Wetsvoorstel Rietkerk, houdende verklaring dat er grond is een bepaling over de veiligheid in de Grondwet op te nemen; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28036, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28036 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2 Het begrip «veiligheid»3. De actuele veiligheidssituatie in Nederland4. Rol van de overheid5. Doelstellingen6. Opname in Grondwet7. Sociaal grondrecht8. Plaatsing van het artikel9. Nadere toelichting op de afzonderlijke onderdelenEerste lidTweede lid
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28036Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 036Voorstel van wet van het lid Rietkerk, houdende verklaring dat er grond
bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet,
strekkende tot opneming van een bepaling over de veiligheidnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1. Algemeen«Het doel der Maatschappelijke Vereeniging is beveiliging van persoon,
leven, eer en goederen en beschaaving van verstand en zeden.»1 Met deze opdracht aan de staat om de burger te beschermen
opende de Staatsregeling van 1798. In de huidige Grondwet, zoals deze in 1983
is opgesteld, ontbreekt een vergelijkbare bepaling. In de jaren zestig en
zeventig, in de jaren waarin deze Grondwet tot stand kwam, speelde veiligheid
geen grote rol in de maatschappelijke discussie. Sinds 1983 is de veiligheid
echter steeds meer onder druk komen te staan. Dit geldt met betrekking tot
de criminaliteit, maar ook op andere terreinen nemen de veiligheidsrisico's
toe. Gevolg is dat de burger steeds vaker slachtoffer dreigt te worden van
onveilige situaties. Daar komt bij dat de evaluatie van een aantal recente
rampen heeft laten zien dat de voorkoming van onveilige situaties onvoldoende
centraal staat in het overheidsbeleid. De handhaving van veiligheidsvoorschriften
en de rampenbestrijding functioneren niet optimaal.In Nederland wonen gemiddeld 465 mensen op een vierkante kilometer. Dit
aantal neemt nog iedere dag toe. Nederland telt nu 16 miljoen inwoners. Volgens
de prognoses zal het aantal nog stijgen naar 17 miljoen en mogelijk zelfs
naar 18 miljoen. Door deze bevolkingsgroei komen steeds meer mensen te wonen
in gebieden die een veiligheidsrisico met zich meebrengen. Door de toenemende
bevolkingsdichtheid en de daarmee samenhangende verstedelijking zien we onder
andere een toename van criminaliteit. De laatste jaren is met name het aantal
geweldsdelicten sterk gestegen. Criminaliteit concentreert zich rond stedelijke
gebieden. Andere problemen eveneens met betrekking tot veiligheid zien we
in de meer landelijke gebieden. Hier lopen mensen risico's doordat ze bij
rivieren wonen die kunnen overstromen, bij spoorlijnen waarover gevaarlijke
transporten plaatsvinden, of bij industrieën of opslagplaatsen die ooit,
juist om veiligheidsredenen, buiten de stad waren gebouwd. Stijgende criminaliteit,
verloedering van stadsdelen, milieuongevallen, verkeersongelukken, brandgevaar,
rampen, enzovoort, worden door de regering genoemd in relatie tot veiligheidsbeleid.2 Als wij tegenover de toenemende risico's niet een verhoogde
aandacht voor de veiligheid plaatsen, dreigt Nederland de komende decennia
niet veiliger te worden. Bij de totstandkoming van de Grondwet van 1983 is zoals hierboven reeds
werd gememoreerd, geen bepaling opgenomen die ziet op de veiligheid van de
burger. Er zijn wel bepalingen opgenomen die een raakvlak hebben met de veiligheid
van de burger, zoals de bepalingen over de bestaanszekerheid, maar een algemene
bepaling ontbreekt. In deze Grondwet is gekozen voor een onderscheid tussen
sociale en klassieke grondrechten. Onder de klassieke grondrechten vallen
de vrijheids- en participatierechten van de burger, onder de sociale grondrechten
de doelstellingen die de wetgever zichzelf en de overheid heeft gesteld. Deze
sociale grondrechten zijn niet rechtens afdwingbaar en kunnen niet door een
burger worden ingeroepen. Met deze bepalingen wordt beoogd het belang van
bepaalde overheidstaken te onderstrepen. Het wekt bevreemding dat een algemene
bepaling over de veiligheid van de burger ontbreekt, terwijl er wel bepalingen
zijn over de bestaanszekerkheid het milieu en de volksgezondheid. Het bevorderen
van de veiligheid van de burger is de kerntaak van de overheid en hoort als
zodanig thuis in de Grondwet als een sociaal grondrecht, om het belang van
deze taak te onderstrepen. In de paragraaf «sociaal grondrecht»
zal nader op de aard van dit recht worden ingegaan.De afgelopen jaren is een begin gemaakt met een integrale aanpak van onveiligheid.
Dit heeft echter nog niet geleid tot een bestuurlijke cultuuromslag. Een artikel
in de Grondwet beoogt deze cultuuromslag teweeg te brengen en een constante
aandacht voor de veiligheid van de burger te verzekeren. Dit wetsvoorstel
legt het bevorderen van de veiligheid als kerntaak van de overheid vast in
de Grondwet. Daartoe wordt een nieuw artikel 22a voorgesteld. Verder dient
het artikel, via het tweede lid, als grondslag voor uitvoeringsmaatregelen
om nieuw beleid te maken ter bevordering van de veiligheid van de burger.2 Het begrip «veiligheid»Alvorens in te gaan op de aanpak van onveiligheid dient helder te zijn
wat met «veiligheid» wordt bedoeld. Ik gebruik het begrip veiligheid
zoals dat naar voren komt uit de tweejaarlijkse Integrale Veiligheidsrapportage
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In deze
rapportages wordt een onderscheid gemaakt tussen geregistreerde onveiligheid
en onveiligheidsgevoelens. Met de geregistreerde onveiligheid wordt gedoeld
op de reële, objectief meetbare onveiligheid. De onveiligheidsgevoelens
duiden op een subjectieve, van persoonlijke omstandigheden afhankelijke, beleving
van onveiligheid. Het grondwetsartikel heeft betrekking op de objectieve,
reële onveiligheid. Het gaat hier om de legitieme verwachting van de
burger in een redelijke mate beschermd te worden tegen van buiten komend onheil.
De term veiligheid wordt ten behoeve van dit grondwetsartikel ingevuld vanuit
verschillende beleidsterreinen: de bestrijding en voorkoming van criminaliteit,
openbare orde en veiligheid, rechtshandhaving, arbeidsveiligheid, milieuveiligheid
en verkeersveiligheid. Deze lijst is echter niet limitatief. Ook andere beleidsterreinen
kunnen een ontwikkeling ondergaan waardoor ook daar veiligheid een rol kan
spelen. Het voorgestelde artikel laat hiertoe de ruimte. Dit grondwetsartikel
richt zich direct op de publieke taak van de overheid. Dit doet echter niets
af aan de algemene eigen verantwoordelijkheid van burgers.Het begrip veiligheid, zoals dat hier gehanteerd wordt ziet op de persoonlijke
veiligheid van de burger en op de veiligheid van zijn bezittingen. Het gaat
dan om de burger en zijn directe leefomgeving. Er is voor gekozen om geen
aansluiting te zoeken bij het begrip veiligheid van de staat, zoals neergelegd
in artikel 103 van de Grondwet, of het begrip nationale veiligheid.
Het wetsvoorstel ziet op de bevordering van de veiligheid van de burger en
niet op de veiligheid van de staat als zodanig.3. De actuele veiligheidssituatie in NederlandNederland is sedert de jaren zeventig en tachtig onveiliger geworden door
een sterke toename van de criminaliteit. Tussen 1980 en 1998 steeg het aantal
geregistreerde misdrijven van 705 000 tot 1 200 000. Het aantal
geweldsmisdrijven steeg nog veel sterker, te weten van 26 500 naar 76 500.
Tegenover de sterke stijging van de criminaliteit staat een daling van de
ophelderingspercentages. In 1980 werd 30% van de misdrijven opgelost, nu is
dit nog maar 15%. Zelfs in absolute aantallen werden minder misdrijven opgelost.
Het aantal daalde van 210 000 in 1980 naar 203 000 in 1998.1 In stedelijke gebieden is de kans om slachtoffer te worden
van een geweldsmisdrijf meer dan twee keer zo groot als in het landelijk gebied.2 Onderzoeken wijzen uit dat ruim eenderde van de burgers
zich onveilig voelt3, een op de vier burgers is
jaarlijks slachtoffer van een misdrijf.4Maar ook op andere terreinen is voortdurend sprake van onveilige situaties.
Een aantal recente rampen heeft het optreden van de overheid rond de voorkoming
en de bestrijding van onveiligheid in de schijnwerpers geplaatst. Diep ingrijpend
in het collectieve bewustzijn van de samenleving waren de vliegramp in de
Bijlmer, de Herculesramp in Eindhoven, de vuurwerkramp in Enschede en de cafébrand
in Volendam. In alle gevallen had de overheid steken laten vallen. Bij de
presentatie van het rapport over de ramp in Enschede zei de voorzitter van
de onderzoekscommissie, Oosting, dat er, met betrekking tot de bestrijding
van rampen, een cultuuromslag moet komen. Hij nam zelfs het begrip «culturele
revolutie» in de mond. Recent stelt de Algemene Rekenkamer: «Van
een goed functionerende rampenbestrijdingsorganisatie is in ons land geen
sprake. Gemeenten besteden er onvoldoende aandacht aan en de Minister van
Binnenlandse Zaken geeft als eindverantwoordelijke te weinig sturing.»
Het rapport beschrijft dat er met name op het terrein van de wetgeving een
taak ligt.5 Bestaande wet- en regelgeving dient
duidelijker te worden gestroomlijnd en helderder te worden gestructureerd.
Deze wet- en regelgeving dient strikter te worden gehandhaafd. Voor gedoogbeleid
is geen plaats.4. Rol van de overheidUit het bovenstaande blijkt dat de verschillende partijen betrokken bij
de uitvoering van veiligheidstaken niet altijd voldoende inzicht in hun taken
en verantwoordelijkheden hebben.Veiligheid speelt op vrijwel alle terreinen van de samenleving een belangrijke
rol. Dit gegeven wordt door de regering onderkend.6
De minister van Binnenlandse Zaken geeft te kennen dat van de overheid mag
worden verwacht dat zij zich zoveel mogelijk inspant om de aanwezige veiligheidsrisico's
te voorkomen en beperken.7 Om dit te bereiken
is de overheid verantwoordelijk voor het creëren van een basisveiligheid
in termen van doelen, instrumenten, infrastructuur en handhaving. De Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties spreekt in dit kader van systeemverantwoordelijkheid.
Ook de minister van Verkeer en Waterstaat ziet deze verantwoordelijkheid van
de overheid, maar wijst wel op de verantwoordelijkheid van bedrijven, burgers
en maatschappelijke organisaties.8Een centrale rol in het veiligheidsbeleid is weggelegd voor de gemeenten.9 Zij zijn het best in staat om onveilige situaties te
traceren en maatregelen te treffen om het risico op ongevallen, rampen en
overlast zo minimaal mogelijk te laten zijn. De gemeente speelt
een sterke regierol met betrekking tot de andere betrokken partijen. Hier
kan gedacht worden aan instellingen, zoals brandweer en politie, maar ook
aan private partijen. De provincie heeft deze centrale rol in de regio. In
een brief aan de Kamer over dit onderwerp heeft de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties onlangs aangegeven hoe hij de meent dat de verantwoordelijkheidsverdeling
zou moeten zijn: Het Rijk dient de noodzakelijke voorwaarden te scheppen opdat
alle verantwoordelijke diensten en besturen in samenhang hun taken kunnen
uitoefenen. Het Rijk moet zorg dragen voor een samenhangend systeem van planning
en rapportage op basis waarvan alle betrokkenen hun verantwoordelijkheid daadwerkelijk
invulling geven en elkaar daarop kunnen aanspreken. Tevens is het Rijk verantwoordelijk
voor de totstandkoming van een samenhangend stelsel van kwaliteitscriteria.
De minister benoemt deze structurering met de term«systeemverantwoordelijkheid».
Hij geeft echter zelf aan dat aan deze systeemverantwoordelijkheid nog niet
optimaal invulling is gegeven.1Ik deel de visie van de regering met betrekking tot de meest wenselijke
verdeling van verantwoordelijkheden ten aanzien van het veiligheidsbeleid.
Tegelijk stel ik vast dat in de praktijk sprake is van diversiteit en verbrokkeling
van de aanpak van onveiligheid verschillende overheidsniveaus. Evaluaties
van het veiligheidsbeleid leiden steeds tot een zelfde conclusie: veiligheid
verdient meer dan incidentele belangstelling, en dient te worden gezien als
een constante aandachtsfactor.2Voor de rol van de overheid is van belang dat de maatschappelijke vraag
naar veiligheid de laatste decennia is gegroeid. De overheid heeft steeds
meer moeite aan de stijgende vraag te voldoen.3
Dit was voor de regering in 1993 aanleiding een Integrale Veiligheidsrapportage
uit te geven. Daarin werd veiligheid voor het eerst benaderd vanuit verschillende
beleidsdisciplines. Veiligheid, zo werd gesteld, is noodzakelijk om andere
maatschappelijke activiteiten te kunnen ontplooien.4
Men erkende een aantal problemen die spelen met betrekking tot veiligheid.
Het uiteindelijke doel was, door deze problemen geleid, het veiligheidsbeleid
op een aantal punten te verbeteren. Allereerst wilde men het inzicht in de
bestaande situatie vergroten door een cijfermatig overzicht van ontwikkelingen
en achtergronden te maken. Een tweede aspect van de integrale aanpak was de
inzet van zorg op verschillende momenten in de veiligheidsketen. De veiligheidsketen
werd beschouwd als een gefaseerd traject: proactie, preventie, preparatie,
repressie en nazorg. Het derde aspect betrof de samenhang van veiligheidszorg
bij verschillende overheidstaken. Als belangrijkste terreinen werden onderscheiden:
openbare orde en veiligheid, rechtshandhaving, arbeidsveiligheid, milieuveiligheid
en verkeersveiligheid. Het vierde aspect was de samenwerking. In het kader
van de verschillende overheidstaken dienen gezagsdragers, besturen en diensten
met elkaar op de desbetreffende terreinen samen te werken. Van belang is hierbij
dat de verantwoordelijkheden over en weer helder zijn. Door een integrale
benadering kunnen grotere effecten bereikt worden.De integrale benadering van deze veiligheidsrapportage was een stap in
de goede richting. Er was sprake van een erkenning van de diversiteit op verschillende
niveaus van beleidsontwikkeling en uitvoering. Toch blijkt telkens weer dat
het in de praktijk aan voldoende afstemming blijft schorten. Het lijkt te
ontbreken aan een voldoende gevoel van urgentie om het beleid fundamenteel
te veranderen. Dat aandacht niet van incidenten af mag hangen werd reeds in
1993 geconstateerd in de eerste integrale veiligheidsrapportage. Het feit
dat deze conclusie in 2001 nog steeds moet worden getrokken, is voor mij een
bewijs dat er nog niet voldoende is bereikt. 5. DoelstellingenMet het plaatsen van een nieuw artikel in de Grondwet wordt beoogd aan
de bescherming van de veiligheid van de burger prioriteit te geven die is
verheven boven de waan van de dag of de politieke samenstelling van een kabinet.
De nadere invulling, stroomlijning en naleving van bestaande wet- en regelgeving1 is gewenst ter waarborging van de veiligheid. Een dergelijke
verankering past bovendien in het kader van de beleidsnota Rampenbestrijding
2000-2004.2Doel is een cultuuromslag teweeg te brengen bij de overheid en bij andere
betrokkenen. De veiligheid van de burger moet een centrale afweging in het
beleid worden. Door opname in de grondwet wordt veiligheid in het proces van
beleidsafwegingen ten opzichte van andere belangen geëxpliciteerd. De
cultuuromslag moet er toe leiden dat veiligheidsrisico's beter worden ingeschat,
doordat in de beleidsontwikkeling eerder de aandacht op veiligheid wordt gericht.
Met verwijzing naar de grondwettelijke taak kan de overheid de veiligheid
centraal stellen. De beoogde cultuuromslag dient er echter niet alleen toe
te bereiken dat het beleid ter voorkoming van onveilige situaties beter wordt
gestructureerd. Ook dat de coördinatie bij de bestrijding van criminaliteit
en onveiligheid moet worden verbeterd. Constante aandacht voor de veiligheid
van de burger kan leiden tot een vermindering van onveilige situaties. Bovendien
moet zowel de reeds bestaande regelgeving als de nieuwe regelgeving beter
worden gehandhaafd. Veiligheid als grondrecht, moet tevens betekenen dat het
gedogen van onveilige situaties in het beleid niet meer wordt geaccepteerd.
Het grondrecht kan verder worden geconcretiseerd doordat het door ons voorgestelde
artikel een aansporing vormt voor verdere wetgeving op het terrein van de
veiligheid.6. Opname in GrondwetIn 1998 organiseerde het ministerie van Binnenlandse zaken een symposium
over het thema «Recht op veiligheid, een grondrecht?» Naar aanleiding
van dit symposium verscheen een bundel, die een goed overzicht geeft van de
verschillende aspecten die aan opname van een dergelijk grondrecht zijn verbonden.3Het is evident dat het beschermen van de veiligheid van de burgers een
overheidstaak is. Ten tijde van de nachtwakerstaat waren de voornaamste taken
van de staat de landsverdediging en het bewaren van de openbare orde. De veiligheid
van de burger zoals wij die vandaag de dag zien omvat echter een breder overheidsoptreden.
Dit heeft tot nu toe nooit tot opname van veiligheid in de Grondwet geleid.
De actuele veiligheidssituatie in Nederland, zoals die hierboven is geschetst,
en de doelstellingen die er mee kunnen worden bereikt zijn redenen veiligheid
nu wel een plaats in de Grondwet te geven. De bevordering van de veiligheid
behoeft dezelfde grondwettelijke status als de zorg voor het milieu, het onderwijs
en de gezondheidszorg. Het is gelet op de taak van de overheid bij het bieden
van veiligheid niet te verdedigen dat de drie bovengenoemde beleidsterreinen
wél en de bevordering van de veiligheid niet in de Grondwet zijn verankerd.Ik heb mij bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel uitdrukkelijk rekenschap
gegeven van het feit dat de Grondwet zich niet leent voor voortdurende aanpassingen.
Ik sluit mij wat dat betreft aan bij de opvatting van de Raad van State en
het recente rapport van de commissie Franken.De Raad van State geeft aan dat als uitgangspunt moet worden genomen dat
het karakter van de Grondwet sober is. De Grondwet dient alleen de hoofdlijnen
van de staatsinrichting te bevatten en alleen de essentie van de grondrechten.
Volgens de Raad bestaat anders het gevaar dat bij detaillering voorbij wordt
gegaan aan het doel van het in de Grondwet vastleggen van grondrechten.1 Verdere uitwerking moet worden overgelaten aan de gewone
wetgever. Dit heeft te maken met de geringe veranderbaarheid van de Grondwet.
Deze geringe veranderbaarheid geeft een garantie tegen een wijziging op basis
van de politieke waan van de dag. Deze geringe veranderbaarheid kan echter
ook een verstarrende werking hebben. De Grondwet kan niet snel genoeg inspelen
op de veranderende maatschappelijke omstandigheden. Als in een Grondwet een
onderwerp uitputtend geregeld zou zijn kan de gewone wetgever niet snel genoeg
ingrijpen indien dit in het licht van de veranderende maatschappelijke omstandigheden
noodzakelijk is. De gewone wetgever moet ruimte krijgen bij het uitvoeren
van de bepalingen van de Grondwet. De Grondwet dient alleen de hoofdlijnen
te bevatten en een sober karakter te dragen.Gesteld wordt dan ook door de Commissie-Franken2
dat de Grondwet als basisdocument van ons staatsbestel alleen de essentialia
daarvan dient te bevatten. De Commissie-Franken verbindt hier de conclusie
aan dat alleen die rechten als grondrecht in de Grondwet behoren te worden
opgenomen die een waarlijk essentiële functie voor het persoonlijk en
maatschappelijk functioneren van burgers hebben. Nadere uitwerking van het
grondrecht moet aan de gewone wetgever worden overgelaten.3 Het door mij voorgestelde grondrecht heeft deze functie voor de burger.
Immers, onveiligheid van de burger tast de essentie van zijn bestaan aan.
Zonder veiligheid kan hij persoonlijk en maatschappelijk niet functioneren.De Commissie-Franken is voorts van mening dat de Grondwet in beginsel
slechts dan aangepast dient te worden, indien daaraan dringende behoefte bestaat.
Het moet gaan om zaken die, zoals de Commissie-Franken stelt «constitutionele
rijpheid» vertonen. Het gaat dan bij opneming in de Grondwet om onderwerpen
die voldoende maatschappelijk draagvlak hebben en die ook al in de maatschappij
verankerd zijn.. De eerder in deze memorie gegeven analyse biedt mij de overtuiging
dat veiligheid een voldoende maatschappelijk draagvlak heeft, om een grondwetsartikel
te rechtvaardigen. Niet alleen het thema veiligheid heeft dit draagvlak, ook
de opname in de grondwet wordt breed gesteund. Zo blijkt uit onderzoek dat
83% van de ondervraagden vindt dat het in de Grondwet zou moeten worden opgenomen.4Een grondwettelijke bepaling biedt het sterkst mogelijke staatsrechtelijke
fundament voor de reeds bestaande regelingen op het gebied van veiligheid.
Er zijn veel wetten die geheel of ten dele regels stellen op het terrein van
de veiligheid. Het wetboek van strafrecht, de gemeentewet en de politiewet
zijn belangrijke voorbeelden. Maar ook de wegenverkeerswet en de Arbo-wetgeving
kunnen in dit verband worden genoemd. Het spiegelbeeld van de Grondwettelijke
plicht van de overheid om zorg te dragen voor de bevordering van de veiligheid
van haar burgers is de plicht zich te onthouden van inbreuken op deze veiligheid.Het grondwetsartikel biedt verder een aansporing voor nieuw te ontwikkelen
regelgeving. Ik denk allereerst aan een Wet op de op de openbare orde en veiligheid.
De regering heeft inmiddels besloten de meerwaarde van een dergelijke wet
te laten onderzoeken.5 In zo'n wet wordt tot een
systematische ordening gekomen van bevoegdheden ter handhaving van de openbare
orde en veiligheid.6 Nu staan deze bepalingen
verspreid over een aantal wetten, bijvoorbeeld in de Politiewet en de Gemeentewet.
Voor een efficiëntere en effectievere handhaving van de openbare orde
is het wenselijk dat al deze bepalingen bij elkaar geplaatst worden. Tevens wordt onderstreept dat de handhaving van de openbare orde de laatste
jaren is ontwikkeld tot een zelfstandig rechtsgebied.Binnen de nieuw op te zetten structuur zou ook het huidige beleid, zoals
de ontwikkeling van integrale veiligheidsrapportages, een wettelijke grondslag
dienen te krijgen. Het grondwetsartikel zou aanleiding moeten zijn de tweejaarlijkse
Integrale Veiligheidsrapportages een wettelijke basis te geven. Het vrijblijvende
karakter zal daarmee verdwijnen en het biedt de mogelijkheid deze integrale
veiligheidsrapportages te laten uitgroeien tot een soort miljoenennota voor
de veiligheid, met heldere doelen en toekenning van middelen. Het ontwikkelen
van veiligheidsbeleid wordt daarmee wettelijk een interdepartementale verantwoordelijkheid.Een derde door mij voorgestane uitwerking van het grondrecht is de wettelijke
verplichtstelling van veiligheidseffectrapportages. De regering heeft reeds
in de Beleidsnota Rampenbestrijding 2000-2004 aangekondigd dat het aanbeveling
verdient om wat betreft het veiligheidsbeleid aansluiting te zoeken bij het
milieubeleid, door middel van de ontwikkeling van veiligheideffectsrapportages.
Bij grote infrastructurele, andersoortige ruimtelijke projecten en grootschalige
evenementen, dient vooraf een beeld te worden geschetst van de gevolgen voor
de veiligheid. Binnen de in het kader van de integrale veiligheidsrapportages
ontwikkelde veiligheidsketen past dit type rapportage bij de preventie van
incidenten. Waar de milieu-effectrapportages een wettelijke grondslag hebben,
verdient het aanbeveling dit ten aanzien van de veiligheid ook te doen. Deze
opsomming is niet limitatief. Op dit grondrecht kunnen ook bijvoorbeeld een
wettelijke verplichting om rampoefeningen te houden en een wettelijke grondslag
voor een nieuw op te richten algemene ongevallen raad worden gebaseerd.7. Sociaal grondrechtHet bevorderen van de veiligheid van de burgers moet worden beschouwd
als een sociaal grondrecht. Dat heeft consequenties voor de wijze waarop het
grondrecht in de praktijk zal werken. Bij een sociaal grondrecht maakt de
burger aanspraak op handelen van de overheid. De wetgever krijgt, zoals in
het onderhavige geval, de plicht opgelegd om te handelen. Dit handelen wordt
in het tweede lid geconcretiseerd in de opdracht tot het maken van uitvoeringswetgeving
om het sociale grondrecht verder concreet inhoud te geven. De wijze van wetgeven
sluit aan bij de gangbare manier waarop tegen de invulling sociale grondrechten
wordt aangekeken. Zo stelt de jurist Heringa: «er moet sprake zijn van
een grondwettelijke verplichting tot positief ingrijpen van de overheid ter
verbetering van de werking van het grondrechtdie prestatieverplichting staat
centraal.»1 Een andere jurist, Burkens,
stelt met betrekking tot sociale grondrechten:«zij betreffen in beginsel
het gehele maatschappelijke leven.»2. Het
is aan de wetgever om een sociaal grondrecht een nadere invulling te geven
en om te bepalen op welke wijze hij dat wil doen. Hier kan de burger rechtens
geen invloed op uitoefenen. De wetgever heeft hierin namelijk een grote mate
van beleidsvrijheid en gebruikt het grondrecht vooral als richtsnoer. De regering
ging er tijdens de Grondwetsherziening van 1983 van uit dat deze bepalingen
zich niet leenden voor rechterlijke toetsing. «Het moet wel een zeer
uitzonderlijk geval zijn, wil de rechter tot de slotsom kunnen komen, dat
het hem voorgelegde besluit onverbindend is wegens strijd met een der bepalingen
inzake de sociale grondrechten. Wij achten dan ook de mogelijkheid dat zulk
een situatie zich zal voordoen een theoretische.»3. Het blijkt dat de werking van de sociale grondrechten in dat opzicht
beperkt is. Vanwege de abstracte formulering en de formulering als een gebod
aan de overheid dienen zij verder geconcretiseerd te worden in uitvoeringswetgeving. Een burger zal zich in de regel voor de rechter niet kunnen beroepen
op een sociaal grondrecht, zoals neergelegd in de Grondwet. Pas in de uitvoeringswetgeving
zal het recht genoeg geconcretiseerd zijn om er een beroep op te kunnen doen.
De sociale grondrechten worden door de regering beschouwd als instructie.
De regering heeft hier het oog op normen die niet door de burger bij de rechter
kunnen worden afgedwongen. Dezelfde opvatting is terug te vinden in de literatuur.1 Sommigen menen zelfs dat de werking van sociale grondrechten
beperkt is tot het politieke proces.2 Een algemeen
uitgangspunt met betrekking tot de rechtswerking van sociale grondrechten
valt niet te geven. De rechtswerking verschilt per recht. Er kan van uit worden
gegaan dat hoe meer beleidsvrijheid er bestaat met betrekking tot de verdere
concretisering van het grondrecht, hoe minder de rechtswerking voor de burger
is. Over de rechtswerking van de sociale grondrechten vermeldde de regering
dat:«Reeds bestaande wetgeving op een bijzondere wijze tegen eventuele
intrekking wordt beschermd. Vervolgens betekent het opnemen van sociale grondrechten
in de grondwet het scheppen van een plicht voor de overheid zodanige voorzieningen
te treffen, dat de maatschappelijke werkelijkheid zoveel mogelijk in overeenstemming
is met hetgeen de sociale grondrechten beogen aan de burger te verzekeren.
Voorts stimuleren de bepalingen inzake de sociale grondrechten tot het in
het leven roepen van nieuwe voorzieningen waaruit rechten voor de burger kunnen
voortvloeien.»3De sociale grondrechten zijn dus rechten waarmee de wetgever terdege rekening
moet houden. Zij leggen in sterke mate zorgverplichtingen op aan de overheid.
Deze opgelegde zorgverplichtingen dragen er toe bij dat de algehele kwaliteit
van de maatschappij naar een hoger niveau getild wordt en zij zijn een uitdrukking
van de veranderende opvatting van overheidstaken. Was er twee eeuwen geleden
sprake van de nachtwakersstaat, heden ten dage is er sprake van een verzorgingsstaat.
De sociale grondrechten kunnen in feite beschouwd worden als een neerslag
van de veranderende overheidstaken. De overheid dient een bepaald niveau van
voorzieningen te garanderen. Zo lijken: «de artikelen een bodem te leggen
waaronder het voorzieningenniveau niet mag zakken.»4. Een sociaal grondrecht met betrekking tot het bevorderen van de veiligheid
van de burger past in deze systematiek. Het grondrecht houdt in deze zin niet
alleen een opdracht in aan de overheid, maar zeker ook aan de volksvertegenwoordiging,
om de controlerende functie op dit terrein serieus te nemen.8. Plaatsing van het artikelHet nieuwe sociale grondrecht behelst een opdracht aan de overheid om
zorg te dragen voor de veiligheid van diegenen die zich in Nederland bevinden.
De bepaling wordt na de andere sociale grondrechten geplaatst. Op grond van
de huidige systematiek van de grondwet moet er van worden uitgegaan dat de
plaats van een grondwetsbepaling mede bepalend is voor het karakter van een
grondrecht. Zo kunnen de artikelen 1 tot en met 17 worden beschouwd als klassieke
grondrechten en de artikelen 18 tot en met 22 als sociale grondrechten, terwijl
artikel 23 kan worden beschouwd als een bepaling met zowel expliciet sociale
als klassieke elementen. De plaats van het voorgesteld artikel ligt op basis
hiervan voor de hand. Er is sprake van een opdracht aan de overheid. Er kan
gezegd worden dat er sprake is van een sociaal grondrecht. Bij de positionering
van het artikel is het niet de bedoeling om het artikel een bijzondere werking
ten opzichte van andere grondwettelijke bepalingen mee te geven. Om de schijn
van hiërarchie weg te nemen, wordt bij de plaatsing van het nieuwe artikel
gekozen voor een systematiek op basis van anciënniteit. Het laatste sociale
grondrecht is artikel 22 van de Grondwet. Het nieuw voorgestelde artikel wordt
geplaatst achter de sociale grondrechten die bij de algehele grondwetsherziening
van 1983 in de grondwet zijn opgenomen. Het nieuwe artikel sluit aan in de
rij en wordt dus artikel 22a9. Nadere toelichting op de afzonderlijke onderdelenEerste lidIn het eerste lid wordt bepaald dat de bevordering van veiligheid voorwerp
van zorg der overheid is. De formulering «zorg der overheid» sluit
aan bij de artikelen 19, eerste lid, 20, eerste lid, 21 en 22, tweede lid
van de Grondwet. Het artikel heeft betrekking op iedereen die zich in Nederland
bevindt. Er wordt met deze zinsnede beoogd aansluiting te zoeken bij het discriminatieverbod,
zoals neergelegd in artikel 1 van de Grondwet. Het is uitdrukkelijk niet de
bedoeling om de bepaling alleen te laten gelden voor ingezetenen. De bepaling
geldt voor iedereen die zich op Nederlands grondgebied bevindt.Zoals in het algemene deel van de toelichting reeds is opgemerkt ziet
het artikel op de persoonlijke veiligheid van de burger en op de veiligheid
van zijn bezittingen. Het gaat dan vooral om de burger en zijn directe leefomgeving.
Er is voor gekozen om geen aansluiting te zoeken bij het begrip veiligheid
van de Staat, zoals neergelegd in artikel 103 van de Grondwet, of het begrip
nationale veiligheid. De bepaling ziet op de overheidszorg ter bevordering
van de veiligheid van de burger en niet op de veiligheid van de staat als
zodanig.Tweede lidEen bepaling in de Grondwet vormt staatsrechtelijk gezien het sterkst
mogelijke fundament voor de huidige en nieuw te vormen regelgeving. Vanuit
het oogpunt meer structuur aan te brengen als waarborg voor veiligheid, biedt
het een basis om verder te bouwen aan een verbetering van de huidige toestand,
door middel van een integrale benadering van de wetgeving. De grondwettelijke
bepaling biedt de reeds bestaande wetten een basis, zodat ze te herleiden
zijn tot een algemeen streven van de overheid op het terrein van veiligheid.Het tweede lid van het artikel bevat een inspanningsverplichting. Het
is een aansporing aan de wetgever om wetgeving te maken, zoals hiervoor beschreven
in 6.RietkerkXNoot1Staatsregeling van het Bataafsche volk, artikel 1, W.J.E. van Hasselt,
Nederlandse Staatsregelingen en Grondwetten, 17e druk, Samsom, Alphen aan
de Rijn, 1987, p.17.XNoot2Veiligheidsrapportage 1993, Kamerstukken II 1992/93, 23 096 nr. 2,
p. 9.XNoot1Criminaliteit en rechtshandhaving 1999, CBS/WODC 1999.XNoot2Juridische infrastructuur in internationaal perspectief, directie algemene
justitiële strategie, Ministerie van Justitie, februari 2000.XNoot3Zie het onderzoek van Intomart b.v. Sociaal Wetenschappelijk Bureau, in
opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken uit 1998 en de Politiemonitor
2001.XNoot4Criminaliteit en rechtshandhaving 1999, CBS/ Wetenschappelijk Onderzoek-
en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie, blz. 152/153.XNoot5Voorbereiding Rampenbestrijding, Kamerstukken II 2000/2001, 27 795,
nr. 2, p. 7 en 43.XNoot6Zie het regeerakkoord 1998.XNoot7Beleidsnota rampenbestrijding, Kamerstukken II 26 956, nr. 2, p.
1; Raad voor verkeer en waterstaat, advies over veiligheid voor verkeer en
water, p. 36, zie ook Handelingen II, 1996/97, p. 4929 e.v.XNoot8Nationaal Verkeers- en Vervoersplan 2001, Kamerstukken II 2000/2001, 27 455,
nrs. 2–3, p. 74.XNoot9Brief Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 16 augustus
2001, Kamerstukken II, 22 236, nr. 57, p. 22.XNoot1Brief Minister van Binnenlandse en Koninkrijksrelaties, 28 mei 2001, 2000/
2001, 27 795, nrs. 1-2.XNoot2Raad voor verkeer en waterstaat, advies over veiligheid voor verkeer en
water, p. 36, 39; Integrale veiligheidsrapportage 1993, Kamerstukken II 1992/93,
23 096, nrs. 2, p. 11.XNoot3Veiligheidsrapportage 1993, Kamerstukken II 1992/93, 23 096, nr.
2, p. 4.XNoot4Veiligheidsrapportage 1993, Kamerstukken II 1992/93, 23 096 nr. 2,
p. 9.XNoot1Voorbereiding Rampenbestrijding, Kamerstukken II 2000/2001, 27 795,
nr. 2, p. 7 en 43.XNoot2Beleidsnota Rampenbestrijding 2000–2004, Kamerstukken II 1999/2000,
26 956, nr. 2.XNoot3Recht op veiligheid: een grondrecht? Ministerie van Binnenlandse zaken,
december 1998.XNoot1Kamerstukken II, 1975/76, 13 872, nr. 4, p. 56.XNoot2De Commissie Franken is op 23-02-1999 ingesteld om de regering te adviseren
over de wenselijkheid van aanpassing of opneming van grondrechten in het kader
van de overgang van een traditionele naar een informatiesamenleving.XNoot3Rapport van de Commissie-Franken, grondrechten in het digitale tijdperk,
p. 47.XNoot4Bron: Onderzoek Intomart b.v.Sociaal Wetenschappelijk Bureau, in opdracht
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken uit 1998.XNoot5Kamerstukken II 1998/99, 26 604, nr. 1, p. 3.XNoot6Brief Minister Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 16 augustus
2001, Kamerstukken II 2000/2001, 22 236, nr. 57, p. 24.XNoot1A.W. Heringa, Sociale grondrechten, T.M.C.Asser Instituut, 1989 Den Haag,
p. 2.XNoot2M.C. Burkens, Algemene leerstukken van grondrechten naar Nederlands constitutioneel
recht, W.E.J. Tjeenk Willink, Zwolle 1989, p. 71.XNoot3Algemene grondwetsherziening, deel 1A Grondrechten, a.w., p. 258.XNoot1Zie bijvoorbeeld Kortmann, Constitutioneel recht, a.w., p. 353 of M.C.
Burkens, Beginselen van de democratische rechtsstaat, 3e druk, W.E.J. Tjeenk
Willink 1994, p. 109.XNoot2Gerbranda en Kroes, Grondrechten, Evaluatie-onderzoek, eindrapport, Stichting
NJCM-boekerij, 1993, p. 327.XNoot3Naar een nieuwe Grondwet?, deel Ia , Documentatiereeks, 's-Gravenhage,
1968, p. 321.XNoot4Gerbranda en Kroes, a.w., p. 333. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28036-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl