Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid; Verslag algemeen overleg op 8 juni 2000 over de voortgangsnota arbeidsongeschiktheidsregelingen WAO (22187, nr. 104)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22187, nr. 107

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

06-07-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

22187 nr. 107

04-07-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22187Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 22187, nr. 107 h1Heruitgave van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 187Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheidnr. 107VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 4 juli 2000De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft op 8 juni 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris Hoogervorst
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de voortgangsnota
arbeidsongeschiktheidsregelingen WAO (22 187, nr. 104).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Wilders (VVD) wilde niet berusten
in het hoge aantal arbeidsongeschikten in Nederland. Hij wees op de oorzaken
van het hoge aantal WAO'ers, zoals het gebrek aan financiële prikkels
aan werknemerszijde, vooral in het eerste Ziektewetjaar, de te wensen overlatende
uitvoeringspraktijk, onvoldoende aansturing, onzorgvuldige, willekeurige en
te late keuringen en veel te late reïntegratie-inspanningen.Hij vond het verheugend dat de staatssecretaris in de voortgangsnota met
extra maatregelen is gekomen. Het poortwachtersmodel, dat de reïntegratie
in het eerste Ziektewetjaar moet versnellen, kan veel winst opleveren. Ziekmeldingen
na zes in plaats van dertien weken en een informerende en consulterende rol
van de UVI kunnen zeer zinvol zijn. Iedere intensivering van de rol van de
publieke UVI en later het UWV moet echter beperkt en tijdelijk van aard zijn,
gelet op de verantwoordelijkheidsverdeling tussen publiek en privaat. Het
is goed dat de werkgever door de UVI en de werknemer door de Arbo-dienst zal
worden gewezen op de consequenties, ook financieel, van een voortdurende arbeidsongeschiktheid
en op de rechten en plichten. Daarbij hoort dat aan beide kanten sancties
kunnen worden opgelegd. Het is goed dat de regering de suggestie van de VVD-fractie
heeft overgenomen om het maatregelenbesluit aan te scherpen. Terecht stelt
de staatssecretaris nadere regels aan Arbo-contracten, maar ook hier balanceert
hij op de grens van het toelaatbare, gelet op de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen publiek en privaat.De heer Wilders meende dat er veel schort aan het keuringsproces. Er is
sprake van willekeur en pragmatisch handelen. De werknemer die erg zijn best
doet om in de WAO te komen, maakt een goede kans dat dit uiteindelijk ook
lukt. Een slecht keuringsproces kan ook leiden tot onrechtmatige uitvoering
en uitkeringsverstrekking. Er moeten concrete verbeteringen in de
keuringspraktijk worden aangebracht, niet alleen op papier, maar echt in de
praktijk. Het is goed dat de regering hiervoor extra geld beschikbaar stelt.
Getracht wordt ook de claimbeoordeling bij psychische klachten te verbeteren.
Het is goed dat de regering de PEMBA-prikkels bij de overheid en bij de sectoren
zorg en onderwijs wil verbeteren. Hierbij moet enige spoed worden betracht.
Het REA-instrumentarium is reeds vrij omvangrijk, maar verdient een verdere
uitbreiding. Het voorgestelde vouchersysteem moet een kans krijgen, maar de
voorgestelde bonus van 10% voor de WAO'er die bereid is te reïntegreren
mag incidenteel van aard zijn.De minister heeft besloten tot het instellen van een commissie van deskundigen.
Kort geleden is al een commissie psychische arbeidsongeschiktheid ingesteld.
De heer Wilders wilde niets afdoen aan de deskundigheid van de commissies,
maar wees er wel op dat de WAO-problemen niet worden opgelost door ieder kwartaal
een nieuwe commissie in het leven te roepen. De commissie van deskundigen
moet bij haar studie betrekken de vraag of het arbeidsongeschiktheidscriterium
aanscherping behoeft. Daarnaast moet worden bezien op welke wijze de fnuikende
gevolgen van de miljarden aan bovenwettelijke uitkeringen bij ziekte en arbeidsongeschiktheid
het best kunnen worden geredresseerd. Daarbij kan ook gedacht worden aan het
niet langer algemeen verbindend verklaren. De commissie kan dat brede terrein
in haar beschouwingen betrekken. Op het terrein van de arbeidsongeschiktheid
past het niet om te pleiten voor rust in de tent. Daarvoor zijn de problemen
te groot geworden. Er is geen rust maar actie en ambitie nodig.De heer Wilders wees de suggestie van de FNV om een WAO-spaarfonds in
het leven te roepen af. De kosten van de WAO moeten betaalbaar blijven door
het aantal WAO'ers terug te dringen en niet door het sparen van geld voor
een oplopend aantal WAO'ers.De fracties van de VVD en het CDA hebben overeenstemming bereikt over
een aantal voorstellen. Deze vormen geen blauwdruk voor een geheel nieuw stelsel,
maar leveren wel een bijdrage aan het beteugelen van het WAO-probleem. De
voorstellen zijn doorgerekend door het CPB. Helaas zijn de definitieve CPB-cijfers
pas gisteren verschenen, zodat het niet eerder dan vandaag kon worden gepresenteerd.
Het zal als bijvoegsel bij het verslag van dit algemeen overleg worden opgenomen.De heer Wilders achtte de voorstellen van beide fracties bekend. Hij noemde
nog slechts het gelijkstellen van het maatmaninkomen aan het premieloon en
vroeg om een reactie van de zijde van de PvdA-fractie daarop. Van sommige
voorstellen konden de effecten niet worden berekend omdat gegevens ontbraken.
De effecten die het CPB wel heeft kunnen berekenen, mogen er zijn. Afhankelijk
van de mate waarin er al dan niet bovenwettelijk zal worden aangevuld, levert
de introductie van de referte-eis maximaal 26 000 minder uitkeringsgerechtigden
op. Het schrappen van de onderste twee arbeidsongeschiktsheidsklassen levert
een aantal van 17 000 op. De maximering van het maatmaninkomen resulteert
in maximaal 12 000 minder uitkeringen. De aanpassing van het FIS levert
maximaal 48 000 minder arbeidsongeschikten op. Daarnaast zijn er nog
positieve werkgelegenheidseffecten en effecten op de economische groei, de
loonontwikkeling en de collectievelastendruk. Het is helder dat de opbrengst
daalt naarmate er bovenwettelijk wordt aangevuld. Verder is er enige overlap
tussen de voorstellen. Desalniettemin zal de additionele structurele opbrengst
tussen de 40 000 en 100 000 minder uitkeringen liggen.De heer Wilders herinnerde aan de VVD-voorstellen ten aanzien van psychische
arbeidsongeschiktheid. Hoewel de steun ervoor niet bepaald is gegroeid, staat
het thema van de psychische arbeidsongeschiktheid hoger op de politieke agenda
dan voorheen.Daarnaast wees hij nog eens op het voorstel voor een leeftijdsgebonden
loondoorbetaling bij ziekte, een oplopend ziektegeld naar leeftijd met de ondergrens van 70% van het minimumloon. Hier zit een financiële
ruimte in van 1,5 mld. met een mogelijk aanzienlijke daling van ziekteverzuim
en arbeidsongeschiktheid. Als de ruimte echter massaal bovenwettelijk wordt
aangevuld, verdwijnt het effect als sneeuw voor de zon. Om te bevorderen dat
dit niet zonder meer gebeurt, stelt de VVD-fractie verder voor om de bovenwettelijke
CAO-bepalingen per ommegaande niet langer algemeen verbindend te verklaren.De heer Wilders zei dat hij de aanpak van de WAO, zeker als de groei van
het aantal arbeidsongeschikten zich voortzet, steeds hoger op de politieke
agenda zal plaatsen. Hij zal blijven hameren op concrete oplossingen en zal
met voorstellen blijven komen. Daartoe zal hij met eenieder die daartoe bereid
is in gesprek blijven, mits deze gesprekken leiden tot substantiële maatregelen
met grote volume-effecten.Mevrouw Schimmel (D66) herinnerde aan de zeven
voorstellen voor een betere aanpak van de WAO die zij vorig jaar heeft gepresenteerd.
Veel van de voorstellen zijn terug te vinden in de voortgangsnota van de staatssecretaris,
maar de belangrijkste wens, de introductie van een wettelijk recht op reïntegratie
voor zieke en arbeidsongeschikte werknemers, is niet in vervulling gegaan.
De fractie van D66 zal daartoe een initiatiefvoorstel indienen.Een andere wens betrof een sluitende aanpak, met name voor jonggehandicapten.
Blijkens de nota zal het LISV een dergelijke sluitende aanpak opstellen. Daartoe
moeten snel voorstellen worden gedaan.Daarnaast is de wens naar streefcijfers per sector voor het in dienst
hebben van mensen met een arbeidshandicap onvervuld gebleven. In de Arbo-convenanten
die thans op grote schaal worden afgesloten, moeten de genoemde streefcijfers
worden opgenomen.Er moet zo snel mogelijk een wet totstandkomen voor de gelijke behandeling
van arbeidsgehandicapten en chronisch zieken bij arbeid. Er is een Europese
richtlijn in de maak en in Nederland ligt een proeve van wet voor. Het zou
goed zijn als nog in deze kabinetsperiode, per 1 januari 2002, zo'n wet gestalte
krijgt. De gelijke behandeling moet gelden bij werving en selectie, opleiding
en beloning. Werkgevers moeten conform de Europese richtlijn verplicht worden
om aanpassingen tot stand te brengen zodat de materiële gelijkheid in
vervulling kan gaan.Een quotumverplichting voor de werkgever heeft altijd de voorkeur gehad,
maar onlangs zijn hierbij in het proefschrift van de heer Hendriks relevante
kanttekeningen geplaatst. Zo bestaat het gevaar dat een werkgever mensen met
één soort handicap aanneemt, zodat anderen weer niet aan bod
komen. Arbo-convenanten kunnen in dezen een gulden middenweg bieden opdat
er voldoende plaatsen beschikbaar komen voor mensen met een arbeidshandicap.Mevrouw Schimmel pleitte voor het instellen van een commissie met mensen
uit het veld om de ingewikkeldheid van de regelgeving nog eens door te nemen.
Bijvoorbeeld mensen van de federatie van ouderverenigingen weten hoe ingewikkeld
het is om iemand geplaatst te krijgen. Zowel werkgevers als baanzoekenden
en werknemers zien door de bomen het bos niet meer. Dat ligt deels aan de
wetgeving en deels aan de uitvoeringsregels. Een van de belangrijkste opdrachten
is om de uitvoeringsorganisatie een heel goede aansturing te geven, ook op
de claimbeoordeling. In de SUWI-discussie komt naar voren dat de UVI's premie-inning,
uitkeringsverzorging en claimbeoordeling moeten verzorgen. Ten onrechte dreigen
ze geen opdracht te krijgen op het terrein van reïntegratie. Voorkomen
moet worden dat de Arbo-diensten alleen maar op elkaar letten en niet op de
te bereiken doelstellingen. Dat is ook het grote bezwaar tegen het voorstel
van de poortwachtersfunctie. Het is allemaal wat te rommelig geanalyseerd
en gedefinieerd. De arbeidsdeskundigen besteden veel tijd en aandacht aan
degene die gereïntegreerd moet worden. De publieke uitvoeringsorganisatie
wordt ten onrechte alleen beoordeeld op tijdigheid en niet op
kwaliteit. Ook dat element moet in de nieuwe uitvoeringsorganisatie naar voren
komen.Mevrouw Schimmel vond het idee van een WAO-spaarfonds interessant. Van
een totale omslagdekking wordt overgegaan naar een gedeeltelijke rentefinanciering.
Het is onhelder of het gaat om een publiek spaarfonds met rentefinancieringselementen
of om het instandhouden van een soort AAW met daarboven een rentefinanciering.
De staatssecretaris moet de verschillende financieringsvormen op een rij zetten,
met name wat betreft hun effecten op snellere reïntegratie en preventie.Het is goed dat extra geld wordt gestoken in het verbeteren van de arbeidsomstandigheden
in de sectoren onderwijs, gezondheidszorg, politie en gemeenten.De keuringspraktijk moet meer gericht zijn op beter werken. Er wordt ontzettend
veel geld uitgetrokken voor bonussen voor verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen.
Dat is goed, maar de beoordeling moet dan wel zowel op tijdigheid als op inhoud
plaatsvinden.Mevrouw Schimmel vroeg naar de uiteindelijke verantwoordelijke in het
eerste Ziektewetjaar. In de stukken staat dat de Arbo-diensten een casemanager
gaan aanstellen, maar dat is een beperkte verantwoordelijkheid in tijd. In
het rapport «Professionalisering van de verzekeringsgeneeskunde»
wordt gesuggereerd om de arbeidsdeskundige bij de UVI een soort casemanagementsfunctie
te geven. Vooralsnog lijkt dat een beter idee.De FNV heeft het voorstel gedaan om de bestanden van de WAO- en de WAZ-gerechtigden
geschikt te maken voor reïntegratie en om bij wijze van proef commerciële
bemiddelaars de mogelijkheid te geven de bestanden door te lichten op geschikte
kandidaten. Mevrouw Schimmel noemde dit een interessante gedachte, maar pleitte
wel voor bescherming van de persoonlijke levenssfeer in dezen.De staatssecretaris heeft voorgesteld om een gedeelte van de bovenwettelijke
uitkering bij wijze van spreken om te zetten in reïntegratiebudgetten.
Het zou goed zijn om te horen op welke wijze dit idee zal worden uitgevoerd.De staatssecretaris zal terecht nog onderzoek laten verrichten naar het
aanvangssalaris in het FIS en het salaris waarop afschatting plaatsvindt.Mevrouw Smits (PvdA) wees op de spanning tussen
het grote aantal vacatures en de hoge instroom in de WAO en vreesde verstoring
van de economische groei als deze spanning langer aanhoudt. Het bedrijfsleven
heeft er alle baat bij om de arbeidsorganisatie zo in te richten dat de uitstroom
in de WAO vermindert en dat arbeidsgehandicapten betere kansen krijgen op
aangepast werk. Het korten op uitkeringsrechten en het verscherpen van de
toetredingsvoorwaarden past daar niet bij. De instroom in de WAO heeft veel
te maken met het arbeidsmarktbeleid en de soms geringe bereidheid van het
bedrijfsleven om in te spelen op de veranderende behoeften en het aanbod van
werknemers. Zo zijn er nieuwe wensen op het terrein van het combineren van
arbeid en zorg. Daarnaast zijn doorgroeimogelijkheden noodzakelijk. Verder
zijn er meer oudere werknemers. Het inzicht dat op dit alles moet worden ingespeeld
is groeiend, zo blijkt ook uit de Arbo-convenanten.Een andere oorzaak van de WAO-instroom is de slechte uitvoeringsorganisatie
en het gebrek aan samenwerking in het eerste ziektejaar. De staatssecretaris
gaat in zijn nota vooral op deze aspecten in. Dat is goed, maar er is meer
nodig. De nota ademt te veel de sfeer van het straffen van werkgevers en werknemers.
Het is juist essentieel om ondersteuning te bieden en samenwerking te bevorderen.
Vooral het midden- en kleinbedrijf ontbeert effectieve steun. Er is eerder
sprake van onmacht dan van onwil. Met het alleen maar aankondigen van sancties
wordt de plank misgeslagen. Op de hoorzitting klaagden werkgevers en werknemers steen en been. Als
er een reïntegratieplan was, moest vaak maanden op voorzieningen, op
een WAO-beoordeling of op effectieve bemiddeling worden gewacht. Het CTSV-rapport
over de keuringspraktijk bevestigt dat beeld. Er is een schreeuwend tekort
aan verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen. Arbeidsvoorziening is heel erg
met zichzelf bezig. De staatssecretaris dient de uitvoeringsorganisatie in
hoog tempo te verbeteren en de Kamer daarover gericht te rapporteren.Mevrouw Smits noemde de sancties richting werknemers ridicuul. De in de
nota genoemde sanctiemogelijkheden bestaan in feite al. Het is ongepast om
nu aan te dringen op toepassing. Als werknemers niets mogen en kunnen, kun
je ze niet straffen. Dat de werknemer elk instrument ontbeert, is betreurenswaardig
omdat juist hij de grootste belanghebbende is in het reïntegratieproces.
De werknemer moet een recht op begeleiding worden toegekend. Daarnaast moet
hij een recht op informatie krijgen, alsmede een recht op het doen van reïntegratievoorstellen
waarvan een werkgever alleen gemotiveerd mag afwijken. De werknemer moet het
recht krijgen om zelf reïntegratievoorzieningen aan te vragen. Hij moet
recht op overleg met de werkgever hebben. Het toekennen van een REA-voorziening
moet niet aan de werkgever maar aan de werknemer gekoppeld worden. Zo wordt
het mogelijk om bij een ander bedrijf gedetacheerd te worden.Gehandicapten en chronisch zieken zijn sterk achtergesteld op de arbeidsmarkt.
Eerder is al geconstateerd dat sinds de invoering van de WULBZ sprake is van
een toenemende risicoselectie. Werkgevers geven ook zelf aan dat zij bewust
risicoselectie toepassen. Het is dus belangrijk dat het wetsvoorstel tegen
discriminatie van gehandicapten snel wordt ingediend. Daarbij kan gewezen
worden op de conceptrichtlijn van de EU, die de lidstaten hiertoe op termijn
verplicht. Een verbod op discriminatie kan echter alleen effectief zijn als
ook het recht op gelijke behandeling wordt vastgelegd, dat wil zeggen een
recht op compensatie van de beperking van sollicitanten en werknemers, een
wettelijk recht op werkaanpassing, af te dwingen bij de werkgever. De bepaling
hierover in de conceptrichtlijn is beslist te globaal. Een quotumverplichting
biedt geen uitkomst, want dwingt de werkgever niet om effectief in te spelen
op individuele verzoeken van sollicitanten of van zieke werknemers.Mevrouw Smits herhaalde dat effectieve ondersteuning en betere samenwerking
meer nodig is dan sancties. Alerteringsbezoeken aan bedrijven die aantoonbaar
een veel te hoge instroom hebben, vond zij een goed idee. Wel dreigt daardoor
een beperking tot de grote bedrijven. De alerteringsbezoeken moeten effectief
worden gevolgd door ondersteuning door zowel de Arbo-diensten als de uitvoeringsinstellingen.
Daarnaast is het van belang dat er meer aandacht komt voor het midden- en
kleinbedrijf. Ondernemers die alleen niets kunnen doen, moeten samenwerking
zoeken. Dergelijke initiatieven moeten gericht worden ondersteund, bijvoorbeeld
via een fonds.De enige partij in het poortwachtersmodel die niet met sancties wordt
bedreigd, zijn de uitvoeringsinstellingen. Er komen wel kortere beslistermijnen,
maar er staat geen sanctie op overschrijding daarvan. Het verdient overweging
een REA-voorziening automatisch toe te kennen als de wettelijke beslistermijn
wordt overschreden. Het is onduidelijk waarom een werknemer die te laat door
de WAO-beoordeling komt, wél financiële schade wordt aangedaan
door voorschotten te verrekenen. De financiële gevolgen hiervan moeten
voor rekening van de uitvoeringsinstelling komen.Ook voor de uitvoeringsinstellingen geldt dat ze niet alleen moeten worden
gestraft, maar dat ook moet worden bezien of ze in staat zijn hun werk goed
te doen. De bevindingen van het CTSV-rapport zijn opmerkelijk. Het is onduidelijk
hoeveel extra artsen en arbeidsdeskundigen nodig zijn. De mededeling dat het
LISV een aanpak uitwerkt is te vaag. Er moet een betere benutting van de capaciteit
komen, maar tegelijkertijd krijgen de uitvoeringsinstellingen
extra taken. Met hetzelfde aantal mensen moet meer worden gedaan. Het CTSV
moet over de voortgang van een en ander rapporteren.Mevrouw Smits stelde de vraag of de WAO nog wel in alle gevallen voldoende
inkomensbescherming biedt. Jonge werknemers die volledig arbeidsongeschikt
raken, kunnen na korte tijd terugvallen naar een inkomensniveau dat de helft
van het oorspronkelijke is. De commissie van wijzen dient deze vraag bij haar
beschouwingen te betrekken. Datzelfde geldt voor de vraag of de WAO activerend
genoeg is. Mevrouw Smits ging ervan uit dat de SER zal worden ingeschakeld
bij het uiteindelijke advies van de commissie. Dat laat onverlet dat de fracties
in de Kamer eigen voorstellen kunnen doen.Er worden terecht onorthodoxe oplossingen aangedragen voor reïntegratie
van mensen die eenmaal in de WAO zijn beland, zoals vouchers en bonussen om
werk aantrekkelijker te maken. Daarnaast moet meer worden geëxperimenteerd
in de bemiddeling naar werk en in sociale activering. De reïntegratiemarkt
is geprivatiseerd, maar bemiddelaars en CAO-partners klagen dat initiatieven
weinig kans krijgen omdat zij geen WAO'ers krijgen aangeleverd door de uitvoeringsinstellingen.
Het is een idee om recent ingestroomde WAO'ers zonder selectie en zonder advies
van de uitvoeringsinstelling uit het bestand te halen en reïntegratiebedrijven
en uitzendbureaus te laten inschrijven op de bemiddelingsopdracht. In het
onderwijs is een aardig project opgezet. Werknemers voor wie werkgevers en
Arbo-diensten niets meer wilden doen omdat terugkeer in het eigen werk niet
mogelijk was, konden deelnemen aan een experiment voor intensieve bemiddeling.
Tweederde van de deelnemende werknemers kon met deze aanpak terugkeren in
werk.Mevrouw Smits wenste zich te richten op de voorstellen van de staatssecretaris.
Eerder had zij al aangegeven dat zij graag wilde spreken over het FIS, dat
in dienst van de reïntegratie moet komen te staan. Zij voelde er niets
voor om de problemen op de arbeidsmarkt op te lossen door te schrappen in
de uitkeringsrechten van werknemers. Als de twee laagste arbeidsongeschiktheidsklassen
worden geschrapt, worden niet werknemers die gedeeltelijk arbeidsongeschikt
zijn uit de WAO gehouden, maar jonge werknemers met een laag inkomen.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA) meende dat
van een daadwerkelijke aanpak van de WAO na de discussies van vorig jaar weinig
is te merken. De groei van het aantal arbeidsongeschikten is zorgelijk. Het
is nu financieel wellicht minder noodzakelijk om het aantal te beperken, maar
sociaal is het onaanvaardbaar dat mensen een WAO-uitkering krijgen terwijl
zij met meer inspanning aan het werk hadden kunnen blijven. De nieuwe voorstellen
van het kabinet zijn verbeteringen van bestaande procedures. Een aantal ervan
is zeker positief te duiden, maar er kunnen geen overdreven verwachtingen
worden gekoesterd over de omvang van de effecten. Dat het kabinet vindt dat
er meer moet gebeuren, blijkt onder meer uit de instelling van twee commissies.Mevrouw Bijleveld wees erop dat er meer moet gebeuren. Vorig jaar is namens
de CDA-fractie al naar voren gebracht dat onderscheid moet worden gemaakt
tussen mensen die wel en mensen die niet kunnen herstellen. Verder heeft de
fractie samen met de fractie van de VVD gewerkt aan de formulering van nadere
voorstellen. De inzet is steeds gericht op een heldere verantwoordelijkheidsverdeling
in de periode van ziekte. Er moeten duidelijke rechten en plichten voor werknemer
en werkgever zijn, gericht op het voorkomen van nieuwe instroom in de WAO.
Na instroom in de WAO blijkt het buitengewoon moeilijk om weer aan het werk
te komen. Mensen die kunnen herstellen, zouden niet moeten kunnen instromen.
Centraal moeten staan de omkeerbaarheid van het ziekteproces en de blijvende
aantasting van het arbeidsvermogen. De WAO moet er uiteindelijk zijn voor mensen die niet kunnen herstellen.
Daartoe is het noodzakelijk om de verantwoordelijkheidsverdeling in het eerste
ziektejaar te bezien. Voorgesteld is om de rechten en plichten in het arbeidsrecht
vast te leggen. Een herstelovereenkomst, waarin duidelijk omschreven is welke
activiteiten verricht worden in het kader van herstel en terugkeer naar werk,
moet tussen werkgever en werknemer worden opgesteld, met inschakeling van
de Arbo-dienst. Dit heeft consequenties voor het personeelsdossier en de ontslagprocedure.
De werknemer mag ontslagen worden als hij zich niet houdt aan de herstelovereenkomst,
maar de werkgever mag niet ontslaan als hij de overeenkomst niet nakomt. De
opheffing van het ontslagverbod maakt het mogelijk om sancties beter te effectueren.
De periode van herstel moet langer dan één jaar kunnen duren.
Twee jaar sloot naar de mening van mevrouw Bijleveld beter aan bij het arbeids-
en ontslagrecht.Zij meende dat de kabinetsvoorstellen te vrijblijvend zijn en te veel
procedurele voorschriften bevatten. Ook in de plannen van de PvdA-fractie
wordt in de eerste fase te veel bureaucratisch overleg gecreëerd, zonder
dat de verantwoordelijkheidsverdeling duidelijk is.Op het gebruik van het FIS om de loonderving en de mate van arbeidsongeschiktheid
te bepalen is van verschillende zijden kritiek gekomen. De uitkomsten van
het FIS geven geen of een te hoge arbeidsongeschiktheidsklasse aan. Ook de
FIS-lonen zijn aan een maximum gebonden, waarbij onvoldoende rekening met
de werkelijkheid wordt gehouden. De staatssecretaris dient aan te geven wanneer
de uitkomsten van zijn onderzoek hiernaar zijn te verwachten. Op dit punt
is, zoals de voorstellen van de fracties van het CDA en de VVD ook aangeven,
substantieel winst te behalen. De voorstellen zullen ertoe leiden dat niet
langer te hoge uitkeringen worden verstrekt.Mevrouw Bijleveld vond dat er meer en andere dingen moeten gebeuren dan
de staatssecretaris voorstelt. Er moet echt wat worden gedaan om een groot
sociaal-economisch probleem aan te pakken. Om die reden is samen met de VVD-fractie
een tienpuntenplan opgesteld, gericht op het voorkomen van instroom en op
herstel. Het afschaffen van de twee laagste arbeidsongeschiktheidsklassen
kan ertoe leiden dat een aantal mensen in een hogere klasse terechtkomt, maar
volgens het CPB levert de maatregel ook dan nog minder arbeidsongeschikten
op.Mevrouw Bijleveld achtte de staatssecretaris te optimistisch over de SUWI-voorstellen
in relatie tot de aanpak van de WAO. Het verandermanagement is net bezig,
het ene UWV zal nog wel even op zich laten wachten, er is een tekort aan keuringsartsen
en arbeidsdeskundigen en bovendien is de uitvoeringsorganisatie in verandering.Zij vroeg de staatssecretaris wat er na de bespreking van het poortwachtersmodel
vorig jaar is gebeurd. De echte verantwoordelijkheid bij werkgever en werknemer
is te gering. Het gaat niet alleen om kostenbewustzijn, maar ook om het daadwerkelijk
werken aan herstel. Het voorstel is al met al nog niet duidelijk genoeg. Zij
waardeerde de voorgestelde verbetering van het keuringsproces, maar de uitvoerders
zullen de komende tijd te veel met zichzelf bezig zijn. Bovendien is het capaciteitsprobleem
vooralsnog onopgelost. Verder steunde zij de verbetering van de arbeidsomstandigheden
en de sectorgerichte aanpak. Het is goed om de prikkels bij de overheid, de
zorg en het onderwijs te bezien, maar het effect van financiële prikkels
zal altijd beperkt zijn. In de nota wordt ten onrechte niet ingegaan op de
voor de voorstellen benodigde wetswijzigingen. De staatssecretaris moet het
traject daarvoor helder aangeven.Ten slotte vroeg mevrouw Bijleveld de staatssecretaris naar zijn verwachtingen
van beide commissies. Zij toonde zich voorstander van een open opdracht aan
de commissie van wijzen, waarbij zij aangaf dat instroombeperking centraal
moet staan. Een discussie over de verantwoordelijkheidsverdeling en de systematiek
mag worden gevoerd, maar mag niet eindeloos duren. De heer Van der Vlies (SGP) sprak zijn zorg
uit over het oplopende aantal arbeidsongeschikten. Hij constateerde dat de
discussie vandaag gaat om het vergroten van de effectiviteit van het instrumentarium
om instroom te beperken en uitstroom te versnellen en te vergroten. Een discussie
over de hoogte en duur van de uitkering is uitdrukkelijk niet aan de orde.
Oppositie tegen de instelling van een commissie van wijzen is niet op zijn
plaats, maar het zou wel interessant zijn om meer te horen over de status
van het advies. Het is de bedoeling dat de commissie onbevangen en gedepolitiseerd
tegen de WAO-problematiek gaat aankijken. Dat kan tot gevolg hebben dat naar
aanleiding van het advies toch het hele stelsel wordt omgegooid.De heer Van der Vlies vond dat de voortgangsnota meer nieuwe voorstellen
bevat dan een overzicht van de voortgang met de vorig jaar in gang gezette
maatregelen. Een opmerking over het capaciteitsprobleem bij verzekeringsartsen
en arbeidsdeskundigen roept vragen op over het huidige en het benodigde aantal
en over de termijn waarbinnen het probleem moet worden opgelost. In een voortgangsrapportage
passen antwoorden op dat soort vragen en concrete streefbeelden.De staatssecretaris stelt terecht voor om de ziekmelding te vervroegen
van dertien naar zes weken. Volgens de voorstellen informeert de Arbo-dienst
de zieke werknemer over zijn rechten en plichten en over de financiële
gevolgen van een eventuele instroom in de WAO. Het is de vraag of dat in dat
stadium wel mogelijk is. Immers, er is nog geen reïntegratieverslag opgesteld.
Dergelijke informatie kan arbeidsongeschikten op het verkeerde been zetten
en daarmee contraproductief zijn.Er blijft spanning bestaan tussen de belangen van de zieke werknemer en
de private Arbo-dienst. Een Arbo-dienst werkt in opdracht van de werkgever
en is gericht op winst. In de voorstellen krijgen de Arbo-diensten wel erg
veel taken toegewezen. Het is de vraag hoe de overheid de uitvoering ervan
kan controleren.Dit speelt ook bij het recht van de werknemer op een second opinion. Op
zichzelf is dit een goed idee, maar onduidelijk is wie de zieke werknemer
van deze mogelijkheid op de hoogte stelt en hem daarin begeleidt. Een Arbo-dienst
zit vermoedelijk niet te wachten op een second opinion van de UVI en zal de
werknemer van het recht hierop wellicht niet op de hoogte stellen. De Arbo-dienst
wijst de zieke werknemer een casemanager aan, terwijl de nota verder niets
meldt over de aan deze persoon gestelde eisen en zijn precieze werkzaamheden.De heer Van der Vlies sprak zijn steun uit voor het idee van het reïntegratieverslag,
maar pleitte voor een periode van zes maanden met een eventuele uitloop. De
werknemer verkrijgt daarmee eerder duidelijkheid over zijn kansen.Hij vroeg op welke wijze de staatssecretaris extra aandacht wil besteden
aan de voorkoming van intreding in de WAO ten gevolge van arbeidsconflicten.De overstap van veel keuringsartsen naar de private sector baarde hem
zorgen. De taak van de verzekeringsarts zou in de SUWI worden uitgehold. Door
een gebrek aan personeel huren de UVI's de verzekerings>artsen vervolgens
weer in, waardoor de claimbeoordeling indirect bij private bureaus dreigt
terecht te komen.De heer Van der Vlies sprak zijn steun uit voor de voorstellen gericht
op het vergroten van de preventie. Een goede uitoefening van de poortwachtersfunctie
is een speerpunt, maar belangrijker is de preventie van ziekte. Een gezond
werkklimaat en goede arbeidsomstandigheden zijn daarvoor essentieel. De uitkomsten
van de brancheprestatievergelijking moeten de Kamer zo spoedig mogelijk worden
voorgelegd.De heer Van der Vlies toonde zich voorstander van vergrote verantwoordelijkheid
voor werknemers om uit de WAO te komen. Mensen met een grote arbeidsmotivatie
kunnen daardoor het snelst weer aan de slag. Zij verdienen voluit steun van
alle partijen. Een aantal punten van het plan van de fracties van het CDA en de VVD sprak
hem aan, maar bij andere onderdelen zag hij vooralsnog veel bezwaren. Het
afschaffen van de twee laagste arbeidsongeschiktheidsklassen levert macro
wel een aantal plaatsen op, maar op microniveau zijn de gevolgen niet mis
te verstaan. De heer Van der Vlies pleitte voor het in beeld houden van de
mensen.De heer De Wit (SP) sprak zijn teleurstelling
uit over de opnieuw opgelaaide onrust over de WAO. Hij noemde de voorstellen
van de fracties van de VVD en het CDA asociaal. Het historisch verantwoorde
ontslagverbod tijdens ziekte, dat niet voor niets in het Burgerlijk Wetboek
terechtgekomen is, wordt om zeep geholpen. Daarnaast wordt de hoogte van de
WAO-uitkering opnieuw ter discussie gesteld.De heer De Wit meende dat de staatssecretaris de discussie over de WAO
in een juister perspectief plaatst. Terecht wordt gewezen op de situatie in
andere landen. Afgezet tegen het percentage van de beroepsbevolking, is het
aantal WAO'ers sinds 1993 gedaald met 2,5%. Alleen in absolute aantallen is
sprake van groei. Dit rechtvaardigt de vraag naar de precieze inhoud van de
opdracht aan de commissie van wijzen. Voorkomen moet worden dat de commissie
straks met een voorstel komt om de WAO af te breken en tot een heel ander
stelsel over te gaan. De Kamer moet de opdracht aan de commissie bepalen.Het voorstel van de fracties van het CDA en de VVD om de arbeidsongeschiktheidsklassen
beneden de 35% af te schaffen staat haaks op de reïntegratiegedachte.
Bovendien raakt het mensen in hun inkomen. De combinatie van een uitkering
en een baan stelt hen in staat een min of meer acceptabel inkomen te verwerven.De heer De Wit legde bij de aanpak van het WAO-probleem de nadruk op drie
punten. De oorzaak van toetreding tot de WAO ligt in de arbeidsomstandigheden.
De aanpak van het kabinet loopt via de Arbo-convenanten, maar deze bieden
de werkgevers nog te veel ruimte. In een actievere aanpak van de arbeidsomstandigheden
valt nog heel veel te winnen.In de praktijk blijkt dat subsidies en bonussen niet echt werken. Het
jongste werkgeverspanel wijst nog eens uit hoe gebrekkig de kennis bij werkgevers
is over de middelen van de Wet REA. Een quotumverplichting biedt de zekerheid
dat arbeidsgehandicapten aan het werk komen en dat werkplekken worden aangepast.In plaats van de ontslagbescherming af te breken, moet zij juist worden
verruimd. De periode van het verbod moet worden opgerekt.De voorstellen van de staatssecretaris zijn in feite meer van hetzelfde.
De heer De Wit toonde zich benieuwd naar de aanscherping van de herkeuringen
bij psychische klachten. Verder vroeg hij hoever de staatssecretaris wil gaan
op het gebied van bovenwettelijke uitkeringen. Het primaat van de sociale
partners dient nadrukkelijk te worden erkend. Het middel van algemeen verbindend
verklaren dient buiten beeld te blijven. Ten slotte vroeg de heer De Wit om
een toelichting op het begrip «verwijtbare arbeidsongeschiktheid».De heer Van Dijke (RPF/GPV) vond de ijver
van de fracties van het CDA en de VVD in de aanpak van het WAO-probleem lovenswaardig.
Hij pleitte wel voor rust in uitvoeringsland. De onrust van de aflopen jaren
heeft niet bijgedragen aan een oplossing van de problemen. Terecht staat in
het regeerakkoord dat bestaande beoordelingscriteria uitgangspunt zullen blijven.
Hoewel hij de problemen geenszins wilde bagatelliseren, wees de heer Van Dijke
op de I/A-ratio van Nederland, die niet dramatisch afwijkt van die in menig
buitenland.Hij steunde de voorstellen van de staatssecretaris in grote lijnen. Voor
het moment lijkt het pakket adequaat, maar het blijft een probleem dat een
aantal maatregelen wordt voorgesteld zonder dat er een adequate analyse aan
ten grondslag ligt. De staatssecretaris schrijft de nettostijging geheel toe aan de vrouwelijke
beroepsbevolking. De heer Van Dijke vreesde dat dat te maken heeft met het
niet evenredig tussen mannen en vrouwen verdelen van de zorgtaken en de daardoor
toegenomen leefdruk. Hoewel het een belangrijk probleem is, kan leefdruk op
zichzelf geen reden zijn voor een beroep op de WAO. Het onderzoek waar de
staatssecretaris tijdens het vorige overleg naar verwees, stelt volgens vele
betrokkenen weinig voor.Volgens de staatssecretaris biedt SUWI nieuwe kansen. Waaruit wordt afgeleid
dat private reïntegratiebedrijven meer mensen met een verhoogd risico
beter kunnen bemiddelen, blijft echter onduidelijk. Dergelijke aannames lijken
weinig realistisch.De heer Van Dijke sloot zich aan bij de opmerkingen van mevrouw Schimmel
over het poortwachtersmodel.De Arbo-dienst moet bij de beoordeling van een WAO-toetreding controleren
of geen sprake is van een arbeidsconflict. Het blijft onduidelijk wat de consequenties
zijn als er zo'n conflict is. Psychische klachten kunnen wel degelijk het
gevolg zijn van een verstoorde werkrelatie, maar een arbeidsconflict is geen
ziekte die een beroep op de WAO rechtvaardigt, zeker niet voor lange duur.
In dergelijke gevallen verdient bemiddeling de voorkeur.De werknemer krijgt het recht van een second opinion als hij vindt dat
de werkgever hem ten onrechte geen aangepast werk aanbiedt. De werkgever krijgt
het recht loondoorbetaling bij ziekte op te schorten indien de werknemer weigert
mee te werken aan de reïntegratie. Dat roept de vraag op wat de werknemer
heeft te zeggen over de aard van de reïntegratie en het daarbij geboden
perspectief.De heer Van Dijke wees op het knelpunt van de capaciteit aan artsen en
keuringsdeskundigen. Via de private sector komen de mensen vaak terug in dezelfde
positie, zij het tegen een veel hoger salaris. Het is een probleem dat zij
slechts eenmalig bij het keuringsregime betrokken zijn. Het is onduidelijk
op welke wijze de staatssecretaris artsen en keuringsdeskundigen denkt te
gaan werven.De heer Van Dijke constateerde een toename van het beroep op de Wajong
en vroeg de staatssecretaris of en, zo ja, wat dit te maken heeft met de nieuwe
categorisering bij de WSW.De heer Harrewijn (GroenLinks) wees op de
recente cijfers van het LISV over werkende WAO'ers. Van de ongeveer 180 000
gedeeltelijk arbeidsongeschikten blijken er 112 000 te werken. Van de
mensen in de categorie 80% tot 100% arbeidsongeschiktheid blijkt het aantal
werkenden in één jaar gestegen te zijn van 52 000 tot 63 000,
waarvan 15 000 mensen een nuluitkering krijgen. Een en ander ondersteunt
de analyse van de staatssecretaris. Het probleem in Nederland is niet zozeer
het gebrek aan reïntegratie, hoewel het natuurlijk nog beter kan, als
wel de instroom. Derhalve is concentratie op het eerste ziektejaar gewettigd.
De plannen van de fracties van het CDA en de VVD gaan daarentegen juist voornamelijk
in op de WAO-fase. Met de afschaffing van de laagste twee klassen worden juist
mensen getroffen die naast hun uitkering werken. Deze mensen worden gedemotiveerd
om nog te gaan werken. Het probleem wordt naar de WW en de bijstand verschoven.
De WAO moet in de toekomst een wet worden waarmee mensen worden ondersteund
om te werken en op grond waarvan een gedeeltelijke uitkering wordt gegeven
aan mensen met een probleem, zodat zij de rest zelf kunnen verdienen.De heer Harrewijn sprak zijn zorg uit over de rol die conform de filosofie
van de WULBZ bij de werkgever en de Arbo-dienst gelegd wordt. Het streven
naar een heldere verantwoordelijkheidsverdeling is begrijpelijk, maar tot
nu toe heeft het niet gewerkt. Het is onduidelijk waarop de staatssecretaris
zijn verwachting baseert dat het nu wel gaat werken. Het klinkt mooi dat een
casemanager aan het werk wordt gezet, maar zo iemand kost veel
geld. Het is zeer de vraag of de werkgevers dat willen betalen.De publieke verantwoordelijkheid van de UVI's en straks het UWV is groot.
Uit experimenten met REA-teams, samen met UVI's, Arbo-diensten en werkgevers,
blijkt dat direct contact goed werkt. De UVI's moeten de bevoegdheden en middelen
krijgen om daarmee door te gaan. Als de lijnen kort worden gehouden, werkt
het beter. Er moet niet alleen de mogelijkheid zijn om langer in de Ziektewet
door te gaan, maar ook om eerder in het proces de verzekeringsarts in te schakelen.
Er moet ruimte worden geboden voor projecten van de UVI's zelf.De heer Harrewijn sloot zich aan bij de woorden van mevrouw Smits over
de versterking van de positie van arbeidsongeschikten. Hij achtte het raadzaam
om hiervoor een meerderheid te verwerven en een en ander vast te leggen in
een initiatiefwet.Hij ondersteunde de sectorgewijze benadering. In het MKB wordt geëxperimenteerd
met REA-pools, met scholingspools voor mensen die arbeidsongeschikt dreigen
te worden. In onderwijs en zorg zijn dergelijke zaken op grotere schaal voorstelbaar.
Arbeidsongeschikten kunnen, naar analogie van mensen met Melkertbanen of vanuit
de bijstand, bij zo'n pool in dienst treden en worden ingezet in het onderwijs,
bijvoorbeeld in boventallig werk op het terrein van het achterstandsbeleid.Correcte keuringen en een goed FIS zijn belangrijk, maar dit mag niet
ten doel hebben om per se het aantal WAO'ers terug te dringen. Het doel moet
zijn dat mensen óf een uitkering krijgen waar zij recht op hebben óf
gereïntegreerd worden. De keuringen moeten veel meer in het teken van
reïntegratie komen te staan. In de bijstand zitten veel mensen die geen
kans op werk hebben vanwege medische of psychische problemen. Het gaat daarbij
om ongeveer de helft van de populatie. Ook deze mensen moeten veel meer met
reïntegratie-instrumenten worden bediend.Antwoord van de regeringDe staatssecretaris constateerde steun voor
de hoofdlijnen van zijn aanpak. In de voortgangsnota worden de cijfers in
perspectief geplaatst, ook internationaal. Nederland steekt minder schril
tegen andere Europese landen af dan vroeger wel eens werd gedacht. Dit heeft
te maken met verborgen WAO in andere regelingen in andere landen. Dat laat
onverlet dat de meest recente instroomgegevens niet best zijn. Een van de
oorzaken daarvan is de inhaalslag die het GAK, ondanks het geconstateerde
gebrek aan deskundigen en medici, de afgelopen maanden heeft gemaakt. De teruggang
in de volumestijging die onder meer met de voortgangsnota wordt nagestreefd,
is er echter bepaald nog niet.Het poortwachtersmodel blijkt nog niet geheel duidelijk te zijn. De hoofdlijn
van het SUWI-model is dat de verantwoordelijkheid voor de reïntegratie
van zieke en arbeidsongeschikte werknemers bij de onderneming en haar Arbo-dienst/reïntegratiebedrijf
wordt gelegd. Het publieke domein, het UWV, krijgt als hoofdtaak het toezicht
op de reïntegratie-inspanningen van de werkgever en diens Arbo-dienst,
en de uitvoering van de claimbeoordeling. Het primaat in het eerste ziektejaar
ligt dus bij werkgever, werknemer en Arbo-dienst/reïntegratiebedrijf.
Dit zou ook moeilijk anders kunnen, gezien de enorme capaciteitsproblemen
van de UVI's. Dit betekent niet dat de UVI's helemaal niets kunnen doen. De
instellingen kunnen waardevolle informatie aan de particuliere partijen verstrekken.
Zo kan inzicht worden geboden in de instroom in de WAO, de kosten die dat
met zich brengt en de verhouding met de rest van de sector. Om die reden is
voorgesteld dat zeker de grotere bedrijven worden bezocht door UVI-medewerkers.
Arbo-diensten hebben vaak behoefte aan een opinie van een verzekeringsgeneeskundige
of arbeidsdeskundige. Er is extra geld uitgetrokken om het mogelijk te maken
dat de Arbo-diensten door hen worden geïnformeerd over de mogelijke uitkeringsgevolgen. De betrokken partijen zullen de gelegenheid krijgen om de onhelderheid
over de verschillende rollen op te heffen. Een essentieel onderdeel van de
voorstellen is het afschaffen van de bureaucratie rond de reïntegratieplannen.
Er komt één reïntegratieverslag dat moet worden uitgebracht
op het moment dat de uitkering wordt aangevraagd. Dit verslag zal worden geprotocolleerd.
Er moet precies in staan wat er in de loop van het jaar met betrekking tot
de betrokken zieke werknemer is gebeurd. Een en ander is niet gedetailleerd
uitgewerkt in het voortgangsverslag, omdat het naar de mening van de staatssecretaris
beter was dat de partijen de inhoud hiervan zelf bepalen. Volgende week zal
de werkgroep dienaangaande voor het eerst bijeenkomen. Hierin hebben zitting
UVI's, Arbo-diensten en verzekeringsmaatschappijen.Daarnaast is het zeer belangrijk dat er een goede informatie-uitwisseling
komt tussen de private partijen en de UVI. Er wordt naar gestreefd dat ook
private partijen, natuurlijk onder strenge privacyvoorwaarden, toegang krijgen
tot het CVCS. Binnenkort zal een bijeenkomst worden georganiseerd met private
partijen en de registratiekamer om te bezien op welke wijze dit vorm kan worden
gegeven.Een van de pijlers van de voorstellen is het duidelijker in beeld brengen
van de verantwoordelijkheid van de werknemer. In het kader van de sluitende
aanpak, waarin een reïntegratietraject wordt aangeboden, mag van de betrokkene
een inspanning worden gevraagd om daar iets van te maken. In het verleden
is veel te weinig gebruikgemaakt van de sanctiemogelijkheden op dit gebied.
De werknemer wordt gedwongen om in het reïntegratieverslag aan te geven
wat er met hem aan de hand is, of er misschien een arbeidsconflict speelt.
Als de werkgever de werknemer een aangepaste plaats in het bedrijf aanbiedt
en deze wordt geweigerd, kan een sanctie worden getroffen. Uiteindelijk beslist
de UVI daarover. Overigens heeft de werkgever in het eerste ziektejaar ruime
sanctiemogelijkheden. Als hij het gevoel heeft dat een werknemer niet echt
ziek is, kan hij bijvoorbeeld de loondoorbetaling stopzetten. Dat gebeurt
slechts in 4000 gevallen per jaar.De staatssecretaris vond het een karikatuur om de werknemer op het gebied
van reïntegratie en alles wat daarbij hoort als rechteloos af te schilderen.
Een werknemer kan op grond van REA individueel een scholingstraject aanvragen.
Er wordt geëxperimenteerd met een persoonsgebonden budget, maar daarvan
wordt zeer weinig gebruikgemaakt. Dat wijst niet op een groot reservoir van
arbeidsongeschikten die zitten te springen om een traject buiten de UVI om.
Er is gezegd dat sprake zou zijn van een toenemende risicoselectie, maar dat
kunnen de werkgevers zich in de huidige conjunctuur absoluut niet veroorloven.
Sterker nog, een van de redenen waarom het beroep op de WAO zo sterk stijgt,
is het ontbreken van risicoselectie. De grootste uitstoot in de WAO kan worden
toegeschreven aan het uitzendwezen, dat steeds meer op de onderkant van de
arbeidsmarkt is aangewezen, en de gesubsidieerde arbeid.Er is gepleit voor een ruimere mogelijkheid om gebruik te maken van de
REA-subsidies. Ten onrecht bestaat het beeld dat de REA-middelen niet worden
uitgegeven. In 1999 is geraamd op 630 mln. en is 850 mln. uitgegeven. Werkgevers
hebben de weg naar REA weten te vinden.De staatssecretaris waarschuwde tegen trajectenfetisjisme. Het werk is
niet klaar als iedereen een traject is aangeboden. In 1999 hebben de UVI's
50 000 toeleidingstrajecten kunnen aanbieden. Daarmee is de sluitende
aanpak voor de jongere generatie vrijwel compleet. De effectiviteit laat echter
te wensen over. De energie zal de komende jaren gericht worden op het vergroten
van de effectiviteit.Toegang voor de commerciële bureaus tot de bestanden van de UVI's
is in lijn met de SUWI-voorstellen, maar daarvoor is het noodzakelijk dat
de UVI's zelf goed in beeld hebben wie zij in hun bestanden hebben en met
wie er nog wat kan worden gedaan. Er wordt gewerkt aan een beter inzicht
in de bestanden. Wellicht kan in de overgangsfase tot een modus vivendi met
de private markt worden gekomen.Er is gerefereerd aan het proefschrift van de heer Hendriks. Daarin wordt
gewezen op de strenge antidiscriminatiewetgeving ten aanzien van gehandicapten
in Amerika, gerelateerd aan de hoge participatiegraad van deze mensen. Het
is juist dat in de VS meer dan de helft van de arbeidsgehandicapten werkt.
In Nederland zou dat volgens het proefschrift minder dan 30% zijn. Dat cijfer
is onjuist. Alleen al van de WAO'ers werkt 22%. Daarnaast zijn er nog heel
wat arbeidsgehandicapte werknemers die geen WAO-uitkering hebben. Van die
groep blijkt 40% tot 50% te werken. Verder kan erop gewezen worden dat de
VS weliswaar vooroploopt qua fysieke voorzieningen, maar dat de WAO-uitkeringen
er op of onder de armoedegrens liggen. De proeve van een integrale wet gelijke
behandeling gehandicapten en chronisch zieken is reeds door de vorige staatssecretaris
van VWS aangeboden. Staatssecretaris Vliegenthart zal de Kamer binnenkort
over de vorderingen hiermee berichten.Er is gewezen op de noodzaak van verbetering van de claimbeoordeling en
op de capaciteitsproblemen van de UVI's. Om dit probleem aan te pakken is
voor de UVI's extra geld uitgetrokken. Hiermee kan de arbeidsvoorwaardelijke
positie van de artsen en arbeidsdeskundigen worden verbeterd. Tijdigheid is
belangrijk, maar de kwaliteit van het werk mag er niet onder lijden. Een betere
kwaliteit van de keuringen betekent in het algemeen ook minder volledige arbeidsongeschiktheid.
Het LISV zal de kwaliteit gaan monitoren. De UVI's worden daartoe verplicht
om per districtskantoor informatie over de claimbeoordeling bij het LISV in
te leveren. Overigens is het de verantwoordelijkheid van de UVI's om te bezien
met welke aantallen artsen en arbeidskundigen zij het werk aankunnen.De vorming van het UWV zal een positieve uitwerking hebben op de kwaliteit
van het keuringsproces. Dat laat onverlet dat in de overgangsperiode problemen
kunnen ontstaan. Pessimisme hierover is echter niet op zijn plaats. De vorming
van het UWV zal worden aangegrepen om meer te doen aan stroomlijning en benchmarking
van de verschillende UVI's. Er komt een speciale coördinator claimbeoordeling
bij het LISV, die nauw zal samenwerken met het veranderingsmanagement.De staatssecretaris sprak zijn waardering uit voor de inspanningen van
de fracties van de VVD en het CDA. Van de tien voorstellen zijn er zes min
of meer conform het in de voortgangsnota weergegeven regeringsbeleid. Net
als de fracties zag de staatssecretaris redenen om nog eens goed naar het
FIS te kijken. Als maat voor het FIS-loon geldt het loon van een 23-jarige.
Als iemand van 30 jaar met werkervaring een andere baan krijgt, zal hij niet
het loon krijgen van iemand met veel ervaring in diezelfde baan. Het is niet
realistisch om dat als uitgangspunt te nemen. Het is evenmin reëel om
het loon van een 23-jarige als uitgangspunt te nemen. Er zal onderzoek naar
dit probleem worden verricht. Het resultaat daarvan zal nog ongeveer een halfjaar
op zich laten wachten. Aanpassing zal er waarschijnlijk toe leiden dat minder
mensen volledig arbeidsongeschikt worden verklaard. Het alles-of-nietsprobleem
heeft er niet zozeer mee te maken dat veel mensen niets krijgen, als wel met
het feit dat te veel mensen alles krijgen. Dit speelt voornamelijk bij hoge
lonen. Bovendien kunnen mensen op grond van het urencriterium een gedeeltelijke
arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgen.De staatssecretaris toonde zich huiverig voor het afschaffen van de twee
laagste arbeidsongeschiktheidsklassen. Dit kan ertoe leiden dat mensen die
nu via het urencriterium nog een kleine uitkering krijgen, naar een volledige
uitkering stromen. Het CPB heeft daar in de doorrekening van de voorstellen
van de fracties van het CDA en de VVD rekening mee gehouden, maar het daarbij
gehanteerde percentage van 25 lijkt een slag in de lucht.De maximering van het maatmanloon is een bijzonder nivellerend voorstel. Daarbij komt dat de WAO-uitkering in feite al gemaximeerd is.
Het verschil tussen loon en uitkering is over het algemeen veel groter voor
de hogere dan voor de lagere inkomens. Omdat het voorstel bovendien niet echt
veel oplevert, lijkt het beter om er van af te zien.Bij het voorstel om een referte-eis in de WAO te stellen worden verschillende
dingen op elkaar gestapeld. Omdat indertijd de verzekerdenadministratie van
de UVI's niet deugdelijk was, is in plaats van een arbeidsverledeneis gekozen
voor een leeftijdsstaffeling. In het regeerakkoord is afgesproken om te bezien
of zo'n eis, nu de administratie verbeterd is, in de WW kan worden ingevoerd.
Binnenkort zal een voorstel daartoe worden gedaan. Het is volstrekt logisch
om dat vervolgens ook in de WAO te doen. De verzekerdenadministratie is vanaf 1995
betrouwbaar, dus de invoering zal geleidelijk moeten geschieden.Het instellen van een commissie van wijzen is voortgekomen uit de wensen
van sociale partners. De heer Donner, voorzitter van de commissie psychische
arbeidsongeschiktheid, zal ook deze commissie voorzitten. Daarvoor is ook
gekozen om overlap te voorkomen. De taakopdracht aan de commissie is het verrichten
van een grondige analyse, zonder beperkingen. Daarvoor zal de commissie alle
informatie worden aangedragen, bijvoorbeeld de brancheprestatievergelijking,
die ook naar de Kamer zal worden gestuurd. Verder loopt er een studie naar
de Wajong. Daarnaast zal de REA-evaluatie worden verstrekt, alsmede het verslag
van dit algemeen overleg. De commissie zal een secretariaat van professionals
krijgen, waarmee ook eigen onderzoek kan worden verricht. De commissie heeft
vrij baan om zelf uit te maken welke aanbevelingen zij wil gaan doen. Aangezien
enige onderzoeken pas eind 2000 zullen zijn afgerond, zal de commissie ongeveer
tot eind eerste kwartaal 2001 de tijd voor haar onderzoek krijgen.De staatssecretaris verwees naar de heldere brief van minister Vermeend
naar aanleiding van een foutief bericht op de voorpagina van De Telegraaf.
In de brancheprestatievergelijking wordt uitgezocht of er duidelijke verschillen
zijn voor de branches waar geen sprake is van bovenwettelijke uitkeringen.
De uitkomst daarvan kan een basis voor gesprekken met de sociale partners
zijn.Met betrekking tot het door mevrouw Schimmel aangekondigde initiatiefvoorstel
voor een recht op reïntegratie meldde de staatssecretaris dat dit in
de SUWI-voorstellen past.In sommige Arbo-convenanten worden afspraken gemaakt over streefcijfers
per sector, bijvoorbeeld in de plannen om het ziekteverzuim in het onderwijs
terug te dringen. Als het wordt ingebed in een pakket van maatregelen, verdient
het ondersteuning. Streefcijfers sec hebben geen enkele zin. Een quotumverplichting
is een paardenmiddel.De staatssecretaris zag niets in een WAO-spaarfonds. Het is niet goed
om te sparen voor een probleem dat nu al speelt en dat bestreden kan worden.
Als er geld opzij wordt gezet voor de WAO in de toekomst, wordt daarmee aangegeven
dat het de verwachting is dat de WAO verder zal groeien.Er is gevraagd om meer aandacht voor het MKB en om een fonds voor branchevorming
voor het sluiten van contracten met Arbo-diensten. Een aantal brancheorganisaties
financiert dit zelf en bespaart daarmee geld. Een apart potje hiervoor lijkt
niet nodig, maar het is wel een punt dat een rol kan spelen in Arbo-convenanten.Sanctionering van UVI's bij overschrijding van de voorgeschreven periode
voor beoordeling heeft geen zin. Financiële sancties tegen een publieke
organisatie zijn een kwestie van vestzak-broekzak. Het is wel noodzakelijk
om de UVI's en straks het UWV goed decentraal te screenen op dit soort prestaties.
De districtskantoren die niet goed presteren, moeten daarop worden aangesproken.Het CTSV behoort een rol te spelen bij de voortgang van de verbetering van de kwaliteit van de keuringen. Bezien zal worden of extra aandacht
wenselijk is.Arbeidsconflicten kunnen leiden tot reële psychische en lichamelijke
klachten. Het is zaak om daar vroeg bij te zijn, bijvoorbeeld via het reïntegratieverslag.
In dit proces kunnen counselors of arbeidsdeskundigen een belangrijke rol
spelen. In sommige reïntegratieplannen wordt hiervan reeds werk gemaakt.
Er zijn bedrijven die zich in conflictbemiddeling specialiseren; dit moet
zich in de markt bewijzen. Een flink deel van de reïntegratiemarkt zal
naar verwachting gedemedicaliseerd worden.De staatssecretaris zegde toe te zullen nadenken over het plan om de werknemer
na zes weken te informeren over de financiële gevolgen van een eventuele
instroom in de WAO. Het is inderdaad de vraag of dat in dit stadium wel mogelijk
is.De staatssecretaris bestreed de scepsis over Arbo-convenanten. Het enthousiasme
in het veld is enorm. Regelmatig worden intentieverklaringen en convenanten
ondertekend.In de keuringssystematiek zal bij het vaststellen van het belastbaarheidspatroon
van een cliënt veel meer aandacht worden besteed aan het zorgvuldig in
kaart brengen van de psychische klachten. Dit zal ook mogelijkheden bieden
om de verschillen in psychische belastbaarheid aan te geven.Het is moeilijk om een sluitende definitie te geven van verwijtbare arbeidsongeschiktheid.
Als een cliënt niet meewerkt aan een aannemelijk traject, zou er sprake
van kunnen zijn.De staatssecretaris was geboeid door de gegevens van het LISV over de
werkende volledig arbeidsongeschikten. Het is mooi dat dit proces zich ook
onder de volledig arbeidsongeschikten voltrekt. Het bevestigt het beeld dat
vooruitgang wordt geboekt, hetgeen natuurlijk past bij de huidige arbeidsmarktsituatie.Ten slotte meldde hij nog dat 20 mln. is uitgetrokken voor een betere
samenwerking tussen UVI en Arbo-dienst, met een heldere verantwoordelijkheidsverdeling.Nadere gedachtewisselingDe heer Wilders (VVD) wees nogmaals op het
stijgende beroep op de WAO en pleitte voor een intensievere aanpak. Terecht
wordt gehamerd op het primaat in het eerste Ziektewetjaar van werkgever en
Arbo-dienst. De claimbeoordeling moet verder verbeterd worden, waarbij tijdigheid
en kwaliteit gelijk op moeten gaan.Hij sprak zijn tevredenheid uit over het voornemen van de staatssecretaris
om het FIS nader te bezien. Op dit punt is veel winst te boeken, maar er zal
de komende jaren nog zeer veel meer moeten gebeuren.Mevrouw Schimmel (D66) ondersteunde de aanpak
in het eerste Ziektewetjaar. De partijen zullen afspraken maken over de verantwoordelijkheden
gedurende dat jaar.Zij vond de opdracht aan de commissie-Donner te open. Het leek haar niet
wenselijk om alles ter discussie te stellen. Op het gebied van wetgeving en
uitvoering is er behoefte aan rust. Er moet goed gewerkt worden met alles
wat in de afgelopen tien jaar is bedacht.Zij onderstreepte het belang van wetgeving voor gelijke behandeling van
gehandicapten en chronisch zieken op het gebied van arbeid, en voor het recht
op reïntegratie.Mevrouw Smits (PvdA) was teleurgesteld over
het antwoord van de staatssecretaris. In de voortgangsnota wordt haars inziens
ten onrechte de nadruk gelegd op sancties. Daar horen onder meer bij een recht
op begeleiding, een recht op het aanvragen van voorzieningen
en een recht op overleg.De staatssecretaris heeft verwezen naar een brief van de staatssecretaris
van VWS, maar hij dient zijn eigen visie te geven op het wetsvoorstel tegen
discriminatie van gehandicapten. Het recht op werkaanpassing is een essentieel
onderdeel om de arbeidsmarktpositie van gehandicapten en chronisch zieken
drastisch te verbeteren.Mevrouw Smits verwachtte van de commissie van wijzen dat zij uitgaat van
de grondslagen van de WAO: een voldoende inkomensbescherming voor werknemers
en een activerende werking.Het CTSV-rapport geeft helder aan dat de beoordelingen niet tijdig plaatsvinden
en dat de kwaliteit ervan niet deugt. Hiervoor moeten effectieve maatregelen
worden getroffen. Het CTSV moet het proces nadrukkelijk volgen. Voor de arbeidsdeskundigen
moet eenzelfde onderzoek worden opgezet.Mevrouw Smits herinnerde aan haar voorstel om te experimenteren met de
reïntegratie van net ingestroomde WAO'ers.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA) was ingenomen
met de aanpak van de staatssecretaris, maar vond dat er meer moet gebeuren.
Mensen die nog kunnen herstellen, mogen niet in de WAO instromen. Uit onderzoek
blijkt dat het belangrijk is om de mensen bij het werk betrokken te houden.Zij herinnerde aan haar vraag naar de wetgevingstrajecten en toonde zich
tevreden over de opmerkingen van de staatssecretaris over het FIS. Hij noemde
het uitgaan van het loon van een 23-jarige terecht niet realistisch. Arbeidsdeskundigen
zeggen ook dat minder mensen volledig arbeidsongeschikt zouden hoeven te worden
verklaard.Zij sloot zich aan bij de opvatting van de staatssecretaris over het plan
van een WAO-spaarfonds. Het is niet goed om voor iets te sparen wat je juist
moet voorkomen.De heer Van der Vlies (SGP) kwam terug op
de streefbeelden terzake van het aantal artsen en arbeidsdeskundigen. Het
gaat om de kwaliteit en daarop is de staatssecretaris aanspreekbaar. De overheid
moet stimuleren, zodat de kwaliteit zich vertaalt in het niveau van dienstverlening.De heer Van der Vlies hoopte niet dat onrust zou ontstaan door de richting
waarin de commissie-Donner zich in haar aanbevelingen zou kunnen ontwikkelen.
Het overhoop halen van het stelsel geeft een hoop stampij en dat is onwenselijk.Het stelsel moet sociaal, duurzaam en robuust zijn. De omgevingsfactoren
zijn thans optimaal. Eerder zijn problemen ontstaan op het moment dat de conjunctuur
minder florissant was. Er moet een stelsel worden gecreëerd dat bestand
is tegen dergelijke tegenslagen, met behoud van de sociale en duurzame aspecten.De heer De Wit (SP) begreep dat het niet van
tevoren vaststaat waarover de commissie van wijzen een rapport zal opstellen,
noch welke status dit rapport zal hebben. Er komt dus een rapport waarmee
eenieder kan doen wat hij goeddunkt.In reactie op de afwijzende reactie van de staatssecretaris wees hij nog
eens op de situatie in Duitsland, waar de quotumplicht wel degelijk een functie
heeft.Hij vroeg om een reactie van de staatssecretaris op de opheffing van het
ontslagverbod in de voorstellen van de fracties van de VVD en het CDA.Hij constateerde een omkering op het punt van de verwijtbaarheid van de
arbeidsongeschiktheid. Men moet aantonen dat men niet-verwijtbaar arbeidsongeschikt
is voordat men een WAO-uitkering krijgt. Naar aanleiding van de opmerking
van de staatssecretaris over het traject is de vraag gewettigd
hoe iemand van tevoren kan vaststellen dat hij minder arbeidsongeschikt zou
zijn geworden als hij dat traject was ingegaan.De heer Harrewijn (GroenLinks) constateerde
dat het nominaal effect van de plannen van de fracties van de VVD en het CDA
met de woorden van de staatssecretaris ineen is geschrompeld. Zo vervalt het
schrappen van de twee laagste arbeidsongeschiktheidsklassen, alsmede de maximering
van het maatmaninkomen.Hij herinnerde aan zijn opmerkingen over de mogelijkheid van REA-pools
in gezondheidszorg en onderwijs en over de verantwoordelijkheid voor arbeidsongeschikten
buiten de WAO, bijvoorbeeld in de bijstand. Het gaat om het reïntegreren
van arbeidsongeschikten, of ze nu in de WAO zitten of niet.Hij pleitte voor een signalerend optreden van de UVI's inzake het functioneren
van de Arbo-diensten.De staatssecretaris bevestigde dat zowel de
tijdigheid als de kwaliteit van het keuringswerk moeten verbeteren.De antidiscriminatiewet zal een afdwingbaar recht op werkaanpassing bevatten,
vanzelfsprekend binnen redelijke grenzen. Het recht mag niet zo ongeclausuleerd
worden geformuleerd dat werkgevers extreem worden afgeschrikt. Het zal niet
voor elke werkgever met een klein bedrijf mogelijk zijn om heel zware voorzieningen
te treffen. Voorzover er REA-voorzieningen bestaan, zal er een afdwingbaar
recht in het leven worden geroepen.Het CTSV-rapport over verzekeringsactie bevestigde in feite de bestaande
ideeën over de situatie. Ook over de arbeidsdeskundigen zal een rapport
worden opgesteld. Het CTSV overlegt met het LISV over verbetermaatregelen
en zal voortgangscontroles houden.Het rapport van de commissie van wijzen zal de status krijgen die het
verdient. Na verschijning van het rapport zal eerst het kabinet aan bod komen.
Bezien zal worden of vervolgens ook de SER hierin een rol moet spelen. Het
is overigens de verwachting dat om een SER-advies zal worden gevraagd.De staatssecretaris zei dat hij voor fatsoenlijk geregelde experimenten
met reïntegratie van net ingestroomde WAO'ers is.Het streven was erop gericht om het wetgevingstraject met betrekking tot
de poortwachter nog dit jaar af te ronden. Het LISV moet echter tijd worden
geboden om een toetsing te verrichten. Er zal in ieder geval zo snel mogelijk
worden gehandeld. De voorstellen zullen in één wet worden gebundeld.De belangrijkste oorzaak van de lagere arbeidsongeschiktheid in Duitsland
is het feit dat het risque professionel aldaar nooit is losgelaten. Het totale
stelsel in Duitsland is een stuk strakker dan het Nederlandse.De staatssecretaris wees nog eens op de mogelijkheid voor werkgevers om
in het eerste ziektejaar de loondoorbetaling stop te zetten, gecombineerd
met sancties voor een niet aan een reïntegratietraject meewerkende werknemer.
Hij zag met het oog daarop geen meerwaarde in het opheffen van
het ontslagverbod.Er zijn omvangrijke middelen beschikbaar gesteld voor reïntegratieprojecten
in onderwijs en zorg. De staatssecretaris zegde toe te zullen bezien in hoeverre
REA-pools daarin een rol kunnen spelen.UVI's en Arbo-diensten hebben hetzelfde belang en zijn daarom gebaat bij
goede samenwerking. In de afgelopen jaren zagen de Arbo-diensten de UVI's
als toekomstige concurrenten op de particuliere markt. Er komt een publiek
UWV, dat geen concurrent van de Arbo-dienst is, maar hetzelfde belang nastreeft.De voorzitter van de commissie,TerpstraDe griffier van de commissie,Van DijkXNoot1Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), voorzitter, Biesheuvel (CDA), Schimmel
(D66), Van Zijl (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Kalsbeek (PvdA), Noorman-den
Uyl (PvdA), ondervoorzitter, Kamp (VVD), Essers (VVD), Van Dijke (RPF/GPV),
Bakker (D66), Visser-van Doorn (CDA), Smits (PvdA), De Wit (SP), Verburg (CDA),
Spoelman (PvdA), Van der Staaij (SGP), Örgü (VVD), Harrewijn (GroenLinks),
Van Gent (GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Balkenende (CDA), Wilders (VVD),
Santi (PvdA) en Snijder-Hazelhoff (VVD).Plv. leden: E. Meijer (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Giskes
(D66), Van der Hoek (PvdA), Dankers (CDA), Hamer (PvdA), Kortram (PvdA), Blok
(VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Van Middelkoop (RPF/GPV), Van Vliet (D66),
Stroeken (CDA), Schoenmakers (PvdA), Marijnissen (SP), Eisses-Timmerman (CDA),
Middel (PvdA), Van Walsem (D66), Weekers (VVD), Vendrik (GroenLinks), Rosenmöller
(GroenLinks), Wagenaar (PvdA), Mosterd (CDA), De Vries (VVD), Oudkerk (PvdA)
en Klein Molekamp (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22187-107.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl