Jaarverslagen over het jaar 2002; Rapport bij het jaarverslag 2002 van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieuhygiëne
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28880, nr. 25

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-05-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28880 nr. 25

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSAMENVATTINGInleidingMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieubeheerJaarverslag en saldibalansBedrijfsvoeringBeleidsinformatieReactie minister van VROMNawoord Algemene Rekenkamer1 INLEIDING1.1 Waarom dit rapport?1.2 Hoe is het onderzoek uitgevoerd?1.3 Hoe oordeelt de Algemene Rekenkamer?1.3.1 Wettelijke criteria1.3.2 Waarover oordeelt de Algemene Rekenkamer?Jaarverslag en saldibalansBeleidsinformatieBedrijfsvoering1.4 Leeswijzer2 OORDEEL JAARVERSLAG EN SALDIBALANS2.1 Inleiding2.2 Het jaarverslag en VBTB2.3 Financiële informatie2.3.1 Inleiding2.3.2 Oordeel2.3.3 Rapportering per beleidsartikelVerantwoordingsstaatOverzicht 1 Bedragen van de verantwoordingsstaat 2002,
Ministerie van VROM (x € 1 miljoen) Financiële toelichting bij verantwoordingsstaat2.4 Beleidsinformatie2.4.1 Inleiding2.4.2 Oordeel2.5 Mededeling over de bedrijfsvoering2.5.1 Inleiding2.5.2 Oordeel2.6 Het agentschap Rijksgebouwendienst2.6.1 Inleiding2.6.2 Oordeel2.7 Saldibalans met toelichting2.7.1 Inleiding2.7.2 OordeelOverzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
2002, Ministerie van VROM (bedragen x 1 miljoen euro) 3 BEDRIJFSVOERING3.1 Inleiding3.2 Ontwikkelingen in bedrijfsvoering3.3 De ontwikkeling van de auditfunctie3.4 Departementale accountantscontrole3.4.1 Inleiding3.4.2 Financiële informatie en bedrijfsvoering3.4.3 Niet-financiële informatie3.4.3.1 Totstandkoming van informatie3.4.3.2 Kwaliteit informatie3.5 Financieel beheer directoraat-generaal Milieu3.5.1 Inleiding3.5.2 Rijksbijdragen voor bodemsanering3.5.2.1 Inleiding3.5.2.2 Toekenning meerjarenbudgetten 2002–20043.5.2.3 Kostenverhaal3.5.2.4 Afwikkeling projectfinanciering en budgetfinanciering3.5.2.5 VerbeterplanAd 1 Probleemanalyse en inventarisatie knelpuntenAd 2 VerbeteractiesAd 3 Verantwoordelijkheden en accordering door ministerAd 4 Voortgangsbewaking3.5.3 Clean Development Mechanism3.5.4 Conclusie3.6 Verstrekking van huursubsidie3.6.1 Inleiding3.6.2 De uitvoeringsproblemen in 20023.6.3 Beschrijving verbeterproces3.6.4 Beoordeling verbeterplan3.6.5 Voortgang verbeterproces3.6.6 Conclusie3.7 Investeringsbudget Stedelijke vernieuwing3.7.1 Evaluatie standpunt rechtmatigheidsonderzoek 20013.7.2 Financieel beheer afrekening eerste ISV-tijdvak
(2000–2004)3.8 Integriteit3.9 Vervolg op bezwaaronderzoek financieel beheer Rijksgebouwendienst3.9.1 Inleiding3.9.2 De kanteling3.9.3 Administratieve organisatie3.9.4 Interne controle3.9.5 Automatisering3.9.5.1 Inleiding3.9.5.2 Afronding implementatie IRIS3.9.5.3 Betrouwbaarheid gegevens in IRIS3.9.5.4 Informatiebeveiliging3.9.5.5 Functioneel en technisch beheer3.9.6 Managementinformatie3.9.7 Kwaliteit administratie en tijdigheid jaarverantwoording3.9.8 Oordeel accountantsdienst3.9.9 Conclusie3.10 Contractbeheer onderzoeks- en overige contracten3.11 EU-geldstromen3.11.1 Wet Toezicht Europese Subsidies3.11.2 Interreg3.12 Overdrachtsuitgaven3.12.1 Directoraat-generaal Ruimte3.12.2 Directoraat-generaal Milieu3.12.3 Directoraat-generaal Wonen3.13 Europese aanbesteding3.14 Overige aspecten financieel beheer3.14.1 Financiële functie directoraat-generaal Ruimte3.14.2 Inspectoraat-Generaal3.15 ICT-aspecten van bedrijfsvoering3.15.1 Autorisatie- en wijzigingenbeheer3.15.2 Informatiebeveiliging3.15.3 Wet Bescherming Persoonsgegevens3.15.4 Derdenmededeling3.15.5 Conclusie ICT-aspecten van bedrijfsvoering3.16 VBTB implementatie- en informatiesystemen3.17 Implementatie baselines financieel beheer en materieelbeheer3.17.1 Inleiding3.17.2 Bevindingen3.18 Conclusies4 BELEIDSINFORMATIE4.1 Inleiding4.2 Gehanteerde normen4.3 Toetsing aan verslaggevingseisen4.4 Kwaliteit van de beleidsinformatie4.4.1 Relevantie en actualiteit4.4.2 Vorm en presentatie4.5 Totstandkoming beleidsinformatie4.5.1 Inleiding4.5.2 Best practicegegeven4.5.3 Systeembeschrijving4.5.4 Beperkingen van de ninki4.6 Conclusies en aanbevelingen5 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Algemeen5.2 Financieel beheer directoraat-generaal MilieuNawoord Algemene Rekenkamer5.3 Financieel beheer RijksgebouwendienstNawoord Algemene Rekenkamer5.4 ICT-aspecten van de bedrijfsvoeringNawoord Algemene Rekenkamer5.5 Verstrekking van huursubsidieNawoord Algemene Rekenkamer5.6 Niet-financiële informatie5.6.1 Totstandkoming mededeling over de bedrijfsvoeringNawoord Algemene Rekenkamer5.6.2 Verslaggeving niet-financiële beleidsinformatie5.6.2.1 Verslaggevingseisen jaarverslag5.6.2.2 Betrouwbaarheid prestatiegegevens5.6.2.3 Prestatiegegevens artikel 35.6.2.4 Financiële informatie bij de beleidsartikelenNawoord Algemene Rekenkamer5.6.2.5 Beleidsartikel 10Nawoord Algemene Rekenkamer5.6.2.6 Verantwoordelijkheid beleidsprestaties5.6.2.7 Verdiepingsonderzoek niet-financiële beleidsinformatie
(ninki)Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1 RECHTMATIGHEIDSONDERZOEKOordelen en tolerantiegrenzenFinanciële informatieNiet-financiële beleidsinformatieBedrijfsvoeringBezwaarinstrument en bezwaarbeleidBIJLAGE 2 OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN IN DE
FINANCIËLE INFORMATIE IN HET JAARVERSLAG 2002 VAN HET MINISTERIE VAN
VROM(bedragen x 1 miljoen euro) BIJLAGE 3 ONVOLKOMENHEDEN IN HET FINANCIEEL BEHEER,
HET MATERIEELBEHEER EN DE DAARTOE BIJGEHOUDEN ADMINISTRATIES BIJ HET MINISTERIE
VAN VROMBIJLAGE 4 VERKLARENDE WOORDENLIJSTAccountantsrapportAccountantsverklaringAdministratieve systemenAgentschapArtikelsgewijze oordeelsvormingBaseline financieel beheer en materieelbeheerBaten-lastendienstBedrijfsvoeringBegrijpelijkheidBeleidsintensiveringenBeleidsprioriteitenBestuurskostenBetrouwbaarheidBezwaaronderzoekBudgetrecht Tweede KamerConformiteit aan wettelijke regels (voor de inhoud)Conformiteit aan wettelijke regels (voor vormvereisten)Departementale accountantsdienst/auditdienst (DAD)Deugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsrichtlijnenFinancieel beheerFinancieel jaarverslag en saldibalans van het RijkFoutenJaarverslag (departementaal)MaterieelbeheerM&O-beleidOnvolkomenheidOnzeker (onzekerheden)OverdrachtsuitgavenPotentieel bezwaargevalPrestatiegegevenRechtmatigheidRechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)ReviewBIJLAGE 5 LIJST MET GEBRUIKTE AFKORTINGENBIJLAGE 6 LIJST MET (KRUIS)VERWIJZINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28880Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 824 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 880Jaarverslagen over het jaar 2002nr. 25RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2002 VAN HET MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER (XI)Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 21 mei 2003Hierbij bieden wij u aan het op 7 mei 2003 door ons vastgestelde «Rapport
bij het Jaarverslag 2002 van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer (XI)».Algemene Rekenkamerdrs. Saskia J. Stuiveling,presidentJhr. mr. W. M. de Brauw,secretaris INHOUD SAMENVATTING5    AUDIT ACTIELIJST 200311   1INLEIDING161.1Waarom dit rapport?16 1.2Hoe is het onderzoek uitgevoerd?171.3Hoe oordeelt de Algemene Rekenkamer?181.3.1Wettelijke criteria18 1.3.2Waarover oordeelt de Algemene Rekenkamer?19 1.4Leeswijzer20   2OORDEEL JAARVERSLAG EN SALDIBALANS222.1Inleiding22 2.2Het jaarverslag en VBTB22 2.3Financiële informatie222.3.1Inleiding22 2.3.2Oordeel222.3.3Rapportering per beleidsartikel232.4Beleidsinformatie24 2.4.1Inleiding242.4.2Oordeel24 2.5Mededeling over de bedrijfsvoering24 2.5.1Inleiding242.5.2Oordeel24 2.6Het agentschap RGD252.6.1Inleiding25 2.6.2Oordeel252.7Saldibalans met toelichting252.7.1Inleiding25 2.7.2Oordeel25   3BEDRIJFSVOERING273.1Inleiding27 3.2Ontwikkelingen in bedrijfsvoering27 3.3De ontwikkeling van de auditfunctie28 3.4Departementale accountantscontrole293.4.1Inleiding29 3.4.2Financiële informatie en
bedrijfsvoering29 3.4.3Niet-financiële informatie303.5Financieel beheer directoraat-generaal
Milieu313.5.1Inleiding31 3.5.2Rijksbijdragen voor bodemsanering31 3.5.3Clean Development Mechanism363.5.4Conclusie37 3.6Verstrekking van huursubsidie37 3.6.1Inleiding37 3.6.2De uitvoeringsproblemen in 200238 3.6.3Beschrijving verbeterproces39 3.6.4Beoordeling verbeterplan403.6.5Voortgang verbeterproces403.6.6Conclusie41 3.7Investeringsbudget Stedelijke vernieuwing42 3.7.1Evaluatie standpunt rechtmatigheidsonderzoek
200142 3.7.2Financieel beheer afrekening
eerste ISV-tijdvak (2000–2004)433.8Integriteit43 3.9Vervolg op bezwaaronderzoek financieel
beheer Rijksgebouwendienst443.9.1Inleiding44 3.9.2De kanteling443.9.3Administratieve organisatie45 3.9.4Interne controle45 3.9.5Automatisering463.9.6Managementinformatie47 3.9.7Kwaliteit administratie en tijdigheid
jaarverantwoording493.9.8Oordeel accountantsdienst493.9.9Conclusie51 3.10Contractbeheer onderzoeks- en
overige contracten51 3.11EU-geldstromen523.11.1Wet Toezicht Europese Subsidies523.11.2Interreg52 3.12Overdrachtsuitgaven543.12.1Directoraat-generaal Ruimte543.12.2Directoraat-generaal Milieu543.12.3Directoraat-generaal Wonen55 3.13Europese aanbesteding55 3.14Overige aspecten financieel beheer563.14.1Financiële functie Directoraat-generaal
Ruimte563.14.2Inspectoraat-Generaal56 3.15ICT-aspecten van bedrijfsvoering57 3.15.1Autorisatie- en wijzigingenbeheer57 3.15.2Informatiebeveiliging573.15.3Wet Bescherming Persoonsgegevens573.15.4Derdenmededeling58 3.15.5Conclusie ICT-aspecten van bedrijfsvoering58 3.16VBTB implementatie- en informatiesystemen58 3.17Implementatie baselines financieel
beheer en materieelbeheer593.17.1Inleiding59 3.17.2Bevindingen593.18Conclusies60   4BELEIDSINFORMATIE614.1Inleiding61 4.2Gehanteerde normen624.3Toetsing aan verslaggevingseisen64 4.4Kwaliteit van de beleidsinformatie64 4.4.1Relevantie en actualiteit64 4.4.2Vorm en presentatie664.5Totstandkoming beleidsinformatie664.5.1Inleiding66 4.5.2Best practicegegeven664.5.3Systeembeschrijving67 4.5.4Beperkingen van de ninki68 4.6Conclusies en aanbevelingen68   5REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER695.1Algemeen695.2Financieel beheer directoraat-generaal
Milieu695.3Financieel beheer Rijksgebouwendienst705.4ICT-aspecten van de bedrijfsvoering715.5Verstrekking van huursubsidie715.6Niet-financiële informatie725.6.1Totstandkoming mededeling over
de bedrijfsvoering725.6.2Verslaggeving niet-financiële
informatie73   Bijlage 1Rechtmatigheidsonderzoek77Bijlage 2Overzicht fouten en onzekerheden80Bijlage 3Overzicht onvolkomenheden in financieel beheer en materieelbeheer
en daartoe bijgehouden administraties81Bijlage 4Verklarende woordenlijst82Bijlage 5Lijst met gebruikte afkortingen86Bijlage 6Lijst met (kruis)verwijzingen87SAMENVATTINGInleidingIn dit rapport vindt u de resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
over het begrotingsjaar 2002 van de Algemene Rekenkamer. Het rapport bevat
onder meer het oordeel van de Algemene Rekenkamer over het jaarverslag en
de saldibalans van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer (VROM).De Staten-Generaal kunnen dit rapport gebruiken bij de beoordeling van
het jaarverslag van de minister.Dit jaar hebben alle ministeries een verantwoording nieuwe stijl opgesteld:
het jaarverslag. In het jaarverslag wordt beoogd de relatie tussen beleidsdoelstellingen,
prestaties en middelen in samenhang te presenteren. Behalve voor financiële
informatie is er in het jaarverslag aandacht voor beleidsinformatie en bedrijfsvoeringsinformatie –
de zogeheten niet-financiële informatie.Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieubeheerHet Ministerie van VROM verstrekt voornamelijk subsidies, specifieke uitkeringen
en rijksbijdragen. Het jaarverslag over 2002 geeft een totaal aan verplichtingen
weer van € 3,9 miljard, bijna € 3,3 miljard aan uitgaven
en ruim € 0,1 miljard aan ontvangsten. Het grootste deel van de
verplichtingen wordt aangegaan voor artikel 2 «Betaalbaarheid van het
wonen», namelijk € 2,5 miljard. Daarnaast worden relatief
grote verplichtingen aangegaan voor bodemsanering (€ 0,2 miljard)
en het Clean Development Mechanism (CDM) (€ 0,2 miljard), een nieuw
beleidsinstrument ter beperking van de uitstoot van broeikasgassen.Een groot deel van de uitgaven van het Ministerie van VROM heeft betrekking
op de huursubsidie. In 2002 werd hieraan circa € 1,7 miljard uitgegeven.
De uitgaven voor herstructurering en nieuwbouw van woningen bedroegen circa € 0,2
miljard en de uitgaven voor bodemsanering bijna € 0,2 miljard. Het
ministerie heeft één agentschap, de Rijksgebouwendienst met
een totaal aan lasten van € 1,1 miljard.Bij het Ministerie van VROM heeft de Algemene Rekenkamer de uitgaven en
ontvangsten uit het jaarverslag en de saldibalans onderzocht. Verder is specifiek
aandacht geschonken aan de Rijksgebouwendienst (RGD) met een vervolgbezwaaronderzoek
naar het financieel beheer. Ook is het financieel beheer van het directoraat-generaal
Milieu (DGM) onderzocht. Tenslotte was de huursubsidie onderwerp van een specifiek
onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Jaarverslag en saldibalansDe Algemene Rekenkamer is niet onverdeeld positief over de financiële
informatie in het Jaarverslag over 2002 en de saldibalans per 31 december
2002 van het Ministerie van VROM, omdat op een drietal terreinen (verstrekking
van huursubsidie, rijksbijdragen voor bodemsanering en het Clean Development
Mechanism) sprake is van overschrijdingen van de door de Algemene Rekenkamer
gehanteerde kwantitatieve en/of kwalitatieve tolerantiegrenzen. Het oordeel
van de Algemene Rekenkamer is gepreciseerd in hoofdstuk 2 van dit rapport.
Dit oordeel geeft zij onder het formele voorbehoud dat de Staten-Generaal
de bijbehorende slotwetten vaststellen.De Algemene Rekenkamer constateert dat de (niet-financiële) beleidsinformatie
in het jaarverslag van het Ministerie van VROM nog niet geheel voldoet aan
de verslaggevingseisen. Bij twee beleidsartikelen sluit de informatie bijvoorbeeld
niet aan op de begrotingen, namelijk bij beleidsartikel 3 «Duurzame
woningen en gebouwen» en bij beleidsartikel 10 «Verbeteren nationale
milieukwaliteit».De prestatiegegevens geven, naar de huidige stand van de ontwikkeling
van prestatiegegevens, een goed inzicht in de realisatie van algemene en operationele
doelstellingen. Voor sommige operationele doelstellingen zijn prestatiegegevens
aangekondigd maar deze zijn vooralsnog niet beschikbaar.Op de betrouwbaarheid van de informatie over prestatiegegevens wordt bij
slechts één beleidsartikel ingegaan.Op grond van haar bevindingen komt de Algemene Rekenkamer tot het oordeel
dat de bedrijfsvoeringsinformatie (mededeling bedrijfsvoering) voldoet aan
de daaraan te stellen eisen en op deugdelijke wijze tot stand is gekomen.
Er dient rekening gehouden te worden met een voorbehoud ten aanzien van de
volledigheid van de aandachtspunten in de mededeling. Dit voorbehoud houdt
verband met het feit dat de controleerbaarheid van het totstandkomingsproces
van de mededeling nog niet aan de daaraan te stellen eisen voldoet.Bij de jaarverantwoording was sprake van één fout die boven
de tolerantiegrenzen van de Algemene Rekenkamer uitging.Bij verplichtingen inzake huursubsidie die ten laste van begrotingsartikel
2, «Betaalbaarheid van het wonen», zijn verantwoord, heeft de
Algemene Rekenkamer geconstateerd dat naar schatting € 34,6 miljoen
aan verplichtingen voor de huursubsidie onrechtmatig is aangegaan.De toelichting bij de rekening voldoet aan de eisen.De toelichting bij de financiële verantwoording van het agentschap
voldoet aan de eisen.De saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoen aan de eisen.BedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer constateerde in haar onderzoek dat de implementatie
van een nieuwe huursubsidiesystematiek problematisch verlopen is. De uitbetaling
van huursubsidie is in de zomer van 2002 ernstig vertraagd. Uiteindelijk is
besloten tot bevoorschotting van 171 000 huurders. De implementatieproblemen
betroffen onder andere de kwaliteit van de controlemaatregelen en de kwaliteit
van het behandelproces. Als gevolg hiervan is in 2002 voor naar schatting € 35
miljoen aan onrechtmatig aangegane verplichtingen geconstateerd en is het
beleid ter voorkoming en beperking van misbruik en oneigenlijk gebruik niet
toereikend geweest. De Algemene Rekenkamer komt tot de conclusie dat zich
in 2002 bij de uitvoering van de huursubsidie ernstige onvolkomenheden hebben
voorgedaan. Om de problemen op te lossen heeft de minister een verbeterplan
opgesteld. Tevens wordt in de voorbereiding van het komende huursubsidietijdvak
veel aandacht geschonken aan de kwaliteit van de uitvoering. Het verbeterplan
voldoet nog niet aan alle eisen die de Algemene Rekenkamer aan dergelijke
plannen stelt. Dit laatste is door het ministerie onderkend en heeft geleid
tot aanvullende maatregelen. Met deze maatregelen voldoet het verbeterplan
grotendeels aan de eisen die de Algemene Rekenkamer aan dergelijke
plannen stelt. Een onvolkomenheid is nog dat het verbeterplan geen capaciteitsplanning
bevat. Bij de verstrekking van huursubsidie in 2002 heeft de Algemene Rekenkamer
ernstige onvolkomenheden geconstateerd. Gezien het feit dat de korte termijnproblematiek
grotendeels is opgelost en de goede voorbereiding die is opgezet voor het
oplossen van de lange termijnproblematiek, zal de Algemene Rekenkamer geen
bezwaaronderzoek uitvoeren naar de bedrijfsvoering van de huursubsidie. Wel
zal zij de verdere uitvoering van het verbeterplan nadrukkelijk betrekken
in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2003.In 2002 bevat het financieel beheer van het directoraat-generaal Milieu
inzake bodemsanering ernstige onvolkomenheden. Deze onvolkomenheden hebben
onder meer betrekking op de volgende onderwerpen:• De regeling voor de toekenning van de meerjarenbudgetten sluit
niet aan op de praktijk van bodemsanering en schiet op een aantal punten,
namelijk toetsingscriteria en controle prestatieverantwoording, tekort als
instrument om de budgetten toe te kennen en vast te stellen.• Het toetsings- en verificatieproces voor de meerjarenbudgetten
bevatte onvoldoende beheersmaatregelen zoals een aangepaste procesbeschrijving.
Verificatie van de beschikkingen meerjarenbudgetten heeft niet plaatsgevonden.• De afwikkeling van het kostenverhaal verloopt traag. De geplande
einddatum is nu 2007 in plaats van 2003.• De afwikkeling van de projectfinanciering bevatte achterstanden
bij de vaststelling van de jaarverantwoordingen.In vergelijking met 2001 is de kwaliteit van het financieel beheer op
het terrein van bodemsanering achteruitgegaan. Er zijn duidelijke signalen
dat de onvolkomenheden in het financieel beheer structureel zijn en dat deze
zich uitstrekken over het gehele directoraat-generaal Milieu. Zo zijn er al
jaren onvolkomenheden bij de vaststelling van projectsubsidies voor bodemsanering
en hebben zich in 2002 vergelijkbare problemen voorgedaan bij het Clean Development
Mechanism. Als gevolg van de ernstige onvolkomenheden bij bodemsanering en
bij het Clean Development Mechanism heeft het departement rechtmatigheidsrisico's
gelopen. De Algemene Rekenkamer heeft overigens geconstateerd dat de rechtmatigheid
niet in het geding is gekomen. Op het terrein van de bodemsanering heeft de
minister een verbeterplan opgesteld. Dit plan voldoet niet aan de eisen die
de Algemene Rekenkamer aan een dergelijk plan stelt. Het betreft hier onder
andere het ontbreken van een volledige probleemanalyse en het ontbreken van
een aantal acties om gesignaleerde onvolkomenheden op te lossen. Gezien de
geconstateerde ernstige onvolkomenheden en het ontoereikende verbeterplan
zal de Algemene Rekenkamer in haar rechtmatigheidsonderzoek 2003 een bezwaaronderzoek
uitvoeren naar het financieel beheer bij DGM.De Algemene Rekenkamer heeft over 2002 een vervolgbezwaaronderzoek uitgevoerd
naar het financieel beheer van de Rijksgebouwendienst. Hierbij heeft zij een
verdere verbetering van het financieel beheer geconstateerd. Het administratieve
proces wordt goed beheerst en er is ten aanzien van het vervolmaken van het
centrale geautomatiseerde systeem een slag gemaakt. De totstandkoming van
de jaarverantwoording 2002 is voorspoedig verlopen. Wel zijn er nog aandachtspunten
om er voor te zorgen dat het financieel beheer in 2003 geheel op orde komt.
Aandachtspunten zijn de volledigheid en tijdigheid van de tussentijdse managementinformatie
en het technisch beheer en de beveiliging van de geautomatiseerde
systemen. Gelet op de bereikte verbeteringen zal de Algemene Rekenkamer haar
bezwaaronderzoek naar het financieel beheer van de RGD niet voortzetten. In
haar rechtmatigheidsonderzoek 2003 zal zij nagaan of de resterende onvolkomenheden
worden weggenomen.De Algemene Rekenkamer constateert dat de ICT-aspecten van de bedrijfsvoering
in belangrijke mate niet voldoen aan de gestelde eisen. Enkele onvolkomenheden
zijn hardnekkig. Het Ministerie van VROM voldoet nog steeds niet aan het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksoverheid (VIR). Het technisch beheer is niet op
orde en de diensten implementeren de eisen voor informatiebeveiliging niet.
De onvolkomenheden in het autorisatie- en wijzigingenbeheer doen zich nog
steeds voor. De Algemene Rekenkamer acht het van belang dat ICT niet als een
afzonderlijk aspect van de bedrijfsvoering wordt beschouwd, maar als een integraal
onderdeel daarvan.BeleidsinformatieHet onderzoek naar beleidsinformatie in het jaarverslag 2002 bestond uit
twee delen: het eerste deel betrof de beoordeling van het jaarverslag van
het ministerie aan de hand van de begrotingsvoorschriften, het tweede deel
van het onderzoek betrof een onderzoek naar de totstandkoming van twee prestatiegegevens
bij een beleidsartikel dat volgens het Ministerie van VROM te kenmerken is
als «best practice». Dit is geen beoordelend onderzoek, maar een
beschrijvend onderzoek.In overleg met het Ministerie van VROM heeft de Algemene Rekenkamer ervoor
gekozen beleidsartikel 2, «Betaalbaarheid van het wonen», en daarbinnen
het prestatiegegeven «netto-inkomen-na-kale-huurlasten-index»
(ninki) onderwerp van het best-practice onderzoek te laten zijn.De Algemene Rekenkamer constateerde over het eerste deel dat het jaarverslag
nog niet geheel voldeed aan de eisen. Het gaat hier met name om de éénduidige
verslaglegging over de prestatiegegevens uit de begroting 2002.Op basis van het best-practice-onderzoek naar het product en het proces
van totstandkoming van beleidsinformatie bij beleidsartikel 2, «Betaalbaarheid
van het wonen», concludeert de Algemene Rekenkamer dat er een aantal
goede waarborgen is gecreëerd voor de totstandkoming van het prestatiegegeven
ninki. Er zijn diverse maatregelen getroffen om de kwaliteit van de basisinformatie
te waarborgen. Een beschrijving van de informatiebehoeften waaraan het systeem
moet voorzien, ontbreekt echter.Reactie minister van VROMDe minister van VROM heeft gereageerd bij brief van 1 mei 2003. Hij
kondigt aan om aan de hand van een algemeen verbeterplan zorg te willen dragen
voor het tijdig wegwerken van knelpunten en het uitvoeren van aanbevelingen
voor het financieel beheer.De minister deelt niet de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat de
onvolkomenheden in het financieel beheer bij DGM structureel zijn en zich
uitstrekken over het gehele directoraat-generaal. Hij stelt voor om met de
Algemene Rekenkamer te overleggen om haar kritiekpunten in het reeds opgestelde
verbeterplan bodemsanering te verwerken.De minister geeft verder aan dat voor de nog resterende onvolkomenheden in het financieel beheer van de Rijksgebouwendienst maatregelen
in gang zijn gezet. Hij heeft vertrouwen in de uitvoering van het financieel
beheer van de Rijksgebouwendienst in 2003.De minister onderschrijft de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om
ICT als een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering te beschouwen. Met
de implementatie van de baseline voor informatiebeveiliging VROM zal voor
een groot deel aan deze eisen worden voldaan. Hiermee zou het Ministerie van
VROM tevens voldoen aan het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid.De minister heeft, evenals de Algemene Rekenkamer, geconstateerd dat zich
bij de uitvoering van de huursubsidie ernstige onvolkomenheden hebben voorgedaan.
Hij geeft aan dat het niet meer opportuun is om de door de Algemene Rekenkamer
gemiste capaciteitsplanning voor het verbeterplan huursubsidie op te stellen.
Dit omdat de meeste activiteiten inmiddels zijn afgerond. Inmiddels is het
kritieke pad met activiteiten voor het volgende huursubsidietijdvak in beeld
gebracht en is er voor het volgende huursubsidietijdvak een draaiboek opgesteld.
Daarnaast zijn diverse andere maatregelen getroffen om te zorgen voor een
goede bedrijfsvoering met betrekking tot de huursubsidie.De minister stelt dat de constateringen van de Algemene Rekenkamer over
het feit dat het jaarverslag nog niet geheel voldeed aan de eisen, door hem
werden herkend. De minister is het met de Algemene Rekenkamer eens dat het
«best practice» prestatiegegeven ninki bruikbaar is om doelbereiking
te meten. De minister is het met de meeste kanttekeningen die er door de Algemene
Rekenkamer bij geplaatst zijn, niet eens.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is bereid in overleg te treden met de minister
van VROM over het verbeterplan bodemsanering. Een brede probleemanalyse zal
duidelijk moeten maken wat de exacte reikwijdte van de problemen binnen DGM
is.De Algemene Rekenkamer kan zich vinden in de door de minister voorgestelde
maatregelen voor de nog resterende aandachtsgebieden in het financieel beheer
van de Rijksgebouwendienst, maar vraagt extra aandacht voor de managementinformatie.
De Algemene Rekenkamer ziet de maatregelen als het sluitstuk van het in 2000
ingezette verbetertraject.De Algemene Rekenkamer ondersteunt de door de minister voorgenomen maatregelen
ter integratie van ICT-aspecten in de bedrijfsvoering. Wel is in dit licht
aandacht nodig voor de effecten die de oprichting van een Gemeenschappelijke
Dienst met zich meebrengt.De Algemene Rekenkamer constateert, evenals de minister, dat zich bij
de uitvoering van de huursubsidie ernstige onvolkomenheden hebben voorgedaan.
De Algemene Rekenkamer is van mening dat adequate maatregelen zijn getroffen
om de bedrijfsvoering te verbeteren en de rechtmatigheid te borgen.De Algemene Rekenkamer heeft in beschrijvende zin, derhalve niet oordelend,
de ninki als «best practice» onderzocht. De kanttekeningen die
door haar geplaatst worden, dienen voor de normontwikkeling op het vlak van
de niet-financiële beleidsinformatie. 1 INLEIDING1.1 Waarom dit rapport?Dit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
over het begrotingsjaar 2002 dat de Algemene Rekenkamer heeft uitgevoerd bij
het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM). Dit rapport kunnen de Staten-Generaal gebruiken bij hun beoordeling
van het jaarverslag van de minister.De Algemene Rekenkamer onderzoekt jaarlijks bij ieder departement de volgende
onderdelen (Comptabiliteitswet 2001, artikel 58 en 82):• het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;• de voor dat beheer bijgehouden administraties;• de financiële informatie in het jaarverslag;• de departementale saldibalans;• de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en
de bedrijfsvoering;• de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.Dit jaar heeft de Algemene Rekenkamer bij alle departementen extra aandacht
besteed aan het contractbeheer en de Wet Toezicht Europese Subsidies (TES).
Daarnaast zijn bij het Ministerie van VROM de volgende specifieke onderwerpen
onderzocht:• het beheer van de overdrachtsuitgaven (onder meer de huursubsidie,
de subsidies voor bodemsanering en de uitgaven in het kader van het Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing (ISV);• het financieel beheer van het directoraat-generaal Milieu;• het financieel beheer van de RGD;• ICT-aspecten van de bedrijfsvoering;• de financiële functie van het directoraat-generaal Ruimte;• de naleving van Europese aanbestedingsregels;• de implementatie van de baseline financieel beheer en materieelbeheer.Deze onderwerpen zijn geselecteerd op basis van een risicoanalyse van
de belangrijkste processen van het ministerie. Ook heeft de Algemene Rekenkamer
de onvolkomenheden uit haar onderzoek 2001 betrokken in haar onderzoek om
na te gaan in hoeverre deze onvolkomenheden waren hersteld. 1.2 Hoe is het onderzoek uitgevoerd?De Algemene Rekenkamer richt haar onderzoek zo in, dat zij per begrotingsartikel
en per balanspost de belangrijke fouten en onzekerheden kan ontdekken. Dit
doet zij omdat de Staten-Generaal ook per begrotingsartikel goedkeuring verlenen
aan de minister.De Algemene Rekenkamer geeft een oordeel «met redelijke zekerheid»
omdat ze niet elke geldstroom tot in detail onderzoekt. Zij hanteert een werkwijze
die is gebaseerd op risicoanalyse. Dit betekent dat de Algemene Rekenkamer
gericht onderzoek doet naar die onderdelen, processen of geldstromen waar
zij, voorafgaand aan het onderzoek, essentiële risico's identificeert.
Daarbij maakt zij uit doelmatigheidsoverwegingen zoveel mogelijk gebruik van
de werkzaamheden van de departementale accountantsdienst. Deze legt de resultaten
van de controle jaarlijks vast in een rapport aan de minister. Dit rapport
bevat daarnaast een accountantsverklaring over de financiële informatie
in het jaarverslag en de saldibalans. Biedt de controle van de accountantsdienst
voldoende zekerheid, dan neemt de Algemene Rekenkamer de bevindingen over
voor haar eigen oordeelsvorming. Om te onderzoeken of de controle van de departementale
accountantsdienst voldoende zekerheid biedt, voert de Algemene Rekenkamer
reviews uit. Dat wil zeggen dat zij de kwaliteit van de departementale accountantscontrole
toetst aan de hand van een uitgebreid normenkader. Dit normenkader is mede
gebaseerd op de internationaal aanvaarde richtlijnen voor accountantscontrole. 1.3 Hoe oordeelt de Algemene Rekenkamer?1.3.1 Wettelijke criteriaVolgens de Comptabiliteitswet 2001 (artikel 82) moet de Algemene Rekenkamer
onderzoeken of het jaarverslag voldoet aan de volgende eisen:• Het jaarverslag is opgesteld volgens de verslaggevingsvoorschriften
inzake de financiële informatie.• De verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, en de baten, lasten,
kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten en balansposten zijn rechtmatig, dat
wil zeggen: ze zijn tot stand gekomen in overeenstemming met de begrotingswetten
en andere wettelijke regelingen.• De financiële informatie is deugdelijk weergegeven.• De informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (ook
wel niet-financiële informatie) is op een deugdelijke wijze tot stand
gekomen.• De informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (ook
wel niet-financiële informatie) voldoet aan de daaraan te stellen kwaliteitsnormen.Voorts moet de Algemene Rekenkamer onderzoeken of de saldibalans voldoet aan de volgende eisen:• De erin opgenomen informatie is deugdelijk weergegeven.• De balansposten zijn rechtmatig tot stand gekomen.Daarnaast moet de Algemene Rekenkamer onderzoeken of het financieel beheer, het materieelbeheer en de voor dat beheer bijgehouden administraties voldoen aan de eisen van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid
(CW 2001, art. 82).Er is een verschil tussen de controletaak van de Algemene Rekenkamer en
die van de departementale accountantsdienst. De Algemene Rekenkamer heeft
tot taak te beoordelen of de in het jaarverslag opgenomen informatie over
beleid en de bedrijfsvoering voldoet aan de daaraan te stellen kwaliteitsnormen.
De accountantsdienst hoeft dit niet te doen. 1.3.2 Waarover oordeelt de Algemene Rekenkamer?Jaarverslag en saldibalansIn 2002 is er voor het eerst sprake van een volledig VBTB-jaarverslag.
De informatie in het jaarverslag wordt door de Algemene Rekenkamer gecontroleerd
op grond van de Comptabiliteitswet 2001. Dit kan als volgt worden weergegeven. Jaarverslag ControleOordeelFinanciële informatie   Verantwoordingsstaat VolledigJaSaldibalans VolledigJa Niet financiële informatie   Mededeling over de bedrijfsvoeringFinancieel beheerVolledigJa  Materieel beheerVolledigJa Overige elementen bedrijfsvoeringBeperktNeeBeleidsinformatieVerslaggevingseisenVolledigJa KwaliteitsnormenBeperktNeeDe normen voor de kwaliteit van de financiële informatie zijn volledig
uitgekristalliseerd. Deze normen zijn onder andere afkomstig zijn uit de Comptabiliteitswet
2001, de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003 en de Regeling departementale begrotingsadministratie.
De Algemene Rekenkamer onderzoekt deze informatie reeds jaren en verbindt
daaraan een oordeel. Het oordeel van de Algemene Rekenkamer over de mededeling bedrijfsvoering
is beperkt tot de kwaliteit van de informatie over het financieel beheer en
het materieelbeheer. De kwaliteit van de mededeling is getoetst aan de huidige
eisen die hiervoor zijn geformuleerd. In 2005 zal een volledig normenkader
voor deze informatie gereed zijn.BeleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer kan dit jaar nog niet tot een volledig oordeel
komen over de totstandkoming van de beleidsinformatie in het jaarverslag en
over de kwaliteit van die informatie. Wel heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht
of de beleidsinformatie in het jaarverslag is opgesteld volgens de verslaggevingseisen.
Ze heeft echter geen onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de beleidsinformatie. Slechts het deeloordeel van de Algemene
Rekenkamer over de «conformiteit aan de wettelijke regels» maakt
deel uit van haar oordeel over het jaarverslag.BedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer geeft een oordeel over het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties van het ministerie. Voor deze onderdelen stelt de Algemene Rekenkamer
tevens vast hoe de informatie hierover tot stand is gekomen. Ook beoordeelt
de Algemene Rekenkamer of het ministerie voldoende rekening heeft gehouden
met deze uitkomsten voor de mededeling over de bedrijfsvoering. De gehanteerde
normen zijn gebaseerd op de normen die zijn uitgewerkt in de Baseline financieel beheer en materieelbeheer en het Referentiekader Mededeling Bedrijfsvoering.Eind 2004 moet volledig aan de normen in het referentiekader zijn voldaan.1.4 LeeswijzerDit Rapport bij het Jaarverslag 2002 van het Ministerie van VROM omvat,
behalve de samenvatting en inleiding, vier hoofdstukken: «Oordeel jaarverslag
en saldibalans» (hoofdstuk 2), «Bedrijfsvoering» (hoofdstuk
3), «Beleidsinformatie» (hoofdstuk 4) en «Reactie minister
en nawoord Algemene Rekenkamer» (hoofdstuk 5).Direct na de samenvatting is de Audit Actielijst 2003 opgenomen. Deze
bouwt voort op de lijst 2002. De lijst laat zien op welke punten de Algemene
Rekenkamer op grond van haar onderzoek vindt dat het ministerie actie moet
ondernemen. Het overzicht meldt ook de verbetermaatregelen die de minister
heeft aangekondigd en de termijn waarbinnen ze moeten leiden tot verbetering.
Tevens biedt de lijst inzicht in de voortgang van verbeteracties die de minister
eerder is gestart.Hoofdstuk 2, «Oordeel jaarverslag en saldibalans», beschrijft
het oordeel van de Algemene Rekenkamer over het jaarverslag en de saldibalans
van het Ministerie van VROM en de baten en lasten en balansposten van de baten-lastendiensten.
Behalve het totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer, worden alle fouten en
onzekerheden in de verplichtingen, uitgaven, ontvangsten en de saldibalansposten
die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden weergegeven.In hoofdstuk 3, «Bedrijfsvoering», ligt de nadruk op de uitkomsten
van het onderzoek naar de accountantscontrole, het financieel beheer en materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties. Daarnaast wordt een
beschrijving gegeven van de ontwikkelingen ten aanzien van de totstandkoming
van de informatie over de bedrijfsvoering en de mededeling over de bedrijfsvoering
in het jaarverslag van het Ministerie van VROM.Hoofdstuk 4, «Beleidsinformatie», beschrijft het onderzoek
van de Algemene Rekenkamer naar de totstandkoming van de informatie over het
gevoerde beleid in het jaarverslag van het Ministerie van VROM over begrotingsartikel
2, «betaalbaarheid van het wonen».Hoofdstuk 5, tenslotte, bevat een samenvatting van de reactie van de minister
van VROM en het nawoord van de Algemene Rekenkamer.Wanneer de Algemene Rekenkamer fouten en onzekerheden in de financiële
informatie in het jaarverslag of onvolkomenheden in het financieel beheer
en materieelbeheer niet aanvaardbaar vindt, kan zij daartegen bezwaar maken.
De overzichten in bijlage 2 en 3 bevatten alle fouten, onzekerheden en onvolkomenheden
die kunnen leiden tot het maken van bezwaar door de Algemene Rekenkamer. 2 OORDEEL JAARVERSLAG EN SALDIBALANS2.1 InleidingIn dit hoofdstuk doet de Algemene Rekenkamer verslag van haar bevindingen
en geeft zij haar oordeel over het jaarverslag en de saldibalans van het Ministerie
van VROM.Dit jaar hebben ministeries voor het eerst een jaarverslag opgesteld volgens
de nieuwe wijze van verantwoorden die in 1999 is ingezet met de regeringsnota Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording (VBTB).
Naast financiële informatie zijn nu ook beleidsinformatie en bedrijfsvoeringsinformatie
in het jaarverslag opgenomen.2.2 Het jaarverslag en VBTBHet jaarverslag in nieuwe vorm geeft een goed beeld van waar het Ministerie
van VROM zich het afgelopen jaar mee bezig heeft gehouden. Door de nieuwe
VBTB-systematiek is beter dan voorheen inzicht te krijgen in de koppeling
tussen doelen, prestaties en de gemaakte kosten. De leeswijzer geeft een helder
beeld van de opbouw van het jaarverslag. De leesbaarheid is in het algemeen
goed.Met ingang van het begrotingsjaar 2002 stellen ministeries een jaarverslag
op. Het is het eerste jaar waarin ze hun verantwoording geheel conform VBTB
moeten opstellen. De Algemene Rekenkamer is verheugd over deze mijlpaal, maar
plaatst nog wel een belangrijke kanttekening. Zij is van mening dat de gekozen
splitsing van de financiële en niet-financiële informatie, zoals
uitgewerkt en vastgelegd in de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003, niet bijdraagt
aan een goed beeld van de samenhang tussen beleid, prestaties en middelen.
Het afbakenen van de financiële informatie voor de accountantscontrole
lijkt hiermee voorrang te hebben gekregen boven de belangrijkste VBTB-doelstelling.2.3 Financiële informatie2.3.1 InleidingTot de financiële informatie worden gerekend alle verplichtingen,
uitgaven, ontvangsten, baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten,
balansposten en de toelichting daarbij (artikel 58 Comptabiliteitswet 2001).
De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of deze financiële informatie
is opgesteld volgens de verslaggevingsvoorschriften en of de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten rechtmatig tot stand zijn gekomen en deugdelijk zijn
weergegeven.Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer is zodanig ingericht dat belangrijke
fouten en onzekerheden per begrotingsartikel met redelijke zekerheid worden
ontdekt en gerapporteerd. De Algemene Rekenkamer onderzoekt dus niet elke
verplichting, uitgave en ontvangst. Zij doet eigen onderzoek en maakt gebruik
van de uitkomsten van de departementale accountantscontrole (zie ook § 3.4).2.3.2 OordeelOp grond van haar bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de financiële informatie in het jaarverslag over 2002 van het Ministerie
van VROM voldoet aan de gestelde eisen, met uitzondering van de in § 2.3.3
(onrechtmatig aangegane verplichtingen huursubsidie) en§ 3.5.2 (rijksbijdragen
voor bodemsanering), § 3.6 (verstrekking van huursubsidie) en § 3.5.3
(Clean Development Mechanism) gerapporteerde bevindingen, die alle betrekking
hebben op overschrijdingen van de door de Algemene Rekenkamer gehanteerde
tolerantiegrenzen.In het jaarverslag 2002 van het Ministerie van VROM wordt ingegaan op
de gevoeligheid van huursubsidie voor misbruik en oneigenlijk gebruik. Met
ingang van 2002 worden voor alle huursubsidietoekenningen de gegevens over
inkomen, vermogen, huur, servicekosten en bewoningssituatie zoveel mogelijk
betrokken van zogenaamde primaire bronnen (Belastingdienst, Gemeentelijke
Basisadministratie (GBA) en verhuurders). Voorzover de gegevens afkomstig
zijn uit officiële overheidsregistraties (Belastingdienst, GBA) is de
inhoudelijke juistheid voor het Ministerie van VROM een gegeven. Voor de gegevens
afkomstig van de verhuurders dient het Ministerie van VROM een controlebeleid
uit te voeren, gericht op de juistheid en volledigheid van deze gegevens.
Een goed functionerend systeem van gegevensuitwisseling in combinatie met
een goed functionerend controlebeleid ten aanzien van de gegevens afkomstig
van de verhuurders is naar het oordeel van de Algemene Rekenkamer toereikend
om het risico van misbruik en oneigenlijk gebruik van huursubsidie binnen
aanvaardbare grenzen te houden. De beperkingen die aan het beleid ter voorkoming
van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-beleid) verbonden zijn, leiden
er desalniettemin toe dat bepaalde onzekerheden met betrekking tot de rechtmatigheid
van de huursubsidie aanwezig blijven.Bij de uitvoering in 2002 zijn onvolkomenheden geconstateerd in de gegevensuitwisseling,
en in de maatregelen ter compensatie hiervan, en in het controlebeleid inzake
de gegevens afkomstig van verhuurders. Als gevolg hiervan is het M&O-beleid
in 2002 niet toereikend geweest.2.3.3 Rapportering per beleidsartikelVerantwoordingsstaatOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de verantwoordingsstaat
2002 van het Ministerie van VROM is samengesteld (exclusief agentschappen).
Daarnaast zijn de totalen opgenomen van bedragen die niet deugdelijk zijn
weergegeven of onrechtmatig zijn, of waarover onzekerheid over de deugdelijke
weergave of onzekerheid over de rechtmatigheid bestaat.Overzicht 1 Bedragen van de verantwoordingsstaat 2002,
Ministerie van VROM (x € 1 miljoen)  Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal3 876,93 268,1130,4 Belangrijke fouten/onzekerheden34,600Onvolledigheden0001 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal € 66,4
miljoen respectievelijk € 27,5 miljoen aan overschrijdingen. Indien
de Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties,
zal de Algemene Rekenkamer haar oordeel op dit punt moeten herzien.De belangrijke fouten/onzekerheden hebben betrekking op verplichtingen
inzake huursubsidie die ten laste van begrotingsartikel 2, «Betaalbaarheid van het wonen» zijn verantwoord. De Algemene Rekenkamer heeft
geconstateerd dat voor naar schatting € 34,6 miljoen aan verplichtingen
huursubsidie onrechtmatig is aangegaan. Voor een nadere toelichting wordt
verwezen naar § 3.6. De toelichting bij de rekening voldoet aan
de eisen.Financiële toelichting bij verantwoordingsstaatDe financiële informatie die in de toelichting bij de verantwoordingsstaat
is opgenomen, voldoet aan de eisen.2.4 Beleidsinformatie2.4.1 InleidingHet Ministerie van Financiën definieert beleidsinformatie in het
jaarverslag als: «de gestructureerde en nader toegelichte gegevens over
de doelstellingen van beleid, de beoogde of gerealiseerde effecten van beleid
en de daartoe te leveren en/of geleverde prestaties».De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de beleidsinformatie in het
departementale jaarverslag voldoet aan de verslaggevingseisen, zoals vastgelegd
in de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003. Deze eis valt onder wat de Algemene
Rekenkamer beschouwt als een van de hoofdnormen voor beleidsinformatie, te
weten: conformiteit aan wettelijke regels.2.4.2 OordeelAlgemene Rekenkamer constateert dat de (niet-financiële) beleidsinformatie
in het jaarverslag van het Ministerie van VROM nog niet geheel voldoet aan
de verslaggevingseisen. Dit is vooral het geval op het punt van het niet aansluiten
van het jaarverslag op de informatie in de begroting.2.5 Mededeling over de bedrijfsvoering2.5.1 InleidingHet Ministerie van VROM heeft in zijn jaarverslag een zogeheten «mededeling
over de bedrijfsvoering» opgenomen. De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht
of de mededeling voldoet aan de eisen en of deze op deugdelijke wijze tot
stand is gekomen.2.5.2 OordeelOp grond van haar bevindingen komt de Algemene Rekenkamer tot het oordeel
dat de bedrijfsvoeringsinformatie (mededeling bedrijfsvoering) voldoet aan
de daaraan te stellen eisen en op deugdelijke wijze tot stand is gekomen,
onder voorbehoud van het effect op de mededeling van de in de volgende alinea
vermelde beperking.De mededeling is tot stand gekomen op basis van het verkrijgen van informatie
op dienstniveau met behulp van vragenlijsten. Bij verschillende diensten voldoet
de controleerbaarheid (de onderbouwing van de antwoorden op de vragen) niet
aan de daaraan te stellen eisen. 2.6 Het agentschap Rijksgebouwendienst2.6.1 InleidingBaten-lastendiensten (agentschappen) zijn intern verzelfstandigde onderdelen
binnen een departement die een baten-lastenstelsel voeren en een eigen bedrijfsvoering
hebben binnen de departementale context. Daarom worden deze diensten als apart
onderdeel in de begroting en verantwoording opgenomen. Bevindingen over de
bedrijfsvoering staan in hoofdstuk 3.De Rijksgebouwendienst is een in 1999 ingesteld agentschap met een stelsel
van baten en lasten. Over 2002 bedroeg het totaal van de baten € 1157,4
miljoen. Het totaal van de lasten bedroeg € 1128,2 miljoen. Het
voordelig resultaat over 2002 bedroeg (afgerond) € 29,3 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk € 565,1 miljoen
en € 442,9 miljoen. De totalen van de balans per 31 december
2002 bedroegen € 5237,7 miljoen.2.6.2 OordeelDe Algemene Rekenkamer heeft de baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten
en balansposten onderzocht die in de verantwoordingsstaat over de baten-lastendienst
zijn opgenomen. Tevens heeft zij de financiële informatie onderzocht
die in de toelichting bij de verantwoordingsstaat is opgenomen1. Met betrekking tot de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave en
het voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften heeft de Algemene Rekenkamer
geen fouten of onzekerheden geconstateerd die boven de door de Algemene Rekenkamer
gehanteerde tolerantiegrenzen uitgingen. De toelichting bij de financiële
verantwoording van het agentschap voldoet aan de eisen. 2.7 Saldibalans met toelichting2.7.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de saldibalans 2002 met bijbehorende
toelichting voldoet aan de volgende eisen:• De saldibalans en toelichting zijn opgesteld volgens de verslaggevingsvoorschriften.• De erin opgenomen informatie geeft de op het jaareinde openstaande
posten, zoals deze uit de administratie blijken, deugdelijk weer.• De erin opgenomen balansposten zijn rechtmatig tot stand gekomen.2.7.2 OordeelDe saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoen aan de eisen.Overzicht 2 laat de totaalbedragen zien waaruit de saldibalans 2002 van
het ministerie van VROM is opgebouwd. Jaarlijks beoordeelt de Algemene Rekenkamer
de bedragen op de saldibalans, met uitzondering van:• Uitgaven en ontvangsten: de Algemene Rekenkamer heeft deze al beoordeeld
bij het onderzoek van de rekeningen. De Algemene Rekenkamer heeft alleen de
aansluiting tussen de totalen van de rekening met de saldibalans vastgesteld. • De bedragen die op tegenrekeningen staan; deze hebben geen inhoudelijke
waarde.Daarnaast zijn de totalen opgenomen van bedragen die onrechtmatig zijn,
niet deugdelijk zijn weergegeven, of waarover onzekerheid over de rechtmatigheid
of de deugdelijke weergave bestaat.Overzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
2002, Ministerie van VROM (bedragen x 1 miljoen euro)  DebetCreditTotaal15 894,415 894,4 -/- uitgaven respectievelijk ontvangsten en tegenrekeningen10 955,75 067Beoordeeld4 938,710 827,7 Belangrijke fouten/onzekerheden100Onvolledigheden1001 De Algemene Rekenkamer heeft, rekening houdend met haar tolerantiegrenzen,
geen belangrijke fouten, onzekerheden en onvolledigheden in de saldibalans
geconstateerd.In totaal is € 1994,6 miljoen aan openstaande voorschotten afgerekend.
De Algemene Rekenkamer stelt vast dat, rekening houdend met haar tolerantiegrenzen,
deze afrekeningen aan de eisen voldoen.De toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen. 3 BEDRIJFSVOERING3.1 InleidingDe bedrijfsvoering van een ministerie is de sturing en beheersing van
bedrijfsprocessen binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen
realiseren. Het betreft sturing en beheersing van zowel primaire processen
als van de processen die hiervoor faciliterend zijn.In dit hoofdstuk maakt de Algemene Rekenkamer binnen de bedrijfsvoering
onderscheid naar de volgende onderwerpen:• de ontwikkeling om te komen tot een voldragen mededeling over de
bedrijfsvoering;• de controle van de departementale accountantsdienst;• het financieel beheer en materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties (inclusief de betekenis van bevindingen voor de mededeling
bedrijfsvoering).In haar onderzoek naar de bedrijfsvoering heeft de Algemene Rekenkamer
ook de onvolkomenheden betrokken die zij vorig jaar bij het Ministerie van
VROM heeft geconstateerd. Dit betrof onder andere onvolkomenheden ten aanzien
van:• het beheer van de overdrachtsuitgaven (onder meer huursubsidie
en subsidies voor bodemsanering);• het financieel beheer van de RGD;• ICT-aspecten van de bedrijfsvoering;• de financiële functie van het directoraat-generaal Ruimte
(DGR);• de naleving van Europese aanbestedingsregels;• de implementatie van de baseline financieel beheer en materieelbeheer.3.2 Ontwikkelingen in bedrijfsvoeringDe mededeling over de bedrijfsvoering in het jaarverslag over 2002 van
het ministerie heeft betrekking op het financieel beheer, het materieelbeheer
en de voor dat beheer bijgehouden administraties. De bedrijfsvoering van een
ministerie omvat echter meer dan alleen de genoemde onderdelen, namelijk de
sturing en beheersing van zowel primaire processen als van de processen die
hiervoor faciliterend zijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan het personeelsbeheer.De normen waaraan de mededeling over de bedrijfsvoering uiteindelijk moet
voldoen, zijn neergelegd in het referentiekader voor de bedrijfsvoering van
het Ministerie van Financiën. Over het verslagjaar 2004 dient het ministerie
te voldoen aan deze normen.Uitgaande van het groeipad voor de mededeling bij de bedrijfsvoering van
het Ministerie van VROM worden in het groeitraject van 2002 naar 2004 steeds
meer bedrijfsprocessen aan de reikwijdte van de bedrijfsvoeringsmededeling
toegevoegd. De primaire processen vallen met ingang van de mededeling over
2004 onder de reikwijdte van de mededeling.De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht aan welke onderdelen van de bedrijfsvoering
het ministerie aandacht moet besteden, wil de minister in 2004 een mededeling
zonder aandachtspunten kunnen afgeven. Op grond van haar bevindingen is de
Algemene Rekenkamer van mening dat het Ministerie van VROM in ieder geval
aandacht dient te schenken aan het de bedrijfsvoering bij het directoraat-generaal
Wonen (de huursubsidie) en het financieel beheer van het directoraat-generaal
Milieu. Daarnaastverdienen de ICT-aspecten van de bedrijfsvoering
en de beheersmaatregelen gericht op de naleving van Europese aanbestedingsregels
ook extra aandacht. Voor de primaire processen is nog geen rijksbrede en departementspecifieke
normatiek beschikbaar. Om deze reden beveelt de Algemene Rekenkamer aan om
nu reeds aandacht te schenken aan de ontwikkeling van normen voor deze processen.3.3 De ontwikkeling van de auditfunctieIn mei 2001 heeft de commissie Kordes het rapport De auditfunctie in het VBTB-tijdperk uitgebracht. De aanbevelingen
uit dit rapport zijn uitgewerkt in het Kwaliteitsplan auditfunctie
Rijksoverheid. Dit plan is in het voorjaar van 2002 vastgesteld door
het kabinet. De Algemene Rekenkamer heeft de stand van zaken met betrekking
tot de implementatie van de belangrijkste aanbevelingen onderzocht.Volgens het kwaliteitsplan dient ieder departement uiterlijk eind 2002
een – door de Bestuursraad goedgekeurd – plan van aanpak te hebben
voor de transitie naar een departementale auditdienst. De invulling van het
takenpakket en de daarmee samenhangende werkzaamheden worden afgestemd op
de soort activiteiten en soort processen binnen het departement.Het Ministerie van VROM heeft voor de accountantsdienst een transitiedocument
opgesteld. De Bestuursraad heeft ingestemd met de richting die in het transitiedocument
wordt voorgesteld. Het transitiedocument wordt verder uitgewerkt en parallel
geschakeld met de reorganisatie van de ondersteunende diensten (het zogenaamde
Zeus-project). In relatie tot de ontwikkelingen inzake Zeus en op basis van
de dan opgedane ervaringen wordt nogmaals bezien of de voorgestelde lijn aanvaardbaar
is. Uit het transitiedocument blijkt een herschikking van de capaciteit van
de accountantsdienst over nieuwe en bestaande taken, waaronder de certificerende
functie. De voorgestelde herschikking leidt in 2008 tot een aanzienlijke reductie
van de beschikbare capaciteit voor de certificerende functie (de financial
audit). Een dergelijke reductie wordt alleen maar mogelijk geacht als enerzijds
de financial audit in voldoende mate wordt ondersteund vanuit de overige audittaken
en anderzijds de bedrijfs- en beleidsvoering en de daarop van toepassing zijnde
beheersmaatregelen van de VROM-organisatie tegen die tijd voldoen aan de daaraan
te stellen eisen.Een andere belangrijke aanbeveling is dat eind 2002 de Audit Committees
van de departementen functioneren overeenkomstig de kaders van het kwaliteitsplan.
Volgens deze kaders dient het Audit Committee op hoofdlijnen de kwaliteit
van de departementale bedrijfsvoerings- en beleidsprocessen te borgen. Deze
borging krijgt vorm door betrokkenheid van het Audit Committee bij de programmering
van de onderzoeken en controles, bij de evaluatie van bevindingen en bij het
volgen van de follow-up van maatregelen.Mede naar aanleiding van het kwaliteitsplan heeft het Ministerie van VROM
de instellingsbeschikking voor het Audit Committee herzien. De herziene instellingsbeschikking
is in overeenstemming met de kaders van het kwaliteitsplan. Naar verwachting
zal het Audit Committee met ingang van 2003 opereren volgens de kaders van
het kwaliteitsplan. 3.4 Departementale accountantscontrole3.4.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer maakt bij haar onderzoek naar de bedrijfsvoering
van het ministerie zoveel mogelijk gebruik van de controle van de departementale
accountantsdienst. Deze brengt immers een intern accountantsrapport met een
accountantsverklaring uit over de financiële informatie in het jaarverslag
van het ministerie. Biedt die controle voldoende zekerheid, dan neemt de Algemene
Rekenkamer de bevindingen over.Om vast te stellen of zij gebruik kan maken van de bevindingen van werkzaamheden
van de departementale accountantsdienst, heeft de Algemene Rekenkamer een
review uitgevoerd op de accountantscontrole. Dat wil zeggen dat zij de kwaliteit
van de departementale accountantscontrole toetst aan de hand van een uitgebreid
normenkader. Dit normenkader is mede gebaseerd op de internationaal aanvaarde
richtlijnen voor accountantscontrole. De review was gericht op de volgende
onderdelen:• de financiële informatie in jaarverslag 2002;• de saldibalans en toelichting;• het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties;• de totstandkoming van de beleidsinformatie;• de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie.3.4.2 Financiële informatie en bedrijfsvoeringDe departementale accountantsdienst heeft een accountantsverklaring met
beperking afgegeven bij de in het jaarverslag van het Ministerie van VROM
opgenomen jaarrekening over het begrotingsjaar 2002.De accountantsdienst heeft de volgende onderdelen in haar controle betrokken:
de financiële informatie in de jaarrekening 2002, de saldibalans en de
toelichting daarop.De beperking in de accountantsverklaring heeft betrekking op kwalitatieve
en kwantitatieve onvolkomenheden die geconstateerd zijn bij de uitvoering
van de huursubsidie. Hierdoor is de goedkeuringstolerantie van de accountantsdienst
met een redelijke mate van zekerheid overschreden. De oorzaak van deze overschrijding
is vooral gelegen in onrechtmatig aangegane verplichtingen voor huursubsidie
van naar schatting € 35 miljoen die ten laste van artikel 2, «Betaalbaarheid
van het wonen», zijn verantwoord. Voor een nadere toelichting wordt
verwezen naar § 3.6.De Algemene Rekenkamer heeft geen onvolkomenheden aangetroffen in de controle
van de financiële informatie in het jaarverslag 2002, de saldibalans
en de toelichting daarop.De accountantsdienst heeft daarnaast het financieel beheer, het materieelbeheer
en de daartoe bijgehouden administraties onderzocht. De Algemene Rekenkamer
heeft in deze controle eveneens geen onvolkomenheden aangetroffen. Op basis van haar review stelt de Algemene Rekenkamer vast dat de accountantscontrole
voldoende basis vormt voor haar oordeelsvorming over:• de financiële informatie in het jaarverslag 2002;• de saldibalans 2002 en toelichting;• het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties in 2002.De oordelen van de Algemene Rekenkamer hierover zijn dan ook mede tot
stand gekomen op basis van de uitkomsten van de controle door de accountantsdienst.3.4.3 Niet-financiële informatie3.4.3.1 Totstandkoming van informatieDit jaar moeten de departementale accountantsdienst en de Algemene Rekenkamer
de totstandkoming van beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in het jaarverslag
controleren. Aan welke eisen of normen deze niet-financiële informatie
in het jaarverslag precies moet voldoen, is echter nog niet duidelijk.De accountantsdienst kan dit jaar dus nog geen afgerond oordeel geven
over de totstandkoming van de beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in het
jaarverslag. De Algemene Rekenkamer gaat er echter vanuit dat de accountantsdienst
hier wel al enige uitspraken over doet – ter voorbereiding op de situatie
in 2005, wanneer het normenkader en de controlestructuur ontwikkeld dienen
te zijn. De Algemene Rekenkamer heeft dan ook onderzocht in hoeverre de accountantsdienst
daar dit jaar al in is geslaagd. Tevens heeft zij onderzocht in hoeverre zij
kan steunen op de uitkomsten van de werkzaamheden van de accountantsdienst
op dit terrein, onder andere door middel van een verdiepend onderzoek naar
het beleidsartikel 2, «Betaalbaarheid van het wonen» (zie hoofdstuk
3).De Algemene Rekenkamer stelt vast dat de controle van de accountantsdienst
naar de totstandkoming van de niet-financiële informatie zich heeft uitgestrekt
tot de mededeling over de bedrijfsvoering 2002 (in casu het oordeel van de
minister over het financieel beheer en materieelbeheer en de daarbij behorende
administraties) en de niet-financiële informatie in het jaarverslag.De controle van de accountantsdienst naar de totstandkoming van de mededeling
heeft zich gericht op het verkrijgen van inzicht in het ontwikkelingsproces
van een ordelijk en controleerbaar totstandkomingsproces. Het onderzoeksobject
betrof het door de dienstonderdelen en DFEZ ingerichte proces, zoals vastgelegd
in een aanschrijving voor de tweede managementrapportage 2002. Dit proces
is door de accountantsdienst beoordeeld aan de hand van een normenkader Mededeling
bedrijfsvoering. Dit normenkader is mede gebaseerd op het Referentiekader Mededeling Bedrijfsvoering van het Ministerie van
Financiën. De toetsingsvragen hebben betrekking op de planning- en controlcylus,
de monitoringsystemen, de bedrijfsvoeringsonderzoeken, de totstandkoming van
de mededeling en enkele specifieke vragen voor DFEZ. De aanpak is vastgelegd
in het plan van aanpak Beoordeling deugdelijke totstandkoming
Mededeling Bedrijfsvoering in het kader van VBTB.De controle van de accountantsdienst naar de niet-financiële informatie
in het jaarverslag heeft zich eveneens gericht op de ordelijkheid en controleerbaarheid. De toetsingsvragen hebben betrekking op de kwaliteit
van de administratieve organisatie rond beleidsinformatiesystemen, de kwaliteit
van de organisatie van evaluatieonderzoek en de vastlegging van de besluitvorming
inzake de keuze van prestatiegegevens. Deze aanpak is vastgelegd in het plan
van aanpak Beoordeling deugdelijke totstandkoming van beleidsinformatie. De Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat zij nog niet volledig
gebruik kan maken van de controle van de accountantsdienst, omdat deze controle
nog niet de controle van de totstandkoming van de prestatiegegevens van alle
operationele doelstellingen in het jaarverslag afdekt.Op basis van haar onderzoek naar de accountantscontrole gericht op de
totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie concludeert de Algemene Rekenkamer
dat deze een voldoende basis vormde voor haar oordeelsvorming hierover. Over
de accountantscontrole gericht op de totstandkoming van de beleidsinformatie
spreekt de Algemene Rekenkamer nog geen oordeel uit, omdat het normenkader
en de controlestructuur voor deze informatie nog niet zijn uitgewerkt.3.4.3.2 Kwaliteit informatieDe departementale accountantsdienst hoeft geen onderzoek te doen naar
de kwaliteit van de beleidsinformatie en bedrijfsvoeringsinformatie in het
jaarverslag.De Algemene Rekenkamer stelt vast dat de accountantsdienst van het Ministerie
van VROM hieraan in zijn controle toch aandacht heeft besteed en spreekt daarvoor
haar waardering uit. Van enkele vooraf geselecteerde prestatiegegevens heeft
de accountantsdienst de kwaliteit beoordeeld. Ten aanzien van de mededeling
over de bedrijfsvoering heeft de accountantsdienst de geconstateerde aandachtspunten
in de dienst- en concernmededeling vergeleken met de bevindingen vanuit de
accountantscontrole en hierover op verschillende niveaus binnen het departement
overleg gevoerd.3.5 Financieel beheer directoraat-generaal Milieu3.5.1 InleidingIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2002 heeft de Algemene Rekenkamer
het financieel beheer van het directoraat-generaal Milieu (DGM) onderzocht.
In dit onderzoek zijn de twee belangrijkste financiële stromen van DGM
betrokken. Dit betreft de rijksbijdragen voor bodemsanering (uitgaven 2002
circa € 0,2 miljard) en het Clean Development Mechanism (aangegane
verplichtingen 2002 circa € 0,2 miljard).3.5.2 Rijksbijdragen voor bodemsanering3.5.2.1 InleidingMet ingang van 2002 is de financiering van de bodemsanering in het kader
van de Wet Bodembescherming (Wbb) gewijzigd. In lijn met het ISV is overgestapt
naar het toekennen van meerjarenbudgetten op basis van meerjarenprogramma's
met prestatie-afspraken. In 2002 is voor de periode 2002–2004 aan provincies
en gemeenten een bedrag toegekend ter grootte van € 333 miljoen
waarvan € 118 miljoen voor 2002. In 2001 constateerde de Algemene Rekenkamer dat duidelijkheid ontbreekt
over de te hanteren toetsingscriteria voor de toekenning van de meerjarenbudgetten
en dat de afwikkeling van het kostenverhaal van met rijksbijdragen gefinancierde
projecten traag verloopt. De minister zegde in mei 2002 toe een wijziging
van de regelgeving te publiceren en prioriteiten te stellen voor de afwikkeling
van de werkvoorraad kostenverhaalszaken. Onderzocht is of de in 2001 geconstateerde
onvolkomenheden zijn verholpen en of er geen nieuwe onvolkomenheden zijn opgetreden.Eind 2002 is de Algemene Rekenkamer gestart met een doelmatigheidsonderzoek
op het terrein van bodemsanering, inclusief de processen rond de (droge) grondstromen
bij bodemsanering. Onderwerp van onderzoek is onder andere de sturing door
het Ministerie van VROM, de prestaties en de handhaving van wet- en regelgeving
en het financeel beheer. Publicatie van het onderzoek is voorzien medio 2004.
De bevindingen inzake het financieel beheer worden gepubliceerd in dit rapport.3.5.2.2 Toekenning meerjarenbudgetten 2002–2004Voordat een meerjarenprogramma van start gaat, dient dit naar de mening
van de Algemene Rekenkamer te zijn goedgekeurd door het Ministerie van VROM
waarbij het ministerie vroegtijdig duidelijkheid verschaft over de voorwaarden
waaraan een meerjarenprogramma moet voldoen en over de toetsingscriteria die
het ministerie hanteert. Het ministerie was echter niet in staat om deze zaken
tijdig te realiseren.De voorwaarden en toetsingscriteria voor toekenning van de meerjarenbudgetten
zijn neergelegd in de op 17 mei 2002 vastgestelde Regeling financiële
bepalingen bodemsanering 2002 (RFB). Een belangrijke eis die de RFB aan de
programma's stelt, is dat deze programma's meetbare prestaties dienen te bevatten.
Programma's worden getoetst op de niet nader in de RFB uitgewerkte criteria
hardheid, haalbaarheid en kwaliteit. Aan het einde van de programmaperiode
vindt afrekening plaats op grond van een bestedings- en prestatieverantwoording.
Bij de bestedingsverantwoording dient een accountant een verklaring te verstrekken
van getrouwheid en rechtmatigheid. In controle en/of certificering van de
prestatieverantwoording door een accountant of een andere onafhankelijke derde
is niet voorzien. Gedurende de budgetperiode vindt monitoring plaats op grond
van een jaarlijkse voortgangsrapportage van de budgethouders (provincies en
gemeenten). Als niet is voldaan aan de verplichtingen kan de minister de budgethouder
een (financiële) maatregel opleggen.Op 31 mei 2002 gaf het Ministerie van VROM de beschikkingen meerjarenprogramma's
bodemsanering af aan provincies en gemeenten. Verzending van de beschikkingen
vond plaats op last van de directeur-generaal Milieu (dgM) waarbij werd voorbij
gegaan aan de gebruikelijke verificatie door de directie Bedrijfsvoering van
het directoraat-generaal Milieubeheer (DGM). Aan de provincies en gemeenten
was de toezegging gedaan dat het ministerie uiterlijk in mei 2002 de beschikkingen
zou afgegeven.Hieraan vooraf ging een voorbereidingstraject van anderhalf jaar van toetsing
van eerste concepten, opstellen van een beoordelingskader, toetsing van tweede
concepten, opstelling van een checklist en toetsing van de definitieve meerjarenprogramma's.
Na verzending van de beschikkingen verzocht de dgM de accountantsdienst onderzoek
te doen naar de meerjarenbeschikkingen. Dit onderzoek leidde tot een rapportageover de totstandkoming en verzending van de beschikkingen én
een rapportage over de rechtmatigheid van de meerjarenbeschikkingen.In de rapportage over het proces noemde de accountantsdienst enerzijds
de kwaliteit van de RFB , die lange tijd onvoldoende was, en anderzijds de
wijze van bedrijfsvoering als de belangrijkste oorzaken die hebben geleid
tot het versturen van de beschikkingen zonder de gebruikelijke verificatietoets.
In de RFB zijn in het bijzonder de voorwaarden voor de toekenning van budgetten
onvoldoende uitgewerkt. Voor de beheersing van de bedrijfsvoering werd de
gewijzigde financieringssystematiek niet tijdig vertaald naar een heldere
verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden over de direct-betrokkenen
hetgeen onder andere leidde tot onduidelijkheden over de vraag of en op welke
wijze toetsing aan de subsidievoorwaarden moest plaatsvinden. Achterliggende
oorzaak is volgens de Algemene Rekenkamer het ontbreken van een gezamenlijke
verantwoordelijkheid, van onderling overleg en afstemming tussen de beleidsdirecties
en de financiële directies binnen DGM om het beleid te ontwikkelen en
uit te voeren. Een cultuur van samenspel tussen beleid en bedrijfsvoering
ontbreekt volgens de accountantsdienst.In de rapportage over de rechtmatigheid concludeerde de accountantsdienst
dat er onzekerheid bestaat over de rechtmatigheid van de aangegane verplichtingen
bodemsanering voor de periode 2002–2004. Enerzijds zijn de door de provincies
en gemeenten te verrichten prestaties onvoldoende meetbaar, daar waar de regelgeving
dit vooraf wel verlangt. Anderzijds bestaat onzekerheid over de volledigheid
en juistheid van de gehanteerde uitgangspunten om de meerjarenprogramma's
goed te keuren, welke wordt veroorzaakt doordat de criteria hardheid, haalbaarheid
en kwaliteit niet volledig zijn uitgewerkt in concrete toetspunten. Daarnaast
ontbrak ook een normenkader voor goed- of afkeuren van (onderdelen) van de
programma's.Middels in overleg met DFEZ en de accountantsdienst ondernomen herstelacties
heeft DGM de onzekerheid over de rechtmatigheid van de beschikkingen weggenomen.
In de 2e suppletore begroting 2002 en in een afzonderlijke brief werd de Tweede
Kamer geïnformeerd over de afwijking van de regelgeving. In samenwerking
met provincies en gemeenten zal DGM alsnog de te verrichten prestaties voor
de budgetperiode 2002–2004 gaan concretiseren. De ondernomen herstelacties
zijn volgens de accountantsdienst toereikend om deze onzekerheid weg te nemen.
De Algemene Rekenkamer onderschrijft deze conclusie van de accountantsdienst.3.5.2.3 KostenverhaalIn 1999 was de planning van het ministerie om in 2003 het kostenverhaal
te hebben afgewikkeld. De beoordeling van de potentiële verhaalsdossiers
is in 2002 zo goed als afgerond. De achterstand die in 2001 was ontstaan is
vrijwel geheel ingelopen. Het aantal potentiële kostenverhaalsprojecten
bedraagt 1880 waarmee inzicht is ontstaan in de omvang van de werkvoorraad.
Het afwikkelen van het kostenverhaal zelf loopt volgens het ministerie gestaag.
In 2002 werden 596 zaken afgedaan, het bedrag aan verhaalsinkomsten bedroeg
ca. € 6,5 miljoen. De streefdatum van het ministerie om het kostenverhaal
te hebben afgewikkeld is nu 2007. De voortgang van het kostenverhaal blijkt moeilijk uit de rapportages.
Volgens het Ministerie van VROM zal met ingang van 2003 de afwikkeling inzichtelijker
worden gemaakt.3.5.2.4 Afwikkeling projectfinanciering en budgetfinancieringBij de vaststelling van de jaarverantwoordingen van de budgethouders treedt
al jaren een achterstand op doordat de budgethouders, inclusief de termijn
voor uitstel, niet tijdig hun jaarverantwoording indienen. Eind 2002 bedroeg
de achterstand veertien jaarverantwoordingen over de jaren 1998, 1999 en 2000.
Het openstaande bedrag van deze veertien te late vaststellingen is circa € 125
miljoen. Volgens het Ministerie van VROM wordt de achterstand veroorzaakt
doordat de budgethouder na een beoordeling en/of verificatie door het ministerie
aanvullende acties (bijvoorbeeld gegevensverzameling bij gemeenten) moet verrichten.Voor het wegwerken van de achterstanden in de vaststelling is een planning
opgesteld. De planning is om de veertien openstaande jaarverantwoording vóór
juli 2003 definitief te hebben vastgesteld. Inmiddels is de helft van de jaarverantwoordingen
vastgesteld. De resterende jaarverantwoordingen zullen uiterlijk 1 juli 2003
zijn vastgesteld.3.5.2.5 VerbeterplanIn december 2002 heeft DGM een plan van aanpak vastgesteld waarin volgens
haar noodzakelijke acties voor bodemsanering zijn beschreven. Voor het wegnemen
van de knelpunten bij de toekenning van de meerjarenbudgetten 2002–2004
zijn acties geformuleerd voor het herstel van de rechtmatigheid (inmiddels
afgerond) en voor het verkrijgen van toetsbare prestatie-afspraken (bijvoorbeeld
aanpassing voorwaarden uit RFB en sluitende verificatie- en controlestructuur).
Verder zijn acties gepland voor de vaststelling van de resterende jaarverantwoordingen
en het kostenverhaal.Het plan van aanpak bevat ook reguliere en voorgenomen acties waaraan
geen onvolkomenheden aan ten grondslag liggen. Acties hebben betrekking op
de monitoring (bijv. voeren van voortgangsgesprekken), de sturing van de voortgang
en de uitvoering van de bodemsanering (bijvoorbeeld toetsing prestatieverantwoording,
toezicht en handhaving) en de volgende programmaperiode 2005–2009 (bijvoorbeeld
het opstellen van eisen aan programma's).De Algemene Rekenkamer beschouwt het plan van aanpak als een verbeterplan
en heeft het verbeterplan getoetst aan de criteria die zij voor verbeterplannen
hanteert:1. Teneinde effectieve maatregelen in het verbeterplan op te nemen die
de oorzaken van het knelpunt (kan ook een onvolkomenheid, onrechtmatigheid
of onzekerheid zijn) wegnemen, dient een probleemanalyse te zijn gemaakt die
heeft geleid tot inventarisatie van knelpunten en achterliggende oorzaken.2. De verbetermaatregelen dienen één-op-één
aan te sluiten op de knelpunten die zijn geïnventariseerd. Ze dienen
op het niveau van activiteiten te worden benoemd en de beoogde resultaten
dienen te zijn aangegeven.3. Er is een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en de ambtelijke
top heeft zich aan het verbeterplan gecommitteerd. Omdat de minister aanspreekbaar
is, dient de minister het verbeterplan te autoriseren. 4. Voor de uiteindelijke realisatie van het verbeterplan is het voorts
van belang dat er deadlines zijn vastgesteld en dat gebruik wordt gemaakt
van voortgangsrapportages ten behoeve van eventuele bijsturing.Ad 1 Probleemanalyse en inventarisatie knelpuntenDe acties in het plan van aanpak zijn volgens DGM gebaseerd op hun ervaringen
bij de toekenning van de meerjarenbudgetten 2002–2004, de bij de budgethouders
ervaren knelpunten en de beide rapportages van de accountantsdienst. Daarmee
is volgens DGM sprake van een volledig overzicht van knelpunten bij bodemsanering.De Algemene Rekenkamer is daarentegen van mening dat de wijze waarop DGM
het plan van aanpak heeft opgesteld geen volledige probleemanalyse is:• Voor de toekenning van de meerjarenbudgetten is een probleemanalyse
gemaakt door de accountantsdienst, in het plan van aanpak zijn de knelpunten
en achterliggende oorzaken echter niet concreet genoemd.• Voor de overige taken en werkzaamheden voor bodemsanering (bijvoorbeeld
de afwikkeling van de projectfinanciering) ontbreekt een dergelijke analyse
met een inventarisatie van knelpunten en achterliggende oorzaken waardoor
niet gewaarborgd is dat het plan van aanpak een volledig overzicht bevat van
acties.Ad 2 VerbeteractiesDoor het ontbreken van een inventarisatie en benoeming van de knelpunten
is het voor de Algemene Rekenkamer niet mogelijk om na te gaan of de acties
één-op-één aansluiten op de knelpunten. Van de
in het plan van aanpak benoemde acties is wel het beoogde resultaat aangegeven.Ook zijn niet voor alle door de accountantsdienst en de Algemene Rekenkamer
geconstateerde knelpunten en achterliggende oorzaken acties geformuleerd.
Naar mening van de Algemene Rekenkamer dienen ook acties te worden vastgesteld
voor:• het normaliseren van de onderlinge verhoudingen tussen de beleidsdirecties
en de financiële afdelingen en een cultuurverandering binnen DGM gericht
op het verbeteren van het samenspel tussen beleid en bedrijfsvoering. Volgens
de accountantsdienst is dit de oorzaak waarom de meerjarenbeschikkingen zijn
verstuurd zonder verificatie;• het vastleggen van het reviewbeleid van DGM voor bodemsanering;Ad 3 Verantwoordelijkheden en accordering door ministerDe dgM is verantwoordelijk voor de uitvoering van het plan van aanpak.
Voor de bestuurlijke inbedding is een stuurgroep geïnstalleerd onder
leiding van de dgM. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal
Overleg (IPO) nemen deel door afvaardiging van een wethouder en een gedeputeerde.
Het plan van aanpak ligt thans ter accordering bij de minister van VROM.Ad 4 VoortgangsbewakingVoor de acties zijn realisatiedata aangegeven. De voortgang van het plan
van aanpak wordt elke twee weken binnen DGM besproken. Op dit punt voldoet
het verbeterplan. 3.5.3 Clean Development MechanismHet CDM is een van de ingezette instrumenten om aan de Kyoto-afspraken
voor de reductie van de uitstoot van broeikasgassen te voldoen. Nederland
koopt hierbij in het buitenland verhandelbare emissiereducties aan. Een eerste
stap in de aankoop van deze Certified Emission Reductions (CER's) is het sluiten
van contracten met multilaterale instellingen, die vervolgens potentiële
CDM-projecten traceren, tot ontwikkeling brengen en (laten) uitvoeren.In 2002 heeft VROM drie raamcontracten met multilaterale instellingen
afgesloten voor de uitvoering van de aankoop van reductie-eenheden. Met de
Wereldbank is een tweejaarlijks raamcontract gesloten voor 16 Mton CO2, met de International Finance Corporation (IFC) is een driejaarlijks
raamcontract gesloten voor 10Mton CO2 en met de Corporation Andina
de Fomento (een Latijns-Amerikaanse ontwikkelingsbank) voor 10 Mton CO2. De accountantsdienst constateerde dat DGM bij het afsluiten van de
raamcontracten voorbij is gegaan aan de gebruikelijke beheersmaatregelen dan
wel deze niet heeft ingevuld:• De gebruikelijke verificatie vooraf aan de hand van een specifieke
checklist vond niet plaats. Wel is achteraf de algemene verplichtingenchecklist
ingevuld.• De inhoudelijke toetsing van de contracten achteraf vond niet plaats.• Een beschrijving van de administratieve organisatie ten tijde van
het aangaan van de contracten ontbrak.Medio 2002 is een eerste beschrijving van de administratieve organisatie
opgesteld. In maart 2003 is aan de directie Bedrijfsvoering van DGM, DFEZ
en de accountantsdienst een conceptversie van de administratieve organisatie
ter beoordeling voorgelegd.In het kader van «voorafgaand toezicht» door het Ministerie
van Financiën dienen af te sluiten contracten vooraf te worden goedgekeurd
door dat ministerie. De accountantsdienst constateerde dat de ophoging ultimo
2002 van het eerder afgesloten contract met SENTER International1 van € 15 miljoen met € 87,5 miljoen niet is voorgelegd
aan het Ministerie van Financiën. Doordat er geen financiële verplichtingen
waren aangegaan op grond van het contract, kon het bedrag worden teruggeboekt
en is volgens de accountantsdienst de rechtmatigheid niet in het geding gekomen.
Begin 2003 is alsnog goedkeuring verkregen van het Ministerie van Financiën
voor de met de ophoging voorgenomen projecten. Op 13 maart 2003 heeft de staatssecretaris
achttien klimaatprojecten goedgekeurd.Door de beleidsdirectie is een standaardcontract opgesteld, dat door het
Ministerie van Financiën is geaccordeerd. Na afstemming van dit contract
met de gemaakte afspraken, zoals vastgelegd in het Kyotoverdrag en de Marrakesh-akkoorden,
stond dit standaardcontract model voor de inhoudelijke toetsing door de departementale
accountantsdienst. De departementale accountantsdienst heeft bij de drie in
2002 gesloten contracten geen afwijkingen van de genoemde afspraken vastgesteld.
Ook heeft de departementale accountantsdienst vastgesteld dat niet is afgeweken
van de overige voorwaarden die aan dergelijke contracten gesteld moeten worden. 3.5.4 ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeerde dat in het financieel beheer van DGM
voor bodemsanering in 2002 ernstige onvolkomenheden optraden:• De regeling voor de toekenning van de meerjarenbudgetten sluit
niet aan op de praktijk van de bodemsanering en schiet tekort als instrument
om de budgetten toe te kennen voor wat betreft de toetsingscriteria en de
controle op prestatieverantwoording.• Het toetsings- en verificatieproces voor de meerjarenbudgetten
bevatte onvoldoende beheersmaatregelen, zoals een aangepaste procesbeschrijving.
Verificatie van de beschikkingen meerjarenbudgetten heeft niet plaatsgevonden.
De oorzaak hiervan is terug te voeren tot cultuuraspecten als het ontbreken
van een gezamenlijke verantwoordelijkheid, onderling overleg en afstemming
tussen de beleids- en financiële directies.• De afwikkeling van het kostenverhaal verloopt traag. De geplande
einddatum is nu 2007 in plaats van 2003.• De afwikkeling van de projectfinanciering bevatte achterstanden
bij de vaststelling van de jaarverantwoordingen.In vergelijking met 2001 is de kwaliteit van het financieel beheer rond
bodemsanering achteruitgegaan.De Algemene Rekenkamer waardeert het initiatief van DGM om voor de gewenste
verbeteringen een plan van aanpak op te stellen. Het plan van aanpak voldoet
echter niet aan alle criteria van de Algemene Rekenkamer voor verbeterplannen.
Hierdoor is een structurele en volledige verbetering van het financieel beheer
niet gewaarborgd.De Algemene Rekenkamer concludeert dat het financieel beheer van DGM voor
het CDM ernstige onvolkomenheden bevat omdat DGM geen volledig gebruik heeft
gemaakt van diverse beheersmaatregelen zoals de verificatiefunctie vooraf,
het beschrijven van de administratieve organisatie en het voorafgaand toezicht.Als gevolg van de ernstige onvolkomenheden in het financieel beheer heeft
het departement rechtmatigheidsrisico's gelopen. De accountantsdienst heeft
vastgesteld dat, na actie door het ministerie, de rechtmatigheid niet in het
geding is gekomen. De Algemene Rekenkamer deelt deze conclusie.Gezien de geconstateerde ernstige onvolkomenheden en het ontoereikende
verbeterplan zal de Algemene Rekenkamer in haar rechtmatigheidsonderzoek 2003
een bezwaaronderzoek uitvoeren naar het financieel beheer bij DGM.3.6 Verstrekking van huursubsidie3.6.1 InleidingDe uitvoering van de huursubsidie is de afgelopen jaren vernieuwd. Doelstelling
van deze vernieuwing is het efficiënter en klantvriendelijker maken van
de uitvoering van de huursubsidie. Deze doelstelling moest langs drie hoofdwegen
worden bereikt:• Het automatisch continueren van de huursubsidie in plaats van ieder
jaar een vervolgaanvraag in te dienen;• Het sneller beslissen op eerste aanvragen; • Het realiseren van klantcontactpunten (fysiek en virtueel).Voorheen hadden gemeenten en verhuurders een belangrijke ondersteunende
en toetsende rol in het jaarlijkse aanvraagproces. Tegenwoordig wordt de huursubsidie
in principe bepaald op grond van de beschikbare brongegevens. Deze brongegevens
verkrijgt het ministerie via gegevensuitwisseling met de GBA (brongegeven:
bewoningssituatie), met de verhuurders (brongegevens: huur en servicekosten)
en met de belastingdienst (brongegevens: inkomen en vermogen). In principe
wordt de huursubsidie automatisch gecontinueerd en hoeft de subsidiegerechtigde
niet meer jaarlijks een vervolgaanvraagformulier in te vullen. De implementatie
van het nieuwe systeem vond in drie fasen plaats:• Fase 1: in het eerste jaar (2000/2001) worden 200 000 aanvragen
automatisch gecontinueerd;• Fase 2: in het tweede jaar (2001/2002) worden 500 000 aanvragen
automatisch gecontinueerd;• Fase 3: in het derde jaar (2002/2003) worden alle geplande 800 000
vervolgaanvragen automatisch gecontinueerd. Tevens vinden in deze fase de
introductie van het Vernieuwde Huursubsidiesysteem (VHS), de veranderingen
in het behandelproces van de eerste aanvragen en de uitschakeling van de verhuurders
en de gemeenten plaats.Door uitschakeling van de verhuurders en gemeenten in het behandel- en
bevoorschottingsproces en het vervallen van circa 80 fte's bij de aanvraagbehandeling
zou een besparing van € 22,7 miljoen worden gerealiseerd op de uitvoeringskosten.3.6.2 De uitvoeringsproblemen in 2002De implementatie van de derde fase van het nieuwe huursubsidiesysteem
is problematisch verlopen. De uitbetaling van huursubsidie is in de zomer
van 2002 ernstig vertraagd. Hierdoor zijn huurders in financiële problemen
gekomen. Uiteindelijk is besloten tot bevoorschotting van 171 000 eerste
aanvragers en bekende huishoudens die niet hadden gereageerd op een onvolledig
huursubsidiebericht met het verzoek om ontbrekende gegevens te verstrekken.
De bevoorschotting heeft plaatsgevonden op basis van een gemiddeld huursubsidiebedrag.Door zowel de directie Informatie, beheer en subsidieregelingen (IBS)
van het ministerie als de departementale accountantsdienst is onderzoek verricht
naar de problemen rond de uitvoering van de huursubsidie. Uit deze onderzoeken
blijkt dat de problemen vooral zijn opgetreden door:• Onvoldoende bewustzijn van de risico's van fase 3. Fase 1 en 2
hadden alleen betrekking op de relatief glad verlopende gevallen. De uitval
in de geautomatiseerde processen was gering. In fase 3 werden de meer complexe
gevallen in het proces van automatisch continueren betrokken. Het risico op
meer onvolledige huursubsidieberichten was daarbij op voorhand aanwezig.• Een te lage inschatting van het aantal eerste aanvragen en het
verwachte beslag op de telefoondesk.• Een ontoereikende personele bezetting gelet op het risicovolle
karakter van fase 3 en onvoldoende voorzieningen om tegenslagen of vertragingen
op te vangen.• Onvoldoende maatregelen gericht op vaststelling van de juistheid
en volledigheid van de brongegevens.• Onderschatting van het effect van de uitschakeling van gemeenten
en verhuurders bij het invullen en insturen van aanvragen. Dit
in combinatie met het niet-operationeel zijn van klantcontactpunten.• Onvoldoende sturing van het implementatieproces, mede als gevolg
van ontoereikende managementinformatie.In het kader van de reguliere accountantscontrole heeft de departementale
accountantsdienst onderzoek verricht naar de rechtmatigheid van de huursubsidietoekenningen
in 2002. Hierbij is voor naar schatting € 35 miljoen aan onrechtmatig
aangegane verplichtingen geconstateerd. Deze onrechtmatigheden zijn het gevolg
van tekortkomingen in het behandelproces en ontbrekende maatregelen (zowel
vooraf als achteraf) gericht op de juistheid en volledigheid van de brongegevens.De Algemene Rekenkamer kwalificeert de hiervoor beschreven onvolkomenheden
in de bedrijfsvoering als ernstig.3.6.3 Beschrijving verbeterprocesOp grond van de probleemanalyses is door de directie IBS een plan van
aanpak opgesteld met maatregelen voor de korte termijn (huursubsidieregeling
2002/2003) en lange termijn (huursubsidieregeling 2003/2004 en latere tijdvakken).
De departementale accountantsdienst concludeert dat met de maatregelen in
het algemeen de juiste oplossingsrichtingen zijn gekozen. De departementale
accountantsdienst heeft tot enkele aanvullende maatregelen geadviseerd. Deze
betreffen vooral het aanscherpen van de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling,
het realiseren van een managementinformatieplan, het uitvoeren van inkomensnacontrole
voor de huidige en voorafgaande subsidietijdvakken en het verkrijgen respectievelijk
behouden van voldoende telefoon- en behandelcapaciteit.De directie IBS heeft het plan van aanpak geconcretiseerd in een plan
met eenennegentig activiteiten. Daarnaast zijn mede naar aanleiding van de
aanbevelingen van de departementale accountantsdienst een aantal aanvullende
maatregelen getroffen, waaronder het starten van een project gericht op het
voorzien in een adequaat managementinformatieplan en het uitvoeren van nacontroles
op de gehanteerde inkomens- en vermogensgegevens. De eenennegentig activiteiten
en de aanvullende maatregelen zijn geïntegreerd in een definitief plan
van aanpak.Binnen de directie IBS wordt door een monitoringgroep de voortgang van
de maatregelen gevolgd. Tevens worden IC-audits verricht naar de kwaliteit
en de voortgang van de maatregelen.Een controlgroep, bestaande uit medewerkers van DFEZ en de departementale
accountantsdienst, houdt verscherpt toezicht op de realisatie van de maatregelen
uit het plan van aanpak. Over dit toezicht wordt maandelijks door de controlgroep
aan de secretaris-generaal en de minister gerapporteerd. De controlgroep maakt
voor haar werkzaamheden ook gebruik van de activiteiten van het bedrijfsbureau
van de directie IBS. De controlgroep houdt toezicht op de voortgang van de
vijftien activiteiten waaraan de grootste risico's verbonden zijn.De minister heeft toegezegd de Tweede Kamer elke drie maanden, tot en
met oktober 2003, te informeren over de voortgang van de uitvoering van het
plan van aanpak. De eerste voortgangsrapportage is op 3 februari 2003 aangeboden
aan de Tweede Kamer. Uit deze rapportage blijkt dat de kortetermijnproblematiek
grotendeels als opgelost kan worden beschouwd. Voor wat betreft
de acties voor komende huursubsidietijdvakken dienen er nog de nodige stappen
te worden gezet. 3.6.4 Beoordeling verbeterplanDe Algemene Rekenkamer hanteert criteria bij de beoordeling van verbeterplannen.
Deze criteria zijn benoemd in § 3.5.2.5.Uit de tweede rapportage van de controlgroep d.d. 27 januari 2003 blijkt
dat de controlgroep het definitieve plan van aanpak beoordeeld heeft op aanwezigheid
van:• concrete en controleerbare verbetermaatregelen;• realistisch tijdpad met tussentijdse mijlpalen (kritieke pad);• voortgangsrapportages voor eventuele bijsturing;• sturingsmodel;• capaciteitsplanning.De beoordeling van het plan van aanpak door de controlgroep geeft in combinatie
met de probleemanalyse van de directie IBS en de departementale accountantsdienst
inzicht in de mate waarin het plan van aanpak voldoet aan de criteria die
de Algemene Rekenkamer voor verbeterplannen hanteert. Uit de beoordeling van
de controlgroep blijkt dat het plan van aanpak op de volgende punten niet
voldoet aan de criteria van de Algemene Rekenkamer:• De samenhang tussen de reguliere activiteiten en verbeteractiviteiten,
alsmede de samenhang tussen de verbeteractiviteiten, is niet transparant.
Het gaat hierbij zowel om de onderlinge samenhang als de volgtijdelijke samenhang.
Als gevolg hiervan zijn de activiteiten die over het kritieke pad richting
het volgende huursubsidietijdvak lopen, niet in beeld.• In een capaciteitsplanning is niet voorzien.3.6.5 Voortgang verbeterprocesAls gevolg van het ontbreken van inzicht in het kritieke pad is vooralsnog
niet duidelijk of de verbeteracties en de reguliere acties tijdig «producten»
opleveren, zodat de uitvoering van het volgende huursubsidietijdvak goed is
toegerust. Bovendien constateert de controlgroep in zowel haar tweede als
derde rapportage vertragingen bij activiteiten die deel uitmaken van de vijftien
activiteiten die door de controlgroep worden gevolgd.Het ontbreken van inzicht in de activiteiten die over het kritieke pad
lopen (en de voortgang daarvan) is door de directie IBS als probleem onderkend.
Recent (maart 2003) is een model ontwikkeld en met activiteiten gevuld. Dit
model biedt volgens de directie IBS inzicht in de kritieke acties in het uitvoeringsproces
en de activiteiten die achtereenvolgens moeten worden uitgevoerd om de kritieke
acties op tijd en naar behoren te kunnen uitvoeren. Dit model wordt op dit
moment gecompleteerd en verder ontwikkeld. De eerste indruk die de Algemene
Rekenkamer van dit model heeft is positief. De Algemene Rekenkamer zal dit
model in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2003 inhoudelijk beoordelen.In het vorige huursubsidietijdvak (2002/2003) ging de aandacht vooral
uit naar de tijdigheid van het proces. In de voorbereidingen op het nieuwe
tijdvak is duidelijk meer aandacht voor de kwaliteit (incl. controlemaatregelen
gericht op de juistheid en volledigheid van de brongegevens). Hiermee
is een betere balans bereikt tussen de tijdigheid en de kwaliteit van de uitvoering.De directie IBS heeft onder meer veel aandacht geschonken aan het verder
verbeteren van de geautomatiseerde gegevensuitwisseling met de belastingdienst
en het GBA. Als gevolg hiervan wordt de uitval bij de gegevensuitwisseling
naar verwachting verder beperkt en worden de hieraan verbonden risico's teruggedrongen.
Het gaat hierbij met name om het risico op onrechtmatige betalingen en het
risico op een relatief zware belasting van het ministerie en de huurders indien
uit controlemaatregelen achteraf of uit reacties van huurders blijkt dat de
beschikkingen onjuistheden bevatten. Het verder terugdringen van de uitval
bij de gegevensuitwisseling vormt nog steeds een belangrijk aandachtspunt.
Dit wordt onderkend door de directie IBS. Volledigheidshalve wordt opgemerkt
dat het verder terugdringen van de uitval mede afhankelijk is van de kwaliteit
van de gegevens van de Belastingdienst en het GBA.Voorts constateert de Algemene Rekenkamer dat een aantal controlemaatregelen
nu in opzet geregeld is. Het gaat hierbij onder andere om het tijdig uitvoeren
van nacontroles op vermogen en inkomen en het toepassen van waarschijnlijkheidscontroles
op de brongegevens, huur en servicekosten. Over de goede werking van deze
maatregelen kan de Algemene Rekenkamer zich nog geen beeld vormen, aangezien
deze maatregelen voor het komende huursubsidietijdvak nog in belangrijke mate
moeten worden uitgevoerd.3.6.6 ConclusieDe Algemene Rekenkamer constateert dat zich in 2002 ernstige onvolkomenheden
hebben voorgedaan in de bedrijfsvoering. Als gevolg hiervan is de uitbetaling
van huursubsidie ernstig vertraagd en is voor naar schatting € 35
miljoen aan onrechtmatig aangegane verplichtingen geconstateerd. De onrechtmatigheden
zijn mede het gevolg van tekortkomingen in de gegevensuitwisseling met de
Belastingdienst en het GBA en tekortkomingen in het controlebeleid inzake
de gegevens afkomstig van verhuurders. Naar aanleiding van de tekortkomingen
in de gegevensuitwisseling en de tekortkomingen in het controlebeleid inzake
de gegevens afkomstig van verhuurders constateert de Algemene Rekenkamer tevens
dat de maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk van huursubsidie
tekort zijn geschoten.De Algemene Rekenkamer constateert dat het Ministerie van VROM uitgebreide
en goede analyses heeft gemaakt van de oorzaken van de problemen in de zomer
van 2002. Deze analyses hebben geleid tot een plan van aanpak met maatregelen
voor de korte en lange termijn (o.a. voorbereiding huursubsidietijdvak 2003/2004).
Deze maatregelen zijn geconcretiseerd in een verbeterplan. Namens de minister
houdt een controlgroep verscherpt toezicht op de voortgang van de verbeteractiviteiten.
De minister heeft de Tweede Kamer goed geïnformeerd over de problemen
en de getroffen maatregelen.De Algemene Rekenkamer deelt de conclusie van de minister dat de problemen
die in de zomer van 2002 zijn opgetreden (de kortetermijnproblematiek) grotendeels
zijn opgelost. Ten aanzien van de lange-termijnproblematiek (komende huursubsidietijdvakken)
doet de Algemene Rekenkamer twee belangrijke constateringen:• De Algemene Rekenkamer constateert dat bij de voorbereiding van
het nieuwe huursubsidietijdvak (2003/2004) veel aandacht wordt geschonken
aan de kwaliteit van de uitvoering. Hiermee wordt – ten opzichte
van het huidige huursubsidietijdvak (2002/2003) – een betere balans
bereikt tussen enerzijds de tijdigheid en anderzijds de kwaliteit van de uitvoering.
Over de goede werking van de maatregelen kan de Algemene Rekenkamer zich overigens
pas in het komende rechtmatigheidsonderzoek een beeld vormen, aangezien deze
maatregelen voor het komende huursubsidietijdvak nog in belangrijke mate moeten
worden uitgevoerd.• Het verbeterplan geeft geen inzicht in de samenhang tussen reguliere
activiteiten en verbeteractiviteiten, alsmede in de samenhang tussen de verbeteractiviteiten.
Het gaat hierbij zowel om de onderlinge samenhang als om de volgtijdelijke
samenhang. Als gevolg hiervan zijn de activiteiten die over het kritieke pad
richting het volgende huursubsidietijdvak lopen niet in beeld. Dit leidt ertoe
dat niet duidelijk is of de verbeteracties en reguliere acties tijdig «producten»
opleveren, zodat de uitvoering van het volgende huursubsidietijdvak goed is
toegerust. Het Ministerie van VROM heeft dit beheersingsprobleem onderkend
en opgepakt. Recent (maart 2003) is een model ontwikkeld waarmee de activiteiten
die over het kritieke pad lopen in kaart worden gebracht en kunnen worden
bewaakt. De eerste indruk die de Algemene Rekenkamer van dit model heeft is
positief. Dit model zal de Algemene Rekenkamer in haar rechtmatigheidsonderzoek
over 2003 inhoudelijk beoordelen. Tenslotte constateert de Algemene Rekenkamer
ten aanzien van het verbeterplan dat dit geen capaciteitsplanning bevat.Gezien het feit dat de kortetermijnproblematiek grotendeels is opgelost
en de goede voorbereiding die is opgezet voor het oplossen van de lange termijnproblematiek,
zal de Algemene Rekenkamer geen bezwaaronderzoek uitvoeren naar de bedrijfsvoering
van de huursubsidie. Wel zal zij de verdere uitvoering van het verbeterplan
nadrukkelijk betrekken in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2003.3.7 Investeringsbudget Stedelijke vernieuwing3.7.1 Evaluatie standpunt rechtmatigheidsonderzoek 2001Het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV) kent een vijfjarig
verantwoordings- en controletijdvak. Dit betekent dat budgethouders (G-30
gemeenten en de provincies) vijf jaar lang geen verantwoording afleggen over
de rechtmatigheid van de besteding van toegekende budgetten. Als gevolg hiervan
heeft de minister de rechtmatigheid van de bestedingen niet jaarlijks in beeld.
Dit laatste is door de Algemene Rekenkamer bekritiseerd in het Rapport bij
de Financiële Verantwoording 2001 (Rfv 2001). De minister vond deze kritiek
niet terecht, aangezien het vijfjarig verantwoordings- en controletijdvak
verankerd is in de Wet Stedelijke Vernieuwing.In het RJV 2002 is onderzocht of het meningsverschil tussen de minister
en de Algemene Rekenkamer kan worden weggenomen. In dit verband heeft de Algemene
Rekenkamer haar in het Rfv 2001 geformuleerde standpunt geëvalueerd.
In deze evaluatie is geconcludeerd dat de Algemene Rekenkamer de verantwoordings-
en controlestructuur zoals vastgelegd in de wettelijke regeling als uitgangspunt
dient te nemen. Dit heeft als consequentie dat de Algemene Rekenkamer haar
standpunt bijstelt en de door haar eerder geuite kritiek inzake het financieel
beheer intrekt. Volledigheidshalve merkt de Algemene Rekenkamer op dat dit niet betekent
dat haar zorg over meerjarige verantwoordings- en controlestructuren is weggenomen.
De Algemene Rekenkamer signaleert rijksbreed een toenemend aantal wettelijke
regelingen met een dergelijke structuur. Zij zal hierop in het algemene deel
van haar rapporten bij de jaarverslagen 2002 terugkomen.3.7.2 Financieel beheer afrekening eerste ISV-tijdvak
(2000–2004)Per budgethouder zal de minister in 2005 het budget over het eerste ISV-tijdvak
vaststellen. Deze vaststelling zal plaatsvinden op basis van een bestedingsverslag
met accountantsverklaring en een verantwoordingsverslag inzake de bereikte
resultaten in relatie tot de doelstellingen van stedelijke vernieuwing en
de aan het investeringsbudget verbonden verplichtingen.Medio 2002 is de Algemene Rekenkamer gestart met een doelmatigheidsonderzoek
naar herstructurering van oude wijken/stedelijke vernieuwing in de G-30 gemeenten
en de provincies. Een aspect van dit onderzoek is het financieel beheer rond
de ISV-budgetvaststelling in 2005. Hierbij zal in ieder geval aandacht worden
geschonken aan de definitie van het kostenbegrip in het kader van het ISV,
de reikwijdte van de accountantsverklaring bij het bestedingsverslag, de inhoud
en de controle van het verantwoordingsverslag en de kwaliteit van het toezicht.
Publicatie van het doelmatigheidsonderzoek is voorzien in het laatste trimester
van 2003. De bevindingen inzake het financieel beheer neemt de Algemene Rekenkamer
mee in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2003.3.8 IntegriteitDe accountantsdienst heeft in juni 2002 een integriteitsaudit bij het
Ministerie van VROM afgerond. Deze audit was inventariserend van karakter
en is uitgevoerd aan de hand van een rijksbreed ontwikkeld toetsingskader
met als doel:• Het departementale integriteitsbeleid in kaart te brengen alsmede
de implementatie hiervan bij de RGD.• De integriteitsrisico's voor het aanbestedingsproces bij de RGD
(inclusief projectbeheersing), alsmede de opzet en het bestaan van de maatregelen
ter beheersing daarvan te inventariseren.De audit was niet bedoeld om na te gaan of individuele ambtenaren inbreuk
hebben gemaakt op het integriteitsbeleid.De uitkomsten van de audit hebben geleid tot aanbevelingen om de integriteitsrisico's
in het algemeen en bij de aanbestedingen in het bijzonder verder te verminderen.In 2002 zijn bij vier aanbestedende departementen integriteitsaudits gehouden,
waarvan de audit van de accountantsdienst van het Ministerie van VROM er één
was. In december 2002 is in een rapportage aan de Task Force Integriteit gemeld
wat de voortgang was op de geformuleerde aanbevelingen. De algemene conclusie
uit de rapportage was dat de naar aanleiding van de audit opgestelde voornemens
en acties niet altijd voortvarend worden opgepakt. Ook ontbreekt nog een centrale
monitoring op basis van concrete mijlpalen en deadlines.De RGD heeft in een notitie1 aan de minister
aangegeven dat in de directieplannen concrete maatregelen worden opgenomen
voor de implementatie van het integriteitsbeleid. Over de voortgang
hiervan zou worden gerapporteerd in kwartaalrapportages. Concreet is in de
tweede kwartaalrapportage van augustus 2002 een overzicht opgenomen van de
informatiebijeenkomsten over integriteit en de bekendheid van de directies
met de regelgeving rond integriteit. In de werkoverleggen komt integriteit
periodiek aan de orde.Gelet op het feit dat de normatiek nog in ontwikkeling is, komt de Algemene
Rekenkamer dit jaar nog niet tot een oordeel over de stand van zaken op het
gebied van integriteit.3.9 Vervolg op bezwaaronderzoek financieel beheer Rijksgebouwendienst3.9.1 InleidingDoel van het vervolgbezwaaronderzoek 2002 naar het financieel beheer van
de Rijksgebouwendienst is in kaart te brengen of er vooruitgang is geboekt
ten opzichte van een jaar geleden en of de in 2001 gesignaleerde knelpunten
zijn opgelost.Verder is onderzocht of de Rijksgebouwendienst haar voornemens in het
kader van de verbetering van het financieel beheer heeft gerealiseerd. Ook
is aandacht besteed aan de voorbereidingen van de op 1 januari 2003 gerealiseerde
reorganisatie, «de kanteling» genaamd.De minister van VROM heeft bij de beantwoording van de Tweede-Kamervragen
over de financiële verantwoording van de Rijksgebouwendienst over 2001
aangegeven dat «...in 2002 naar verwachting de resterende onvolkomenheden
worden opgelost in samenhang met de geplande reorganisatie1.»3.9.2 De kantelingDe kanteling van de Rijksgebouwendienst had belangrijke gevolgen voor
de bestaande procedures, de overlegstructuren en de inrichting van de interne
controles. Het risico bestond dat de bereikte vooruitgang in de kwaliteit
van het financieel beheer verloren gaat bij de kanteling. In februari 2002
legde de Rijksgebouwendienst in het zogenaamde tienpuntenplan2 vast dat een stabiele interne en administratieve organisatie een voorwaarde
is voor de kanteling. In het tienpuntenplan werd gesteld dat een dergelijke
organisatie is bereikt op het moment dat de primaire processen van de diverse
bedrijfsonderdelen adequaat zijn beschreven en vastgelegd.De Rijksgebouwendienst heeft de omschrijving van de stabiele organisatie
uitgewerkt in een aantal acties. Deze acties hebben betrekking op de beschrijving
van de primaire processen van de nieuwe organisatie-eenheden en het aanpassen
van de bestaande administratieve organisatie aan de nieuwe beschrijvingen.
Daarnaast dienen de administratie en het geautomatiseerde informatievoorzieningssysteem
IRIS (Integraal RGD Informatie Systeem) aangepast te worden. Ook de sturing
en beheersing van de nieuwe organisatie-eenheden zal moeten plaatsvinden aan
de hand van tijdige en juiste sturingsinformatie. Tenslotte zal na de kanteling
de vastgoedadministratie geheel in IRIS dienen plaats te vinden.De Rijksgebouwendienst heeft in het laatste kwartaal van 2002 een audit
uitgevoerd of de kanteling per 1 januari 2003 verantwoord kon plaatsvinden.
De audit leidde tot de conclusie dat dit kon. De fundering van de nieuwe RGD-organisatie
is neergezet. Wel wordt in de audit opgemerkt dat begin januari
2003 nog niet volledig voldaan wordt aan de binnen de directieraad van de
Rijksgebouwendienst afgesproken normen. De Rijksgebouwendienst tekent hierbij
aan dat niet alle normen kritisch waren voor het kantelingsmoment op 1 januari
2003. Daarnaast is uit de audit een aantal aandachtspunten gebleken die voor
het vervolgtraject van de kanteling na januari 2003 uiterst relevant zijn1. Deze aandachtspunten, onder meer ten aanzien van het
financieel beheer, zijn volgens de Rijksgebouwendienst bepalend voor het realiseren
van de beoogde doelstellingen van de kanteling. Een belangrijk aandachtspunt
is de uitwerking en nadere benoeming van de sturingsvariabelen voor de nieuwe
organisatie. De Algemene Rekenkamer kan zich vinden in de conclusies van de
audit.3.9.3 Administratieve organisatieIn 2001 constateerde de Algemene Rekenkamer dat de administratieve organisatie
op hoofdlijnen beschreven en geactualiseerd was en dat de onderhoudsorganisatie
geregeld was. Wel waren er nog witte vlekken, onder andere in de actualisatie
van detailuitwerkingen en de vastlegging van de mutaties in de materiële
vaste activa in de vastgoeddossiers van het Rekencentrum.In 2002 zijn de meeste witte vlekken in de administratieve organisatie
ingekleurd. Verder bleek uit de behandeling in de praktijk dat de witte vlekken
die nu nog over waren van dermate ondergeschikt belang zijn dat verdere actie
niet nodig is. Dit mede in het licht van het ten behoeve van de kanteling
geheel herzien van de administratieve organisatie. De nieuwe administratieve
organisatie voldoet volgens de accountantsdienst op hoofdlijnen in opzet aan
de daaraan te stellen eisen. Uitzondering hierop vormt het proces rond de
shared services. Dit proces is namelijk nog niet beschreven, terwijl dit per
1 januari 2003 operationeel moest zijn. Hierdoor bestaat een risico voor de
actualiteit van de financiële administratie, te meer daar nog geen afspraken
zijn gemaakt met de diverse bedrijfsonderdelen. Verder is de administratieve
organisatie omtrent het wijzigingenbeheer beschreven in februari 2003. De
naleving van de administratieve organisatie rond de aanlevering van gegevens
vanuit het primaire proces is nog niet op orde. Een goede opzet en werking
van deze administratieve organisatie is nodig om een tijdige en volledige
aanlevering van gegevens te waarborgen.De Algemene Rekenkamer komt tot de conclusie dat de opzet en werking van
de administratieve organisatie in 2002 duidelijk is verbeterd. Bijzondere
aandacht voor 2003 dient nog uit te gaan naar de opzet van de administratieve
organisatie rond de shared services en de werking ervan bij de aanlevering
van de gegevens vanuit het primaire proces.3.9.4 Interne controleDe Algemene Rekenkamer constateerde in haar rechtmatigheidsonderzoek over
2001 dat de werking van de Interne Controle (IC)-functie was verbeterd ten
opzichte van 2000. Aandachtspunten waren nog de tijdigheid van de uitvoering
en de wisselende kwaliteit van de regionale IC-functie. Er werd nog steeds
veel capaciteit extern ingehuurd, hetgeen een risico vormt voor het behoud
van expertise.De kwaliteit van de regionale IC is in 2002 verbeterd ten opzichte van
2001. De bevindingen zijn tijdiger en beter geformuleerd en de werkzaamheden zijn systematischer uitgevoerd. Aan deze verbeteringen lag de
goede aansturing vanuit de directie Financiën en Economie van de Rijksgebouwendienst
(DFE) door middel van instructie en overleg ten grondslag. Hierdoor is de
kwaliteit van de regionale IC meer gelijk getrokken. Wel werd nog steeds veel
gesteund op externen, hetgeen overigens bewust beleid is van de Rijksgebouwendienst.
Dit met het oog op de voorgenomen vermindering van de IC-capaciteit als de
benutting van de in IRIS ingebouwde controles en de kwaliteit van het primaire
proces toenemen. Verder blijft de tijdigheid van de rapportages nog een aandachtspunt.De Algemene Rekenkamer concludeert dat de werking van de IC-functie in
2002 belangrijk is verbeterd. De IC functioneert nu volwaardig. De centrale
aansturing en voortgangsbewaking spelen hierbij een onmisbare rol.3.9.5 Automatisering3.9.5.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer constateerde in haar onderzoek over 2001 dat ten
aanzien van de automatisering vooruitgang was geboekt maar dat een aantal
plannen in relatie tot IRIS nog niet was gerealiseerd. Aandachtspunten waren
de invoering van de tweede fase van IRIS, de betrouwbaarheid van de gegevens
in IRIS, de verbetering van de gebruiksvriendelijkheid en de regeling van
de beveiliging.3.9.5.2 Afronding implementatie IRISIn 2002 heeft de Rijksgebouwendienst de module portefeuillemanagement
van IRIS geïmplementeerd. Technisch was de module reeds in 2001 opgeleverd.
Om de module functioneel te krijgen is begin 2002 het project COSI opgestart.
COSI staat voor Conversie van SIVR naar IRIS. Het doel is de ingebruikname
van de modules Materiële Vaste Activa en de verhuuradministraties in
IRIS waarin de informatie uit de complete vastgoed administratie (dit is SIVR)
staat én het op orde brengen van de vastgoedadministratie.De tweede fase van de invoering van IRIS is door afronding van het COSI
project beëindigd1. De Rijksgebouwendienst
heeft het slagen van de conversie gevolgd met opeenvolgende rapportages.De storingsmodule binnen IRIS is volledig operationeel per januari 2003.
De onderhoudsmodule was alleen technisch uitgerold in 2002. IRIS wordt nog
niet volledig benut voor het verkrijgen van managementinformatie.3.9.5.3 Betrouwbaarheid gegevens in IRISTen aanzien van de betrouwbaarheid van gegevens kan gezegd worden dat
het project dat zich bezig hield met het op orde brengen van de vastgoedinformatie
ook is afgerond. Het resultaat is dat in kaart is gebracht welke virtuele
informatie in IRIS en SIVR aanwezig is en welke informatie in dossiers zit.
De vulling van met name niet-financiële gegevens was niet geheel volledig2.Voor wat de kwaliteit van de gegevens betreft, is nog een audit in voorbereiding.De gebruiksvriendelijkheid van het systeem was geen expliciet aandachtspunt
meer in 2002, maar dient natuurlijk in zijn algemeenheid de nodige aandacht
te krijgen. 3.9.5.4 InformatiebeveiligingDe voornemens om in 2002 te komen met een statuut en een programma van
eisen voor de informatiebeveiliging zijn niet door de Rijksgebouwendienst
gerealiseerd. De Rijksgebouwendienst heeft niet duidelijk vastgelegd aan welke
baseline voor informatiebeveiliging zij zich conformeert, de eigen baseline
of die van het ministerie als geheel. Voor wat betreft de baseline van het
Ministerie van VROM kan de vraag worden gesteld of die wel één
op één toepasbaar is op IRIS. Het is nog niet bekend of alle
maatregelen en acties, die voor 2002 in deze baseline waren gepland, zijn
uitgevoerd.Een belangrijke eis die het VIR aan informatiebeveiliging stelt is het
uitvoeren van afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses).
De in plaats van een A&K-analyse uitgevoerde onderzoeken geven geen beeld
in hoeverre bestuurs- of bedrijfsprocessen van de betrouwbaarheid van informatiesystemen
afhankelijk zijn. Ook is in die onderzoeken niet vastgesteld welke potentiële
schade wordt veroorzaakt bij het falen van die informatiesystemen. Noch stellen
de onderzoeken de invloed van het manifest worden van bedreigingen op het
functioneren van een informatiesysteem of een verantwoordelijkheidsgebied
vast. Met andere woorden: de uitgevoerde onderzoeken vervangen niet een A&K-analyse.Op grond van de voorgaande constateringen komt de Algemene Rekenkamer
tot de conclusie dat de Rijksgebouwendienst nog niet voldoet aan het VIR.3.9.5.5 Functioneel en technisch beheerDe accountantsdienst heeft een vervolgonderzoek ten aanzien van het autorisatie-
en wijzigingsbeheer met betrekking tot het geautomatiseerde systeem IRIS van
de Rijksgebouwendienst uitgevoerd1. Uit het rapport
blijkt dat de aanbevelingen uit een eerder onderzoek van de accountantsdienst
voor een belangrijk deel niet zijn opgevolgd. Autorisaties en wijzigingen
daarin worden in onvoldoende mate gecontroleerd. De Rijksgebouwendienst stelt
dat begin 2003 een aantal acties is gestart om de aanbevelingen van de accountantsdienst
in 2003 zoveel mogelijk op te volgen. Verder is de procedure voor het autorisatie-
en wijzigingsbeheer vastgelegd, maar de processen moeten nog worden aangescherpt.Het functioneel beheer is door het project «Werken met IRIS»
goed van de grond gekomen. Aan de performance van IRIS wordt gewerkt. Het
stelsel van maatregelen rond het uitbesteden van technisch beheer heeft in
2002 onvoldoende beantwoord aan criteria voor betrouwbaarheid en beschikbaarheid.
De Rijksgebouwendienst heeft met de externe organisatie die het technisch
beheer verzorgt, afspraken gemaakt om het beheer te verbeteren.De conclusie ten aanzien van de automatisering luidt dat er in 2002 ten
aanzien van het vervolmaken van IRIS een hele slag is gemaakt. Er is veel
bereikt middels de projecten COSI en werken met IRIS.Ten aanzien van de beveiliging van het systeem dient nog een slag gemaakt
te worden. Dit geldt ook voor het functioneel en technisch beheer.3.9.6 ManagementinformatieOver 2001 constateerde de Algemene Rekenkamer dat de betrouwbaarheid
en de beschikbaarheid van de tussentijdse financiële informatie nog onvoldoende
was. Ten aanzien van de niet-financiële informatie ten behoeve van een
goede bedrijfsvoering werd vorig jaar geconcludeerd dat ook deze niet op orde
was. Mede hierdoor was er onvoldoende sturingsinformatie aanwezig. In 2002
zou volgens de Rijksgebouwendienst de planning- en controlcyclus volwaardig
zijn1.Gedurende het jaar heeft de Rijksgebouwendienst door middel van de kwartaalrapportages2 en managementrapportages 3
gerapporteerd over de financiële resultaten.De eerste kwartaalrapportage en maandrapportage leverden geen zicht op
het resultaat van het eerste kwartaal4. Dit kwam
voornamelijk omdat er achterstanden waren in de verwerking van het werk en
problemen met de beginstanden in de subadministraties. Pas bij de tweede kwartaalrapportage
en maandrapportage kon een financieel resultaat worden gepresenteerd. Prognoses
voor het eindresultaat konden niet worden gegeven, omdat sommige directies
geen gegevens hadden aangeleverd of niet op tijd. De derde kwartaalrapportage
zou als proefjaarafsluiting worden uitgevoerd. De Rijksgebouwendienst constateert
zelf dat aan de doelstelling van de proefjaarafsluiting nog niet volledig
is voldaan. De oorzaak was dat een aantal essentiële financiële
administratieve handelingen in het primaire proces niet of niet tijdig was
gedaan, waardoor geen adequaat beeld van de financiële situatie per het
kwartaaleinde kon worden opgesteld. Onder meer was de stand van de voorziening
boekwaarderisico's niet geactualiseerd, doordat drie (regionale) directies
hun gegevens niet hadden aangeleverd. Voorts waren er achterstanden in het
opleveren en activeren van het onderhanden werk.De Rijksgebouwendienst kon in de kwartaalrapportages en maandrapportages
wel een beeld schetsen van de situatie inzake de niet-financiële prestatie-indicatoren.
Als belangrijkste procesindicator geldt bij de Rijksgebouwendienst de klanttevredenheid.
De gewenste verhouding tussen directe en indirecte uren, is gedurende het
gehele jaar niet gehaald. De streefwaarde is bepaald bij de aanvang van de
stelselwijziging als uitgangspunt voor een dekkendheid op apparaatskosten5. De aantallen storingen waren hoger dan begroot. Wel
hadden alle directies hun doelstelling in het derde kwartaal ten aanzien van
tijdige afhandeling van de storingen gerealiseerd.Uit IRIS kunnen vooralsnog geen specifieke rapportages worden gedraaid
voor zowel financiële als niet-financiële managementrapportages.
Deze zullen voorlopig nog extracomptabel gegenereerd worden.IRIS is nog niet volledig toegesneden op de nieuwe organisatiestructuur.
Hierdoor was het vanaf 1 januari 2003 nog niet mogelijk om in IRIS tijd
te schrijven. Dit zal met ingang van het tweede kwartaal 2003 zijn verholpen6.Over 2002 kan worden geconstateerd dat in vergelijking met vorig jaar
bij de kwaliteit van de managementinformatie veel vooruitgang is geboekt.
De Rijksgebouwendienst kent in tegenstelling tot 2001 nu de oorzaken waarom
bepaalde informatie niet of niet tijdig wordt aangeleverd.Voor de financiële en de niet-financiële informatie zijn in
2002 prestatie-indicatoren ontwikkeld. Het valt op dat gekozen is voor ambitieuze
streefwaarden, die gedurende het jaar op de meeste onderdelen niet gerealiseerd
zijn. De planning- en controlcyclus is volwaardig, maar er kan niet gesproken
worden van een goede aanlevering van gegevens door de directies. Dit gebrek
aan discipline heeft de voortdurende aandacht nodig van de dienstleiding van
de Rijksgebouwendienst. Doordat er op de ijkmomenten van de maandrapportages
en de kwartaalrapportages geen sprake is van volledige en actuele informatie,
kan gesteld worden dat er op die momenten geen volledig beeld is van het financiële
resultaat.3.9.7 Kwaliteit administratie en tijdigheid jaarverantwoordingDe Algemene Rekenkamer constateerde over 2001 dat zowel de kwaliteit van
de financiële administratie als de discipline bij het tijdig opleveren
van gegevens waren verbeterd ten opzichte van 2000. Voor de jaarafsluiting
2001 waren extra beheersmaatregelen nodig. De Rijksgebouwendienst kwam de
met de accountantsdienst vastgelegde afspraken redelijk na. Wel was op enkele
punten vertraging opgetreden. De financiële verantwoording 2001 werd
tijdig aangeleverd bij de Algemene Rekenkamer en voldeed aan de eisen van
de Comptabiliteitswet.In 2002 is het routinematig werken bij het administratieve proces duidelijk
verbeterd ten opzichte van 2001. Maand- en kwartaalafsluitingen zijn ingebed
in het administratieve proces. Uit controles van de IC-functie op de maand-
en kwartaalafsluitingen blijken nog wel tekortkomingen in de regionale administraties.
Het betreft hier met name de tijdigheid van het aanleveren van alle gegevens
vanuit het primaire proces. Het op onderdelen niet actueel zijn van de administratie
oefent druk uit op het proces van totstandkoming van de jaarverantwoording.
Dit brengt risico's met zich mee voor de kwaliteit en de tijdigheid van de
jaarverantwoording. Ook de opvolgende schakels als de accountantsdienst en
DFEZ ondervinden hiervan hinder. Dit speelt bijvoorbeeld bij het niet tijdig
opleveren van onderbouwing van de voorzieningen leegstand en boekwaarderisico's.
Ook de voorziening onderhoud kon niet tijdig, vóór de jaarafsluiting,
worden onderbouwd. De accountantsdienst was van mening dat de uitkomsten van
de steekproef van zestig geïnspecteerde panden te veel spreiding vertoonden.
Dit hield volgens de accountantsdienst in dat deze uitkomsten niet gebruikt
konden worden om er de te verwachten onderhoudsuitgaven van alle overige panden
op te baseren. De stand van de voorziening onderhoud zal eerst in 2003 mogelijk
volledig onderbouwd kunnen worden. De administratieve verschillen zijn geringer
dan in 2001 en zijn veel beter traceerbaar. De Rijksgebouwendienst gaf in
maart 2003 aan dat het proces van het opstellen van de jaarverantwoording
2002 soepel was verlopen, waarbij goed gebruik kon worden gemaakt van de ervaringen
van het vorige jaar.Geconcludeerd kan worden dat de kwaliteit van de administratie van de
Rijksgebouwendienst nog niet geheel op het beoogde niveau is. Gedurende het
jaar bleven er hardnekkige achterstanden bestaan op verschillende onderdelen.
Het proces van het opstellen van de jaarverantwoording is goed verlopen.In de periode na de kanteling is er extra aandacht nodig voor de kwaliteit
van de administratie.3.9.8 Oordeel accountantsdienstDe accountantsdienst is van oordeel dat de jaarrekening 2002 van de Rijksgebouwendienst
overeenkomstig de verslaggevingsvoorschriften is opgesteld en
dat de in de jaarrekening opgenomen financiële informatie rechtmatig
is en deugdelijk wordt weergegeven.De accountantsdienst is van mening dat op belangrijke onderdelen van het
financieel beheer en materieelbeheer in 2002 verdere verbeteringen zijn gerealiseerd.
Als positieve ontwikkelingen in de bedrijfsvoering van de Rijksgebouwendienst
noemt de accountantsdienst onder andere de volgende punten.• het converteren van de vastgoed- en verhuurgegevens vanuit SIVR
naar IRIS;• verdere professionalisering van de planning- en controlcyclus en
de interne controlefunctie;• het verder completeren van de beschrijvingen van de belangrijkste
administratieve procedures, die online raadpleegbaar zijn;• de uitvoering van de inspecties gedurende 2002 ter onderbouwing
van de onderhoudsbehoefte van een gedeelte van de kernministeries, penitentiaire
inrichtingen en de overige panden.Ondanks de verdere verbetering van de kwaliteit van de bedrijfsvoering,
wil de accountantsdienst een aantal punten onder de aandacht brengen en onderkent
zij bepaalde risico's. Aandachtspunten die de accountantsdienst noemt zijn:• De borging van de kwaliteit van het financieel beheer en materieelbeheer
tijdens 2003. In deze periode moeten taken worden uitgevoerd door andere medewerkers
dan voor de kanteling, zijn taken nog niet belegd bij medewerkers, danwel
moeten taken vanuit meerdere functies worden uitgevoerd door dezelfde medewerker.• De invulling van de aandachtspunten uit de audit op de kanteling
die relevant zijn voor het vervolgtraject vanaf januari 2003. Deze aandachtspunten
zijn onder te verdelen naar drie hoofdgroepen, te weten uitgangspunten/organisatie,
inhoud en cultuur. Wat de uitgangspunten/organisatie en inhoud betreft omvat
dit volgens de accountantsdienst onder het verduidelijken van verantwoordelijkheden
en het kunnen aanspreken op resultaten, de nadere uitwerking van beheersingskaders
en de inrichting van bedrijfsoverstijgende zaken als het intern opdrachtgeverschap,
shared services, mandatering en dossiervorming. Voor de beheersing zal verder
invulling moeten worden gegeven aan de verbetering van de kwaliteit en de
tijdigheid van gegevens vanuit het primaire proces, de verificatie- en interne-controlefunctie.
Het personele aspect, inclusief de gewenste cultuurverandering, zal nadrukkelijk
in 2003 de aandacht moeten krijgen, teneinde de organisatiewijziging tot een
succes te laten worden.• De voortgang van het VIR na de bewuste posterioritering hiervan
in 2000 en 2001.• Het verder uitwerken en beschikbaar stellen van toereikende managementinformatie
ten behoeve van de sturing en beheersing van de bedrijfsprocessen in de gekantelde
Rijksgebouwendienst-organisatie.• Het uitvoeren van de onderhoudsinspecties en het verkrijgen van
meerjarig inzicht in de daadwerkelijke planmatige onderhoudsactiviteiten ten
opzichte van de planning. De uitkomsten van de inspecties zijn mede van belang
voor de beoordeling van de toereikendheid van de voorziening planmatig onderhoud.Als risicogebieden noemt de accountantsdienst onder meer:• het verbeteren van het functioneel applicatiebeheer op het punt
van het autorisatie- en wijzigingsbeheer, alsmede de opzet en implementatie
van het beheer van de IRIS-verwerkingsomgeving; • de overdracht van kennis van extern ingehuurde medewerkers, met
name buiten de financiële kolom, aan interne medewerkers en de invulling
van de bestaande vacatures met name van de cruciale functies. 3.9.9 ConclusieDe Rijksgebouwendienst heeft zich in 2002 moeten voorbereiden op een reorganisatie.
Tegelijkertijd heeft de Rijksgebouwendienst zich ambities gesteld voor de
verdere verbetering van het financieel beheer. Geconcludeerd kan worden dat
deze ambities in belangrijke mate zijn gerealiseerd. Mede als gevolg daarvan
is de totstandkoming van de jaarverantwoording 2002 voorspoedig verlopen.
Het administratieve proces wordt goed beheerst. Op onderdelen vertoont het
financieel beheer nog onvolkomenheden. Uit het onderzoek bleek dat het functioneren
als baten-lastendienst met volledige en tijdige tussentijdse managementinformatie
nog niet optimaal was. Ook vormen het technisch beheer en de beveiliging van
de geautomatiseerde systemen belangrijke aandachtspunten. Ten slotte dient
in het kader van de nieuwe organisatiestructuur de beschrijving van de administratieve
organisatie nog op enkele punten aangevuld te worden.Gelet op de bereikte verbeteringen zal de Algemene Rekenkamer haar bezwaaronderzoek
naar het financieel beheer van de Rijksgebouwendienst niet voortzetten. In
haar rechtmatigheidsonderzoek 2003 zal zij nagaan of de resterende onvolkomenheden
worden weggenomen.3.10 Contractbeheer onderzoeks- en overige contractenIn het rechtmatigheidsonderzoek 2002 heeft de Algemene Rekenkamer een
(rijksbreed) onderzoek uitgevoerd naar het beheer van onderzoeks- en overige
contracten bij het Ministerie van VROM. Doel van het onderzoek bij het Ministerie
van VROM is het verkrijgen van een beeld over het contractbeheer binnen het
Ministerie van VROM. Het onderzoek bestond uit een algemeen deel, gericht
op het totale proces van contractering, en een specifiek deel, gericht op
de werking van het contractbeheer bij een beperkt aantal (vijf) contracten.De Algemene Rekenkamer hanteert de regeling Contractbeheer 1996 als uitgangspunt
voor haar onderzoek.Onder contractbeheer wordt in deze regeling verstaan:«De zorg voor de totstandkoming en uitvoering
van door de ministers gesloten overeenkomsten, gericht op het verkrijgen van
materiële zaken en van diensten waaronder aanbesteding van werken.»De Algemene Rekenkamer constateerde dat het contractbeheer van onderzoeks-
en overige contracten van het Ministerie van VROM in 2002 in opzet voldeed
aan de regeling Contractbeheer 1996. De regeling Contractbeheer 1996 is doorvertaald
in de interne richtlijnen van Ministerie van VROM. Geconstateerd is dat de
naleving van de regeling niet conform de regeling Contractbeheer 1996 binnen
5 jaar is geëvalueerd. Een uitzondering hierop betreft de Centrale Sector
die in het jaar 2001 de Regeling Contractbeheer wel voor een deel heeft geëvalueerd.In een onderzoek van beperkte omvang naar vijf contractdossiers bij de
ICT-dienst van de Centrale Sector constateerde de Algemene Rekenkamer dat
werd voldaan aan de regeling op de hierna genoemde zaken na. In de contractdossiers
was niet expliciet zichtbaar dat de behoeftestelling (opnieuw)
was beoordeeld. Bij één van de vijf opdrachten was niet af te
leiden waarom niet openbaar was aanbesteed, hoewel dat, gelet op regelgeving,
wel had moeten gebeuren.Voor een oordeel over het contractbeheer voor onderzoeks- en overige contracten
bij het Ministerie van VROM is gericht departementsbreed onderzoek nodig.
De accountantsdienst heeft in 2002 niet een specifiek onderzoek verricht naar
contractbeheer. Daarom heeft de Algemene Rekenkamer geen gebruik kunnen maken
van de werkzaamheden van de accountantsdienst. De uitkomsten van de reguliere
controlewerkzaamheden van de accountantsdienst in 2002 wijzen niet op onvolkomenheden
in het beheer van de contracten.3.11 EU-geldstromen3.11.1 Wet Toezicht Europese SubsidiesOp 1 mei 2002 is de Wet Toezicht Europese Subsidies (wet TES) in werking
getreden (Staatsblad 2002, nr. 40), tegelijk met de achtste wijziging van
de Comptabiliteitswet (Staatsblad 2002, nr. 39).De wet TES beschrijft ministeriële bevoegdheden ten aanzien van decentrale
bestuursorganen die EU-subsidies ontvangen dan wel belast zijn met beheers-,
controle- of toezichtstaken ter uitvoering van aan de lidstaat opgelegde communautaire
verplichtingen ten aanzien van EU-subsidies. Het gaat daarbij om subsidies
voor de besteding waarvan de Nederlandse Staat door de Europese Commissie
of het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (financieel) aansprakelijk
kan worden gesteld.De inlichtingenplicht op grond van artikel 2 van de wet TES bestaat formeel
uit twee onderdelen: de melding van verstrekte subsidies (artikel 2, eerste
lid) en de jaarlijkse verslaglegging (artikel 2, tweede lid).DFEZ heeft de onder het ministerie vallende ZBO's aangeschreven om de
verstrekte EU-subsidies aan haar te melden. DFEZ verzoekt de diensten de informatie
jaarlijks aan haar toe te zenden. Hiervoor maakt zij gebruik van het informatiemodel
van het Ministerie van Financiën.Organisatorisch zal DFEZ vóór 1 juni 2003 ingericht moeten
zijn om de informatieformulieren te ontvangen en te beoordelen. Hiervoor zijn
binnen DFEZ acties in gang gezet.De informatie over het voorafgaande jaar dient jaarlijks uiterlijk op
30 juni ingevuld en verzonden te worden aan de betreffende beleidsverantwoordelijke
minister. In juni 2003 zal voor de eerste keer informatie aangeleverd worden
bij de desbetreffende minister en wel over de periode mei-december 2002.DFEZ zal de ontvangen informatie op volledigheid en op kwaliteit van de
verzamelde gegevens toetsen.3.11.2 InterregVoorjaar 1999 hebben de voor de ruimtelijke ordening verantwoordelijke
ministers van de Europese Unie het Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief
(EROP) aanvaard. Het instrument om de centrale doelstelling en de beleidsopties
van het EROP uit te werken wordt gevormd door het Communautair initiatief
Interreg. Onder het Interreg-II-C-initiatief vallen drie operationele programma's
voor transnationale samenwerking die zijn opgesteld in samenwerking tussen
de Nederlandse regio's en de betrokken regio's uit de overige landen. De Nederlandse
provincies en de betrokken regio's in de partnerlanden spelen een centrale
rol in de uitvoering van deze projecten. Deze programma's bestrijken het Noordzeegebied, het North West Metropolitan Area (NWMA) en het Rijn-Maas
gebied ter bestrijding van de hoogwaterproblematiek (IRMA). Interreg II, de
voorloper van Interreg III, is grotendeels in 2002 afgerond.Het Ministerie van VROM is voor Nederland in de hoedanigheid van deelnemende
lidstaat mede verantwoordelijk voor de Interreg-IIC programma's Noordzee en
NWMA. De programma's NWMA en Noordzee zouden volgens de oorspronkelijke planning
in juni 2002 worden afgesloten. Door vertraging in de opstelling van de eindverantwoording
door landen die projecten onder zich hebben, is deze planning niet gehaald.Bij zowel Noordzee als NWMA heeft DGR bij enkele projecten correcties
toegepast op de voor de projecten verantwoorde uitgaven. Uiteindelijk kon
voor zowel Noordzee als NWMA een zodanige verantwoording over de Nederlandse
projecten worden opgeleverd, dat de accountantsdienst een goedkeurende verklaring
kon afgeven.Voor het Interreg-II-C programma IRMA is het financieel beheer door de
Europese Unie bij de Staat der Nederlanden gelegd, vertegenwoordigd door het
Ministerie van VROM. Daartoe werd bij het Ministerie van VROM, en wel bij
DGR, het beheer over het internationale secretariaat ondergebracht. Daarnaast
is het nationaal secretariaat voor de Nederlandse projecten bij DGR geplaatst.Het directoraat-generaal Regio van de Europese Commissie heeft in mei
2002 een positief rapport uitgebracht over het door Nederland beheerde secretariaat
van het IRMA-programma.Het IRMA-programma is eind maart 2003 afgerond. De verantwoording over
de Nederlandse projecten werd vertraagd door onderzoeken naar de tijdige aanbesteding
van de projecten. Uit de onderzoeken bleek dat voor projecten ter waarde van € 16
miljoen zekerheid bestond over het verkrijgen van Europese subsidies.De eindverantwoording van hun gedeelte van de projecten is door een aantal
andere lidstaten laat opgeleverd. Hetzelfde geldt voor de uitgaven van de
nationale secretariaten van de lidstaten. Bij het opstellen van de totale
verantwoording van het project Technical Assistance voor de uitgaven van de
nationale secretariaten bleken de taken en verantwoordelijkheden binnen DGR
niet goed geregeld te zijn.Er bestond eind 1999 – begin 2000 onduidelijkheid over de interpretatie
van het begrip aangegane verplichting. Het Ministerie van VROM had in navolging
van een besluit in de ministerraad van 11 februari 2000 gekozen voor een ruime
interpretatie van het begrip. Dit besluit had betrekking op het structuurfondsprogramma
IRMA. Omdat het Ministerie van Economische Zaken door de onduidelijkheid over
het begrip verplichting problemen voorzag met de afrekening van projecten
heeft zij, als coördinerend ministerie voor de structuurfondsen, overlegd
met de Europese Commissie. Er is overeenstemming bereikt met de Europese Commissie
over de criteria wanneer voor een project definitief een verplichting is aangegaan.
De problematiek is hiermee volgens het Ministerie van VROM opgelost.De accountantsdienst heeft niettemin onzekerheid over 11 projecten met
een totale subsidieomvang van € 4,6 miljoen. De accountantsdienst
is van mening dat voor genoemd bedrag nog onzekerheid bestaat of de aanbesteding
tijdig is afgerond conform de Europese regelgeving.De Algemene Rekenkamer is van mening dat het verzorgen van het secretariaat
van het structuurfonds IRMA ingewikkeld is. Mede als gevolg van
deze complexiteit verloopt de afrekening van projecten moeizaam. De Algemene
Rekenkamer is van mening dat het Ministerie van VROM de aan het secretariaat
verbonden taken positief heeft afgewikkeld gezien de complexiteit van de materie.Vorig jaar is geconstateerd dat de processen voor Interreg III B en C
nog niet voldeden aan de daaraan te stellen eisen vanuit het oogpunt van rechtmatigheid
en betrouwbaarheid. Dit hield overigens verband met het feit dat de uitvoering
van Interreg III vorig jaar feitelijk nog moest starten. In 2002 is een aanvang
gemaakt met de beschrijving van de taken en verantwoordelijkheden binnen DGR
met betrekking tot Interreg naar aanleiding van de reorganisatie van DGR.
Deze reorganisatie leidde ertoe dat de administratieve organisatie en de interne
controlemaatregelen verder dienden te worden aangepast. Deze beschrijving
wordt momenteel afgerond.3.12 Overdrachtsuitgaven3.12.1 Directoraat-generaal RuimteVoor het toekennen van BIRK-subsidies (Besluit Investeringen in Ruimtelijke
Kwaliteit) door DGR zullen prestatie-indicatoren moeten worden ontwikkeld.
Dit is volgens de accountantsdienst enerzijds noodzakelijk om de voortgang
van de projecten adequaat te kunnen monitoren en te kunnen toetsen of wordt
voldaan aan de doelstellingen van de regeling. Anderzijds is dit van belang
voor het verkrijgen van zekerheid over de rechtmatige bestedingen bij het
vaststellen van de subsidie bij de eindverantwoording. De nadere precisering
van prestatie-indicatoren wordt uitgewerkt via workshops met inbreng van DFEZ,
de accountantsdienst en het Ministerie van Financiën.Reeds in 2002 zijn in het kader van de BIRK-regeling subsidietoezeggingen
gedaan, waarvoor op korte termijn alsnog sluitende uitvoerings- en verantwoordingsafspraken
moeten worden gemaakt om de rechtmatigheid te borgen. Een voorbeeld van een
project in het kader van de BIRK-regeling is de verplaatsing van een verffabriek
uit het centrum van Schoonhoven naar een andere locatie.Ten aanzien van de Nieuwe Sleutelprojecten (de ontwikkeling van zes stationsgebieden
in grote steden tot hoogwaardige openbaarvervoersknooppunten en toplocaties
voor wonen en werken) zullen de verplichtingen eerst in 2003 worden vastgelegd.
Evenals bij de BIRK-projecten geldt dat extra aandacht nodig is voor de uitvoerings-
en verantwoordingsaspecten teneinde voldoende zekerheid te verkrijgen dat
de projecten rechtmatig en overeenkomstig de doelstelling worden gerealiseerd.3.12.2 Directoraat-generaal MilieuOver 2001 constateerde de Algemene Rekenkamer dat bij de invordering van
onrechtmatig verstrekte subsidies voor gevelisolatie de reeds verjaarde vorderingen
waren toegenomen. De minister zegde toe dat het Bureau Sanering Verkeerslawaai
bij de afhandeling van de nog niet verjaarde vorderingen rekening zal houden
met de ontstaansdatum van de vorderingen. Hiermee werd volgens de minister
voorkomen dat opnieuw vorderingen verjaren. Het totaalbedrag aan verjaarde vorderingen is in 2002 nog met een relatief
gering bedrag van € 11 000 opgelopen naar € 443 000
ultimo 2002. In 2002 heeft het Bureau Sanering Verkeerslawaai alle nog niet
verjaarde vorderingen onderzocht. Twaalf van de twintig vorderingen bleken
niet gesteld te hoeven worden, omdat de geconstateerde tekortkomingen inmiddels
waren weggenomen. Acht vorderingen zijn ingesteld en afgewikkeld.De onvolkomenheden rond de terugvorderingen van subsidies voor gevelisolatie
zijn hiermee opgelost.3.12.3 Directoraat-generaal WonenIn de kabinetsnota Bestrijding fraude en financieel-economische criminaliteit
2002–2006 van 19 april 2002 zijn de kaders voor het fraudebeleid geschetst.
Het directoraat-generaal Wonen (DGW) zal het kabinetsbeleid voor de uitvoeringspraktijk
moeten uitwerken. In overleg met de VROM-Inspectie zal de fraudebestrijding –
gelet op het kabinetsstandpunt – een grotere prioriteit moeten krijgen
en moet er worden geïnvesteerd in een adequaat opsporingsapparaat.De realisatie hiervan is overigens mede afhankelijk van het aandeel van
het Ministerie van VROM in de middelen die hier rijksbreed voor beschikbaar
komen.Specifiek voor de Woonzorgstimuleringsregeling van DGW geldt dat in 2002
is gewerkt aan het opstellen van het controlebeleid voor de afrekening van
projecten. In het eerste half jaar van 2003 zal DGW de uitwerking van het
controleprotocol en de administratieve organisatie ter hand nemen en de daadwerkelijke
uitvoering daarvan.3.13 Europese aanbestedingDe accountantsdienst heeft naar aanleiding van de interimcontrole 2002
bij de Rijksgebouwendienst bij dertien aanbestedingen vraagpunten en onzekerheden
met betrekking tot Europees aanbesteden geconstateerd. Hieronder bevonden
zich onder meer opdrachten in verband met de zogenaamde containercellen voor
het Ministerie van Justitie. Dit ministerie heeft de Rijksgebouwendienst verzocht
af te zien van Europese aanbesteding omwille van het spoedeisende karakter.
De Rijksgebouwendienst heeft dit verzoek ingewilligd.De vragen en onzekerheden waren voor de accountantsdienst aanleiding om
deze gevallen aan een deskundigenpanel (het VROM-forum) voor te leggen. Daarnaast
is aan de Rijksgebouwendienst aanvullende informatie gevraagd over de argumentatie
om een bepaalde aanbestedingsprocedure te volgen. Op basis van de verkregen
informatie is volgens de accountantsdienst in voldoende mate aangetoond dat
de van toepassing zijnde regels zijn nageleefd.Uit de betreffende dossiers is gebleken dat het besluitvormingsproces
niet in alle gevallen goed is verlopen. Enerzijds is het van belang dat bij
de besluitvorming over de te volgen procedure voldoende deskundigheid wordt
geraadpleegd (bijvoorbeeld het VROM-forum of een terzake deskundige jurist).
Anderzijds is het van belang dat de gehanteerde argumentatie om een bepaalde
procedure te volgen goed in de dossiers wordt vastgelegd.Naar aanleiding van het onderzoek heeft de accountantsdienst verscheidene
aanbevelingen gedaan. Hieronder bevinden zich aanbevelingen inzake
de consultatie van deskundigen in het besluitvormingsproces en de schriftelijke
vastlegging in de dossiers van de motivering om van regelgeving af te wijken.
Tevens is geadviseerd om besluitvorming op een hoog niveau binnen de Rijksgebouwendienst
te laten plaatsvinden in gevallen waarbij twijfels bestaan over de juistheid
van een voorgenomen afwijking van de regelgeving. Enkele aanbevelingen zijn
inmiddels geïmplementeerd.De Algemene Rekenkamer onderstreept het belang van volledige implementatie
van de aanbevelingen. Gezien de financiële omvang van de aanbestedingen
van de Rijksgebouwendienst leiden eventuele tekortkomingen veelal direct tot
een overschrijding van een kwantitatieve tolerantiegrens.De accountantsdienst heeft bij het Inspectoraat-Generaal (IG) eveneens
onderzoek verricht naar de naleving van Europese aanbestedingsregels. Uit
dit onderzoek is gebleken dat een aantal opdrachten ten onrechte niet conform
deze regels is aanbesteed. Eveneens zijn in een groot aantal gevallen procedurele
tekortkomingen geconstateerd.De tekortkomingen worden vooral veroorzaakt doordat er op IG-niveau onvoldoende
inzicht bestaat welke gelijksoortige opdrachten gezamenlijk moeten worden
aanbesteed.De accountantsdienst heeft geadviseerd om in het vervolg aan de hand van
het jaarplan van het IG te bepalen welke opdrachten Europees moeten worden
aanbesteed. Naar aanleiding van dit advies is de beschrijving van de administratieve
organisatie hiervoor inmiddels aangepast en met ingang van 1 januari 2003
is deze geïmplementeerd.Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat de geconstateerde fouten binnen
de tolerantiegrenzen vallen die de Algemene Rekenkamer hanteert.3.14 Overige aspecten financieel beheer3.14.1 Financiële functie directoraat-generaal RuimteDe accountantsdienst signaleert evenals in 2001 risico's in het financieel
beheer van DGR. Over 2001 werd geconstateerd dat de financiële functie
niet was meegegroeid met het belang van de toegenomen budgetten.In 2002 heeft een reorganisatie plaatsgevonden. Hierbij is onder meer
de formatie van de financiële functie uitgebreid. De personele invulling
en het functioneren van de financiële functie behoeven echter nog aandacht.
Dit blijkt onder andere uit de bevindingen van de interne controlefunctie
binnen DGR. Naar aanleiding van de interne-controlerapportage van oktober
2002 zijn aanbevelingen geformuleerd. Deze hebben betrekking op beheersmaatregelen
voor het aangaan van verplichtingen, het verstrekken van subsidies en het
betalen van facturen.Verder is het belangrijk dat de communicatie tussen de beleidsinhoudelijke
en financiële expertise binnen DGR wordt verbeterd. Hiertoe zijn aanzetten
gedaan in 2002, die in 2003 meer vorm zullen moeten krijgen.3.14.2 Inspectoraat-GeneraalOp 1 januari 2002 zijn alle inspectietaken binnen het ministerie formeel
samengevoegd tot een VROM-brede Inspectie (VI), ofwel het IG. Het IG heeft
veel hinder ondervonden van de onzorgvuldige overdracht van de standen van
de verplichtingen, voorschotten en vorderingen en de daarbij behorende bescheiden
en dossiers vanuit de andere diensten. De invloed van de samenvoeging
van de VROM-brede inspectietaken voor de bedrijfsvoering is onderschat. Dit
heeft geresulteerd in het niet tijdig en juist aangaan en registreren van
verplichtingen, het niet tijdig registreren van betalingen en het niet beschikken
over financiële (management)- informatie. Ook kon de openingsbalans van
het IG eerst in februari 2003 definitief worden vastgesteld.Binnen het IG zijn de genoemde risico's en tekortkomingen in de loop van
2002 onderkend en grotendeels verholpen. Door een groot aantal eindejaarscorrecties
zijn de standen op een aanvaardbaar niveau gebracht.Aandachtspunten voor 2003 zijn nog:• het nogmaals beoordelen van alle openstaande verplichtingen om
een inschatting van het ritme van de kasbetalingen te kunnen maken;• het verbeteren van de (geautomatiseerde) financiële managementinformatie;• het nader implementeren en completeren van de voorschottenadministratie.3.15 ICT-aspecten van bedrijfsvoering3.15.1 Autorisatie- en wijzigingenbeheerEen adequaat autorisatie- en wijzigingenbeheer is van belang ter voorkoming
van onjuiste transacties en onbetrouwbare registraties. Voor het Ministerie
van VROM als geheel geldt dat de gewenste kwaliteitsverbetering in het autorisatiebeheer
en het beheer van systeemwijzigingen in 2002 niet is gerealiseerd. Als reden
hiervoor worden vanuit de organisatie onder meer genoemd lopende of toekomstige
reorganisaties of andere prioriteiten op ICT-gebied.3.15.2 InformatiebeveiligingIn 2002 heeft de VROM-Beheerraad1 ingestemd
met de algemene eisen voor informatiebeveiliging en de hernieuwde baseline
informatiebeveiliging. Ook heeft de VROM-Beheerraad ingestemd met het benoemen
van een aantal prioritaire maatregelen die nog voor eind 2002 geïmplementeerd
zouden moeten worden.De beleidsmatige en kaderstellende documenten op het gebied van informatiebeveiliging
zijn van een goed niveau. De implementatie in de lijnorganisatie, zowel voor
het inrichten van de organisatie als voor het feitelijk uitvoeren van de vastgestelde
maatregelen, blijft echter een proces van lange adem en ook in 2002 was sprake
van beperkte vorderingen.Voor het ministerie als geheel geldt dat om in continuïteit en op
een goede wijze invulling te geven aan het VIR het noodzakelijk is dat de
informatiebeveiliging meer beleefd wordt als een geïntegreerd en essentieel
onderdeel van de ordelijke bedrijfsvoering. Dit in plaats van de informatiebeveiliging
te beschouwen als een afzonderlijk aspect, waaraan aandacht moet worden besteed
en waarvoor voorgeschreven activiteiten moeten worden verricht uitsluitend
op grond van een wettelijke verplichting.3.15.3 Wet Bescherming PersoonsgegevensUiterlijk 1 september 2002 zou het Ministerie van VROM aan de vereisten
van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) moeten voldoen. De beheersing
van het project invoering Wbp was voldoende. De voortgang bij
DGM, IG en Rijksgebouwendienst was onvoldoende voor een tijdige afronding
van de werkzaamheden voor 1 september 2002. Bij een beoordeling van de in
het kader van de implementatie verrichte werkzaamheden bleek dat slechts DGW
en DGM voor het aspect Voornemen en Melding volledig voldeden aan de gestelde
eisen. Voor het aspect Transparantie voldeed geen van de diensten aan de gestelde
eisen. Voordat aan de normen voor de wettelijke eisen van Doelbinding, Rechtmatige
grondslag en de Rechten van betrokkenen is voldaan, zullen alle diensten nog
de nodige activiteiten moeten verrichten.3.15.4 DerdenmededelingVoor drie geautomatiseerde systemen van het ministerie, waaronder die
voor de interdepartementale personeelsadministratie en de financiële
administratie, werd een goedkeurende derdenmededeling ontvangen. De derdenmededeling
heeft betrekking op het naleven van de gemaakte afspraken en het voldoen aan
de gestelde eisen ten aanzien van exclusiviteit, integriteit en beschikbaarheid.De accountantsdienst heeft zelf naar de verwerkingsomgeving van andere
systemen van het ministerie onderzoek verricht. Zij kon voor de vijf onderzochte
zogenaamde midrangesystemen geen goedkeurende mededelingen afgeven. De oorzaken
hiervan waren ten aanzien van drie systemen deels gelegen in tekortkomingen
in de opzet en het bestaan van beheersmaatregelen in verband met het onderbrengen
van de exploitatie in een andere omgeving. Deels kon de continue goede werking
ten aanzien van de onderzochte midrange-systemen in onvoldoende mate worden
vastgesteld.Inmiddels heeft het ministerie acties in gang gezet om te komen tot een
situatie waarbij het wel mogelijk zal zijn om mededelingen met een goedkeurende
strekking af te geven. Zolang dit nog niet het geval is dient het Ministerie
van VROM via alternatieve maatregelen de exclusiviteit en integriteit van
de gegevensverwerking vast te stellen. 3.15.5 Conclusie ICT-aspecten van bedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer constateert dat de ICT-aspecten van de bedrijfsvoering
in belangrijke mate niet voldoen aan de gestelde eisen. Enkele afwijkingen
zijn hardnekkig. Het is van belang dat ICT niet als een afzonderlijk aspect
van de bedrijfsvoering wordt beschouwd, maar als een integraal onderdeel daarvan.3.16 VBTB implementatie- en informatiesystemenDe Algemene Rekenkamer beoogt in het RJV jaarlijks een geactualiseerd
beeld te schetsen van de aanpak die de ministeries volgen bij de aanpassing
van informatiesystemen onder invloed van VBTB. Dit vormt een vervolg op het
rapport «VBTB en informatiesystemen» (Algemene Rekenkamer, 16
mei 2001).Vanaf de begroting 2002 ligt bij het Ministerie van VROM de verantwoordelijkheid
voor de VBTB-activiteiten bij de beleidsdirecties. In november 2002 meldde
DFEZ aan de bewindsliedenstaf dat de implementatie van VBTB binnen het Ministerie
van VROM niet snel genoeg gaat. De begroting van 2003 laat volgens DFEZ niet
een zodanige vooruitgang zien ten opzichte van 2002, dat verwacht kan worden
dat in 2005, het rijksbreed gestelde realisatiejaar, VBTB volledig geïmplementeerd
is. DFEZ heeft ernstige twijfels over de haalbaarheid van de meer kwalitatieve
delen van de begroting en verantwoording, zoals de realisatie
van groeiparagrafen, de verdere invulling van prestatiegegevens (streefwaarden,
indicatoren) en de relatie tussen doelen, prestaties en middelen. Daarom is
een project «Doorstart implementatie VBTB» gestart, dat beoogt
verbetering te brengen in het VBTB-gehalte van begroting en verantwoording,
door het stimuleren van een grotere betrokkenheid van de beleidsdirecties.
Dit project zal in september 2003 worden afgerond en moeten leiden tot een
inhaalslag in het ontwikkeltraject naar een«VBTB-proof» begroting,
die deels in de begroting 2004 tot uitdrukking zal moeten komen. De Algemene
Rekenkamer beveelt aan dat het departement het begrip «VBTB-proof»
expliciet operationaliseert op het niveau van de beleidsartikelen met concrete
eisen, bijvoorbeeld op basis van de reeds uitgevoerde analyse van nog «VBTB-proof»
te maken beleidsartikelen. Hierdoor wordt duidelijk in hoeverre het doel«VBTB-proof»
wordt bereikt, zowel met dit project als in het algemeen.In 2002 zijn geen noemenswaardige aanpassingen van de informatiesystemen
doorgevoerd in het kader van VBTB. Eind 2001 besloot de Bestuursraad om niet
door te gaan met de ontwikkeling van een centraal Enterprise Resource Planning
(ERP)-systeem, dat onder andere zou hebben moeten voorzien in informatie voor
de begrotings- en jaarplancycli. In april 2002 heeft de Bestuursraad ingestemd
met de uitgangspunten voor de ontwikkeling van een vernieuwde planning en
controlcyclus, die een herontwerp van het besturingsproces en de daarvoor
benodigde managementinformatie inhoudt. Op basis van het definitieve ontwerp
zullen de mogelijkheden van de bestaande informatiesystemen worden beoordeeld
en zal worden bepaald welke aanpassingen nodig zijn. Inmiddels is besloten
tot de ontwikkeling van een datawarehouse, dat in combinatie met nog aan te
passen dan wel te ontwikkelen systemen, de komende jaren kan gaan voorzien
in de centraal benodigde management- en verantwoordingsinformatie.3.17 Implementatie baselines financieel beheer en materieelbeheer3.17.1 InleidingIn aanvulling op de overige onderzochte bedrijfsvoeringsonderwerpen is
de Algemene Rekenkamer nagegaan in hoeverre het Ministerie van VROM de baselines
financieel beheer en materieelbeheer heeft geïmplementeerd. 3.17.2 BevindingenBij het onderzoek naar de implementaties van de baselines is gebleken
dat de baselines financieel beheer en materieelbeheer zijn geïmplementeerd
met uitzondering van hetgeen hierna wordt vermeld:• De baseline financieel beheer en materieelbeheer zijn door de departementsleiding
in 2001 aanvaard als norm voor het financieel beheer en materieelbeheer. Vervolgens
heeft dit geleid tot een onderhoudsslag waarbij de interne regelgeving (o.a.
Handboek DFEZ en de administratieve organisatie en instructies van de dienstonderdelen)
moest worden aangepast aan de baselines. De accountantsdienst heeft in 2002
geconstateerd dat deze onderhoudsslag nog niet in alle gevallen volledig is
uitgevoerd. • De DFEZ-richtlijn met betrekking tot materieelbeheer kleine ICT-middelen
wordt onvoldoende nageleefd. In 2002 is de DFEZ-richtlijn materieelbeheer
aangepast op het gebied van de kleine ICT-middelen (onder andere mobiele telefoons
en elektronische agenda's). Op grond van deze aangepaste DFEZ-richtlijn dienen
de kleine ICT-middelen op directieniveau te worden beheerd (registratie en
inventarisatie), maar de accountantsdienst heeft geconstateerd dat dit onderdeel
van de DFEZ-richtlijn nog niet door alle directies wordt nageleefd.3.18 ConclusiesOnderstaande tabel geeft een overzicht van de conclusies van de Algemene
Rekenkamer over de verschillende bedrijfsvoeringsaspecten van het Ministerie
van VROM.4 BELEIDSINFORMATIE4.1 InleidingDe Tweede Kamer heeft bij aanvang van het ontwikkelingstraject VBTB steeds
benadrukt de betrouwbaarheid van gegevens in de begroting en het jaarverslag
van belang te vinden. Dit geldt ook voor de beleidsinformatie. Deze informatie
over beleid is in toenemende mate van belang bij de begroting en verantwoording.
De beleidsinformatie moet direct of indirect iets zeggen over prestaties,
effecten, kosten, doelmatigheid en doeltreffendheid.In artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 is vastgelegd dat de Algemene
Rekenkamer een oordeel geeft over:• de totstandkoming (proces) van de niet financiële informatie;• de kwaliteit (product) van niet-financiële informatie in het
jaarverslag.Bij het uitvoeren van deze wet stuit de Algemene Rekenkamer op een complicerende
factor, namelijk dat er nog geen normen bestaan voor niet-financiële
(beleids)informatie. Evenmin is er een bijbehorende controlestructuur opgezet.
Bovendien doet de departementale accountantsdienst volgens artikel 66 van
de Comptabiliteitswet 2001 slechts onderzoek naar de «deugdelijke»
totstandkoming van niet-financiële informatie. Hierdoor kan de Algemene
Rekenkamer niet, zoals gewoonlijk bij andere onderzoeksobjecten, gebruik maken
van de departementale voorcontrole.Met de motie-Van Walsem heeft de regering de opdracht gekregen om te zorgen
voor een uitwerking van normen en controlestructuur. Deze moeten worden toegepast
met ingang van de begrotingscyclus 2005. Dit betekent dat de Algemene Rekenkamer
voor het verslagjaar 2002 nog geen volledig oordeel kan geven over de (totstandkoming
van) beleidsinformatie.Wel heeft de Algemene Rekenkamer getoetst of de beleidsinformatie in het
jaarverslag minimaal voldoet aan de verslaggevingseisen (zie § 4.3).
Op basis van deze bevindingen is het oordeel in hoofdstuk 2 tot stand gekomen.Om nadere invulling te geven aan haar taken heeft de Algemene Rekenkamer
een verdiepingsonderzoek uitgevoerd naar een beperkt aantal prestatiegegevens
voor één beleidsartikel. Zij heeft zo een eerste indruk gekregen
van de kwaliteit van de beleidsinformatie en de totstandkoming daarvan. Met
het verdiepingsonderzoek wil zij tevens de ontwikkeling en toepassing van
normen bevorderen. Na overleg met het Ministerie van VROM zijn het beleidsartikel
2, «Betaalbaarheid van het wonen» en daarbij het prestatiegegeven
«netto-inkomen-na-kalehuurlasten-index» («ninki»)
in het verdiepingsonderzoek betrokken.Volgens het Ministerie van VROM is de ninki als een best-practice voorbeeld
te typeren. De ninki meet de ontwikkeling van het netto-inkomen na aftrek
van de huur en na bijtelling van de huursubsidie. De ninki is een belangrijk
prestatiegegeven als het gaat om de betaalbaarheid van het wonen (zie toelichting
in kader). Betaalbaarheid van het wonen: de huursubsidie en de «ninki»Het voornaamste doel van de huursubsidie is om mensen in een financieel
kwetsbare positie te verzekeren van een goede en betaalbare huisvesting. Belangrijkste
wet is hierbij de Huursubsidiewet (HSW). Deze wet is op 1 juli 1997 van kracht
geworden. Matiging van de huurlasten, vergroting van de doelmatigheid en vereenvoudiging
van de regelgeving vormen de drie pijlers van de HSW.Om de inkomenseffecten van de HSW voor de huursubsidieontvangers te meten
werd bij de evaluatie van de HSW (oktober 2000), mede met het oog op de VBTB-operatie,
de «ninki» als begrip geïntroduceerd. Tot dan toe werden
de inkomenseffecten gemeten met het begrip «netto-huurquote».Beide begrippen geven een indicatie van de ontwikkeling van het netto-inkomen
in relatie tot de netto huurlasten.• De netto-huurquote is het percentage van het netto-inkomen dat
aan nettohuurlasten wordt besteed. De nettohuurlasten zijn het bedrag dat
resteert aan huurlasten na aftrekken van de huursubsidie.• De ninki (=netto-inkomen-na-kale-huurlasten-index) is een index
die de ontwikkeling aangeeft van het netto-inkomen na aftrek van de huurlasten,
waarop de huursubsidie reeds in mindering is gebracht. De basiswaarde van
de ninki (=100) betreft de ninki voor de gehele populatie van huursubsidieontvangers
in het subsidiejaar 1997/1998.Reden voor de keuze van dit beleidsartikel is dat er bij dit beleidsartikel
al in een vroeg stadium op het vlak van VBTB stappen zijn gezet. Daarnaast
zijn er bij dit beleidsartikel sinds de invoering van de HSW al veel kwantitatieve
prestatiegegevens beschikbaar. Het beleidsthema «wonen» ten slotte
neemt in de onderzoeksstrategie van de Algemene Rekenkamer een belangrijke
plaats in.De keuze voor het kwantitatief prestatiegegeven «ninki» is
ingegeven door het feit dat de ninki een substantieel prestatiegegeven is
voor de meting van de betaalbaarheid van het wonen. Bovendien zou het de effectbereiking
beter weergeven dan een reeds langer bestaand prestatiegegeven op dat vlak
(netto-huurquote): de ninki geeft een directe relatie tussen ontvangen huursubsidie
en het resterende netto-inkomen.De beperkte opzet van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer (één
prestatiegegeven bij één beleidsartikel) heeft als consequentie
dat op basis van de bevindingen geen algemene uitspraak gedaan kan worden
over de totstandkoming van alle prestatiegegevens bij het Ministerie van VROM.
De bevindingen moeten daarom gelezen worden in het licht van het VBTB-groeiproces:
de nadruk ligt op het belang van de uitwerking van de eisen die aan de totstandkoming
en kwaliteit van de beleidsinformatie gesteld kúnnen worden. Zowel
goede voorbeelden als knelpunten die daarbij nog om een oplossing vragen,
worden beschreven.4.2 Gehanteerde normenOnderstaande tabel geeft aan welke criteria zijn gehanteerd voor de beoordeling
van respectievelijk de kwaliteit van de beleidsinformatie in het jaarverslag
en de totstandkoming van de beleidsinformatie. Voor de artikelen die verdiepend
zijn onderzocht, is aangegeven welke normen in het onderzoek zijn betrokken.
De Algemene Rekenkamer verbindt hieraan nog geen oordeel. De definities van
de gehanteerde normen en begrippen zijn opgenomen in de verklarende woordenlijst
(bijlage 4).4.3 Toetsing aan verslaggevingseisenIn het algemeen voldoet het jaarverslag aan de eisen: algemene en operationele
doelstellingen uit de begroting komen in dezelfde bewoordingen terug in het
jaarverslag.Op een enkel prestatiegegeven na, wordt verslag gedaan over prestaties
die in de begroting werden beoogd.Voor sommige operationele doelstellingen zijn prestatiegegevens aangekondigd
maar deze blijken vooralsnog niet beschikbaar te zijn. Voor een goed inzicht
behoeft de verdere ontwikkeling van effect- en prestatie-indicatoren aandacht.Streefwaarden en realisatie worden in het jaarverslag niet altijd naast
elkaar gezet: soms worden alleen de geleverde prestaties gemeld, niet de nagestreefde
prestaties. Opmerkelijke verschillen tussen nagestreefde prestaties en gerealiseerde
prestaties worden meestal wel toegelicht, maar niet altijd. Bij beleidsartikel
3 «Duurzame woningen en gebouwen» corresponderen beoogde en realiseerde
beleidsprestaties bij de operationele doelstelling-1 niet met elkaar. Bij
beleidsartikel 10 «Verbeteren nationale milieukwaliteit» wordt
geen verslag gedaan over beoogde legionella risico-analyses.Op de betrouwbaarheid van de informatie over prestatiegegevens wordt vrijwel
nooit ingegaan. Een uitzondering daarop vormt bij beleidsartikel 12 de toelichting
bij «Afvalstoffen».Verschillen tussen budget en realisatie worden meestal toegelicht maar
nog niet op het niveau van een nacalculatie.Bij de beleidsartikelen 5 «Sociale kwaliteit van het wonen en de
woonomgeving» en 10 «Verbeteren nationale milieukwaliteit»
wordt daarnaast geen enkele toelichting gegeven bij de tabel «budgettaire
gevolgen van beleid». In de financiële toelichting bij deze beleidsartikelen
worden niet de verschillen in geraamde en gerealiseerde prijzen en hoeveelheden
weergegeven.Vooral bij beleidsartikel 3 en beleidsartikel 10 sluit het jaarverslag
niet aan op de informatie in de begroting.4.4 Kwaliteit van de beleidsinformatieDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de beleidsinformatie in het
jaarverslag voldoet aan de wettelijke voorschriften (verslaggevingseisen).
Zij heeft zich daarbij gericht op de leeswijzer, de beleidsprioriteiten en
de (niet-)beleidsartikelen. De bevindingen van dit deel van het onderzoek
zijn meegewogen in het oordeel zoals dat in hoofdstuk 2 is gegeven.Voor de inhoud, vorm en presentatie van de beleidsinformatie in het jaarverslag
hanteert de Algemene Rekenkamer een aantal algemene kwaliteitsnormen. Van
belang zijn relevantie, betrouwbaarheid, begrijpelijkheid en vergelijkbaarheid.
Deze normen zijn toegepast in het verdiepende onderzoek. De bevindingen voor
het verdiepende deel van het onderzoek zijn niet meegewogen in het oordeel.In het onderstaande zal in beschrijvende zin een beeld geschetst wordt
van de beleidsinformatie in beleidsartikel 2.4.4.1 Relevantie en actualiteitDe Algemene Rekenkamer heeft de relevantie van de beleidsinformatie in het jaarverslag voor beleidsartikel 2, «Betaalbaarheid van het
wonen», nader geanalyseerd aan de hand van de drie hhh-vragen: Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we ervoor
gedaan, wat we ervoor wilden doen? Heeft het gekost, wat het mocht kosten?De Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat de gepresenteerde beleidsinformatie
op hoofdlijnen een dekkend beeld gaf van de doelrealisatie bij de operationele
doelen, te weten:• betaalbare woonkeuze huren;• bevordering eigen woningbezit («betaalbare woonkeuze kopen»);• versterking van de positie van de burger bij huur en koop.Bij het merendeel van de gepresenteerde prestatiegegevens worden de cijfers
over het jaar 2002 gegeven. Opmerkelijke verschillen tussen streefwaarde en
realisatie worden toegelicht in de toelichting op de tabellen met maatschappelijke
effecten en streefwaarden.Het jaarverslag bevat daarnaast op één punt zelfs meer prestatiegegevens
dan de begroting. Bij het instrument «verkoop huurwoningen» zijn
de volgende prestatiegegevens toegevoegd: «aantal transacties onroerend
goed door toegelaten instellingen, verkoop aan particulieren in 2002».Positief is dat in het beleidsartikel expliciet wordt ingegaan op prestaties
die niet in de begroting waren aangekondigd. Sommige daarvan zijn het gevolg
van verzoeken van de Tweede Kamer («onderzoek studentenhuisvesting»).Voor de operationele doelstelling «betaalbare woonkeuze huren»
wordt daarnaast een verklarende analyse gemaakt van de ontwikkelingen bij
de effectindicatoren: ninki, netto-huurquote en het «percentage huishoudens
met een laag netto-inkomen na woonlasten». Beleidseffecten (wijziging
regelgeving) en de invloed van externe factoren (groei van het inkomen) worden
afzonderlijk benoemd.De Algemene Rekenkamer heeft ook gekeken of de gepresenteerde prestatiegegevens
een aannemelijke relatie met de operationele doelstelling hebben. Grosso modo
is dat het geval:• De gepresenteerde prestatiegegevens hebben met name bij de operationele
doelstelling «betaalbare woonkeuze huren» een evident logische
relatie met elkaar. Dit komt met name ook door de beschikbaarheid van effectindicatoren
als de ninki en de netto-huurquote.• Bij de tweede en de derde operationele doelstelling (respectievelijk
bevordering eigen woningbezit en versterking positie burger) hebben de prestaties
meer het karakter van voorwaarden voor de doelbereiking. Een logische relatie
is te veronderstellen.• Bij de derde operationele doelstelling is een dergelijke relatie
niet altijd evident (bijvoorbeeld: «toename eigenwoningbezit»
in relatie tot de doelstelling «versterking positie van de burger bij
huur en koop»). Dit prestatiegegeven heeft bovendien alleen betrekking
op koop.Uit de verantwoording is voorts af te leiden dat het ministerie de partij
is die de prestatie heeft geleverd. Het is echter niet altijd duidelijk wie
verantwoordelijk is voor de beleidsprestatie. Een voorbeeld hiervan is het
project Marktwerking, Deregulering en Wetgeving (MDW-project) «Positie
van de koper op de Nieuwbouwmarkt». Dit zou de verantwoordelijkheid
van het Ministerie van Economische Zaken of van het Ministerie van VROM kunnen
zijn. Op het relevante onderscheid tussen systeem- en resultaatverantwoordelijkheid
wordt niet expliciet ingegaan. In de verantwoording wordt de relatie tussen de geleverde prestatie en
de behaalde effecten soms wel en soms niet gelegd.• Bij de ninki wordt wel expliciet de relatie gelegd tussen de betaalde
huursubsidie en de ontwikkelingen van het netto-inkomen. In het prestatiegegeven
ligt de koppeling besloten (effectprestatiegegeven).• Bij de tweede en de derde doelstelling ontbreken «maatschappelijke
effectindicatoren». Bij deze operationele doelstellingen bestaan de
effecten met name uit het creëren van de voorwaarden voor de doelrealisatie.De beleidsinformatie in het verslag van beleidsartikel 2 gaat ook uitgebreid
in op de budgettaire gevolgen van beleid. Daarbij wordt tevens aangegeven
welke veronderstellingen geen opgeld deden. Een voorbeeld hiervan zijn de
ontwikkelingen rondom de huursubsidie.De gerealiseerde bedragen worden meestal wel toegelicht aan de hand van
doelmatigheidsgegevens, maar dit zou beter kunnen. Een voorbeeld is de overschrijding
bij de HSW die voor een deel het gevolg is van «hogere bijdrage»:
prijs- en volume effecten worden niet in kwantitatieve termen weergegeven.4.4.2 Vorm en presentatieHet ministerie moet de informatie helder en eenvoudig presenteren. Dit
wordt bevorderd als er een duidelijke structuur is, als de informatie eenduidig
is, als de informatie niet te veel vaktermen bevat, als het zelfstandig leesbaar
is of zonodig duidelijke verwijzingen bevat. Ook is het belangrijk dat er
een helder onderscheid is tussen middelen, activiteiten, prestaties en effecten.De informatie die gepresenteerd is in het artikel is in het algemeen,
ondanks de korte weergave, begrijpelijk. Bij enkele technische onderwerpen
zoals «prestatienormering» of «afschaffing kindertoeslag»
is de informatie zonder afdoende vakkennis moeilijk toegankelijk.4.5 Totstandkoming beleidsinformatie4.5.1 InleidingDe beleidsinformatie die het ministerie in het jaarverslag opneemt, dient
op een betrouwbare, valide, ordelijke en controleerbare wijze tot stand te
zijn gekomen. In deze paragraaf worden de belangrijkste bevindingen vermeld
van het onderzoek naar de totstandkoming van de beleidsinformatie. Het onderzoek
richt zich op de informatieverzameling en -verwerking zelf en op de vastlegging
daarvan.In de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE)
worden normen genoemd voor de totstandkoming van beleidsinformatie. De Algemene
Rekenkamer heeft deze normen als uitgangspunt genomen om zicht te krijgen
op de kwaliteit van dit totstandkomingsproces. Van belang zijn de normen relevantie,
bruikbaarheid, betrouwbaarheid, validiteit, reproduceerbaarheid, ordelijkheid
en controleerbaarheid.4.5.2 Best practicegegevenDe Algemene Rekenkamer heeft de totstandkoming van het prestatiegegeven
«ninki» nader onderzocht. De ninki wordt mede getypeerd als best-practice omdat het een outcome-prestatiegegeven betreft en gebaseerd
is op realisatiegegevens.De ninki wordt berekend door het netto-inkomen te bepalen per HSW-categorie,
deze te verlagen met de kale huurlasten en te verhogen met de huursubsidie.• De gegevens over de huurlasten en de huursubsidie komen uit HSW-gegevensbestanden
van het Ministerie van VROM zelf.• Het netto-inkomen wordt afgeleid uit gegevens over het belastbaar
inkomen die afkomstig zijn van de Belastingdienst (derdeninformatie).Een van de gegevens die voor de berekening van de ninki van belang is,
is het netto-inkomen. Die gegevens moeten worden afgeleid uit het belastbaar
inkomen dat bij de Belastingdienst bekend is. Het ministerie moet aan de hand
van de belastbare inkomens van elk van de vier categorieën waarin huursubsidieontvangers
worden ingedeeld (eenpersoonshuishoudens beneden 65 jaar respectievelijk boven
65 jaar, meerpersoonshuishoudens beneden respectievelijk boven 65 jaar) berekenen
hoe de formule voor omzetting van belastbaar naar netto-inkomen luidt. Bij
die berekening wordt voor elk van de vier categorieën één
case gekozen (in de vorm van een bepaald belastbaar inkomen), waarvoor dan
met behulp van het CPB-programma «microtax» wordt berekend hoeveel
iemand uit de betreffende categorie na belastingen netto overhoudt.De ninki wordt op deze manier jaarlijks bepaald via een zogenoemd «systeem
van reguliere prestatiegegevens».4.5.3 SysteembeschrijvingWat betreft het systeem van reguliere prestatiegegevens is onderzocht
of de informatiebehoefte is beschreven, of het systeem voorziet in de informatiebehoefte
en of de belangrijkste prestatiegegevens zijn beschreven.De Algemene Rekenkamer constateerde dat het systeem en de informatiebehoeften
waarin het informatiesysteem moet voorzien, niet beschreven zijn. Het ontbreken
van een schriftelijk vastgelegde beschrijving van het informatiesysteem wil
overigens niet zeggen dat er in het geheel geen waarborgen zijn voor een deugdelijke
totstandkoming. Zo is er bijvoorbeeld wel een beschrijving van de administratieve
organisatie van een deelproces voor het bepalen van de huursubsidie. Processen
worden ook getoetst door de accountantsdienst.Voor de tijdige aanlevering van gegevens van de Belastingsdienst en de
bewaking van de kwaliteit van die gegevens is in 2002 een convenant gesloten
met de Belastingdienst. Het ontbreken van een schriftelijke beschrijving van
het systeem had wel tot gevolg dat geen antwoord gegeven kon worden op de
vraag of het systeem zodanig is ontworpen dat het in de geformuleerde informatiebehoeften
voorziet.Tot op zekere hoogte is deze informatiebehoefte wel af te leiden uit de
operationele doelstelling en uit de tekst van het verslag («De ninki
geeft de ontwikkeling aan van jaar op jaar van het netto inkomen na aftrek
van de netto huurlasten»).De relatie tussen betaalbaarheid van het wonen en de ninki is zeer direct,
omdat de ninki aangeeft of het bedrag waarover het huishouden beschikt na
verrekening van huur en huursubsidie is toegenomen of afgenomen.Dat maakt de ninki ook tot een bruikbaar prestatiegegeven. 4.5.4 Beperkingen van de ninkiWat op het punt van de relevantie van de ninki valt af te dingen is dat
het gegeven niet de complete verzameling van huishoudens met een lager inkomen
in beeld brengt, maar alleen díe huishoudens met een lager inkomen,
die huursubsidie ontvangen. Gelet op het al jaren voorkomende verschijnsel
van een zekere mate van «niet-gebruik» van de HSW, is er een verschil
tussen die beide verzamelingen. In het jaarverslag wordt deze «beperking»
die kleeft aan de informatie niet vermeld. Overigens wordt het «niet-gebruik»
door het Ministerie van VROM gemonitord. Dit vindt de Algemene Rekenkamer
een goede zaak.Een tweede kanttekening bij de validiteit van de ninki is dat de inkomensgegevens
die in de berekening gebruikt worden een jaar te oud zijn om te kunnen berekenen
wat men met de ninki wil berekenen. In de verantwoording 2002 maakt men gebruik
van inkomensgegevens uit het belastingjaar 2000, omdat er geen recentere betrouwbare
en volledige gegevens beschikbaar zijn, en van huur- en huursubsidiegegevens
uit het tijdvak 1 juli 2001 – 1 juli 2002. Datgene wat met de ninki
in de verantwoording over 2002 wordt beoogd – namelijk: aan te geven
wat het effect is van de huursubsidie in het in 2002 afgeronde tijdvak op
het netto-inkomen van mensen met lagere inkomens – kan op deze manier
niet worden bereikt. Deze technische beperking aan de actualiteit van de gegevens
wordt in de begroting of het jaarverslag niet vermeld.Door problemen met de uitvoering van de huursubsidiewet zijn in 2002 voorschotten
uitgekeerd, waarvan een deel in 2003 zal worden teruggevorderd. Dit leidt
in 2002 tot extra uitgaven aan huursubsidie, waarvan het effect op de netto-inkomens
(te hoog) niet in de ninki van 2002 tot uitdrukking komt. In de tekst van
het jaarverslag wordt hier niet op gewezen.Bij de berekening van de ninki wordt gebruikt gemaakt van realisatiecijfers.
Het gebruik van deze realisatiegegevens is een sterk punt van de ninki. Anderzijds
past daarbij de kanttekening dat de ninki even betrouwbaar of onbetrouwbaar
is als die basisgegevens zijn. Zowel ten aanzien van de gegevens van de Belastingdienst
als ten aanzien van de huursubsidiegegevens van het Ministerie van VROM zelf
is misbruik en oneigenlijk gebruik mogelijk.Ondanks de kanttekeningen die te plaatsen zijn, is de ninki als bruikbaar
prestatiegegeven te kenschetsen om de doelbereiking te meten. Daarnaast zijn
er diverse maatregelen (onder andere de accountantscontrole op de verstrekte
huursubsidie) om de kwaliteit van de basisinformatie te waarborgen.Een verbeteringsmogelijkheid ten aanzien van de ninki is nog het beschrijven
van de informatiebehoefte.4.6 Conclusies en aanbevelingenOp basis van het best-practice-onderzoek naar het product en het proces
van totstandkoming van beleidsinformatie bij beleidsartikel 2 «Betaalbaarheid
van het wonen» concludeert de Algemene Rekenkamer dat er een aantal
goede waarborgen is gecreëerd voor de totstandkoming van de prestatiegegeven
ninki.Er zijn diverse maatregelen getroffen om de kwaliteit van de basisinformatie
te waarborgen. Een beschrijving van de informatiebehoeften waarin het systeem
moet voorzien, ontbreekt echter. 5 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 AlgemeenDit hoofdstuk bevat een korte weergave van de reacties van de minister
van VROM op het RJV 2002 van VROM. De reacties zijn naar onderwerp gerangschikt.
Direct na de weergave van de reactie van de minister volgt het nawoord van
de Algemene Rekenkamer op dat onderdeel.In zijn reactie merkt de minister op dat, naar aanleiding van signalen
uit de organisatie zelf, eerdere auditonderzoeken, monitoringgegevens en de
AD-rapporten van vorig jaar en begin dit jaar, bij een aantal belangrijke
onderwerpen reeds maatregelen zijn getroffen (bijvoorbeeld bij bodemsanering
en huursubsidie). De minister heeft in zijn reactie aangegeven dat met betrekking
tot het tijdig wegwerken van knelpunten en aanbevelingen een monitoringplan
door de Bestuursraad is geaccordeerd en dat in mei 2003 aan de Bewindsliedenstaf
een geconsolideerd verbeterplan wordt aangeboden. In augustus 2003 is voorzien
in een evaluatie of de knelpunten zijn opgelost.In zijn reactie is de minister uitgebreid ingegaan op de belangrijkste
onderwerpen en de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer in de Audit Actielijst
2003. Deze reacties zijn respectievelijk in dit hoofdstuk en in de Audit Actielijst
2003 verwerkt. Daarnaast heeft de minister een aantal overige opmerkingen
gemaakt. Deze opmerkingen hebben geleid tot een aanpassing van de tekst, voorzover
deze door de Algemene Rekenkamer konden worden overgenomen.5.2 Financieel beheer directoraat-generaal MilieuDe minister schrijft in zijn reactie dat in de mededeling over de bedrijfsvoering
niet het financieel beheer in zijn totaliteit bij DGM als aandachtspunt wordt
genoemd. Het CDM is hierin niet opgenomen, mede in verband met de overweging,
dat het niet inschakelen van verificatie vooralsnog niet heeft geleid tot
fouten. Naar de mening van de minister wordt de werkelijkheid geweld aangedaan
als de Algemene Rekenkamer stelt dat er duidelijke signalen zijn dat de onvolkomenheden
in het financieel beheer structureel zijn en dat deze zich uitstrekken over
het gehele directoraat-generaal Milieu. Hij geeft aan een onderbouwing hiervan
niet in het rapport aan te treffen, zodat hij de conclusie, die naar zijn
beleving alleen is gebaseerd op het onderzoek naar bodemsanering en CDM, niet
kan delen. Voor bodemsanering stelt de minister voor om de kritiekpunten van
de Algemene Rekenkamer in het verbeterplan (plan van aanpak programmafinanciering
bodemsanering) te verwerken en met de Algemene Rekenkamer een communicatietraject
af te spreken, waardoor zo vroeg mogelijk eventuele suggesties van haar kunnen
worden meegenomen. Over de door de Algemene Rekenkamer bekritiseerde gang
van zaken rond de CDM-contracten deelt de minister mede dat er inmiddels maatregelen
zijn genomen die herhaling beogen te voorkomen. CDM-contracten dienen vooraf
ter verificatie aan de directie Bedrijfsvoering DGM te worden aangeboden.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is bereid met de minister in overleg te treden
over de verwerking van haar kritiekpunten ten aanzien van het verbeterplan.
Eén van de kritiekpunten betreft het ontbreken van een volledige probleemanalyse.
Als gevolg van het ontbreken van een dergelijke analyse is niet
duidelijk of de achterliggende problemen ook gevolgen hebben voor de kwaliteit
van het financieel beheer bij andere onderdelen binnen DGM. Voor de stelling
dat de problemen zich over geheel DGM uitstrekken is voorshands inderdaad
onvoldoende onderbouwing. Gelet op de geconstateerde onvolkomenheden bij het
Clean Development Mechanism is wel duidelijk dat de problemen verder reiken
dan bodemsanering. Een brede probleemanalyse zal duidelijk moeten maken wat
de exacte reikwijdte van de problemen is. De Algemene Rekenkamer is het niet
eens met de overweging op grond waarvan het Clean Development Mechanism niet
als aandachtspunt in de bedrijfsvoeringsmededeling is opgenomen. Van een beheerst
verlopen proces was immers geen sprake.5.3 Financieel beheer RijksgebouwendienstDe wijze waarop de verbetering van het financieel beheer van de Rijksgebouwendienst,
in het bijzonder de totstandkoming van de administratieve organisatie, is
gecombineerd met een adequate voorbereiding van de nieuwe organisatie geeft
de minister vertrouwen in de uitvoering van het financieel beheer in 2003.Ten aanzien van de nog resterende onvolkomenheden in het financieel beheer
van de Rijksgebouwendienst geeft de minister aan op welke wijze deze worden
opgelost. In de eerste helft van 2003 zullen de resterende onderwerpen op
het terrein van de administratieve organisatie worden beschreven (zoals de
beschrijving van het proces van de shared services). Op het terrein van de
informatievoorziening, in het bijzonder het technisch beheer en de informatiebeveiliging,
dienen nog een aantal knelpunten te worden opgelost, aldus de minister. Gelet
op de complexiteit van de RGD-informatievoorziening is dat volgens de minister
geen sinecure, maar de betreffende maatregelen en plannen zijn inmiddels in
gang gezet.Ten aanzien van de tussentijdse managementinformatie stelt de minister
dat er in 2002 een aanzienlijke verbetering is bereikt ten opzichte van de
voorafgaande jaren. Het meest complexe onderdeel betreft de opgeleverde projecten.
Een lichte terugval op dit terrein is te verwachten, omdat de werkzaamheden
na de transitie op een andere wijze zijn georganiseerd. Daarnaast is er in
2002 een versnelling opgetreden in het beheer van enkele voor het jaarresultaat
belangrijke voorzieningen (zoals boekwaarderisico's en leegstand). Door de
kanteling zijn deze werkzaamheden bij één directie belegd, hetgeen
volgens de minister een verdere positieve impuls zal geven voor het beschikbaar
komen van de tussentijdse managementinformatie.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer kan zich vinden in de door de minister voorgestelde
maatregelen op de drie genoemde aandachtsgebieden. Naast de vermelde maatregelen
zal de Rijksgebouwendienst wat betreft de tussentijdse managementinformatie
aandacht moeten blijven besteden aan de tijdige en betrouwbare oplevering
van gegevens door de directies. In 2003 zullen tevens de managementrapportages
toegesneden moeten zijn op de nieuwe organisatiestructuur en zal de uitwerking
en de nadere benoeming van de sturingsvariabelen afgerond moeten zijn.De Algemene Rekenkamer leidt uit het door de minister uitgesproken vertrouwen
af, dat hij verwacht dat er in 2003 geen sprake meer zal zijn van onvolkomenheden.
Zij zal in het rechtmatigheidsonderzoek 2003 de uitwerking van de maatregelen
volgen en hoopt dat deze inderdaad het sluitstuk zullen vormen van het in
2000 ingezette verbetertraject. 5.4 ICT-aspecten van de bedrijfsvoeringDe minister onderschrijft de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om
ICT als een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering te beschouwen. De minister
geeft aan dat in het zogenaamde ZEUS-traject, waarbij belangrijke ICT-aspecten
onder het beheer komen van een Gemeenschappelijke Dienst, de ICT-aspecten
voldoende geborgd zullen zijn. In de aanloop daarnaar toe zullen volgens de
minister de meest kritische applicaties en processen extra worden gemonitord.Met de implementatie van de baseline voor informatiebeveiliging VROM zullen
de onvolkomenheden voor een groot deel worden weggenomen. Hiermee voldoet
het Ministerie van VROM tevens aan het VIR.Een groot aantal maatregelen van de baseline is erop gericht ICT en informatiebeveiliging
in te bedden in de bedrijfsvoering. Het ministerie heeft zich voorgenomen
de belangrijkste maatregelen in de eerste helft van 2003 te implementeren
en de overige vóór 1 januari 2004.Verder geeft de minister nog twee maatregelen aan om het technisch beheer
en het autorisatie- en wijzigingsbeheer te verbeteren en de informatiebeveiliging
in de bedrijfsvoering te verankeren.Ten aanzien van het voldoen aan de eisen van de Wbp geeft de minister
een aantal voorgenomen activiteiten aan om de continuïteit van de Wbp-werkzaamheden
te waarborgen. Tevens benadrukt de minister dat er ook sprake moet zijn van
een bewustwordingsproces.De minister vermeldt tenslotte het jaarlijks voor elke directie opstellen
van een proces-verbaal over de uitvoering van de regels uit de Wbp en de regeling
bescherming Persoonsgegevens VROM. De jaarlijkse controle moet op zodanige
wijze worden uitgevoerd dat de privacyfunctionaris en de accountantsdienst
de resultaten kunnen verifiëren.Tenslotte deelt de minister mede dat alle huidige activiteiten erop zijn
gericht om eind 2003 aan de gestelde eisen van transparantie in het kader
van de Wbp te voldoen.Nawoord Algemene RekenkamerGelet op de aangekondigde maatregelen constateert de Algemene Rekenkamer
dat de minister zijn aandacht voor de ICT-aspecten van de bedrijfsvoering
verder heeft geïntensiveerd. Zij acht dit een goede ontwikkeling. De
Algemene Rekenkamer heeft aanbevolen om ICT als integraal onderdeel van de
bedrijfsvoering te beschouwen. In zijn reactie hierop heeft de minister aangegeven
dat in het kader van het ZEUS-traject enkele belangrijke ICT-aspecten onder
het beheer zullen komen van een Gemeenschappelijke Dienst. Naar de mening
van de Algemene Rekenkamer draagt dit niet op voorhand bij aan de integratie
van de ICT in de bedrijfsvoering van de directoraten-generaal.5.5 Verstrekking van huursubsidieDe minister concludeert in zijn reactie dat de Algemene Rekenkamer, in
navolging van zijn mededeling over de bedrijfsvoering, ernstige tekortkomingen
bij de uitvoering van de huursubsidie heeft geconstateerd. De minister heeft
gereageerd op de bevinding van de Algemene Rekenkamer dat het verbeterplan
geen capaciteitsplanning bevat. In zijn reactie stelt de minister dat het
op dit moment niet meer opportuun is om een capaciteitsplanning voor het verbeterplan
te maken, omdat de meeste activiteiten inmiddels zijn afgerond. Ook heeft
de minister gereageerd op de constatering van de Algemene Rekenkamer dat de
activiteiten die over het kritieke pad richting het volgende huursubsidietijdvak
lopen, niet in beeld zijn. In zijn reactie hierop stelt de minister
dat inmiddels het kritieke pad in kaart is gebracht en dat een gedetailleerd
draaiboek is opgesteld voor de implementatie van het nieuwe tijdvak 2003/2004.
De minister meldt in zijn reactie diverse maatregelen om de kwaliteit van
de gegevensuitwisseling, het controlebeleid en het behandelproces te verbeteren.
Dit betreft onder andere de implementatie van een kwaliteitsbeheersingsysteem
om de procescontrole op de verwerking van aanvragen, reactieformulieren en
de behandeling van mutaties te versterken. Ten aanzien van de betrouwbaarheid
van de basisgegevens van de Belastingdienst en de GBA merkt de minister op
dat deze beperkt beïnvloedbaar is en dat deze grotendeels een gegeven
is waarmee gewerkt wordt. Overige kwaliteitswaarborgen voor het nieuwe huursubsidietijdvak
zijn de instelling van een interne monitoringgroep binnen de directie IBS
en de instelling van een controlgroep (DFEZ en AD). De minister geeft in zijn
reactie aan dat hij erop vertrouwt dat de VROM-organisatie met de getroffen
maatregelen en monitoring voldoende is toegerust voor een goede bedrijfsvoering
met betrekking tot de huursubsidie.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer constateert dat de minister en de Algemene Rekenkamer
beide tot de conclusie komen, dat zich bij de uitvoering van de huursubsidie
ernstige onvolkomenheden hebben voorgedaan. Uit het onderzoek en uit de reactie
van de minister blijkt dat adequate maatregelen zijn getroffen om de bedrijfsvoering
(inclusief het beleid ter voorkoming en beperking van misbruik en oneigenlijk
gebruik) te verbeteren en de rechtmatigheid te borgen. Evenals de minister
acht de Algemene Rekenkamer het in dit stadium niet meer opportuun om een
capaciteitsplanning op te stellen. In haar rechtmatigheidsonderzoek 2003 zal
zij de voortgang van het verbeterplan, de beheersing van het kritieke pad
en de uitvoering van de voorgenomen maatregelen beoordelen.5.6 Niet-financiële informatie5.6.1 Totstandkoming mededeling over de bedrijfsvoeringDe minister reageert op de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat de
controleerbaarheid van het totstandkomingsproces van de mededeling over de
bedrijfsvoering nog niet voldoet aan de daaraan te stellen eisen.Bij de opbouw van de mededeling is sprake van het beantwoorden van vragen
waarbij het antwoord (een ja of nee) een kwalitatief oordeel inhoudt. Om deze
reden is voorzien in een verplichte onderbouwing van het antwoord. De beantwoorde
vragenlijst wordt door DFEZ beoordeeld. Aangezien de vragen kwalitatief zijn,
is dus altijd een weging noodzakelijk. Gezien de ervaring in de praktijk van
de totstandkoming van de mededeling over de bedrijfsvoering 2002 binnen het
Ministerie van VROM deelt de minister de stelling niet dat bij niet alle diensten
sprake is van een controleerbaar proces. De minister stelt wel dat hij blijft
streven naar vergroting van de transparantie in het afwegingsproces en de
betrokkenheid van de directie.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is van mening dat transparantie in het afwegingsproces
onderdeel vormt van de controleerbaarheid van de mededeling over de bedrijfsvoering.
Om deze reden handhaaft zij haar conclusie dat de controleerbaarheid nog niet
aan de daaraan te stellen eisen voldoet. 5.6.2 Verslaggeving niet-financiële beleidsinformatie5.6.2.1 Verslaggevingseisen jaarverslagDe minister stelt dat de constateringen van de Algemene Rekenkamer over
het feit dat het jaarverslag nog niet geheel voldeed aan de eisen, door hem
werden herkend. In de momenteel lopende evaluatie binnen VROM van het verantwoordingsproces
over 2002 worden de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer meegenomen. Dezelfde
aanbevelingen zullen overigens ook een rol spelen in het proces van de begrotingsvoorbereiding
2004, zoals de ontwikkeling van zinvolle prestatie- en effectindicatoren.
Wellicht nog belangrijker dan te bezien of de informatie die in het Jaarverslag
over 2002 is opgenomen niet had kunnen voldoen aan de genoemde kwaliteitseisen,
is het er bij voorbaat voor te zorgen dat de informatie die in de ontwerpbegroting
2004 komt op de genoemde aspecten voldoet. Dit vormt volgens de minister een
waarborg dat het Jaarverslag over 2004 werkelijk een «spiegel»
van de begroting kan zijn.5.6.2.2 Betrouwbaarheid prestatiegegevensDe minister gaat in zijn reactie ook in op de opmerking van de Algemene
Rekenkamer dat op de betrouwbaarheid van de informatie over prestatiegegevens
vrijwel nooit wordt ingegaan. De minister geeft aan dat het feit dat slechts
bij een enkel prestatiegegeven expliciet in het jaarverslag is ingegaan op
de betrouwbaarheid ervan, te verklaren is door de gebruikte interpretatie
van de regelgeving. Bij het opstellen van het Jaarverslag over 2002 is het
ministerie ervan uitgegaan dat alleen in de gevallen waar sprake is van niet-volledige
betrouwbaarheid van het onderhavige prestatiegegeven expliciet aandacht wordt
besteed aan de mate van betrouwbaarheid. Het niet vermelden van informatie
over de betrouwbaarheid van een prestatiegegeven betekent dus volgens de minister
dat de gepresenteerde gegevens als voldoende betrouwbaar mogen worden geacht.5.6.2.3 Prestatiegegevens artikel 3De minister gaat in zijn reactie in op de constatering van de Algemene
Rekenkamer dat bij artikel 3 de prestatiegegevens niet aansluiten op die in
de begroting. De minister stelt dat de constatering terecht is voor drie deelprestaties
binnen het artikel, maar dat er specifieke oorzaken voor te geven zijn. In
het Actieprogramma veilig en gezond bouwen is in de begrotingstekst 2003 aangegeven
dat de doelstellingen zijn gesplitst en elders binnen het artikel zijn verantwoord.
Dit is onvoldoende toegelicht in de verslagtekst 2002. Iets soortgelijks gold
volgens de minister voor de norm voor (maximale) milieubelasting van de te
gebruiken materialen. Over de Waterprestatienorm (WPN) is inderdaad niet gerapporteerd
in het jaarverslag. In een eerder concept van de verslagtekst stond dit wel
opgenomen, maar bij de verschillende tekstbewerkingen is de vermelding in
de prestatietabel uit het oog verloren. De minister is van mening dat deze
specifieke oorzaken de constatering relativeren. De constatering van de Algemene
Rekenkamer zou volgens de minister niet direct hoeven te leiden tot structurele
aanpassingen in het verantwoordingsproces of de systematiek, maar wel motiveren
om de begrotings- en verantwoordingsteksten in de toekomst nog zorgvuldiger
op te stellen en te controleren. 5.6.2.4 Financiële informatie bij de beleidsartikelenDe minister gaat in op de constatering van de Algemene Rekenkamer dat
bij beleidsartikel 5, «Sociale kwaliteit van het wonen en de woonomgeving»,
geen enkele toelichting wordt gegeven bij de tabel «budgettaire gevolgen
van beleid». In de financiële toelichting bij deze beleidsartikelen
worden de verschillen in geraamde en gerealiseerde prijzen en hoeveelheden
niet weergegeven. De minister is van mening dat het wellicht beter was geweest
om (een deel van) de tekst in de verantwoordingsstaat ook bij het beleidsartikel
op te nemen. In de toelichting op de verantwoordingstaat bij het beleidsartikel
5 is echter per instrument aangegeven wat de belangrijkste mutaties zijn geweest
ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Verder is in de paragraaf over
«budgettaire en financiële consequenties en beleidsmatige conclusies»
de onderuitputting op de beleidsprioriteit «woonzorg arrangementen»
beleidsmatig toegelicht. Mede gelet daarop is de minister van mening dat inhoudelijk
voldoende invulling is gegeven aan de te verstrekken informatie over de budgettaire
gevolgen van het beleid.De minister gaat ook in op de constatering van de Algemene Rekenkamer
dat er bij artikel 10 geen enkele toelichting wordt gegeven bij de tabel «budgettaire
gevolgen van beleid». De minister stelt dat in de jaarrekening, eveneens
onderdeel van het jaarverslag, uitvoerig is ingegaan op de verschillen tussen
de vastgestelde begroting en de uiteindelijke realisatie. De reden dat deze
toelichtingen niet ook zijn opgenomen bij de tabel «budgettaire gevolgen
van beleid», is dat er bij artikel 10 geen beleidswijzigingen ten grondslag
lagen aan de verschillen tussen begroting en realisatie.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is van mening dat tabellen met financiële
informatie niet zonder enige toelichting kunnen worden gepresenteerd. Een
verwijzing naar een andere plaats in de begroting waar nadere toelichting
kan worden gevonden, zou op zijn plaats zijn geweest.5.6.2.5 Beleidsartikel 10De minister gaat in op de constatering van de Algemene Rekenkamer dat
beleidsartikel 10, «Verbeteren nationale milieukwaliteit», niet
aansluit op de begroting. Deze conclusie is gebaseerd op het ontbreken van
een verslag over beoogde Legionellarisico-analyses. De minister stelt dat
de Algemene Rekenkamer daar op zich gelijk in heeft. Echter, de Tweede Kamer
is over onder andere deze risicoanalyses separaat geïnformeerd met de
brief die genoemd wordt in de passage over «Rapportage aan TK inzake
uitvoering Waterleidingbesluit». Er is derhalve voor gekozen om deze
informatie niet nogmaals aan de Tweede Kamer te rapporteren.Nawoord Algemene RekenkamerHet feit dat de Tweede Kamer tussentijds geïnformeerd is, betekent
niet dat in het jaarverslag een toelichting overbodig is geworden: het jaarverslag
zou een in dat opzicht zelfstandig leesbaar stuk moeten zijn.5.6.2.6 Verantwoordelijkheid beleidsprestatiesDe minister gaat in op de constatering van de Algemene Rekenkamer dat
het niet altijd duidelijk is wie verantwoordelijk is voor de beleidsprestaties.
Op het relevante onderscheid tussen systeem- en resultaatverantwoordelijkheid
wordt niet expliciet ingegaan. In de verantwoording wordt de relatie
tussen de geleverde prestatie en de behaalde effecten soms wel en soms niet
gelegd. De toelichting van de gerealiseerde bedragen aan de hand van doelmatigheidsgegevens
zou beter kunnen. Daarnaast is de Algemene Rekenkamer van mening dat bij enkele
technische onderwerpen (prestatienormering of afschaffing kindertoeslag) de
informatie zonder afdoende vakkennis moeilijk toegankelijk is. De minister
zegde toe dat in de VBTB-begroting 2004 en daarmee ook het Jaarverslag 2004
nog meer aandacht zal worden geschonken aan het aangeven van de verantwoordelijkheid
van de minister voor de beleidsdoelstellingen, de relatie tussen prestaties
en effecten en doelmatigheidsindicatoren. Dit vloeit voort uit het gegeven
dat VBTB een groeipad kent. Verder wordt erkend dat sommige technische informatie
niet kan worden geduid zonder ook kennis te nemen van de begroting die uitgangspunt
is voor de verantwoording.5.6.2.7 Verdiepingsonderzoek niet-financiële beleidsinformatie
(ninki)De minister gaat ook in op het «best practice»-onderzoek dat
de Algemene Rekenkamer heeft uitgevoerd naar de totstandkoming van het prestatiegegeven
ninki. De minister haalt de vaststelling van de Algemene Rekenkamer aan dat
de ninki als bruikbaar prestatiegegeven te kenschetsen is om doelbereiking
te meten, ondanks een aantal kanttekeningen die er door de Algemene Rekenkamer
bij geplaatst zijn.• De eerste kanttekening van de Algemene Rekenkamer is dat de ninki
niet de complete verzameling van huishoudens met een lager inkomen betreft,
maar alleen die huishoudens met een lager inkomen die huursubsidie ontvangen.
In het jaarverslag wordt deze «beperking» aan de informatie niet
vermeld. De minister is van mening dat de ninki inderdaad alleen voor de huursubsidiegebruikers
wordt gemeten. Het «niet-gebruik» wordt echter separaat door VROM
gemonitord. Het «niet-gebruik» is als aparte indicator opgenomen.
De doelstelling van de ninki is ook niet om de betaalbaarheid van de gehele
groep in beeld te brengen. In die zin is het volgens de minister geen beperking
van de indicator.• De tweede kanttekening waar de minister op ingaat is de constatering,
dat de inkomensgegevens die in de berekening gebruikt worden een jaar te oud
zijn om te kunnen berekenen wat men wil berekenen. Deze technische beperking
aan de actualiteit van de gegevens wordt in de begroting of in het jaarverslag
niet vermeld. De minister zegde toe dat deze toelichting voortaan wel zal
worden gegeven.• De derde kanttekening waar de minister op ingaat is de constatering
van de Algemene Rekenkamer dat het effect van de uitgekeerde voorschotten
op de ninki niet is toegelicht in de verantwoording. De minister is van mening
dat deze toelichting niet behoeft te worden gegeven, aangezien er geen effect
is op de ninki. Voorschotten worden immers teruggevorderd of verrekend met
de bijdrage, wanneer ze onterecht of voor een te hoog bedrag verstrekt zijn.
Bovendien hebben de opgenomen ninki-indicatoren betrekking op een subsidiejaar
waarin nog niet is overgegaan op voorschotverstrekking.• De vierde kanttekening waar de minister op ingaat is de constatering
van de Algemene Rekenkamer dat de basisgegevens voor de ninki, zowel de gegevens
van de Belastingdienst als die van de huursubsidie van het Ministerie van
VROM, een risico van misbruik en oneigenlijk gebruik in zich hebben. De minister
is van mening dat dit relatief meevalt omdat de ninki wordt gebaseerd op gegevens
waarvan het tijdvak al een half jaar is afgerond: het betreft een stabiel
bestand waarin in de loop van de tijd geen grote mutaties meer plaatsvinden. Bovendien behoeft men geen 100% te scoren om toch van een betrouwbare
en valide indicator te kunnen spreken.• De minister gaat tenslotte op de constatering van de Algemene Rekenkamer
dat een beschrijving van de informatiebehoefte waarin de ninki moet voorzien,
ontbreekt. De minister is niet voornemens een aparte beschrijving van de informatiebehoefte
voor elk afzonderlijk prestatiegegeven op te stellen. De ninki is volgens
de minister afdoende gedefinieerd. Bovendien wordt een dergelijke beschrijving
voor elk prestatiegegeven als overdreven beschouwd, met als risico bureaucratisering
van het VBTB-proces. Uiteraard zal wel voor voldoende documentatie van de
bronnen van prestatiegegevens worden zorggedragen.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer heeft in beschrijvende zin, derhalve niet oordelend,
de ninki als «best practice» onderzocht. De kanttekeningen die
door haar geplaatst worden, dienen voor de normontwikkeling op het vlak van
de niet-financiële beleidsinformatie. De Algemene Rekenkamer neemt nota
van de opmerking van de minister dat het vastleggen van de informatiebehoefte
per prestatiegegeven het risico van bureaucratisering van het VBTB-proces
met zich mee kan brengen.BIJLAGE 1 RECHTMATIGHEIDSONDERZOEKOordelen en tolerantiegrenzenFinanciële informatieHet oordeel van de Algemene Rekenkamer over de financiële informatie
in het jaarverslag en de saldibalans is afhankelijk van het aantal fouten
en onzekerheden dat ze vindt in haar onderzoek van het jaarverslag en de saldibalans.
Nu zijn niet alle fouten en onzekerheden even belangrijk. Om te bepalen welke
fouten en onzekerheden wel belangrijk zijn, hanteert de Algemene Rekenkamer
kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen.Kwantitatieve tolerantiegrenzen geven een financiële grens aan. De
Algemene Rekenkamer hanteert tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen,
baten, lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten en afzonderlijke saldibalansposten.In haar onderzoek stelt de Algemene Rekenkamer het begrotingsartikel centraal.
Zij rapporteert (de som van) alle belangrijke fouten en onzekerheden op het
niveau van ieder afzonderlijk artikel. Dit doet zij omdat het begrotingsartikel
ook centraal staat in de wijze waarop de Staten-Generaal de begroting en het
jaarverslag van de minister beoordelen.Kwalitatieve tolerantiegrenzen zijn niet gebonden aan een bepaald bedrag,
maar aan de aard van de fouten en onzekerheden. Een ministerie overschrijdt
een kwalitatieve grens:• wanneer sprake is van een opzettelijke fout, nalatigheid;• wanneer ten onrechte bedragen buiten de begrotingsadministratie
of -rekening zijn gehouden;• wanneer sprake is van fouten en onzekerheden waarbij ministers
en/of ambtelijke top betrokken zijn;• wanneer een minister een toezegging niet is nagekomen;• wanneer het jaarverslag niet volgens de voorschriften is opgesteld;• wanneer de artikelomschrijving of de begrotingsbedragen in de verantwoordingsstaat
foutief zijn vermeld;• wanneer sprake is van een ontoereikende toelichting en gebreken
in de ordelijkheid en controleerbaarheid in het financieel en materieel beheerssysteem.Niet-financiële beleidsinformatieDe eisen voor beleidsinformatie zijn nog niet verder uitgewerkt. Dit betekent
dat de Algemene Rekenkamer dit jaar en de komende jaren nog geen afgerond
oordeel geeft over de (totstandkoming van) de beleidsinformatie. De Algemene
Rekenkamer beoordeelt dit jaar daarom alleen of de beleidsinformatie voldoet
aan de verslaggevingseisen. Dit is een kwalitatieve afweging.BedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer hanteert als uitgangspunt dat de ministers hun
bedrijfsvoering op orde dienen te hebben. Onder bedrijfsvoering verstaat de
Algemene Rekenkamer de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen binnen
een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het betreft
sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn. Overschrijdt een ministerie een (kwalitatieve)
tolerantiegrens in (een onderdeel van) de bedrijfsvoering, dan noemt de Algemene
Rekenkamer dit een «onvolkomenheid». De Algemene Rekenkamer onderscheidt drie gradaties van onvolkomenheden:• geen of geringe onvolkomenheden• onvolkomenheden• ernstige onvolkomenheden. Hiervan spreekt de Algemene Rekenkamer
als uit het onderzoek onvolkomenheden zijn gebleken die:– kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer;– betrekking hebben op kritische processen;– wijd verbreid zijn binnen het ministerie;– tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of al hebben geleid;– voor de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken.Bezwaarinstrument en bezwaarbeleid• De regels voor bezwaarHet zwaarste instrument dat de Algemene Rekenkamer kan hanteren om verbeteringen
binnen de rijksoverheid af te dwingen is het maken van bezwaar (artikelen
88 en 89 CW 2001). Het bezwaar kan betrekking hebben op het financieel beheer,
het materieel beheer of de verantwoording daarover. Heeft de Algemene Rekenkamer
een bezwaar dan deelt ze dit mee aan de betrokken minister. De minister heeft
daarna een maand de tijd om de Algemene Rekenkamer in kennis te stellen van
hetgeen dat tot opheffing van het bezwaar kan leiden. Na afloop van deze termijn
neemt de Algemene Rekenkamer haar eindbeslissing, waarvan zij mededeling doet
aan de betrokken minister. Indien zij haar bezwaar handhaaft, doet zij hiervan
tevens een mededeling aan de minister van Financiën.Handhaaft de Algemene Rekenkamer bij haar eindbeslissing haar bezwaar én houdt dit bezwaar in dat er een onrechtmatigheid is in de financiële stromen, dan wordt binnen
twee maanden aan de Tweede Kamer een voorstel tot vaststelling van een indemniteitswet
gezonden.Indien een indemniteitswet niet wordt ingediend in de daarvoor gestelde
twee maanden deelt de Algemene Rekenkamer dit mee aan de Tweede Kamer.Betreft de eindbeslissing een bezwaar van de Algemene Rekenkamer tegen
het financieel beheer of het materieel beheer
dan maakt zij daarvan melding in haar Rapport bij het desbetreffende jaarverslag.
Tevens kan zij daaromtrent een aantekening plaatsen bij het Financieel jaarverslag
van het Rijk.Indien het gehandhaafde bezwaar van de Algemene Rekenkamer moet leiden
tot een door de minister in te dienen indemniteitswet heeft dit geen gevolgen voor de verklaring van goedkeuring bij het financieel
jaarverslag van het Rijk. Deze wordt afgegeven onder voorbehoud van de vaststelling
van de slotwetten en in voorkomende gevallen onder voorbehoud van de vaststelling
van een indemniteitswet.• BezwaaronderzoekIn de regel gaat de Algemene Rekenkamer niet bij een eerste constatering
direct over tot het maken van bezwaar, maar geeft eerst de minister de mogelijkheid
de problemen op te lossen. Indien een onvolkomenheid zich twee jaar achtereenvolgens
voordoet dan kondigt de Algemene Rekenkamer een bezwaaronderzoek aan. Dit bezwaaronderzoek dient te onderbouwing
van een eventueel bezwaar.• Wanneer ziet de Algemene Rekenkamer af van bezwaarDe Algemene Rekenkamer kan afzien van bezwaar indien sprake is van bijzondere
omstandigheden. Dit is het geval indien de minister en de Algemene Rekenkamer
het eens zijn over het probleem, de oorzaken daarvan en de oplossing daarvoor,
maar de opheffing van de onvolkomenheden kost meer tijd. Voorwaarde is wel
dat de minister een adequaat verbeterplan heeft dat de Algemene Rekenkamer
toetst aan strenge criteria.• Het zwaard van DamoclesTot het moment dat de Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat de problemen
structureel zijn opgelost of op een niveau zijn gebracht dat de risico's zijn
beperkt hangt de minister een bezwaar boven het hoofd. Om de status van het
onderzoek aan te duiden hanteert de Algemene Rekenkamer naast bovengenoemde,
de volgende begrippen:• Vervolgonderzoek naar aanleiding van een bezwaar: in het verleden
is bezwaar gemaakt en via onderzoek wordt de voortgang bewaakt;• Vervolgonderzoek naar aanleiding van een bezwaaronderzoek: in het
verleden is bezwaaronderzoek uitgevoerd en geen bezwaar gemaakt, maar voortgang
wordt nog wel gevolgd. Bezwaar is nog altijd mogelijk.• Vervolgonderzoek («follow-up onvolkomenheden»): volgen
van potentiële bezwaargevallen, maar nog niet bestempeld als bezwaaronderzoek. BIJLAGE 2 OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN IN DE
FINANCIËLE INFORMATIE IN HET JAARVERSLAG 2002 VAN HET MINISTERIE VAN
VROM(bedragen x 1 miljoen euro) Omschrijving Fouten Onzeker-Artikel Toelichting
in  heden Nr. OmschrijvingOmvang paragraafVerplichtingen34,6 02Betaalbaarheid
van het wonen 2 467,4 3.5.3Totaal             Uitgaven      Totaal             Ontvangsten      Totaal             Saldibalans      Totaal             Agentschappen      Totaal             Voorschotten      Totaal      Bovenstaande tabel geeft alle fouten en onzekerheden aan die de Algemene
Rekenkamer heeft geconstateerd én die haar tolerantiegrenzen overschrijden.
Tegen deze fouten en onzekerheden kan de Algemene Rekenkamer eventueel bezwaar
maken op grond van artikel 88 en 89 CW 2001. BIJLAGE 3 ONVOLKOMENHEDEN IN HET FINANCIEEL BEHEER,
HET MATERIEELBEHEER EN DE DAARTOE BIJGEHOUDEN ADMINISTRATIES BIJ HET MINISTERIE
VAN VROMOmschrijving Jaar vanArtikel Toelichting in constatering Nr.Omschrijving Omvang paragraafFinancieel beheer DGMilieu, o.a. bij Clean Development
Mechanism en bodemsanering. 19987Verbetering integrale milieukwaliteit
op lokaal niveau€ 280,9 miljoen3.5 200211Tegengaan klimaatverandering en emissies€ 93,2 miljoen Tekortkomingen in de bedrijfsvoering bij
de huursubsidie. 20022Betaalbaarheid
van het wonen€ 1 935,6
miljoen 2.3.33.6Resterende onvolkomenheden financieel
beheer Rijksgebouwendienst1999 Jaarverantwoording
Agentschap RijksgebouwendienstBalanstotaal € 5 237,7
miljoen, totale uitgaven € 1 157,4 miljoen3.8 Het Ministerie van VROM voldoet niet aan
het VIR, andere aspecten van ICT ook nog niet goed geregeld.2001Diverse  3.15 De werking van de financiële functie
van DG-Ruimte dient verbeterd te worden. 1999Diverse  3.14 De naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen
is niet in alle gevallen gewaarborgd.2001,2002 Jaarverantwoording
Agentschap RijksgebouwendienstBalanstotaal € 5 237,7
miljoen, totale uitgaven € 1 157,4 miljoen3.13  13Handhaving€ 88,4
miljoen Bovenstaande tabel geeft alle (ernstige) onvolkomenheden weer die de Algemene
Rekenkamer heeft geconstateerd én die haar (kwalitatieve) tolerantiegrenzen
overschrijden. Deze onvolkomenheden merkt de Algemene Rekenkamer aan als «potentiële
bezwaargevallen». De AR kan eventueel bezwaar maken tegen deze onvolkomenheden
op grond van artikel 88 en 89 CW 2001. BIJLAGE 4 VERKLARENDE WOORDENLIJSTHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
belangrijke woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt
ook het gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.AccountantsrapportSchriftelijk verslag van een accountant over de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar het jaarverslag van een departement dan wel het jaarverslag
van het Rijk.AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant waarin een oordeel wordt gegeven
over de deugdelijkheid van het departementale jaarverslag. De accountantsverklaring
geeft aan of de gegevens in het jaarverslag betrouwbaar zijn en of het jaarverslag
is opgesteld overeenkomstig de voorschriften, en bevat daarnaast ook een expliciete
uitspraak over de rechtmatigheid.Administratieve systemenSystemen waarin de uitkomsten van de uitvoeringssystemen aan de hand van
boekingsdocumenten worden vastgelegd en worden verwerkt tot deugdelijke informatie
over het beheer.AgentschapZie baten-lastendienst.Artikelsgewijze oordeelsvormingWijze waarop het oordeel van de Algemene Rekenkamer over begrotingsartikelen
tot stand komt. Om het budgetrecht van de Staten-Generaal voor de afzonderlijke
begrotingsartikelen tot zijn recht te laten komen, hanteert de Algemene Rekenkamer
kwantitatieve tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen.Baseline financieel beheer en materieelbeheerDe algemene normen en de daaruit afgeleide criteria voor het financieel
beheer en het materieelbeheer van departementen. De baseline is door het Ministerie
van Financiën op 13 juni 2001 aan alle directeuren van de departementale
accountantsdiensten en van de directies Financieel-Economische Zaken toegezonden
met het verzoek deze vanaf 1 juli 2001 als handleiding toe te passen
en in deze toepassing ook het management te betrekken.Baten-lastendienstOnderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid dan de departementale
(buiten)diensten. De ministeriële verantwoordelijkheid en het budgetrecht
van de Tweede Kamer worden niet ingeperkt door de instelling van baten-lastendiensten.
Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats in de begroting en de
financiële verantwoording en voert een administratie los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie. BedrijfsvoeringDe bedrijfsprocessen die tot doel hebben de door de minister geformuleerde
beleidsdoelstellingen te bereiken, alsmede de sturing en beheersing van deze
processen.BegrijpelijkheidNorm voor vorm en presentatie van het jaarverslag van departementen. Informatie
moet helder en eenvoudig gepresenteerd worden. Dit wordt bevorderd als er
een duidelijke structuur is, als de informatie eenduidig is, als de informatie
niet teveel vaktermen bevat, als het zelfstandig leesbaar is of zonodig duidelijke
verwijzingen bevat. Ook is het belangrijk dat er een helder onderscheid is
tussen middelen, activiteiten, prestaties en effecten.BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt.BeleidsprioriteitenSpeerpunten in het beleid van de minister. Deze kunnen gebaseerd zijn
op het regeerakkoord en/of afspraken met de Tweede Kamer. Over de beleidsprioriteiten
wordt apart verslag gedaan in het beleidsverslag.BestuurskostenUitgaven waarmee de top van het ministerie zich persoonlijk bemoeit of
die rechtstreeks aan de top ten goede komen.BetrouwbaarheidNorm voor zowel de informatie in het jaarverslag van een ministerie zelf,
als voor het proces van informatieverzameling en informatieverwerking. De
informatie moet een getrouwe weergave vormen van hetgeen zij beoogt weer te
geven. Dat wil zeggen: de informatie mag geen materiële onjuistheden
of onvolledigheden bevatten en dient evenwichtig te zijn. Om betrouwbare informatie
te kunnen krijgen, moet er goed gemeten worden en moet herhaalde meting tot
hetzelfde resultaat leiden. Ook validiteit speelt een rol: er moet gemeten
worden wat men beoogt te meten. Verder kan de betrouwbaarheid en continuïteit
van geautomatiseerde systemen een rol spelen.BezwaaronderzoekOnderzoek ten behoeve van de besluitvorming door de Algemene Rekenkamer
over het al dan niet maken van bezwaar. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar
maken op grond van artikel 55 van de Comptabiliteitswet. De Algemene Rekenkamer
hanteert een selectief bezwaarbeleid.Budgetrecht Tweede KamerRecht van het parlement om van tevoren toestemming te verlenen aan de
regering voor het aangaan van verplichtingen, het doen van uitgaven en het
innen van ontvangsten (belastingen).Conformiteit aan wettelijke regels (voor de inhoud)De vereiste dat de beleidsinformatie van een ministerie voldoet aan bepaalde
regels en richtlijnen. Een van de belangrijkste richtlijnen is de Regeling
Prestatiegegevens Rijksoverheid (RPE). Hierin is vastgelegd dat (a) de kwaliteit
van de systemen van reguliere prestatiegegevens en (b) de aanwezigheid
van (en de onafhankelijkheid van) evaluatieonderzoek vast te stellen moeten
zijn aan de hand van beschrijvingen van het systeem, de administratieve organisatie
en/of de onderzoeksdossiers.Conformiteit aan wettelijke regels (voor vormvereisten)De presentatie van de informatie in het jaarverslag van een ministerie
moet voldoen aan de verslaggevingseisen zoals die zijn opgenomen in de Rijksbegrotingsvoorschriften.Departementale accountantsdienst/auditdienst (DAD)Onderdeel van het ministerie dat belast is met de controle van het financieel
beheer van het departement en de verantwoording daarover. De DAD voert een
wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer beschouwt de DAD principieel als
een interne accountant, zij het een relatief onafhankelijke. Een waarborg
voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak en de plaats
van de DAD wettelijk geregeld zijn. De plaats, direct onder de secretaris-generaal,
waarborgt de onafhankelijkheid ten opzichte van de te controleren afdelingen
en diensten.Deugdelijke weergaveDe financiële verantwoording dient het gevoerde beheer deugdelijk
weer te geven. Dit houdt in dat de informatie betrouwbaar, aanvaardbaar en
toereikend moet zijn, zodat de Staten-Generaal als gebruiker van de informatie
een oordeel over de uitkomsten kan vormen.Europese aanbestedingsrichtlijnenRichtlijnen voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten gebaseerd op de beginselen: non-discriminatie,
transparant proces en objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerHet geheel van beslissingen, handelingen en regels die zijn bedoeld voor
de sturing en beheersing van, alsmede de verantwoording over, de financiële
transacties en de saldi waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid draagt.
Deze begripsomschrijving is gebaseerd op de Comptabiliteitswet (CW 2001).Financieel jaarverslag en saldibalans van het RijkDeze vormen samen de jaarlijkse financiële verantwoording van het
Rijk. Het jaarverslag bevat de rekening van uitgaven en ontvangsten van het
Rijk. De saldibalans van het Rijk sluit op deze rekening aan. Beide worden
opgesteld door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria «rechtmatigheid» en
«deugdelijke weergave». Rechtmatigheidsfouten en deugdelijke weergave
fouten worden beide onderscheiden in «onjuistheden» en «onvolledigheden».Jaarverslag (departementaal)Het departementale jaarverslag bestaat uit het beleidsverslag en de jaarrekening.
Hiermee legt de minister verantwoording af over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering van het ministerie. MaterieelbeheerDe zorg voor niet-geldelijke zaken vanaf het moment van ontvangst tot
aan het moment van afstoting. Deze definitie is gebaseerd op het besluit Materieelbeheer
1996.M&O-beleidHet geheel van maatregelen genomen door ministers om misbruik en oneigenlijk
gebruik van (subsidie)regelingen zoveel mogelijk te beperken.OnvolkomenheidOverschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene Rekenkamer.Onzeker (onzekerheden)Oordeel dat de Algemene Rekenkamer in bepaalde gevallen geeft over het
financieel beheer van een ministerie. Het oordeel «onzeker» wordt
gegeven wanneer de Algemene Rekenkamer door onvolkomenheden in het financiële
beheer niet kan vaststellen of de betreffende bedragen al dan niet rechtmatig
of al dan niet deugdelijk weergegeven zijn.OverdrachtsuitgavenSubsidies en specifieke uitkeringen.Potentieel bezwaargevalOnvolkomenheden in het financieel beheer of in de financiële verantwoording
van een ministerie die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen
van de Algemene Rekenkamer overschrijden.PrestatiegegevenOnder prestatiegegevens kunnen zowel effect(indicator)en als informatie
over de prestaties van de overheid worden verstaan.RechtmatigheidNorm waaraan de financiële verantwoordingen van de ministeries en
van het Rijk moeten voldoen, inhoudende dat: (a) de verantwoordingen zijn
opgesteld overeenkomstig de wijze waarop dat in wettelijke regelingen is voorgeschreven,
en (b) de in de verantwoordingen opgenomen bedragen bij de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begrotingswetten
en andere wettelijke regelingen.Rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Instelling die een bij of krachtens de wet geregelde taak uitoefent en
daartoe geheel of gedeeltelijk wordt bekostigd uit de opbrengst van bij of
krachtens de wet ingestelde heffingen. (Begrotingsgefinancierde RWT zijn instellingen
die bijdragen krijgen vanuit de begrotingen van de ministeries. Het betreft
hier dus niet premie- of tariefgefinancierde RWT's).ReviewDe beoordeling van de controle die is uitgevoerd door de departementale
accountantsdienst (DAD).Deze review dient om vast stellen of de DAD-controle zodanig is uitgevoerd
dat de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van de resultaten ervan. BIJLAGE 5 LIJST MET GEBRUIKTE AFKORTINGENA&K-analyseafhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyse BEVERBeleidsvernieuwing
bodemsaneringBIRKBesluit Investeringen
in Ruimtelijke KwaliteitCDMClean Development
Mechanism CERCertified Emission
Reductions COSIConversie van SIVR
naar IRISCWComptabiliteitswet DFEDirectie Financiën
en Economie DFEZDirectie Financiële
en Economische ZakenDGMDirectoraat-generaal
MilieudGMDirecteur-generaal
Milieu DGRDirectoraat-generaal
RuimteDGWDirectoraat-generaal
Wonen EUEuropese UnieFAMFinancieel en Algemeen
Management GBAGemeentelijke Basisadministratie HSWHuursubsidiewet IBSdirectie Informatie,
Beheer en Subsidieregelingen ICInterne ControleICTInformatie- en CommunicatietechnologieIFCInternational Finance
CorporationIGInspectoraat-Generaal IPOInterprovinciaal OverlegIRISIntegraal Rijksgebouwendienst
InformatiesysteemIRMAInterreg Rijn-Maas
ActiviteitenISVInvesteringsbudget
Stedelijke VernieuwingMDWMarktwerking, Deregulering
en WetgevingNinkiNetto-inkomen-na-kale-huurlasten-indexNWMANorth West Metropolitan
Area RFBRegeling Financiële
Bepalingen bodemsanering 2002 RGDRijksgebouwendienst RJVRapport bij het JaarverslagRPERegeling Prestatiegegevens
en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid RWTRechtspersoon met
een wettelijke taak SIVRStandaard Interne
Verhuurovereenkomst Rijksgebouwendienst TESToezicht Europese
SubsidiesVBTBVan Beleidsbegroting
Tot BeleidsverantwoordingVHSVernieuwd Huursubsidiesysteem VIVROM-InspectieVIRVoorschrift Informatiebeveiliging
RijksoverheidVNGVereniging van Nederlandse
GemeentenVROMVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerWbbWet bodembescherming WbpWet bescherming persoonsregistraties WSVWet Stedelijke VernieuwingZBOZelfstandig BestuursorgaanBIJLAGE 6 LIJST MET (KRUIS)VERWIJZINGENOrganisatie-eenheidJaarverslagBedrijfsvoeringBeleidsinformatieDG Wonen2.3.2, 2.3.33.4.2, 3.6, 3.7, 3.12.34.1, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6DG Milieu 3.5, 3.12.2, 3.15.34.3DG Ruimte 3.11.2, 3.12.1, 3.14.1 Rijksgebouwendienst2.63.8, 3.9, 3.13 VROM Inspectie 3.13, 3.14.2 Accountantsdienst 3.3, 3.4 Centrale Sector 3.10 XNoot1Waaronder de balans met toelichting, de staat van baten en lasten met
toelichting, het overzicht van de ontwikkeling van het eigen vermogen en het
kasstroomoverzicht.XNoot1SENTER International is een agentschap van het Ministerie van Economische
Zaken.XNoot1Rijksgebouwendienst 13 november 2002/ P&O 02879.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 380, nr. 67, blz.
7.XNoot2Nota stabiele interne en administratieve organisatie, DFE 2002–000392,
28 februari 2002.XNoot1Eindrapportage audit op de kanteling d.d. 9 januari 2003, blz. 1.XNoot1Eindrapportage project COSI, 31 januari 2003.XNoot2Eerste audit naar het gebruik van IRIS bij de RGD, 8 maart 2002.XNoot1Bevindingen inzake Autorisatie- en Wijzigingsbeheer binnen RGD gericht
op het IRIS-systeem, 2 mei 2002, blz. 3.XNoot1Zie Rapport bij de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie
van VROM, blz. 37.XNoot2Interne RGD-rapportages aan de Directieraad.XNoot3Rapportages van de Rijksgebouwendienst aan de secretaris-generaal van
het Ministerie van VROM.XNoot41e kwartaaltapportage, DFE 2002–024904, 8 mei 2002, blz. 1 en 1e
maandrapportage DFE 2002–024929, 29 mei 2002, blz. 4.XNoot5Zie 1e maandrapportage, DFE 2002–024929, 29 mei 2002, blz. 12.XNoot6Eindrapportage Audit op de Kanteling, DFE 2002–065003, 19 december
2002, blz. 5.XNoot1In de VROM-Beheerraad overleggen en besluiten de directies Intern beleid
van de directoraten-generaal, het inspectoraat-generaal, het Ruimtelijk Planbureau
en de centrale directies Bedrijfsvoering en Managementondersteuning, Personele
Zaken, Informatiemanagement en Organisatie en DFEZ over VROM-interne zaken.
De VROM-Beheerraad staat onder voorzitterschap van de plaatsvervangend secretaris-generaal. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28880-25.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl