksectoren die zich volop
in de overgangsfase bevinden of waar het realiseren van effectieve concurrentie
op middellange termijn niet mogelijk is, door bijvoorbeeld natuurlijke monopolies.
Overigens wordt in de beantwoording van de kamervragen over de grote tariefsverhogingen
bij kabelmaatschappijen niet aangegeven dat artikel 24 van de Mededingingswet
niet goed zou werken. In het antwoord is slechts een overzicht gegeven van
de procedurele stappen die in het onderzoek zijn gezet en eventueel nog zullen
volgen. Ook is aangegeven wat de NMa heeft besloten in een verwante zaak.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts gevraagd hoe de effectiviteit
van het misbruiktoezicht zou kunnen worden verhoogd. Naar de mening van de
PvdA-fractie zou de NMa boekhoudkundige eisen moeten kunnen stellen, aangezien
de NMa geen direct zicht heeft op interne kostenstructuren en de berekening
van kostprijzen. Deze leden hebben gevraagd of het kabinet dit standpunt deelt.In het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie van de Mededingingswet
is uitvoerig stilgestaan bij de problematiek rond artikel 24 van de Mededingingswet
en de voor- en nadelen van mogelijke oplossingen. Hierbij werd met name ingegaan
op de relatieve traagheid van het instrumentarium (zie paragraaf 3.1.2.
van dit kabinetsstandpunt). Zoals aangegeven in het kabinetsstandpunt naar
aanleiding van de evaluatie ervaart de NMa dat administraties (boekhouding)
van multiproduct-bedrijven met een economische machtspositie voor een toezichthouder
veelal weinig bruikbaar zijn, omdat de kosten van het product waarmee de economische
machtspositie wordt uitgeoefend niet zijn geëxpliciteerd. Problemen
bij boekhoudkundige scheiding zitten vooral bij toedeling van de gemeenschappelijke
alleen arbitrair toerekenbare kosten.Na het inwinnen van het SER-advies hierover en een zorgvuldige afweging
heeft het kabinet besloten om voorlopig af te zien van het aan ondernemingen
met een economische machtspositie opleggen van het voeren van een transparante
boekhouding, dan wel hierover met betrokken ondernemingen afspraken te maken.
De SER verwacht evenals het kabinet dat deze verplichting de fase van informatieverzameling
en bewerking ten behoeve van het aantonen van misbruik aanzienlijk zou kunnen
bekorten. De verplichting tot het voeren van een transparante boekhouding
zou inhouden dat de verliesen winstrekening alsmede de balansgegevens van
producten, waarmee de economische machtspositie wordt uitgeoefend, worden
geëxpliciteerd. Daarbij zou aansluiting worden gezocht bij de systematiek
die in de communicatiesector zal gaan gelden voor het voeren een gescheiden
financiële rapportage. Door toepassing van gescheiden boekhoudingen zouden
excessieve prijzen, prijsonderbieding en prijsdiscriminatie (bij verticaal
geïntegreerde ondernemingen) sneller als vormen van misbruik zichtbaar
kunnen worden gemaakt.Echter, tegenover deze hogere effectiviteit van het misbruiktoezicht staan
naar verwachting een toename van de administratieve lasten voor de betrokken
bedrijven. Dit omdat de voor misbruiktoezicht bruikbare segmentering (kostentoerekeningssystemen)
in de meeste gevallen niet overeenkomt met de indeling die de betrokken ondernemingen
zelf in hun boekhouding hanteren. Met het oog op dit risico van toename van
de administratieve lasten, zie ik voorlopig af van het invoeren van de bevoegdheid
tot het opleggen van een gescheiden boekhouding. Overigens verwacht ik dat
de door mij aangekondigde voorstellen ter aanscherping van de onderzoeksbevoegdheden
en verhoging van de boetes op niet-meewerken ook tot een versnelling van onderzoeken
naar misbruik van economische machtspositie kunnen leiden.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd waarom een bedrijf met een
regionaal monopolie niet automatisch als een bedrijf met een economische machtspositie
wordt beschouwd.Ten behoeve van een onderzoek naar mogelijke overtreding van artikel 24
van de Mededingingswet wordt door de NMa de relevante markt afgebakend. Een
relevante productmarkt omvat alle producten en/of diensten die op grond van
hun kenmerken, hun prijzen en het gebruik waarvoor zij zijn bestemd, door
de consument als onderling verwisselbaar of substitueerbaar worden beschouwd.
De relevante geografische markt is het gebied waarbinnen de betrokken ondernemingen
een rol spelen in de vraag naar en het aanbod van goederen of diensten, waarbinnen
de concurrentievoorwaarden voldoende homogeen zijn en dat van aangrenzende
gebieden kan worden onderscheiden doordat daar duidelijk afwijkende concurrentievoorwaarden
heersen. Indien na deze afbakening van de relevante geografische en product
markt blijkt dat deze een regio beslaat en een onderneming zou in deze regio
een monopolie hebben, dan is inderdaad ook sprake van een economische machtspositie
van dat bedrijf.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd waarom de onderzoeken van
de NMa zo lang duren. Zoals ik heb aangeven in het antwoord op de vraag van
deze leden naar de resultaatgerichtheid van de Mededingingswet, houdt de NMa
zich uit het oogpunt van zorgvuldige besluitvorming aan de procedurele regels
die de Algemene wet bestuursrecht voorschrijft. Daarnaast geldt voor mededingingsonderzoeken
in het algemeen, en voor onderzoeken naar misbruik van een economische machtspositie
in het bijzonder, dat het verzamelen van informatie en het aantonen van een
overtreding complex en tijdrovend is. Daarbij komt dat zelfs binnen Europa
de jurisprudentie betreffende misbruik van economische machtspositie nog beperkt
is. Overigens valt de vergelijking van de doorlooptijd van kartelonderzoeken
in Europees verband, voor de NMa in positieve zin uit.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet overweegt
om de bewijslast bij misbruik om te draaien, naar Duits voorbeeld. Daarnaast
hebben deze leden gevraagd of overwogen wordt om voor het misbruikverbod en
het kartelverbod precieze verbodsbepalingen op te nemen naast het algemene
verbod.Zoals is aangegeven in het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie
van de Mededingingswet, acht ik aanpassingen van materiële bepalingen,
zoals een explicitering van het misbruikbegrip in een limitatieve lijst met
verboden vormen van misbruik, of de invoering van het begrip collectieve machtspositie
naar Duits voorbeeld, onwenselijk. Dit omdat de Duitse systematiek een discrepantie
zou kunnen opleveren met de Europese jurisprudentie en tot praktische problemen
leidt. Volgens de onderzoekers van de evaluatie legt het Duitse beleid een
groot beslag op de capaciteit van het ambtelijk en rechterlijk apparaat. Het
is voorts van belang dat dit beleid geen navolging heeft gevonden in de Europese
Unie.Evenals de SER ziet ik geen reden om de definitie van het begrip misbruik
te expliciteren. De reden hiervoor is, zoals de SER schrijft, dat het hier
om een dynamisch begrip gaat dat moet worden getoetst aan de ondernemingspraktijk.
Een beschrijving in de wet kan nooit alle toekomstige vormen van misbruik
vangen. Deze toetsing en dus de beoordeling van concrete gevallen van misbruik,
moet naar het oordeel van de SER aan de rechter en de beleidspraktijk van
de NMa worden overgelaten. Ik sluit zich hierbij aan en ik wijs er in dit
verband op dat de NMa zich bij de invulling van het misbruikbegrip laat leiden
door de Europese jurisprudentie, die gezien de geringe omvang van het aantal
zaken zich nog verder zal ontwikkelen. Het vastleggen van precieze verbodsbepalingen
zou de aansluiting belemmeren bij toekomstige ontwikkelingen in de interpretatie
van het misbruikbegrip door het Europees Hof van Justitie.In artikel 19, vierde lid, sub 4, van het Duitse «Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen»
(GWB) wordt de omkering van bewijslast geregeld. Dit is echter alleen van
toepassing in zéér uitzonderlijke situaties, te weten in gevallen
van essentiële voorzieningen waarbij de beheerder van een dergelijke
voorziening ook dominant is op de aangrenzende of afgeleide (diensten)markt.
Dit artikel is opgesteld om civiele procedures te vergemakkelijken en de toegang
tot essentiële voorzieningen te bevorderen. Hierbij moet worden opgemerkt
dat het artikel in de GWB met name was gericht op de energiesector, waarvoor
in Duitsland geen sectorspecifieke regelgeving bestond.Deze leden hebben gevraagd of het kabinet de mening deelt dat voorkomen
beter is dan genezen.Inderdaad, voorkomen is beter dan genezen. Daarom is het van groot belang
dat de mededingingsregels daadwerkelijk een afschrikwekkende werking hebben.
Hierbij passen voldoende hoge sancties en een hoge pakkans. Daartoe dienen,
zoals aangegeven in het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie,
de onderzoeksbevoegdheden te worden uitgebreid en de sancties te worden aangescherpt.
Voor het voorkomen van overtredingen zijn echter niet alle middelen geschikt.
Het opleggen aan ondernemingen van verplichtingen vooraf, waaronder toegangs-
en tariefregulering, vergroot het risisco op een te gedetailleerde regelgeving.
Ook bestaat dan het risico dat de toezichthouder de doelstelling ruimer dan
wel enger interpreteert («regulatory risk»). Ook leiden deze regels
doorgaans tot een aanzienlijke verhoging van de administratieve lasten voor
betrokken ondernemingen. Daarom komt het voorkomen van misbruik van economische
machtspositie met behulp van regels vooraf, alleen in aanmerking bij marktsituaties
waar het risico dat frequent misbruik van een economische machtspositie zal
optreden relatief hoog wordt geacht en waar afhandeling van afzonderlijke
misbruikzaken veel tijd kost. Dan zijn sectorspecifieke regels effectiever
dan algemene mededingingsregels.Deze leden hebben voorts gevraagd of er meer aandacht zou moeten worden
besteed aan het voorkomen van het ontstaan van economische machtsposities.
In dit verband hebben deze leden gevraagd of wordt overwogen in een veel eerder
stadium een fusie of overname te verbieden of aan strengere voorwaarden te
verbinden Ik wijs erop dat de aanwezigheid van een economische machtspositie
in een markt op zich niet automatisch leidt tot mededingingsbeperkend gedrag,
oftewel misbruik. Machtsposities kunnen ontstaan door bijvoorbeeld een succesvolle
marktstrategie productinnovatie of een efficiënt werkende bedrijfsorganisatie.
In die situaties is er geen aanleiding om deze door autonome groei ontstane
machtsposities met wantrouwen tegemoet te treden. Overigens wordt bij concentratiecontrole
door de NMa beoordeeld of door fusie of overname een economische machtspositie
ontstaat of wordt versterkt die tot gevolg heeft dat de daadwerkelijke mededinging
op significante wijze wordt belemmerd. Een fusie in het algemeen eerder verbieden
of aan strengere voorwaarden onderwerpen, kan nadelig zijn voor de economie.
Ondernemingen moeten immers een zekere schaal kunnen bereiken om in hun vaak
internationale concurrentieomgeving mee te kunnen komen. Deze schaalvoordelen
komen bovendien ten goede aan de consument en uiteindelijk aan de economie
als geheel.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd bovendien of aanscherping
van het concentratietoezicht zou moeten worden overwogen.Het concentratietoezicht werkt, blijkens de evaluatie van de Mededingingswet,
over het algemeen goed. In de Europese handhavingpraktijk is naar voren gekomen
dat er onduidelijkheid bestaat over de mogelijkheid om fusies te verbieden
die leiden tot oligopolistische situaties, waarbij ondernemingen zonder dat
sprake is van collusie toch de mededinging kunnen beperken. Dat kan bijvoorbeeld
het geval zijn in markten met een zeer beperkt aantal spelers, maar met een
grote mate van kennis van tariefstructuren van de concurrenten. De herziene
EG-concentratieverordening verduidelijkt dat er bij concentratietoezicht ook
in die situaties kan worden opgetreden. Daartoe werd de test die uitging van
het begrip «dominante positie» vervangen door het strengere «significante
beperking van de daadwerkelijke mededinging».Ik overweeg het Nederlandse concentratietoezicht conform de Europese test
te verduidelijken. Hierdoor zou meer nadruk komen te liggen op het element
van de «significante beperking van de daadwerkelijke mededinging».
Met de dominantietest zoals neergelegd in de nieuwe Europese Concentratieverordening
wordt ten opzichte van de huidige Europese test duidelijker dat bijvoorbeeld
in oligopolistische marktstructuren kan worden ingegrepen, indien de mededinging
significant dreigt te worden beperkt door een voorgenomen fusie of overname.
Ten slotte heeft het kabinet in het kabinetsstandpunt kenbaar gemaakt voorstander
te zijn van het aanscherpen van de sancties op het tot stand brengen van een
concentratie zonder deze aan te melden en de sancties op niet meewerken aan
een onderzoek in het kader van concentratietoezicht te verzwaren.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of kan worden overwogen om
bij privatisering te toetsen op het ontstaan van een economische machtspositie.Privatisering heeft vaak het creëren van een economische machtspositie
tot gevolg. Privatisering gaat immers veelal gepaard met het openstellen van
een nieuwe markt die voorheen door een enkele overheidsonderneming werd bediend,
zoals post, telecommunicatie en spoorwegen. Het hebben van een
economische machtspositie is op zichzelf genomen niet schadelijk voor de economie
als geheel of voor de consument. Voor veel sectoren geldt zelfs dat een zekere
schaalomvang leidt tot lagere prijzen voor de consument en een sterke internationale
concurrentiepositie. Bovendien zullen machtsposities door de toetreding van
nieuwe spelers veelal afbrokkelen. Beleid en toezicht zijn er mede op gericht
die toetreding mogelijk te maken. Pas als er sprake is van misbruik van die
machtspositie treedt welvaartsverlies op. Er is dus geen aanleiding om bij
privatiseringen een toets op het ontstaan van machtsposities uit te voeren.Deze leden hebben gevraagd naar de verschillen met het Amerikaanse mededingingstoezicht,
dat naar hun mening veel strenger en effectiever lijkt te zijn dan het Nederlandse.Er zijn mij geen cijfers bekend waaruit zou blijken dat het mededingingstoezicht
effectiever is in de Verenigde Staten. Een van de grote verschillen tussen
het Nederlandse en Amerikaanse mededingingsrecht is dat het in de Verenigde
Staten regelmatig voorkomt dat ondernemingen elkaar via de civiele rechter
aanspreken op hun verplichtingen om eerlijk te concurreren. Daarbij is het
mogelijk dat zogenaamde «punitive damages» worden opgelegd, verhoogde
schadevergoedingen als vergelding. De gang naar de civiele rechter door ondernemingen
is in Nederland ook mogelijk, maar is niet goed van de grond gekomen, aldus
de evaluatie van de Mededingingswet. Ik onderzoek op dit moment waarom de
civiele handhaving niet goed van de grond is gekomen en op welke manier deze
kan worden versterkt.Daarnaast kent het mededingingsrecht van de Verenigde Staten sancties
voor bestuurders van ondernemingen die leiding geven aan oneerlijk concurrerende
ondernemingen, waaronder gevangenisstraffen. Ik ben voornemens de mogelijkheid
te introduceren om sancties in de vorm van bestuurlijke boetes op te leggen
aan bestuurders die feitelijk leiding geven aan, of opdrachtgever zijn van
een materiële overtreding van de Mededingingswet. Tezamen met een aanscherping
van de handhavingsbevoegdheden van de NMa, waaronder het binnentreden van
woningen zonder de toestemming van de bewoner, wordt het Nederlandse mededingingsrecht
beduidend strenger.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het onder de huidige wetgeving
mogelijk is dat gemeenten, provincies en zelfstandige bestuursorganen misbruik
maken van een economische machtspositie, en of en op welke wijze hiertegen
moet worden opgetreden. Bovendien hebben deze leden gevraagd of een uitzonderingsbepaling
noodzakelijk is voor overheidsorganen die vanuit een publiek belang prijsafspraken
maken of samenwerkingsverbanden aangaan.Voorzover genoemde overheden zich gedragen als ondernemingen in de zin
van artikel 1 lid f van de Mededingingswet, kan artikel 24 van toepassing
zijn. Bij de definitie van het ondernemingsbegrip is aansluiting gezocht bij
artikel 81 van het EG-Verdrag. In situaties waarin genoemde overheden zich
niet als onderneming gedragen, is de Mededingingswet niet van toepassing en
kan er juridisch dus geen sprake zijn van misbruik van machtspositie. Een
uitzonderingsbepaling is dan ook niet aan de orde. Bij aanbestedingstrajecten
kunnen overheden over een grote mate van inkoopmacht beschikken, zeker wanneer
provincies en gemeenten over gaan tot interregionale samenwerkingsverbanden.
In zijn algemeenheid verhogen deze samenwerkingsverbanden de efficiëntie
van het inkoopproces en leiden naar verwachting tot budgettaire besparingen.
De nadelige effecten van deze schaalvergroting voor het toeleverende midden-
en kleinbedrijf kunnen waarschijnlijk worden gemitigeerd door de aangekondigde
aanpassing van de aanbestedingsregels en de vrijstelling van combinatie-overeenkomsten
in de Mededingingswet.De leden van deze fractie hebben voorts gevraagd naar de visie van het
kabinet op het mededingingstoezicht op oligopolies, en of wordt overwogen
hiervoor speciale voorzieningen op te nemen, welke nu in de Mededingingswet
zouden ontbreken. Voorts hebben deze leden gevraagd bij welk aantal aanbieders
sprake is van een volwaardige markt en of het kabinet van mening is dat daarvan
sprake is wanneer er slechts drie of vier aanbieders zijn.Het antwoord op de vraag bij hoeveel aanbieders sprake is van een effectieve
concurrentie is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van de desbetreffende
markt. In het algemeen geldt dat hoe meer aanbieders op een markt actief zijn,
hoe kleiner de kans op economische machtsposities is. Daarnaast speelt de
hoogte van toetredings- en uittredingsdrempels een rol. Bovendien leidt een
oligopolistische marktstructuur, waarbij een beperkt aantal aanbieders het
overgrote deel van de markt in handen hebben, niet per definitie tot een machtspositie
en mededingingsbeperkend gedrag (misbruik of collusie). Ook bij een beperkt
aantal aanbieders kan sprake zijn van effectieve concurrentie, zo is bijvoorbeeld
op de markt voor mobiele telefonie sprake van scherpe concurrentieverhoudingen.
Overigens kan ook bij één aanbieder marktwerking bestaan als
sprake is van een concessie die wordt aanbesteed. Marktpartijen zullen dan
elke keer dat de concessieverlening plaats gaat vinden met elkaar moeten concurreren
om de concessie. Wel zullen dan specifieke voorwaarden in de concessie moeten
worden opgenomen om de consument te beschermen gedurende de looptijd van de
concessie.Het risico op mededingingsbeperkend gedrag wordt groter naar mate de mogelijkheden
voor toetreding tot de markt en het aantal aanbieders afnemen. Een aparte
risicovolle categorie binnen de groep van oligopolistische markten zijn de
«tight oligopolies». Deze markten worden gekenmerkt door een gering
aantal marktpartijen en hoge toetredingsdrempels. Deze marktpartijen hebben
de neiging en de mogelijkheid om de mededinging te beperken door bijvoorbeeld
onderlinge afspraken of onderling afgestemd gedrag. Belangrijk is ook dat
bedrijven op een dergelijke markt in staat zijn afwijkend gedrag van concurrenten
te observeren en te bestraffen.De Mededingingswet biedt de mogelijkheid om tegen mededingingsbeperkend
gedrag op te treden. Bijvoorbeeld bij kartels of misbruik van machtspositie
door een groep van ondernemingen die tezamen over een collectieve machtspositie
beschikken. Door middel van concentratiecontrole kan het ontstaan en de versterking
van (collectieve) machtsposities worden tegengegaan, voor zover die machtsposities
de daadwerkelijke mededinging op de Nederlandse markt significant beperken.Daarnaast kunnen op grond van sectorspecifieke wetgeving kunnen waar nodig
ex-ante verplichtingen worden opgelegd. De nieuwe Telecommunicatiewet biedt
OPTA de mogelijkheid om ex-ante verplichtingen op te leggen aan collectieve
machtsposities teneinde misbruik van machtspositie te voorkomen.In haar studie over «tight oligopolies» concludeert het Centraal
Planbureau dat de inzet van ex-ante maatregelen in oligopolistische markten
niet altijd nodig of efficiënt is. Soms zijn de problemen tijdelijk van
aard, bijvoorbeeld doordat innoverende bedrijven tot de markt toetreden. In
andere gevallen wordt de macht van een «tight oligopoly» ingeperkt
door acties van consumentenorganisaties. Ook kan het zijn dat overheidsingrijpen
gepaard gaat met hoge kosten, of met een grote kans op overheidsfalen. Zo
kan te zwaar overheidsingrijpen leiden tot ongewenste neveneffecten, zoals
het verdwijnen van prikkels voor bedrijven om te investeren of te innoveren.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd naar de visie van het kabinet
op situatie waarin geen sprake is van misbruik, maar wèl van een economische
machtspositie die leidt tot te hoge tarieven of prijzen. Voorts hebben
deze leden gevraagd naar eerdere opmerkingen van de WRR hierover.Ondernemingen die beschikken over een economische machtspositie en excessieve
prijzen of tarieven hanteren kunnen daarmee in strijd handelen met het misbruikverbod
van artikel 24 van de Mededingingswet. Bij de beoordeling of een bepaald tarief
excessief is baseert de NMa zich met name op de Europese jurisprudentie inzake
artikel 82 van het EG-Verdrag. Evenals de SER ben ik van mening dat terughoudendheid
moet worden betracht bij het corrigeren van tarieven die niet onder het misbruikverbod
vallen. Het afwegingskader voor een dergelijke interventie is niet het generieke
mededingingsbeleid maar de mechanismen voor borging van publieke belangen
of de regulering van transitiesectoren. Met de SER ben ik van mening dat een
correctie van de uitkomst van het mededingingsproces op niet-economische gronden,
buiten de doelstelling van de Mededingingswet behoort te vallen.In een voorstudie over publieke en private verantwoordelijkheden (Concurrentiebevordering
in infrastructuurgebonden sectoren) wijst de WRR op een potentieel gevaar
dat na privatisering, liberalisering en deregulering in de infrastructuurgebonden
sectoren bedrijven ontwikkelen die geleidelijk aan een positie als monopolist
weten te verwerven of die zich als conglomeraat met andere bedrijven, oftewel
een oligopolie, in staat weten het eigen aandeel in de markt te misbruiken
om toetreding door nieuwe concurrenten te voorkomen. In het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van de evaluatie van de Mededingingswet heeft het kabinet
aangegeven dat het artikel 24 van de Mededingingswet, juist in netwerksectoren,
die zich nog volop in de transitiefase bevinden, veelal niet volstaat. Aanvullende
bevoegdheden zoals bijvoorbeeld opgenomen in de energie- en telecommunicatiewetgeving
zijn nodig om misbruik van machtspositie te voorkomen en effectieve marktwerking
te realiseren.Volgens de WRR is oligopolie na privatisering en liberalisering de dominante
marktvorm. In een oligopolie kunnen processen optreden die de voordelen van
de beoogde concurrentie grotendeels teniet doen. De WRR vreest dat, in plaats
van elkaar te beconcurreren, potentiële concurrenten in een oligopolie
de neiging om vertonen de strijd uit de weg gaan. Dit alles vanuit het besef
dat ze door elkaar te beconcurreren hun betrekkelijk comfortabele positie
kunnen verliezen. Dit vraagstuk komt overeen met de problematiek rond stilzwijgende
concurrentievermijding, die hiervoor is besproken.HandhavingDe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd waarom in de brief van het
kabinet een persoonlijke bestraffing wordt vermeld van € 250 000
in plaats van € 500 000, zoals in Duitsland het geval is. Voorts
hebben deze leden gevraagd of een dergelijke boete niet effectiever is wanneer
de onderneming deze niet voor zijn rekening neemt.Het kabinet heeft in de brief bij het uitspreken van een wenselijke maximum
boete voor bestuurders en feitelijk leidinggevenden voor overtreding van kartelverbod,
het verbod op misbruik van een economische machtspositie of de verplichting
tot het aanmelden van een voorgenomen concentratie niet één
op één willen aansluiten bij de maximum boete die het Bundeskartellamt
kan opleggen. Dit onder meer omdat de Duitse situatie niet geheel vergelijkbaar
is met die in Nederland. Immers, de boetes die de NMa oplegt zien op schade
die door overtreding van de Mededingingswet is veroorzaakt op de Nederlandse
markt. De Duitse markt is enkele malen groter dan de Nederlandse, waardoor
schade als gevolg van mededingingsbeperkend gedrag daar hoger kan uitvallen.
In dat licht bezien is het niet onlogisch dat het Bundeskartellamt een hogere
maximumboete aan bestuurders en leidinggevenden kan opleggen.Desalniettemin acht ik het wenselijk dat de maximum hoogte van de boete die de NMa kan opleggen aan een bestuurder of feitelijk leidinggevende
op een hoger bedrag wordt gesteld dan € 250 000. Ik heb in
het debat met de Kamer naar aanleiding van nieuwe berichten over fraude in
de bouw van 18 februari jl. aangekondigd nog eens te zullen kijken naar
daar gedane opmerkingen dat de in de brief voorgestelde boetes aan de lage
kant zouden zijn. Mede gezien de ernst en omvang van de overtredingen van
de Mededingingswet zoals gebleken in de nieuwe berichten over fraude in de
bouw zou hier een maximumboete van€ 450 000 meer op zijn plaats
zijn. Overigens zij benadrukt dat het bij het bedrag van € 450 000
om een maximum gaat. Bij de bepaling van de hoogte van de boete zal de NMa
onder meer rekening houden met de ernst en de duur van de inbreuk. Deze en
andere criteria zullen worden opgenomen in Richtsnoeren boetetoemeting.Op zich deel ik de mening dat een individuele boete effectiever is indien
de onderneming de betaling daarvan niet voor haar rekening neemt. Daarbij
zij echter aangetekend dat van de reputatieschade voor de desbetreffende leidinggevende,
die met de oplegging van een boete samenhangt, reeds een afschrikwekkende
werking uitgaat waaraan een eventuele vergoeding van de boete door de onderneming
niets meer aan af kan doen.In aansluiting hierop hebben deze leden gevraagd hoe de voornoemde vermindering
van de afschrikwekkende werking van een persoonlijke bestraffing als gevolg
van vergoeding door de onderneming zou kunnen worden ondervangen, en hoe het
kabinet staat tegenover vrijwaringsclausules in arbeidscontracten.Ik ben van mening dat in een ideale situatie het niet mogelijk zou moeten
zijn dat de onderneming de boete van een bestuurder zou vergoeden, eventueel
door een vrijwaringsclausule in het arbeidscontract. Dit punt is reeds opgebracht
tijdens de hoorzitting op 22 januari 2004 over de evaluatie en wijziging
van de Mededingingswet. Overwogen wordt om, in navolging van Nieuw-Zeeland,
daartoe in de wet een verbod op te nemen. Daarbij dient echter te worden aangetekend
dat er waarschijnlijk veel mogelijkheden zijn om een dergelijk verbod te omzeilen.
Momenteel wordt onderzocht in hoeverre het Nederlandse wettelijke kader de
mogelijkheid biedt om een dergelijk verbod op te nemen. De uitkomst van dat
onderzoek zal worden besproken in een algemeen overleg met uw Kamer over het
kabinetsstandpunt naar aanleiding van de evaluatie van de Mededingingswet.De leden van de PvdA-fractie hebben tevens gevraagd of door het kabinet
wordt overwogen om in zeer krasse gevallen van kartels of misbruik van machtspositie
aan de leidinggevende aan het kartel of misbruik, een verbod op te leggen
om gedurende een aantal jaren leiding te geven.Dit wordt niet overwogen. Ik ben van mening dat het opleggen van een verbod
aan een bestuurder om gedurende een aantal jaren leiding te geven aan een
onderneming een te grote inbreuk op de persoonlijke vrijheden van de desbetreffende
leidinggevende met zich zou brengen. Er bestaat voor een dergelijke sanctie
ook geen precedent in het bestuursrecht. Er wordt nu reeds de mogelijkheid
ingevoerd een leidinggevende te bestraffen met een substantiële boete.
Eerst dient te worden bezien of de afschrikwekkende werking daarvan voldoende
is. Overigens zou een verbod zoals voorgesteld door de PvdA slechts een beperkte
werking kunnen hebben, aangezien de bestuurder zal slechts verboden kunnen
worden om leiding te geven binnen een in Nederland gevestigd bedrijf.De leden van de PvdA-fractie hebben gewezen op het ingrijpende karakter
van de bevoegdheden om boetes aan personen op te leggen en om binnen te treden
in woningen zonder de toestemming van de bewoner, en hebben gevraagd
wanneer de werking van deze nieuwe bevoegdheden zal worden geëvalueerd.De huidige mededingingswet is vier jaar na inwerkingtreden geëvalueerd
(in mei 2002). Het betrof hier echter een nieuwe wet. Ik wens op dit ogenblik
de voornoemde uitbreiding van de bevoegdheden van de NMa na een langere periode
dan vier jaar te laten evalueren. Ik wil mij hierover nog nader met de Kamer
verstaan.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd hoe het kabinet staat tegenover
de suggestie het «alles-in-één-hand-systeem» te
vervangen door een systeem waarbij strafoplegging en rechtspleging ook in
eerste instantie plaatsvinden door de rechter.Ik ben van mening dat een zodanige vervanging niet verstandig zou zijn.
Niet voor niets heeft de wetgever welbewust gekozen voor de bestuursrechtelijke
handhaving van de Mededingingswet en voor het «alles-in-één-hand-systeem».
Het bestuursrecht biedt een minder ingrijpende vorm van handhaving dan het
strafrecht en bovendien waren de ervaringen met de strafrechtelijke handhaving
van de voorganger van de Mededingingswet, de Wet economische mededinging,
weinig bevredigend. Bestuursrechtelijke handhaving van de Mededingingswet
werd ook niet problematisch geacht, omdat de wet een geringe normatieve lading
bevat, overtreding van die wet geen letsel aan personen of schade aan goederen
pleegt toe te brengen en er geen vrijheidsbenemende of andere ingrijpende
dwangbevoegdheden nodig zijn voor de handhaving van de norm.Een andere belangrijke overweging was dat bij bestuursrechtelijke handhaving
het toezicht op de naleving en het onderzoek naar overtredingen van de Mededingingswet
en het opleggen van boetes wegens die overtredingen konden worden opgedragen
aan het bestuursorgaan dat met de uitvoering van die wet was belast, zoals
ontheffingverlening en concentratietoezicht. Dit «alles-in één-hand-systeem»
was in overeenstemming met het uitgangspunt van het kabinet dat handhaving
van beleidsinstrumentele wetgeving moet worden gelegd bij het bestuursorgaan
dat met de uitvoering van de desbetreffende wet is belast. Voordeel van dit
systeem was ook dat de handhaving aan een in het mededingingsrecht en de mededingingsproblematiek
gespecialiseerd bestuursorgaan kon worden opgedragen. Een bijkomend argument
voor bestuursrechtelijke handhaving was dat afstemming met de Europese Commissie
gemakkelijker verloopt als een bestuursorgaan is belast met de handhaving
van de Mededingingswet, dan wanneer dat de taak van strafrechtelijke instanties
zou zijn.Naar mijn mening heeft de praktijk uitgewezen dat juist het feit dat de
NMa ook boetes kan opleggen in belangrijke mate bijdraagt aan haar effectiviteit,
slagvaardigheid en gezag. De overwegingen voor bestuursrechtelijke handhaving
en voor het «alles-in-een-hand-systeem» zijn nog steeds van kracht.
Weliswaar is het de bedoeling dat de dwangbevoegdheden van de NMa worden uitgebreid
met de bevoegdheid woningen te betreden zonder de toestemming van de bewoner,
maar daartoe zal zij alleen kunnen overgaan na voorafgaande machtiging. De
overweging dat afstemming met de Europese Commissie door een bestuursorgaan
gemakkelijker geschiedt door een bestuursorgaan dan door een rechterlijke
instantie heeft alleen maar aan belang gewonnen. Een nationale mededingingsautoriteit
zal niet alleen moeten afstemmen met de Europese Commissie, maar zal deel
uit gaan maken van een netwerk van de Europese Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten
van de Europese Unie.Deze leden hebben ook gevraagd welke voor- en nadelen aan de vervanging
van het huidige «alles-in-één-hand-systeem» verbonden
zouden zijn. Naar ik heb begrepen wordt als voordeel van een splitsing van toezicht
en onderzoek enerzijds en het opleggen van sancties anderzijds wel genoemd
dat dit in lijn is met het beginsel van de scheiding der machten. Op zichzelf
is dit juist. Bedacht moet echter worden dat in het «alles-in-een-hand-systeem»
beroep dat tegen een boetebesluit wordt ingesteld, tot gevolg heeft dat besluit
wordt opgeschort, totdat de bestuursrechter in tweede instantie op het beroep
heeft beslist. Met andere woorden, ook in het huidige systeem behoeft de betrokken
onderneming, als zij ervoor kiest beroep in te stellen in plaats van het boetebesluit
van de NMa te aanvaarden, niet eerst de boete te betalen voordat de rechter
in tweede instantie heeft beslist. Anderzijds kan een betrokken onderneming
wanneer het opleggen van boetes aan de rechter zou worden opgedragen, niet
meer afzien van voorlegging aan de rechter, en zal hij moeten wachten op diens
oordeel. Bij splitsing van bevoegdheden zal de afhandeling van een inbreukprocedure
dan meestal ook langer duren dan in het huidige systeem. Ook zou een systeem
waarbij de rechter de boetes oplegt en die dus ook zelf moet motiveren, voor
de rechter meer werk met zich kunnen brengen dan in het huidige systeem, waarin
de rechter alleen een besluit van de NMa toetst. Verder is het de vraag, of
het opleggen van een last onder dwangsom wel mogelijk zou zijn in een systeem
waarin de rechter de boetes en dwangmaatregelen oplegt.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts gevraagd of overwogen zou kunnen
worden strafoplegging en rechtspleging boven een bepaalde substantiële
omvang wel neer te leggen bij de rechter, en ook om aan te geven hoe een dergelijke
grens bepaald zou kunnen worden.Vanwege de eerdergenoemde argumenten zie ik ook geen aanleiding voor het
neerleggen bij de rechter van de strafoplegging en rechtspleging boven een
bepaalde grens. Overigens zou het bepalen van een zodanige grens vrij willekeurig
zijn.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd wat het kabinet vindt van
de duur van de bezwaar- en beroepsprocedures van de NMa, en hebben gevraagd
naar maatregelen om deze procedures te versnellen.De NMa kent een bezwaarprocedure. Indien een partij het niet eens is met
de beschikking die de NMa geeft na het bezwaar, kan zij beroep instellen bij
de bestuurskamer van de rechtbank Rotterdam. De gemiddelde behandelingsduur
van een bezwaar is zes maanden. Deze termijn is inclusief het horen van belanghebbenden,
zoals voorgeschreven in de Awb. Het bezwaar op een sanctiebeschikking duurt
langer wanneer daarbij het advies van de Bezwaar- en Adviescommissie (BAC)
wordt ingewonnen. Dit advies vergt circa tien maanden. Hierbij zij aangetekend
dat, zoals zojuist reeds is besproken, het instellen van bezwaar, net als
van beroep, een opschortende werking heeft. Dit betekent dat de sanctiebeschikking
van de NMa gedurende de duur van deze procedures niet wordt uitgevoerd. In
dat licht bezien, is de duur van de bezwaarprocedure niet onredelijk lang.Het kabinet heeft in haar standpunt aangegeven dat partijen er in bepaalde
gevallen voor kunnen kiezen de bezwaarprocedure over te slaan. Dat betekent
dat direct bij de rechtbank Rotterdam beroep kan worden ingesteld tegen een
beschikking van de NMa.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het kabinet de mening
deelt dat het instellen van beroep tegen een sanctiebeschikking geen schorsende
werking meer zou moeten hebben, zoals in procedures bij de Europese Commissie
gangbaar is, en hebben tevens gevraagd of schorsende werking geen extra beroep
en bezwaar kan uitlokken.Een beroep tegen een sanctiebeschikking van de Europese Commissie heeft
inderdaad geen schorsende werking. Toch heeft het kabinet er in het kabinetsstandpunt
niet voor gekozen de opschortende werking bij instellen van bezwaar
of beroep tegen een sanctiebeschikking van de NMa te laten vervallen. Het
gaat hier immers om boetes met een potentieel bijzonder grote omvang. De kans
is groot dat een onderneming in ernstige financiële problemen geraakt
voordat helderheid ontstaat omtrent de vraag of de boetebeschikking stand
zal houden. Bovendien zijn er op dit moment geen zwaarwegende redenen die
noodzaken tot de inning van boetes voorafgaand aan een eventueel rechterlijk
oordeel. Daarbij zij aangetekend dat de directeur-generaal van de NMa over
de mogelijkheid beschikt om bij voorlopige voorziening een directe inning
te verzoeken.Het is niet uitgesloten dat het bestaan van schorsende werking extra beroep
en bezwaar uitlokt. Dit argument is echter niet voldoende zwaarwegend om van
schorsende werking af te zien.Relatie met wetsvoorstel markt en overheidDe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd naar de stand van zaken met
betrekking tot het wetsvoorstel «markt en overheid» en de voorstellen
die daarvoor in de plaats komen. Zij hebben tevens gevraagd wanneer een wetsvoorstel
verwacht kan worden waarin gedragsregels voor de overheid worden vastgelegd
in de Mededingingswet.Het kabinet heeft op 12 februari jl. zijn standpunt over de heroverweging
van het bestaande wetsvoorstel aan de Tweede Kamer aangeboden (kamerstukken
II, 2003/2004, 28 050, nr. 7). Dit standpunt houdt een alternatieve aanpak
in van de problematiek van markt en overheid, bestaande uit het intrekken
van het thans bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel markt en overheid
en het opnemen van regels voor eerlijke concurrentie door overheden die als
onderneming optreden in de Mededingingswet. Tevens zal nader onderzoek worden
verricht naar de mogelijkheid en wenselijkheid regels op te nemen in de Algemene
wet bestuursrecht met betrekking tot de besluitvorming over ondernemersactiviteiten
door overheden. Het streven is rond de zomer het wetsvoorstel tot aanpassing
van de Mededingingswet voor advies aan de Raad van State te doen zenden. Indiening
van het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer zou dan tegen het einde van dit jaar
kunnen plaats vinden.De leden van de PvdA-fractie hebben tevens gevraagd om in te gaan op het
aangekondigde onderzoek of via de Algemene wet bestuursrecht aanvullende eisen
moeten worden gesteld aan een overheidsbesluit om als ondernemer te gaan opereren
en op het aspect van rechtsbescherming daarbij.Dit onderzoek is bedoeld om na te gaan wat de voor- en nadelen zijn om
de beslissing van een overheidsorganisatie om als onderneming op de markt
actief te worden aan te merken als een besluit op grond van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). Het aanmerken van een dergelijke beslissing als besluit
in de zin van de Awb biedt de mogelijkheid om aan die besluitvorming bepaalde
kwaliteitseisen te stellen. Dit kunnen de eisen zijn die thans al staan in
de Awb, dan wel aanvullende eisen die specifiek voor dit soort besluiten zouden
moeten gelden. Hiermee kan ook de rechtsbescherming van belanghebbenden worden
gediend. Echter ook moet in kaart worden gebracht of een dergelijke benadering
hoge bestuurlijke lasten met zich brengt en wellicht kan leiden tot een ongewenste
juridisering. Overigens zij hier nog eens vermeld dat het de verantwoordelijk
is en blijft van de betrokken overheidsorganisatie om beslissingen te nemen
over het al dan niet als onderneming op een markt actief te worden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie of ook toezicht
zal worden gehouden op de omgekeerde situatie, naar ik begrijp de situatie
dat een overheidsorganisatie wil besluiten haar taken als onderneming
op een markt te beëindigen, merk ik op dat ook daarvoor de resultaten
van het hiervoor genoemde onderzoek moeten worden afgewacht. Overigens geldt
ook hier dat de keuze om niet (meer) als ondernemer op te treden aan de orde
zal komen in het kader van de reguliere verantwoording over de taakuitvoering
door de desbetreffende overheidsorganisatie.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts gevraagd wie toezicht houdt
op de publieke taken van bestuursorganen in de zin van art. 1:1 Algemene wet
bestuursrecht, en of deze taken niet zullen worden verricht door geprivatiseerde
of verzelfstandigde organisaties. Zij hebben tevens gevraagd dit laatste te
relateren aan de verzelfstandiging van het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam.Toezicht op de uitvoering van publieke taken is in het algemeen zo veel
mogelijk bij of krachtens de wet geregeld. Het antwoord op de vraag wie toezicht
houdt is afhankelijk van het op een organisatie concreet toepasselijke toezichtsarrangement.
Dat geldt ook voor situaties waarin geprivatiseerde of verzelfstandigde organisaties
een verantwoordelijkheid hebben voor het uitvoeren van een publieke taak.
Ook dan dient steeds een voldoende mate van toezicht op die taakuitvoering
te zijn gewaarborgd.Wat betreft het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam geldt dat dit bedrijf
met instemming van het kabinet per 1 januari 2004 is omgevormd van een
gemeentelijke tak van dienst tot een naamloze vennootschap en aldus is verzelfstandigd.
De publieke taken ter waarborging van een veilige, efficiënte en milieuverantwoorde
scheepvaart zijn hierbij opgedragen aan de (Rijks)havenmeester binnen het
Havenbedrijf Rotterdam NV. De havenmeester heeft echter zelfstandige bevoegdheden
en verantwoordelijkheden die hij in een afzonderlijke entiteit (Rotterdam
Port Authority) – een zelfstandig onderdeel van het Havenbedrijf –
uitvoert. Vooruitlopend op de voorgenomen wijziging van de Scheepvaartwet
zijn hierover afspraken gemaakt in een convenant dat is gesloten tussen de
Minister van Verkeer en Waterstaat, de gemeente Rotterdam, het Havenbedrijf
Rotterdam NV en de havenmeester van Rotterdam. Uitgangspunt bij de uitvoering
van het convenant is dat de Rijkshavenmeester over de uitoefening van zijn
publieke taken alléén verantwoording schuldig is aan de Minister
van Verkeer en Waterstaat, respectievelijk de burgemeester van Rotterdam,
en niet aan de directie van het Havenbedrijf Rotterdam NV.WAODe leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd naar de mogelijke gevolgen
van een eventuele private uitvoering van de WAO, en naar de criteria en randvoorwaarden
die zouden moeten worden gesteld met het oog op een eventuele uitvoering van
publieke taken in een private omgeving, in relatie tot de taken van de NMa.
Voorts hebben zij gevraagd naar de gevolgen van een mogelijke private uitvoering
van de WAO en WW met betrekking tot het eventueel ontstaan van een geprivatiseerde
economische machtspositie.De discussie over private uitvoering van de WAO is nog niet volledig afgerond.
Definitieve uitspraken zijn daarom nog niet te doen. Wel kan in zijn algemeenheid
worden gesteld dat de wetgever het speelveld bepaalt voor die private uitvoering
alsmede de regels voor de borging van de publieke belangen in een private
omgeving. Als deze regels de uitvoerende instanties vrijheid laten om als
onderneming in de zin van de Mededingingswet op te treden, kan de NMa krachtens
de Mededingingswet toezicht houden op het gedrag als onderneming. De regels
die daarbij worden gesteld door de wetgever ter waarborging van publieke belangen
zijn daarbij voor de NMa een gegeven. De NMa heeft in de vorm van artikel
24 Mededingingswet een instrument om op te treden tegen misbruik van een economische
machtspositie, ook als die machtspositie het gevolg is van privatisering.
Een onderneming die over een economische machtspositie beschikt. Mogelijke
vormen van misbruik zijn excessieve tarieven en discriminatie van afnemers.
Hiertegen kan de NMa optreden. Indien dit generieke instrument onvoldoende
wordt geacht, dan is sectorspecifieke regelgeving ter voorkoming van misbruik
van economische machtspositie te overwegen. Vanwege de stand van de discussie
kan ik hier op dit moment niet dieper op ingaan.De leden van de PvdA-fractie wilden weten welke aanknopingspunten het
rapport van de commissie-Cohen bood in relatie tot de taken van de NMa, en
welke zaken uit dat rapport relevant zijn voor de NMa.Het rapport uit 1997 van de MDW-werkgroep markt en overheid (de werkgroep
Cohen) is de basis geweest voor een wettelijke aanpak van de problematiek
van «markt en overheid». Het rapport van de werkgroep Cohen is
het startpunt geweest voor de verdere discussie over markt en overheid. In
het rapport werd aanbevolen om commerciële activiteiten van de overheid
te verbieden, behoudens een viertal uitzonderingssituaties. Voor die uitzonderingssituaties
zouden gedragsregels moeten gelden. In het rapport worden geen uitspraken
gedaan over de vorm van toezicht en welke instantie dat zou moeten doen. Wel
neigde de werkgroep naar een voorkeur voor een centrale onafhankelijke toezichthouder.
De NMa past goed in dit profiel. Ook de Sociaal-Economische Raad heeft in
zijn advies in 1999 over markt en overheid een duidelijke voorkeur uitgesproken
voor de NMa als toezichthouder op de gedragsregels. Overigens verwijs ik naar
hetgeen ik eerder in deze nota al heb aangegeven over de beoogde alternatieve
aanpak van de problematiek inzake markt en overheid door middel van een afzonderlijk
in procedure te brengen voorstel tot wijziging van de Mededingingswet.Hoe kan de NMa waarborgen, zo hebben de leden van de PvdA-fractie gevraagd,
dat er sprake is van een daadwerkelijke mogelijkheid om over te stappen en
dat er sprake is van daadwerkelijke keuzevrijheid. Welke overstapflexibiliteit
is nodig om tot marktwerking te komen, en onder welke voorwaarden kan marktwerking
ontstaan, zo wilden zij weten. Ook hebben zij gevraagd of het mogelijk is
om het pakket van aanbiedingen van verzekeraars te beperken, en daarmee dus
mogelijke marktmacht, om marktwerking te bevorderen.Het bieden van een daadwerkelijke mogelijkheid om over te stappen moet
in de eerste plaats vanuit de markt zelf komen. Wel kan de NMa optreden tegen
de marktpartijen als zij hun marktgedrag onderling coördineren teneinde
bestaande marktaandelen te behouden. Het in onderlinge afstemming beperken
van overstapmogelijkheden zou door de NMa aangepakt kunnen worden. Daarnaast
kan sectorspecifieke regelgeving het overstappen naar alternatieve aanbieders
faciliteren, zoals het geval is in de telecommunicatie- en de energieregelgeving.
De vraag welke overstapflexibiliteit nodig is laat zich niet in algemene zin
beantwoorden. Dit is sterk afhankelijk van het type product. Dit is bijvoorbeeld
voor markten op het gebied van telecommunicatie, ziektekostenverzekeringen
of hypotheken verschillend. Optimale marktwerking is mogelijk op een markt
met meerdere aanbieders en vragers. Zij komen met elkaar tot de meest efficiënte
allocatie van middelen. Als er niet voldoende marktprikkels zijn zullen deze
via generieke mededingingsregels (bijvoorbeeld bij een economische machtspositie)
of sectorspecifieke regels (bijvoorbeeld bij een wettelijk monopolie) moeten
worden aangevuld. Tegen beperking van de mededinging welke het gevolg is van
coördinatie van het marktgedrag door de aanbiedende partijen kan, zoals
eerder is opgemerkt, door de NMa worden opgetreden. Marktwerking kan het beste
worden gestimuleerd door het vergroten van marktprikkels en niet door op het
aanbod te sturen. Aanbodsturing maakt het aanbod star en zorgt ervoor dat
niet aan de behoeften van consumenten kan worden voldaan. In welke mate, zo hebben de leden van de PvdA-fractie gevraagd, is er
een spanning tussen toename van administratieve lasten voor opdrachtgevers
in relatie tot het bevorderen van het aantal marktpartijen? Welke positie
kiest de NMa hierin?Van administratieve lasten is sprake als een onderneming kosten moet maken
om te voldoen aan informatieverplichtingen voortvloeiend uit wet- en regelgeving
van de overheid. Het gaat om het verzamelen, bewerken, registreren, bewaren
en ter beschikking stellen van informatie. Dit is niet per se gekoppeld aan
een groter aantal opdrachtnemers, maar is afhankelijk van de wettelijke voorschriften.
Wel kan een toename van het aantal opdrachtnemers leiden tot hogere transactiekosten
bij de opdrachtgevers. Dit moet dan worden afgewogen tegen de baten die de
concurrentie tussen opdrachtnemers oplevert in de vorm van kostenefficiëntie
en meer innovatie. Bij het vormgeven van het nieuwe stelsel zal hiermee rekening
worden gehouden. Voor de NMa ligt hier geen specifieke taak.SlotopmerkingenDe PvdA vraagt hoe groot de economische schade als gevolg van kartels
en machtsmisbruik in Nederland is, hoe de omvang van deze schade wordt gemeten,
en of het juist is dat de schade van kartels en machtsmisbruik tussen 1996
en 2000 zo'n 55 miljard dollar bedroeg.Het bedrag van 55 miljard dollar is eerder genoemd tijdens de hoorzitting
over de evaluatie van de Mededingingswet van 22 januari jl., waar prof.
F. Vogelaar verwees naar recente rapporten van de OESO, met name het OESO
rapport «Harm caused by hard-core cartels» uit 2002. Dit bedrag
heeft slechts betrekking op 16 gerapporteerde grote kartelzaken. Ik onderstreep
dat het zeer moeilijk is de economische schade als gevolg van kartels of misbruik
van machtspositie te kwantificeren. Het vergt een vergelijking tussen de huidige
marktsituatie onder het kartel en/of misbruik met die welke zou bestaan in
een hypothetische concurrentiële markt. Bij de meest eenvoudige benadering
wordt een schatting gemaakt van het product van de prijsopdrijving door het
kartel boven de marktprijs maal de door de kartelovereenkomst of het misbruik
geschade handel (in eenheden). Reeds hierbij is een complicatie dat geschat
moet worden hoe hoog de prijsopdrijving is en hoe groot de handelsschade is.Kan nader worden ingegaan op de uitspraken van de directeur-generaal van
de NMa in de Volkskrant van 4 februari jl., over topbestuurders die zich
niet mogen verschuilen achter het middenmanagement, zo hebben de leden van
de PvdA-fractie gevraagd. Ook hebben zij gevraagd wat er gebeurt als het middenmanagement
op eigen gezag handelt en de topbestuurders hier geen weet van hebben Ik ben
van mening dat ook topbestuurders duidelijk aangesproken moeten kunnen worden
op hen toerekenbare overtredingen van de wet. In het kabinetsstandpunt over
de evaluatie van de Mededingingswet is dan ook aangegeven dat de NMa de bevoegdheid
dient te hebben om een boete op te leggen aan zowel opdrachtgever als feitelijk
leidinggevende van een overtreding van de Mededingingswet.De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd wat verstaan moet worden
onder het «zorgen voor een zodanige infrastructuur dat iedereen ervan
doordrongen is dat zij zich aan het mededingingsrecht te houden hebben»,
en hoe voor een dergelijke infrastructuur gezorgd kan worden.Genoemde zinsnede komt niet voor in het kabinetsstandpunt met betrekking
tot de evaluatie van de Mededingingswet, en in die zin kan ik hier dus geen
reactie op geven. Mijn voorgenomen aanpassingen in het mededingingsbeleid
zijn in dat standpunt aangegeven. Kan de regering een nadere toelichting geven op de onderzoeksmethode van
Berenschot, waarbij de conclusie getrokken werd dat het kartelverbod nageleefd
werd op basis van navraag bij de brancheorganisaties, zo hebben de leden van
de PvdA-fractie gevraagd. Is dit een goede onderzoeksmethode?De conclusies van Bureau Berenschot bevatten indicaties over de mate waarin
de Mededingingswet wordt nageleefd. De gebruikte onderzoeksmethodes (veelal
interviews) zijn daarvoor een geschikte methode. In het syntheserapport van
de evaluatie concludeert Berenschot dat sprake is van een substantiële
mate van vrijwillige naleving van de Mededingingswet. Het bureau tekent daar
expliciet bij aan dat over de precieze mate waarin hiervan sprake is op basis
van het onderzoek geen harde uitspraken kunnen worden gedaan. Desalniettemin
duiden de onderzoeksresultaten erop dat met name grotere organisaties zich
meer bewust zijn van de inhoud van de Mededingingswet. Zij verstrekken steeds
minder volgens de Mededingingswet verboden adviezen en houden steeds meer
rekening met de in de Mededingingswet gestelde randvoorwaarden aan erkenningsregelingen.Een andere belangrijke indicatie voor de mate van naleving is dat de meeste
samenwerkingsafspraken binnen het MKB ongeschonden de toets van het mededingingsrecht
doorstaan. Uit verschillende deelrapporten van de evaluatie komt naar voren
dat het bedrijfsleven zich bewuster is geworden van wat wel en niet meer is
toegestaan onder de Mededingingswet. Geïnterviewde marktpartijen hebben
meerdere malen gewezen op een «cultuuromslag» die heeft plaatsgevonden
in het bedrijfsleven. Overigens tekent Berenschot hierbij aan dat juist in
sectoren waarin een sterke traditie heerst van samenwerking, er niet altijd
de neiging bestaat om spontaan de bepalingen uit de Mededingingswet na te
leven. De ervaringen in de bouwnijverheid onderstrepen deze aantekening.De Minister van Economische Zaken,L. J. Brinkhorst 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29276-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl