Draagvlak politieke partijen; Kabinetsstandpunt mbt het advies van de Raad voor het openbaar bestuur over de plaats en de functie van politieke partijen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27425, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-12-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27425 nr. 1

25-09-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1. Inleiding2. Verbreding van de politieke participatie2.1 Gedaald ledental en rekrutering2.2 Onderzoek rekrutering politieke ambtsdragers2.3 Rekruteringsvijver2.4 Representativiteit en kwaliteit2.5 Facilitering politiek debat en politieke participatie3. Versterking van verankering politieke partijen in samenleving
en subsidiëring van politieke partijen4. Vergroting openheid politiek systeem4.1 Meerstemmig kiesrecht4.2 Kwaliteitsmeting4.3 Partijpolitieke benoemingen5. Vergroting politiek-inhoudelijke herkenbaarheid volksvertegenwoordigers5.1 Parlementair onderzoeksinstituut5.2 Omvang vertegenwoordigende lichamen6. ConclusiesOndertekeningBIJLAGE Reacties politieke partijen op Rob-adviesPARTIJ VAN DE ARBEIDVOLKSPARTIJ VOOR VRIJHEID EN DEMOCRATIE VVD REAKTIE OP
ADVIES «TUSSEN STAAT EN ELECTORAAT»InhoudelijkHoofdstuk 5CHRISTEN-DEMOCRATISCH APPÈLInleidingVerbetering politieke participatieVerankering van partijen in de samenlevingVergroten openheid van het politiek systeemDe aanbevelingen om de politiek-inhoudelijke herkenbaarbeid
van volksvertegenwoordigers te vergrotenDEMOCRATEN 66Tot slotGROENLINKSSOCIALISTISCHE PARTIJSTAATKUNDIG GEREFORMEERDE PARTIJH.1 InleidingH.2 Politieke partijen in het politiek-bestuurlijke systeemH.3 Politieke partijen in de samenlevingH.4 De openheid van het politiek-bestuurlijke systeemREFORMATORISCHE POLITIEKE FEDERATIElnleidingRecruteringsfunctieDe noodzaak van openheidFunctievernieuwing politieke partijenGEREFORMEERD POLITIEK VERBOND1. Om de politieke participatie te verbreden2. Om de verankering van partijen in de samenleving te
versterken3. Om de openheid van het politieke systeem te vergroten4. Om de politiek-inhoudelijke herkenbaarheid van volksvertegenwoordigers
te vergroten
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27425Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 425Draagvlak politieke partijennr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 september 2000Bijgaand zend ik u de reactie van het kabinet op het advies van de Raad
voor het openbaar bestuur over de plaats en functie van politieke partijen.
Het advies van de Raad, getiteld «Tussen staat en electoraat»,
is reeds bij brief van 16 december 1998, kenmerk BW98/U61712 aan u toegezonden.Het advies van de Raad vormde mede de aanleiding nader onderzoek te laten
verrichten door de Universiteit Leiden naar het vraagstuk van de rekrutering
van politieke ambtsdragers. Het onderzoeksrapport «Rekrutering en representatie
in een representatief bestel» van R. A. Koole, J. J. M.
van Holsteyn en J. A. Elkink heeft u bij brief van 5 september jl., kenmerk
BW2000/U86127, van mij ontvangen.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries 1. InleidingMijn ambtsvoorganger heeft de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) gevraagd
te adviseren over het draagvlak van politieke partijen, mede in relatie tot
de kwaliteit van politieke ambtsdragers. De aanleiding voor de adviesaanvraag
was de constatering dat het ledental van politieke partijen, zowel in absolute
als in relatieve zin, is gedaald. Rond 1960 was nog ongeveer tien procent
van de kiesgerechtigden lid van een politieke partij. Vandaag de dag is dat
nog geen drie procent. Hoewel door de groei van de bevolking en de verlaging
van de kiesgerechtigde leeftijd het aantal kiesgerechtigden is toegenomen,
is ook in absolute aantallen het aantal leden van politieke partijen teruggelopen.
Rond 1960 waren ongeveer 700 000 mensen lid van een politieke partij,
terwijl volgens opgaven van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke
Partijen dat nu nog nauwelijks 300 000 mensen zijn. Overigens is de daling
van het ledental van politieke partijen geen typisch Nederlands verschijnsel.
Uit onderzoeksgegevens blijkt dat ook in diverse andere Europese landen het
ledental van politieke partijen daalt.De Rob heeft op 26 oktober 1998 zijn advies, getiteld «Tussen staat
en electoraat» aan mij uitgebracht. Het advies van de Raad heeft u bij
brief van 16 december 1998 (BW98/U61712) reeds van mij ontvangen. Voorafgaande
aan het formuleren van een definitief standpunt heb ik het in de eerste plaats
wenselijk geacht de hoofdbesturen van de landelijke politieke partijen te
raadplegen over de aanbevelingen van de Rob. U bent daarover reeds ingelicht
in de zojuist vermelde brief. Uiteindelijk waren in september 1999 de reacties
van alle politieke partijen ontvangen. Deze reacties zijn als bijlage opgenomen.
Mede naar aanleiding van deze reacties was het in de tweede plaats wenselijk
nader onderzoek te laten verrichten naar het vraagstuk van rekrutering van
politieke ambtsdragers. De uitkomsten van dit onderzoek, uitgevoerd door de
wetenschappers Koole en Van Holsteyn van de Universiteit Leiden, heeft u recentelijk
reeds ontvangen.Met waardering heb ik kennis genomen van het advies van de Rob. De plaats
en functie van politieke partijen heeft in het publiek debat en in de literatuur,
terecht, veel aandacht. Door sommigen wordt daarbij een a-politiek publiek
domein en een procedurele democratie bepleit, waarin vooral aan de onderkant
van de samenleving een complex bestaat van onthiërarchiseerde infrastructuren
voor debat en besluitvorming (o.a. Frissen). Ondanks dergelijke toekomstvisies
onderschrijf ik de analyse van de Raad dat politieke partijen binnen de representatieve
democratie noodzakelijk en waardevol zijn. De aanwezigheid van politieke partijen
vormt in een representatieve democratie een garantie voor democratische besluitvorming.
In Europees perspectief vormen (Europese) politieke partijen een belangrijke
factor voor integratie binnen de Europese Unie. Zij dragen bij tot de vorming
van een Europees bewustzijn en tot uiting van de politieke wil van de burgers
van de Unie, aldus ook artikel 192 van het EG-verdrag.Politieke partijen vormen verder de noodzakelijke voorwaarde voor het
handhaven van de eenheid van de staat, juist doordat zij gezamenlijk de pluriformiteit
en verscheidenheid van de samenleving vertegenwoordigen. Het zijn de politieke
partijen die de verschillende meningen en opvattingen, die in de samenleving
leven, verwoorden in het politieke debat in de vertegenwoordigende lichamen
en vervolgens op basis van de uitwisseling en de afweging van standpunten
tot besluiten komen. Politieke partijen vervullen daarmee essentiële
functies binnen onze democratie. Zij rekruteren ook de personen die over de
kwaliteiten beschikken die nodig zijn voor de te vervullen politieke en bestuurlijke
functies. Het gedaalde ledental van politieke partijen plaatst de positie
van politieke partijen in een ander perspectief. Door het gedaalde ledental wordt de politiek steeds meer bedreven door een relatief kleine groep
personen, waarvan de binding met de maatschappelijke achterban veel minder
vanzelfsprekend is geworden. De voeling van de politiek met wat leeft in de
samenleving lijdt daaronder. Ook de werving en selectie van politici komt
in de verdrukking. De rekrutering van aankomende politici gebeurt nog slechts
door een gering aantal personen binnen partijen.Bovendien hebben zich naast de politieke partijen andere vormen van democratische
betrokkenheid ontwikkeld. Hoewel de partijpolitieke participatie van burgers
is afgenomen, is de brede maatschappelijke participatie van burgers toegenomen.
Burgers lijken echter de politieke invulling van hun burgerschap minder prominent
op te pakken, waarmee de vraag rijst naar de toekomst van onze partijpolitieke
besluitvorming. Gegeven de waarde van politieke partijen binnen de representatieve
democratie is de vraag niet zozeer of politieke partijen zullen blijven bestaan,
maar in welke vorm en onder welke omstandigheden deze zich zullen ontwikkelen.
Diverse scenario's zijn daarbij denkbaar, waaronder bijvoorbeeld die van de
moderne kaderpartijen (Koole), electoraal-professionele partijen (Panebianco),
maar ook ontwikkelingen in de richting van kartelpartijen (Katz en Mair) of
een éénpartijstaat (Oerlemans) worden tot die mogelijkheden
gerekend. Tegelijkertijd kunnen partijen zich langs nieuwe scheidslijnen profileren
en ontwikkelen, waarbij veelal wordt gerefereerd aan de toekomst van de Europese
Unie, het waarden en normendebat, de multiculturele samenleving en de aard
van de economische ontwikkeling (Bovens e.a., Ankersmit).Ondanks de relativeringen die de Rob maakt bij de feitelijke ontwikkelingen,
kiest hij er niet voor die ontwikkelingen op zijn beloop te laten. De Raad
wenst nadrukkelijk de band tussen bevolking en politiek te vernieuwen. De
Raad richt zich met zijn aanbevelingen niet primair tot de politieke partijen,
maar tot het kabinet, dat een voorwaardenscheppende rol heeft. Het kabinet
heeft immers een medeverantwoordelijkheid voor de context waarbinnen politieke
partijen opereren. De aanbevelingen van de Raad richten zich op de (verbreding
van de) politieke participatie, de verankering van partijen in de samenleving,
de openheid van het politieke systeem en de organisatie van vertegenwoordigende
organen. In het hierna volgende gaat het kabinet in op de afzonderlijke aanbevelingen
van de Raad.Alvorens een reactie te geven op die afzonderlijke aanbevelingen van de
Rob, wordt per aanbeveling een korte impressie gegeven van de reacties en
standpunten van de politieke partijen, waarnaar het kabinet heeft gevraagd.2. Verbreding van de politieke participatie2.1 Gedaald ledental en rekruteringDe adviesaanvraag aan de Rob is in belangrijke mate ingegeven door het
gedaalde ledental van politieke partijen. Bij een structureel afnemend ledental
rijst niet slechts de vraag naar de representativiteit en de legitimiteit
van politieke partijen, maar tevens de vraag naar de mogelijkheden van rekrutering
van politieke ambtsdragers. De Rob plaatst in zijn advies enkele relativeringen
bij de daling van het ledental van politieke partijen. De Raad stelt onder
meer dat partijen niet structureel moeite hebben met het rekruteren van geschikte
kandidaten, maar dat slechts incidenteel en bij sommige partijen knelpunten
zouden bestaan.Wel stelt de Raad vast dat het ledenbestand van partijen eenzijdig van
samenstelling is. Het VNO-NCW kwam in het rapport «Een democratie van
ambtenaren en leraren» (september 1997) tot dezelfde conclusie.De Raad veronderstelt daarbij dat politieke functies in het bijzonder aantrekkelijk zijn voor ambtenaren, vanwege de raakvlakken van het
politieke bedrijf met de eigen beroepsmatige werkzaamheden.De relativering door de Rob van het rekruteringsvraagstuk vormde in de
eerste plaats aanleiding de politieke partijen uit te nodigen om specifiek
te reageren op deze stellingname van de Raad. Slechts één partij
gaf aan incidenteel moeite te hebben met het rekruteren van geschikte kandidaten
voor gemeenteraden of provinciale staten. De overige partijen hebben niet
aangegeven of zij knelpunten ondervinden bij de rekrutering van geschikte
kandidaten. Dit gegeven vormde aanleiding nader onderzoek te laten verrichten
naar het vraagstuk van de rekrutering van politieke ambtsdragers. Het kabinet
signaleerde daarbij dat het vraagstuk van de rekrutering van politieke ambtsdragers
een drietal facetten kent. In de eerste plaats betreft het de eenzijdigheid
van de samenstelling van zowel de ledenbestanden als van de vertegenwoordigende
lichamen (de representativiteit). In de tweede plaats betreft het de rekrutering
van voldoende kwalitatief geschikte bestuurders en volksvertegenwoordigers
(capaciteiten). In de derde plaats, en voor een deel als oorzaak van het vorige,
gaat het erom dat het aantal leden van waaruit politieke partijen hun ambtsdragers
rekruteren is afgenomen. Met andere woorden, de vijver van waaruit gerekruteerd
kan worden is kleiner geworden.2.2 Onderzoek rekrutering politieke ambtsdragersIn opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is een nader onderzoek uitgevoerd door de onderzoekers Koole en Van Holsteyn
van de Universiteit Leiden. Hun rapport «Rekrutering en representatie
in een representatief bestel» bevat belangrijke bevindingen van een
empirisch onderzoek onder leden en kiezers van CDA, D66, PvdA en VVD.In het onderzoeksrapport is het rekruteringsvraagstuk geoperationaliseerd
in termen van ambitie, vertegenwoordiging en (algemeen politiek) activisme.
Uit het onderzoek blijkt dat bij ruwweg vijftien tot twintig procent van de
leden van de onderzochte partijen toch zeker politieke ambitie aanwezig is,
dat ruim twintig procent lid is (geweest) van een volksvertegenwoordigend
lichaam, en dat tenminste vijftien procent tot de categorie actieve leden
kan worden gerekend. De onderzoeksresultaten duiden erop dat tenminste vijftien
à twintig procent van de partijleden tot het potentieel aan politieke
ambtsdragers kan worden gerekend. De suggestie, dat het aantal te vervullen
functies ongeveer overeenkomt met het aantal actieve partijleden, zou daarmee
een duidelijke onderschatting zijn van het potentieel binnen partijen. In
de rapportage wordt aangegeven dat het rekruteringsprobleem wellicht eerder
een mobiliseringsprobleem is van de politieke partijen zelf. Politieke partijen
zouden volgens het onderzoeksrapport gerichter dienen te appelleren aan de
ambities van met name jongeren binnen de partij en gebruik dienen te maken
van de overtuiging van grote groepen leden die zich geschikt achten voor het
vervullen van een vertegenwoordigende functie.In het onderzoek is nagegaan welke factoren van invloed zijn op ambitie,
vertegenwoordiging en activisme. Mannen en vrouwen blijken even ambitieus,
zijn even vaak kandidaat geweest voor of lid geweest van een vertegenwoordigend
orgaan, en zijn in gelijke mate actief. Leeftijd is wel een factor van belang.
Jongeren hebben wel ambitie, maar relatief weinig ervaring. Hier lijkt een
onbenut potentieel voorhanden te zijn. Verder worden verbanden geconstateerd
tussen de hoogte van de opleiding en ambitie, tussen verstedelijkingsgraad
van de woonplaats en het activisme, tussen de positieve baten die men van
activisme in de partij verwacht en de ambitie en tussen het politiek zelfvertrouwen
en activisme. Factoren als regio, zorg voor kinderen, beroepsmatige
achtergrond gaven, evenmin als geslacht, geen duidelijke verbanden te zien.
Zeker wat betreft de beroepsmatige achtergrond is dit een opvallende uitkomst.
Van oververtegenwoordiging van partijleden in overheidsdienst als (kandidaat-)ambtsdragers
is in het onderzoek niets gebleken.Het representatievraagstuk is geanalyseerd door de kiezers van de onderzochte
partijen te vergelijken met de leden van die partijen. Er wordt geconstateerd
dat kiezers en partijleden voor wat betreft hun sociale achtergronden op verschillende
punten in mindere of meerdere mate van elkaar verschillen. Onder de partijleden
bevinden zich relatief veel mannen, weinig jongeren, vooral mensen met een
hoge opleiding en mensen die zich tot een wat hogere sociale klasse rekenen.
De partijleden zijn voor wat betreft de sociale kenmerken derhalve geen exacte
afspiegeling van de kiezers. De politieke opvattingen van kiezers en leden
verschillen echter nauwelijks. In dat opzicht weerspiegelt de groep partijleden
wel degelijk het (eigen) electoraat.2.3 RekruteringsvijverWat de rekrutering van het aantal beschikbare kandidaten voor politieke
functies is in het voorgaande, evenals in de politicologische literatuur,
reeds gewezen op de risico's van de gedaalde ledentallen van politieke partijen.
Daartegenover staat de relativerende of indifferente houding van de Rob en
van de politieke partijen zelf. De resultaten van het onderzoek door de Universiteit
Leiden suggereren dat zo'n vijftien tot twintig procent van de partijleden
tot het rekruteringspotentieel kan worden gerekend. Of dat voldoende is hangt
af van de omvang van de vraag naar politieke ambtsdragers. Op basis van de
onderzoeksgegevens wordt geconcludeerd dat een één-op-één-verhouding
tussen tussen het benodigd aantal politieke ambtsdragers en het in partijen
aanwezige potentieel een duidelijke onderschatting van dat potentieel zou
zijn. Deze conclusie van de onderzoekers betekent eveneens een relativering
van de ernst van het vraagstuk van rekrutering, althans voor zover het gaat
om de kwantitatieve zijde daarvan.2.4 Representativiteit en kwaliteitWat de representativiteit van de ledenbestanden betreft, constateert de
Rob in zijn advies dat de samenstelling van de ledenbestanden van politieke
partijen eenzijdig is. Hoger opgeleiden, ouderen en ambtenaren zijn oververtegenwoordigd
in politieke partijen, terwijl met name ondernemers, jongeren en vrouwen duidelijk
zijn ondervertegenwoordigd. Dit beeld vertaalt zich in de samenstelling van
de vertegenwoordigende lichamen. Het VNO-NCW spreekt in dat verband van een
democratie van ambtenaren en leraren.De Rob acht het wenselijk dat gestreefd wordt naar een beter evenwicht
tussen enerzijds de mogelijkheden om leden van politieke partijen meer invloed
te bieden op de kandidatenlijsten van politieke partijen en anderzijds de
organisatorische en procedurele waarborgen voor een evenwichtige samenstelling
van de kandidatenlijsten.Vanuit de hoofdbesturen van de politieke partijen wordt, in hun reactie
op het Rob-advies op dit onderdeel, echter niet aangegeven of en in hoeverre
zij de samenstelling van de ledenbestanden of de achtergrond van de volksvertegenwoordigers
als een knelpunt ervaren. Dit aspect is dan ook meegewogen in het hiervoor
genoemde onderzoek naar de rekrutering van raadsleden. Uit dit onderzoek komt
naar voren dat de sociale achtergronden tussen kiezers en partijleden weliswaar
verschilt, maar dat de politieke opvattingen tussen kiezers en partijleden
nauwelijks van elkaar verschillen. Opvallend is dat het onderzoek
volstrekt geen steun biedt voor de suggestie dat mensen in overheidsdienst
bij uitstek degenen zijn die vertegenwoordigende functies vervullen voor partijen.
Hoewel de onderzoekers wel een kanttekening plaatsen bij de uitsplitsing van
partijleden naar werkstatus, is van oververtegenwoordiging van leden in overheidsdienst
als (kandidaat-)ambtsdragers in het partijledenonderzoek geen spoor te bekennen.Hierbij dient wel te worden bedacht dat het stelsel van evenredige vertegenwoordiging
primair is gebaseerd op de vertegenwoordiging van politieke opvattingen van
kiezers door volksvertegenwoordigers. Dit neemt niet weg dat politieke partijen
bij de selectie van leden voor volksvertegenwoordigende organen aspecten van
geslacht, regionale herkomst, leeftijd, beroepsgroep en etnisch-culturele
achtergrond laten meewegen. Verschillende partijen kunnen aan verschillende
van dergelijke factoren meer of juist minder waarde hechten. Anders dan de
Rob suggereert op pagina 33 in zijn advies kan men niet zonder meer aan iedere afzonderlijke partij de eis stellen de maatschappelijke
verscheidenheid op evenwichtige wijze te laten weerspiegelen in haar kandidatenlijsten.
Zo behoeven ouderenpartijen niet te worden gestimuleerd jongeren op hun kandidatenlijsten
te plaatsen. Indirect spelen dergelijke factoren wel een rol bij de beoordeling
van de representativiteit van volksvertegenwoordigende lichamen. De eenzijdigheid
van de samenstelling van volksvertegenwoordigende lichamen als gevolg van
de eenzijdigheid van de samenstelling van de ledenbestanden van politieke
partijen duidt in die zin op een onvolkomen representativiteit. Op het moment
dat burgers zich niet meer in voldoende mate kunnen herkennen in de volksvertegenwoordigers
kan deze onvolkomen representativiteit de aantrekkelijkheid van politieke
partijen voor burgers nadelig beïnvloeden. Dit representativiteitsprobleem
is dan ook in de eerste plaats een probleem van de politieke partijen zelf.Desalniettemin acht het kabinet het de taak van de overheid te stimuleren
dat meer vrouwen en minderheden een plaats vinden in volksvertegenwoordigende
functies. Daarbij is het in de eerste plaats van belang te bezien in hoeverre
belemmeringen voor bepaalde groepen om te participeren in vertegenwoordigende
lichamen kunnen worden weggenomen. Dat kunnen belemmeringen zijn om verkozen
te worden, maar tevens ook belemmeringen voor eenmaal gekozen vrouwen en minderheden
om voor langere tijd als vertegenwoordiger te functioneren. Sinds 1992 voert
de overheid een expliciet beleid om meer vrouwen en minderheden verkozen te
krijgen in volksvertegenwoordigende lichamen. Tevens wordt de laatste tijd
getracht de oorzaken te achterhalen waarom vrouwen en minderheden relatief
korter zitting houden dan andere gekozenen. Allengs komt men tot de overtuiging
dat dat te maken kan hebben met aspecten van politieke cultuur. De overheid
beveelt streefcijfers aan bij de politieke partijen en er vindt periodiek
overleg plaats tussen de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de landelijke voorzitters van de politieke partijen. Omdat de situatie
in gemeenteraden relatief slecht is, worden met name projecten uitgevoerd
die gericht zijn op een betere afspiegeling van vrouwen en minderheden in
deze raden.In de tweede plaats dient te worden bezien in hoeverre voorzieningen,
die specifieke groepen zouden kunnen bevoordelen daar waar het gaat om politieke
participatie, kunnen worden herzien met als doel de politieke participatie
voor verschillende bevolkingsgroepen in dezelfde mate aantrekkelijk te maken.Wat dat aspect betreft moet worden opgemerkt dat secundaire en facilitaire
voorzieningen in de rechtspositie van politieke ambtsdragers een veronderstelde
invloed hebben op onder meer de rekrutering van kandidaat raads-
en statenleden, wethouders en gedeputeerden. Het gaat hierbij mede om de vraag
of het creëren of verbeteren van bepaalde voorzieningen een bijdrage
kan leveren aan belangstelling voor het politieke ambt. Daarbij gaat het niet
alleen om de belangstelling in kwantitatieve zin. Ook speelt de maatschappelijke
achtergrond van mogelijke belangstellenden een nadrukkelijke rol.Niet moet echter worden uitgesloten dat bepaalde voorzieningen, die in
de publieke sector bestaan, het politieke ambt in het bijzonder aantrekkelijk
maken voor personen werkzaam in de publieke sector.De ontwikkeling ten aanzien van de wettelijke terugkeergarantie voor ambtenaren
op basis van artikel 125c van de Ambtenarenwet verdient in dit kader bijzondere
vermelding.Daarbij dient vooraf te worden opgemerkt dat het formeel-wettelijk recht
van rijksambtenaren die worden gekozen in de Tweede Kamer der Staten-Generaal
of in het Europees Parlement op buitengewoon verlof en daarmee op terugkeer
in de ambtelijke functie en het formeel wettelijk recht op non-activiteitswedde
is geschrapt (wet van 15 juli 1998, Stb. 507). Deze maatregel maakte een einde
aan de situatie waarin rijksambtenaren bepaalde wettelijke garanties hadden
die niet voor personen uit de particuliere sector gelden.Destijds is daarbij besloten de terugkeergarantie op basis van artikel
125c van de Ambtenarenwet voor alle ambtenaren die in publiekrechtelijke colleges
worden benoemd vooralsnog te handhaven. Hieraan lag de overweging ten grondslag
dat de positie van wethouders en gedeputeerden een andere is dan die van leden
van de Staten-Generaal en het Europees Parlement.Momenteel wordt met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het
Interprovinciaal Overleg (IPO) beraadslaagd over de toekomst van de secundaire
voorzieningen voor raads- en statenleden. In de notitie over de rechtspositie
van politieke ambtsdragers in gemeenten en provincies welke, op verzoek van
de Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, op 14 juli
jl. aan de Tweede Kamer is gezonden is hier uitvoerig op ingegaan (Kamerstukken
II, 1999–2000, 27 263, nr. 1). De VNG, het IPO en de politieke
partijen zijn nadrukkelijk gevraagd naar een reactie op eventuele voornemens
tot afschaffing van de terugkeergarantie. De reacties daarop geven vooralsnog
weinig aanleiding de bestaande regeling te handhaven. Een eventueel afschaffen
van de terugkeergarantie voor ambtenaren op basis van artikel 125c Ambtenarenwet,
zal de ongelijkheid te dien aanzien met de particuliere sector opheffen. Zoals
in de brief van 4 november 1999 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer (Kamerstukken
II, 1999–2000, 26 447, nr. 33) reeds is aangegeven zou de wettelijke
terugkeergarantie van artikel 125c Ambtenarenwet in beginsel kunnen komen
te vervallen. Dit zou echter gepaard dienen te gaan met een beleid dat is
gericht op een snelle terugkeer in het arbeidsproces na het beëindigen
van een politieke functie. Beroepen als wethouder of gedeputeerde zijn immers
beroepen met bijzondere risico's.Overigens dient te worden gewezen op de ontwikkelingen die zich voordoen
naar aanleiding van het rapport van de staatscommissie Dualisme en lokale
democratie over de dualisering van het lokale bestuur. Het kabinet heeft zich
naar aanleiding van het rapport van de staatscommissie, mede uit oogpunt van
transparante verhoudingen binnen het bestuur, op het standpunt gesteld dat
de posities van wethouders en raadsleden dienen te worden gescheiden. Dit
betekent niet alleen de introductie van de wethouder als niet-raadslid, maar
biedt tevens mogelijkheden wethouders van buiten de gemeenteraad te recruteren.
Voor het provinciebestuur staat het kabinet eenzelfde ontwikkeling voor ogen.
Voor politieke partijen betekent dit dat hierdoor nieuwe impulsen
kunnen ontstaan voor een bredere rekrutering van geschikte ambtsdragers.2.5 Facilitering politiek debat en politieke participatieTeneinde de politieke participatie te bevorderen en te verbreden adviseert
de Rob het faciliteren van organisaties die de kwaliteit van het politiek
debat, de politieke meningsvorming en de politieke participatie willen bevorderen
en het daarvoor benodigde politiek-georiënteerd wetenschappelijk onderzoek.De reactie van politieke partijen op dit onderdeel van het Rob-advies
varieerde van positief en neutraal tot negatief. De partijen die negatief
reageerden benadrukten daarbij veelal het primaat van de politieke partijen.In reactie op deze aanbeveling van de Rob merkt het kabinet op dat het
ervan uitgaat dat de Raad niet bedoeld kan hebben uitsluitend de bedoelde
organisaties te faciliteren. Een in dit opzicht te sterke principiële
benadering bergt het risico in zich van een toename van een verplaatsing van
de politiek en het uithollen van de positie van politieke partijen. Het kabinet
is van mening dat het faciliteren door de overheid van organisaties die de
politieke meningsvorming en het politiek debat bevorderen desalniettemin een
nuttige functie heeft als aanvullend en flankerend beleid. Op projectmatige
basis wordt dan ook regelmatig financiële steun verleend aan instanties
die bijdragen aan maatschappelijke of politieke debatten of het organiseren
daarvan. Daarnaast moet worden opgemerkt dat door de overheid de mogelijkheden
van de moderne informatie- en communicatietechnologie niet alleen worden benut
ten behoeve van de informatievoorziening aan geïnteresseerden, maar ook
ten behoeve van het politieke debat.Naar aanleiding van het advies van de Raad verdienen nog twee initiatieven
bijzondere vermelding. In de eerste plaats is dat de instelling van het Forum
voor Democratische Ontwikkeling. Het Forum is, met financiële ondersteuning
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, op 8 november
1999 officieel ingesteld. Het Forum, onder voorzitterschap van prof. A.C.
Zijderveld en verder samengesteld uit personen uit diverse maatschappelijke
geledingen, biedt een platform voor onderzoek naar, discussie over en activiteiten
met betrekking tot democratische beginselen. Het tracht een ontmoetingspunt
te vormen voor instellingen, organisaties en individuele personen om ervaringen,
opvattingen en ideeën uit te wisselen. De volgende vragen spelen daarbij
onder meer een rol. Wat houdt democratische ontwikkeling precies in? Welke
maatschappelijke en andere factoren zijn voor de ontwikkeling van democratie
en rechtsstaat van betekenis en in welke zin? Hoe kunnen democratische deugden
als tolerantie, gemeenschapszin en solidariteit op diverse terreinen, zoals
in de buurt, op het sportveld, in politiek en bedrijfsleven, kortom in de
sociale omgang tussen mensen, bevorderd worden?Het Forum voor Democratische Ontwikkeling is een stichting, die onafhankelijk
van de overheid functioneert. Het Forum stelt zich ten doel iedereen bij de
discussies over en ontwikkelingen met betrekking tot de democratische beginselen
van onze samenleving te betrekken. Het is van groot belang dat een ieder die
dat wil kan meepraten en discussiëren, eventueel via internet (www.forumdemocratie.nl),
over ontwikkelingen en vraagstukken die de essentie en de grondslagen van
de democratie en samenleving raken. De mogelijkheden moderne informatie- en
communicatietechnologie worden daarmee ook in dit specifieke kader benut ten
behoeve van het faciliteren van het politieke debat.Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal het Forum
gedurende de periode 1999–2003 een financiële bijdrage verstrekken.
Voor de periode daarna zal het Forum in zijn middelen moeten voorzien uit
andere fondsen.Het tweede initiatief neemt het kabinet in het verlengde van het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van het rapport van de Staatscommissie Dualisme en lokale
democratie. In dat verband is aangekondigd dat de Vernieuwingsimpuls lokaal
bestuur zal worden opgezet. Het doel daarvan is, ten behoeve van het gemeentelijk
bestuur, de bestuurlijke cultuur en het politiek debat binnen gemeenten te
beïnvloeden. Tevens hebben de provinciebesturen via het Interprovinciaal
Overleg in beginsel aangegeven met dit project te willen aansluiten bij het
provinciale debat met betrekking tot de aanpassing van de provinciale bestuurscultuur.3. Versterking van verankering politieke partijen in samenleving
en subsidiëring van politieke partijenDe Rob betoont zich in zijn advies in beginsel tegenstander van financiële
ondersteuning door de overheid van politieke partijen. In de visie van de
Raad betekent dit een ingrijpen door de overheid in de verhoudingen tussen
de verschillende politieke partijen als maatschappelijke organisaties. Indien
wel sprake is van financiële ondersteuning ligt volgens de Raad, gelet
op het karakter van politieke partijen als maatschappelijke organisaties,
subsidiëring mede op basis van ledental van politieke partijen, het meest
voor de hand. Ter verbetering van de verankering van politieke partijen in
de samenleving acht de Raad het noodzakelijk dat subsidiëring van politieke
partijen niet hoofdzakelijk op basis van kamerzetels plaatsvindt, maar mede
op basis van ledentallen van politieke partijen.Over de vraag of subsidiëring als zodanig wenselijk is spreken de
politieke partijen zich niet expliciet uit. Afgaande op de stellingnames over
de wijze van subsidiëring mag worden aangenomen dat politieke partijen
in beginsel voorstander van subsidiëring zijn. Uit de reacties blijkt
dat met name de kleinere politieke partijen sterk voorstander zijn van subsidiëring
op basis van ledental. Minder eenduidig op dit punt zijn de reacties van de
grotere politieke partijen. In grote lijnen lijkt een verband aanwezig tussen
de opvatting van politieke partijen over de wijze van subsidiëring en
de verhouding van het aantal leden en het aantal zetels van de desbetreffende
partij. Het standpunt van het bestuur van GroenLinks vormt daarop een uitzondering.
Uit de ingezonden reacties van de politieke partijen en uit kamerstukken in
het kader van de behandeling van het voorstel van Wet subsidiëring politieke
partijen blijkt echter dat niet bij alle partijen het standpunt van het hoofdbestuur
overeenkomt met het standpunt van de fractie. Zo blijken de fracties van de
Eerste Kamer van PvdA en D66 voorstander van subsidiëring mede op basis
van ledental (Handelingen I, 11 mei 1999, EK 29–1318 en 29–1329),
terwijl de besturen van deze partijen zich tegen subsidiëring mede op
basis van het ledental verklaren (zie bijlage).Het kabinet stelt voorop dat het subsidiëring van politieke partijen
door de overheid wenselijk acht. De subsidiëring van politieke partijen
faciliteert de instandhouding en zo mogelijk versterking van de intermediaire
positie van politieke partijen in het democratisch staatsbestel. Tegelijkertijd
voorkomt het een verstrengeling van belangen die kan optreden indien politieke
partijen te zeer afhankelijk worden van giften, laat staan van sponsoring
door derden. Over dit vraagstuk brengt het kabinet tegelijkertijd een afzonderlijke
notitie uit. Tevens is het kabinet zich ervan bewust dat een te ruime mate
van subsidiëring tot gevolg kan hebben dat politieke partijen te afhankelijk
worden van (subsidiëring door) de overheid. De omvang van het huidig
beschikbare subsidiebudget draagt naar de mening van de kabinet
bij aan deze tweede doelstelling, zonder dat een te grote mate van afhankelijkheid
van overheidssteun ontstaat.Aan giften en sponsoring kunnen bezwaren kleven indien ze gepaard gaan
met ongewenste of onzichtbare beïnvloeding. Reeds de schijn daarvan kan
de politieke besluitvorming ernstige schade toebrengen. Het is om deze reden
gewenst dat ten aanzien van dergelijke inkomsten zoveel mogelijk openheid
wordt betracht. In geval van giften is in de Wet subsidiëring politieke
partijen een openbaarmakingsregeling opgenomen. De wettelijke verplichting
kan bijdragen aan een algehele cultuur van transparantie en openheid ten aanzien
van zowel giften als sponsoring. In de notitie over partijfinanciering, die
u tegelijkertijd met dit kabinetsstandpunt is toegezonden, gaat het kabinet
hier nader op in.Verder merkt het kabinet op dat de afgenomen belangstelling voor een actieve
deelname aan politieke partijen ook financiële consequenties heeft voor
deze organisaties. Het teruggelopen ledental bij de meeste politieke partijen
resulteert in een afname van de belangrijkste inkomstenbron voor politieke
partijen, te weten de ledencontributies (zie ook Waarborg van kwaliteit, advies
van de Commissie subsidiëring politieke partijen, Den Haag 1991, p. 31
e.v.).Deze ontwikkelingen hebben aanleiding gegeven de voorwaardenscheppende
rol van de rijksoverheid ten aanzien van het functioneren van de politieke
partijen enigszins te versterken. Dat voornemen is vervat in de Wet subsidiëring
politieke partijen. Sinds 1 juli 1999 is die wet van kracht. Het subsidieniveau
is ingevolge de wet verhoogd met twintig procent. Daarnaast biedt de wet een
verruiming van de bestedingsmogelijkheden van de beschikbare middelen.De grondslag voor de subsidiëring is evenwel in hoofdzaak ongewijzigd
gebleven. Het aantal Tweede-Kamerzetels van een politieke partij blijft gehandhaafd
als belangrijke verdeelmaatstaf. Eén van de motieven daarbij is dat
het aantal kamerzetels een objectieve en eenvoudig controleerbare indicator
vormt voor het draagvlak van een partij binnen de samenleving.Behalve door de Rob is ook tijdens de behandeling van het voorstel van
Wet subsidiëring politieke partijen in de Staten-Generaal gesproken over
de mogelijkheid van subsidiëring van politieke partijen mede op basis
van het ledental. Daarbij heeft mijn ambtsvoorganger reeds toegezegd dat dit
aspect zal worden betrokken bij de evaluatie van de wet, die over enkele jaren
zal plaatsvinden (Handelingen I, 11 mei 1999, EK 29–1318 en 29–1329).
Ook andere varianten van subsidiëring, zoals subsidiëring op basis
van aantallen kiezers, zullen daarbij worden betrokken. In de notitie over
partijfinancieringis hier nader op ingegaan.4. Vergroting openheid politiek systeemTer vergroting van de openheid van het politiek systeem pleitte de Rob
voor een meerstemmig kiesrecht en voor externe doorlichting van besturende
en vertegenwoordigende organen. Daarnaast betoonde de Raad zich in het belang
van de openheid van het politieke systeem tegenstander van politieke benoemingen.4.1 Meerstemmig kiesrechtOmwille van de openheid van het politieke systeem pleit de Rob in zijn
advies voor de invoering van een meerstemmig kiesrecht.Voorzover de hoofdbesturen van de politieke partijen een standpunt op
dit onderdeel kenbaar hebben gemaakt, variëren de reacties van (voorzichtig)
positief tot ronduit negatief. De reacties houden overigens in het algemeen geen verband met het voordeel dat de desbetreffende politieke
partij kan verwachten bij de invoering van een meerstemmig kiesrecht.De Raad voor het openbaar bestuur heeft zijn gedachten over de vormgeving
van een meerstemmig kiesstelsel nader gepreciseerd in zijn advies van februari
1999, getiteld «Kiezen zonder drempel; het kiesstelsel geactualiseerd».
Aanleiding daarvoor vormde een adviesaanvraag over een conceptnota inzake
aanpassing van het kiesstelsel van de Tweede Kamer. Wat dit aspect van het
Rob-advies betreft, heeft het kabinet in samenhang met overige voorstellen
op kiesrechtelijk vlak het afgelopen voorjaar een nota aan de Tweede Kamer
gezonden waarin een zestal alternatieve kiesstelsels voor de verkiezingen
van de Tweede Kamer worden gepresenteerd (kamerstukken II, 1999/2000, 26 957,
nrs. 1–2). De zes alternatieve stelsels kunnen bijdragen tot een grotere
invloed van de kiezers op de personele samenstelling van de Tweede Kamer.
Van de zes geschetste stelsels zijn er twee op basis van een meerstemmig kiesrecht.
Met de Kamer zal verder worden overlegd over de vraag of één
van de alternatieven in een wetsvoorstel dient te worden uitgewerkt. In zijn
standpunt naar aanleiding van het rapport van de Staatscommissie Dualisme
en Lokale Democratie van januari 2000 heeft het kabinet gerefereerd aan de
mogelijkheid van wijzigingen in het kiesstelsel voor gemeenteraden (kamerstukken
II, 1999/2000, 26 800 VII, nr. 42).4.2 KwaliteitsmetingEen andere aanbeveling van de Rob betreft de mogelijkheid van externe
doorlichting. De Raad stelt dat het gebruik maken door bestuursorganen van
overheden van een vergelijkend kwaliteitsonderzoek hen kan helpen kritisch
naar hun eigen functioneren te kijken en dit functioneren kan helpen verbeteren.
De openheid van het politieke systeem zou daarbij zijn gebaat, aldus de Raad.De reactie van de hoofdbesturen van de politieke partijen op dit onderdeel
van het Rob-advies varieert van positief (GroenLinks) tot een uitgesproken
negatief oordeel (CDA, VVD, SGP). Door het CDA-bestuur wordt opgemerkt dat
een externe doorlichting de autonomie van politieke partijen aantast. Overigens
doelde de Rob niet op externe doorlichting van politieke partijen, maar op
doorlichting van bestuursorganen en vertegenwoordigende organen. Volgens het
hoofdbestuur van de VVD behoren commerciële doorlichtingen ten principale
niet te worden betrokken bij het beoordelen van het functioneren van de besturende
en vertegenwoordigende organen.In dat verband rijst de principiële vraag hoe zich een doorlichting
van vertegenwoordigende en besturende organen verhoudt tot de uitgangspunten
van de representatieve democratie. De kwaliteit van vertegenwoordigende organen
wordt reeds periodiek gemeten door middel van verkiezingen. Het kabinet onderstreept
dat in een representatieve democratie het oordeel omtrent het functioneren
van vertegenwoordigende organen bij de kiesgerechtigde burgers behoort te
liggen. Bij verkiezingen kunnen zij zich daarover uitspreken. In dat perspectief
kan zich een spanning voordoen tussen doorlichting door externe, veelal commerciële,
organisaties van het functioneren van vertegenwoordigende en uitvoerende organen
enerzijds en de opvattingen van de kiezers over dat functioneren anderzijds.4.3 Partijpolitieke benoemingenTeneinde de openheid van het politieke systeem te vergroten adviseerde
de Rob af te zien van politieke verdeelsleutels bij de benoeming van bestuurders en ambtenaren. De Raad was van mening dat de kwaliteit
van de kandidaten de doorslag dient te geven.De meeste besturen van de kleinere politieke partijen verklaren zich tegenstander
van politieke benoemingen. Het hoofdbestuur van de VVD is nadrukkelijk voorstander
van politieke benoemingen. Het bestuur van D66 acht het weliswaar verdedigbaar
in de hedendaagse pluriforme samenleving enige politieke kleurschakering aan
te brengen bij benoemingen van bestuurders en ambtenaren, maar geeft de voorkeur
aan rechtstreekse verkiezing door de burger van de belangrijkste politieke
functies. Het bestuur van D66 gaat echter niet in op de vraag hoe zich rechtstreekse
verkiezingen verhouden tot de aanbevelenswaardig geachte politieke kleurschakering.
Aannemelijk is immers dat rechtstreekse verkiezing van (momenteel nog benoemde)
bestuurders een reductie van die politieke kleurschakering tot gevolg heeft.Wat het benoemingenbeleid aangaat dient in de eerste plaats een onderscheid
te worden gemaakt tussen benoemingen van bestuurders (waarbij het vooral gaat
om burgemeesters en commissarissen van de Koningin) en leden van adviesraden
en (staats)commissies enerzijds en benoemingen van (hoge) ambtenaren anderzijds
.In het benoemingenbeleid van bestuurders, zoals commissarissen van de
Koningin en burgemeesters, vormt de mate van overeenstemming bij de totstandkoming
van het advies en straks – na de wetswijzigingen van Provinciewet en
Gemeentewet op basis van wetsvoorstel 25 444 – de aanbeveling van
provinciale staten respectievelijk gemeenteraad een belangrijke factor.In beginsel zal de minister bij gebleken unanimiteit het advies of de
aanbeveling in zijn voordracht aan de Kroon volgen, tenzij hij over de kwaliteit
van de te benoemen kandidaat een duidelijk andere opvatting heeft dan de staten
of de raad. Indien in het advies of de aanbeveling geen uitgesproken voorkeur
voor een bepaalde kandidaat blijkt of de opvattingen over de kwaliteit van
kandidaten verdeeld zijn, zal de minister in sterkere mate gehouden zijn zelf
tot een afweging te komen. Hij zal dit doen door – naast aan de kwaliteit
van kandidaten – ook aan factoren als voorkeursbeleid voor vrouwen,
loopbaanbeleid en politieke kleurschakering aandacht te schenken.Het benoemingenbeleid ten aanzien van burgemeesters, commissarissen der
Koningin, maar ook bijvoorbeeld leden van adviesraden, richt zich behalve
op de kwaliteit van de kandidaten, eveneens op een zo evenwichtig mogelijke
verdeling van de functies over mannen en vrouwen en over de maatschappelijk-politieke
stromingen. Daarmee wordt in belangrijke mate bijgedragen aan de toegankelijkheid
van het politiek systeem. De bestaande praktijk van benoemingen van bestuurders
toont bovendien aan dat het meewegen van de politieke opvattingen niet ten
koste behoeft te gaan van de kwaliteit van deze bestuurders.Voor de benoeming van (hoge) ambtenaren geldt met name sinds de instelling
van de Algemene Bestuursdienst dat kwaliteit en mobiliteit bijzondere aandachtspunten
zijn. De Algemene Bestuursdienst is in 1995 totstandgekomen en daarin zijn
nu 360 topambtenaren van BBRA-schaal 17 en hoger, van alle ministeries opgenomen.
Per 1 januari 2000 is de Algemene Bestuursdienst uitgebreid met de ambtenaren
in schaal 16. Het gaat daarbij om ongeveer 350 functies. Het kwaliteits- en
mobiliteitsbeleid dat wordt uitgevoerd door het Bureau voor de Algemene Bestuursdienst
is een transparant, controleerbaar proces en leidt tot een meer geobjectiveerde
afweging bij de benoeming van topambtenaren. 5. Vergroting politiek-inhoudelijke herkenbaarheid volksvertegenwoordigersDe aanbevelingen van de Rob spitsen zich toe op de instelling van een
parlementair onderzoeksinstituut en op de omvang van vertegenwoordigende organen.5.1 Parlementair onderzoeksinstituutTer versterking van de controlefunctie van het parlement heeft de Rob,
met verwijzing naar buitenlandse voorbeelden, geadviseerd een parlementair
onderzoeksinstituut in te stellen. Binnen dualistische verhoudingen acht de
Raad het minder gepast dat volksvertegenwoordigers sterk afhankelijk zijn
van de informatievoorziening door de regering.Voor zover de hoofdbesturen van de politieke partijen zich hebben uitgelaten
over deze suggestie van de Raad, reageerden zij positief. De fractie van D66
heeft, in vervolg op de aandacht in de Tweede Kamer voor de onderzoeksfunctie
van de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 1997/98, 25 861, nrs. 1–3),
bij brief van 25 augustus 1998 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer (Kamerstukken
II, 1997/98, 26 128, nr. 1), nogmaals benadrukt dat de onderzoeksfunctie
van het parlement versterking behoeft. Daarbij werd gesteld dat het van groot
belang is dat de Kamer onafhankelijk van de regering informatie kan vergaren.De hoofdbesturen van de overige partijen achten het eveneens een goede
suggestie om de controlefunctie van het parlement op structurele wijze te
versterken door middel van een onderzoeksinstituut.In de verhouding tussen Kamer en regering onderstreept het kabinet het
belang van een goede informatiepositie van de volksvertegenwoordiging. Op
dit moment wordt de informatiepositie van de Kamer, behalve door de regering,
het eigen ondersteuningsbureau en de fractieondersteuning, bepaald door de
politieke partijen. Politieke partijen vervullen in dat opzicht als oog en
oor van de samenleving een onmisbare functie. Zij worden daarin mede gesteund
door de eigen wetenschappelijke instituten. Op grond van de Wet subsidiëring
politieke partijen wordt subsidie toegekend ten behoeve van deze instituten.In het kader van het streven naar vitalisering en versterking van de positie
en het functioneren van politieke partijen, bergt een instelling van een parlementair
onderzoeksinstituut dilemma's en paradoxale elementen in zich. De vraag kan
worden gesteld of een dergelijk onderzoeksinstituut niet taken op zich neemt
die eigenlijk voorbehouden behoren te zijn aan politieke partijen als essentiële
werktuigen van de democratische samenleving. Instelling van een parlementair
onderzoeksinstituut zou ertoe kunnen leiden dat de plaats en functie van politieke
partijen verder marginaliseert. Dat zal sterker het geval zijn naarmate politieke
partijen meer afhankelijk zijn van een dergelijk onderzoeksinstituut.Het uitoefenen van de controlerende functie van het parlement vereist
ondersteuning. In het recente verleden is ook de wenselijkheid erkend van
versterking van de ondersteuning van de Tweede Kamer (kamerstukken II, 1997/98,
25 959, nr. 10). De Kamer heeft recht op voldoende informatie en faciliteiten.
Anderzijds dient ervoor te worden gewaakt dat het ondersteunend apparaat van
de Kamer niet te zwaar wordt en een sterk ambtelijk karakter krijgt, aangezien
dat zich niet goed zou verdragen met de politiek controlerende rol van de
Kamer. In het kader van het streven naar een optimalisering van de positie
en het functioneren van de afzonderlijke politieke partijen is door de Kamer
reeds besloten tot het instellen van een «bureau onderzoeken».
Voor de onderzoeksfunctie van de Tweede Kamer op de middellange en lange termijn
is het primair aan de Kamer een visie op onder meer de organisatie van de
onderzoeksfunctie te ontwikkelen. Verschillende varianten zoals
een parlementair onderzoeksinstituut, een verificatiebureau, maar ook fractieondersteuning,
kunnen daarbij een rol spelen. Naar ik heb begrepen beraadt de Kamer zich
momenteel daarop.5.2 Omvang vertegenwoordigende lichamenDe Rob pleit er in zijn advies voor de omvang van vertegenwoordigende
lichamen mede af te stemmen op de aard en omvang van de takenpakketten van
bestuurslagen. Dit zou volgens de Raad in voorkomende gevallen kunnen neerkomen
op het verkleinen van vertegenwoordigende lichamen.De reactie van de hoofdbesturen van de politieke partijen op dergelijke
voorstellen varieert van positief (VVD) tot negatief (SP, RPF, GPV). Bedacht
dient te worden dat met het verkleinen van vertegenwoordigende lichamen de
feitelijke kiesdrempel wordt verhoogd, hetgeen verhoudingsgewijs het meest
nadelig zal zijn voor kleinere politieke partijen.In de notitie «Inrichting en functioneren binnenlands bestuur»
van februari 1999 is benadrukt dat het debat over de omvang van provinciale
staten niet los kan worden gezien van de beoogde rol van de provincie en de
beoogde inrichting en werking van het provinciaal bestuur. Tegen die achtergrond
is ook een verkleining van de omvang van provinciale staten aan de orde gesteld.
In het verlengde hiervan is in 1999 aan de Kamer een notitie gezonden waarin
is voorgesteld de omvang van provinciale staten te beperken (kamerstukken
II 1999–2000, 26 422, nrs. 2 en 3). Verkleining van de omvang van
provinciale staten zal naar verwachting leiden tot een grotere mate van slagvaardigheid
en betere mogelijkheden voor de leden van provinciale staten om op hoofdlijnen
te sturen. In de notitie werden drie varianten voorgelegd. De Tweede Kamer
heeft zich in meerderheid uitgesproken voor de variant waarin het minimum
aantal zetels 35 bedraagt bij provincies tot en met 500 000 inwoners
en vervolgens eenmaal met 500 000 inwoners en daarna met 1 000 000
inwoners en vier zetels per klasse verhoogd tot een maximum van 51 zetels
bij meer dan 3 000 000 inwoners. Tevens is toegezegd te onderzoeken
of een restzetelverdelingssystematiek mogelijk is die de nadelen van de huidige
systematiek voor kleinere politieke partijen zoveel mogelijk beperkt. De Kiesraad
zag desgevraagd echter geen aanleiding een wijziging van de systematiek van
restzetelverdeling te bepleiten.Een wetsvoorstel tot wijziging van de Provinciewet in verband met vermindering
van het aantal statenleden en gedeputeerden is inmiddels ingediend bij de
Tweede Kamer (kamestukken II, 1999–2000, 27 214, nrs. 1–2).6. ConclusiesDe plaats, de functie en de toekomst van de politieke partijen krijgen
veel aandacht in het publieke debat en in de literatuur. Sommige auteurs voorspellen
een depolitisering van het publieke domein. Dat toekomstige gedepolitiseerde
publieke domein zou een complex van onthiërarchiseerde infrastructuren
voor debat en besluitvorming aan de onderkant van de samenleving zijn. Functieverlies
voor politieke partijen zou daarbij onvermijdelijk zijn.Zowel binnen het bestaande nationale stelsel van de representatieve democratie,
als binnen de Europese Unie, zijn politieke partijen vooralsnog van cruciaal
belang. Gegeven de waarde van politieke partijen binnen de representatieve
democratie is de vraag niet zozeer of politieke partijen zullen blijven bestaan,
maar in welke vorm en onder welke omstandigheden deze zich zullen ontwikkelen.
In het voorgaande is er reeds op gewezen dat niet alleen politieke partijen
als organisatie, maar ook de wijze en de inhoud van de profilering van de
partijen, zich zullen blijven ontwikkelen. De betekenis van politieke
partijen hoeft daarbij niet minder te worden, maar zal wel veranderen. Voor zover het specifiek gaat om zich ontwikkelende omstandigheden
waaronder politieke partijen functioneren, wijst het kabinet in het bijzonder
op de discussie naar aanleiding van het rapport van de staatscommissie Dualisme
en lokale democratie.Dit neemt niet weg dat het gedaalde ledental, alsmede de eenzijdige samenstelling
van vertegenwoordigende lichamen, vooralsnog kunnen duiden op een rekruteringsprobleem
van politieke partijen. Gelet op het advies van de Raad voor het openbaar
bestuur en op de reacties van de politieke partijen heeft het kabinet daaromtrent
nader onderzoek laten verrichten. De resultaten van het onderzoek bieden grond
voor enige relativering van de aard en omvang van het rekruteringsvraagstuk.Van belang is verder dat de overheid zorg draagt voor handhaving van adequate
randvoorwaarden waarbinnen de politieke partijen hun functies kunnen vervullen.
De Rob doet verschillende suggesties voor optimalisering van die randvoorwaarden.In het kader van de verbreding van de politieke participatie richt het
kabinet zich met name op de secundaire voorzieningen in de rechtspositie van
politieke ambtsdragers en het faciliteren van het politiek debat en de politieke
participatie. Het Forum voor Democratische Ontwikkeling en de Vernieuwingsimpuls
lokaal bestuur verdienen daarbij bijzondere vermelding.Wat de versterking van de verankering van politieke partijen in de samenleving
betreft, benadrukt het kabinet de betekenis van de subsidiëring van politieke
partijen. Een gepaste wijze van subsidiëring voorkomt een verstrengeling
van belangen die kan optreden indien politieke partijen te zeer afhankelijk
worden van giften, dan wel sponsoring door derden. Met de Wet subsidiëring
politieke partijen is gekozen voor een verdeling van het beschikbare subsidiebudget
op basis van kamerzetels, maar het kabinet is voornemens het aspect van subsidiëring
op basis van ledental, evenals subsidiëring op basis van aantallen kiezers,
te betrekken bij de evaluatie van de huidige wijze van subsidiëring.Op het vlak van de openheid en toegankelijkheid van het politiek systeem
kan worden geconstateerd dat het huidige benoemingenbeleid ten aanzien van
burgemeesters, commissarissen der Koningin, maar ook ten aanzien van leden
van adviesraden en -commissies, behalve op de kwaliteit van de kandidaten,
eveneens is gericht op een zo evenwichtig mogelijke verdeling van de functies
over mannen en vrouwen en over de maatschappelijk-politieke stromingen. Daarmee
wordt in belangrijke mate bijgedragen aan de toegankelijkheid van het politiek
systeem voor zowel vrouwen als mannen, als voor personen van verschillende
maatschappelijk-politieke stromingen. Met het voorstel tot wijziging van de
Gemeentewet en de Provinciewet in verband met de aanstellingswijze van de
burgemeester en de commissaris der Koningin wordt de invloed van de voorkeur
van gemeenteraden, respectievelijk provinciale staten verder versterkt.Wat de aanbeveling betreft over de politiek-inhoudelijke herkenbaarheid
van volksvertegenwoordigers in relatie tot de omvang van provinciale staten
verwijst het kabinet naar het voorstel tot wijziging van de Provinciewet tot
beperking van het aantal statenleden, dat inmiddels bij de Kamer is ingediend.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries BIJLAGE Reacties politieke partijen op Rob-adviesPARTIJ VAN DE ARBEIDHierbij treft u een korte reactie van de Partij van de Arbeid (PvdA) naar
aanleiding van het advies «tussen staat en electoraat» van de
Raad voor het openbaar bestuur over de positie van politieke partijen.Allereerst wil ik mijn waardering uitspreken voor het heldere advies dat
de werkgroep onder leiding van mevrouw Van Es heeft geschreven. Ook wij buigen
ons dagelijks over de vraagstukken die in het advies worden opgeroepen. Vanzelfsprekend
zetten wij ons keihard in om de politieke participatie te verbreden. Ook wij
buigen ons dagelijks over de vraagstukken die in het advies worden opgeroepen.Vanzelfsprekend zetten wij ons keihard in om de politieke participatie
te verbreden, om de verankering in de samenleving te versterken, om de openheid
van het politieke systeem te vergroten en om de herkenbaarheid van onze volksvertegenwoordigers
te verbeteren.In uw brief vraagt u ons expliciet in te gaan op de relativering door
de Raad van het vraagstuk van rekrutering. Eerlijkheidshalve is die relativering
mij in het advies niet zo duidelijk opgevallen. Wat ik wel heb gelezen is
dat de rekrutering volgens de Raad, mede door de «ontzuiling»
op een andere wijze ingevuld zou moeten worden. Als partij zijn wij ons terdege
bewust van deze veranderde situatie. Wij hebben de laatste jaren ook verschillende
maatregelen getroffen om op een «eigentijdse» wijze de rekrutering
ter hand te nemen. Ik noem daarbij ons ROSA-programma, waarbij wij speciale
aandacht geven voor de integratie van vrouwen, jongeren en allochtonen in
de partij. Sinds een aantal jaar hebben wij een eigen scouting-functionaris
die permanent zoekt naar nieuw talent voor (vertegenwoordigende) functies
binnen de PvdA. Bij de samenstelling van kandidatenlij sten werken wij sinds
een paar jaar met een onafhankelijke kandidaatstellingscommissie die streeft
naar een zo goed mogelijke afspiegeling van de Nederlandse samenleving.In de communicatie met leden en belangstellenden proberen wij naast de
traditionele vormen ook zoveel mogelijk gebruik te maken van nieuwe vormen
van communicatie, zoals daar zijn e-mail, internet en intranet.Ik wil van deze gelegenheid graag gebruik maken om een lans te breken
voor educatie en onderwijs in politieke en maatschappelijke participatie in
«ontzuilde» opzet. De centrale vraag daarbij is: «hoe zit
de maatschappij in elkaar en hoe zou je je erin kunnen en moeten gedragen».Tot slot zou ik mijn zorg willen uitspreken over de opmerkingen die in
het advies worden gemaakt ten aanzien van de subsidiëring door de overheid
van politieke partijen. Het advies onderkent tot mijn genoegen dat met name
het dalend ledental van politieke partijen een verhoging van het budget rechtvaardigt.
Echter in het advies worden kanttekeningen geplaatst bij het Wetsvoorstel
subsidiëring politieke partijen dat in het najaar 1997 bij de Tweede
Kamer is ingediend. Dit wetsvoorstel hebben wij in het najaar 1997 al met
instemming begroet. Ook nu, in het voorjaar 1999 krijgt dit wetsvoorstel (dat
nog ter goedkeuring door de Eerste Kamer moet) onze steun. Wij kunnen ons
dan ook niet vinden in de passage in het advies van de Raad voor het openbaar
bestuur dat «het subsidiëren van politieke partijen mede op basis
van ledentallen en niet exclusief op basis van Kamerzetels» zou moeten
plaatsvinden. Een dergelijke wijziging in de systematiek van subsidiëring
politieke partijen zal tot gevolg hebben dat de broodnodige verhoging van
de financiële ondersteuning van politieke partijen door de overheid een
forse vertraging oploopt. Als gevolg daarvan zullen wij minder
goed in staat zijn te zorgen voor de gewenste politieke verankering van onze
politieke partij in de samenleving en voor een zo optimaal mogelijke politieke
participatie.VOLKSPARTIJ VOOR VRIJHEID EN DEMOCRATIE VVD REAKTIE OP
ADVIES «TUSSEN STAAT EN ELECTORAAT»InhoudelijkVan belang zijn de conclusies in paragraaf 4.8. Daarnaast is een
opmerking nodig over hoofdstuk 5.De conclusies in paragraaf 4,8:De politieke participatie bevorderen.Er is in deze conclusie een verschil met de tekst op bladzijde 4, waarin
«(waaronder politieke partijen)» niet meer is opgenomen. De rol
van politieke partijen wordt daarmee nevenschikkend (blz. 4) of ondergeschikt
(blz. 29) aan andere maatschappelijke organisaties. Er komt dus grotere concurrentie.
Daar zijn wij niet principieel tegen, maar het is natuurlijk wel van belang
welke voorwaarden en normen worden gehanteerd. Politieke partijen staan voor
politieke bewustwording binnen kwalitatief hoogstaande grenzen.De verankering van partijen in de samenleving te versterken.Het subsidiëren van politiek partijen mede op basis van de ledenaantallen
is niet alleen fraudegevoelig maar principieel af te wijzen. Het aantal kiezers
(basis voor de kamerzetels) staat objectief vast en geeft de relatie van de
partij met de maatschappij aan. Het aantal leden hoeft dat niet te zijn. Hier
werken allerlei mechanismen door, die niet te beïnvloeden zijn door de
partijen zelf. Bekend is bijvoorbeeld dat de SGP een groot aantal vaste leden
heeft uit een sterk religieus gemeenschapsgevoel, maar een percentueel klein
aantal kiezers. Daarnaast is het door de vergrijzing zeer moeilijk ledenaantallen
te laten groeien.De openheid van het politieke systeem te vergroten.* Het niet hanteren van politieke verdeelsleutels bij benoemingen bestuurders
en ambtenaren staat haaks op het huidige beleid van de VVD. Het gaat er juist
om via zoveel mogelijk liberalen invloed uit te oefenen.* De mogelijkheid meer dan een stem uit te brengen riekt naar het referendum,
dit is geen VVD beleid.* Externe doorlichting moet worden afgewezen. Het beoordelen van het functioneren
van de besturende en vertegenwoordigende organen is eens in de vier jaar aan
de kiezers. Daarbij behoren niet allerlei commerciële doorlichtingen
te worden betrokken.* De politiek inhoudelijke herkenbaarheid van volksvertegenwoordigers
vergroten. Akkoord met een parlementair onderzoeksinstituut, mits dit niet
leidt tot verdere verambtelijking. Kleiner en efficiëntere vertegenwoordigende
lichamen zijn een goed idee.Hoofdstuk 5Hoofdstuk 5 is een samenraapsel van allerlei rijpe en groene denkbeelden.
Advisering op dit punt moet derhalve beperkt blijven tot een reactie op hoofdlijnen.Alternatieve vormen van lidmaatschap (zoals tientjesleden) raakt de financiële
continuering van de partijen (of brengt deze in gevaar). Het rekruteren van kandidaten uit lokale partijen staat haaks op het huidige
beleid van de VVD. Waarom heb je dan nog een vereniging?Moderne informatietechnologie is prachtig, maar daarmee gaan hoge kosten
en personele consequenties gepaard.Wij vinden dat in ons kandidaatstellingssysteem de leden maximale invloed
hebben.CHRISTEN-DEMOCRATISCH APPÈLInleidingBij brief van 23 december 1997 heeft de minister van Binnenlandse Zaken
de Raad voor het Openbaar Bestuur gevraagd te adviseren over de positie van
politieke partijen in ons staatsbestel. In oktober 1998 is dit advies, getiteld
«Tussen staat en electoraat, Politieke Partijen op het snijvlak van
de samenleving», uitgebracht. De minister van Binnenlandse Zaken stelt
bij brief van 16 december 1998 de besturen van politieke partijen in gelegenheid
om voor 1 april a. s. te reageren op het ROB-advies.Het Dagelijks Bestuur van het CDA heeft op 18 januari de gelieerde organisaties
gevraagd om een reactie te geven op het ROB-advies. Iedere organisatie heeft
vanuit haar eigen competentie en ervaring het advies doorgelicht. Hun bevindingen
zijn in briefvorm aan het Dagelijks Bestuur voorgelegd. Deze notitie gaat
aan de hand van die visies in op het ROB-advies.Verbetering politieke participatieHoewel het voorwoord anders doet vermoeden maakt het ROB-advies ten onrechte
geen verschil tussen politieke participatie door middel van lidmaatschap van
politieke partijen en andere vormen om het overheidsbeleid te beïnvloeden.
Politieke partijen hebben een unieke positie omdat zij op grond van hun beginselen
in staat zijn op zichzelf gerechtvaardigde deelbelangen af te wegen in het
kader van een visie op het algemeen belang. Alle andere vormen hebben dit
kenmerk niet. Omdat dit het centrale kenmerk is van de politiek, verdienen
politieke partijen een bijzondere positie temidden van de verschillende vormen
van beïnvloeding van de overheid.De daling van de ledenaantallen van politieke partijen is, behalve aan
ontzuiling en individualisering, waarschijnlijk in hoge mate te wijten aan
het feit dat burgers veel meer mogelijkheden hebben teneinde invloed uit te
oefenen op het overheidsbeleid of ter behartiging van een deelbelang of het
eigenbelang. De gang naar de rechter, de lobby, inspraak en (waarschijnlijk)
straks het correctieve referendum vergen minder inspanning en beloven meer
resultaat. De ROB stelt, in zoveel woorden, dat er geen regel alternatief
is voor een representatieve democratie als zij niet langer zou kunnen steunen
op krachtige politieke partijen. Maar juist de nieuwe methoden van beïnvloeding
tasten de platformfunctie van politieke partijen aan.Het CDA staat daarom ook sceptisch tegenover het invoeren van het systeem
van méér dan een stem. Aan de ene kant bestaat er de mogelijkheid
dat de toegankelijkheid van de politieke besluitvorming wordt vergroot, aan
de andere kant bestaat er de kans op een vergrote politieke passiviteit. Meer
mogelijkheden in een tijd van ideologische convergentie, grotere en snellere
informatievoorzieningen en uitgebreide participatie mogelijkheden, kan uiteindelijk
leiden tot een verdere vervreemding van een mens tot zijn omgeving. Alles
wordt immers virtueel en als vrije keuze optie gepresenteerd.
Een mens kan dan het gevoel krijgen dat het beeld niet meer bij de werkelijkheid
aansluit, of beter gezegd de politiek niet gaat over dingen die hem raken,
en besluiten niet langer deel te nemen aan het proces. Het is dus nog maar
de vraag of de redenering uit de economie, dat meer keuzemogelijkheden, leidt
tot meer consumptie, opgaat voor de politieke participatie. Het CDA plaats
hier kantekeningen bij. Wil men het schip hier niet laten stranden, dan moeten
politieke partijen, leden en de achterban (ook financieel) in staat gesteld
worden om met de moderne media met elkaar te leren communiceren. Tegelijkertijd
moet men aandacht blijven houden voor die groepen mensen voor wie deze middelen
niet zijn weggelegd.Daarnaast is er ook binnen de politieke partijen een convergentie te bespeuren.
Leden geven aan dat er behoefte bestaat om naast de «traditionele»
partijstructuren op een nieuwe wijze kader en nieuwe leden bij de politieke
beweging te betrekken. De behoefte van de leden om kwalitatief hogere eisen
te stellen aan de voordelen van een partijlidmaatschap stelt ook eisen aan
de toerusting van het apparaat in alle echelons van de partij. In het bijzonder
stelt dit eisen aan de scholingsinstituten, waar in het ROB-rapport aan voorbij
wordt gegaan. Met name valt hierbij te denken aan loopbaanontwikkeling, rekruterings-
en selectietrajecten voor lokale afdelingen, sollicitatietrainingen etc. Ook
gedurende de politieke loopbaan dient er continue en aanvullende training
en scholing plaats te vinden. Maar er is méér.Het ROB-advies gaat voorbij aan het aspect van het vrijwilligersmanagement.
Het gaat hierbij om het verbeteren van de omstandigheden waaronder vrijwilligers
hun inzet -voor een partij leveren. Dit is breder dan alleen rekrutering.
Het gaat er om dat een actief lid zijn/haar energie effectief om kan zetten
om het doel waarom hij/zij lid is te bereiken. Politieke partijen moeten bewust
middelen gaan generen om mensen uit alle geledingen, landstreken en leeftijden
te trainen en te coachen voor een functie in politiek en openbaar bestuur.
Een deel van het budget zal gezien de onevenwichtige situatie ten goede moeten
komen aan vrouwen, jongeren en allochtonen. Het scholingsinstituut van het
CDA is bezig dit concreet handen en voeten te geven, onder meer door het opzetten
van een vrijwilligersacademie. Hiermee probeert het CDA de verstatelijking
(bureaucratisering, eenzijdig beeld van m.n. hoger opgeleide, niet jonge,
mannelijke ambtsdragers), die het rapport signaleert, van politieke partijen
tegen te gaan. Op deze wijze wordt er een nieuwe kweekvijver voor kandidaten
voor politieke en bestuurlijke functies aangelegd.Concluderend betekent dit dat herstel van een gezonde ledentallenbasis
van politieke partijenvergt dat partijen het primaat krijgen boven andere
vormen van beïnvloeding. De regering en lagere overheden kunnen daaraan
bijdragen door alternatieve beïnvloedingmethoden minder te honoreren
en personen die daar gebruik van willen maken door te verwijzen naar de politieke
partijen.Bij het faciliteren van organisaties die de kwaliteit van het politieke
debat, de meningsvorming en de participatie willen bevorderen, denkt het CDA
aan het belang van de wetenschappelijke instituten van de partijen, de scholingsinstituten,
de jongerenorganisaties, vrouwenberaden, en daarnaast de nieuwe groepen, die
op een meer ad-hoc basis opereren binnen de partij. Daarnaast moeten partijen
zich veel meer in het publieke debat laten zien, zelf debatten organiseren
en kort inspringen op actuele ontwikkelingen. Daarom is het opmerkelijk dat
de minister van BiZa inmiddels een Forum voor Democratische Ontwikkeling heeft
opgericht, dat onder leiding staat van prof.dr. A.C. Zijderveld en nauw samenwerkt
met De Balie. Als dit het antwoord is van de minister, dan heeft hij daarmee opnieuw een functie bij politieke partijen weggehaald en elders ondergebracht.
Dit beleid belemmert de vernieuwing van de politieke partijen.Verankering van partijen in de samenlevingVertrouwen in het politieke systeem staat centraal. Een partij moet daarvoor
ook verankerd staan in de samenleving. Subsidie van politieke partijen behoort
een tijdelijke ondersteuning te zijn. Men moet voorkomen dat politieke partijen
verder ingekapseld worden door het politiek-bestuurlijk systeem. Juist aan
politieke partijen komt de rol toe van intermediair, die interactief werken
tussen mensen en hun vertegenwoordigers in het openbaar bestuur. De door de
ROB bepleite subsidie voor andere beïnvloedingsvormen is vanwege de hierboven
geschetste ontwikkelingen contraproductief. Subsidie van politieke partijen
op basis van de ledentallen is juist, maar het pleidooi komt als mosterd na
de maaltijd, nu de desbetreffende wet al bij de Eerste Kamer ligt.Vergroten openheid van het politiek systeemHet CDA wil grote vraagtekens zetten bij de aanbeveling van de ROB om
de omvang van de volksvertegenwoordigende lichamen «niet alleen af te
stemmen op het bevolkingsaantal, maar ook op het takenpakket van de desbetreffende
bestuurslaag». Wie bepaalt het gewicht van het takenpakket? Kan een
takenpakket geobjectiveerd worden en vervolgens gekoppeld aan een meetbaar
aspect (bevolkingsaantal). Betekent dit ook dat er onderscheid gemaakt kan
worden tussen verschillende gemeenten van dezelfde grootte, omdat het takenpakket
verschilt? Met dit voorstel loopt men het risico van een zekere willekeur.De aanbevelingen om de politiek-inhoudelijke herkenbaarbeid
van volksvertegenwoordigers te vergrotenDe stelling van de ROB dat «nationale partijen op lokaal niveau
weinig houvast hebben aan een ideologisch ingegeven gedachtegoed» wordt
niet door het CDA gedeeld. Gemeentepolitiek is óók politiek
en deze opvatting is in strijd met een ander verwijt dat door sommigen politicologen
en bestuurskundigen aan het adres van landelijke politieke partijen wordt
gemaakt, namelijk dat gemeentelijke afdelingen en -fracties aan de leiband
van de landelijke partijorganisatie zouden lopen.De ROB stelt voor om politieke partijen extern te laten doorlichten. Dit
tast de autonomie van de partijen verder aan. Wie bepaalt immers wat gewenst
functioneren is voor een politieke partij of niet? Worden partijen dan niet
juist verder ingekapseld? Dit geldt ook voor de opmerking op pag. 32 «dat
bij het rekruteren van kandidaten het (actieve) lidmaatschap van een andere,
bijvoorbeeld een lokale partij, niet bij voorbaat een verhindering voor kandidering
moet zijn». Hierbij past de kanttekening dat dit alleen van toepassing
zou kunnen zijn als het gaat om de kandidering voor andere functies dan die
van raadslid. Vraag is echter waarom de ROB meent, impliciet, dat politieke
partijen dit niet zelf uit kunnen maken. Het betreft hier zaken die vallen
onder het Verenigingsrecht, die beschermd worden door de Grondwet en de Internationale
Verdragen.DEMOCRATEN 66Terecht gaat de Rob uit van een belangrijke rol van de politieke partijen
op het grensvlak van overheid en samenleving. Zij zullen die rol ook in de
toekomst moeten blijven vervullen. Organisatie en inrichting van die partijen
is een zaak van de politieke groeperingen zelf en moet dat ook blijven.
De rol van de overheid beweegt zich vooral op het terrein van het bevorderen
dat politieke partijen hun taak ook kunnen blijven vervullen, ook al verandert
de samenleving en blijken steeds minder mensen zich aan een partij te willen
binden.Politieke partijen hadden en hebben nog steeds een belangrijke taak bij
de rekrutering van potentiële politieke ambtsdragers. Het is niet in
te zien welke andere organisatie dat zou moeten of kunnen overnemen. Deze
taak blijft dus uitermate relevant. Daarnaast moet echter de scholing en het
onderhouden van vaardigheden niet worden vergeten.Op zich kan D66 zich wel iets voorstellen bij de aanbeveling van de Rob
om de politieke herkomst bij benoemingen minder zwaar te doen wegen en de
kwaliteit van de kandidaten voorop te stellen. Dat laatste moet in ieder geval.
Maar kwaliteit komt veelal in de verschillende groeperingen voor en ook buiten
de politieke visvijver. Moet een keuze worden gemaakt dan is het in een pluriforme
maatschappij als de onze aanbevelenswaardig enige politieke (al dan niet partijgebonden)
kleurschakering aan te brengen.Overigens ziet D66 een veel betere weg om de overmaat aan politieke benoemingen
tegen te gaan: laat gewoon de burger zijn belangrijkste functionarissen kiezen,
dan verdwijnt dat politiek accent vanzelf.Naast de rekruteringsfunctie acht D66 ook de politieke platformfunctie
van wezenlijk belang. Het aanjagen van de discussie in de maatschappij over
belangrijke onderwerpen teneinde de meningsvorming daarover te bevorderen
en de burgers meer bij belangrijke vraagstukken te betrekken. Die functie
vergt veel creativiteit, inzet maar ook financiële mogelijkheden.Met het wetsvoorstel subsidiëring politieke partijen is een belangrijke
principiële stap gezet: rechtstreekse subsidiëring door de overheid.
Anders dan de Rob acht D66 dit een toelaatbare en ook noodzakelijke vorm van
steun aan politieke partijen. Immers, willen de belangrijke politieke functies
van die partijen worden gehandhaafd, alsmede een zo groot mogelijke onafhankelijkheid,
dan valt aan subsidiëring niet meer te ontkomen.Het concept van steun op basis van het zeteltal in het parlement achten
wij redelijk. Zeker in dit tijdsgewricht waarin velen zich niet meer vast
aan de politiek binden en slechts een enkele groepering nog op een vast ledental
kan rekenen, is subsidiëring op basis van ledental niet meer in aanmerking
komend. Bovendien, een partij met veel leden zal toch ook redelijk vertegenwoordigd
zijn in het parlement! Het argument van de Rob dat het huidige systeem politieke
partijen bevordert die zitting hebben in het parlement is dan ook niet overtuigend.Voor jongerenorganisaties kan in dit opzicht wel een uitzondering, d.w.z.
een mix zeteltal/ledental, worden verdedigd.Tot slotEen beperking van de omvang van vertegenwoordigende lichamen in zijn algemeenheid
heeft niet onze voorkeur. Wel staat de omvang van met name Provinciale Staten
naar onze mening niet in verhouding tot de taken die daar worden uitgeoefend
en zou een reductie van het aantal leden te overwegen zijn. GROENLINKSGroenLinks heeft met name waardering voor het eerste deel van het advies,
daar waar het de adviesaanvraag in een context plaatst. De relativerende opmerkingen
die de Rob maakt bij de. ernst van de problemen rond politieke participatie
zijn ons uit het hart gegrepen en getuigen van kennis van zaken. Ook een deel
van de aanbevelingen kunnen wij van harte ondersteunen.Toch hebben wij het idee dat het Rob-advies de kern net niet raakt. De
Rob analyseert ons inziens onvoldoende wat het probleem dan wèl is.
Het verband tussen de aanbevelingen die de Rob doet en de voorafgaande analyse
is. ook niet altijd even duidelijk. Hieronder zullen wij eerst de aanbevelingen
langslopen, om vervolgens te komen met een onderwerp dat ons inziens te weinig
aandacht krijgt van de Rob, namelijk de kwaliteit van politieke ambtsdragers
en hoe deze te verbeteren.Maar eerst moet ons nog iets anders van het hart. Als het gaat over afnemende
politieke participatie, over de beruchte kloof, over het draagvlak voor partijen,
gaat het al gauw over institutionele veranderingen of over betere communicatie
of zichtbaarheid. Te weinig wordt de vraag gesteld of het ook aan het inhoudelijke
beleid van politiek en overheid zou kunnen liggen dat mensen afhaken, en dat
juist bepaalde groepen afhaken. In dat opzicht maakt u ook in uw eigen essay
wel een erg rigide onderscheid tussen de sociale democratie, (waar het goed
mee zou gaan) en de politieke democratie (waar het slecht mee zou gaan). Wij
delen die analyse niet.Nu over naar de aanbevelingen:1. De Rob doet het voorstel de politieke participatie te verbreden door
organisaties die zich richten op het politieke debat vanuit de overheid sterker
te faciliteren (in casu meer subsidie te geven). Echter, het Sociaal Cultureel
Planbureau constateert nu al jaren dat er met de politieke interesse en participatie
in Nederland niets mis is. Sterker nog, dat zowel interesse als participatie
de afgelopen twintig jaar zijn toegenomen. Het probleem zit 'm nou juist in
de interesse voor politieke partijen. En daar hebben al die organisaties die
zich richten op het politiek-maatschappelijke debat weinig, aan kunnen veranderen.
Kortom: best sympathiek om het politieke debat in z'n algemeenheid te stimuleren,
maar wij zien niet dat daarmee de interesse voor politieke partijen en het
politieke ambt zal toenemen.2. GroenLinks is er geen voorstander van om de subsidie voor politieke
partijen mede te, baseren op ledenaantallen. Het aantal leden is niet maatgevend
voor het draagvlak dat een partij in de samenleving heeft. Zo kost het de
kleine christelijke partijen weinig moeite om veel leden te werven, maar dat
zegt verder niets over hun draagvlak in bredere kring. Lid worden van een
politieke partij voelt voor veel mensen als «tekenen voor een blauwdruk
van de samenleving» en dat past niet erg in de tijdgeest. Lid worden
is al lang niet meer de enige manier om je, betrokkenheid bij een partij vorm
te geven. Partijen zijn ook op zoek naar andere manieren om mensen aan zich
te binden. Het is niet goed als de overheid in haar subsidieregelingen de
tijdgeest zou negeren. (Aangezien GroenLinks een van de weinige partijen is
waarvan het ledental toeneemt, kunnen we dit zonder schroom opschrijven).3. GroenLinks is een groot voorstander van het volkomen loslaten van politieke
benoemingen. Of iemand lid is vaneen politieke partij, en zo ja van welke,
zou geen enkele rol moeten spelen.4. De mogelijkheid meer dan één stem uit te brengen komt
enigszins uit de lucht vallen. Zouden mensen dan vaker lid worden van een
partij? Zouden politieke ambtsdragers dan meer hun best doen? Doen ze dat nu niet? Wordt stemmen pas aantrekkelijk als er meer lootjes te vergeven
zijn? Maar waarom dan niet iedereen tien stemmen, of honderd? Maar is de optelsom
daarvan niet weer hetzelfde als bij 1 stem?5. Externe doorlichting is prima.6. Het is belangrijk dat er een parlementair onderzoeksinstituut komt,
om daarmee de slagkracht en de controlefunctie van het parlement te versterken.
(Iets dergelijks op het lokale bestuursniveau zou trouwens ook niet slecht
zijn). Het is echter onwaarschijnlijk dat dit de aantrekkelijkheid van politieke
partijen of het politieke ambt vergroot. Zoals de Rob zelf constateert onderscheiden
partijen zich onvoldoende van elkaar. Een parlementair onderzoeksinstituut
kan als onbedoeld en ongewenst neveneffect hebben dat het onderscheid tussen
partijen juist verder verkleint doordat de politieke discussie zich niet afspeelt
tussen partijen, maar tussen gremia (bijvoorbeeld het hele parlement tegenover
de hele regering, vergelijk het Europees parlement tegenover de EC of de Raad
van ministers). Dit is beslist geen reden om een dergelijk instituut af te
wijzen, maar met de probleemstelling in uw adviesaanvraag heeft het weinig
van doen.7. De laatste aanbeveling tenslotte, het verkleinen van vertegenwoordigende
organen om daarmee een voorwaarde te creëren voor het besturen op hoofdlijnen,
kan onze instemming beslist niet krijgen, en getuigt bovendien van weinig
inzicht in de problematiek. Er is nog nooit aangetoond, dat kleinere organen
vaker op hoofdlijnen besturen. «Hoe minder volksvertegenwoordigers,
hoe beter» gaat net zo min op als «hoe meer volksvertegenwoordigers,
hoe beter». Wat is in deze tijd «besturen op hoofdlijnen? De enige
manier om als controlerend orgaan (en dat geldt voor gemeenteraden, provinciale
staten en parlement) enige poot aan de grond te krijgen bij zowel het bestuur
als bij de ambtenarij, is om met gedegen kennis van zaken alternatieven aan
te dragen. Roepen dat de grote lijn anders moet is allang niet meer genoeg.
Dit betekent dat volksvertegenwoordigers meer dan ooit goed gefaciliteerd
moeten worden en dat enige specialisatie (en dus een behoorlijk aantal volksvertegenwoordigers)
onvermijdelijk is. Het ligt vervolgens aan de kracht van de betreffende mensen
of ze de hoofdlijnen over weten te brengen.Hiermee komen we aan onze belangrijkste inbreng.In uw adviesaanvraag noemt u feitelijk twee onderwerpen: het draagvlak
van politieke partijen, en de kwaliteit van politieke ambtsdragers. Met het
draagvlak van politieke partijen is ons inziens niet zoveel mis en voor zover
er wel wat mis is ligt hier vooral een verantwoordelijkheid voor partijen
zelf.De kwaliteit van politieke ambtsdragers en de aantrekkelijkheid van het
politieke ambt voor gekwalificeerde mensen is echter wel een probleem. Gezien
de gevolgen hiervan voor de kwaliteit van het bestuur, ligt hier volgens ons
een belangrijke (mede)verantwoordelijkheid voor de overheid. Er is bovendien
best iets aan te doen.Zoals hierboven al even is aangestipt, wordt er een enorme kennis en kunde
gevraagd van politieke vertegenwoordigers en bestuurders. Politieke partijen
doen er veel aan om raadsleden, wethouders en statenleden te scholen, te coachen
en te ondersteunen maar de financiële mogelijkheden hiervoor zijn zeer
beperkt. (Zo heeft GroenLinks drie parttime krachten voor de ondersteuning
van 540 raadsleden, 60 wethouders en 70 Statenleden). Een grotere inzet is
dringend gewenst, maar binnen de huidige budgetten onmogelijk.Dit zou ook de aantrekkelijkheid van het beroep vergroten, wat weer leidt
tot het aantrekken van kwalitatief betere vertegenwoordigers en bestuurders.
«Volksvertegenwoordiger zijn» is tegenwoordig niet zozeer een roeping, maar iets wat je een aantal jaren doet. Jammer misschien,
maar waar. Wil je kwalitatief goede mensen hiervoor vinden dan moet die mensen
ook wat geboden worden. Dan denken wij niet zozeer aan de financiële
beloning maar aan begeleiding en ondersteuning, zodat men echt iets van het
vak kan maken. Een afgerond voorstel hebben wij nog niet. Te denken valt aan
een subsidie die rechtstreeks gerelateerd is aan het aantal (lokale) vertegenwoordigers
en die wellicht ook geoormerkt wordt. Maar er zou ook gedacht kunnen worden
aan meer faciliteiten vanuit gemeenten en Staten, dus los van politieke partijen.
Waarbij de onderliggende gedachte is dat, politicus zijn een vak is, en dat
politici in een tijd van «levenslang leren» niet achter kunnen
blijven.Indien hier behoefte aan bestaat denken we graag mee over een verdere
uitwerking.Het vragen van extra geld is niet de meest verrassende inbreng, maar het
probleem dat wij signaleren is serieus en kan met name de lokale politiek
nog duur komen te staan.De Rob is zeer terughoudend, om niet te zeggen negatief, waar het de overheidsfinanciering
van politieke, partijen betreft. Onterecht dunkt ons. Politieke partijen zijn
niet slechts particuliere verenigingen die hun «marktwaarde» op
eigen kracht moeten bewijzen, maar zijn ook de fundamenten van de parlementaire
democratie en het bestuur. En is het niet een beetje eigenaardig om subsidiering
van politieke partijen vrijwel taboe te verklaren, terwijl one-issue-bewegingen
miljoenen aan subsidies krijgen ter beïnvloeding van het beleid? Het
zijn de politieke partijen die een afweging moeten maken tussen alle belangen
die verwoord worden door (o.a.) one-issue-bewegingen.Tenslotte. Speciale aandacht verdient ons inziens de politieke participatie
die ingegeven is vanuit angst, vooroordelen en een zich-gepakt-voelen. Huizen
kopen zodat er geen asielzoekers in komen, de buurt blokkeren om een huis
voor daklozen tegen te houden, et cetera. Misschien moeten we het niet alleen
hebben over politieke participatie in kwantitatieve zin (want daar is, zo
geeft de Rob ook aan, weinig mee mis), maar over de motieven, over de gronden
waarop mensen in actie komen.Nogmaals dank voor de uitnodiging om het Rob-advies te becommentariëren.Wij worden graag op de hoogte gehouden van het vervolg van dit debat.SOCIALISTISCHE PARTIJDe SP deelt de relativering van de raad over het dalende ledental niet.
Deze daling is naar onze mening vooral een gevolg van het feit dat politieke
partijen steeds minder intermediair zijn tussen de burger en politiek. Naast
een dalend ledental is ook de dalende opkomst bij verkiezingen hier een ernstig
gevolg van. Ernstig omdat het de legitimiteit en representativiteit van de
politiek aantast.De relativering van de raad van het vraagstuk van rekrutering van kandidaten
deelt de SP wel. Dit lijkt inderdaad niet echt een probleem, en is op zich
ook vooral een zaak van politieke partijen zelf. Wel speelt representativiteit
ook hier een rol. De SP betreurt de trend dat vertegenwoordigende organen
steeds minder een goede afspiegeling zijn van de bevolking.Met betrekking tot de aanbevelingen van de raad het volgende. De SP steunt de aanbeveling dat organisaties die de kwaliteit van het
politieke debat, meningsvorming en participatie willen bevorderen worden gefaciliteerd.Sterk voorstander is de SP van de aanbeveling om politieke partijen meer
te subsidiëren op basis van ledentallen en niet exclusief op basis van
kamerzetels. Zoals bekend heeft de SP-fractie in de Tweede Kamer bij behandeling
van uw wetsvoorstel subsidiëring politieke partijen hier ook voor gepleit.Ook met de aanbeveling om bij benoemingen van bestuurders en ambtenaren
geen politieke verdeelsleutels te hanteren is de SP het zeer eens.Het oordeel van de SP over het invoeren van de mogelijkheid om kiezers
meer dan een stem te geven is sterk afhankelijk van hoe dit dan ingevuld zou
worden.De SP is voorstander van het instellen van een parlementair onderzoeksinstituut.Tot slot ziet de SP niet veel in de laatste aanbeveling van de raad om
de omvang van vertegenwoordigende lichamen te verkleinen. Kwantiteit zegt
niets over kwaliteit. Minder vertegenwoordigers worden niet automatisch kwalitatief
beter of gaan zich automatisch meer op hoofdlijnen richten.STAATKUNDIG GEREFORMEERDE PARTIJH.1 InleidingDe SGP verkeert in de gelukkige omstandigheid een van de uitzonderingen
te zijn die de regel bevestigt dat het ledenaantal van politieke partijen
terugloopt. Dit verschijnsel is niet te ontkennen en is inderdaad, als het
zich versterkt doorzet, een veeg teken, omdat het duidt op een teruglopend
verantwoordelijkheidsbesef onder het Nederlandse volk met betrekking tot de
publieke zaak en het openbaar bestuur, een tanend verantwoordelijkheidsgevoel
dat overigens ook op andere terreinen in de samenleving verontrustend uitwerkt.
Het wijst ook op een toenemend materialisme. Ideële waarden doen helaas
steeds minder terzake. En dat is onzes inziens niet los te zien van een door
materialisme en eigenbelang doordrenkte tijdgeest.Overigens is het terecht dat in het advies ook enige relativering wordt
aangebracht. Ook in dezen is er «niets nieuws onder de zon». Wie
de politieke participatie, o.m. af te meten aan het ledenaantal van politieke
groeperingen, in historisch perspectief plaatst, zal de huidige ontwikkeling
herkennen. Dit neemt niet weg dat het, uitgaande van het adagium dat regeren
vooruitzien is, goed is dat er bezinning op deze ontwikkeling plaatsvindt.
Een overheid en politieke partijen die zichzelf serieus nemen, mogen er geen
vrede mee hebben de publieke zaak op haar beloop te laten.De SGP noteert met erkentelijkheid dat de waarde van politieke partijen
voor het representatieve democratiemodel onderkend wordt. Weliswaar staat
dat gegeven op dit moment niet ter discussie, maar ervaringen uit het verdere
verleden en in andere landen tonen aan dat dit allerminst vanzelfsprekend
is. Bovendien zou, gelet op het gesignaleerde probleem, ook als een «oplossingsrichting»
aangedragen kunnen zijn de politieke partijen langzaam maar zeker af te schrijven. Ook hecht de SGP eraan dat in het advies vastgehouden wordt aan de notie
dat de overheid ten opzichte van politieke partijen afstand dient te houden.
De SGP hecht hier om twee redenen aan.– De eerste reden is het principiële argument dat politieke
partijen naar hun aard, en uiteraard binnen wettelijke grenzen, vrij en onafhankelijk
moeten kunnen zijn, zeker wat betreft de oordeels- en meningsvorming.– De tweede reden wordt in het advies ook duidelijk onder woorden
gebracht: politieke partijen die onvoldoende afstand bewaren tot de overheid,
raken verstrikt in het politiek-bestuurlijke systeem. Daardoor komt de band
met de samenleving nog verder in de verdrukking.De rol van de overheid met betrekking tot politieke partijen dient een
terughoudende te zijn. In principe moet zij zich beperken tot het scheppen
van algemene randvoorwaarden waarbinnen politieke partijen kunnen groeien
en bloeien. Het is dan aan de verschillende partijen zelf om hun eigen verantwoordelijkheid
te nemen en die in te vullen.H.2 Politieke partijen in het politiek-bestuurlijke systeemDit hoofdstuk hebben wij met instemming gelezen. Het geeft een goede beschrijving
van het Nederlandse politiek-bestuurlijke systeem.De SGP is er blij mee dat de Rob als uitgangspunt wil (blijven) nemen
«het beginsel van representatie op basis van evenredigheid». Tegenover
pogingen in het verleden om te breken met dat uitgangspunt, heeft de SGP steeds
betoogd dat het stelsel van de evenredige vertegenwoordiging in de loop van
vele jaren is ingeworteld in de Nederlandse verhoudingen en haar nut heeft
bewezen. Het biedt zo veel mogelijk kiezers de beste mogelijkheid om zich
verbonden te voelen met het politiek-bestuurlijke systeem en daar uiting aan
te geven, niet alleen in het stemlokaal, maar ook in en via politieke partijen.H.3 Politieke partijen in de samenlevingHet politieke systeem moet opener worden en politieke partijen moeten
een nieuwe invulling geven aan traditionele functies. Wie zal het daarmee
oneens zijn? Ook van dit hoofdstuk geldt dat de ontwikkelingen goed in kaart
zijn gebracht: ideologische convergentie, personalisering, professionalisering,
informatisering en verplaatsing van de politiek. Wij zijn het daar van harte
mee eens, maar constateren daarbij tegelijk dat door dit woordgebruik de belangstelling
niet zal toenemen. Integendeel, hiermee met deze woorden jaag je staatsburgers
weg. Concrete uitwerking/voorstellen in de latere hoofdstukken.H.4 De openheid van het politiek-bestuurlijke systeemOpenheid van het systeem is een essentiële voorwaarde voor participatie.
Alle deelnemers binnen dat systeem moeten daar op hun eigen terrein inhoud
aan geven. Ook tussen deze vaststellingen is geen speld te krijgen.* KieswetMet erkentelijkheid noteert de SGP de constatering dat het evenredigheidsstelsel
positief is voor de toegankelijkheid, en dus participatie van burgers (zie
ook H2). Aan een nog verdergaande aanpassing nadat de voorkeurdrempel al is
verlaagd heeft de SGP niet direct behoefte. De SGP is huiverig voor een zodanige
aanpassing van de Kieswet dat daardoor het kiessysteem in de praktijk ingewikkelder
wordt. Zulke wijzigingen staan haaks op de in het advies bepleite doorzichtigheid
en helderheid. * Politieke benoemingenTerecht wordt in het advies, mede gemotiveerd vanuit de Grondwet, de vinger
gelegd bij het ongewenste verschijnsel van politieke benoemingen. De SGP merkt
op dat het niet meer dan vanzelfsprekend is dat de kwaliteit bij benoemingen
van bestuurders en ambtenaren de doorslag geeft. Hier komt het nu vooral aan
op de politieke wil om in de praktijk ook inhoud te geven aan het met de mond
beleden principe.* Parlementair onderzoeksinstituutDe SGP kan het pleidooi voor een versterking van de controlerende functie
van de Kamer van harte onderschrijven. Een parlementair onderzoeksinstituut
zou daaraan kunnen bijdragen, maar nog belangrijker is in dit verband dat
Kamer en kabinet beter acht gaan geven op en inhoud geven aan hun eigen en
onderscheiden verantwoordelijkheden. Veel meer nog dan een in te stellen parlementair
onderzoeksinstituut, zal een dergelijke, meer dualistische gezindheid kunnen
bijdragen aan de herkenbaarheid van de volksvertegenwoordiging en individuele
parlementariërs. Overigens is de SGP van mening dat het parlementaire
instrumentarium, ook wat betreft de mogelijkheden om aan waarheidsvinding
te doen en informatie boven water te krijgen, op zichzelf toereikend is.* Omvang vertegenwoordigende lichamenDe suggestie de omvang van vertegenwoordigende organen meer in overeenstemming
te doen zijn met de aard en omvang van de takenpakketten, wordt door de SGP
niet a priori afgewezen. De effectiviteit van het openbaar bestuur zou erdoor
vergroot kunnen worden, met de nadruk op de woorden «zou kunnen».
De SGP wijst er op dat een ontwikkeling in deze richting wèl in strijd
kan komen met het eerder onderschreven evenredigheidsprincipe. De SGP wil
in dit verband beklemtonen dat het een illusie is te menen dat een kleinere
omvang van een vertegenwoordigend lichaam automatisch leidt tot meer generalistisch
geaarde volksvertegenwoordigers. Of een kamerlid, Statenlid of gemeenteraadslid
detaillist dan wel generalist is, hangt meer af van persoonsgebonden kwaliteiten
en de omvang van de fractie, dan van de omvang van het lichaam waarvan hij/zij
deel uitmaakt. Ook wil de SGP in dit verband opmerken dat het geen kwaad kan
als er in een volksvertegenwoordiging afgevaardigden zitten die wél
op «de kleintjes» letten. Want wat voor de ene burger een klein
detail is of nauwelijks belangrijk, kan voor anderen een zaak van groot belang
zijn.* Subsidiëring politieke partijenHet Rob-advies kenmerkt zich wat betreft de subsidiëring van (landelijke)
politieke partijen door terughoudendheid wat betreft de subsidiëring
van politieke partijen door de overheid. Het advies kiest daarom, voor het
faciliteren van organisaties die de kwaliteit van het politieke debat, de
politieke meningsvorming en politieke participatie willen bevorderen en van
de activiteiten die daarvoor nodig zijn. De SGP deelt die terughoudende opstelling
van de Rob. Kortheidshalve verwijst de SGP naar haar inbreng over dit onderwerp
ter gelegenheid van de (parlementaire) behandeling van het wetsvoorstel inzake
de subsidiëring van de politieke partijen. Als het gaat om de verdeelsleutel
voor de te verdelen gelden over politieke partijen, heeft de SGP geen moeite
met het zwaarder laten meetellen van het ledenaantal van politieke partijen
naast de factor zetelaantal. Terecht wordt geconcludeerd dat dit niet alleen
een financiële draagvlak creëert, maar ook een stimulans voor partijen
is om meer leden te werven, en dus de maatschappelijke verankering te verstevigen. * KwaliteitsmetingIn een kwaliteitsmeting door «externe doorlichting», ook wanneer
die zich beperkt tot de administratieve organisatie van politieke partijen,
ziet de SGP hoegenaamd niets. Waar dit noodzakelijk is( financieel) is dit
reeds afdoende geregeld, betreft het andere aspecten van het organisatorische
reilen en zeilen van een politieke partij, dan is dat een eigen verantwoordelijkheid.
Eventuele gebreken zullen, net als ten aanzien van het politieke functioneren
van een politieke partij, wel «afgestraft» worden door de kiezers.REFORMATORISCHE POLITIEKE FEDERATIElnleidingHet Federatiebestuur van de RPF herkent de problemen, zoals beschreven
in de nota, ook al behoort de RPF tot die partijen die geen ledenverlies,
maar ledengroei kennen. De politieke cultuur en – daarmee samenhangend –
de functie van politieke partijen zijn onmiskenbaar veranderd in de afgelopen
decennia. Onze eigen analyse van deze situatie en aanduiding van oplossingsrichtingen
is weergegeven in een studie van het Wetenschappelijk Studiecentrumvan de
RPF. We zullen ons in onze reactie richten op drie hoofdaspecten. Allereerst
gaan we in op het vraagstuk van de recrutering, waarvoor de Minister nadrukkelijk
aandacht heeft gevraagd. Vervolgens geven we een commentaar bij de voorstellen
van de ROB op het gebied van de openheid van het politiek-bestuurlijke systeem
en de functievernieuwing van politieke partijen.RecruteringsfunctiePolitieke partijen spelen een belangrijke rol bij de recrutering van bestuurders
voor openbare functies. Wij delen de opvatting dat hierin mede een bestaansreden
ligt voor politieke partijen. Politieke partijen kunnen bestuurders recruteren
uit hun ledenbestand en vervolgens soms ook uit de netwerken rondom de partij-organisatie.
Dit laatste gebeurt ook en geeft aan dat recrutering vanuit het eigen ledenbestand
niet altijd leidt tot het vinden van geschikte kandidaten. Niettemin bestaat
de koninklijke weg in recrutering via partijen, vanwege het belang van selectie,
scholing en begeleiding. Wij willen dit blijven benadrukken.Waarom doen zich de geschetste problemen voor? Naar onze mening is de
aantrekkelijkheid van het politieke ambt afgenomen. De politieke cultuur in
Nederland is sterk verambtelijkt en vertechniseerd en politieke partijen zijn
te zeer ingekapseld in het systeem. De burger voelt zich bij de instituties
van de politiek – inclusief politieke partijen – vaak onvoldoende
thuis en heeft ook het gevoel dat politieke participatie weinig toe- of afdoet
aan besluitvorming en politieke cultuur. De problemen van recrutering hebben
vooral met de inertie van deze politieke cultuur en het aanzien van het publieke
ambt te maken, dan met dalende dan wel stijgende ledentallen van politieke
partijen.Om deze relatie goed te doorzien, zou overigens onderzoek nodig zijn naar
recruteringsproblemen in een periode waarin politieke participatie door partijlidmaatschap
relatief hoog was, bijvoorbeeld in de jaren zestig.Recruteringsproblemen doen zich bij de RPF voor bij het vinden van geschikte
kandidaten voor gemeenteraadsfracties en provinciale staten. Ook is het soms
moeilijk bestuursfuncties van lokale kiesverenigingen ingevuld te krijgen.De noodzaak van openheidDe ROB legt in zijn advies veel nadruk op de openheid van het politiek-bestuurlijke systeem. Wij betwijfelen echter of de voorgestelde openheid
de remedie is tegen de kwaal. Het is de vraag of burgers zich sterker bij
de huidige politieke cultuur thuis zullen voelen als deze op voorgestelde
punten veranderd wordt. Het probleem zit niet in de mate van openheid en transparantie,
maar in een verambtelijkte en vertechniseerde politieke cultuur, waarin details
er meer toe lijken te doen dan hoofdlijnen. Overigens beveelt de ROB ook het
type bestuurder dat op hoofdlijnen weet te besturen aan.In het algemeen is de Nederlandse politieke cultuur reeds tamelijk open.
Partijen zijn open organisaties. Politieke processen spelen zich over het
algemeen in de openbaarheid af. De media vervullen hierin een kritische rol.
De voorstellen van de ROB kunnen op hun merites worden beoordeeld, maar bieden
geen rechtstreekse oplossing voor een algemeen cultuurprobleem.1. Het verruimen van de mogelijkheden voorkeurstemmen of tweede stemmen
uit te brengen. De drempel voor voorkeursstemmen is al enkele keren verlaagd
en zou niet opnieuw verlaagd moeten worden. Tegenover de mogelijkheid een
tweede stem uit te brengen staan wij voorzichtig positief.2. Naar onze mening dient er geen wijziging te komen in het systeem van
benoemingen. Dat deze benoemingen gepolitiseerd zijn heeft te maken met een
verruwing van de politieke cultuur en niet met het systeem als zodanig.3. De vestiging van een parlementair onderzoeksinstituut is een waardevolle
suggestie. De vraag is evenwel hoe de volstrekte onpartijdigheid van dit instituut
en de toegankelijkheid voor alle partijen tot dit instituut – gegeven
de altijd beperkte onderzoekscapaciteit – voldoende gewaarborgd kan
worden.4. Het verkleinen van vertegenwoordigende lichamen verdient niet onze
voorkeur. In het algemeen zijn deze lichamen in Nederland niet buitengewoon
omvangrijk. Dubbelmandaten (bijvoorbeeld tussen Europees en nationaal parlement)
zijn geen reële optie.5. Wij zijn met de ROB van mening dat het verkeerd is dat de overheid
partijen die als «vrije maatschappelijke organisaties» de belangstelling
van het publiek verliezen, extra subsidie te geven. Ook wij hebben in het
verleden gewezen op het gevaar van «verstatelijking». Het hanteren
van ledentallen als subsidie-verdeelsleutel is een beter alternatief.Functievernieuwing politieke partijenDe ROB stelt voor de integratiefunctie, de representatiefunctie en de
recruteringsfunctie van politieke partijen te doen verbeteren. Wij geven een
commentaar bij deze voorstellen.1. Vernieuwing van de integratiefunctie dient in partijen plaats te vinden
door een bezinning op de eigen identiteit te stimuleren. Daarbij hoort een
relativering van de eigen rol als «kaderpartij». Een partij is
een vereniging van leden, waarbinnen recrutering en begeleiding van bestuurders
plaatsvindt. Maar deze functies dienen niet het totale beeld te vullen. Het
gaat inderdaad om contact met leden en met de samenleving in het algemeen.
Wij ondersteunen de aanbevelingen van de ROB op dit punt.Integratie vindt ook plaats door netwerkvorming rondom politieke partijen.
Die netwerkvorming is van belang om te weten wat er in de samenleving leeft
en voor discussie over de invulling van een politiek programma. Deze integratie
van deelbelangen en deelperspectieven vindt nog altijd plaats, ook al zijn
de contacten niet meer zo vanzelfsprekend als in het verleden wel het geval
was. Een politieke partij blijft echter noodzakelijk een integratiefunctie
behouden, aangezien het verschillende belangen afweegt binnen een politiek
kader. Dat politieke partijen nu bewuster moeten investeren in hun maatschappelijke
integratiefunctie kan ook als nieuwe uitdaging worden gezien.2. Wij delen de visie van de ROB op de versterking van de representatiefunctie
van een politieke partij. Dit onderstreept de noodzaak van scholingswerk en
wetenschappelijk werk binnen het kader van een politieke partij.3. Wij delen ook de visie van de ROB op het belang van recrutering van
bestuurders via politieke partijen.GEREFORMEERD POLITIEK VERBONDIn uw brief d.d. 16 december 1998 vraagt u ons om een reactie op het rapport
Tussen staat en electoraat van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob). Evenals
uzelf en de Rob constateren wij dat het aantal mensen in Nederland dat lid
is van een politieke partij de afgelopen decennia fors is gedaald. Dit verschijnsel
moet niet (uitsluitend) worden uitgelegd als een vermindering van politieke
belangstelling en participatie bij de burgers. Veel mensen kiezen anno 1999
voor andere manieren om hun maatschappelijke betrokkenheid te uiten, bijvoorbeeld
in belangenorganisaties of door participatie op wijk- of buurtniveau. Daarnaast
wordt in het rapport terecht geconstateerd dat het ledenverlies zich hoofdzakelijk
voordoet bij de grote en niet bij de kleine partijen. Ook het ledental van
het GPV is redelijk stabiel. De daling bij de grote partijen zou het gevolg
kunnen zijn van de «ontideologisering» van zowel grote aantallen
burgers als van de grotere partijen. Hierdoor wordt de binding tussen die
partijen en groepen burgers losser, en wordt de neiging tot het aangaan van
een lidmaatschap kleiner. De Rob signaleert terecht dat vermindering van ledentallen
van met name de grote partijen kan leiden tot problemen. Enerzijds wordt het
steeds moeilijker om politieke en bestuurlijke functies te vervullen, maar
anderzijds zijn veel van deze functies niet bereikbaar voor een steeds groter
wordende groep van niet-partijleden.Tegen deze achtergrond doet de Rob de volgende aanbevelingen.1. Om de politieke participatie te verbreden– Het faciliteren van organisaties (waaronder politieke partijen)
die de kwaliteit van het politieke debat, de politieke meningsvorming en de
politieke participatie willen bevorderen en van het daarvoor benodigde politiek
georiënteerd wetenschappelijk onderzoek.Onze reactie: wij hebben hiertegen geen bezwaar.2. Om de verankering van partijen in de samenleving te
versterken– Indien politieke partijen worden gesubsidieerd, deze subsidie
mede te baseren op basis van ledentallen en niet exclusief op basis van Kamerzetels.Onze reactie: wij vinden dit een goede gedachte omdat hiermee de verankering
van een partij in de samenleving als criterium wordt genomen (stemmen kost
minder dan een lidmaatschap), en een actieve ledenwerving wordt bevorderd
en beloond. 3. Om de openheid van het politieke systeem te vergroten– Bij benoemingen van bestuurders en ambtenaren geen politieke verdeelsleutels
te hanteren. Bij benoemingen behoort de kwaliteit de doorslag te geven.Onze reactie: wij kunnen ons hierin vinden.– De mogelijkheid in te voeren van het geven van meer dan 1 stem
aan de kiezer.Onze reactie: deze mogelijkheid is al door diverse commissies is onderzocht
maar nooit ingevoerd. De waarde van een dergelijke aanvulling op ons kiesstelsel
wordt door het GPV niet hoog ingeschat.– Externe doorlichting van besturende en vertegenwoordigende organen.Onze reactie: deze aanbeveling beoogt kennelijk de kwaliteit van besturende
en vertegenwoordigende organen te verhogen. Het is echter de vraag of hierdoor
de betrokkenheid en de participatie van burgers vergroot wordt. Bovendien
is «kwaliteit» naar onze mening geen objectieve aangelegenheid.
Iemand kan op grond van zijn professionele kwaliteiten als goed beoordeeld
worden, maar toch (misschien juist om die reden) door de burgers niet als
een echte volksvertegenwoordiger worden gezien. Omgekeerd kan iemand die het
vertrouwen van de burgers geniet, door professionele beoordelers als onvoldoende
worden beoordeeld. Uitsluitend afgaan op professionele vereisten kan zo juist
leiden tot een grotere afstand tussen burgers en bestuur.4. Om de politiek-inhoudelijke herkenbaarheid van volksvertegenwoordigers
te vergroten– het instellen van een parlementair onderzoeksinstituut ter versterking
van de controlefunctie van het parlementOnze reactie: wij vinden dit een goede suggestie mits dit instituut inderdaad
dient ter versterking en niet als vervanging van de controlefunctie van het
parlement. Daarnaast moet worden afgewogen of een vast instituut voldoende
flexibel en breed georiënteerd kan zijn om de nodige deskundigheid en
het nodige gewicht te leveren tegenover de ambtelijke deskundigheid op de
departementen. Wellicht is een klein eigen instituut dat regelmatig deskundigheid
inhuurt, het beste.– De omvang van vertegenwoordigende lichamen niet alleen afstemmen
op het bevolkingsaantal maar ook op het takenpakket van de desbetreffende
bestuurslagen. Daardoor wordteen voorwaarde gecreëerd voor het meer sturen
op hoofdlijnen, omdat in veel gevallen met kleinere organen kan worden volstaan.Onze reactie: wij wijzen deze aanbeveling af. Bestuurders en volksvertegenwoordigers
moeten in eerste instantie zelf weten in hoeverre zij op hoofdlijnen of op
details willen besturen, Waar dit de spuigaten uitloopt, heeft een voorzitter
krachtens het reglement van orde wel de mogelijkheid om in te grijpen. Omdat
de burgers vaak juist geïnteresseerd zijn in (concrete) details, zal
deze aanbeveling ook leiden tot een vermindering van de politieke betrokkenheid.
Ook zal deze aanbeveling vooral ten koste gaan van de kleine partijen die
door hun relatief grote ledenaantallenjuist het best geworteld zijn in de
samenleving. Naast deze aanbevelingen geeft de Rob ook nog wat aanwijzingen voor en
functievernieuwing van politieke partijen. Hoewel hierbij zeker waardevolle
opmerkingen worden gemaakt, achten wij dit toch in de eerste plaats een zaak
van de partijen zelf. Voor wat onze partij aangaat, zullen we intern bezien
in hoeverre we daarmee onze winst kunnen doen.Wij hopen hiermee aan uw verzoek te hebben voldaan. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27425-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl