Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2000; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26807, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

24-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26807 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435Kan de regering inzicht geven in de vertegenwoordiging37383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717274757677787980818283848586878889909192939495969798991001011021031041051061071081091101111121131141151161171181191201211221231241251261271281291301311321331341351361371381391401411421431441451461471481491501511521531541551561571581591601621631641651661671681691701711721731741751761771781791801811821831841851861871881891901911921931941951961971981992002012022032042052062072082092102112122132142152162172182192202212222232242252262272282292302312322332342352362372382392402412422432442452462472482492502512522532542552562572582592602622632642652662672682692702712722732742752762772782792802811e jaars inschrijvingen 282283284285286287288289290291292293294295296
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26807Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 161 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 807Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2000nr. 3LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 17 januari 2000Bij brief van 21 september 1999 heeft de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen, mede namens de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,
de Tweede Kamer geïnformeerd over het ontwerp-Hoger Onderwijs en Onderzoek
Plan 2000. De vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft naar aanleiding van het rapport de navolgende vragen
aan de regering gesteld en daarop de navolgende antwoorden ontvangen.De voorzitter van de commissie,Van der HoevenDe griffier voor deze lijst,Atkins 1Is bij het opstellen van het ontwerp-Hoger Onderwijs
en Onderzoek Plan 2000 (HOOP 2000) rekening gehouden met de Emancipatie Effect
Rapportage? Zo ja, kunnen deze EER-effecten van de voorstellen in het HOOP
2000 alsnog naar de Kamer gestuurd worden?Op de voorstellen uit het ontwerp-HOOP 2000 is geen Emancipatie Effect
Rapportage uitgevoerd.2«De arbeidsmarkt vraagt om zoveel hoger opgeleiden
dat hier en daar al tekorten optreden». Kan de regering aangeven waar
dat nu al zo is?Sectoren waar nu reeds sprake is van tekorten aan hoger opgeleiden zijn
het onderwijs, de zorg en de commerciële dienstverlening (bijvoorbeeld
IT-bedrijven, verzekeringsmaatschappijen, communicatiebedrijven en banken).
Als bron hiervoor is genomen de rapportage van het CBS over openstaande vacatures.
In het tweede kwartaal van 1999 waren er 180 000 openstaande vacatures,
waarvan circa de helft moeilijk vervulbaar. Op grond van het percentage vacatures
en het aandeel moeilijk vervulbare vacatures, in combinatie met de gevolgen
van een openstaande vacature (de gevolgen van een openstaande vacature in
het onderwijs zijn veel directer merkbaar dan binnen een ministerie), kunnen
de genoemde sectoren als zorgwekkend worden betiteld.3Welke cijfers hanteert de regering ten aanzien van
de bestaande en te verwachte tekorten aan hoger opgeleiden (uitgesplitst naar
sector)?Wat betreft de bestaande tekorten wordt verwezen naar het antwoord op
de vorige vraag.Bij de verwachte tekorten wordt uitgegaan van de ROA-prognoses. Het is
niet mogelijk per sector het verwachte tekort te kwantificeren. Dit komt doordat
bij tekorten substitutie-effecten een belangrijke rol spelen, tekorten in
de ene sector zullen leiden tot instroom uit andere sectoren. Daarnaast is
de arbeidsmarkt zeer conjunctuurgevoelig en is er een grote mate van zowel
vraag- als aanbodelasticiteit. Wel is aan te geven waar de grootste knelpunten
worden verwacht.Zeer grote knelpunten verwacht het ROA in 2004 in de volgende sectoren:– handel en reparatie (HBO informatica, HBO accountancy en bedrijfseconomie
en WO econometrie),– het bankwezen (HBO informatica, HBO accountancy en bedrijfseconomie
en WO econometrie),– zakelijke dienstverlening (HBO lerarenopleiding economie en maatschappij,
HBO informatica, HBO accountancy en bedrijfseconomie, HBO recht en bestuur,
WO informatica en bestuurlijke informatiekunde, WO econom(etr)ie, WO bedrijfskunde,
WO accountancy en belastingen)– overige commerciële dienstverlening (HBO bibliotheek en documentatie)– gezondheidszorg (MBO verpleging, HBO lerarenopleiding basisonderwijs,
HBO lerarenopleiding economie en maatschappij)– onderwijs (HBO lerarenopleiding basisonderwijs, HBO lerarenopleiding
economie en maatschappij)– overheid ((HBO lerarenopleiding basisonderwijs, HBO informatica,
HBO accountancy en bedrijfseconomie, HBO recht en bestuur, HBO bibliotheek
en documentatie, WO econom(etr)ie, WO accountancy en belastingen). 4«De voordelen van het binaire stelsel dienen
gekoesterd te worden». Is in het licht van de positieve ontwikkeling
dat het aanbod van hoger onderwijs verder differentieert en flexibiliseert
het vasthouden aan de structuur van het binaire stelsel nog wel houdbaar?Ja. Het onderscheid tussen hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk
onderwijs is een belangrijke vorm van differentiatie in het Nederlandse hoger
onderwijs die aansluit bij de vooropleiding van studenten en de behoefte op
de Nederlandse arbeidsmarkt.5Studenten vragen daarbij om meer gevarieerde leerwegen
... Daarnaast willen zij onderdelen van het onderwijs in het buitenland volgen«.
Beschikt het ministerie over cijfers om hoeveel studenten het gaat die gevarieerde
leerwegen willen volgen en/of naar het buitenland willen gaan? Zo ja, over
wat voor een percentage van de totale studentenpopulatie spreken we dan? Zo
nee, waarom niet?Uit het SEO/SCO onderzoek «Determinanten van de deelname»
(1999) blijkt dat van de hbo studenten 40% stage in het buitenland wil lopen
en 27% onderwijs in het buitenland wil volgen. Voor het wo is dit 64 en 52%.Het percentage studenten dat een gevarieerde leerweg wil volgen is niet
beschikbaar. Wel komt uit het SEO/SCO onderzoek naar voren dat studenten die
zijn gestopt met studeren in de toekomst bij een (vervolg)studie de voorkeur
geven aan een combinatie van theorie en praktijk.6Zijn er buitenlandse universiteiten die zich willen
vestigen in Nederland?Er zijn op dit moment geen buitenlandse instellingen van hoger onderwijs
in Nederland die zijn aangewezen op grond van hoofdstuk 6 van de WHW. Wel
zijn er verschillende buitenlandse instellingen van hoger onderwijs die een
vestiging hebben in Nederland. Bekende voorbeelden zijn onder meer de Delta
University, Webster University en de Phoenix University. De meeste buitenlandse
instellingen van hoger onderwijs in Nederland zijn Amerikaanse instellingen.
De doelgroep is verschillend. Bij de Delta University en de Webster University
gaat het ook om undergraduate onderwijs. De Phoenix University richt zich
in Nederland tot dusver vooral op postinitiële MBA-opleidingen.7Werven buitenlandse universiteiten al Nederlandse studenten?Ja. Aan de ene kant gaat het om in Nederland gevestigde buitenlandse universiteiten,
zoals in het antwoord op vraag 6 aangegeven. Aan de andere kant ontwikkelt
zich in het hoger onderwijs een internationale onderwijsmarkt, waarop vooral
landen zoals de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Australië
zich profileren als «exporteurs» van hoger onderwijs. Deze export
neemt de vorm aan van internationale werving onder meer ook van Nederlandse
studenten.8Hoe ver zijn de andere landen met de uitvoering van
de voornemens uit de Bologna verklaring?In alle landen krijgt de uitwerking van de Bologna verklaring grote aandacht.
In 2001 zullen de landen die de Bologna verklaring hebben ondertekend in Praag
bijeenkomen om na te gaan hoe de situatie zich heeft ontwikkeld. Op een bijeenkomst
in Helsinki eind november 1999, georganiseerd door Finland, toenmalig
voorzitter van de EU, zijn afspraken gemaakt over een werkprogramma (seminars,
studies) gericht op de bijeenkomst in Praag. Afgesproken is dat een Stuurgroep
(met daarin onder andere de EU troika landen Finland, Portugal, Zweden en
de organisator van de bijeenkomst in 2001 Tsjechië) verantwoordelijk
is voor de uitvoering van het werkprogramma.De feitelijke situatie in West-Europa is dat een twee-cyclimodel niet
breed voorkomt. Voorbeelden waar dat wel het geval is zijn (met uitzondering
van het Verenigd Koninkrijk) Denemarken en Duitsland. In Denemarken is in
1988 een bachelorfase als onderdeel van universitaire opleidingen ingevoerd.
In Duitsland is het sinds de wijziging van de wet in augustus 1998 mogelijk
naast de bestaande ongedeelde programma's aan universiteiten en Fachhochschulen
ook opleidingen met een bachelor-masteropbouw vorm te geven. Meer dan 300
opleidingen maken daar nu gebruik van. Zoals bekend is het ook in Nederland
sinds september 1998 mogelijk binnen universitaire opleidingen een kandidaatsfase
te onderscheiden, equivalent aan het bachelorniveau.9Is het de bedoeling dat de postinitiële masteropleidingen
van hogescholen, universiteiten en particulieren uiteindelijk allen onder
dezelfde accreditatie zullen vallen?Ja, het streven is dat op termijn alle postinitiële masteropleidingen
van aangewezen en bekostigde instellingen aan accreditatie zijn onderworpen.
De wijze waarop wordt nader uitgewerkt binnen het kader van de systematiek
van accreditatie. Hiervoor verwijs ik u naar mijn brief van 22 december 1999.10Aan welke termijn wordt gedacht met betrekking tot
accreditatie van postinitiële masteropleidingen? Welke stappen moeten
daar volgens de regering aan vooraf gaan?Ik zie de registratie van de postinitiële masteropleidingen op basis
van het voldoen aan een aantal kwalitatieve criteria als een eerste en noodzakelijke
stap in een groeimodel naar accreditatie van de postinitiële masteropleidingen.
De accreditatie van postinitiële masteropleidingen zal in samenhang met
de accreditatiesystematiek zoals beschreven in mijn brief van 22 december
1999 verder worden ontwikkeld. 11Wanneer wordt het register voor postinitiële masteropleidingen
ingesteld?De accreditatie van postinitiële masteropleidingen zal in samenhang
met de accreditatiesystematiek zoals beschreven in mijn brief van 22 december
1999. verder worden ontwikkeld. Naar verwachting zal een nader uitgewerkt
voorstel rond 1 mei gereed zijn.12Wanneer wenst / denkt de regering het toezicht op de
instellingen onafhankelijker gepositioneerd te hebben? Is het de intentie
van de regering om de deregulering en het onafhankelijk toezicht min of meer
gelijktijdig in te voeren?Een onafhankelijker positionering van het toezicht op instellingen zal
vorm krijgen in het verlengde van mijn voornemens om te komen tot accreditatie
in het hoger onderwijs, zoals geschetst in mijn brief van 22 december 1999.
Nadere uitwerking van het systeem van accreditatie zal plaatsvinden in
mei 2000. De resultaten zullen zoveel mogelijk worden meegenomen in de zogeheten
Wet op het Onderwijstoezicht, waarin de voornemens uit de nota Variëteit
en Waarborg worden uitgewerkt. De voorgenomen planning is dit wetsvoorstel
begin 2001 aan de Tweede Kamer aan te bieden.Na vaststelling van het HOOP 2000 ben ik voornemens om zo spoedig mogelijk
een wetsvoorstel deregulering aan te bieden, waarin de verschillende voornemens
van deregulering die zijn uitgewerkt in het ontwerp-HOOP zijn opgenomen. Naar
verwachting zal het wetsvoorstel in de zomer van 2000 worden ingediend.Voorzover beide wetsvoorstellen elkaar inhoudelijk raken, zal uiteraard
aandacht besteed worden aan de onderlinge samenhang. Daarbij is het overigens
zeker niet zo dat deregulering in alle gevallen direct gepaard gaat met nauwer
toezicht. Er zijn – ook in het hoger onderwijs – nog veel wettelijke
bepalingen waarvan deregulering mogelijk is, zonder dat dit consequenties
moet hebben voor het toezicht.13Er zal een register voor postinitiële masteropleidingen
worden ingesteld. Op termijn zal wellicht accreditatie als voorwaarde voor
registratie worden gesteld. Waarom wordt gewacht met de voorwaarde voor accreditatie
voor registratie? Zal het register beperkt worden tot door de overheid bekostigde
instellingen? Kan bij de ontwikkeling van accreditatie van masteropleidingen
worden aangesloten bij het systeem van validering van de Dutch Validation
Council? Wat is de betekenis van het aanleggen van een register zonder enig
kwaliteitsonderscheidend criterium?In mijn brief van 22 december 1999. heb ik aangegeven op welke wijze een
systeem van accreditatie vorm kan krijgen. Daarin is aangegeven dat postinitiële
masteropleidingen niet behoren tot het wettelijke geregelde onderwijs, maar
wel onderworpen zullen worden aan accreditatie. De accreditatie zal daarbij
niet beperkt worden tot opleidingen van bekostigde instellingen. Bij de ontwikkeling
van accreditatie van masteropleidingen zullen de ervaringen van de Dutch Validation
Council worden gebruikt.14Wordt in het voorgenomen register voor postinitiële
masteropleidingen een kwaliteitsonderscheidend criterium gehanteerd?Er zal in tweeërlei opzicht een kwaliteitsonderscheidend criterium
worden gehanteerd. In de eerste plaats zal, zoals aangegeven in het ontwerp-HOOP,
registratie van de postinitiële masteropleidingen in ieder geval inzicht
dienen te verschaffen in de volgende zaken:– entreeniveau– aanwezigheid van een substantiële studieduur of studielast– de kwaliteitszorg– voorzieningen.In de tweede plaats zullen geregistreerde opleidingen op termijn worden
geaccreditereerd, hetgeen er ook toe kan leiden dat de opleiding zijn registratie
verliest. In mei 2000 zal ik met een nader uitgewerkt voorstel komen voor
accreditatie in het hoger onderwijs met daarin opgenomen de accreditatie van
de postinitiële masteropleidingen.15Welke instantie gaat de uitvoering van de voornemens
uit het HOOP evalueren? De evaluatie zal op de gebruikelijke wijze worden aanbesteed. Dat betekent,
dat een aantal onderzoekbureaus gevraagd zal worden een offerte uit te brengen.
Bij de programmering van het beleidsgerichte onderzoek zal met deze evaluatie
rekening worden gehouden. De evaluatie zal overigens eerst in 2003 plaatsvinden.16Welke vorm zou een internationale of nationale accreditatie
moeten krijgen? Aan welke criteria denkt regering?In mijn brief van 22 december 1999 schets ik de hoofdlijnen van een systeem
van accreditatie voor het Nederlandse hoger onderwijs. In mei zal ik met nader
uitgewerkte voorstellen komen. Internationale accreditatie zal in samenwerking
en afstemming met buitenlandse partners nader vorm gegeven worden.17Welke maatregelen worden overwogen om het stelsel van
externe kwaliteitszorg onafhankelijker te maken?In het in mijn brief van 22 december geschetste systeem van accreditatie
is het streefbeeld dat de organisaties die verantwoordelijk zijn voor accreditatie
zowel ten opzichte van de deelnemende instellingen als de overheid een onafhankelijke
positionering kennen.18Wordt gestreefd naar een nationale accreditatie als
aanvulling op het huidige stelsel van kwaliteitszorg?Ja, de beoogde accreditatie is een aanvulling op het bestaande stelsel
van kwaliteitszorg.19Waarom vergen de ontwikkelingen in de informatie- en
communicatietechnologie in de vorm van «virtueel» hoger onderwijs
een nader bezinning op de positie van de Open Universiteit Nederland?Er zijn verschillende aanleidingen voor bezinning op de positie van de
Open Universiteit Nederland (OUNL):1. De belangstelling van studenten voor het onderwijs van de OUNL vertoont
al jaren een dalende trend.2. De oorspronkelijk specifieke doelgroep, de tweedekansstudent, vormt
maar een klein deel van het totaal aan studenten. Het aantal studenten dat
gebruik maakt van de OUNL-faciliteiten voor het volgen een extra (deel)studie
neemt toe. In samenhang daarmee en het algemeen stijgende opleidingsniveau
in Nederland is de verwachting dat de groep tweedekansstudenten absoluut en
relatief verder in omvang zal afnemen.3. Op het terrein van virtueel (hoger) onderwijs gaan de ontwikkelingen
snel. Alle universiteiten, hogescholen en de particuliere onderwijssector
zijn actief ict in hun onderwijs te integreren. Voorbeelden van de ontwikkeling
van virtuele leeromgevingen in het hoger onderwijs worden gegeven in het antwoord
op vraag 253. Er is derhalve sprake van een groeiende concurrentie. Met de
opkomst van virtueel hoger onderwijs zal naar verwachting sprake zijn van
integratie van contactonderwijs en afstandsonderwijs.4. De ontwikkelingen op ict-gebied bieden ook nieuwe mogelijkheden voor
afstands-educatie buiten het hoger onderwijs.Genoemde ontwikkelingen, waaronder ict, zetten de bijzondere positie van de OUNL onder toenemende druk wat een herbezinning op de positie
noodzakelijk maakt.20Welk alternatief verdergaand perspectief (naast voucherbekostiging)
bestaat er voor de bekostiging van het hbo?Met het verdergaand perspectief, zoals vermeld in het ontwerp-HOOP 2000,
wordt de voucherbekostiging – als vorm van vraagfinanciering –
bedoeld. Voor de lijnen waarlangs dit verdergaand perspectief nadere uitwerking
krijgt, verwijs ik naar mijn brief van 22 december 1999.21Is de regering voornemens het Wetenschapsbudget in
de toekomst op te nemen in het HOOP?Nee. Het Wetenschapsbudget geeft de hoofdlijnen voor het te voeren wetenschapsbeleid
en heeft ook betrekking op andere instellingen dan universiteiten. Het HOOP
heeft betrekking op het beleid met betrekking tot universiteiten en hogescholen
en geeft voor het universitaire onderzoek een nadere uitwerking van de voorstellen
uit het Wetenschapsbudget. Dat betekent dat er – zoals nu ook reeds
het geval is – goede afstemming zal plaatsvinden tussen de voorstellen
uit het Wetenschapsbudget en het HOOP.22Waarom wordt de cyclus van het HOOP verlengd tot 4
jaar? Welke voordelen heeft deze verlenging? Binnen welke termijn komt het
wetsvoorstel dat deze verlenging een wettelijke grondslag geeft naar de Kamer?Dit is overeengekomen in het regeerakkoord. Het desbetreffende wetsvoorstel
is eind november 1999 aangeboden aan uw Kamer.23Is een privaatrechtelijke status/bestuursvorm voor
alle universiteiten nog onderwerp van gesprek geweest? Zo ja, welke posities
namen partijen hierbij in?Neen.24Is het bestuurlijk formeel overleg over het HOOP inmiddels
afgerond en krijgt de Tweede Kamer het resultaat van dit overleg nog voor
het nota-overleg, gepland op 24 januari toegestuurd?Het overleg is inmiddels afgerond. De verslagen hiervan en de conclusies
die ik hieruit getrokken heb, zijn u op 22 december 1999 toegestuurd.25Krijgt de Tweede kamer een overzicht van de stand van
zaken naar aanleiding van alle aangekondigde overleggen, werkgroepen, voorverkenningen,
aangevraagde onderzoeken?Op 22 december 1999 heb ik u de verslagen van de gevoerde overleggen met
VSNU, HBO-raad, PAEPON, LSVb, ISO, VNO-NCW, MKB-Nederland en de io-instellingen
en de conclusies die ik daaruit heb getrokken toegezonden. Dit geldt ook voor
de adviezen van de Onderwijsraad, de AWT en ECHO. Tijdens het overleg zijn
in het bijzonder afspraken gemaakt over het opleidingenaanbod, deregulering,
kwaliteit en accreditatie, de Bologna-verklaring, maatschappelijke
behoefte aan hoger onderwijs, keuzegids hoger onderwijs, bekostigingsmodel
hbo, vouchers en deelsectoren.26Wat heeft het nationaal actieprogramma een leven lang
leren tot nu toe bereikt?Uitwerking van het actieprogramma Een Leven Lang Leren heeft plaatsgevonden
in verschillende beleidstrajecten:– Aan flexibilisering van hoger onderwijs en postinitiële scholing
is uitwerking gegeven in het ontwerp-HOOP 2000.– Flexibilisering van de studiefinanciering is uitgewerkt in de
nota «Flexibele studiefinanciering, een stelsel dat past».– De Employability-agenda bevat voorstellen voor versterking van
employability van werknemers, zoals erkenning van elders verworven competenties
(EVC), invoering van het keurmerk Investors In People, employability-adviseurs,
versterking van werkend leren en bestrijding van voortijdig schoolverlaten.
Over dat laatste onderwerp is het Plan van aanpak voortijdig schoolverlaten
uitgebracht.– Aan de samenwerking beroepsonderwijs – bedrijfsleven wordt
uitwerking gegeven via de Kaderregeling Technocentra (Staatscourant 141, 27
juli 1999).– Met ingang van 1999 is een budget oplopend naar f 210 miljoen
structureel beschikbaar voor beloningsdifferentiatie voor docenten in het
primair- en voortgezet onderwijs en docenten in het beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.In de notitie over een integrale aanpak van knelpunten op de arbeidsmarkt,
die het kabinet dit voorjaar zal uitbrengen, zal een leven-lang-leren een
belangrijke rol spelen. Immers, scholing is cruciaal voor zowel versterking
van de positie van individuen op de arbeidsmarkt als voor bestrijding van
de dreigende tekorten aan middelbaar en hoger opgeleiden.Meer in het algemeen heeft het actieprogramma Een Leven Lang Leren bijgedragen
aan brede bewustwording van het gegeven dat blijven leren op latere leeftijd
een noodzaak is. Dit is met name ook het geval bij sociale partners, die –
zoals ook is aangegeven in het nationaal actieprogramma – primair verantwoordelijk
zijn voor postinitiële scholing.27«Met de deelname aan het hoger onderwijs volgt
Nederland de internationale trend». Hoe zit het met de afvallers in
het hoger onderwijs, scoort Nederland daarmee hoger, gemiddeld of lager?Figuur 17, op pagina 143 van het ontwerp-HOOP laat zien dat in Nederland
het rendement van het hoger onderwijs ongeveer 70 % is. De uitval is dus ongeveer
30 %. Nederland neemt hiermee een gemiddelde positie in, in vergelijking met
de andere in deze figuur genoemde landen.28«In de technische sector bedraagt het aantal
vrouwen dat is ingeschreven 16%». Kan de ontwikkeling van dit percentage
worden aangegeven?De onderstaande tabel geeft een beeld van de ontwikkeling van het percentage
vrouwen in de sector techniek van het hoger onderwijs. HBO eerstejaars        1992199319941995199619971998% vrouwen techniek16,315,315,816,516,515,716,9% vrouwen totaal51,250,851,951,452,252,652,8 HBO
ingeschrevenen        1992199319941995199619971998% vrouwen techniek14,014,214,514,815,415,515,9% vrouwen totaal48,849,149,749,750,450,851,2 WO eerstejaars        1992199319941995199619971998% vrouwen
techniek14,616,016,616,017,217,517,4% vrouwen totaal46,446,847,246,948,348,649,6 WO ingeschrevenen        1992199319941995199619971998% vrouwen techniek14,815,816,617,016,817,017,2 % vrouwen
totaal45,746,146,747,146,446,647,129Kan de regering toelichten wat de achterliggende reden
is van de afnemende belangstelling voor deelname aan het deeltijdonderwijs
en de Open Universiteit Nederland (OUNL) en wat kan eraan gedaan worden om
deze tendens tegen te gaan?Op de eerste plaats kan verwezen worden naar de toelichting en grafiek
op p. 137 van het ontwerp-HOOP. De afnemende belangstelling voor het reguliere
deeltijdonderwijs en de OUNL sinds het begin van de jaren tachtig is vooral
te verklaren door de sterk toegenomen belangstelling voor het voltijd onderwijs,
een tendens die moeilijk kan worden tegengehouden.Overigens neemt de laatste jaren de belangstelling voor met name het deeltijd
hbo weer toe. De instroom in het deeltijd hbo bestaat vooral uit mensen van
boven de dertig met een mbo-opleiding.30Heeft de stichting HOVO (Hoger Onderwijs voor Ouderen)
al in kaart gebracht hoe hoog de koopkrachtige vraag onder ouderen naar gelieerde
cursussen aan hogescholen en universiteiten is? Zo ja, kan de Kamer op de
hoogte gebracht worden van hun bevindingen? Hoe kan verzekerd worden dat het
hoger onderwijs voor ouderen voor iedereen betaalbaar blijft in de toekomst?In zijn eerste deelrapport «De marktpositie van HOVO; een onderzoek
naar de kenmerken en omvang van de HOVO-doelgroep en de belemmeringen voor
deelname.» heeft het Rotterdams Instituut voor Sociaal Wetenschappelijk
BeleidsOnderzoek (RISBO) in opdracht van de Vereniging HOVO-Nederland niet
zozeer aandacht besteed aan de hoogte van de koopkrachtige vraag van ouderen
als wel aan de vraag onder ouderen naar hoger onderwijs voor ouderen. Voorzover
de inkomenspositie van ouderen in relatie tot hun deelname aan onderwijs aan
de orde komt is de verwachting dat de trendmatige stijging van Nederlandse
inkomens – die ook geldt binnen de groep ouderen – zal leiden
tot een groei van de educatieve markt. De onderzoekers verwachten dat de HOVO-doelgroep
(i.c. de 50-plussers) in de periode tussen 1985 en 2030 gemiddeld zal verdubbelen
en haar opleidingsniveau zal aanzienlijk stijgen.Het RISBO heeft expliciet gevraagd naar de prijs/kwaliteitsverhouding
als één van de mogelijke belemmeringen voor het volgen van een HOVO-cursus: meer dan éénderde van de in HOVO geïnteresseerden
geeft aan de cursussen te duur te vinden. Geldgebrek wordt in het algemeen
echter nauwelijks genoemd als een belemmering.In de deelrapporten resulterend uit de tweede en derde onderzoeksfase
zullen de inbedding van het HOVO in de desbetreffende organisaties, de kwaliteitszorg
en kwaliteitswaarborgen aan de orde komen.31Is er verband tussen het lage percentage vrouwen in
de technische sector en het grote tekort aan studenten in dezelfde sector?
Hoe ontwikkelt de relatieve deelname van vrouwen zich de laatste jaren bij
bèta- en technische opleidingen?Zie het antwoord op vraag 28.32Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling van het aantal
tweede kans studenten bij de OUNL aan. Een tweede kans student is gedefinieerd
als degene die bij aanmelding als student bij de OUNL geen wo- of hbo opleiding
heeft voltooid.Kalenderjaar studenten
2e kansstudenten totaal2e kans als %199117 25436 17147,7%199217 13336 53146,9%199315 22433 02446,1%199412 90528 17645,8%199512 09126 17146,2%199610 54822 68346,5%1997 9 30023 52439,5&1998 8 53021 85639,0%Uit de tabel blijkt dat het aantal tweede-kansstudenten gedurende een
reeks van jaren een dalende lijn laat zien, zowel in absolute als in relatieve
zin.De bekostiging per student aan de OUNL laat zich moeilijk vergelijken
met de bekostiging van andere studentengroepen. In de eerste plaats komen
studenten bij de OUNL, net zoals de deeltijdstudenten bij de andere universiteiten,
niet in aanmerking voor studiefinanciering op grond van de WSF. Wel kent de
OUNL een eigen ondersteuningsregeling voor minder draagkrachtige studenten.
Deze regeling houdt een tegemoetkoming in voor de directe studiekosten, niet
voor de kosten van het levensonderhoud. Voorts moet rekening worden gehouden
met het feit dat studenten bij de OUNL doorgaans in deeltijd studeren, waarbij
de studie intensiteit zeer wisselend is. Velen schrijven zich in voor niet
meer dan een of enkele studiemodules, andere studenten hebben een intensief
studiepatroon. Systematische gegevens over de studie-intensiteit per persoon
zijn niet beschikbaar.Wat betreft de bekostiging wordt verder verwezen naar vraag 262.33Naar welke onderwijssoorten zal de scholingsvraag van
werkenden vooral uitgaan? (wo of hbo en welke opleidingen / modules)?In de voorbereiding op het ontwerp-HOOP 2000 heeft KPMG Bureau voor Economische
Argumentatie onderzoek gedaan naar vraag en aanbod op het gebied van contractonderwijs.
Daarbij zijn werkgevers in zes branches van het Nederlandse bedrijfsleven
geënquêteerd, die samen ongeveer 60% van de Nederlandse beroepsbevolking
bestrijken. Uit dit onderzoek blijkt dat het bedrijfsleven vooral particuliere
opleidingsinstituten en brancheorganisaties inschakelt voor aanvullende
hogere opleidingen. Het marktaandeel van bekostigde universiteiten en hogescholen
gezamenlijk bedraagt ca 20%. De komende 10 jaar verwachten de bedrijven de
grootste behoefte aan hogere opleidingen op het terrein van management, techniek,
marketing (commerciële opleidingen) en ARBO-zorg en personeelszaken.
In het huidige aanbod aan contractonderwijs – van bekostigde en niet-bekostigde
instellingen voor hoger onderwijs – ligt de nadruk op de sectoren economie,
gezondheid en gedrag, recht, onderwijs, landbouw en maatschappij en techniek34Hoe werkt het feit dat het aanbod van hoger onderwijs
voor ouderen niet is gericht op het doorlopen van een volledige opleiding
door in de bekostiging?Daar het HOVO een niet vanwege de overheid bekostigde vorm van onderwijs
is, zijn er geen consequenties voor de bekostiging.35Wat is de relatie tussen de op pagina 14 staande zin
«bezinning op de positie van de Open Universiteit Nederland» en
de hier geformuleerde zin «de vraag naar voortgezette scholing op latere
leeftijd neemt toe om de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt te versterken»?Zie het antwoord op vraag 19. 36Kan de regering inzicht geven in de vertegenwoordigingvan vrouwen in de niet-technische sectoren natuurwetenschappen
(wiskunde, informatica, natuur- en sterrenkunde en scheikunde) en economie
en econometrie?De percentages vrouwen in de instroom 1998 naar de genoemde en nauw verwante
opleidingen zijn:– WO wiskunde 28%– WO informatica 9%– WO natuurkunde 10%– WO sterrenkunde 21%– WO scheikunde 28%– WO economie 27%– WO econometrie 30%– HBO accountancy 33%– HBO bedrijfseconomie 32%– HBO bedrijfskundige informatica 13%– HBO commerciële economie 35%– HBO fiscale economie 37%– HBO hogere informatica 6%Opvallend is vooral de relatief geringe deelname aan informatica. 37Vindt de regering dat het hoger onderwijs voor ouderen
een erkende taak moet zijn van alle instellingen van hoger onderwijs en dat
de overheid daarvoor de voorwaarden moet scheppen?De regering beschouwt het hoger onderwijs voor ouderen als een vorm van
contractonderwijs. Instellingen van hoger onderwijs kunnen zich desgewenst –
in het kader van hun taak maatschappelijke dienstverlening – op die
markt begeven en al dan niet allianties aangaan met bestaande HOVO-stichtingen
en «Seniorenacademies». De voorwaarden daartoe zijn in voldoende
mate aanwezig. 38Heeft de stichting HOVO de vraag van ouderen al in
kaart gebracht? Zo ja, wat zijn de resultaten?Zie het antwoord op vraag 30. De Vereniging HOVO-Nederland zal in vervolg
op het RISBO-onderzoek een «businessplan» opstellen met aandacht
voor kwaliteitszorg en -criteria.39Worden de in gang gezette initiatieven (majors/minors,
vernieuwing bèta-opleidingen geëvalueerd?Vernieuwingen worden in het algemeen beoordeeld via de reguliere kwaliteitszorg.
Voor de vernieuwing van de bèta-opleidingen is in het kader van het
Bèta-convenant afgesproken dat deze in 2002 geëvalueerd zullen
worden.40Het overschot aan hoger opgeleiden heeft de afgelopen
jaren soms geleid tot een inflatie van het diploma (voor dezelfde functie
werden steeds hogere scholingseisen gesteld). Leidt het tekort aan hoger opgeleiden
nu tot een tegenovergestelde ontwikkeling?Nee. Het feit dat de scholingseisen voor bepaalde functies zijn toegenomen
is slechts voor een gering deel veroorzaakt door de aanwezigheid van een overschot
aan hoger opgeleiden. De tekorten aan hoger opgeleiden zullen dus ook niet
automatisch leiden tot een tegenovergestelde ontwikkeling.Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt verwacht dat de Nederlandse
arbeidsmarkt de komende vijf jaar wordt gekenmerkt door verdere upgrading
van opleidingseisen. Werkgevers zullen steeds hogere opleidingseisen stellen
aan nieuw personeel. Dit proces van upgrading wordt veroorzaakt door de toenemende
internationalisering en de daaruit voortvloeiende organisatorische veranderingen,
de snelle technologische ontwikkeling en de toenemende aandacht voor kwaliteitszorg.
Deze ontwikkelingen vragen om grote flexibiliteit, sociale en communicatieve
vaardigheden en leervermogen bij werknemers, wat leidt tot een groei in de
vraag naar hoger opgeleiden.41Er is een grotere behoefte aan integrerende vaardigheden
en brede academische vorming. Hoe verhoudt dit zich tot de steeds verder gaande
specialisatie in de wetenschappen en de opleidingen? Wordt toetsing van de
breedte van de opleiding en de mate waarin multidisciplinaire vaardigheden
worden verworven ook een aspect van het kwaliteitstoezicht vooraf en achteraf?De behoefte aan integrerende vaardigheden en brede academische vorming
vergt inderdaad een tegenwicht tegen al te ver doorgevoerde specialisatie.
Geconstateerd kan worden dat de universiteiten hieraan tegemoet komen. De
bèta- en technische opleidingen worden vernieuwd, waarbij een verbreding
van de basis wordt beoogd. Andere voorbeelden van verbreding van het onderwijs
zijn het University College van de UU, de brede bèta-gammapropedeuse
van de UvA en de major-minor structuur van de UT. Verder zullen de universiteiten
een bachelor-masterstructuur kunnen benutten voor aanpassing van het onderwijs
in de richting van een brede bachelorfase. De gewenste breedte dan wel specialisatie
van de opleiding maakt deel uit van de externe kwaliteitszorg, waar de doelstellingen
en de eindtermen van de opleiding worden beoordeeld. 42Hoe moet het tekort aan hoger opgeleiden worden gezien
in het licht van het gegeven dat een aanzienlijk deel van de afgestudeerden
(16% in het hbo, 25% in het wo) na anderhalf jaar nog geen baan op hbo resp.
wo-niveau heeft?In het onderzoek Goede studies beste banen (SEO / Elsevier, 1999) is voor
afgestudeerden uit 1996/97 de arbeidsmarktsituatie direct na het afstuderen
en anderhalf jaar na afstuderen, het moment van enquêtering, onderzocht.De eerste baan na het afstuderen zou volgens 43% van ondervraagden ook
zonder universitaire opleiding kunnen worden vervuld, bij de huidige baan
geeft 26% aan dat deze zonder academische opleiding kan worden vervuld. Hieruit
blijkt dat de aansluiting tussen opleiding en arbeidsmarkt in de eerste jaren
zeer snel verbetert. Enige jaren werkervaring zijn nodig om volledig op hoger
niveau te kunnen functioneren. Dit gegeven mag dan ook niet worden gezien
als een relativering van de tekortenproblematiek.Uit de laatste aflevering van de hbo-arbeidsmarktmonitor blijkt dat 80
% van de pas afgestudeerden uit 1996/'97 1½ jaar na afstuderen –
naar eigen zeggen – een baan heeft op hbo-niveau; dit percentage is
in de acht jaar dat deze monitor nu bestaat nog nooit zo hoog geweest. Het
genoemde percentage geldt als gemiddelde voor het hele hbo; er komen grote
verschillen voor tussen de sectoren: voor de afgestudeerden van het vt-hbo
varieert het van 90% voor de afgestudeerden van het hpo tot 65% voor die van
hsao en kuo.Het percentage van de ho-afgestudeeerden dat na anderhalf jaar een baan
onder zijn / haar niveau heeft is dan ook zonder meer laag te noemen.43Wanneer wordt het onderzoek naar de arbeidsmarkt voor
onderzoekers afgerond?Naar verwachting eind 2000.44De regering streeft naar het behouden van ouderen in
het arbeidsproces en het mobiliseren van het nog aanwezige potentieel in de
samenleving voor arbeid en scholing. Deze trend levert op korte termijn echter
problemen op voor de doorstroming en instroom van nieuw personeel. Is de regering
hiervan op de hoogte en hoe denkt hij deze problematiek te kunnen aanpakken?Er zijn voor hoger opgeleiden bijna geen problemen meer bij de instroom
op de arbeidsmarkt. De baanzoekduur voor hoger opgeleiden is de afgelopen
jaren sterk bekort. De werkloosheid onder pas afgestudeerde hbo-ers en academici
is vrijwel verdwenen. Het is dan ook niet waarschijnlijk dat de bedoelde problemen
zich breed zullen voordoen.45Wat is het aandeel van de naar het vwo doorgestroomde
havisten in de latere doorstroom van 60% vwo'ers die naar het wo doorstromen,
de 10% eveneens maar met enige vertraging naar het wo doorstromende vwo'ers
en de 30% vwo'ers die naar het hbo doorstromen?Uit het SEO/SCO onderzoek «Determinanten van de deelname»
zijn gegevens bekend over de leerweg van het cohort 1997/98. Hierbij is geenonderscheid gemaakt tussen directe en vertraagde doorstroom van vwo
naar wo of hbo.Van de eerstejaars wo-studenten met een vwo-diploma heeft circa 9% eerst
een havo-opleiding gevolgd. Van de eerstejaars hbo-studenten met een vwo-diploma
heeft ongeveer 14% eerst een havo-opleiding gevolgd.46Gaat de regering een actief beleid voeren gericht op
de vergroting van de deelname van jongeren met een functiebeperking aan het
hoger onderwijs?Het landelijke beleid is reeds gezet. Regelingen op het terrein van de
studiefinanciering (jaar extra studiefinanciering) en afstudeerregelingen
bieden randvoorwaarden voor deelname. Het beleid in het kader van Kwaliteit
en Studeerbaarheid heeft bijgedragen aan verbetering van de begeleiding en
stimulansen gegeven aan studentgericht onderwijs. Dat komt ook de groep jongeren
met een functiebeperking in het hoger onderwijs ten goede.Binnen de landelijke kaders zijn de instellingen verantwoordelijk voor
een passend aanbod aan studenten met een functiebeperking. Uitgangspunt daarbij
is dat voor deze groep studenten maatwerk geboden is.47Is de regering van plan een intensieve voorlichtingscampagne
te voeren gericht op studenten met een handicap?Voorlichting over het volgen van hoger onderwijs aan studenten met een
handicap geschiedt door de Stichting Handicap & Studie. De stichting treedt
op als adviseur, begeleider en belangenbehartiger voor studenten met een lichamelijke
handicap en ontvangt daartoe een subsidie van het ministerie van OCenW. De
regering is voornemens de bestaande financiële bijdrage te continueren.
Er bestaan geen plannen voor een speciale voorlichtingscampagne.48De regering gaat er vanuit dat «het ingezette
beleid [...] door de invoering van de tweede fase» er toe kan bijdragen
dat dit de doorstroom van havo en vwo naar het hbo en het wo kan doen stijgen.
Hoe verklaart u de groei van de doorstroom van het vwo naar het hbo?Uit onderzoek blijkt, dat een belangrijke reden van vwo'ers om naar het
hbo te gaan is, dat ze niet zeker zijn van hun capaciteiten om een wo-opleiding
af te ronden. Daarnaast zijn redenen voor een vwo'er om in het hbo te gaan
studeren o.a. interesse in een beroepsgerichte studie en interesse voor een
opleiding die alleen in het hbo wordt aangeboden. De verwachting is, dat door
de invoering van de tweede fase in het voortgezet onderwijs vwo-gediplomeerden
beter zijn voorbereid op het wo, en meer zullen doorstromen naar het wo. Tevens
wordt verwacht, dat havo'ers door de invoering van de tweede fase meer voor
het hbo zullen kiezen. De laatste jaren is overigens al geen sprake meer van
groei van de doorstroom van vwo naar hbo.49In het hoofdstuk over het bevorderen van de doorstroom
naar het hoger onderwijs wordt er van uitgegaan dat de tweede fase in het
voortgezet onderwijs tot een betere doorstroom naar het hoger onderwijs zal
leiden en tot minder uitvallers in het hoger onderwijs. Is dat niet een wat
optimistische verwachting gezien de recente ontwikkelingen in het voortgezet
onderwijs? Over de ontwikkeling van het studiehuis zal de staatssecretaris van Onderwijs
u zo spoedig mogelijk informeren.50Beschikt het ministerie over cijfers omtrent de deelname
aan het hoger onderwijs door studenten met een functiebeperking? Zo nee, zou
het niet wenselijk zijn om daar een onderzoek naar te laten doen?Ja. Recent onderzoek, verricht in opdracht van het ministerie van OCenW,
bevat gegevens met betrekking tot het aantal studenten met handicaps/chronische
ziektes in het hbo en wo.In het hbo heeft, gemeten over diverse opleidingssectoren ten minste 3
% (Gezondheidszorg) tot maximaal 10 % (Taal en cultuur) hinder van een handicap
of chronische ziekte. Voor het wo geldt dat ten minste 2% (Economie) tot maximaal
8 % (Taal en Cultuur) hinder van een handicap / chronische ziekte heeft. (Bron:
Deelname aan Hoger onderwijs, Deel 4, Tabellenboek tweede bevraging eerstejaars
studenten cohort 1997/98, pagina's 18 en 19.Stichting voor economisch Onderzoek/SCO-Kohnstamm
Instituut, Amsterdam, september 1999)51Verbetering van de aansluiting tussen vwo en wo en
de flexibilisering van het stelsel van studiefinanciering zouden ertoe leiden
dat meer vwo'ers voor een universitaire studie kiezen en minder voor het hbo.
Het huidige stelsel van studiefinanciering zou keuzes negatief kunnen hebben
beïnvloed. Waarop wordt de veronderstelling gebaseerd dat de keuze van
een vwo'er voor een opleiding in het wo positiever zou zijn dan voor het hbo?
Waarop wordt de verwachting gebaseerd dat meer vwo'ers voor het wo zullen
kiezen als gevolg van de flexibilisering van de studiefinanciering? Is uitsluitend
de uitkomst van het SCO/SEO-onderzoek dat meer vwo'ers voor het hbo kiezen,
omdat zij hun slaagkansen in het hbo hoger inschatten, daarvoor de reden?De keuze van een vwo'er voor een studie in het hbo kan een negatieve zijn
wanneer deze keuze berust op het feit dat de slaagkans in het wo lager wordt
ingeschat dan in het hbo. In die situatie kan deze keuze ook beïnvloed
zijn door het stelsel van studiefinanciering, omdat studenten zich onvoldoende
in staat achten om een gewenste wo-opleiding in de daarvoor gestelde termijn
succesvol af te ronden. Dan zou het stelsel van studiefinanciering dus van
negatieve invloed zijn op de keuze voor een studie in het wo. Dat is met de
aangehaalde passage bedoeld.De verwachtingen omtrent het keuzegedrag van vwo'ers zijn niet alleen
gebaseerd op het genoemde SCO/SEO-onderzoek, maar ook op andere onderzoeken
zoals het nationaal scholierenonderzoek (NIBUD). Overigens is ook de SCO/SEO-rapportage
gebaseerd op meerdere bronnen, zowel een enquête onder meer dan 2000
ingestroomde studenten als op monitoring van de plannen van ruim 10 000
scholieren via de studiekeuzemonitor.De verwachting is dat de voorstellen tot wijziging van de Wet op de studiefinanciering
positief zullen uitpakken voor alle studenten (zie ook de Emancipatie effect
rapportage op WSF 2000). Door de verzachting van de prestatiebeurs (aanvullende
beurs is gift in het eerste jaar, herkansing voor de basisbeurs eerste jaar)
en de verlenging van de diplomatermijn wordt het financieel risico voor studenten
lager. De studiefinanciering zal in dit verband minder als risico (negatieve
keuze) worden ingeschat. Dit is met name van belang voor studenten uit de
lagere inkomensgroepen. Uit onderzoeken blijkt namelijk dat deze groep de
neiging heeft om veilig te kiezen. 52Is uitsluitend het gegeven dat meer vwo'ers voor het
hbo kiezen aanleiding te veronderstellen dat het huidige stelsel van studiefinanciering
keuzes negatief zou kunnen beïnvloeden?Zie het antwoord op vraag 51.53Wat bedoelt de regering met de zin «Het huidige
stelsel van studiefinanciering zou keuzes negatief kunnen hebben beïnvloed?»Zie het antwoord op vraag 51.54Op welke wijze zal het nieuw voorgestelde stelsel van
studiefinanciering positieve keuzes bevorderen?Zie het antwoord op vraag 51.55Welke maatregelen gaat de regering nemen om te voorkomen
dat studenten in bepaalde sectoren, zoals informatica, gedurende de opleiding
weggekocht worden?Het wegkopen van studenten door werkgevers tijdens de studie wordt tegengegaan
door het stimuleren van afspraken tussen onderwijs en bedrijfsleven. VNO-NCW
heeft zich voorstander van dergelijke afspraken betoond. Als uitvloeisel van
de voorstellen van de Task Force «Werken aan ICT» wordt voor de
ict-sector aan de totstandkoming van dergelijke afspraken gewerkt.56Hoe hebben rendement, uitval en veranderen van opleiding
zich de laatste jaren ontwikkeld? Valt hierbij een effect van de veranderingen
in de studiefinanciering (tempobeurs, prestatiebeurs) te zien? Welk effect
heeft invoering van het bindend studieadvies op het rendement gehad?Indien de rendementen van de eerstejaars wo-studenten van de verschillende
cohorten worden vergeleken is duidelijk dat studenten nu sneller afstuderen
dan een aantal jaren geleden. Het rendement na 5 jaar ligt voor het cohort
1993/94 op 30% terwijl dit voor het cohort 1991/92 nog op 18% lag. Het is
nog niet duidelijk of er ook meer studenten zullen afstuderen. Voor het hbo
is sprake van een vergelijkbare trend.Het is niet mogelijk een direct verband tussen de geconstateerde rendementsverbetering
en maatregelen in de studiefinanciering of het bindend studie advies te leggen,
er zijn immers meer factoren die hierbij een rol spelen. De invloed van veranderingen
in de studiefinanciering op de studieresultaten is wel onderzocht bij het
onderzoek naar «studeren en werken in het wetenschappelijk onderwijs»
van het RISBO. In het tweede rapport staan analyses waaruit blijkt dat prestatiebeursstudenten
meer studievoortgang boeken dan tempobeursstudenten. Omdat het onderzoek pas
twee jaar loopt is het nog te vroeg om hier stellige uitspraken over te doen.57Waarom zijn de rendementen in de vaak als «zwaar»
aangeduide technische studies hoger dan in de «lichte» studies?Zie het antwoord op vraag 65. 58Betekent de verbetering van aansluiting tussen havo
en hbo enerzijds en vwo en wo anderzijds dat dit de te verkiezen doorstroming
is?Met het streven naar verbetering van aansluiting tussen havo en hbo enerzijds
en vwo en wo anderzijds wordt uitgedrukt dat de toegankelijkheid van het hbo
voor havisten en van het wo voor vwo'ers gewaarborgd moet zijn. Deze groepen
moeten een reële slaagkans hebben in de betreffende sectoren. Dit betekent
niet uit dat er geen gegronde redenen kunnen zijn voor andere doorstroompatronen.59Wat zijn de «doorstroomconsequenties» van
een eventuele aanpassing van de tweede fase in de zin van een minder uitgebreid
vakkenpakket?Verwezen wordt naar het antwoord op vraag 49.60Hoeveel van de 30% studenten die rond 1990 aan een
opleiding in het hbo of wo zijn begonnen en geen diploma hebben behaald zijn
nog aan het studeren, en hoeveel studenten zijn daarvan aan het werk en op
welk niveau?De 30% is het deel van de studenten waarvan wordt verwacht dat ze geen
ho-diploma zullen behalen. De steekproef van het SEO/SCO onderzoek «Determinanten
van de deelname» geeft informatie over deze uitvallers. Van hen heeft
70% een baan Van de hbo-uitvallers geeft 35% aan dat dit een baan op hbo-niveau,
van de wo-uitvallers geeft ruim de helft aan een baan op ho-niveau te hebben.
Een aanzienlijk deel van de uitvallers geeft overigens aan van plan te zijn
in de toekomst, al dan niet in combinatie met een baan, weer verder te gaan
studeren.61Waaruit bestaat de positieve bijdrage van de ingezette
Kwaliteit- en Studeerbaarheidsprojecten aan het te leveren rendement en op
welke termijn wordt gedoeld?De Kwaliteit- en Studeerbaarheidsprojecten zijn alle gericht op het verhogen
van de kwaliteit van het onderwijs en de studeerbaarheid van de onderwijsprocessen.
Verwacht mag worden dat deze projecten een positieve invloed zullen hebben
op het rendement van opleidingen, Overigens zal een dergelijk effect zich
eerst over een aantal jaren voordoen, waarbij tevens aangetekend moet worden
dat het rendement van opleidingen niet enkel bepaald wordt door de kwaliteit
en studeerbaarheid. In 2002 zal de inspectie rapporteren over de studeerbaarheid
in het hoger onderwijs.62Waarom doen landen als Engeland en Finland het beter
dan Nederland?Over oorzaken van verschillen in onderwijsrendement is geen internationaal
vergelijkend onderzoek beschikbaar. Het rendement wordt bepaald door verschillende
factoren, zoals de participatiegraad aan hoger onderwijs, aanwezigheid van
selectie, het eindniveau en de studeerbaarheid van het onderwijs. De relatieve
bijdrage van deze factoren is niet eenvoudig te bepalen. Het is dan ook niet
aan te geven waarom het rendement in Engeland en Finland hoger ligt dan in
Nederland. 63Speelt een gebrek aan objectieve, heldere voorlichting
over wat een student mag verwachten van een opleiding en geen optimale begeleiding
van de student tijdens de opleiding ook niet een rol bij het hoge uitvalpercentage?In internationaal opzicht heeft Nederland een gemiddeld rendement. Op
onderdelen is verbetering van het rendement mogelijk. In het ontwerp-HOOP
worden daartoe ook mogelijkheden geschetst. Uiteraard spelen voorlichting
en begeleiding een belangrijke rol. Dat wordt ook door de instellingen onderkend.
Dit blijkt onder andere uit de voorlichtingsactiviteiten die instellingen
ondernemen en de kwaliteit- en studeerbaarheidsprojecten die deels ook waren
gericht op de verbetering van begeleiding van studenten.64Is er onderzoek gedaan naar de redenen van uitval van
studenten in het hoger onderwijs? Zo ja, wat is de hoofdconclusie van dat
onderzoek? Zo nee, waarom zijn de redenen van uitval niet onderzocht alvorens
nieuw beleid op te zetten?Ja, in het SEO/SCO onderzoek «determinanten van de deelname»
is aan uitvallers gevraagd naar de achtergronden van het uitvallen of veranderen
van opleiding. De redenen zijn zeer divers. In het hbo blijkt de inhoud van
de studie het belangrijkste te zijn (niet interessant genoeg of te theoretisch).
Financiële problemen spelen een beperkte rol.Ook in het wo is de inhoud van de opleiding de belangrijkste reden om
te stoppen of om te zwaaien.65Hoe komt het dat het rendement het hoogst is in de
sectoren techniek en gezondheid, en het laagst bij taal en cultuur?Zoals uit onderstaande tabel blijkt is het rendement in het wetenschappelijk
onderwijs het hoogst in de sectoren gezondheid en landbouw. Het percentage
van de eerstejaars dat na 8 jaar een wo-diploma heeft gehaald, ligt in de
sector Techniek met circa 60 procent op het gemiddelde van de verschillende
sectoren. In het hbo is het rendement na 6 jaar het hoogste in de sectoren
Gezondheid en Techniek.Naar verklaringen voor verschillen in rendement van de verschillende sectoren
is recentelijk geen systematisch onderzoek gedaan, momenteel is een onderzoek
naar de achtergronden van studie-uitval uitgezet. Wo-diploma na 8 jr.NatuurTechniekGezondheidRechtenEconomieG&MT&CLandbouwGemiddeldWO-studenten
1988/89706282546262547862WO-studenten
1989/90676082556059527761WO-studenten 1990/91676078545959517960ho-diploma na 8 jr.NatuurTechniekGezondheidRechtenEconomieG&MT&CLandbouwGemiddeldWO-studenten 1988/89767585586967608369WO-studenten 1989/90727485606864598468WO-studenten 1990/91727381606965598468Rendement hbo cohort 1991/92 na 6 jr. TechniekGezondheidEconomieSociaal-agogischKunstPedagogischLandbouwGemiddeldHo-diploma 6970626454596764Waarvan hbo-diploma 6766586050546560Waarvan wo-diploma  2 4 4 4 4 5 2 466Kan de regering aangeven wat momenteel beperkende factoren
zijn voor studenten met een functiebeperking om deel te nemen aan het hoger
onderwijs? In hoeverre zullen die beperkingen decentraal (dus door de instellingen
zelf) opgelost moeten worden en wat kan er centraal geregeld worden?De beperkende factoren om deel te nemen aan het hoger onderwijs zijn sterk
afhankelijk van de aard van de functiebeperking van betrokken studenten. Het
recente onderzoek van SEO/SCO-Kohnstamm-Instituut (zie vraag 50) wijst uit
dat studenten hun handicap of chronische ziekte over het algemeen als «gematigd
hinderlijk» ervaren bij het volgen van hun studie.In hoeverre de negatieve gevolgen van functiebeperkingen door centraal
beleid dan wel door de instellingen ondervangen kunnen worden is eveneens
sterk afhankelijk van de aard van de functiebeperking. Een reeks van regelingen
en voorzieningen op verschillende niveaus (onder meer; studiefinanciering,
afstudeersteun, wet arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen jongehandicapten,
algemene wet bijzondere ziektekostenvoorzieningen, bouwbesluit van de woningwet)
schept een kader voor oplossingen afgestemd op de persoonlijke (studie)situatie
van de student.67Zal de sterke prestatieoriëntatie vanwege het
nieuwe bekostigingssysteem niet leiden tot enerzijds selectie aan de poort
en anderzijds kwaliteitsdaling (zodat meerderen de eindstreep halen)? Hoe
kan kwaliteit en toegankelijkheid gewaarborgd worden?De invoering van de nieuwe bekostigingssystematiek voor de universiteiten
is in het verlengde van het HOOP 1998 gepaard gegaan met verbeteringen in
het stelsel van kwaliteitsbewaking. In het ontwerp HOOP 2000 en mijn brief
van 22 december 1999 zijn nieuwe voornemens inzake kwaliteit van het onderwijs
opgenomen. De toegankelijkheid van wetenschappelijk onderwijs is in de WHW
vastgelegd. Ik verwacht dan ook niet dat de prestatieoriëntatie tot een
daling van de kwaliteit of tot selectie aan de poort zal leiden.68Waarom gaat het ontwerp-HOOP niet expliciet in op de
positie van gehandicapte studenten? Hoe verhoudt het rendement en uitval van
deze groep zich tot de overige studenten? Welke oorzaken zijn er voor de verschillen?
Welke maatregelen worden voor deze groep genomen om uitval te voorkomen en
een beter rendement te bereiken?Zie het antwoord op vraag 46. In aanvulling wordt opgemerkt dat er geen
registratie van rendement en uitval plaatsvindt van deze zeer diverse groep
van studenten op basis waarvan uitspraken gedaan kunnen worden over het studiesucces
van deze groep als totaliteit.69Hoeveel studenten met een functiebeperking krijgen
het jaar extra studiefinanciering? Is dit lager dan het totale aantal studenten
met een functiebeperking en zo ja, wat is de verklaring?In 1999 zijn ruim 2000 aanvragen ingediend bij de IB-Groep voor een jaar
extra studiefinanciering vanwege een functiebeperking.Het aantal studenten dat een jaar extra studiefinanciering aanvraagt is
lager dan het aantal studenten dat te maken heeft met een functiebeperking.
Op grond van beschikbare data valt af te leiden dat studenten een
functiebeperking niet altijd als een belemmerende factor ervaren bij de studievoortgang.
(zie ook het antwoord op vraag 50)70Allochtone meisjes kiezen vaker voor havo en vwo dan
jongens. Is de instroom van allochtone meisjes in het hoger onderwijs ook
hoger? Zijn er cijfers over afgestudeerde allochtone meisjes en jongens?Wat betreft instroom, doorstroom en uitstroom van het aantal allochtone
studenten in het Hoger Onderwijs beschikt OCenW op dit moment nog niet over
een betrouwbare registratie. Sinds twee jaar wordt er wel aan gewerkt door
een koppeling te leggen van de gegevens van de IB-Groep met het GBA. Hierdoor
kan in de toekomst ook meer zicht worden verkregen op het aantal allochtone
leerlingen in het Hoger Onderwijs. Gestart wordt met de registratie van nieuwe
instroom. Uitstroomgegevens zullen voorlopig dus nog niet beschikbaar zijn.71Welke concrete aanbevelingen staan de regering voor
ogen bij de zin «Het bieden van maatwerk aan studenten met een relatieve
achterstand, zoals allochtonen en studenten met een functiebeperking, waardoor
voortijdige uitval wordt tegengegaan»?Maatwerk aan studenten met een relatieve achterstand moet uiteraard daar
geboden worden waar de student daadwerkelijk zijn of haar studie volgt. Het
is de verantwoordelijkheid van de betrokken hogescholen en universiteiten
om afhankelijk van de vraagstelling van de betreffende student passende voorzieningen
te treffen. Daarbij kunnen zij advies en ondersteuning vragen van organisaties
als ECHO en Stichting Handicap en Studie. De regering draagt financieel aan
deze organisaties bij. Daarnaast biedt het nieuwe voorstel voor de studiefinanciering
vanwege de verlengde diplomatermijn ook extra ruimte voor studenten die wegens
een functiebeperking langer over hun studie moeten doen.72Is de minister bereid net zo'n inspanning te leveren
voor studenten met een functiebeperking als hij doet voor de allochtone studenten
om hun studiesucces te bevorderen?Voor studenten met een functiebeperking liggen de stimulansen vooral op
het terrein van de studiefinanciering en de afstudeerregelingen. De Stichting
Handicap & Studie verschaft studenten met een handicap voorlichtingen
over studeren in het hoger onderwijs. Verder verwijs ik naar het antwoord
op vraag 46.74Onderschrijft de regering de veronderstelling dat er
voor studenten met een functiebeperking sprake is van een ongelijke positie
ten opzichte van de gemiddelde student? Deelt de regering de conclusie dat
er met betrekking tot de groep studenten met een functiebeperking sprake is
van een «zwakkere partij»?Algemene uitspraken over «studenten met een functiebeperking»
als «zwakkere partij» zou ik niet willen hanteren. «Onderwijs
op maat» is een typering die naar mijn visie beter past bij deze doelgroep,
zoals ik heb aangegeven in het antwoord op vraag 46.75Is de regering bereid expliciet aan te geven dat de
hoofdthema's in het ontwerp HOOP 2000 ook moeten worden bezien vanuit de positie
van studenten met een functiebeperking en dat instellingen op
hun verantwoordelijkheden op dit gebied moeten worden aangesproken?De regering is van opvatting dat de hoofdthema's in het ontwerp-Hoop 2000
ook moeten worden bezien vanuit de positie van studenten met een functiebeperking.
In dat kader hebben de instellingen hun eigen verantwoordelijkheid. Het huidige
kader met betrekking tot studenten met een functiestoornis biedt een goede
basis om deze studenten op adequate wijze tegemoet te treden. Het komt er
vervolgens op aan dat van die mogelijkheden effectief gebruik wordt gemaakt.76Is de regering bereid bij gebleken ongewilde effecten
aanvullende maatregelen te nemen?De vraag of, en zo ja in hoeverre, er nog aanvullende maatregelen wenselijk
zijn – bovenop het reeds bestaande maatregelenpakket – is afhankelijk
van de vraag in hoeverre zich daadwerkelijk problemen voordoen.77Op pagina 27 wordt de deelname van allochtone studenten
in het hoger onderwijs beschreven. Wat is de ontwikkeling in het studiesucces
van andere groepen met een relatieve achterstand in het hoger onderwijs?Naast allochtonen worden ook studenten met een functiebeperking gerekend
tot de groepen met een relatieve achterstand in het hoger onderwijs. Er is
voor deze categorie studenten geen informatie op basis waarvan uitspraken
kunnen worden gedaan over de ontwikkeling van het studiesucces. Zie ook het
antwoord op vraag 50.78Hoeveel geld is beschikbaar voor het Expertise Centrum
Allochtonen Hoger Onderwijs (ECHO) tot 2003? En na 2003?Voor de periode 1999 tot en met 2002 is jaarlijks voor ECHO 4,3 mln. beschikbaar.
Daarvan is f 800 000,– beschikbaar voor projecten binnen universiteiten,
f 500 000,– voor projecten bij PABO's en de overige 3 mln.
voor projecten binnen hogescholen.Voor de periode na 2003 zijn nog geen verplichtingen aangegaan. Hierover
zal mede op basis van evaluatie van de lopende projectperiode besluitvorming
plaatsvinden.79Worden onder de bevordering van het studiesucces van
groepen met een relatieve achterstand in het onderwijs ook andere groepen
dan de genoemde groep allochtone studenten verstaan? Zo ja welke, en zo nee
waarom niet?Naast allochtonen worden ook studenten met een functiebeperking wel gerekend
tot de groepen met een relatieve achterstand. De aard van de functiebeperking
kan zeer divers zijn evenals de mate waarin deze het onderwijsleerproces belemmert
of vertraagt. Dit betekent dat ook voor deze categorie maatwerk geboden is.80Worden elders verworven competenties (EVC's) al erkend
bij sommige instellingen? Op welke manier zou dit vormgegeven kunnen worden? Op dit moment ontbreekt inzicht in de mate waarin instellingen elders
verworven competenties (EVC) erkennen. Er is, zoals aangekondigd in het ontwerp-HOOP,
beleidsgericht onderzoek uitgezet naar gebruik van EVC. Daarbij wordt niet
alleen gekeken naar ervaringen in het Nederlandse hoger onderwijs, maar ook
naar gebruik van EVC in het postinitieel onderwijs, het afstandsonderwijs,
de bve-sector en het buitenland. De resultaten van dit onderzoek komen in
het voorjaar van 2000 beschikbaar.81Er worden veel postinitiële opleidingen aangeboden,
zowel door hogescholen en universiteiten als door privaat gefinancierde instellingen.
Het zou de doorzichtigheid ten goede komen als er een geheel overzicht zou
zijn van alle in Nederland aangeboden opleidingen, de ingangseisen hiervoor,
de kosten etc. Autonomievergroting zal niet bijdragen aan de vergroting van
de inzichtelijkheid: instellingen hebben er immers geen baat bij om informatie
over andere instellingen te geven. Hoe zou een dergelijk overzicht tot stand
kunnen komen?De doorzichtigheid van het aanbod aan postinitiële masteropleidingen
kan worden vergroot door registratie en accreditatie. Op termijn moet opname
in een register van masteropleidingen de verplichting met zich mee brengen
dat de opleiding aan accreditatie wordt onderworpen. In mijn brief van 22
december 1999 schets ik de hoofdlijnen van het beoogde stelsel van accreditatie.
In mei zal ik met een nader uitgewerkt voorstel komen met daarin opgenomen
de accreditatie van postinitiële masteropleidingen.82Om- en opscholing vraagt om flexibele trajecten en
het ontwikkelen van beoordelingsmechanismen voor EVC's. Welke concrete stappen
worden op dit gebied reeds door de instellingen ondernomen? Krijgen de instellingen
hiervoor de vrijheid en welke deregulering moet hiervoor plaatsvinden?Op dit moment bestaat geen exact zicht op initiatieven van instellingen
op het gebied van ontwikkeling van flexibele trajecten en EVC. Zoals aangegeven
in het antwoord op vraag 80 vindt er beleidsgericht onderzoek plaats naar
ervaringen met EVC in het hoger onderwijs. Het huidige wettelijk kader vormt
geen belemmering voor erkenning van elders verworven competenties. Ontwikkeling
van flexibele trajecten wordt gefaciliteerd met de wijziging van de studiefinanciering
(WSF 2000) en flexibilisering van de bekostiging in het hbo.83Worden de voor het hbo beschikbaar gestelde omslaggelden
reeds benut voor het opzetten van trajecten gericht op zij-instromers?In overleg met de HBO-raad is besloten de beschikbaar gestelde omslaggelden
ad 50 miljoen als volgt in te zetten.Ten behoeve van algemene frictiekosten is in 1999 naar rato van de rijksbijdrage
35 miljoen toegevoegd aan de lumpsum. Daarnaast is in 1999 nog 10 miljoen
beschikbaar gesteld ten behoeve van de ontwikkeling van gemeenschappelijke
standaarden voor ict-platforms. In 2000, tenslotte, zal het restant ad 5 miljoen
worden ingezet voor de ontwikkeling van instrumenten, o.a. gericht op zij-instromers,
op het gebied van assessment, van auditing van de flexibilisering en van marketing.84Werkt de scholingsaftrek? Op dit moment is nog te weinig informatie beschikbaar over de scholingsfaciliteiten
om te kunnen beoordelen in welke mate de maatregelen wel of niet werken. Met
betrekking tot de scholingsaftrek voor de profit sector zijn over 1998 op
basis van de ingediende aangiften vooralsnog geen betrouwbare cijfers beschikbaar
om een indicatie van het gebruik te kunnen geven. Van de afdrachtvermindering
scholing in de non-profit sector, die per 1 januari 1999 in werking is getreden,
is wel een indicatie beschikbaar. In de eerste drie kwartalen van 1999 hebben
gemiddeld 600 werkgevers gebruik gemaakt van de afdrachtvermindering. Het
bedrag dat met daarmee is gemoeid bedraagt f 17,5 miljoen. Het betreft
hier dus nog geen cijfers over het gehele jaar 1999. Het gebruik van de afdrachtvermindering
vertoont een stijgende lijn.85Wat is de participatiegraad van in Nederland toegelaten
vluchtelingen aan het hoger onderwijs afgezet tegen de participatiegraad van
autochtone jongeren? Is er in absolute en/of relatieve zin sprake van een
stijgende of dalende deelname van vluchtelingen aan het hoger onderwijs?De vraag naar de participatiegraad van toegelaten vluchtelingen in het
hoger onderwijs is op grond van beschikbare gegevens niet te beantwoorden.
In de voor het hoger onderwijs relevante statistieken worden vluchtelingen
niet als afzonderlijke categorie opgevoerd maar vallen onder de groep buitenlanders
respectievelijk allochtonen.86Wat zijn de belangrijkste belemmeringen voor in Nederland
toegelaten vluchtelingen om in te stromen in het hoger onderwijs?Bekende belemmeringen zijn gebrek aan taalvaardigheid, deficiënties,
sociaal-psychologische problemen en de in vraag 88 gesignaleerde knelpunten
ten aanzien van regelgeving.87Welke beleidsmaatregelen staan de regering voor ogen
om de deelname van vluchtelingen aan het hoger onderwijs te vergroten en in
hoeverre laat de regering dit over aan de instellingen zelf?De regering heeft verschillende beleidsmaatregelen genomen om de deelname
van vluchtelingen aan het hoger onderwijs te vergroten. In 1999 werd de vereiste
verblijfsduur in Nederland voordat een vluchteling met C-status recht op studiefinanciering
heeft teruggebracht van drie naar één jaar. In navolging van
de nieuwe WSF is verder de leeftijdsgrens waarop voltijds studerende vluchtelingstudenten
aanspraak kunnen maken op studiefinanciering verruimd van het 27e tot aan
het 30e jaar. De hierdoor vrijvallende SUS-middelen blijven beschikbaar voor
de Stichting UAF. Vluchtelingstudenten die voor het 28ste jaar hun studie
aanvangen ontvangen een tegemoetkoming voor levensonderhoud en studiekosten
tot het 32ste jaar.Het is aan de instellingen om de geschiktheid van de genoten vooropleiding
van vluchtelingstudenten bij instroom te beoordelen, alsook om eventueel gerichte
bijscholingstrajecten te ontwikkelen.88In het rapport «Student of Schoonmaker»
(uitgegeven door de Wetenschapswinkel van de Universiteit Utrecht) wordt geconcludeerd
dat veel hoger opgeleide vluchtelingen in hun streven om een Nederlands diploma
in het hoger onderwijs te behalen worden geblokkeerd vanwege het ontbreken
van adequate studiefinancieringsarrangementen of omdat zij geen toestemming
krijgen met behoud van uitkering te studeren. Is deze conclusie
volgens de regering juist en zo ja, hoe kan de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs voor vluchtelingen verbeterd worden?Deze conclusie wordt niet gedeeld. Via de Stichting UAF en de Stichting
UAF-Steunpunt worden studiefinancieringsarrangementen aan vluchtelingstudenten
verstrekt. Ook voor Nederlandse burgers geldt dat er beperkingen zijn om met
behoud van uitkering te studeren.Wel is gebleken dat meer maatwerk in de opleidingssfeer nodig is om met
name oudere vluchtelingen toe te rusten voor de arbeidsmarkt door middel van
korte duale opleidingstrajecten. Met additionele fondsen en verandering van
regelgeving zou de toegankelijkheid verbeterd kunnen worden. Ik ben met betrokken
collega's in gesprek om oplossingen te zoeken voor de gesignaleerde knelpunten.89Worden er specifieke maatregelen getroffen om vluchtelingen
te activeren/stimuleren een opleiding in het hoger onderwijs te laten volgen
om de tekortenproblematiek op de arbeidsmarkt tegen te gaan?Ja. Hierbij wordt onder meer gedacht aan verkorte duale opleidingen voor
asielzoekers die in hun land van herkomst een opleiding in het hoger onderwijs
hebben afgerond. De Stichting UAF zal daarbij onder meer betrokken zijn. Daarnaast
worden door instellingen cursussen ontwikkeld om in het land van herkomst
opgeleide, erkende vluchtelingen die vaak al over praktijkervaring beschikken,
toe te rusten voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Dergelijke cursussen hebben
onder meer betrekking op artsen, informatici en accountants. Op basis van
het advies van de Taskforce ict is het project «inschakeling vluchtelingen'
van start gegaan dat tot doel heeft vluchtelingen een korte of lange ict-studie
te laten afronden.90Sluiten de eindtermen van het nieuw ingevoerde inburgeringsprogramma
aan bij de begintermen van het hoger onderwijs?Het nieuwe inburgeringsprogramma is van toepassing op een brede groep
asielzoekers en vluchtelingen en voorziet niet specifiek in scholing voor
hoger opgeleide vluchtelingen. De eindterm voor de kennis van de Nederlandse
taal (gelijk aan NT2, nivo 1) in het inburgeringsprogramma sluit niet aan
op de beginterm (NT2, nivo 2) van het hoger onderwijs.Sinds 1998 vervult de Stichting UAF een makelaarsfunctie ten behoeve van
hoger opgeleide vluchtelingen in het kader van de Wet inburgering Nieuwkomers.
In deze hoedanigheid adviseert de Stichting UAF instellingen, gemeenten en
lokale bestuursdiensten over scholingsbehoeften van vluchtelingstudenten,
die immers kunnen afwijken van de doorsnee.91De route mbo-hbo is een kansrijk traject voor de groep
leerlingen die nu onnodig lang in het avo verblijft. Zijn leerlingen hiervan
op de hoogte? Hoe kan het immers dat de instroom in het mbo terugloopt? Als
leerlingen hiervan niet op de hoogte zijn, hoe kan dit bewerkstelligd worden?Veel leerlingen kiezen inderdaad voor een vooropleiding in het algemeen
vormend onderwijs, terwijl het beroepsonderwijs hen een geschikter opleidingstraject
kan bieden. Het gaat hier om een leerweg die gelijkwaardig is aan die van
het algemeen vormend onderwijs. Het is moeilijk om keuzeprocessen van leerlingen
en hun ouders in de eerste fase van het initieel onderwijs zodanig te beïnvloeden,
dat leerlingen kiezen voor een opleidingstraject dat bij hen past, vooral
bij leerlingen uit groepen, die in een relatieve achterstandspositie verkeren.
Om leerlingen en hun ouders tijdig voor te lichten over de mogelijkheden
in het beroepsonderwijs is goede marketing van het beroepsonderwijs door roc's
en hogescholen richting de fase van het initieel onderwijs, waarin studie
-en beroepskeuze plaatsvindt, van belang. Regionale samenwerking tussen roc's,
hogescholen en vo-scholen biedt daartoe mogelijkheden.92Is de verwachte langere duur van het traject ook een
reden voor het volgen van algemeen vormend onderwijs ter voorbereiding op
het hbo in plaats van het gebruik maken van de route mbo-hbo?Nee, uit de inventarisatie van het Max Goote Kenniscentrum «Via
mbo naar hbo» (1997) blijkt het tegendeel: veel leerlingen die instromen
in het mbo hebben al het plan om verder te gaan studeren in het hbo. Van de
instromende lbo/mavo leerlingen in het mbo heeft 52% het expliciete plan om
door te stromen naar het hbo en 20% heeft een vagere intentie. Hieruit kan
afgeleid worden dat de «doorstroomoptie» voor veel leerlingen
van belang is bij hun keuze voor het mbo.93Hoe hoog is het bedrag dat hogescholen tot en met 2000
krijgen voor samenwerking met het roc?Het jaar 2000 is het laatste jaar van een periode van vier jaar, waarin
op zowel het beleidsterrein hbo als op het terrein van het beroepsonderwijs
en de volwasseneneducatie extra middelen zijn gereserveerd voor het verbeteren
van de aansluiting mbo-hbo en het bevorderen van verwante doorstroomtrajecten.
Voor de periode 1997 tot en met 2000 is in totaal f 24 miljoen uitgetrokken.
Van de f 2,5 miljoen die voor het begrotingsjaar 2000 voor de hogescholen
is gereserveerd, zal f 1,5 miljoen beschikbaar worden gesteld als aanvulling
op de rijksbijdrage voor het intensiveren van hun inspanningen op het terrein
van de samenwerking met roc's. De resterende f 1 miljoen zal worden aangewend
voor de financiering van pilots en andere landelijke activiteiten.94Hoe ziet het studierendement eruit van mbo'ers in het
hbo over de afgelopen vijf jaar?Het is niet mogelijk rendementscijfers te geven over de laatste vijf jaar
uitgesplitst naar vooropleiding, omdat de registratie van de vooropleiding
in CRIHO daarvoor onvoldoende is. Voor rendementscijfers over het hbo als
geheel zij verwezen naar de beantwoording van vraag 56.95De hogeschool bepaalt of een student voor een voorziening
van het studiefonds in aanmerking komt. Wat bedoelt de regering met «een
zodanige aanspraak»?Daarmee wordt bedoeld, dat indien aan verwant doorstromende studenten
geen volledige vrijstelling van 42 studiepunten kan worden gegeven, deze studenten
dermate tegemoet worden gekomen uit het studiefonds van de hogeschool, dat
zij niet in een slechtere financiële positie komen ten opzichte van de
situatie waarin zij wel een volledige vrijstelling van 42 studiepunten hadden
gekregen.96Welke hoofdconclusie kan getrokken worden naar aanleiding
van de experimenten rondom de doorstroom van de beroepsbegeleidende leerweg
naar het hbo? Op 1 februari a.s. organiseert het Platform Beroepsonderwijs een landelijk
congres over de aansluiting tussen mbo en hbo. Daar zal ook aandacht worden
besteed aan de evaluatie van de pilots rondom de doorstroom van de beroepsbegeleidende
leerweg (bbl) naar het hbo. Alvast vooruitlopend op de conclusies die daarover
getrokken zullen worden, kan in het algemeen worden opgemerkt, dat de ervaringen
van de pilots bevestigen dat de duale leerweg in het hbo de toegankelijkheid
van het hbo voor bbl'ers vanwege hun beroepservaring vergroot. Wel is het
voor de aansluiting tussen bbl en hbo van belang dat het hbo de competenties,
die een student kan behalen in het praktijkdeel van de opleiding, afstemt
op de kwalificaties, die zijn behaald in het mbo. De uitkomsten van het beleidsgericht
onderzoek naar elders verworven competenties, dat de bve-sector als één
van de aandachtsgebieden heeft, kunnen in dat verband tot meer duidelijkheid
leiden.Uit de pilots is als knelpunt naar voren gekomen, dat bbl'ers in de doorstroom
naar het hbo veelal grote problemen ondervinden bij het behalen van het abstractieniveau,
dat voor het volbrengen van een hbo-opleiding is vereist.97«Duurzame samenwerking tussen roc's en hogescholen
in de regio is voor goede aansluiting tussen mbo en hbo noodzakelijk».
Is daar nu nog geen sprake van?De in de vraag aangehaalde opmerking beoogt niet te suggereren, dat er
van duurzame samenwerking tussen roc's en hogescholen in de regio geen sprake
zou zijn. Integendeel. Uit de rapportages van de samenwerkingsprojecten tussen
hogescholen en roc's op het terrein van de aansluiting mbo-hbo en uit de diverse
activiteiten, die hogescholen en roc's gezamenlijk organiseren, variërend
van conferenties tot het opzetten van nieuwe geïntegreerde opleidingen
mbo-hbo, kan worden afgeleid, dat op regionaal niveau de ontwikkeling van
duurzame samenwerking tussen roc's en hogescholen waar het de aansluiting
tussen mbo en hbo betreft voorspoedig verloopt.Met de genoemde opmerking in het ontwerp-HOOP is beoogd deze samenwerking
als middel voor het realiseren van goede aansluiting tussen mbo en hbo te
benadrukken, juist nu uit het eindrapport «Verantwoorde verkorting»
is gebleken, dat er vooral op regionaal niveau mogelijkheden zijn voor efficiënte
studieduurverkorting van doorstromende mbo'ers, zonder dat daarbij het dubbelkwalificerende
karakter van het mbo wordt losgelaten.98Wat is de omvang van de structureel extra beschikbare
middelen voor respectievelijk hogescholen en universiteiten na vaststelling
van de begroting 2000 en de daarbij in het debat gedane toezeggingen?Ten opzichte van de begroting 1999 zijn voor het hbo en het wo in de begroting
2000, na vaststelling door de Tweede Kamer, de volgende middelen (in mln.)
toegevoegd (excl. loon- en prijsbijstelling):  20002001200220032004HBO:      – Stijging studentenaantallen3363738492– Pabo's–1010––– lerarenopleidingen
vo1010101010– studiefonds––5815 – financiële positie HBO––1010–– budget visitaties 2222–
Euro44–––Totaal4789110114119       WO:     – Euro33    – Stijging studentenaantallen556673787899Kan de regering toelichten of het overgaan naar deregulering
en autonomievergroting in het hoger onderwijs voor het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen kostenbesparend zal zijn? Zo ja, hoeveel zal de kostenbesparing
bedragen?Er is vanuit het traject van deregulering en autonomievergroting in het
hoger onderwijs geen aanvullende kostenbesparing geraamd voor de departementale
apparaatskosten.100Kan de regering toezeggen dat zaken zowel op het gebied
van het onderwijzend personeel, zoals de kwalificatie van docenten en financiële
ruimte voor de arbeidsvoorwaarden voor het personeel, als op het gebied van
het onderwijs zelf, zoals de toelatingseisen, de studieduur en de eindtermen,
onder de verantwoordelijkheid van de overheid vallen en niet worden gedereguleerd
naar de instellingen?De verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en instellingen is neergelegd
in de WHW. Uiteraard heeft en houdt de overheid een eigenstandige verantwoordelijkheid
voor een goed functionerend, kwalitatief hoogstaand en toegankelijk hogeronderwijsbestel.101Zijn er voor de regering grenzen aan marktoriëntatie?
Zo ja, welke?Voor het bewaken van de grenzen aan marktoriëntatie verwijs ik naar
de beschouwingen over «publiek ondernemerschap» en de »grenzen
van publiek en privaat» in de Beleidsbrief Sterke Instellingen, Verantwoordelijke
Overheid (kenmerk BOA/BAG/1999/36 231, 21 september 1999).102Hoe kan de toegankelijkheid en een breed en goed gespreid
onderwijsaanbod in geval van deregulering en autonomievergroting gewaarborgd
blijven?In mijn brief van 22 december 1999 ben ik expliciet ingegaan op de toekomstige
kaders voor het opleidingenaanbod in het hoger onderwijs.103Wordt met de zinsnede «blijft de overheid dan
ook verantwoordelijk voor het hoger onderwijs en de financiering daarvan»
gedoeld op hetgeen ook bij de begrotingsbehandeling 2000 met de Kamer is gewisseld,
te weten: de overheid blijft verantwoordelijk voor 100% bekostiging van het
initiële proces?Het antwoord luidt bevestigend, uiteraard met uitzondering van de collegegelden. 104Het binaire stelsel is kenmerkend voor het Nederlandse
hoger onderwijs en daar is ook waardering voor. Maar juist het binaire stelsel
geeft problemen bij internationalisering. Welke oplossingsrichting meent de
regering hiervoor gevonden te hebben.De ontwikkeling naar een bachelor-masterstructuur brengt met zich mee
dat binnen het hoger onderwijs niet alleen het huidige onderscheid hbo-wo
maar ook de indeling naar bachelor en masterfase gebruikelijk wordt. Een binair
stelsel is in Europa op dit moment allerminst een uitzondering en geeft daarom
geen probleem bij internationalisering.105De KNAW heeft een signalerende functie met betrekking
tot wetenschappelijke expertise. Hoe ziet de regering deze functie?Deze functie is nader omschreven in het Wetenschapsbudget 2000, «Wie
oogsten wil, moet zaaien».106Hoe verhoudt zich het verhogen van de leeftijdsgrens
tot 30 jaar (studiefinanciering) tot de erkenning dat «een leven lang
leren» van het grootste belang is?Het (toenemende) belang van «een leven lang leren» impliceert
niet dat de volledige financiële verantwoordelijkheid hiervoor bij de
overheid ligt. Uitgangspunt is dat de financiële verantwoordelijkheid
voor initieel onderwijs berust bij de overheid, die voor postinitiële
scholing bij (organisaties van) werkgevers en werknemers. Het hanteren van
een leeftijdsgrens in de studiefinanciering sluit daar bij aan. De verruiming
van de leeftijdsgrens en de diplomatermijn in de studiefinanciering geeft
studenten daarbij meer mogelijkheden hun studie te onderbreken of te combineren
met bijvoorbeeld werk.107Wat is de stand van zaken omtrent (het uitzoeken van)
de mogelijkheden om een hbo- of wo-opleiding te volgen met behoud van een
(bijstands)uitkering?De Regeling noodzakelijke scholing biedt de mogelijkheid voor bijstandsgerechtigden
om hoger beroeps- of wetenschappelijk onderwijs te volgen indien dit noodzakelijk
is voor inschakeling in arbeid. Voorwaarden zijn dat de scholing beroepsgericht
is, de praktijkcomponent niet meer dan de helft van het programma uitmaakt
en de scholingsperiode niet meer dan 2 jaar duurt. De bepaling dat sprake
moest zijn van een specifiek op werklozen gericht traject is inmiddels geschrapt,
waarmee de mogelijkheden voor bijstandsgerechtigden om een hboof wo-opleiding
te volgen aanzienlijk zijn uitgebreid. Naar aanleiding van de aangehouden
motie van de leden Bussemaker en Schimmel tijdens het nota-overleg met de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 25 oktober 1999 is toegezegd
te bezien of de scholingsmogelijkheden voor alleenstaande ouders in de bijstand
verruimd kunnen worden.108Goede afstemming tussen voortgezet onderwijs en hoger
onderwijs, mbo en hbo, hbo en wo, maar ook tussen onderwijs en arbeidsmarkt
is noodzakelijk en van het grootste belang. Hoe krijgt deze afstemming daadwerkelijk
en integraal vorm? De verhouding tussen de onderwijssectoren is neergelegd in de wet- en
regelgeving. De afstemming krijgt evenwel daadwerkelijk gestalte op het niveau
van de instellingen en opleidingen. De HBO-raad en de VSNU vervullen hierbij
een faciliterende en coördinerende rol: ten behoeve van de afstemming
tussen voortgezet en hoger onderwijs hebben zij contact met het PMVO en het
Landelijk Informatiecentrum Aansluiting VO HBO (LICA). De VSNU kent een eigen
Informatiecentrum aansluiting vwo -wo. Met het LICA en de BVE-raad spreekt
de HBO-raad over de afstemming mbo – hbo. Tenslotte wordt via contacten
met het afnemend veld, de branche-organisaties en vakdepartementen gezorgd
voor de afstemming tussen onderwijs – arbeidsmarkt.109In welke gevallen acht de regering zich wel verantwoordelijk
voor het beleid van de afzonderlijke instellingen?De overheidsverantwoordelijkheid voor het bestel vindt op het niveau van
de individuele instelling zijn vertaling in specifieke bevoegdheden, bijvoorbeeld
ten aanzien van het ontnemen van rechten aan een opleiding.110In welke zin gaan de richtlijnen voor het jaarverslag
en de informatieafspraken herzien worden?Volgens de huidige informatieafspraak vervult het jaarverslag twee functies:
verantwoording van de uitvoering van de taken, en levering van informatie
die voor de minister van belang is voor beleidsontwikkeling. Nagegaan zal
worden of deze combinatie zinvol is, en of misschien het verslag niet beter
kan worden gericht op de verantwoordingsfunctie alleen. Het accent moet dan
liggen op het zichtbaar maken van de prestaties van de instellingen in verhouding
tot de van rijkswege gegeven financiële middelen.Voor uitwisseling van beleidsinformatie zijn er tegenwoordig ook andere
mogelijkheden langs elektronische weg. Ook zullen de onderwerpen waarover
informatie wordt geleverd opnieuw moeten worden bezien en gespecificeerd.111Hoe wordt bepaald of hbo-studenten geschikt zijn voor
een universitaire studie?Een hbo-getuigschrift – zowel een propedeuse als een afsluitend
getuigschrift – geeft een wettelijk recht op toegang tot opleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs. Er vindt echter wel een toets plaats indien
voor een opleiding zogenaamde nadere vooropleidingseisen zijn gesteld. Deze
eisen zijn feitelijk voor een groot aantal opleidingen gesteld en zijn geformuleerd
in termen van (afgeronde) vakken en/of profiel in het voortgezet onderwijs.
De hbo-student wordt door de desbetreffende universiteit getoetst of hij of
zij beschikt over de kennis en vaardigheden die vereist zijn blijkens de nadere
vooropleidingseisen.112In het overleg over de beleidsagenda HOOP2000 kwam
naar voren dat het toezicht van de samenwerkende universiteiten en hogescholen
op hun eigen samenwerkingsactiviteiten kan worden verbeterd. VSNU en HBO-raad
zouden in overleg treden. Wat is de stand van zaken op dit moment? Het overleg zal nog plaatsvinden in het kader van de voorbereiding van
wetswijziging om belemmeringen voor fusie tussen een hogeschool en een universiteit
weg te nemen.113Hoe wordt bij het door universiteiten en hogescholen
gezamenlijk opzetten van onderdelen van het onderwijsprogramma recht gedaan
aan de verschillen tussen beide voortvloeiend uit het binaire stelsel?De concrete vormgeving van de verschillen in onderdelen van onderwijsprogramma's
tussen hbo- en wo-opleidingen is de primaire verantwoordelijkheid van de betrokken
instellingen. Voorwaarde is dat het onderwijs duidelijk onderscheiden blijft
worden in hbo respectievelijk wo. Via de kwaliteitszorg vindt evaluatie plaats
van de onderwijsprogramma's, inclusief het hbo- danwel wo-karakter van de
opleiding.114De vraag naar het handhaven van het binaire stelsel
zou gesteld kunnen worden, maar is nu niet aan de orde. Waarom niet?Het huidige onderscheid tussen hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk
onderwijs sluit aan bij de vooropleiding van studenten en bij de behoefte
op de Nederlandse arbeidsmarkt. Bovendien vormt het binaire stelsel bepaald
geen uitzondering in Europa, zie hiervoor het antwoord op vraag 123.115Wat zijn de voordelen van een bestuurlijke fusie tussen
een universiteit en hogeschool, indien zowel het opleidingenaanbod hbo en
wo, als de bekostiging en kwaliteitzorg nadrukkelijk onderscheiden blijven?In het ontwerp-HOOP is aangegeven dat belemmeringen voor een bestuurlijke
fusie zullen worden weggenomen, met instandhouding van het binaire karakter
van het hoger onderwijs. De voordelen daarvan zullen op instellingsniveau
moeten worden afgewogen.116Welke samenwerkingsvormen en eventuele fusievoornemens
zijn er reeds tussen hogescholen en universiteiten?Er bestaan op dit moment veel vormen van samenwerking tussen hogescholen
en universiteiten. Concrete voornemens om te komen tot fusie bestaan in elk
geval tussen de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam.117Hoe wordt voorkomen dat het opheffen van de Adviescommissie
Onderwijsaanbod (ACO) zal leiden tot een wildgroei van opleidingen?Hoeveel verschillende soorten opleidingen zijn er op
dit moment in het hbo en wo?In het wo staan er na de herordening van het opleidingenaanbod vanaf het
studiejaar 2000–2001 (exclusief de aangewezen opleidingen en de universitaire
lerarenopleidingen) nog 124 verschillende opleidingen open voor instroom van
nieuwe studenten. In het bekostigde hbo zijn er (exclusief de opleidingen
die in afbouw zijn) in het studiejaar 2000–2001 199 verschillende
opleidingen.Voor de beoogde nieuwe inrichting van het instrumentarium gericht op het
opleidingenaanbod verwijs ik u naar mijn brief van 22 december 1999. 118Kan het op termijn niet uitsluiten van bestuurlijke
fusies tussen hogescholen en roc's op termijn ook leiden tot een bestuurlijke
fusie tussen een hogeschool/roc enerzijds en een universiteit anderzijds.Ik sluit dat op lange termijn niet bij voorbaat uit. In verband met de
recente grootscheepse bestuurlijke aanpassingen van roc's is het de vraag
of bedoelde bestuurlijke aanpassingen op korte termijn aan de orde zullen
komen.119«dat neemt ... niet weg dat in de toekomst door
internationale ontwikkelingen ook de vraag naar het handhaven van het binaire
stelsel gesteld zou kunnen worden».De aangehaalde passage uit het ontwerp-HOOP drukt uit dat er nu geen aanleiding
is het binaire stelsel ter discussie te stellen vanwege de internationale
vergelijkbaarheid. Het inhoudelijk onderscheid tussen hbo en wo wordt positief
gewaardeerd door het afnemend veld en sluit aan op de verschillen in vooropleiding
tussen studenten. Bovendien is het binaire stelsel geen uitzondering in Europa.
Indien dit wel het geval wordt, zal de discussie opnieuw gevoerd moeten gaan
worden.120Waarom is deze vraag nu niet aan de orde gezien alle
woorden die in het HOOP zijn gewijd aan de voortschrijdende internationalisering
en hoe deze stap voor te blijven? Over hoeveel jaar verwacht de regering dat
de discussie over het binaire stelsel weer gevoerd moet gaan worden?Zie het antwoord op vraag 119.121Wat zijn volgens de regering de voordelen van een bestuurlijke
fusie van het mbo en het hbo?In het ontwerp-HOOP is aangegeven dat fusies tussen hogescholen en roc's
de komende jaren onderwerp van gesprek zullen zijn met het bve- en hbo-veld.
Daarbij zal tevens verkend worden welke voordelen een dergelijke fusie voor
instellingen zou kunnen hebben.122De wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek
(WHW) zal worden aangepast dat bestuurlijke fusies tussen hogescholen en universiteiten
mogelijk worden Geldt dit eveneens voor een bestuurlijke fusie tussen hogescholen
en roc's?Vooralsnog zullen bestuurlijke fusies tussen hogescholen en roc's de komende
jaren nog onderwerp van gesprek zijn met het bve- en hbo-veld. Afhankelijk
van de resultaten daarvan zal eventueel wetswijziging worden voorgesteld.123Welke landen in Europa kennen een binair stelsel zoals
ons land dat heeft?Landen van de Europese Unie die als binair getypeerd kunnen worden zijn
België, Denemarken, Duitsland, Finland, Griekenland, Ierland, Oostenrijk
en Portugal. De stelsels verschillen onderling wel met betrekking tot onder
andere de omvang van de respectievelijke sectoren, instroomeisen en breedte
van het onderwijsaanbod. 124Welke internationale ontwikkelingen hebben geleid tot
de stelling dat het binaire stelsel zich voortdurend in internationale zin
moet blijven bewijzen?Zie het antwoord op vraag 119.125De overheid houdt de mogelijkheid om in te grijpen
in het bestaande opleidingenaanbod. Via de artikelen 6.5 en 6.10 WHW kunnen
echter alleen de rechten worden ontnomen aan bestaande opleidingen. Is de
regering voornemens niet alleen opleidingen rechten te ontnemen maar ook het
opleidingenaanbod te sturen? Zo ja, hoe?Voor zover het noodzakelijk zou zijn om te sturen in het opleidingenaanbod,
zal dit tot stand gebracht worden via de weg van het bestuurlijk overleg.126Kan de regering precies aangeven wanneer de toets op
macro-doelmatigheid komt te vervallen?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.127Welke garantie kan de regering bieden dat studenten
niet de dupe worden van opleidingen die, bijvoorbeeld door achteraf ingrijpen
van de overheid, aangepast of opgeheven worden?Nu reeds voorziet de WHW erin dat bij een besluit tot ontneming van rechten
aan een bestaande opleidingen door de minister, het tijdstip van inwerkingtreding
zodanig wordt bepaald dat de voor een opleiding ingeschreven studenten de
opleiding aan dezelfde of aan een andere instelling binnen een redelijke tijd
kunnen voltooien. (vgl. artikel 6.5, lid 3 WHW) Een vergelijkbare regeling
geldt indien het instellingsbestuur besluit tot het beëindigen van een
opleiding. (vgl. artikel 7.34, lid 2 WHW)128Wanneer wordt de ACO opgeheven?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.129Bestaat niet het gevaar dat door het vervallen van
de macro-doelmatigheidstoets het beleid op nationaal niveau ondoelmatig wordt?Hoe denkt de regering dit te kunnen voorkomen?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999, waarin nadere uitwerking is gegeven aan het voornemen de macro-doelmatigheidstoets
te laten vervallen.130De regering behoudt de mogelijkheid om in te grijpen
in het bestaande opleidingenaanbod wanneer «onvoorziene ontwikkelingen
of grote verandering in de maatschappelijke behoefte» daartoe aanleiding
geven. Wat wordt hieronder precies verstaan? Een concreet antwoord op deze vraag is niet mogelijk. Het woord «onvoorziene»
impliceert immers dat nu nog niet aangegeven kan worden welke die ontwikkelingen
zullen zijn. Tot op heden is het desbetreffende wettelijk instrumentarium
nog niet toegepast.131Is het mogelijk dat de vrijheid van instellingen om
nieuwe opleidingen aan hun pakket toe te voegen leidt tot versnippering in
het onderwijsaanbod van studierichtingen?Voor de uitwerking van de voornemens inzake het opleidingenaanbod verwijs
ik u naar mijn brief van 22 december 1999. Naar mijn oordeel is sprake van
een uitgebalanceerd instrumentarium met voldoende checks and balances.132Vindt de regering het wenselijk om na afschaffing van
de ACO te komen tot een verlichte vorm van een macrodoelmatigheidstoets? Zo
ja, hoe denkt hij deze nieuwe toets vorm te geven? Zo nee, hoe denkt hij de
efficiënte besteding van overheidsmiddelen te kunnen afzekeren?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de uitwerking van de
voornemens inzake het opleidingenaanbod in mijn brief van 22 december 1999.133Kan de situatie ontstaan dat een instelling na registratie
in het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (CROHO) bekostiging dient
te ontvangen voor de gehele cursusduur van inmiddels ingeschreven studenten,
terwijl de regering achteraf besluit tot een procedure van ontneming van rechten
aan een bestaande opleiding in het bekostigde respectievelijk het aangewezen
onderwijs?Neen, voor een opleiding die niet (meer) is geregistreerd in het CROHO
ontvangt een instelling geen bekostiging.134Is er bij het herordeningsvoorstel van de universitaire
opleidingen wel sprake van een echte afname van het aantal verschillende opleidingen,
of worden verschillende opleidingen onder gelijke noemer gebracht?Er is zonder twijfel sprake van een echte afname van het aantal verschillende
opleidingen bij de universiteiten. Het aantal opleidingen is van bijna 300
teruggebracht tot 124. Tegelijkertijd is het waar dat opleidingen die eerder
als afzonderlijke opleiding waren geregistreerd bij een «nieuwe»
opleiding terugkeren als afstudeerrichting. Belangrijkste winstpunten zijn
dat de overzichtelijkheid van het opleidingenaanbod is toegenomen en omdat
één opleiding één propedeuse kent de oriënterende
en verwijzende functie van de propedeutische fase versterkt is.135Op welke wijze wordt de externe kwaliteitszorg gewaarborgd?
Is er sprake van onafhankelijke toetsing?Onafhankelijke toetsing is van wezenlijk belang bij het stelsel van kwaliteitsborging.
In het huidige visitatiestelsel vindt de toets op het onderwijs plaats door
een commissie van onafhankelijke deskundigen waarbij opleidingen vergelijkenderwijs
worden beoordeeld. De inspectie houdt toezicht op de wijze waarop de instellingen
vorm geven aan de verplichting het onderwijs regelmatig door
onafhankelijke deskundigen te laten beoordelen.136De eigen verantwoordelijkheid van de instelling voor
de doelmatigheid van de investeringen voor nieuwe opleidingen kan onder anderen
worden versterkt via interne en externe verantwoording, zoals bijvoorbeeld
de toezichthoudende organen van de hogescholen en universiteiten. Hoe wordt
dit intern toezicht ingevuld?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.137Nieuwe opleidingen zullen vooraf worden getoetst. Wie
neemt deze toets af? Na hoeveel tijd wordt er geëvalueerd? Wie houdt
de vinger aan de pols?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.138Voor het wo kan de instellingsverantwoordelijkheid
voor het aanbod van nieuwe opleidingen na aanpassing van wet- en regelgeving
worden ingevoerd; voor het hbo is een geleidelijker invoering denkbaar. Wat
houdt het voorstel van de HBO-raad in betreffende de overgangsprocedure voor
aanmeldingen voor het CROHO? Is het wenselijk een zelfde overgangsprocedure
ook voor de universiteiten te hanteren? Is het gezien de overgangsperiode
niet verstandig het vrijlaten van nevenvestigingen voor zowel universiteiten
als hogescholen vooralsnog op te schorten?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999 waarin nadere uitwerking is gegeven aan de voornemens inzake het opleidingenaanbod
en de nevenvestigingen. In aanvulling hierop wijs ik er op dat een aangepaste
procedure voor de registratie in het CROHO voor het studiejaar 2001–2002,
zoals getroffen voor de hogescholen, voor de universiteiten niet nodig is.
Omdat in het recente verleden in het hbo moratoria golden voor het instellen
van nieuwe opleidingen was de verwachting dat de hogescholen voor het studiejaar
2001–2002 veel nieuwe opleidingen zouden aanmelden. Die problematiek
speelt bij de universiteiten niet omdat daar nimmer moratoria op nieuwe opleidingen
hebben gegolden.139Kan al meer helderheid gegeven worden over de vormgeving
van de toetsing nieuwe opleidingen en wie gaat deze uitvoeren? Zo nee, op
welke termijn kan dat wel?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.140Is het voor instellingen wel aantrekkelijk om «kleine»
opleidingen in stand te houden als bekostiging op basis van aantallen studenten/diploma's
geschiedt?Met de overgang naar het Prestatie BekostigingsModel (PBM) voor de bekostiging
van de universiteiten wordt sterker dan voorheen het accent gelegd op het
bekostigen op basis van eerstejaars en getuigschriften. De overgang
naar deze nieuwe bekostigingssystematiek heeft budgetneutraal plaatsgevonden.
De omvang van de zogenaamde basisvoorziening onderwijs en onderzoek blijft
echter substantieel.De verdeling over de faculteiten en opleidingen van de aan een universiteit
toegewezen rijksmiddelen wordt bepaald door het door de universiteit gehanteerde
interne budgetmodel. Niet-financiële overwegingen spelen een belangrijke
rol bij de vraag of kleine, relatief dure opleidingen in stand worden gehouden.141Is al meer zicht op hoe en waarom toetsing vooraf (bij
nieuwe opleidingen) plaatsvindt?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.142Het is denkbaar dat ruimte wordt geboden voor experimenten
buiten de reeds aanwezige sectoren, zoals bijvoorbeeld in de sector techniek.
Hoe «denkbaar» is dit en hoe groot zal die «ruimte»
zijn? Is al gestart met dergelijke experimenten en wat zijn de criteria?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.143Wat is de stand van zaken omtrent de besluitvorming
positie korte opleidingen en het overleg dat hierover met HBO-raad, Platform
van Aangewezen/Erkende Particuliere Onderwijsinstellingen in Nederland (PAEPON)
en Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) is gevoerd?Er is op dit moment nog geen besluit in voorbereiding tot afbouw van de
huidige korte opleidingen. Voordat daartoe wordt overgegaan zal het gesprek
worden aangegaan over de vraag hoe deze korte trajecten een plaats kunnen
krijgen binnen een gevarieerd en flexibel onderwijsaanbod. Hierbij zullen
HBO-raad, PAEPON en VSNU worden betrokken.144Waarom is voor het hbo gekozen voor een overgangsperiode
van 4 jaar?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.145Het interne toezicht is op dit moment onvoldoende transparant.
Waar ligt dat aan?Het bevoegd gezag van nagenoeg alle hogescholen in Nederland wordt gevormd
door private stichtingen, die zelf verantwoordelijk zijn voor de vormgeving
van het interne toezicht op de hogescholen. De toenemende autonomie waarover
de hogescholen (gaan) beschikken maakt het steeds relevanter om afspraken
te maken over een gedragscode voor het interne toezicht op hogescholen. De
HBO-raad zal een commissie instellen om deze gedragscode voor het interne
toezicht op te stellen. Deze commissie zal voor de zomer van 2000 haar rapport
uitbrengen.Wat betreft de universiteiten is met de instelling van de Raden van Toezicht
reeds een zeer belangrijke stap gezet naar verbetering van de transparantie
van het intern toezicht. De taak en positie van de Raden van Toezicht
is onderwerp van nadere gedachtevorming. Daarbij wordt stapsgewijs –
en in goed overleg met de minister – verder invulling gegeven aan de
rol en functie van een Raad van Toezicht.146De huidige lumpsum financiering kent naast evidente
voordelen ook risico's zoals het risico dat instellingen minder snel geprikkeld
worden om in relatief dure opleidingen, zoals bèta-techniekopleidingen,
te investeren. Worden dergelijke risico's onderkend en, zo ja, hoe wordt daarmee
omgegaan?Lumpsum bekostiging dwingt de instellingen tot scherpe afwegingen. De
huidige praktijk geeft geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat bovengenoemd
effect optreedt. Bovendien vallen de bèta- en technische opleidingen,
in tegenstelling tot de alpha- en gammaopleidingen, onder het zogenaamde hoge
bekostigingsniveau.147In hoeverre doen de risico's van het bekostigingsmodel
in het hbo zich minder voor in sectoren die reeds tot het takenpakket van
de hogeschool behoren?Het hbo-bekostigingsmodel kent een zeer sterke nadruk op het behalen van
het diploma. Hogescholen worden in het model afgerekend op 1,35 x de jaarprijs
bij uitval van de student zonder diploma en op 4,5 x de jaarprijs als de student
daadwerkelijk afgestudeerd is.Bij een dergelijk bekostigingsmodel model kan niet worden uitgesloten
dat individuele instellingen nieuwe studierichtingen starten vooral met het
oog op vergroting van de eigen rijksbijdrage, maar met risico's voor de kwaliteit
van het hbo.In mijn brief van 22 december 1999 is een benadering uitgewerkt waarbij
dat eventuele gevolg van de grotere programmeervrijheid wordt voorkomen.148De algemene lijn wordt dat de besluitvorming over de
spreiding van het onderwijsaanbod binnen Nederland tot de competentie van
de instellingen behoort. Betekent dit dat de overheid alle zeggenschap over
de spreiding van het onderwijsaanbod uit handen geeft?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.149Bij samenwerking tussen hogescholen treedt het gevaar
van monopolieposities op. Dit zal de toegankelijkheid niet ten goede komen.
Hoe kan dit worden voorkomen?Samenwerking biedt nieuwe mogelijkheden voor het instandhouden en de innovatie
van het onderwijsaanbod en daarmee voor de toegankelijkheid. Instellingen
die samenwerken zullen bijdragen aan een evenwichtiger geheel aan voorzieningen
en zullen, omdat zij minder dan thans vaak nog het geval is elkaars directe
concurrenten zijn, ook beter in staat zijn om nieuwe specialisaties in het
onderwijs te realiseren en om kostenintensieve voorzieningen in stand te houden.
Er is dan ook geen aanleiding om te veronderstellen dat er in de praktijk
sprake zal zijn van monopolievorming. 150Op grond waarvan wordt ten aanzien van onderwijsprogrammering
wel vertrouwd op zelfregie en ten aanzien van HBO-nevenvestigingen in veel
mindere mate?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.151«... een mogelijk spanningsveld tussen het stimuleren
van samenwerking en het stimuleren van de keuzevrijheid van de onderwijsvragers.
Bij samenwerking tussen hogescholen treedt het gevaar van monopolieposities
op» Welke rol ziet de overheid hier voor zichzelf weggelegd?Zie het antwoord op vraag 149.152Een grotere rol bij het afleggen van verantwoording
spelen Raden van Toezicht van universiteiten en toezichthoudende organen van
hogescholen. Koppelen deze toezichthoudende instanties terug aan het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen? Wat zijn de eventuele sanctiemiddelen
van deze toezichthoudende organen? Hoe wordt het toezicht gehouden en wat
is daarvan de frequentie?De rol van de Raden van Toezicht van de universiteiten is geregeld in
de WHW. Wat betreft het interne toezicht bij het hbo verwijs ik u naar mijn
brief van 22 december 1999.153«Meer verantwoordelijkheid voor instellingen
kan ook leiden tot een andere rol voor de VSNU en HBO-raad». Wat is
het concrete voorstel hiervoor en wat vinden de VSNU en HBO-raad hiervan.In het overleg naar aanleiding van het ontwerp-HOOP hebben de HBO-raad
en VSNU op zich genomen verder vorm te geven aan hun rol bij het initiëren
en stimuleren van zelfregulering. Hiervoor verwijs ik u naar mijn brief van
22 december 1999).154Welke invloed krijgen de medezeggenschapsraden en studenten
bij het interne toezicht?De bevoegdheden van de medezeggenschapsraden zijn geregeld in de WHW.155Heeft reeds een nadere gedachtewisseling plaatsgevonden
over het interne toezicht van hogescholen en de relatie met het overheidstoezicht?
Zo ja, wat is het resultaat van deze gedachtewisseling?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999 en het antwoord op vraag 145.156Welke voorkeur heeft de regering als het gaat om een
andere rol van VSNU en HBO-raad.VSNU en HBO-raad willen zich in sterkere mate richten op het initiëren
en stimuleren van zelfregulering. Dit is in het overleg over het ontwerp-HOOP ook aan de orde geweest met VSNU en HBO-raad. Voor het verslag van
dit overleg verwijs ik u naar mijn brief van 22 december 1999.157«Meer ruimte en variëteit voor instellingen
vraagt om verdere vergroting van de zichtbaarheid van prestaties die instellingen
met de gegeven middelen leveren». Hoe worden de richtlijnen voor het
jaarverslag en de informatieafspraken herzien? Zijn naast deze voorgestelde
maatregelen nog meer wijzigingen in het beleid nodig om de zichtbaarheid van
de prestaties van instellingen te verbeteren?Zie het antwoord op vraag 110. Naast een goede op verantwoording gerichte
verslaglegging door de instelling acht ik de beschikbaarheid van kengetallen
over onderwijsrendement, onderwijskwaliteit, onderzoekprestaties en arbeidsmarktpositie
van de afgestudeerden van groot belang. Dergelijke gegevens zijn al beschikbaar,
geleverd door VSNU en HBO-raad. Deze gegevens verbeteren voortdurend. Daarvoor
is geen wijziging in het beleid nodig.158Wat wordt bedoeld met de zinsnede «een evenwicht
tussen zelfregie van instellingen voor het vernieuwingsbeleid en mogelijkheden
tot sturing op beleidsprioriteiten door de minister»?Daarmee wordt bedoeld dat het in het kader van het vernieuwingsbeleid
van belang is dat beleidsdoelstellingen gerealiseerd kunnen worden op een
wijze waarbij tevens tegemoet gekomen kan worden aan de verschillende profielen
van instellingen.159«... om een substantieel deel van de middelen
af te zonderen van de lumpsum. Deze worden ingezet voor landelijke beleidsdoelen»
Is het oormerken van budget niet in strijd met deregulering en zelfregulering,
temeer daar het niet gaat om extra geld?Met het oog op een toegankelijk en kwalitatief hoogwaardig onderwijsbestel
kan het wenselijk zijn voor het realiseren van landelijke beleidsdoelen specifieke
middelen beschikbaar te stellen. Voorbeeld hiervan waren de middelen voor
Kwaliteit en Studeerbaarheid die tot en met 1999 beschikbaar waren voor het
HBO en WO. Een recent ander voorbeeld binnen het HBO zijn de middelen die
in de periode 1999 tot en met 2004 beschikbaar worden gesteld voor instellingsspecifieke
en instellingsoverstijgende projecten in het kader van de lerarenopleidingen
voortgezet onderwijs. Hiervoor is, in overleg met de HBO-raad, in de periode
1999–2004 72,5 mln beschikbaar gesteld. Dit bedrag wordt afzonderlijk
geraamd op artikel 21.01 Personele en Materiële uitgaven en is additioneel
aan de op ditzelfde artikel geraamde lumpsumuitgaven.160Hoe kan worden gewaarborgd dat er niet teveel in het
collegegeld wordt gedifferentieerd voor duale- en deeltijdstudenten en voor
studenten ouder dan 30 jaar?Ik wil geen beperkingen aanbrengen op de thans bestaande wettelijke vrijheid
van instellingen om voor bepaalde groepen de hoogte van het collegegeld vast
te stellen.162Hoe kan flexibiliteit in het hoger onderwijs worden
bevorderd, indien een instelling niet meewerkt? Flexibele inrichting van leerwegen is voor de instellingen een middel
om te kunnen inspelen op de gedifferentieerde vraag naar hoger onderwijs.
Het is in het belang van de instellingen zelf om dit middel toe te passen,
al was het maar omdat zij meer bekostiging ontvangen naarmate zij meer studenten
aantrekken en gediplomeerd laten uitstromen. Het is dan ook niet te verwachten,
dat een instelling niet mee wil werken aan flexibiliteit. Wel is variëteit
denkbaar in de mate en vorm die flexibiliteit krijgt.In het kader van het bij de HBO-raad ondergebrachte project Flexibilisering
en in het verlengde van het beleidsgericht onderzoek naar EVC zal worden bekeken
in hoeverre de ontwikkeling van handreikingen kan worden gestimuleerd.163In- en uitschrijven is in de nieuwe Wet Studiefinanciering
per maand mogelijk. Is het technisch mogelijk om collegegeld ook per maand
af te rekenen?Deze vraag kan op dit moment nog niet worden beantwoord. Tevens verwijs
ik u naar mijn brief van 22 december 1999.164Wat is momenteel het beleid omtrent collegegeld in
andere Europese landen? Hoe gaan andere Europese landen om met eigen bijdragen
van studenten aan hoger onderwijs?In een groot aantal Europese landen bestaan geen collegegelden (Denemarken,
Duitsland, Griekenland, Luxemburg, Oostenrijk, Finland en Zweden). In andere
Europese landen bestaan wel college- en inschrijfgelden (België, Spanje,
Frankrijk, Italië, Portugal, Ierland, Verenigd Koninkrijk en Nederland).
De hoogte van de tarieven is door de verantwoordelijke ministers voorgeschreven,
behalve in Italië, waar de hoogte van het collegegeld door de afzonderlijke
instellingen wordt bepaald, met inachtneming van een landelijk vastgesteld
maximum. De hoogte van de collegegelden varieert. In Nederland, Ierland en
het Verenigd Koninkrijk zijn de collegegelden hoog, maar veel studenten komen
in aanmerking voor gedeeltelijke of gehele compensatie door de overheid.165Vastgesteld wordt dat het Nederlandse collegegeld in
Europees perspectief reeds hoog is, en dat instellingen slechts beperkt gebruik
maken van de vrijheid om zelf de instellingscollegegelden vast te stellen
met inachtneming van een minimum. De conclusie wordt vervolgens getrokken,
dat de zeggenschap van de instellingen over het collegegeld niet verder hoeft
te worden vergroot. Is het niet mogelijk dat de wens bestaat het collegegeld
te verlagen?Er zijn mij geen signalen bekend dat instellingen zouden willen dat het
collegegeld verlaagd wordt.166Hoe lang bestaan de huidige mogelijkheden voor variatie
in de collegegelden al? Hoe vaak en om welke redenen wordt er gebruik van
gemaakt?Sedert 1 september 1996 zijn de hoger onderwijsinstellingen vrij om de
hoogte van het collegegeld vast te stellen voor een beperkt aantal categorieën
studenten. Alle instellingen maken daar ook gebruik van. Elke instelling maakt
daarin zijn eigen afweging. 167Welke zijn de onderliggende cijfers van de mededeling
dat het Nederlandse collegegeld in Europees perspectief hoog ligt? Wat is
hiervan de verklaring?Volgens de studie «Key Topics in Education, Volume 1, Financial
support for students in higher education in Europe», uitgevoerd door
Eurydice zijn de collegegelden (1997/1998) in de landen van de Europese Unie
als volgt1.  Locale
valutaOmgerekend in PPP/ECU Denemarken00Duitsland00 Finland00 FrankrijkFRF 744–1859104 tot 261 Griekenland00 IerlandIEP 1768–32982 456 tot 4580 ItaliëITL 293 595 – 4 250 000172 tot 2485 Luxemburg00Nederland2 5751 165 Oostenrijk00PortugalPTE 56 700427 SpanjeESP 65 147 – 103 560484 tot 772 Verenigd KoninkrijkGBP 750–28001 087–4058 VlaanderenBEF 2 000 – 18 00050 tot 451 WalloniëBEF 11 261 – 26 500282–664Zweden00Hieruit blijkt, dat in 12 Europese landen het collegegeld lager is dan
in Nederland, waarvan 7 landen helemaal geen collegegeld heffen. In één
land is het collegegeld hoger (Ierland), en in Italië bestaat een maximum,
dat hoger is dan het tarief in Nederland. In het Verenigd Koninkrijk is in
1998/1999 een uniform collegegeld van 1000 pond ingevoerd (niet in tabel opgenomen).De belangrijkste verklaring van deze verschillen ligt in de politieke
afwegingen die in de verschillende landen in het verleden gemaakt inzake de
relatie tussen individueel en collectief profijt van hoger onderwijs. Tevens
dient rekening gehouden te worden met compensatieregels in beurzenstelsels.
Zie ook het antwoord op vraag 164.168Zullen beide voorgestelde vormen van afstudeersteun
in het nieuwe belastingstelsel 2001 onder hetzelfde belastingregime vallen?De nieuwe voorziening bij de Informatie Beheer Groep vormt fiscaal gezien
een onderdeel van de studiefinanciering. De afstudeersteun die door de instellingen
wordt gegeven wordt fiscaal gelijk behandeld als studiefinanciering. Beide
vormen van afstudeersteun zijn fiscaal onbelast.169Welke problemen zijn ontstaan bij de uitvoering van
de huidige regelgeving? Zijn de instellingen en de studenten het eens met
de wijziging van de afstudeerregeling?Voor een uitgebreide beantwoording van deze vraag verwijs ik u naar paragraaf 1.5.6
van het algemeen deel van de memorie van toelichting bij de WSF2000 (Kamerstukken
II 1999–2000, 26 873, nr. 3).170Wordt vanuit de regering geen enkel kader gesteld waarbinnen
de ethische commissies hun taken en werkwijze dienen vorm te geven?Inderdaad. 171Aan welke deregulering van de universitaire bestuursstructuur
wordt gedacht?Met het inwerkingtreden van de Wet modernisering universitaire bestuursorganisatie
(MUB) in 1997 is aan de openbare universiteiten grote vrijheid gegeven om
de interne bestuursorganisatie vorm te geven, onder gelijktijdige introductie
van een raad van toezicht-model in het wetenschappelijk onderwijs. In 2001
is een evaluatie voorzien van deze wetswijziging, waaruit wellicht verdergaande
voorstellen voor deregulering van de bestuursorganisatie voortvloeien. Ik
acht het niet aan de orde om nu al, vooruitlopend op de uitkomsten van deze
evaluatie, concrete uitspraken omtrent verdergaande deregulering van de bestuursorganisatie
te doen.172Zullen er geen beperkingen zijn ten aanzien van het
gebruik van Engels als voertaal in het hoger onderwijs ?Er zullen beperkingen blijven. De wettelijke bepaling die een gedragscode
voorschrijft blijft bestaan. Bij het hanteren van een vreemde taal blijft
het immers van belang dat er zorgvuldig met het gebruik hiervan wordt omgegaan,
zowel vanwege het culturele belang van de Nederlandse taal als vanwege de
effectiviteit van de kennisoverdracht.173Wat zijn de opvattingen van de andere Europese landen
die een soortgelijke binaire hoger onderwijsstructuur hebben als Nederland
ten aanzien van het komen tot een gelijksoortige Europese onderwijsstructuur?Het streven in Europees verband is er niet op gericht te komen tot één
gelijksoortige onderwijsstructuur. Het gaat om het beter vergelijkbaar maken
van de bestaande systemen ten behoeve van het bevorderen van internationale
mobiliteit van studenten. Uitgangspunt van deze vergelijking is de systematiek
van twee cycli: bachelor en master. Dat deze opvatting ook door de andere
Europese landen wordt gedeeld blijkt uit hun ondertekening van de Bologna
verklaring.174Hoe kunnen hoger onderwijsstelsels beter vergelijkbaar
worden als allerlei landen verschillende structuren hebben. Wat verwacht de
regering: zal de Europese ontwikkeling van onderwijsstructuur juist richting
binair zijn of juist niet? Hoe gaan andere landen om met de bachelor-masterstructuur?
Vormt de typisch Nederlandse invulling van het binaire stelsel geen belemmering
voor de internationale herkenbaarheid van het Nederlandse hoger onderwijs?Zie het antwoord op vraag 104 en 119175Wat betekent de ondertekening en uitwerking van de
Bologna verklaring concreet voor de instellingen.De Bologna verklaring is een intentieverklaring ondertekend door ministers
uit 29 Europese landen, en bevat als zodanig geen concrete maatregelen voor
de instellingen zelf. Bij de uitwerking zullen de instellingen in de verschillende
landen uiteraard een rol krijgen. In Nederland zijn veel universiteiten reeds
bezig met het invoeren van een bachelor-masterstructuur. Met het oog op de
ontwikkeling naar een bachelor-masterstructuur op de langere termijn zal de
Onderwijsraad gevraagd worden een adviescommissie in te stellen.
Na ontvangst van het advies zal overleg plaatsvinden met de VSNU en de HBO-raad
over implementatie door de instellingen.176Is het mogelijk om te komen tot een internationaal
accreditatiesysteem voor alle Bolognalanden? Zo ja, hoe staat de regering
hiertegenover?Hoewel internationale accreditatie geen onderdeel uitmaakt van de Bolognaverklaring
zie ik internationale accreditatie als een verderweg liggend doel dat middels
een aantal deelstappen bereikt kan worden. Het doel van internationale accreditatie
is opleidingen qua niveau te vergelijken op basis van internationaal gangbare
standaarden. Ik wil dat bereiken door overeenstemming te bereiken over de
standaarden waaraan bachelor- en masterprogramma's dienen te voldoen. Eerst
bilateraal later multilateraal. Internationale afspraken zullen in dit verband
via de nationale kwaliteitszorgstelsel gemonitord moeten worden. Expertmeetings
van deskundigen uit verschillende landen en gemeenschappelijke projecten op
het gebied van accreditatie en visitatie kunnen daarvoor een aanzet geven.177Op welke wijze wordt in Nederland werk gemaakt van
het systeem van erkenning van buiten het hoger onderwijs verworven kwalificaties?
Hoe ver is het buitenland op dit punt?Erkenning van elders verworven competenties (EVC) speelt in het hoger
onderwijs nu al een rol bij het colloquium doctum en toekenning van vrijstellingen.
Om een meer precies beeld te krijgen van de ervaringen met EVC in het hoger
onderwijs, andere onderwijssectoren en het buitenland is een beleidsgericht
onderzoek uitgezet. De resultaten komen in het voorjaar van 2000 beschikbaar.178Een combinatie van handhaving van het binaire stelsel
en invoering van een bachelor/masterstructuur betekent dat er twee soorten
bachelors komen. Volgt hieruit dat er een soort gezamenlijk «behaald
niveau» van hbo- en wo bachelors moet zijn?Dit betreft een complex vraagstuk dat onderwerp zal zijn van de nadere
adviesaanvraag aan een door de Onderwijsraad in te stellen adviescommissie.
Uitgangspunt is in ieder geval dat bachelors in hbo en wo duidelijk zijn te
onderscheiden.179Zal bij de invoering van twee cycli in het Nederlandse
hoger onderwijs het bachelor's diploma ook een eventueel eindpunt van hoger
onderwijs kunnen zijn, geschikt voor toetreding tot de arbeidsmarkt?In het hbo vormt het bachelordiploma reeds een uitstroomniveau naar de
arbeidsmarkt. In het wo is de huidige kandidaatsfase niet bedoeld als uitstroommoment.
Het is de keuze van de student zelf om met een behaald kandidaatsexamen de
arbeidsmarkt te betreden.180Zal de invoering van een bachelors-masterstructuur
ook leiden tot een aanpassing van het bekostigingsstelsel, waarbij zowel masteropleidingen
van hogescholen als universiteiten worden bekostigd. Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.181Hoeveel universiteiten/opleidingen maken er precies
gebruik van de mogelijkheid om een kandidaatsfase te onderscheiden, gelegen
op bachelorniveau? Het zijn vooral de vijfjarige opleidingen die dit oppakken.
Waarom wordt dit niet opgepakt door andere dan 5-jarige opleidingen?De universiteiten in Delft, Eindhoven, Wageningen, Leiden en Nijmegen
hebben aangekondigd een bachelor-masterstructuur universiteitsbreed in te
gaan voeren. Daarmee gaan ook 4-jarige opleidingen een bachelor-masterstructuur
oppakken. Tot dusver ligt het accent evenwel meer op 5-jarige opleidingen.
Voornaamste reden hiervoor is wellicht dat het bachelor-master model veelal
geassocieerd wordt met een 3+2 opbouw. Dit is internationaal gezien echter
geenszins de enige vormgeving. De VSNU neemt het op zich de invoering van
de bachelor-masterstructuur binnen universiteiten te inventariseren en te
monitoren.182Bij de invoering van bachelors en masters in het hoger
onderwijs zullen er zowel hbo-bachelors als wo-bachelors komen. Blijft de
mastertitel voorbehouden aan een afgeronde universitaire opleiding?Voor een afgeronde universitaire opleiding blijft de mastertitel uiteraard
kenmerkend. Daarnaast is gebruik van de mastertitel echter ook in zwang geraakt
voor bepaalde postinitiële opleidingen, zowel in het hbo als in het wo.
In mijn brief van 22 december 1999 heb ik aangegeven op termijn de postinitiële
masteropleidingen onder te willen brengen in een systematiek van accreditatie.
Daarmee zou een verdergaande formalisering in de zin van een wettelijk beschermde
titel op de agenda komen. Een definitiever standpunt kan ik ten aanzien van
dit onderwerp pas innemen in het kader van de bredere bachelor-master discussie,
na ontvangst van het advies, vóór 1 juli 2000, van een door
de Onderwijsraad in te stellen adviescommissie.183Vormen de genoemde elementen ter vertaling van de Bologna-verklaring
het standpunt van de regering op dit punt? Zo nee, wat is het standpunt van
de regering?De in het ontwerp-HOOP genoemde elementen zijn de vertaling van de Bologna
verklaring naar de huidige Nederlandse situatie. De consequenties op de langere
termijn voor het Nederlandse hoger onderwijs moeten nog verder worden doordacht.
Ik zal de Onderwijsraad vragen een adviescommissie in te stellen gericht op
advisering hierover vóór 1 juli 2000.184Toelating tot opleidingen van de tweede cyclus met
een bachelorgraad kan geen automatisme zijn. Kan (in het kader van autonomievergroting)
aan instellingen nog wel gevraagd worden dit inzichtelijk te maken/houden
voor studenten? Maakt dit het systeem niet alleen maar gedifferentieerder
en nog ondoorzichtiger?Gegeven de verschillen tussen instellingen in Europa kan toelating tot
opleidingen van de tweede cyclus met een bachelorgraad bij een overstap geen
automatisme zijn. Transparantie voor student is echter wel van belang. Hiervoor
mag worden verwacht dat de instellingen heldere regels stellen voor toelating
en goede voorlichting geven. 185Kan worden toegelicht waarom de erkenning van de universitaire
doctoraalopleidingen als masteropleidingen wordt ondergraven door de ontwikkeling
van masteropleidingen van hogescholen? Is er niet veeleer sprake van de situatie
dat universitaire doctoraalopleidingen in het buitenland worden erkend als
bacheloropleiding, omdat de opleidingen thans meestal één cyclus
omvatten? Hoe kan voorkomen worden dat postinitiële hbo-opleidingen de
internationale erkenning van universitaire doctoraalopleidingen als masteropleidingen
ondergraven? Hoe kan duidelijkheid geschept worden tussen de twee mastertitels?Naast de doctoraalopleidingen op masterniveau, bestaan er aan de universiteiten
en hogescholen ook postinitiële opleidingen die masteropleidingen worden
genoemd. Het bestaan van postinitiële masteropleidingen, in hbo én
wo, wekt internationaal de indruk alsof het masterniveau een postinitieel
niveau is, waardoor de erkenning van de universitaire doctoraalopleidingen
als masteropleidingen in Nederland wordt ondergraven.Sporadisch wordt het Nederlands doctoraal-diploma door een land lager
gewaardeerd. Een reden hiervoor is dat het betreffende land meerdere uitstroomniveaus
in het universitaire onderwijs kent waar Nederland één uitstroomniveau
heeft, te weten het doctoraal niveau.Het bestaan van postinitiële masteropleidingen kan een andere reden
zijn.De systematiek van accreditatie, zoals beschreven in mijn brief van 22
december 1999, beoogt zowel de internationale erkenning van de universitaire
doctoraalopleidingen als masteropleidingen te versterken als duidelijkheid
te scheppen tussen de initiële en postinitiële mastertitel.186Blijft de mastertitel verbonden aan een afgeronde universitaire
opleiding?Op basis van de huidige wetgeving is degene die gerechtigd is tot het
voeren van de titel ir, mr of drs, tevens gerechtigd in plaats daarvan de
titel Master te voeren. Er is geen enkele aanleiding daar in de toekomst vanaf
te stappen.187Wat betreft het tussenmoment: de terminologie voor
de aangeboden differentiatiemogelijkheden zal gaan verschillen (bijv. major/minor)
en voorwaarden hiervan ook. Hoe kan dan toegewerkt worden naar internationale
duidelijkheid?De terminologie voor de aangeboden differentiatiemogelijkheden mag gaan
verschillen. Voor internationale duidelijkheid is wel van belang dat deze
differentiatiemogelijkheden worden ingepast in een bachelor-masterstructuur.
Met de ontwikkeling van een bachelor-masterstructuur in Nederland wordt aangesloten
op de ontwikkeling binnen Europa, in het kader van de Bologna verklaring,
naar een opbouw volgens twee cycli.188In welke landen bestaan problemen bij het gelijkstellen
van het Nederlandse doctoraal met het masterniveau?Slechts sporadisch bestaan problemen bij het gelijkstellen van het Nederlandse
doctoraal met het masterniveau. Het gaat dan met name om de VS, dat meerdere
uitstroomniveaus in het universitaire onderwijs kent, waar Nederland één
uitstroomniveau heeft, te weten het doctoraal niveau. Overigens
is dit probleem niet specifiek voor Nederland, ook andere landen met ongedeelde
opleidingen hebben daarmee te maken.189Hoe voorkomen andere landen tekorten in het hoger onderwijs
in bepaalde sectoren (zoals techniek, ict, verzorging en onderwijs)?Hiervan is geen generiek beeld te geven. In het onderzoek van PriceWaterhouseCoopers
naar tekorten aan informatici is de situatie in het Verenigd Koninkrijk, de
Verenigde Staten, Israël, Finland en Canada bestudeerd. Het beleid in
deze landen is gericht op het verbeteren van ict-vaardigheden van de beroepsbevolking
door scholing, verhoging van de instroom in ict-opleidingen, stimuleren van
samenwerking tussen opleidingsinstellingen onderling en met het bedrijfsleven,
verbeteren van het imago van ict en werving van buitenlandse werknemers. De
overheid heeft hierbij in het algemeen de rol van intermediair.190De internationale mobiliteit van Nederlandse studenten
groeit tegenwoordig niet meer. Waarom niet? Hoe hoog is de internationale
mobiliteit nu? Waarom is het niet mogelijk om de internationale mobiliteit
nog meer te stimuleren?Internationale studentenmobiliteit vindt plaats binnen gesubsidieerde
programma's en daarbuiten. De mobiliteit die wordt gesubsidieerd met programma
middelen wordt sinds enige jaren gemonitored (Monitor van internationale mobiliteit
in het onderwijs, 1e editie 1998; Bison). Hieruit blijkt dat deze sterk gerelateerd
is aan de beschikbare middelen. Het grootste deel vindt plaats in het kader
van de EU-programma's, waarvan de budgetten voor een paar jaar worden vastgesteld.
Daarbij gaat het om constante bedragen.De Nederlandse overheid stelt additioneel middelen beschikbaar voor programma's
gericht op specifieke doelgroepen of landen. De meest recente gegevens over
deelname aan EU-programma's: voor Socrates, het onderdeel Erasmus, was de
uitstroom in 1997/1998 4171 studenten, in 1996/1997 4146; voor de
programma's Leonardo en Tempus was dat aantal in 1995/1996 circa 450, voor
zowel stages als uitwisselingen.Van de buiten-programma mobiliteit bestaat geen volledig beeld. Beschikbaar
materiaal geeft evenwel aan dat het ook hier gaat om een substantieel aantal
studenten. Over de totale mobiliteit (zowel binnen als buiten programma's)
geeft de HBO-monitor informatie. Daaruit blijkt dat de totale mobiliteit aanzienlijk
hoger ligt dan de programmamobiliteit. Over het cohort afgestudeerde hbo-ers
1996/1997 zijn de volgende gegevens beschikbaar: 17% heeft een stage gedaan
in het buitenland, 5% een studie (onderdeel) en 7% heeft overige buitenland
ervaring. (Getallen kunnen niet opgeteld worden omdat personen in hun antwoord
meerdere categorieën aan konden kruisen). Voor het wo beschik ik nog
niet over dergelijke cijfers.Kortom: gesubsidieerde mobiliteit groeit niet meer maar er is een substantiële
mobiliteit buiten programma's om op gang gekomen. Dat laatste beschouw ik
als een positieve ontwikkeling.Tot slot wijs ik er op dat internationale mobiliteit geen doel op zich
is, het is een instrument voor internationalisering, maar niet het enige.
Daarnaast kan worden gedacht aan de versterking van de internationale dimensie
van het curriculum van de eigen opleiding en de versterking van de internationale
concurrentiepositie van het Nederlandse hoger onderwijs. In dit
verband verwijs ik naar de beleidsbrief Kennis: geven en nemen.191Waarom groeit de internationale mobiliteit van de Nederlandse
studenten niet meer? Hoe is de mobiliteit van het personeel? Is er een verschil
in mobiliteit tussen wo- en hbo-studenten?Zie vraag 190. Over mobiliteit van het personeel beschik ik niet over
geaggregeerde gegevens.Ten aanzien van. de verschillen in mobiliteit tussen wo en hbo studenten
zijn op dit moment onvoldoende gegevens beschikbaar. De 2e editie van de Monitor
internationale mobiliteit in het onderwijs, die dit voorjaar zal worden gepubliceerd
zal meer inzicht geven in de ontwikkelingen binnen de gesubsidieerde programma's.
Wel is aan te geven dat wo-studenten relatief vaker studieonderdelen en hbo-studenten
vaker een stage volgen in het buitenland.192Is het doel de internationale mobiliteit, ook in de
grensregio's, te vergroten? Waar zijn nog knelpunten voor de vergroting van
mobiliteit? Is de regering bereid om de knelpunten te inventariseren (bijvoorbeeld
in samenwerking met de Landelijke Studenten Vakbond) en daarna zoveel mogelijk
drempels weg te nemen (ook met betrekking tot de studiefinanciering)?Vergroting van internationale mobiliteit is geen doel op zich, zie ook
mijn antwoord op vraag 190. Knelpunten voor grensoverschrijdende samenwerking
en mobiliteit zijn reeds geïnventariseerd in een onderzoek van het CHEPS
in het kader van de «Regeling stimulering grensoverschrijdende samenwerking
hoger onderwijs» (Den Haag, 1999). Aan de suggestie van de LSVb is dus
reeds tegemoet gekomen. Uit het onderzoek van het CHEPS komt naar voren dat
de meest genoemde knelpunten bij mobiliteit zijn:– verschillen in curriculumopbouw;– verschillen in academische kalenders;– verschil in taal; verschillen in cultuur;– verschillen in examensystemen.Het gros van deze knelpunten is op te lossen in onderlinge samenwerking
tussen instellingen. Waar mogelijk zal de Nederlandse overheid in overleg
met andere overheden trachten belemmeringen weg te nemen. Zo zijn knelpunten
op het gebied van studiefinanciering (OV-jaarkaart) in de afgelopen jaren
verholpen.193Verruiming van de toepassing van een Europees studiepuntenstelsel
wordt voorgesteld. Zal het Nederlandse studiefinancieringssysteem hierbij
ook flexibel (genoeg) zijn?Een Europees studiepuntenstelsel zoals bijvoorbeeld het ECTS is een transfer-
of omrekeningssysteem van in het buitenland behaalde studieprestaties ter
bevordering van de internationale studentenmobiliteit. De omrekening van ECTS-studiebelastingspunten
is gebaseerd op Nederlandse studiepuntenstelsel. Verruiming van de toepassing
van ECTS interfereert niet met het Nederlandse studiefinancieringssysteem.
Voor zo ver er een volledige studie in Europa wordt gevolgd met studiefinanciering
is alleen het afsluitend diploma van belang voor de prestatiebeurs. Indien
in het kader van een Nederlandse opleiding een onderdeel in het buitenland
wordt gevolgd is de studiepuntentoekenning van de Nederlandse instelling bepalend. 194Is de regering ook voornemens om het European Credit
Transfer System naast het nationale studiepuntenstelsel toe te passen?De regering ziet in ECTS een belangrijk instrument om internationale mobiliteit
van studenten te stimuleren. De invoering van ECTS bij instellingen van hoger
onderwijs geschiedt op basis van vrijwilligheid. ECTS wordt voor zo ver bekend
reeds bij een groot aantal instellingen toegepast.195«... door verruiming van de toepassing van een
Europees studiepuntenstelsel, bijvoorbeeld het European Credit Transfer System
(ECTS), naast de nationale studiepuntenstelsels». Betekent dit dat de
regering het ECTS wil uitbouwen zodat het als een algemene standaard voor
de erkenning van certificaten en diploma's gebruikt kan worden?De regering verwacht niet dat ECTS als algemene standaard voor de erkenning
van certificaten en diploma's zal worden gebruikt. ECTS is een Europees transfer-
of omrekeningssysteem voor studieprestaties van studenten op basis van tussen
instellingen overeengekomen maatstaven. De wederzijdse erkenning van certificaten
en diploma's is afhankelijk van gelijkwaardigheid van inhoudelijke kwaliteitseisen
die aan een opleiding worden gesteld. Om deze inhoudelijke erkenning vorm
te geven streef ik ernaar te komen tot vormen van internationale accreditatie.196Hoe verhoudt het beleid van instellingen als de universiteit
Wageningen – die in latere jaren van de opleiding Engels als voertaal
hanteren – tot het door Nederland in Brussel ingenomen standpunt dat
de culturele diversiteit (waaronder ook de taal) zoveel mogelijk in tact gehouden
zou moeten worden?De basisregel is dat het onderwijs wordt gegeven en de examens worden
afgenomen in het Nederlands. Het is van belang dat er zorgvuldig wordt omgegaan
met het gebruik van vreemde talen, zowel vanwege het belang van culturele
diversiteit als vanwege de effectiviteit van kennisoverdracht. Soms kan er
aanleiding zijn om te kiezen voor een andere voertaal. De WHW voorziet daartoe
in het hanteren van een gedragscode door de instellingen bij het verzorgen
van onderwijs in een vreemde taal.197Er wordt een gedragscode gehanteerd bij het verzorgen
van onderwijs in een vreemde taal. Hoe wordt dit gecontroleerd en gesanctioneerd?Controle vindt plaats naar aanleiding van de gebruikelijke verantwoording
in het jaarverslag en door toezicht op naleving van regelgeving door de inspectie.198Welke onderwijsinhoudelijke argumenten zijn er voor
het vervallen van toetsing vooraf voor wat betreft het aanbieden van onderwijs
in een vreemde taal?De toegenomen internationalisering van het hoger onderwijs vormt het belangrijkste
onderwijsinhoudelijke argument voor het vervallen van de toetsing vooraf bij
het verzorgen van een opleiding in een vreemde taal. 199Is het juist dat de mogelijkheid van volledige zelfstandigheid
met betrekking tot de activiteiten inrichting door de instellingen voor internationaal
onderwijs (io-instellingen) in het voorgestelde model aanwezig is?Bij de integratie van de instellingen voor internationaal onderwijs in
het wetenschappelijk onderwijs is het essentieel dat partijen zelf bepalen
hoe de integratie vorm krijgt. Het gaat om maatwerk. De partijen spreken zelf
af in hoeverre de io-instelling zelfstandig is in de inrichting van haar activiteiten.
De aard van de bestuurlijke eindverantwoordelijkheid van één
universiteit per 1-1-2002 kan verschillend zijn en variëren van een penvoerderschap
tot een meer exclusieve beheersverantwoordelijkheid.200Zou in de samenwerking van het Institute for Housing
and Urban Development Studies (IHS) met Rotterdam en Wageningen ook de Universiteit
Utrecht een rol kunnen spelen, dit gezien de activiteiten op het gebied van
regionale ordening en planologie?Integratie van io in wo betekent niet dat de io instellingen niet meer
kunnen samenwerken met andere instellingen. Inhoudelijke samenwerking met
meerdere universiteiten of andere organisaties moet behouden blijven. Indien
partijen in dit geval een meerwaarde onderkennen in inhoudelijke samenwerking
met de Universiteit Utrecht, moet dit mogelijk zijn.201Ontstaat met de aansluiting bij marktactiviteiten niet
het risico van vermenging van primaire en commerciële taken? Kan de regering
dit toelichten?Contractonderwijs en -onderzoek kan bevruchtend werken op het reguliere
onderwijs en onderzoek, onder meer door stimulering van innovatie. Contractactiviteiten
mogen niet ten koste gaan van regulier onderwijs en onderzoek. Bovendien mag
de rijksbijdrage niet gebruikt worden voor contractactiviteiten, wat immers
zou leiden tot oneigenlijke concurrentie. De VSNU is in overleg met werkgeversorganisaties
over een gedragscode voor marktactiviteiten. De HBO-raad heeft aangegeven
ook een dergelijke code te zullen ontwikkelen. Deze gedragscodes zullen in
de toekomst getoetst worden aan de regelgeving inzake Markt en Overheid.202Wanneer is er volgens de regering geen sprake meer
van het behoud van de eigen missie?De vraag verwijst naar de passage dat contractactiviteiten bevruchtend
kunnen zijn en vernieuwing kunnen stimuleren wanneer ze aansluiten bij de
primaire missie van universiteiten en hogescholen. Het bewaken van de missie
is de taak van de instellingsbesturen.203«Hogescholen krijgen een bescheiden, maar niet
onbelangrijke stroom contractactiviteiten voor onderwijs, toegepast onderzoek
en advies». Over welk percentage gaat het in dit kader?De totale opbrengsten voor werk voor derden in de jaren 1994–1998
voor het hbo zien er als volgt uit (bron: financiële analyse jaarrekeningen,
Cfi):  19941995199619971998 In
miljoenen146,1176,9181,2201,2236,3 In % van totale baten4,5%5,4%5,4%5,7%6,4%204Voorziet de regering een toename van toegepast onderzoek
in het hoger onderwijs voor met name het midden- en kleinbedrijf?Ja. Het midden- en kleinbedrijf wordt steeds kennisintensiever en doet
als gevolg daarvan een toenemend beroep op de kennisinfrastructuur, zowel
voor scholing van personeel als voor (toegepast) onderzoek.205Hoe staat het met deze gedragscode voor contractonderwijs-
en onderzoek? Zijn er sancties bij overtreding van deze code?Zie het antwoord op vraag 201.206Op welke termijn kunnen we een gedragscode voor de
uitvoering van contractactiviteiten door universiteiten en hogescholen verwachten
en hoe wordt aan deze gedragscode vorm gegeven?Zie het antwoord op vraag 201.207Kan de regering toelichten hoe de regeling voor de
innovatie van het onderwijs precies vorm gaat krijgen? Op welke actoren heeft
deze regeling betrekking en op welke termijn denkt de regering deze regeling
in te voeren?Zoals op pagina 71 van het ontwerp-HOOP is aangegeven, wordt het draagvlak
deze regeling nader onderzocht. De precieze vormgeving en de invoeringstermijn
van de regeling zijn derhalve nog niet bepaald. De HBO-raad en de werkgeversorganisaties
hebben inmiddels verklaard positief te staan tegenover een innovatieregeling
voor het hbo. Met hen zal de concrete uitwerking van de regeling nader worden
afgestemd.De regeling is bedoeld voor studenten in de afstudeerfase en recent afgestudeerde
hbo'ers.208Hogescholen kennen geen structurele geldstroom voor
onderzoek. Is het gezien het belang van innovatie van het hbo en de kenniscirculatie
voor bedrijven gewenst om naast contractonderzoek ook reguliere middelen voor
toepassingsgericht onderzoek in het hbo ter beschikking te stellen? Zijn hiervoor
naast middelen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen ook eventueel middelen
vanuit het ministerie van Economische Zaken beschikbaar?De regering is thans niet voornemens reguliere middelen beschikbaar te
stellen voor toepassingsgericht onderzoek in het hbo.Wel neem ik de conclusies van de AWT en de Onderwijsraad in het advies
«HBO en kenniscirculatie» over innovatie van het onderwijs en
de tekortkomingen in de kenniscirculatie tussen het hbo en het maatschappelijk
veld zeer serieus. Met de minister van EZ zal ik de Raden vragen om in een
vervolgadviesaanvraag hierop nader in te gaan. 209Welke conclusies worden verbonden aan de constatering
dat onderzoek binnen het hbo van groot belang is?Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag
208.210Het HOOP noemt diverse modaliteiten van variëteit
en flexibilisering van de leerwegen binnen de opleidingen in het hoger onderwijs.
In hoeverre is het gewenst in deze modaliteiten enige beperkingen aan te brengen
gelet op de grenzen aan de personele en materiële draagkracht van de
instellingen?Het overheidsbeleid is gericht op het zodanig aanpassen van randvoorwaarden
dat verschillende vormen van differentiatie in leerwegen mogelijk zijn. Het
is aan de instellingen om deze differentiatie uiteindelijk concrete vorm te
geven. Dit proces zal voor een instelling uiteraard worden begrensd door materiële
draagkracht, maar deze grenzen zullen door de instelling zelf bepaald worden.211Een aantal instellingen wil hun duale opleiding –
gemeten in studiepunten – langer laten duren dat de voltijdse variant
van dezelfde opleiding. Volgens de regering heeft deze aanpassing geen consequenties
voor de studiefinanciering en de bekostiging. Kan de regering toelichten waarom
zij deze mening is toegedaan?De reguliere studielast in het wo bedraagt 168 studiepunten. Voor een
beperkt aantal opleidingen is hierop bij wet een uitzondering gemaakt: zij
hebben een hogere studielast. De instellingen krijgen voor deze opleiding
geen extra bekostiging. Wel ontvangen studenten aan deze opleidingen extra
studiefinanciering. Voor het overige kunnen instellingen op grond van artikel
7.4 WHW de studielast verhogen, zij het dat dit niet leidt tot extra aanspraken
op bekostiging of studiefinanciering. De mogelijkheid tot verhoging van de
studielast geldt nu alleen voor een hele opleiding. Voornemen is dit ook voor
varianten van opleidingen – zoals de duale inrichting – mogelijk
te maken.212Op welke manier geven de universiteiten in de praktijk
invulling aan de kandidaatsfase?Hiervan is op dit moment geen overzicht beschikbaar.213Bestaat reeds zicht op de bekostiging van de fase volgend
op de kandidaatsfase?De opleidingen van de universiteiten worden volledig bekostigd, inclusief
de fase volgend op de kandidaatsfase. Er is geen enkele aanleiding daar verandering
in aan te brengen.214Welke criteria (zullen) gelden voor de instroom van
werkenden in de fase na de kandidaatsfase?De instellingen bepalen deze criteria zelf. Er mag van worden uitgegaan
dat het daarbij gaat om criteria die uitwijzen dat de studerende beschikt
over kennis en vaardigheden op bachelorniveau. Daarnaast kunnen bijvoorbeeld
eisen worden gesteld aan de werkkring van betrokkenen, wanneer de opleiding
daarop is afgestemd.215Geldt de opmerking dat «een tussenmoment in het
hbo geen consequenties heeft voor de studiefinanciering» eveneens voor
studenten in het wo? Zo niet, moet dit niet als een ontmoediging worden gezien
om een wo-traject te volgen?Ja, het kandidaatsdiploma in het wo heeft geen directe consequenties voor
de studiefinanciering. Een student behoudt het recht de opleiding voort te
zetten en met behoud van studiefinanciering de doctoraalopleiding af te ronden.
Echter, er bestaat wettelijk de ruimte om de kandidaatsfase in plaats van
het einddiploma als afrekenmoment te hanteren, indien de student dat wenst.
Een opleiding moet daartoe door de minister «aangewezen» worden.
Aangezien het de keuze van de student zelf is om na het kandidaatsdiploma,
al dan niet met studiefinanciering, de studie te vervolgen, is er geen sprake
van ontmoediging van het volgen van een wo-opleiding.216Zal de gemiddelde studieduur bij een eventuele introductie
van een keuzemoment in het hbo langer worden?Het is niet te verwachten dat de introductie van een keuzemoment in het
hbo zal leiden tot een verlenging van de gemiddelde studieduur. Wel zal het
voorkomen dat sommige studenten op een later tijdstip met een hbo-diploma
beschikbaar komen voor de arbeidsmarkt, omdat zij vanwege hen moverende redenen
hun studie voor enige tijd willen onderbreken. Daar tegenover staat dat er
juist ook in toenemende mate categorieën studenten zullen zijn, die de
opleiding verkort afronden, omdat het tussenmoment ook dient als instroommoment
op een hoger niveau voor werkenden of buitenlandse studenten. Vooral het verder
vorm krijgen van EVC zal deze ontwikkeling bevorderen.217Er zal een inventariserend beleidsgericht onderzoek
worden uitgezet naar de opgedane ervaringen omtrent de beoordeling van elders
verworven competenties (EVC), in het postinitieel onderwijs. Door wie wordt
dit onderzoek uitgevoerd, hoe wordt het onderzoek precies vormgegeven en op
welke termijn zijn de resultaten beschikbaar?Zie het antwoord op vraag 80.218Het College Toekomst Studiefinanciering en het Interstedelijk
Studenten Overleg hebben gepleit voor invoering van onderwijsafspraken in
het hoger onderwijs. Wat is de reactie van de regering ten aanzien van dit
voorstel?Het maken van onderwijsafspraken is een zaak tussen student en instelling.
Onderwijsafspraken kunnen bijdragen aan een meer op de eigen wensen van de
student afgestemd leertraject. Ook specifieke afspraken gericht op bepaalde
doelgroepen beschouw ik als een goede ontwikkeling. Voorschrijven van dergelijke
afspraken door de overheid ligt niet in de rede. De huidige wetgeving bevat
geen belemmeringen voor de invoering van onderwijsafspraken. In het ontwerp-HOOP
zijn instellingen uitgenodigd om in de praktijk ervaring met onderwijsafspraken
op te doen. De ervaringen zullen worden gebundeld in beleidsgericht onderzoek,
dat zal resulteren in handreikingen voor onderwijsafspraken. 219Is het wel mogelijk om, als instellingen dat zouden
willen, met het huidige onderwijsstelsel en bekostiging op grootschalige wijze
onderwijsafspraken in te voeren?Er zijn geen belemmeringen in de regelgeving of de bekostiging voor invoering
van onderwijsafspraken.220De Onderwijsraad heeft geadviseerd om de leesbaarheid
van het statuut en de voorlichting aan de studenten over de inhoud van het
statuut te verbeteren. De regering heeft de HBO-raad en de VSNU gevraagd om
dit advies verder uit te werken. Op welke termijn zal dit gebeuren en kan
de Tweede Kamer van de uitwerkingen op de hoogte worden gesteld?De Onderwijsraad heeft geconcludeerd dat het studentenstatuut in het algemeen
aan de wettelijke voorschriften voldoet, maar dat de leesbaarheid en voorlichting
aan studenten voor verbetering vatbaar zijn. Ik beschouw dit als een verantwoordelijkheid
van de instellingen, uiteraard in overleg met de studenten. Daarom heb ik
de VSNU en de HBO-raad uitgenodigd om, gehoord de studentenorganisaties, de
aanbevelingen van de Onderwijsraad uit te werken en zijn er geen afspraken
gemaakt over de termijn waarop dit zal plaatsvinden. Ik zal de VSNU en de
HBO-raad vragen naar hun voornemens terzake en de Kamer over de voortgang
informeren.221Wat houden «collectieve arrangementen»
in om de werking van het studentenstatuut te verbeteren? Kan de regering een
voorbeeld geven?Het studentenstatuut en de onderwijs- en examenregeling zijn voorbeelden
van collectieve arrangementen die de rechtspositie van studenten regelen.
In het ontwerp-HOOP worden, in navolging van het advies van de Onderwijsraad,
voorstellen gedaan om de werking van deze collectieve arrangementen te verbeteren,
zoals verbetering van de leesbaarheid van het studentenstatuut en van de voorlichting
aan studenten over de inhoud van het statuut.222Wordt het functioneren van de opleidingscommissies
van universitaire opleidingen meegenomen bij de evaluatie van de MUB?Ja.223Als belangrijkste knelpunt voor het functioneren van
de opleidingscommissies wordt het vinden van voldoende kandidaten voor het
lidmaatschap van de opleidingscommissies genoemd. Welke maatregelen gaat de
regering nemen om de belangstelling van studenten voor opleidingscommissies
toe te laten nemen en op welke termijn?Het stimuleren van de deelname van studenten aan opleidingscommissies
is primair de verantwoordelijkheid van de instellingen.224Hoe verhoudt de oriënterende functie van de propedeuse
zich tot een strenge prestatie-eis in de propedeuse?De propedeuse heeft al sinds geruime tijd zowel een oriënterende,
een selecterende als een verwijzende functie. 225In hoeverre wordt er momenteel gebruik gemaakt van
activerende werkvormen in de propedeusefase van de onderscheiden studierichtingen
en instellingen in het wetenschappelijk onderwijs?Hiervan bestaat geen landelijk overzicht. Uit de beschikbare bronnen zoals
de inspectie-rapporten over studeerbaarheid of visitatierapporten komt wel
naar voren dat studentgericht onderwijs toeneemt en activerende werkvormen
die een groter beroep doen op de zelfstandigheid van studenten steeds vaker
worden toegepast.226Om inzicht te krijgen in de voor- en nadelen van de
verschillende modaliteiten worden de instellingen uitgenodigd hier in de praktijk
ervaring mee op te doen. Beleidsgericht onderzoek zal worden uitgevoerd waarbij
opgedane ervaringen worden gebundeld op basis waarvan handreikingen worden
opgesteld voor onderwijsafspraken. Welke actoren worden bij dit onderzoek
betrokken en op welke termijn zal het onderzoek uitgevoerd worden?Zie het antwoord op vraag 218227Welke rol/invloed hebben en krijgen de studenten bij
de beoordeling van de interne kwaliteitszorg van de opleidingen?Studenten participeren in de interne kwaliteitszorg in de vorm van de
opleidingscommissies. Opleidingscommissies brengen advies uit over de onderwijs-
en examenregeling en de wijze van uitvoeren ervan. Ook kunnen zij desgevraagd
of uit eigen beweging advies uitbrengen over alle aangelegenheden betreffende
het onderwijs in de desbetreffende opleiding of groep van opleidingen.Verder participeren studenten in de visitatiecommissies en zijn als zodanig
betrokken bij de beoordeling van de interne kwaliteitzorg. Studenten die deelnemen
aan een visitatiecommissie komen in aanmerking voor financiële ondersteuning
uit het landelijke afstudeersteunfonds. 228Hoe wordt een onafhankelijker positionering van het
stelsel van kwaliteitszorg precies vormgegeven?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.229Naast het bestaande visitatiestelsel is het van belang
dat ook andere kwaliteitszorginstrumenten worden benut. Aan welke instrumenten
wordt hierbij gedacht?In aanvulling op het bestaande visitatiestelsel denk ik in het bijzonder
aan accreditatie. In mijn brief 22 december 1999 schets ik in hoofdlijnen
het door mij beoogde stelsel van accreditatie.230Als uit visitatierapporten blijkt dat een opleiding
beneden de maat opereert, welke middelen heeft de regering dan om in te grijpen?Indien de inspectie het aantoonbaar acht dat er sprake is van ernstige
tekortkomingen gedurende een reeks van jaren en dat deze niet spoedig zijn
op te heffen, kan de minister op grond van de huidige wetgeving overgaan
tot een waarschuwing ex artikel 6.5.WHW. Indien er naar aanleiding van de
waarschuwing vervolgens door de betrokken instelling niet adequaat gehandeld
wordt, kan de minister in het uiterste geval besluiten tot ontneming van rechten.231Is internationale accreditatie mogelijk wanneer onderwijssystemen
internationaal vergeleken nog erg verschillend zijn?Het is inderdaad zo dat de diversiteit aan onderwijssystemen vergelijking
ingewikkelder maakt. Internationale accreditatie is wat mij betreft het uiteindelijke
doel dat via een aantal deelstappen bereikt kan worden. Het oogmerk van internationale
accreditatie is opleidingen qua niveau te vergelijken op basis van internationaal
gangbare standaarden. Ik wil dat bereiken door overeenstemming te bereiken
over de standaarden waaraan bachelor en masterprogramma's dienen te voldoen.
Eerst bilateraal later multilateraal. Internationale afspraken zullen in dit
verband via de nationale kwaliteitszorgstelsel gemonitord moeten worden. Expertmeetings
van deskundigen uit verschillende landen en gemeenschappelijke projecten op
het gebied van accreditatie en visitatie kunnen daarvoor een belangrijke aanzet
geven. 232Zullen de voorstellen voor verdere internationalisering
van de kwaliteitszorg door de VSNU en HBO-raad voor de behandeling van de
nota Variëteit en Waarborg beschikbaar zijn?Nee, dit proces bevindt zich nog in een verkennende fase.233De Inspectie signaleert problemen bij het bewaken van
de studielast in hbo en wo. Hoe kunnen deze problemen worden opgelost? Hoe
kunnen sancties aan opleidingen worden opgelegd die zich niet aan de wettelijke
norm houden?De bewaking van studielast dient onderdeel uit te maken van het systeem
van kwaliteitszorg van instellingen voor hoger onderwijs, zowel van het interne
systeem van kwaliteitszorg als van het externe kwaliteitszorgsysteem middels
visitaties. Middels de afgesproken procedures over de bestuurlijke hantering
van de uitkomsten van visitaties, waarbij de inspectie een belangrijke rol
vervult, kunnen sancties worden opgelegd.234Is er al zicht op een mogelijke samenwerking met het
Verenigd Koninkrijk voor een mogelijke vergelijking op het gebied van accreditatie
in het hoger onderwijs?Er is op ambtelijk niveau overleg gevoerd met de HBO-raad en de VSNU om
op de korte termijn een expertmeeting te organiseren met organisaties op het
gebied van kwaliteitszorg in het Verenigd Koninkrijk. Het doel van de beoogde
expertmeeting is het verkennen van de mogelijkheden om tot een vergelijking
te komen van kwalificaties en kwaliteitszorgsystemen in het hoger onderwijs.
Ik verwacht dat een dergelijke bijeenkomst in het voorjaar van 2000 kan plaatsvinden.
Mede naar aanleiding van deze bijeenkomst kan bekeken worden hoe samenwerking
met het Verenigd Koninkrijk en andere landen zoals Duitsland en België
verder gestalte kan krijgen. 235Hoeveel van de niet-erkende masteropleidingen slagen
erin om via de U-bocht van erkenning door een buitenlandse universiteit toch
een Nederlandse erkenning binnen te halen?Masteropleidingen die door hogescholen worden verzorgd via de zogenaamde
«U-bocht-constructie» kunnen niet worden «erkend»
op grond van de Nederlandse regelgeving, in die zin dat aan die opleidingen
wettelijke rechten kunnen worden verbonden met betrekking tot bekostiging,
getuigschriften of titulatuur.236De titulatuur is op zichzelf niet beschermd. Zou het
mogelijk zijn deze bescherming in te voeren?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.237Wordt bij de ontwikkeling van accreditatie gebruik
gemaakt van de ervaringen met validering door de Dutch Validation Council?De systematiek van accreditatie wordt in overleg met een brede kring van
betrokkenen en deskundigen uitgewerkt. Het is mijn voornemen om in mei met
nadere voorstellen te komen. Van de ervaringen van de Dutch Validation Council
met validering zal gebruik worden gemaakt.238Waarom wordt accreditatie niet als voorwaarde voor
registratie gesteld?Ik zie registratie als een eerste maar noodzakelijke voorwaarde om in
een groeimodel tot accreditatie van postinitiële masteropleidingen te
komen. Om geregistreerd te kunnen worden, zullen de opleidingen eerst aan
een aantal kwalitatieve criteria moeten voldoen. In het kader van de ontwikkeling
van een accreditatiestelsel ben ik voornemens om op termijn postinitiële
masteropleidingen van aangewezen en bekostigde instellingen aan accreditatie
te onderwerpen.239Opleidingen kunnen als kwalitatief onvoldoende worden
beoordeeld en uit het register worden geschrapt. Kunnen zij daarna nog wel
de titel master gebruiken? Zo ja, zou het niet verplicht gesteld kunnen worden
dat bij het gebruik van de titel master accreditatie een voorwaarde is?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.240Zijn er extra inspanningen nodig om ervoor te zorgen
dat instellingen zich vrijwillig registreren zeker gezien het feit dat daar
sancties aan verbonden kunnen worden in de vorm van een beoordeling als onvoldoende?Het ordenen van de verschillende masteropleidingen met als doel het vergroten
van de doorzichtigheid van het aanbod en het verbeteren van de internationale
herkenbaarheid van de Nederlandse opleidingen is ook in het belang van de
instellingen. De HBO-raad en de VSNU zijn reeds actief op dit terrein. De
vraag of er daarnaast nog extra inspanningen nodig zijn om ervoor te zorgen
dat de instellingen zich vrijwillig laten registreren, zal ik beoordelen in
het licht van de voorstellen voor de nadere uitwerking van de systematiek
van accreditatie in mei. 241Ook het bedrijfsleven kan eisen stellen aan de kwaliteitszorg
voor opleidingstrajecten. Hoe groot zal de invloed van het bedrijfsleven zijn
en waar ligt de grens?Het is voor het bedrijfsleven van belang dat de kwaliteitszorg van opleidingen
tot een hoge mate van transparantie leidt. Het bedrijfsleven levert een belangrijke
bijdrage aan de kwaliteitszorg van opleidingen, ondermeer door deelname aan
visitatiecommissies. Daarnaast is in het hbo de inbreng van het bedrijfsleven
van belang als het gaat om het formuleren van werkveldgerichte opleidingskwalificaties.
De instelling blijft uiteraard in alle gevallen verantwoordelijk als het gaat
om de kwaliteit van het curriculum.242Wanneer wordt de proefaccreditatie in het hbo geëvalueerd?De zelfevaluaties ten behoeve van de proefaccreditatie in het hbo starten
in januari 2000. In 2001 wordt het accreditatieproces afgerond en kan de evaluatie
van de proefaccreditatie worden voltooid. Ik heb de Inspectie gevraagd te
onderzoeken of de Inspectie bij de proefaccreditatie zijn taken en bevoegdheden
op een adequate wijze heeft kunnen uitvoeren. De Inspectie heeft mij toegezegd
in 2001, 2002 en 2003 daarover te rapporteren.243Bij ernstige problemen over de kwaliteit van het hoger
onderwijs kan de minister ingrijpen. Hoe kan de regering ingrijpen?Zie het antwoord op vraag 230244Heeft het personeelsbestand van universiteiten en hogescholen
niet naast een onevenwichtige leeftijdsopbouw ook een onevenwichtige verhouding
tussen mannen en vrouwen? Zo ja, wat is de regering voornemens hieraan te
doen – naast het instellen van een stimuleringsfonds, hetgeen slechts
voor universiteiten geldt? Zou een evenwichtige verhouding in het personeelsbestand
een onderdeel kunnen worden van de kwaliteitseisen van een instelling voor
het hoger onderwijs?Het ontwikkelen en voeren van het personeelsbeleid is de primaire verantwoordelijkheid
van de instellingen zelf. Het ligt dan ook niet in de rede dat een evenwichtige
verhouding in het personeelsbestand een onderdeel zal worden van door mij
te stellen kwaliteitseisen aan de instellingen van hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek. Wel wordt ter uitvoering van de motie van het lid Van der Hoeven
c.s. die de regering oproept met een gericht plan te komen om knelpunten in
het wetenschapspersoneelsbeleid op te lossen, een adviescommissie ingesteld.
Deze Commissie zal voor 1 juni 2000 op basis van een analyse van de knelpunten
voorstellen doen voor maatregelen om knelpunten weg te nemen. Verder bevordert
de Wet Evenredige Vertegenwoordiging (WEV) wat het hoger onderwijs betreft
een groter aandeel vrouwen in bestuursfuncties en de hoogste wetenschappelijke
functies en docentenfuncties.245Is er enig inzicht in de omvang en de behoefte aan
nieuw personeel in het hoger onderwijs? Ik heb geen inzicht in de precieze omvang van de behoefte aan nieuw personeel
in het hoger onderwijs. Gelet op de onevenwichtige leeftijdsopbouw van het
personeelsbestand van universiteiten en hogescholen met vooral oudere wetenschappers
en docenten, zal over een aantal jaren een groot aantal oudere medewerkers
de arbeidsmarkt verlaten.246Wat houdt het programma «Investors in people»
in?Het programma Investors in People (IIP) is een instrument voor kwaliteitsverbetering
van personeel. Het is erop gericht arbeidsorganisaties een methodiek aan te
reiken die het management in staat stelt om in een continu proces –
in samenspraak met de medewerkers – organisatiedoelstellingen te formuleren
en intern te communiceren, discrepanties tussen feitelijke en noodzakelijke
kwaliteiten vast te stellen, en resultaten van acties en opleidingen te volgen
en te beoordelen ten behoeve van mogelijke vervolgactiviteiten.Britse bedrijven – waarbinnen het programma is ontwikkeld –
krijgen het IIP-keurmerk indien zij aan de eisen van de IIP-standaard voldoen.In het kader van de verdere ontwikkeling van een eigentijds personeels-
en organisatiebeleid waarbij ook aandacht is voor verbetering van de concurrentiepositie
op de arbeidsmarkt, gaat de VSNU thans met een aantal universiteiten na, in
de vorm van pilots, in hoeverre de IIP-standaard en implementatie-methodiek
toepasbaar zijn op de Nederlandse universiteiten247Aangewezen onderwijs richt zich qua programmering steeds
meer op de reguliere instroomcategorieën. Vormt het aangewezen daarmee
niet een ongelijke concurrentie voor het reguliere hbozij hoeven immers niet
aan dezelfde kwaliteitseisen te voldoen? Wat kan de regering hieraan doen?
Hoe wordt de kwaliteit van het aangewezen onderwijs gegarandeerd?Het aangewezen onderwijs dient (o.g.v. WHW art. 1.18) aan dezelfde kwaliteitseisen
te voldoen als het bekostigd onderwijs. Binnenkort worden aan de Tweede Kamer
de resultaten aangeboden van de gezamenlijke werkgroep PAEPON, Inspectie en
OCenW met betrekking tot de inrichting van het kwaliteitszorgstelsel binnen
het aangewezen onderwijs.248Is de regering van plan om in het kader van een goede
studiekeuzevoorlichting initiatieven te nemen om in de Keuzegids Hoger Onderwijs
indicaties te laten opnemen omtrent de mate waarin instellingen «aangepast
hoger onderwijs» aanbieden?Ik wijs er op dat de Keuzegids Hoger Onderwijs een onafhankelijke uitgave
is. De Keuzegids maakt ten aanzien van de inhoud van de gids een eigen afweging.249Wat is de uitkomst van het ronde-tafelgesprek tussen
instellingen, studenten, werkgevers, inspectie en OCenW over een gezaghebbende
landelijke keuzegids?In het desbetreffende ronde-tafelgesprek zijn verschillende aspecten van
een keuzegids aan de orde gekomen. Belangrijkste conclusie was dat het belang
van een gezaghebbende kwaliteitsgids breed wordt onderschreven. In het overleg
naar aanleiding van het ontwerp-HOOP is dit nader aan de orde gekomen. Voor
de uitkomsten daarvan verwijs ik u naar mijn brief van 22 december 1999. 250Kunnen er in de keuzegids Hoger Onderwijs indicaties
worden opgenomen omtrent de mate waarin instellingen «aangepast hoger
onderwijs» voor studenten met een functiebeperking bieden?Zie het antwoord op vraag 248.251Is het technisch mogelijk en wenselijk dat er een soort
«kenniscentrum» opgericht wordt dat als taak krijgt te onderzoeken
hoe ict in het reguliere onderwijs kan worden gebruikt, om daarna hoger onderwijsinstellingen
te adviseren, zoals de LSVb suggereert in «Het HOOP onder de loep genomen»?In het Nederlandse hoger onderwijs is er op verschillende plaatsen expertise
op dit terrein beschikbaar. In het kader van het SURF-educatief-programma
wordt een virtueel expertisecentrum opgericht, waarin deze expertise gebundeld
wordt en waar instellingen terechtkunnen met vragen over gebruik van ict in
het hoger onderwijs. In het door de LSVb gesuggereerde kenniscentrum is dus
reeds voorzien.252«Naar verwachting zullen de voordelen van ict-gebruik
juist bij veranderingen van het onderwijs optreden. Dit wordt echter slechts
beperkt toegepast». Betekent dit dat er instellingen/opleidingen zijn
die bij en na een veranderend onderwijsproces geen gebruik maken van ict?
Gebeurt dit vaak? Hoe kan het gebruik van ict gestimuleerd worden?Met de aangehaalde passage is bedoeld dat de meerwaarde van het gebruik
van ict in het onderwijs relatief gering is wanneer ict alleen als vervanging
van andere leermiddelen wordt ingezet. Deskundigen spreken in dat geval van
substitutie. Zij verwachten dat de voordelen van ict-gebruik toenemen naarmate
er meer sprake is van innovatie of transformatie van het onderwijs. Dergelijke
meer ingrijpende veranderingen van het onderwijsproces met behulp van ict
komen in het Nederlandse hoger onderwijs – evenals in het buitenland
overigens – nog maar op bescheiden schaal voor.Uit onderzoek («Flexibel en open hoger onderwijs met ict: een inventarisatie
van ict-gebruik, meningen en verwachtingen», IVLOS en OCTO 1999 en «The
use of Information and Communication Technology in Higher Education: An International
Oriëntation on Trends and Issues», CHEPS 1999) en ronde tafelgesprekken
met deskundigen blijkt dat stimulering van ict-gebruik zich de komende periode
vooral moet richten op:– implementatie, waarbij deskundigheidsbevordering van docenten,
draagvlak binnen faculteiten en beschikbaarheid van voldoende lesmateriaal
cruciaal zijn– planmatige inbedding van ict in andere onderwijsinnovaties– het ontwikkelen van leeromgevingen en databases via internet.Het SURF-educatief-programma ondersteunt dit via het Educatiefonds, dat
innovatieve projecten meefinanciert, en verder een scholingsprogramma voor
deskundigheidsbevordering van docenten, een platform voor uitwisseling van
ervaringen en een virtueel expertisecentrum omvat. De overheid – die
ten aanzien van het ict-gebruik in het hoger onderwijs vooral een ondersteunende
en voorwaardenscheppende rol heeft – draagt aan het Educatiefonds de
komende jaren in totaal 27 mln. bij. Daarnaast is in de rijksbijdrage voor
de Open Universiteit Nederland een bedrag oplopend tot 15 mln. vanaf 2001
opgenomen voor innovatie. Dit bedrag wordt vooral ingezet voor ict. 253Deskundigheid en tijd van docenten blijken het grootste
knelpunt bij de integratie van ict in het onderwijs. Hoe kan dit knelpunt
weggenomen worden? Welke concrete voorstellen kan de regering ten aanzien
van dit probleem doen? Kan een overzicht worden gegeven van alle virtuele
leeromgevingen in ontwikkeling in Nederland?Deskundigheidsbevordering van docenten vraagt om scholing en tijd om ict
in het onderwijs te leren toepassen. Dat is primair een zaak van de instellingen.
Het scholingsprogramma dat deel uitmaakt van SURF-educatief ondersteunt hen
daarbij. SURF ontvangt tot en met 2002 voor het Educatief-programma een subsidie
van in totaal 27 mln.Op veel plaatsen wordt gewerkt aan de ontwikkeling van virtuele leeromgevingen,
zowel binnen hoger onderwijsinstellingen als door commerciële partijen.
Een omvattend overzicht hiervan is niet beschikbaar. Enkele bekende voorbeelden
van virtuele leeromgevingen binnen het hoger onderwijs zijn Elon (OUNL), Teletop
(UT) en Polaris (UM). Binnen het hbo zijn met name de experimentele lerarenopleidingen
en de Fontys-hogeschool zeer actief bij de ontwikkeling en de toepassing van
virtuele leeromgevingen.254Het lijkt er op dat integratie van ict en de ontwikkeling
naar individuele leerprocessen eerder om meer personeel vraagt dan minder
en dus een duurder onderwijssysteem is dan het huidige. Deelt de regering
deze opvatting?Er zijn maar weinig gegevens beschikbaar over de kosten en opbrengsten
van gebruik van ict in het hoger onderwijs. Uit het beschikbare onderzoek
blijkt dat kosten en effecten van ict-gebruik moeilijk in kaart zijn te brengen.
Meer in het algemeen kan wel het volgende worden gezegd. Kleinschaliger vormen
van onderwijs vragen meer begeleiding van studenten en doen daarmee een groter
beroep op docenten. Voor zover gebruik van ict leidt tot meer individueel
onderwijs, neemt ook de tijdsbelasting voor het personeel toe. Anderzijds
kan ict-gebruik docenten ontlasten. Het is dus moeilijk een eenduidig antwoord
te geven op de kosteneffecten van ict-gebruik in het hoger onderwijs, zeker
op langere termijn.255Is er inzicht in hoeverre instellingen ict-voorzieningen
voor studenten nu al stimuleren? Hoe kan dit vanuit het ministerie gestimuleerd
worden? In het kader van de flexibilisering van het hoger onderwijs zou gestreefd
moeten worden naar een computer voor elke student. Kan geïnventariseerd
worden hoeveel studenten geen computer bezitten? Zou onderzocht kunnen worden
of het mogelijk is hiertoe een regeling te treffen?Uit het trendrapport van de Wetenschappelijk Technische Raad SURF (Werk
in uitvoering, december 1999) blijkt dat het aantal werkplekken voor studenten
op de instellingen fors stijgt. In het hbo zijn er inmiddels 6,8 werkplekken
per 100 studenten, in het wo 6,4. Van deze werkplekken is in het wo ruim 70%
en in het hbo bijna 50% aangesloten op een extern netwerk.De meeste instellingen voor hoger onderwijs stimuleren studenten bij het
aanschaffen van computers bijvoorbeeld middels PC-privé projecten (leningen
en/of bulkcontracten). Uit een onderzoek van SURFnet uit 1998 blijkt dat in
het wo 86% en in het hbo 93% van de studenten een computer thuis heeft. Hiervan
was circa 30% aangesloten op het internet. Eén van de belangrijkste redenen dat veel studenten niet op het
internet waren aangesloten waren de (telefoon) kosten. SURFnet heeft in samenwerking
met KPN Telecom Studenten Online opgestart. De pilot, die is gestart op 1
juli 1998 en zal lopen tot 1 januari 2001, stelt iedere student en medewerker
van een op SURFnet aangesloten universiteit of hogeschool in staat om vanaf
de thuiswerkplek in te bellen op SURFnet en het Internet tegen minimale kosten.Gezien het feit dat de meeste studenten reeds een computer thuis hebben
en ook de voorzieningen op de instelling goed zijn, is een onderzoek naar
een generieke regeling door OCenW niet nodig. Bovendien is de overheid niet
verantwoordelijk voor het aantal computers op een instelling of bij de studenten
thuis.256«Daarbij gaat het in de eerste plaats om het
meefinancieren van de infrastructuur op landelijk niveau». Hoe groot
is het aandeel van de regering bij het meefinancieren?Vanuit de overheid is sinds de jaren '80 fors bijgedragen aan de ontwikkeling
van SURFnet, waarbij tegenwoordig vooral de internationale connectiviteit
en de ontwikkeling van breedbandige capaciteit centraal staan. De overheidsbijdrage
voor Gigaport – die in totaal zo'n 160 mln. bedraagt – is voor
een belangrijk deel bestemd voor opwaardering van SURFnet tot het zogenaamde
«Internet 2-niveau».257Hoe is de stand van zaken van ict op lerarenopleidingen?
Wordt dit gemonitord / geëvalueerd?Uit de ict-monitor van het Onderzoek Centrum van de faculteit der Toegepaste
Onderwijskunde van de Universiteit Twente, blijkt dat de lerarenopleidingen
ict integreren in hun opleidingen. Veel lerarenopleidingen staan nog aan het
begin van het vernieuwingsproces; zij maken met name gebruik van ict als ondersteunend
middel. De experimentele lerarenopleidingen in het hbo hebben ict het meest
vergaand geïntegreerd in hun opleidingen; zij maken ook gebruik van ict
bij het geven van onderwijs en zij leren hun studenten hoe zij gebruik kunnen
maken van ict bij hun stages in de school. In het evaluatieonderzoek van de
Inspectie van het Onderwijs naar de omslag van de eerste- en tweedegraads
lerarenopleidingen in het hbo naar een meer vraaggerichte werkwijze, wordt
specifiek aandacht besteed aan de integratie van ict in het onderwijs van
de lerarenopleidingen.258Hoe is de 44,5 miljoen verdeeld tussen de universiteiten
en hogescholen?Van de 44,5 miljoen gulden die beschikbaar is voor het ict-deel van het
vernieuwingsproces van de lerarenopleidingen ontvangen universiteiten 1,5
miljoen gulden en hogescholen 43 miljoen gulden. Deze verdeling is globaal
terug te voeren op de aantallen studenten in de lerarenopleidingen in wo en
hbo. U ontvangt binnenkort via een afzonderlijke brief nadere informatie over
het financiële kader voor de vernieuwing van de lerarenopleidingen.259Er zullen allianties plaatsvinden tussen instellingen
voor hoger onderwijs en bedrijven. Hoe wordt de onafhankelijkheid van de instelling
hierbij gegarandeerd? De genoemde allianties hebben betrekking op virtueel onderwijs. De Onderwijsraad
verwacht dat de concurrentie van buitenlandse aanbieders tot dergelijke allianties
zal leiden. Ook virtueel onderwijs zal – zeker voor zover het leidt
tot wettelijk erkende graden – aan kwaliteitseisen moeten voldoen en
dus onderdeel uitmaken van het voorgestelde stelsel van accreditatie. De huidige
regelgeving houdt geen rekening met virtueel onderwijs. De gevolgen van virtueel
onderwijs voor regelgeving, waaronder kwaliteitszorg en erkenning van graden
zullen daarom nader in beeld worden gebracht.Bij allianties tussen hoger onderwijsinstellingen en bedrijven zal er
verder voor gewaakt moeten worden dat er geen middelen uit de rijksbijdrage
worden ingezet voor contractactiviteiten (z.g. kruissubsidiëring). Hiervoor
zullen de gedragscodes, die de VSNU en HBO-raad in overleg met werkgeversorganisaties
opstellen en eventueel de regelgeving inzake Markt en Overheid zorg dragen.260Hebben de voorgestelde bezuinigingen op het budget
van de OUNL invloed op het handhaven van haar voortrekkersrol ten aanzien
van het verzorgen van afstandsonderwijs?Nee. De bezuiniging op de Open Universiteit Nederland is gebaseerd op
de voortdurende daling van de studentenaantallen, in het bijzonder van het
aantal tweede kansstudenten. In het strategisch plan dat de OUNL voor 1 maart
2000 zal opstellen en mijn reactie daarop zal behoud voor het Nederlandse
hoger onderwijs van de expertise van de OUNL op het gebied van afstandsonderwijs
nadrukkelijk een aandachtspunt zijn.262Is het juist dat de studentenaantallen bij het lopende
bekostigingsmodel voor de OUNL geen rol spelen?In de bekostigingsregeling voor de Open Universiteit Nederland is onder
meer een prestatiegebonden deel onderscheiden. Over de te leveren prestaties
op het terrein van de aantallen getuigschriften en vernieuwingstaken worden
voor 4 jaren afspraken gemaakt. Na 3 jaar is er een mogelijkheid om het budget
tussentijds bij te stellen, als de prestaties te ver afwijken van de gemaakte
afspraken. Is dat niet het geval, dan zullen aan het eind van het 4e jaar
nieuwe afspraken gemaakt worden voor de volgende periode. Studentenaantallen
spelen derhalve geen directe rol in het lopende bekostigingsmodel maar indirect,
via de afspraken over de aantallen getuigschriften, wel degelijk.263«Integratie met de Universiteit van Maastricht
ligt voor de hand.» Deelt de OUNL deze opvatting?De OUNL wil – overigens evenals ondergetekende – geen enkele
optie uitsluiten.264Heeft de OUNL ook zeggenschap over wie in de begeleidingscommissie
zitting neemt?De samenstelling van de begeleidingscommissie is afgestemd met de OUNL.
Met brief van 21 oktober 1999 heb ik de OUNL voorgesteld de volgende leden
van de begeleidingscommissie te benoemen:prof. dr. R. J. In 't Veld, voorzitterprof. dr. B. P. F. Al prof. dr. L. KoopmansDe commissieleden zijn inmiddels benoemd.265Hoe wordt de verkenning die AXIS (een Nationaal Platform
voor Natuur en Techniek) heeft uitgevoerd naar problemen in de lerarenopleidingssector
bèta/techniek betrokken bij de beleidsvorming?AXIS laat op verschillende terreinen verkenningen uitvoeren om het vraagstuk
rond de tekorten in de techniek scherper in beeld te krijgen. Op basis van
uitkomsten van deze verkenningen worden onder meer projecten opgezet. De verkenning
rond de lerarenopleidingen in de sector bèta/techniek wordt een dezer
dagen afgerond. De uitkomst zal door AXIS worden verwerkt in een notitie met
aanbevelingen.266Wanneer verschijnt de notitie waarin het ministerie
van OCenW en het ministerie van EZ een aanzet geven voor strategie-ontwikkeling
op het gebied van wetenschaps- en technologiecommunicatie? Op wat voor termijn
kunnen we deze notitie verwachten?De ministers van OCenW en EZ zullen de notitie over wetenschaps- en technologiecommunicatie
naar verwachting in april 2000 uitbrengen.267Wanneer is het project gestart dat tot doel heeft de
beroeps- en opleidingskwalificaties van alle opleidingen in de sector techniek
bij te stellen, zijn er al resultaten geboekt en kunnen deze aan de Tweede
Kamer bekend worden gemaakt?Het project is breed van opzet, en betreft zowel de technische opleidingen
in het vmbo en mbo als in het hbo. Wat betreft het hbo is inmiddels een verkenning
naar de inrichting van de technische opleidingen afgerond. Op basis van deze
verkenning zullen nu een aantal projecten verder worden onderzocht. De looptijd
van deze projecten zal plusminus 2,5 jaar beslaan. Te zijner tijd kunnen de
resultaten aan de Tweede Kamer bekend worden gemaakt.268In het wo wordt een aantal maatregelen genomen om de
keuze voor de leraren-opleiding aantrekkelijk(er) te maken, met name voor
bèta-studenten. Maar wat gebeurt er met bijvoorbeeld de 2e graads-opleidingen
en de pabo's? Daar speelt toch hetzelfde?In de brief die u binnenkort zult ontvangen met de beantwoording van uw
vragen bij de eerste voortgangsrapportage over de uitvoering van de maatregelen
in de nota «Maatwerk voor morgen», zal ik hier nader op ingaan.269Heeft de regering plannen gemaakt om de vrouwelijke
reserve aan te spreken en hoe zien deze plannen er uit?Vooral vrouwen kiezen vaak voor andere opleidingen, ook al voldoen zij
aan de instroom-eisen voor de bèta- en technische opleidingen. De aantrekkelijkheid
van de bèta- en technische opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs
zal voor deze «reserve» naar verwachting voor een deel vergroot
worden door de inhoudelijke verbreding van de opleidingen en andere activiteiten
in het verlengde van onder andere het bèta-convenant van mei 1998.
Daarnaast worden het Nationaal platform voor Natuur en Techniek
in onderwijs en arbeidsmarkt (AXIS) en de landelijke organisatie vrouwen in
hogere technische opleidingen en functies (VHTO) gefaciliteerd, onder andere
om de vrouwelijke reserve aan te spreken. De VHTO werkt door middel van het
project Technova aan de vergroting van instroom, doorstroom en uitstroom van
het aantal vrouwen en meisjes in technische hbo-opleidingen. AXIS heeft diverse
activiteiten in gang gezet om de belangstelling voor en de aantrekkelijkheid
van de techniek te vergroten. Daarnaast rekent AXIS het tot haar taak om kennis
over de achtergronden van de tekorten in de techniek te ontwikkelen en te
verspreiden. De vrouwelijke reserve vormt hierbij een nadrukkelijk aandachtspunt.270Naast de bèta-reserve blijven de relatief lage
rendementen in de technische wetenschappelijke opleidingen een belangrijk
aandachtspunt. Zijn er al afspraken gemaakt met de technische universiteiten
om deze rendementen te laten stijgen? Zo nee, op welke termijn zullen deze
afspraken dan gemaakt worden?Voor de natuurwetenschappelijke opleidingen van de algemene universiteiten
zijn in het beta-convenant afspraken gemaakt over rendementsverbetering. Denkbaar
is vergelijkbare afspraken te maken met de technische universiteiten. Ik zal
de mogelijkheden daartoe dit jaar nagaan.271Op welke termijn gaan het Van Hall Instituut en de
Internationale Agrarische Hogeschool Larenstein een concern vormen en hoe
wordt dit concern er in de praktijk vorm gegeven?Voor de samenwerking is de term Holding gekozen, welke recent is opgericht.Het bestuur van de Holding wordt gevormd door de colleges van bestuur
van beide instellingen; de Raad van Toezicht bestaat uit een gelijk aantal
vertegenwoordigers uit de bestuursraden van beide instellingen.Beide instellingen dragen bevoegdheden over aan dit gemeenschappelijke
bestuur.In een periode van twee jaar moet dit zijn afronding vinden in een fusie.272Bestaat er al een nieuwe constellatie voor de behartiging
van noodzakelijke instellingsoverstijgende taken? Zo nee, op welke termijn
zal deze er komen?Ja, op 18 november 1999 hebben de gezamenlijke HAO-instellingen de HAO-Raad
opgericht.273Om de universitaire instroom te vergroten en de positie
van het Noorden te versterken is besloten tot de ontwikkeling van een propedeuse
in Leeuwarden om zo te komen tot een aansluitend opleidingstraject tussen
hbo en wo. Op welke termijn wordt dit plan bewerkstelligd en is al bekend
hoe het curriculum van de propedeuse in Leeuwarden er inhoudelijk uit zal
komen te zien?Het plan is in uitvoering. Aan de curricula van de propedeuses wordt door
beide instellingen gewerkt. In september 2001 zal men in Leeuwarden met de
uitvoering starten van vier Wageningse propedeuses: levensmiddelentechnologie,
biotechnologie, technologie en milieumanagement, en water en atmosfeer. 274Op welke termijn zal voor de Wageningen UR (Universiteit
en Researchcentrum) een bekostigingsmodel worden ontwikkeld en hoe zal dit
model er uitzien?Een ontwerp van een bekostigingsmodel voor Wageningen Universiteit en
Researchcentrum wordt op zijn werking onderzocht. Het streven is om per 1
januari 2001 een nieuw bekostigingsmodel in te voeren. Dit bekostigingsmodel
sluit wat betreft de bekostigingsgrondslagen zoveel mogelijk aan op het prestatiebekostigingsmodel
voor de andere universiteiten.275Op welke termijn zal het ministerie van LNV de inhoudelijke
onderwijsvernieuwing gestalte geven? Kan de Tweede Kamer hiervan op de hoogte
worden gebracht?De inhoudelijke onderwijsvernieuwing wordt vorm gegeven door de Regeling
versterking en innovatie agrarisch onderwijs (VIA-regeling) die in 1998 van
kracht is geworden.De eerste ronde projecten heeft in 1999 plaatsgevonden. Op dit moment
wordt gewerkt aan de toekenningen in de tweede ronde. Daarnaast wordt binnenkort
een evaluatie van de regeling afgerond.276Wat is de reden voor de loskoppeling van de arbeidsmarktfixus
van het HOOP? Wordt deze fixus in de toekomst aan een andere regelgeving gekoppeld?
Zo ja, aan welke?Onlangs is een wetsvoorstel ingediend met het voorstel om de HOOP-frequentie
te wijzigen van twee jaar naar vier jaar (TK 1999–2000, 26 905).
Door deze verlenging is het HOOP niet langer een geschikt instrument voor
de aankondiging van het voornemen om een arbeidsmarktfixus in te stellen.
Bij handhaving van die koppeling zou de fixusaankondiging zich moeten uitstrekken
over een periode van vier jaar. Voorgesteld wordt om de «HOOP-procedure»
te vervangen door een (afzonderlijke) bekendmaking aan de beide kamers der
Staten-Generaal en aan de instellingen van het voornemen om een arbeidsmarktfixus
vast te stellen. Hiermee blijven de Staten-Generaal betrokken bij het voornemen.
De instellingen behouden hiermee de mogelijkheid om zelf onderling tot een
capaciteitsverdeling komen. De procedure van definitieve vaststelling van
de fixus door middel van een ministeriële regeling blijft gehandhaafd.277Wanneer kan duidelijkheid gegeven worden over de uitbreiding
van het aantal opleidingsplaatsen voor geneeskunde en tandheelkunde?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.278Wat is de visie van de regering op de financiering
van de extra opleidingsplaatsen?Deze kwestie zal worden betrokken bij de voorbereiding van de begroting
2001.279Kan er inzicht gegeven worden in de beroepskeuze van
afgestudeerden in de diergeneeskunde? Blijkt hieruit dat weinig afgestudeerden
kiezen voor een loopbaan in de inspectie- en keuringsdiensten?
Zo ja, hoe beoordeelt u deze ontwikkeling en hoe kan hierin verbetering worden
aangebracht?Ja, van de afgestudeerde dierenartsen (508) in de afgelopen drie jaar
is ca. 90% de praktijk ingegaan. Van de overigen is een deel wetenschappelijk
onderzoeker geworden.Slechts een enkeling heeft een werkkring bij de RVV gevonden.Hieruit kan de conclusie worden getrokken dat er zeer weinig interesse
is voor een loopbaan bij de inspectie- of keuringsdiensten. Wij beoordelen
de ontwikkeling als zorgelijk. Dit wordt nog onderstreept door circa 150 openstaande
vacatures bij de RVV.Voor verschillende partijen zijn er diverse opties om tot verbetering
te komen.Algehele ophoging van de numerus fixus zonder aanvullende maatregelen
heeft gelet op de huidige studierichtingkeuze maar een zeer beperkt effect.
De faculteit Diergeneeskunde dient daarbij middels instrumenten als decentrale
selectie en sturing gedurende de opleiding, een zodanige invulling te geven
dat een verhoging ten goede komt aan de richtingen landbouwhuisdieren, bestuur
en beleid, volksgezondheid en onderzoek.Tevens benadert de RVV momenteel praktiserende dierenartsen om in deeltijdfunctie
bepaalde RVV-taken uit te oefenen.280De universiteiten kunnen niet garanderen dat het financiële
niveau van 2000 gehandhaafd kan blijven. Wat is hier de reden van en welke
maatregelen denkt de regering hiertegen te nemen?Gedoeld wordt op het voor de letteren beschikbare budget, zoals dat door
de afzonderlijke colleges van bestuur wordt vastgesteld. In de brief van 24
juni 1999, die handelt over de periode na 2000, deelt de Coördinatie-commissie
Convenant Letteren (CCL), namens de betrokken colleges van bestuur mee, dat
zij voor die periode gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor het letterendomein
willen dragen en dat zij garanderen de voorzieningen voor de letteren in de
geest van het convenant landelijk op peil te zullen houden. Het voorbehoud
dat zij maken ten aanzien van het financiële niveau komt voort uit het
feit dat zij op het moment van schrijven nog niet precies de interne middelenverdeling
voor de periode na 2000 hadden vastgesteld. In de brief van 25 november 1999
deelt de CCL mee dat zij in de loop van 2000 de meer definitieve situatie
voor de periode 2001 tot en met 2005 zullen vaststellen. Gelet op de bovengeciteerde
garantie en de beoogde continuering van de interuniversitaire afspraken acht
ik het niet nodig om van de zijde van de regering nadere maatregelen te nemen.281Kan enig inzicht worden gegeven in de ontwikkeling
van de studentenpopulatie bij de letterenstudies, uitgesplitst naar studierichting
en instelling? Wat zijn de oorzaken van de geconstateerde terugloop in studentenaantallen?Onderstaand overzicht geeft een beeld te geven van de ontwikkeling van
ingeschreven eerstejaars in tot studierichting geclusterde opleidingen. Over
het geheel genomen zijn de aantallen sinds het topjaar van inschrijvingen
in 1991 gedaald. In de laatste jaren is over het totaal van de letteren nog
een lichte daling waar te nemen. 1e jaars inschrijvingen studierichtingjaar    1991199619981999 Kleine Letteren47747264Nederlands511432404380Frans457169140127Engels870438442416Duits14210411472Spaans389154140166Italiaans122433935Slavisch159703939 Overig West. Talen235144159142 Niet-westerse
T.244175137144Totaal3 1761 8031 6861 585De belangstelling van aankomende studenten is verschoven naar andere opleidingen
dan letteren. Over het geheel van het hoopgebied taal en cultuur en alle eerstejaarsinschrijvingen
is namelijk een lichte stijging te constateren in 1999 ten opzichte van 1998.282Wordt bij de herziening van het hbo-bekostigingsmodel
ook nog gekeken of het macrobudget voor het hbo voor de komende jaren nog
toereikend is?Het bekostigingsmodel is een verdeelmodel, waarvoor de omvang van het
macro-budget een gegeven is. Een ander bekostigingsmodel heeft daarom geen
gevolgen voor de hoogte van het macro-budget. De omvang van het macro-budget
wordt vooral bezien in het licht van de ontwikkeling van de taken van de hogescholen,
i.c. de studentenaantallen. Bij de introductie van een nieuw bekostigingsmodel
is wel uitgangspunt dat dit model op korte termijn niet leidt tot substantiële
herverdelingseffecten tussen instellingen.283Zijn er landen die positieve ervaring hebben met een
bekostigingsmodel gebaseerd op meerdere tussenmomenten? Wat zijn volgens hen
de nadelen van een dergelijk bekostigingsmodel?Mij zijn geen ervaringen bekend van andere landen met een bekostigingsysteem
dat is gebaseerd op meerdere tussenmomenten, waarbij tussenmomenten (groepen
van) studiepunten zijn.284Wat vindt de HBO-raad van het voorgestelde bekostigingsmodel?Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van 22 december
1999.285Wegen de toenemende administratieve lasten voor de
instellingen wel op tegen de voordelen die deze herziening waarschijnlijk
gaat opleveren?In het traject naar een nieuw bekostigingssysteem is veel plaats ingeruimd
voor een zorgvuldige afstemming met en implementatie in het hbo-veld. Daarbij
zal de uitwerking langs de lijnen van het vermelde in de brief aan de HBO-raad
van 15 november jl. worden gezocht. De betrokkenheid van het hbo-veld in de
verdere uitwerking is voor mij cruciaal, opdat gegarandeerd kan worden dat
de administratieve lasten zoveel mogelijk beperkt worden tijdens
en na de implementatie. De weging van de voor- en nadelen van een nieuw bekostigingssysteem
is in al zijn facetten expliciet onderdeel van de besluitvorming in het ontwikkelingstraject.286Bij een koppeling van bekostigingsmodel en studiepunten
bestaat het risico dat het de instellingen geld kost als studenten meer dan
168 studiepunten behalen (extra vakken volgen). Hiermee wordt de flexibiliteit
beperkt. Is hiermee rekening gehouden bij een nieuw bekostigingsmodel? En
bij het voucher experiment?De mogelijkheid die deze vraag oppert, bestaat ook in het huidige model.
Studenten kunnen zelfs meerdere diploma's behalen bij de instelling waarbij
zij zijn ingeschreven zonder dat die instelling daarvoor extra bekostiging
ontvangt.Het betreft overigens wel een vraag waaraan bij de ontwikkeling van de
bekostiging hbo grote aandacht zal worden besteed, conform de lijnen uit mijn
brief van 22 december 1999.287Heeft de regering plannen om de bekostigingssystematiek
in het wo ook aan te passen. Zo nee, wat is hier de reden voor?De regering heeft vooralsnog geen plannen om de bekostigingssystematiek
in het wo aan te passen. De reden is dat met ingang van 1 januari 2000 een
nieuwe bekostigingssystematiek in het wo is ingevoerd. Wel heb ik tijdens
de begrotingsbehandeling toe gezegd een analyse uit te voeren van de bekostigingsstelsels
in hbo en wo.288«Het belang van deze uitvoeringsaspecten kan
niet snel worden onderschat». Is de regering van mening dat, ondanks
bovenstaande, deze operatie haalbaar is zonder schade voor instellingen, in
onderwijskundig en financieel opzicht?In het traject naar een nieuw bekostigingsysteem is veel plaats ingeruimd
voor een zorgvuldige implementatie, juist om risico's waarop in deze vraag
wordt geduid het hoofd te kunnen bieden.289Zijn extra financiële middelen niet noodzakelijk
om deze herziening van de bekostiging tot een succes te maken?Dit vormt een punt van nader overleg en onderzoek.290Worden er nog externe deskundigen betrokken bij het
onderzoeken besluitvormingstraject?Alle deskundigheid die noodzakelijk is voor het welslagen van dit traject
zal worden betrokken bij het onderhavige traject.291«... de reallocatie-effecten tussen de hogescholen
zullen hanteerbaar moeten worden gemaakt». Betekent dit dat de gedupeerde
instellingen extra geld krijgen?Als de financiële effecten die het nieuwe model oproept ten opzichte
van oude model een – nader af te spreken – marge overschrijdt,
zal zoals gebruikelijk bij dergelijke aanpassingen een overgangsregime
binnen het beschikbare macro-budget worden overeengekomen om gedurende de
overgangsfase te grote negatieve reallocaties te mitigeren.292Zijn er in het buitenland voorbeelden van een vorm
van voucherbekostiging? Zijn de ervaringen daarmee positief?In het buitenland zijn voorzover bekend geen voorbeelden van voucherbekostiging.
Het experiment dat ik voor ogen heb is bedoeld om praktijkervaring op te doen
met voucherbekostiging in het reguliere initiële hoger onderwijs.293Wat is de opvatting van de regering inzake het standpunt
van de Onderwijsraad dat de invoering van een vouchersysteem niet los gezien
kan worden van de invoering van het accreditatiesysteem? In hoeverre deelt
de regering de mening van deze raad dat een experiment pas uitgevoerd zou
kunnen worden wanneer nadere duidelijkheid over de organisatie van de accreditatie
is verkregen?De Onderwijsraad stelt dat invoering van vouchers niet los gezien kan
worden van nadere duidelijkheid over de organisatie van de accreditatie. Daarbij
lijkt de raad in haar advies uit te gaan van een experiment waarin tevens
het niet-bekostigd hbo participeert. Dat is evenwel niet het voornemen. Gezien
het bestaande stelsel van kwaliteitszorg in het bekostigd onderwijs, acht
ik het niet nodig het voucherexperiment te laten wachten op de invoering van
het accreditatiesysteem.294Kan het centraal stellen van de onderwijswensen van
de student aanleiding geven tot een minder samenhangend curriculum?Het centraal stellen van de onderwijswensen van de student zou zonder
nadere randvoorwaarden aanleiding kunnen zijn voor een minder samenhangend
curriculum. Uitgangspunt in het experiment is echter, dat de diplomaverstrekkende
hogeschool verantwoordelijkheid heeft en houdt voor de kwaliteit van het diploma.
Deze zal de samenhang in het curriculum bewaken.295Waarom komt alleen het hbo in aanmerking voor het experiment
met vouchers en niet het wetenschappelijk onderwijs?Uitbreiding naar het wetenschappelijk onderwijs acht ik niet wenselijk.
Dit maakt het experiment onnodig gecompliceerd, mede gelet op de verschillende
bekostigingssystematiek in wo en hbo. Bovendien is per 1 januari jl. in het
wo juist een nieuw bekostigingsmodel ingevoerd. Daarnaast maakt het binaire
onderscheid dat studenten alleen onder bepaalde – met de onderwijs-
en examenregeling samenhangende – voorwaarden over en weer onderwijs
kunnen volgen.296Is het nadenken over de vorm van het voucherexperiment
eind jaren tachtig gestopt?Het denken over vouchers is sinds eind jaren tachtig niet gestopt. Na
het HOOP 1988 is op een aantal punten onderzoek gedaan naar de haalbaarheid
van een vouchersysteem. De resultaten en conclusies van deze activiteiten
zijn in november 1992 naar de Tweede Kamer gestuurd (TK, vergaderjaar
1992–1993, 22 800 VIII, nr. 30). Sindsdien is het onderwerp niet
meer expliciet op de bestuurlijke agenda geweest, maar het keerde wel steeds
terug in discussies over de financiering van het hoger onderwijs. XNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Van der Vlies (SGP), Van de Camp
(CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, Rabbae (GL), Lambrechts (D66), Dittrich
(D66), Cornielje (VVD), De Vries (VVD), Dijksma (PvdA), Van Zuijlen (PvdA),
Cherribi (VVD), Rehwinkel (PvdA),ondervoorzitter, Passtoors (VVD), Belinfante
(PvdA), Kortram (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Hamer (PvdA), Nicolaï (VVD),
Van Bommel (SP), Barth (PvdA), Halsema (GL), Orgü (VVD), Wijn (CDA) en
Eurlings (CDA).Plv. leden: Stellingwerf (RPF), Schimmel (D66), Mosterd (CDA), Atsma (CDA),
Harrewijn (GL), Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Van Baalen
(VVD), Valk (PvdA), De Cloe (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA), Gortzak
(PvdA), Middel (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA), Spoelman (PvdA), Brood (VVD),
Poppe (SP), Arib (PvdA), Blok (VVD), Vendrik (GL), Rijpstra (VVD), Verhagen
(CDA) en Visser-van Doorn (CDA).XNoot1Toelichting. Wallonië, Spanje, Frankrijk, Italië en Zweden:
cijfers voor 1996/1997; PPP/ECU: Purchasing Power Parity, gebaseerd op de
waarde van de ECU; voor Nederland: wettelijk collegegeld. Zie ook antwoord
op vraag 164. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26807-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl