Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2010; Verslag algemeen overleg van 23 september 2009 over onder meer dubbele woonlasten voor burgemeesters
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136083
 2009-2010
 
 32 123 VII
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 27 oktober 2009
 De commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 23 september 2009 overleg gevoerd met minister Ter Horst
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over:
 
 – de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 20 februari 2009 over de problematiek van
dubbele woonlasten voor burgemeesters (31 700-VII, nr. 71);
 
 
 – de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 27 april 2009 over de problematiek van dubbele
woonlasten voor burgemeesters (31 700-VII, nr. 79);
 
 
 – de brief van minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 25 juni 2009 met de derde voortgangsbrief
over de huisvestings-problematiek van burgemeesters (31 700-VII, nr.
92);
 
 
 – de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 19 augustus 2009 over herbenoeming (en benoeming)
van burgemeesters (31 700-VII, nr. 97);
 
 
 – de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 20 maart 2008 over waarnemend burgemeesters
(31 200-VII, nr. 51);
 
 
 – de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 26 mei 2008 met de beantwoording van vragen
van de commissie voor BZK inzake het aantal waarnemend burgemeesters in Nederland
(31 200-VII, nr. 65);
 
 
 – de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 11 juni 2009 over de commissaris van de Koningin
als rijksorgaan (31 700-VII, nr. 87).
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 Leerdam
 De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 Van Leiden
 
 Voorzitter: De Krom Griffier: Hendrickx
 Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Schinkelshoek, Van Beek,
Heijnen, Van Raak en De Krom,
 
 en minister Ter Horst, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar
ministerie.
 
 De voorzitter: Ik heet alle aanwezigen van
harte welkom.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter. «Zorg
dat het een prachtbaan blijft». Zo heet de nieuwste studie naar het
burgemeesterschap, uitgevoerd onder auspiciën van het Nederlands Genootschap
van Burgemeesters. Dat is wat mijn fractie betreft ook de inzet in dit algemeen
overleg. Zorg dat het een prachtbaan blijft! Dat klinkt ook een tikje zorgelijk,
als een oproep, een vermaning bijna. Dat is ook begrijpelijk, want het burgemeesterschap
staat onder druk. Het genootschap constateert dat de burgemeester kwetsbaarder
is geworden. Er is dus alle aanleiding om aan de hand van de voorstellen van
de minister te bezien hoe de burgemeester, opererend in een lastig en soms
onvoorspelbaar krachtenveld, kan doen wat van hem of haar wordt verwacht.
Voor het CDA is de burgmeester een bijzondere bestuurder, iemand die boven
de partijen staat. Hij wordt geacht onafhankelijk op te treden. Hij hoort
een «verbinder», een spil te zijn. Iets van die klassieke burgervader
zal hem/haar goeddoen.
 Zou de kwetsbaarheid van de burgemeester soms ook vergroot zijn door de
benoemingsprocedure? Het benoemingsrecht is de laatste jaren feitelijk verschoven
van de Kroon naar de gemeenteraad. Heeft dat de burgemeester niet te afhankelijk
gemaakt van het lokale politieke krachtenveld? Is er nu niet iets vrijblijvends
in de verhouding tussen raad en burgemeester geslopen? Wil de minister de
gang van zaken rond burgemeestersbenoemingen in de laatste jaren niet eens
doorlichten? Mij bekruipt de twijfel of dit systeem wel voldoende onafhankelijke
burgemeesters oplevert, temeer daar uit de cijfers kan worden afgeleid dat
het systeem de trekken van een gesloten circuit begint aan te nemen. Er komen
minder burgemeesters van buiten. Minder vers bloed dus. Wie niet eerst wethouder
is geweest, komt er praktisch bij een vertrouwenscommissie niet door. Ik zwijg
dan nog maar van de plafonds waardoor vrouwen en kandidaten van allochtone
herkomst moeten zien heen te breken. Met die naar-binnen-gekeerdheid doet
het openbaar bestuur zich te kort.
 
 De heer Van Raak (SP): Dat kan zomaar waar
zijn, maar zegt u dat niet op de verkeerde plek? Er zitten nogal wat CDA’ers
in die vertrouwenscommissies en er zijn nogal wat CDA-burgemeesters. Moet
u dat niet in de eerste plaats in uw eigen partij aankaarten en tegen uw partijgenoten
zeggen dat zij ook eens over hun eigen schutting moeten kijken?
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Misschien doe
ik dat ik ook wel. Wij zijn nu in gesprek met de minister en ik zie dat het
systeem die trekken gaat vertonen. Als mijn indruk juist is, is er reden om
te bezien of dat systeem, zoals dat is neergelegd in de Gemeentewet, wel altijd
de goede kandidaten levert. Daarom ook mijn verzoek om een studie naar de
gang van zaken rond burgemeestersbenoemingen.
 
 De heer Van Raak (SP): Zou het dan niet een
goede oplossing zijn om de burgemeester door de gemeenteraad te laten kiezen?
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Dat weet ik niet.
Je kunt ook voor andere modellen kiezen, bijvoorbeeld de rechtstreeks gekozen
burgemeester. Daar is mijn partij overigens geen voorstander van. Maar ik
wil nu graag dat de minster het huidige systeem eens doorlicht
en nagaat of het niet enige nadelige trekjes gaat vertonen. Die vraag leg
ik open op tafel en ik ben blij dat u met mij meekijkt.
 
 De heer Heijnen (PvdA): De heer Van Raak heeft
een punt, denk ik. De woorden van de heer Schinkelshoek getuigen van een zekere
zorg over de kwaliteit van de zittende burgemeesters. Om te kunnen beoordelen
of ik zijn zorgen moet delen, wil ik graag dat hij daar wat meer handen en
voeten aan geeft. Vooralsnog heb ik die zorgen niet. Sinds 2002 is er niet
meer afgeweken van de voordracht van gemeenteraden. Mijn stelling is dat burgemeesters
zwaardere taken zijn gaan vervullen en dat ze, wellicht met een enkele uitzondering,
die taken adequaat aankunnen.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Ik wil u niet
bezorgd maken. We stellen terecht hogere eisen aan burgemeesters, maar tegelijkertijd
moet worden vastgesteld dat het systeem gesloten trekken gaat vertonen. Nieuw
benoemde burgemeesters moeten in feite eerst wethouder zijn geweest. Wordt
de vijver waaruit moet worden gevist niet te klein op deze manier? Ook het
Genootschap van Burgemeesters vraagt zich af of dit wel altijd de goede kandidaten
oplevert. Nogmaals, ik leg die vraag open op tafel. Daar hoeft niemand schichtig
op te reageren. Ik vraag naar een onbevangen studie.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Als u zorgen hebt
over de vijver waaruit wordt geput, zegt u indirect iets over de kwaliteit
van de kandidaten die uit die vijver worden gevangen. U hebt mij nog niet
kunnen overtuigen van uw zorgen. Integendeel, ik ben onder de indruk van de
kwaliteit van de burgemeesters. Dat iemand het ergens wat minder doet of een
akkevietje heeft, komt in de politiek maar al te vaak voor.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Laten wij de
discussie nu niet versmallen tot de vraag of ik wel voldoende vertrouwen hebben
in de zittende burgemeesters. Ik constateer – en ik sta hierin niet
alleen – dat er twijfels zijn of dit systeem wel goede gekwalificeerde
kandidaten oplevert. Het genootschap zegt dat het wat dit betreft niet echt
optimistisch is. Ik stel die vraag hier hardop en ik vind het eigenlijk een
beetje jammer dat u nu direct in de verdediging schiet.
 Wil de burgemeester een onafhankelijke en bovenpartijdige rol spelen,
dan zal hij – dat ik gemakshalve het woordje «hij» gebruik,
heeft geen politieke betekenis – daartoe in staat moeten worden gesteld,
soms tegen plaatselijke weerstanden in. Dat vergt soms speciale maatregelen.
Daarom kunnen wij ons vinden in de voorstellen van de minister om de herbenoemingsprocedure
aan te punten, zodanig dat de burgemeester minder een speelbal wordt van lokale
grillen. Het kan niet de bedoeling zijn dat hij van de ene op de andere dag
bij het grofvuil wordt gezet. De burgemeester heeft recht op ordentelijk gedocumenteerde
functioneringsgesprekken. Hij moet weten waar hij aan toe is en de CdK kijkt
vanuit de provinciehoofdstad mee. Begrijp ik het goed dat de minister zelfs
op advies van de commissaris een herbenoeming kan doorzetten als daartoe aanleiding
is?
 Wij zien niet zoveel in een maximale benoemingstermijn voor burgemeesters.
Voor welk probleem is die achttien jaar een oplossing? Natuurlijk ben ik voorstander
van doorstroming. Ook ik ben van mening dat burgemeesters in de regel niet
langer dan een jaar of tien in dezelfde gemeente hun ambt zouden moeten uitoefenen.
Maar ik zie dit niet als een wet van Meden en Perzen. Als gemeenteraad en
burgemeester jaar in jaar uit het goed met elkaar weten te vinden, ontgaat
het mijn fractie waarom die verbintenis via een automatische valbijl moet
worden gestopt.
 Omdat de burgemeester onafhankelijker wordt op deze manier, is het CDA
blij met de voortvarende aanpak van de huisvestingsproblematiek voor deburgemeester. Te veel burgemeesters dreigen opgezadeld te worden met
dubbele woonlasten, niet in de laatste plaats als gevolg van de terechte woonplaatsvereiste.
Wij – niet alleen het parlement, maar ook de gemeenteraad – zijn
het aan onze stand verplicht, burgemeesters niet te laten aanmodderen. Daarom
ben ik het eens met de verplichting voor gemeenten om burgemeesters een ordentelijke
ambtswoning aan te bieden, of in ieder geval een pied-à-terre voor
de periode dat hij op zoek is naar een eigen huis. Dat bespaart een heleboel
gezeur en ellende. Hoe denkt de minister de gemeenten overigens te kunnen
verplichten? Wordt de nieuwe regeling nog dit jaar van kracht? Dat is wat
ons betreft geen punt van discussie.
 De nieuwe regeling biedt geen soelaas voor zittende burgemeesters. Er
zijn nogal wat regio’s – bijvoorbeeld in delen van Brabant –
waar burgemeesters al een tijdje in huisvestingsproblemen zitten. Ik dring
aan op een tegemoetkomende opstelling van de minister. Laten wij dit nu in één
keer goed en grondig regelen.
 Om de burgemeesters in staat te stellen een onafhankelijke rol te spelen,
blijven wij kritisch over waarnemingen. Ook of misschien juist de waarnemend
burgemeester moet zich onafhankelijk en bovenpartijdig opstellen, al helemaal
als de toekomst van de gemeente op het spel staat. Dan past het niet dat hij
door een commissaris wordt ingezet om de geesten rijp te maken voor opheffing
of fusie. Pas als een herindelingsoperatie daadwerkelijk in gang is gezet –
als de gemeenteraad het licht op groen heeft gezet – moet de vuistregel
gelden een vacature niet open te stellen en een waarnemer te benoemen. Daarom
spreekt het voor het CDA vanzelf dat gemeenteraden via vertrouwenscommissies
betrokken worden bij deze benoemingen. Ik verwacht van de minister dat zij
daar kritisch op toeziet. Daarom ook zijn wij voorstander van het voorstel
om de commissaris van de Koningin als rijksorgaan een rol te geven bij bestuurlijke
conflicten. Daarbij gaat het niet alleen over geschillen tussen bestuurders
maar ook over kwesties rondom integriteit. Vanwege zijn gezag, kennis van
zaken en distantie kan de commissaris nuttig werk doen als adviseur en bemiddelaar.
Dat optreden vergt wel een formele grondslag. De commissaris is nu nog te
veel afhankelijk van de goede wil en de medewerking van derden. Hij moet zich
gelegitimeerd ter plekke op de hoogte kunnen stellen. Vandaar mijn pleidooi
om het vast te leggen in de ambtsinstructie van de commissaris.
 
 De heer Van Beek (VVD): Voorzitter! Ik ben
de minister erkentelijk dat zij de verhuiskostenproblematiek heeft geagendeerd,
want dit is echt een probleem. Wij hebben niet voor niets de verplichting
opgelegd dat de burgemeesters wonen in de gemeente waar zij burgemeester zijn.
Op te veel plaatsen is dit een probleem: of zij wonen er niet of zij zitten
met dubbele woonlasten. Ik waardeer het idee om de ambtswoning in ere te herstellen
positief, zij het dat ik bij een ambtswoning niet automatisch meer denk aan
een groot huis met een grote tuin en daarin een eeuwenoude eik. Het kan ook
een flatje zijn. Zodra een woning ter beschikking wordt gesteld als ambtswoning,
is de regeling van kracht en kan het een oplossing bieden voor de problematiek
die speelt. Het moet natuurlijk wel fiscaal kloppen, maar dat laat ik graag
aan de minister over. Wat mij opviel in de stukken, is dat de minister vooral
praat over het eerste jaar, terwijl er nogal wat burgemeesters zijn die over
het eerste jaar heen zijn en eigenlijk al in de nieuwe gemeente hadden moeten
wonen. Heeft de minister ook gedacht aan de «Rabo-regeling»? Een
bekende bank laat woningen, die als gevolg van verplaatsing leeg komen te
staan en niet snel genoeg kunnen worden verkocht, tegen taxatiewaarde opkopen
door een stichting. Die stichting handelt het vervolgens af en zorgt voor
doorverkoop. Zou een dergelijke stichting ook niet kunnen functioneren bij
de Rijksgebouwendienst of bij Domeinen? De ervaring leert dat het je per saldo
niet veel kost. Op het ene huis leg je iets toe en bij het andere houd je
iets over, maar je bent wel in staat om de overplaatsing vrij
snel te regelen. Het is erg belangrijk dat dit probleem wordt opgelost, want
het aanzien van het ambt is in het geding als er almaar politieke discussies
worden gevoerd over deze kwestie.
 Uit de stukken rijst de vraag op wie er nu eigenlijk gaat over de benoeming
van burgemeesters. Ik heb het gevoel dat wij in formele zin de benoemingsprocedure
hebben losgelaten en dat de bevoegdheid echt bij de gemeenteraad is komen
te liggen. Daar wordt de keuze gemaakt. Het regeerakkoord is wat dit betreft
strenger dan ooit tevoren. Toch heb ik het gevoel dat de minister erg graag
wat meer invloed wil hebben op de benoemingsprocedure en de samenstelling
van het burgemeestercorps. Als die indruk klopt, zou de minister dat gewoon
hardop moeten zeggen. Zij zou in ieder geval haar mening moeten geven over
de huidige gang van zaken. Ik vind het heel raar dat de minister zegt: na
achttien jaar is het wel mooi geweest. Dat lijkt mij nu juist een zaak van
de gemeenteraad. Als een gemeenteraad van harte instemt met een vierde termijn,
zie ik niet dat de minister die voordracht zou moeten weigeren. Ook ik vind
het geen ideale situatie als heel veel burgmeesters een vierde periode ingaan,
maar tegelijkertijd stel ik vast dat de beleidsmogelijkheden om tot verschuiving
te komen er nauwelijks meer zijn. Vroeger zei de commissaris: nog even wachten,
de volgende keer ben jij aan de beurt. Maar hij gaat er niet meer over. Hij
bepaalt wel wie het niet wordt, maar hij bepaalt niet wie het wel wordt. Als
de minister naar het totale systeem wil kijken, moet er toch iets meer body
zitten in de beschrijving van de problematiek. Van belang is ook dat buiten
de traditionele lijn van raadslid-wethouder-burgemeester wordt gekeken naar
andere lijnen. De vijver zou dus eigenlijk iets groter moeten worden.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Vindt u dat de zeggenschap
van de gemeenteraden moet worden beperkt ten gunste van de minister/commissaris
van de Koningin?
 
 De heer Van Beek (VVD): In ons verkiezingsprogramma
staat dat wij de voorkeur geven aan een direct door de bevolking gekozen burgemeester.
Het enige wat wij niet willen, is een door de gemeenteraad gekozen burgemeester.
Ik constateer dat de feitelijke gang van zaken is dat de burgemeester door
de gemeenteraad wordt gekozen. Met alle respect voor de minister: er wordt
nog maar één kandidaat ontvangen en het stempelkussen is onder
handbereik. Sinds 2002 is niet meer afgeweken van de voordracht van de gemeenteraad.
Er is dus geen grote marge voor de minister in het (her)benoemingstraject.
Ik vind dat wij het spel open moeten spelen. Als wij vinden dat er iets meer
macro beleidsruimte moet zijn, moet je duidelijk zijn over de invulling van
dat voornemen.
 Ik ben zeer content met de beschrijving van de positie van de commissaris
van de Koningin en sluit mij aan bij het voorstel om de conflictbemiddeling
als rijkstaak op te nemen. Het is goed dat dat een formele basis krijgt.
 Het doet ons veel genoegen dat het de minister is die het voorstel-Te
Veldhuis opnieuw ter tafel brengt door te zeggen dat het goed zou zijn als
ook de wethouders een rol krijgen in de vertrouwenscommissie. Dat voorstel
van onze fractie heeft het destijds net niet gehaald en het is leuk om vast
te stellen dat het nu weer aan de orde komt.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Ik dank
de minister voor de stukken over de (her)benoemingsprocedure van burgemeesters.
Ik ben het eens met het voorstel om bij de benoemingsprocedure het college
van burgemeester en wethouders een steviger positie te geven. Het is goed
dat dit een duidelijker kader krijgt. Ik maak wij wel zorgen over de continuïteit
van de beoordeling van de burgemeester nu er sprake is van een snelle wisseling
van gemeenteraden. De resultaten van de functioneringsgesprekken
met de burgemeester moeten ook gelden als zich een nieuwe raad aandient.
 Als een herbenoeming niet aan de orde is, moet dat volgens de minister
uiterlijk vier maanden daarvoor besproken worden met de burgemeester. Die
termijn lijkt mij erg kort. Als na een periode van vier, vijf jaar blijkt
dat een herbenoeming niet aan de orde is, zou ik dat uiterlijk een jaar voor
dat moment met de burgemeester in alle vertrouwelijkheid opnemen en zoeken
naar begeleiding en/of ander werk.
 Het grootste probleem bij de selectie van burgmeesters is volgens mij
het volgende. Die selectie is een zaak van 441 individuele gemeenten en het
resultaat van de afweging in al die gemeenten hoeft niet overeen te komen
met het nationale beleid als het gaat om de vertegenwoordiging van vrouwen
en allochtonen. Als wij het bedrijfsleven voorhouden dat minstens een derde
van de commissarissen van het vrouwelijk geslacht moet zijn, als wij streefpercentages
hanteren in de organisatie van de rijksoverheid, moeten wij ook op weg naar
een systeem waarin meer ruimte komt voor vrouwelijke burgemeesters. Burgemeesters
hebben een belangrijke functie als boegbeeld en symbool van het openbaar bestuur.
In ieder geval moeten ze een afspiegeling vormen van de samenleving. Nu is
echter het omgekeerde het geval. We gaan bij lange na niet de doelstellingen
halen die wij ons stellen voor bijvoorbeeld algemene bestuursdiensten. Dat
moet veranderen en ik nodig de minister uit om hiervoor concrete voorstellen
te doen. Suggesties van onze kant zijn: de commissaris van de Koning beveelt
altijd ten minste een derde vrouwen aan aan vertrouwenscommissies; voordrachten
van twee personen bestaan voortaan voor de helft uit vrouwen.
 
 De heer Van Raak (SP): Net als het CDA levert
de PvdA veel mensen voor burgemeesters en vertrouwenscommissies, dus ik zou
zeggen: voeg de daad bij het woord.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Ik begrijp dat de
heer Van Raak in de veronderstelling verkeert dat iemand die probeert mensen
enthousiast te maken voor het burgemeestersambt die mensen aan een touwtje
heeft. Dat is niet het geval.
 
 De heer Van Beek (VVD): Begrijp ik het goed
dat u wilt afwijken van de huidige methodiek en dat u de minister bij een
dubbele voordracht de vrijheid geeft om nummer 1 dan wel nummer 2 te benoemen?
Ik sta hier sympathiek tegenover, maar het is wel een aanzienlijke afwijking
van het beleid. En wat betreft uw eerste suggestie: bent u het mij eens dat
de kwalitatieve toets het allerbelangrijkste is en daarna pas een toets op
geslacht en dergelijke? Dat kan betekenen dat de commissaris van de Koningin
niet aan die voorwaarde kan voldoen.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Ik denk dat het verzoek
aan de CdK’s om bij het doen van een aanbeveling aan een vertrouwenscommissie
ten minste een derde vrouwen voor te dragen, het effect zal hebben dat de
vijver groter wordt. Niet alleen karpers, maar ook brasems! Dat zal de neiging
om te gaan solliciteren, vergroten. Het is overigens een misverstand te denken
dat ik een andere situatie wil dan de huidige. De vertrouwenscommissie draagt
voor aan de gemeenteraad. De raad beslist en de minister zet na marginale
toetsing een stempel. Dat wil ik zo houden. Alleen, in de voordracht van de
vertrouwenscommissie aan de gemeenteraad zou overwogen kunnen worden om dat
altijd een m/v te doen zijn. Het klinkt wat oneerbiedig, maar u zult mij wel
begrijpen.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Steunt de heer
Heijnen bij nader inzien toch mijn voorstel om nog eens goed naar het systeem
te kijken? Ook ik heb gesignaleerd dat de vijver wel heel erg
klein is. Komen wij, zoals het een goede coalitie betaamt, op hetzelfde punt
uit?
 
 De heer Heijnen (PvdA): Uiteindelijk wel,
denk ik. Maar u bent bezorgd en ik ben concreet. Ik stel vast dat er te weinig
vrouwelijke burgemeesters zijn. U hebt een algemene zorg uitgesproken over
een vijver waarin te weinig geschikte vissen zitten. Ik wil dus niet dat er
fundamenteel naar het systeem wordt gekeken, maar wel dat de diversiteit van
de samenleving meer tot uitdrukking wordt gebracht in het openbaar bestuur.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Daartoe is een
doorlichting van het bestaande systeem nodig. Net als ik zegt u dat de vijver
te klein is.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Er solliciteren te
weinig vrouwen naar het ambt van burgemeester, terwijl zij daarvoor wel geschikt
zijn. Ik ben niet van oordeel dat de huidige selectie leidt tot suboptimale
burgemeesters. Die suggestie zit verscholen in uw voorstel.
 De procedure rond herbenoemingen vind ik dus prima, zij het dat ik daar
een aantekening bij heb. Een ambtstermijn van achttien jaar? Ik vind dat men
veel sneller moet wisselen en daarom ben ik het eens met de inzet van de minister
om de mobiliteit te bevorderen, maar ik ben het niet met haar eens dat dit
wettelijk moet worden geregeld. Volgens mij kunnen commissarissen van de Koningin
bij een herbenoeming na zes jaar afspreken dat dit de tweede en laatste periode
is. Twaalf jaar zou ik een prima uiterste termijn vinden, maar als een gemeenteraad
en een burgemeester erg graag langer met elkaar willen doorgaan, gaan wij
dat toch niet verbieden? Ik zou zeggen: twaalf jaar is de regel en commissarissen
regelen dat samen met de gemeenten. Als van die regel wordt afgeweken, moet
dat kunnen. Wij hechten aan een zekere verscheidenheid in dit land.
 Voorzitter. Ik ben tegen de verplichting om een ambtswoning aan te bieden.
Ontzettend veel gemeenten hebben de afgelopen decennia afscheid genomen van
de ambtswoning. Het huidige systeem brengt veel gedoe met zich mee rond vergoeding
voor huisvesting van burgemeesters. Dat doet zich ook voor bij verbouwingen
van ambtswoningen als er een nieuwe burgemeester aantreedt. Volgens mij levert
dit slechts een gedeeltelijke oplossing op. Tegelijkertijd wil ik de minister
alle ruimte geven om het probleem op te lossen voor gemeenten met een krappe
en dure woningmarkt, maar ik neem afstand van de verplichting om een ambtswoning
aan te bieden. Misschien kan zij in overleg met de commissarissen van de Koningin
en het genootschap andere vormen verzinnen. Misschien moet er meer maatwerk
worden geleverd, bijvoorbeeld door ook na een jaar een extra tegemoetkoming
te verstrekken in de kosten van huisvesting als de woningmarkt het onmogelijk
maakt om een goede woning te financieren.
 Ik sluit mij geheel aan bij de opmerkingen van de mij voorafgaande sprekers
over de positie van de CdK’s bij bemiddeling in bestuurlijke conflicten.
Dat moet inderdaad wettelijk geregeld worden. Wat mij betreft wordt dan ook
expliciet opgenomen dat de commissaris de bevoegdheid krijgt om op te treden
zodat hij niet afhankelijk wordt van wensen en verlangens van de lokale politiek.
 Wat betreft de waarnemers sluit ik mij aan bij de heer Schinkelshoek.
Het is van de zotte dat er gemeenten zijn waar meer dan 60 maanden een waarnemend
burgemeester actief is geweest. Dat heeft te maken met voorsortering op herindeling
zonder dat helder was dat er binnen afzienbare tijd een herindeling zou plaatsvinden.
De minister zegt: als het er naar uitziet dat er een ARHI-procedure op gang
komt, moet er al ruimte zijn voor een waarnemer. Ik zou zeggen: beperk het
tot de formele start van een ARHI-procedure, maar niet voor die tijd. 
 
 De heer Van Raak (SP): Burgemeesters hebben
soms moeite met het vinden van een passende woning, vooral in kleinere gemeenten.
Kan de minister uitleggen wat precies een «passende woning» is?
Hoe passender die woning moet zijn, des te moeilijker het is om hem te vinden.
Als mogelijke oplossing stelt de minister de ambtswoning voor maar die moet,
zo heb ik begrepen, niet verplicht zijn. De burgemeester moet die woning kunnen
weigeren. Maar als hij dat doet, staat de woning leeg. Verder wil de minister
de burgemeester maximaal een jaar een hotel- en reiskostenvergoeding geven
of een pied-à-terre aanbieden. Maar ook dat gaat aardig veel kosten.
Het lijkt ons bovendien dubbelop, zeker als er al zo’n ambtswoning staat.
Mijn voorstel is: in plaats van een dure ambtswoning zou de gemeente een geschikte
huurwoning beschikbaar kunnen stellen. Dat is veel flexibeler. De burgmeester
moet dan wel extra punten krijgen zodat hij hoog op de lijst staat. Dus een
huurwoning voor de burgemeester en dan bepaalt de gemeenteraad wat passend
is.
 De burgemeesters willen een oplossing voor het probleem van de dubbele
woonlasten van zittende burgemeesters. Zij verwijzen naar de economische crisis.
Ook de minister ziet hier een bestuurlijk probleem. Wat bedoelt zij daarmee?
Worden gemeenten waar een burgemeester twee huizen heeft onbestuurbaar?
 In Den Helder werden volgens mij de regels niet goed toegepast. De gemeente
heeft een extra vergoeding toegekend aan de burgemeester met medeweten van
de CdK. De SP wilde dat er verantwoording werd afgelegd, maar dat ging niet
zo gemakkelijk. Onze statenleden kregen namelijk te horen dat dit een rijkstaak
was en dat ze bij de minister moesten zijn. Toen ik het de minister vroeg,
zei zij: dit moet echt in de provincie worden geregeld. Welke volksvertegenwoordiging
kan in dit geval haar werk doen?
 De minister wil dat burgemeesters niet langer dan achttien jaar in een
gemeente blijven. Waarom is mij niet helemaal duidelijk. Het enige argument
dat ik kon vinden, was om de mobiliteit van de burgemeesters te bevorderen.
Maar ja, dan zitten wij natuurlijk met allerlei burgemeesters die geen passende
woning kunnen vinden. Ik vind dat slechte burgemeesters binnen achttien dagen
moeten verdwijnen en dat goede burgemeesters langer dan achttien jaar moeten
kunnen blijven. De herbenoeming van een burgemeester is geen automatisme meer.
Er worden steeds vaker functioneringsgesprekken gevoerd en ik wil er dan ook
voor pleiten om het aan de gemeenteraad te laten.
 De minister wil de CdK meer invloed geven bij de (her)benoeming van burgemeesters.
Maar welk probleem lossen wij hiermee op? De SP ziet het liefst dat gemeenteraden
de burgemeesters kiezen. Dan zouden wij meteen van het stelsel van benoemingen
af zijn.
 De leden van de vertrouwenscommissie wordt geheimhouding opgelegd. Betekent
dit ook dat zij niet meer met de overige leden van hun fractie mogen overleggen
over het functioneren van de burgemeester? Kunnen zij enkel op persoonlijke
titel spreken binnen die vertrouwenscommissie? Ik hoor dat dit in verschillende
gemeenten het geval is. Hoe moeten volgens de minister leden van een vertrouwenscommissie
functioneren? Mogen overige leden hun oordeel geven over het functioneren
van de burgemeester? Kan dat alleen in de krant of kan het ook via de functioneringsgesprekken?
 In principe kan de CdK niet worden aangesproken op rijkstaken, maar alleen
op zijn handelen als provinciaal orgaan. Hier is volgens mij sprake van een
schemergebied. Een aantal commissarissen bemoeit zich intensief met gemeenten
die bijvoorbeeld naar hun opvatting moeten herindelen. Volgens mij was dat
het geval in Limburg en in Noord- en Zuid-Holland. Wij konden daar als Kamer
niet helemaal de vinger achter krijgen. Is de bemoeienis van CdK’s een
provinciale taak, een rijkstaak of een persoonlijke hobby? Deelt de minister
onze mening dat de commissaris hier helemaal geen taak heeft? 
 De minister wil dat CdK’s een verantwoordingsrapportage opstellen
over de uitvoering van de ambtsinstructie. Dit rapport hoeft echter niet openbaar
te zijn omdat er persoonlijke beleidsopvattingen in staan. Het zal gaan over
bestuurlijke knelpunten van gemeenten en over personen. Persoonlijke beleidsopvattingen
moet een CdK vooral bijhouden in zijn dagboek, maar persoonlijke knelpunten
van gemeenten lijken mij bij uitstek een onderwerp om in alle openbaarheid
te bediscussiëren. Ik denk aan herindelingen. Is de minister bereid,
slechts vertrouwelijkheid op te leggen voor de onderdelen die puur gaan over
personen?
 
 Minister Ter Horst: Voorzitter. Ik begin met
de benoemingsprocedure. De heer Schinkelshoek zei: burgemeester zijn is een
prachtbaan en dat moet zo blijven. Dat is precies mijn uitgangspunt van de
voorstellen die ik heb gedaan. De heer Schinkelshoek stelde vast dat de burgemeester
kwetsbaar is en hij vroeg zich af of de benoemingsprocedure daarop van invloed
is. Ik denk dat alle politieke ambtsdragers kwetsbaarder zijn geworden, dus
ook de burgemeester. Voor andere politieke ambtsdragers is in 2002 de benoemingsprocedure
niet gewijzigd en als je dan een a contrario redenering hanteert, zou je kunnen
zeggen dat de benoemingsprocedure niet heeft geleid tot een grotere kwetsbaarheid
van burgemeesters. Zeker weet ik het niet, maar ik weet dat de kwetsbaarheid
van andere politieke ambtsdragers is vergroot.
 De heer Schinkelshoek vraagt zich af of de huidige benoemingsprocedure
niet tekort doet aan de onafhankelijkheid van burgemeesters en aan de gewenste
diversiteit. Te veel burgemeesters zijn eerst wethouder geweest, volgens hem.
De heer Van Beek is tegen een door de gemeenteraad gekozen burgemeester, maar
stelt vast dat de feitelijke gang van zaken eigenlijk een door de gemeenteraad
gekozen burgemeester inhoudt. De heer Heijnen is positief over de huidige
procedure, maar vindt meer centrale sturing nodig om de diversiteit van het
burgemeestercorps te vergroten. Hij wil dus inbreken op de verantwoordelijkheden
die de gemeenteraad nu heeft. Ik meen te kunnen vaststellen dat de SP tevreden
is over de huidige gang van zaken en geen behoefte heeft aan verandering.
In het coalitieakkoord staat dat de gemeenteraad de belangrijkste factor is.
De raad doet een voordracht en de minister kan alleen op grond van zwaarwegende
argumenten van de voordracht afwijken. Er zit natuurlijk enige ruimte in die
definitie, maar dat is niet erg veel. Voor mij betreffen die argumenten de
integriteit, veroordelingen en dergelijke. Die ruimte heb ik nu om af te wijken
van de geldende procedure, waarin de gemeenteraad nog steeds de belangrijkste
rol speelt. Als de Kamer het anders wil, ga ik erover nadenken, maar dat doe
ik alleen als er een meerderheid voor is. Ik kom alleen maar met voorstellen
voor een meer divers samengesteld burgemeestercorps als die op een meerderheid
in de Kamer kunnen rekenen. Anders weet ik precies hoe het gaat. Dan zegt
men: daar heb je de minister weer die zo nodig meer vrouwen wil benoemen en
nu zelfs ook bij burgemeesters! Ik hoop dat u mij wilt begrijpen.
 Aan andere instanties vragen wij om te zorgen voor een divers samengesteld
personeelsbestand. Het kabinet zelf heeft een emancipatienota uitgebracht
waarin staat dat van de bestuurdersposities 45% vrouw moeten zijn.
Daar komen wij bij de burgemeesters en CdK’s in het geheel niet aan.
 
 De heer Van Raak (SP): Daar hoef je toch geen
regels voor te maken? Het gaat om raadsleden van partijen als CDA, PvdA enzovoort.
Partijen kunnen toch uitspreken dat het heel belangrijk is dat er meer vrouwelijke
burgemeesters komen en daar afspraken over maken?
 
 Minister Ter Horst: Weet u wat het punt is?
Een gemeenteraad beslist alleen maar over zijn eigen burgemeester en heeft
geen zicht op landelijke ontwikkelingen. Een gemeenteraad kan heel enthousiast
zijn over een mannelijke kandidaat. Ik kom zelfs gevallen tegen
waarin de raad ook heel enthousiast was over een vrouwelijke kandidaat en
dat er assessments zijn gedaan voor beiden. Als dan de vrouwelijke kandidaat
er beter uitkomt, wordt uiteindelijk toch gekozen voor de mannelijke kandidaat.
Een gemeenteraad kan zijn eigen redenen hebben om dat te doen, maar realiseert
zich niet dat dit landelijk gezien kan leiden tot een oververtegenwoordiging
van mannelijke burgemeesters: 80% mannen en 20% vrouwen. In
de afgelopen tijd zijn wij gestegen van 20% naar 20,4% vrouwelijke
burgemeesters. Dat schiet dus niet zoveel op. En dan heb ik het nog niet eens
over kandidaten met een dubbele culturele achtergrond. Ik ben het ermee eens
dat hierin verandering moet komen, maar ik heb nu eenmaal niet de instrumenten
om dat te doen. Ik wil best kijken naar de suggesties van de heer Heijnen,
maar ik moet zeker weten dat ze kunnen rekenen op een meerderheid van de Kamer.
Anders ga ik de strijd niet aan. Waar wel ruimte is om te sturen – bij
de politie en bij het Rijk – zijn de resultaten veel positiever.
 
 De heer Heijnen (PvdA): De minister stelt
het toch iets te simpel voor als zij zegt dat als de Kamer niet in meerderheid
met haar meer centrale sturing willen regelen, het niet gaat lukken. Volgens
mij is er tussen niets en alles heel veel mogelijk. Daar heb ik twee suggesties
voor gedaan, namelijk dat de minister niet aan de achterkant stuurt, maar
aan de voorkant door commissarissen te vragen om in de instructie of anderszins
te bewerkstelligen dat op een voordracht een man en een vrouw staan en dat
bij het voordragen van kandidaten voor de selectiecommissie, een gegeven aantal
vrouwen onderdeel uitmaakt van die voordracht.
 
 Minister Ter Horst: Ik wil daar wel even on
the spot op reageren. Als ik zeg dat er op de voordracht een man en een vrouw
moeten staan, grijp ik echt direct in in de rol van de gemeenteraad. Bij uw
andere suggestie grijp ik daar niet in, want dan suggereer ik of vraag ik
of zeg ik in de instructie aan de commissarissen van de Koningin dat zij dat
moeten doen, maar dat gaat ook al ver. U zegt dat er meer is tussen niets
en alles, maar wij doen al heel veel. De commissarissen van de Koningin zijn
al – dat geldt voor alle commissarissen van de Koningin – zeer
gespitst op het feit dat wij toe willen naar een meer divers burgemeestersbestand.
Wij hebben ook een aantal scouts die naar talenten kijken. Ik weet dat u daar
ook aan meewerkt, de een wat meer dan de ander. Buiten de spotters in de Tweede
Kamer hebben wij scouts die talentvolle vrouwen scouten. Er gebeurt dus heel
veel om zonder richtlijnen, circulaires, wettelijke regelingen te komen tot
meer diversiteit. Ik zei al dat wij van 20% naar 20,4% zijn
gegaan. Ik denk dat wij de goede kant op gaan, maar het gaat heel langzaam.
Ik laat dit nu even bij u liggen. Ik heb mijn eerste reactie op uw suggestie
gegeven.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Ik begrijp de
aarzeling van de minister. Ook ik ken het regeerakkoord op dit punt uit mijn
hoofd. Ik begrijp dat zij niet staat te trappelen van enthousiasme om voortvarend
met voorstellen te komen. Ik heb echter een wat rustiger suggestie aangereikt.
Net als de heer Heijnen zeg ik: tussen zwart en wit zitten nog een heleboel
fraaie andere tinten. Laten wij eens onbevangen naar het systeem proberen
te kijken. Dan kunnen wij misschien de bezwaren die de heer Heijnen en ik
hebben gesignaleerd -misschien liggen die meer in elkaars verlengde dan wij
hadden gedacht – objectiveren en op basis daarvan aftasten of daar een
meerderheid voor te vinden is in deze Kamer. Dat lijkt mij een prudente methode.
 
 Minister Ter Horst: Zeker. Dat hoop ik ook.
Ik wil alleen voorkomen dat er weer een discussie losbarst over de benoemingswijze
van burgemeesters. Niet omdat dat geen interessante discussie is, maar omdat
iedereen in bestuurlijk Nederland nu iets heeft van: wij hebben
nu even rust; het gaat nu over de inhoud, over ons vak en de inhoud van ons
vak, en niet over de benoemingswijze. Ik wil niet dat wij weer de discussie
lostrekken over de benoemingswijze van burgemeesters. U weet dat ik zelf veel
voordelen zie in de Kroonbenoeming. Een later kabinet moet doen wat het wil
doen, maar ik zou het buitengewoon jammer vinden als die Kroonbenoeming zou
verdwijnen, omdat het de burgemeester de positie geeft van primus inter pares,
boven de partijen staand, een niet politiek iemand. Ik denk echt dat de problemen
niet te overzien zijn, zeker in het huidige tijdsgewricht, als de burgemeester
niet meer door de Kroon zou worden benoemd en een politieke figuur zou zijn.
Maar u kent mijn opvatting op dat punt.
 Aan de andere kant vind ik het heel belangrijk dat de gemeenteraad een
rol speelt bij de keuze van de burgemeester. Ik zou het ook – dan kom
ik op de opmerking van de heer Van Raak over de benoemingen – een goede
zaak vinden als niet alleen de gemeenteraad, maar ook de wethouders als adviserend
lid van de benoemingscommissie en herbenoemingscommissie een zekere mate van
invloed hebben op de keuze van de burgemeester. De burgemeester is namelijk
niet alleen voorzitter van de raad, maar ook van het college. Het is toch
eigenlijk heel vreemd dat degenen waar hij de meeste tijd mee doorbrengt,
geen enkele invloed hebben op wie de burgemeester wordt. Nu moet u niet zeggen
dat dat voor Kamerleden en de minister ook geldt, want daar brengt u volgens
mij niet de meeste tijd mee door. Dat hoop ik althans. Maar als het om het
lokale niveau gaat, vind ik het een goede zaak. De wethouders hebben nu geen
enkele invloed – althans formeel – op de vertrouwenscommissie
en de keuze van de burgemeester. In de meeste gemeenten is de wethouder overigens
al wel aanwezig bij de besprekingen en geeft hij al een advies. Dat willen
wij formaliseren. Daarom nemen wij dat op in de wet of in de circulaire.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Met wat u zegt
over de Kroonbenoemingen en de burgemeestersbenoemingen met lokale invloed,
spreekt u naar mijn hart. Dat zal u niet verwonderen. Daar zijn wij het volstrekt
over eens. Tegelijkertijd signaleren wij hier dat er aan het systeem bepaalde
nadelen zitten. Ik pleit er alleen maar voor om daar onbevangen naar te kijken,
zonder deze hele zaak op de schop te nemen en opnieuw een discussie te voeren
over de vraag of wij naar een gekozen burgemeester zouden moeten. Dat was
ook niet de intentie van mijn opmerking. Het ging mij om de nadelen die volgens
mij aan het systeem zitten. Die hebt u ook heel plastisch beschreven.
 
 Minister Ter Horst: Ik neem daar kennis van.
 De heer Schinkelshoek zei dat heel veel burgemeesters wethouder zijn geweest.
Hij zei dit om aan te geven dat het een vrij gesloten circuit is. Dat laatste
wil ik niet bestrijden, maar aan de andere kant vindt iedereen het volstrekt
normaal dat een CFO in een organisatie eerst directeur financiën is geweest.
Er zit dus een zekere logica in dat als je burgemeester wordt, je kennis hebt
van bestuurlijke processen. Wethouders hebben die kennis. Ik ben het echter
met hem eens dat het heel goed is als je probeert vanuit andere kringen mensen
toe te laten tot het beroep van burgemeester.
 Ik ga nu over naar het onderwerp herbenoemingen. De eerste vraag die daarover
is gesteld, is of de minister een herbenoeming op advies van de commissaris
van de Koningin kan doorzetten als een gemeenteraad dat niet wil. Dat is inderdaad
mogelijk. U zult begrijpen dat dat slechts bij hoge uitzondering gebeurt.
In de Gemeentewet staat dat bij herbenoeming de minister slechts van de aanbeveling
van de raad afwijkt op gronden die zijn ontleend aan het advies van de CdK
of op andere zwaarwegende gronden. Dus waar bij de benoeming alleen maar afgeweken
kan worden op zwaarwegende gronden, speelt bij de herbenoeming het advies
van de CdK een rol. Het kan dus zijn – dat gebeurt ook wel – dat
een gemeenteraad te weinig onderbouwd zegt dat hij eigenlijk wil dat de burgemeester
stopt. Dan is het aan de commissaris van de Koningin om te zeggen: het kan
wel dat jullie dat willen, maar dan hadden jullie maar ordentelijk functioneringsgesprekken
moeten voeren. De functie van burgemeester is dan wel geen politieke functie,
maar dat wil niet zeggen dat er geen bescherming van burgemeesters moet zijn.
Als de commissaris van de Koningin van mening is dat die procedure onzorgvuldig
is geweest, wordt dat overigens vaak al tussen de commissaris van de Koningin
en de gemeente gedeeld en hoeft de minister daar niet eens meer aan te pas
te komen. Het kan echter zijn dat de gemeenteraad zegt «wij willen de
burgemeester niet herbenoemen», dat de commissaris van de Koningin adviseert
dat dat wel moet gebeuren, omdat de procedure onzorgvuldig is geweest en dat
de minister de gemeenteraad overrulet. Volgens mij heeft dat zich niet voorgedaan,
omdat de commissaris van de Koningin in de voorfase zijn rol neemt. Dat lijkt
mij ook heel erg goed.
 Dan de drie benoemingstermijnen. Daar wordt verschillend over gedacht.
Ik vind het interessant dat de heer Heijnen eigenlijk vindt dat burgemeesters
maximaal twaalf jaar moeten zitten en dat hij het niet erg vindt als er gemeenten
zijn waar een burgemeester meer dan twaalf jaar zit. Het gaat hier echter
niet om twaalf jaar, maar om achttien jaar. Ik denk niet dat wij paraat hebben
hoeveel burgemeesters langer dan twaalf jaar zitten, maar dat zijn er nogal
veel. Er zijn, ik meen, drie of vier burgemeesters die langer dan achttien
jaar in een gemeente zitten. Als je die termijn op twaalf jaar stelt, gaat
het om echt veel burgemeesters. Ondanks dat zegt de heer Heijnen dat hij er
niet voor is om het wettelijk te regelen. Anderen hebben dat ook gezegd. Ik
neem daar kennis van. Het gaat mij erom – daar is volgens mij een meerderheid
van de Kamer het mee eens – dat wij een signaal afgeven dat het goed
is, zowel voor gemeenten als voor burgemeesters zelf, dat zij zich op het
moment dat zij beginnen met het burgemeesterschap realiseren dat het niet
meer een functie voor het leven is, maar dat het kan zijn dat zij na zes jaar,
twaalf jaar, achttien jaar van plek kunnen, of moeten, veranderen en dat dat
de norm wordt. Het is van belang dat de burgemeester zich dat vanaf het begin
realiseert, omdat hij zich dan anders opstelt. Dan weet hij dat hij op een
gegeven moment zal moeten solliciteren naar een andere post, of dat hij misschien
over zal gaan naar een andere functie. Dat vereist zowel van de burgemeester,
als van de gemeenteraden, als van de minister, als van het Nederlands Genootschap
van Burgemeesters activiteiten die die burgemeester in staat stellen om dat
te doen. Dat is ook de reden waarom ik dit punt aan de orde stel. Je kunt
niet zeggen: wij willen dat burgemeester na achttien, of misschien zelfs na
twaalf jaar in een gemeente iets anders gaan doen, als je niet ook als «werkgever»
bereid bent om die burgemeester in staat te stellen om dat ook te doen.
 
 De heer Van Raak (SP): Het is prima om een
signaal af te geven, maar daar hoeven wij geen wet voor te maken. Slechte
burgemeesters moeten na achttien dagen weg. Zorg voor een huurhuis voor de
burgemeester, want dan weet hij dat het niet voor eeuwig is. Misschien is
dat wel een mooi signaal. Maar ik wil graag weten of er problemen zijn met
die drie of vier burgemeesters die al achttien jaar zitten. Of zeggen die
gemeenten: wij vinden dit heel leuke burgemeesters en die willen wij niet
kwijt?
 
 Minister Ter Horst: Ik heb ook gezegd dat
het mij er niet om gaat om het onmogelijk te maken dat burgemeesters die ergens
drie termijnen zitten, daar een vierde termijn blijven zitten. Er zijn een
paar burgemeesters die nu met hun vierde termijn bezig zijn. Er zijn ook burgemeesters
die tegen hun vierde termijn aan zitten. Ik zie het niet als mijn rol om een
gemeenteraad te verplichten om iemand niet voor een vierde termijn te herbenoemen,
maar ik wil wel een signaal afgeven. Dat heb ik gedaan en volgens
mij wordt er nu volop discussie over gevoerd. Daaraan merk ik dat het signaal
wordt opgepakt. Overigens is het ook breed besproken met de commissarissen
van de Koningin. Zij zijn ook voorstander van een beperking tot achttien jaar
in één gemeente. Ook het Nederlands Genootschap van Burgemeesters
is daar een voorstander van. Ik hoorde de voorzitter van dat genootschap daar
laatst iets over zeggen en dacht toen: ik heb toch een gesprek met hem gevoerd
over dat onderwerp? Dat gesprek is gevoerd en het genootschap is er ook een
voorstander van. Het was alleen geen voorstander van het wettelijk regelen
daarvan. Dat heb ik serieus genomen en ook wat de Kamer daarover zegt neem
ik serieus. Dat betekent dat ik naar aanleiding daarvan voorstellen zal ontwikkelen.
Alleen een signaal afgeven, is echter te weinig, mijnheer Van Raak, want er
ligt ook een verantwoordelijkheid bij anderen om de burgemeester in staat
te stellen om na een aantal jaren van plek te veranderen. Dat is overigens
ook de reden dat wij zullen gaan regelen, als de Kamer daarmee instemt, dat
de burgemeester recht krijgt op wachtgeld. Dat heeft direct met deze discussie
te maken.
 
 De heer Van Raak (SP): Het gaat maar over
een klein clubje. De ministeries hebben het ook een tijdje gehad. Ik weet
niet of dat niet steeds zo is. Je moest na drie of vier jaar weg.
 
 Minister Ter Horst: Na zeven jaar.
 
 De heer Van Raak (SP): Het was namelijk niet
goed om ergens te lang te zitten. Ik denk echter dat het juist heel goed is
om ergens langer te zitten. Dan leer je de mensen een beetje kennen en je
kunt dan kennis en kunde opbouwen. Na zeven jaar snap je er eindelijk eens
wat van. Ik heb het idee dat dat cultuurtje, dat hopelijk bij de ministeries
op zijn retour is, nu wordt overgebracht naar de burgemeesters en dat nu over
de burgemeesters wordt gezegd dat rouleren goed is. Rouleren mag echter nooit
een doel op zich zijn. Toch is dat het enige argument dat ik in de stukken
heb kunnen vinden: de burgemeesters mogen niet langer dan achttien jaar zitten,
want rouleren is belangrijk. Is het enige argument rouleren?
 
 Minister Ter Horst: Nee, het argument is dat
het voor een gemeente goed is dat er na een aantal jaren iemand anders komt,
die met een frisse blik naar die gemeente kijkt en die van ingesleten processen,
die er overal zijn, zegt: misschien moeten wij die eens op een andere manier
aanpakken. Dat is de eerste reden. De tweede reden betreft de burgemeesters
zelf. Als iemand achttien jaar in één gemeente zit en zich er
niet op heeft voorbereid dat hij naar een andere gemeente moet gaan of misschien
iets anders moet gaan doen – na achttien jaar burgemeesterschap hoef
je nog geen 65 of 70 jaar te zijn -dan betekent dat dat zo’n iemand
nooit meer ergens anders aan de bak komt. Vanuit goed werkgeverschap is het
dan ook van belang om meteen tegen beginnende burgemeesters te zeggen -ik
doe dat ook – dat burgemeester zijn geen lifelong beroep meer is, zeker
niet in één gemeente, en dat zij erop moeten rekenen dat zij
na een aantal jaren ook iets anders kunnen gaan doen.
 
 De heer Van Beek (VVD): Ik ben het met het
betoog van de minister eens. Dat was ook precies waarom ik kritiek had op
de suggestie dat een herbenoeming niet meer mogelijk zou zijn. Ik deel met
de minister dat wisseling goed is en dat wij mensen moeten activeren om te
gaan solliciteren. Het ging mij alleen om de rigide opstelling dat iemand
na achttien jaar niet meer wordt herbenoemd. Het gaat in het algemeen toch
over mensen van tussen 60 en 70 jaar. Het automatisch ontslag bij 65 jaar
is net afgeschaft. Ik zie dit als een andere manier om dat weer te introduceren.
Dat vind ik ook een bezwaar. 
 
 Minister Ter Horst: Ik denk, als ik de commissie
zo hoor, dat wij heel erg op een lijn zitten. Het is ook niet de bedoeling
om het rigide te regelen. Uiteraard is het zo dat als iemand in zijn derde
termijn zit en de gemeenteraad tevreden over hem is en je aan kunt zien komen
dat als die herbenoeming niet plaatsvindt, de kans dat hij de laatste jaren
van zijn werkzame leven iets kan gaan doen buitengewoon gering is, dan ...
 
 De heer Van Beek (VVD): Na achttien jaar is
die kans reëel.
 
 Minister Ter Horst: Daarom moeten wij ervoor
zorgen dat wij niet in die situatie terecht komen. Laten wij het zo formuleren:
als burgemeesters in de toekomst achttien jaar in dezelfde gemeente zitten,
hebben wij onvoldoende gedaan om te zorgen dat iemand zo flexibel is dat hij
ergens anders naar toe kan gaan. Wij moeten met ons eigen beleid stimuleren
dat die situatie zich niet voor gaat doen.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Ook ik deel de argumentatie
van de minister om te komen tot mobiliteit en een kortere zittingsduur dan
levenslang, maar waarom ligt die grens niet op twaalf jaar of op een andere
getal? Waarom heeft zij gekozen voor achttien jaar? Dat wekt toch de indruk
dat zij kijkt naar de bestaande gevallen. Dat zijn er maar een paar. Wij gaan
het ook niet voor het zittende burgemeesterskorps invoeren. Ik voeg nog aan
haar argumentatie toe dat het democratisch moet zijn. Het is heel goed als
macht en gezag niet te lang bij één en dezelfde persoon liggen.
Geldt haar redenering niet nog in sterkere mate voor twaalf jaar? Wil zij
na de eerste zittingstermijn, bij het begin van de tweede zittingstermijn
met de commissarissen en nieuwe burgemeesters afspreken dat dat in beginsel
de laatste zittingstermijn is?
 
 Minister Ter Horst: Er is te weinig draagvlak
om een termijn van twaalf jaar te hanteren. Ik heb dat uiteraard besproken
met de commissarissen van de Koningin en met het Nederlands Genootschap van
Burgemeesters. Mijn persoonlijke opvatting doet er niet toe, maar ik kan u
wel zeggen dat mijn voorkeur dichter bij twaalf dan bij achttien jaar ligt.
Dat geldt ook voor wethouders. Ik heb in mijn eigen functioneren ook altijd
gevonden dat twee wethoudersperiodes genoeg is. Dan moet je weg en wat anders
gaan doen. Ik mag geen persoonlijke opvatting naar voren brengen, maar misschien
is dit ook wel meer een politieke opvatting. Je zou ook kunnen zeggen –
dan kom ik een beetje in de buurt van wat de heer Van Raak heeft gezegd –
dat als je lid bent van een bepaalde partij, die partij een maximum aan de
zittingstermijnen voor wethouders moet stellen. Dat zou ook voor burgemeesters
kunnen gelden. Dan vlieg je het via een andere route aan en niet via de formele.
Voor een formele route van twaalf jaar is onvoldoende draagvlak.
 Er is gevraagd wat de positie van de minister is bij een herbenoeming.
De minister kan alleen in bepaalde gevallen afwijken van een voordracht. Ik
voel mij er echter wel verantwoordelijk voor – dat is misschien niet
een wettelijke verantwoordelijkheid, maar wel een gevoelde – dat de
procedure waarlangs tot herbenoeming wordt gekomen een zorgvuldige is. Dat
is de reden waarom ik in de circulaire laat vastleggen dat er een keer per
jaar een functioneringsgesprek moet plaatsvinden en dat het verslag van dat
gesprek tussen de vertrouwenscommissie en de burgemeester naar de commissaris
van de Koningin moet gaan, zodat de commissaris van de Koningin over een periode
van zes jaar kan zien wat het oordeel van de gemeenteraad over de burgemeester
is geweest. Nu gebeurt het nog wel eens dat na zes jaar de vertrouwenscommissie
of de gemeenteraad een paar maanden van tevoren opeens dacht: o ja, de burgemeester
moet worden herbenoemd. En dan pas ging nadenken wat zij met die man of vrouw
wilden. Dat kan nu niet langer. Daarom zullen wij, samen met de commissarissen
van de Koningin en de burgemeesters zelf, tot een situatie moeten
komen dat elke burgemeester elk jaar een gesprek heeft met de vertrouwenscommissie.
Daar komt een verslag van en dat gaat naar de commissaris van de Koningin.
Na die zes jaar – ik kom straks nog even terug op die periode van vier
maanden waar de heer Heijnen over sprak – kan de vertrouwenscommissie
c.q. gemeenteraad dan een weloverwogen besluit nemen of iemand wel of niet
wordt herbenoemd. Dat besluit is dan aan iedereen uitlegbaar, ook aan de burgemeester.
Om daartoe te komen, stellen wij in de circulaire een aantal wijzigingen voor.
 De heer Heijnen heeft gevraagd of die vier maanden niet wat kort zijn.
Daar wil ik nog even naar kijken.
 
 De heer Vos (ambtenaar): In de wet staat een
termijn van vier maanden voor het indienen van een aanbeveling tot herbenoeming,
maar het proces van herbenoeming start in een gemeente natuurlijk al veel
eerder. Zeker als een commissaris signalen heeft dat er iets niet helemaal
goed zit, zal hij in een heel vroege fase met de vertrouwenscommissie uit
de raad het gesprek aangaan.
 
 Minister Ter Horst: Die termijn van vier maanden
zal in de praktijk dus ruimer zijn.
 Ik ga nu over naar het onderwerp huisvesting. Ik constateer dat er steun
is van velen van u om iets te regelen. Er is nog wel gevraagd hoe het precies
in het eerste jaar zit en hoe het zit met de burgemeesters die nu een probleem
hebben. Wij gaan een regeling maken die uit twee elementen bestaat. Er komt
een eenduidige tijdelijke voorziening in het eerste jaar na benoeming en er
moet een ambtswoning worden aangeboden. Dat wordt de definitieve regeling.
Er is gekozen voor de term «ambtswoning» – dat is een heel
mooie term, vind ik – maar dat kan koop of huur zijn. Het hoeft ook
niet altijd een woning te zijn die in het bezit is van de gemeente. Je kunt
je ook voorstellen dat die woning in het bezit is van een ander, zeker als
het om huur gaat. Het gaat erom dat de gemeente een aanbod doet aan de burgemeester.
Wij gaan de gemeenten daartoe verplichten en leggen dat vast in het rechtspositiebesluit
van de burgemeesters. Als de burgemeester aangeeft dat hij geen gebruik wil
maken van dat aanbod, betekent dat dat hij verder nergens op kan rekenen.
Dan moet hij dus zelf een woning regelen. Hij heeft dan wel een jaar recht
op een tegemoetkoming voor dubbele woonlasten, maar hij heeft dan geen recht
meer op een aanbod.
 
 De heer Van Raak (SP): Wij krijgen dus niet
de situatie dat de gemeente een mooie ambtswoning gaat maken en dat, als de
burgemeester zegt dat hij zich daar te goed voor voelt, die ambtswoning leeg
blijft staan en de burgemeester ondertussen ook nog een vergoeding krijgt.
Er komt dus geen ambtswoning die leeg staat.
 
 Minister Ter Horst: Nee, er komt geen ambtswoning
die leeg staat. Als er sprake is van een huurwoning is het helemaal simpel,
want als de burgemeester weg gaat, vervalt de huur. Als het gaat om een koopwoning
kun je aan twee varianten denken. Het kan een woning zijn die door de burgemeester
wordt gekocht en op het moment dat hij weggaat, weer kan worden verkocht.
Het zou ook kunnen gaan om een woning waar sprake is van huur die door een
volgende burgemeester wordt overgenomen. Dan is het ook de verantwoordelijkheid
van de gemeente om te zorgen dat die woning niet leeg zal komen te staan.
Straks komt er overigens ook nog een leegstandswet, die daar dan ook weer
op van toepassing zal zijn, want er mag niet worden gekraakt. Wij doen er
dus alles aan dat er een goed aanbod aan de burgemeester wordt gedaan, zodat
hij een woning krijgt. Wij willen echter niet terugvallen in de situatie die
vroeger wel bestond, namelijk dat er leegstaande ambtwoningen waren. Wij denken
met deze variant beide problemen te hebben opgelost. 
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Is het aanbod
eenmalig? Kan een burgemeester bijvoorbeeld na twee jaar of bij een herbenoeming
nog zeggen: doe mij toch maar en ambtswoning?
 
 Minister Ter Horst: Nee. Het is de bedoeling
om dat aanbod te doen als de burgemeester komt. Dat is dus in zijn eerste
jaar. Als de burgemeester dan zegt dat hij geen ambtswoning wil, houdt het
voor de gemeente op. Daar moet helderheid over zijn.
 
 De heer Van Beek (VVD): Er staat mij een concreet
geval voor ogen waar sprake was van dubbele hypotheeklasten, omdat de nieuwe
woning al gekocht was en de oude nog niet verkocht.
 
 Minister Ter Horst: Een aantal burgemeesters
heeft nu dubbele woonlasten. Dat is een situatie die wij willen voorkomen.
Dat kun je natuurlijk wel zeggen, maar dat lukt niet onmiddellijk. Daarom
willen wij die tijdelijke regeling treffen. Dat is de regeling voor zittende
burgemeesters die op 1 juni 2009 dubbele woonlasten hadden. Zij kunnen
maximaal één jaar financiële steun krijgen. Die regeling
gaat nu in werking treden. Dat lost de problemen op van degenen die dubbele
woonlasten hebben.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Ik heb gezegd dat
ik u graag ruimte gunde om problemen die er zijn op te lossen. Het laatste
wat u zegt, spreekt mij aan. Maar een verplichting om een ambtswoning aan
te bieden, daar zit ik toch mee in mijn maag. In enkele tientallen plaatsen
van de 425 zijn er problemen, maar in meer dan 300 plaatsen niet. Ik vind
het dan heel raar dat wij gemeenten een plicht op gaan leggen om een woning
aan te bieden. Een burgemeester is een professional, net als heel veel anderen.
Er is maar één verschil: hij moet in zijn werkplaats gaan wonen.
Daar kunnen op dit moment negen van de tien burgemeesters prima zelf in voorzien.
Wat vindt de VNG van die verplichting? Is er ook een bekostiging vanuit het
Rijk aan gemeenten mee gemoeid om hierin te gaan voorzien? Ik heb nogal wat
aarzelingen bij het verplichtende karakter, aangezien het probleem volgens
mij niet landsbreed is, maar zich slechts in een aantal gemeenten voordoet.
 
 Minister Ter Horst: Als er geen probleem is,
zal er ook geen aanbod worden gedaan. Burgemeesters hadden in het verleden
ook vaak problemen met de ambtswoningen. U moet namelijk niet denken dat burgemeesters
dol waren op zo’n ambtswoning. Zij willen hun woonruimte het liefst
zelf regelen. Als het mogelijk is om in een gemeente zelf woonruimte te regelen,
zal de burgemeester dat ook gewoon doen. Dat betekent dat het aanbod niet
nodig is. Maar juist in de gemeenten waar wel problemen zijn – die gemeenten
bevinden zich in een aantal provincies in Nederland – en waar de burgemeester
niet zelfstandig een woning kan verkrijgen, moet de gemeente, die meer mogelijkheden
heeft dan de burgemeester, een aanbod doen. Ik heb in het geheel niet begrepen
dat dat problematisch ligt, niet bij het Nederlands Genootschap van Burgemeesters
en ook niet bij de VNG. Bovendien, er is een woonplaatsvereiste voor de burgemeester.
Die burgemeester kan niet zeggen dat hij in Rijswijk blijft wonen als hij
burgemeester wordt van Appingedam. Is dat eigenlijk nog wel een zelfstandige
gemeente? Wij verplichten de burgemeester dus om na één jaar
in de gemeente te wonen waar hij burgemeester is. Ik vind dat daar dan ook
iets tegenover moet staan. De gemeenten vinden dat ook. Nogmaals, het aanbod
hoeft alleen te worden gedaan als er een probleem is. Anders hoeft het niet.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Appingedam heeft een
heel ontspannen woningmarkt, zo kan ik u vertellen. Daar zal het probleem
zich naar mijn idee zeker niet voordoen. Ik begrijp nu dat wat u generiek
stelt – de gemeente wordt verplicht om ... – ertoe
leidt dat in enkele tientallen situaties waar voldaan wordt aan de criteria,
een gespannen woningmarkt, discrepantie tussen de prijzen van de woningen
en het salaris van de burgemeester, de gemeente wordt geacht om een faciliteit
aan te bieden, ten einde aan het woonplaatsbeginsel te kunnen voldoen. Dat
kan een woning en dat kan een financieel arrangement zijn.
 
 Minister Ter Horst: Ik kan niet over aantallen
spreken, want je weet nooit hoe de woningmarkt zich gaat ontwikkelen. Als
het zo doorgaat, denk ik dat het in geen enkele gemeente meer een probleem
zal zijn. Dat kan echter zo weer veranderen. Ik wil daarom geen uitspraak
doen over de aantallen. Ik zeg alleen dat burgemeesters zelf voor een woning
zullen willen zorgen. Iedereen wil dat tegenwoordig. Als dat echter niet kan,
dan heeft de gemeente meer mogelijkheden. Daarom vind ik dat wij in de circulaire
kunnen opnemen dat in dat soort gevallen de gemeente een aanbod doet aan de
burgemeester, zonder dat dat de nadelen heeft die vroeger aan de ambtswoning
waren verbonden.
 De heer Van Beek heeft nog de suggestie gedaan van de, wat hij noemde,
Rabo-regeling. Wij hadden nog andere alternatieven bedacht die een beetje
lijken op wat hij voorstelt, maar met name de burgemeestersbonden hebben aangedrongen
op een eenvoudige regeling. Wij hadden ook bedacht dat als een burgemeester
een woning koopt, hij die als hij weggaat, mag verkopen aan de gemeente en
dan het geld mee krijgt. De bonden zeiden daarop: doe dat nou niet. Dat vond
ik eigenlijk wel heel verstandig. Daarop hebben wij gezegd dat wij er een
eenduidige regeling van zouden maken. Dit is de meest eenduidige regeling
die wij konden bedenken.
 
 De heer Van Beek (VVD): Het probleem is op
dit moment niet dat een burgemeester geen woning kan vinden, maar dat hij
zijn woning niet kwijt kan. Vandaar dat ik denk aan oplossingen daarvoor.
Dan ben je van alle regelingen af. Je kunt op het ogenblik in elke gemeente
wel huizen krijgen, huur of koop. Het probleem is echter om je eigen woning
kwijt te raken.
 
 Minister Ter Horst: De problemen die er zijn
met zittende burgemeesters met dubbele woonlasten, proberen wij op te lossen.
Nieuwe burgemeesters moeten zich echter realiseren dat zij een jaar de tijd
hebben om hun woning kwijt te raken. In dat jaar willen wij ze financieel
faciliteren, maar je moet daar wel een beperking aan stellen. Straks krijg
je burgemeesters die zes jaar lang of in sommige gevallen misschien wel achttien
jaar lang, dubbele woonlasten hebben. Dat is toch niet de kant die wij op
willen. Je kunt het de burgemeesters die nu een probleem hebben dat niet kwalijk
nemen, maar bij elke burgemeester die nu wordt aangesteld komt dit punt in
het gesprek met de commissaris van de Koningin aan de orde. Wat gaat u doen?
Kunt u uw woning kwijt? Hoe gaat u dat aanpakken? Zelfs in het gesprek dat
ik met hem heb, check ik of dat punt aan de orde is geweest.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Ik heb nog een
vraag over de tijdelijke regeling. Begrijp ik het goed dat alle problemen
met zittende burgemeesters daarmee verholpen zijn of worden? Ik begrijp verder
de datum van 1 juni 2009 niet goed.
 
 Minister Ter Horst: Wij hebben die datum van
1 juni 2009 gekozen, omdat dat de meest redelijke datum was, omdat op
dat moment duidelijk was dat dubbele woonlasten een bestuurlijk ongewenste
situatie vormden. Rond die datum was het de nieuwe instroom van burgemeesters
intussen ook duidelijk dat dubbele woonlasten een risico vormden voor de vervulling
van het ambt. Met andere woorden, iedereen die daarna is aangesteld,
had kunnen weten dat hij dubbele woonlasten moest voorkomen. Dat was de reden
om voor die datum te kiezen.
 Worden daarmee alle problemen opgelost? Ik weet niet of alle problemen
worden opgelost, maar wij hebben wel geprobeerd om zo veel als mogelijk de
problemen van burgemeesters met dubbele woonlasten op te lossen.
 Wie gaat er over gedoe bij woonkosten, zoals in Den Helder? In Den Helder
ging het niet meer zozeer over de woonkosten, maar meer over de wijze waarop
daarmee om was gegaan. Dat leidde tot een bestuurlijk geschil. De CdK heeft
daarin opgetreden. Zo zie ik ook de rol van de CdK’s. Als er een bestuurlijk
conflict is, moet de CdK poolshoogte nemen en proberen de kwestie op te lossen.
Ik denk wel dat het van groot belang is om duidelijk te maken dat de commissaris
van de Koningin dat niet als een hobby doet, maar dat hij dat doet namens
de minister. Dat is ook de reden om het in de ambtsinstructie op te nemen.
 
 De heer Van Raak (SP): Dat snap ik wel, maar
vervolgens wil je als volksvertegenwoordiger wel controleren of die commissaris
zijn werk goed heeft gedaan. Onze volksvertegenwoordigers in de provincie
kregen nogal hooghartig van de commissaris te horen: dan moet u niet bij mij
zijn, want dat is aan de minister.
 
 De voorzitter: Dat hebt u in eerste termijn
ook al gezegd, mijnheer Van Raak.
 
 De heer Van Raak (SP): Ja, maar heb ik nog
geen antwoord op gekregen.
 
 Minister Ter Horst: Ik heb de indruk dat de
meeste bestuurlijke problemen in Nederland redelijk in de openbaarheid worden
bediscussieerd. Dat het mogelijk is dat een element in deze zaak nog niet
publiek is geworden, waag ik te betwijfelen. Als een burgemeester iets doet
als rijksorgaan, dan hoort degene die daartoe de opdracht heeft gegeven dat
ook te bespreken. Uit het aantal schriftelijke vragen dat ik over dit soort
onderwerpen krijg, krijg ik ook de indruk dat de Kamer goed weet dat het bij
mij thuishoort.
 Dan is er nog gevraagd of ik de CdK als rijksorgaan ook een rol wil geven
bij de integriteitsproblemen. Ja, dat wil ik zeker. Mij is opgevallen dat
als er een vermeend integriteitsprobleem is in een gemeente en die gemeente
daar zelf niets aan doet, nu nog niet is geregeld dat iemand anders dat wel
kan doen. Ik heb daarom gezegd dat ik wil regelen dat of de commissaris van
de Koningin of de minister bij gemeenten waarvan wij de indruk hebben dat
er onvoldoende wordt opgetreden, die rol over kan nemen. Ik denk dat wij dat
trapsgewijs moeten doen. De commissaris van de Koningin krijgt dan de bevoegdheid
om in gemeenten waar sprake is van integriteitsproblemen, waar naar zijn mening
onvoldoende aan wordt gedaan, in de plaats te treden van die gemeente en in
te grijpen. De minister zou dat moeten kunnen doen als die situatie zich voordoet
in een provincie, of als de minister van mening is dat de commissaris van
de Koningin ten onrechte niet ingrijpt in een gemeente. Ik wil dus de «lekken»
die nu nog in het systeem zitten, dichten. Daar kunt u voorstellen voor verwachten.
 Ik ben het ermee eens dat wij kritisch moeten blijven als het gaat om
waarnemingen. De heer Heijnen heeft hierover gezegd dat alleen een aanwijzing
dat er een ARHI-procedure komt, te vaag is en dat eerst duidelijk moet zijn
wanneer die ARHI-procedure wordt gestart. Ik ben bereid om daarnaar te kijken.
Die termijn van 60 maanden die is genoemd, heeft overigens niet alleen te
maken met de gemeenten of de commissarissen van de Koningin, maar ook met
de tijd – laat ik het neutraal formuleren – die hier in Den Haag
wordt genomen om tot besluiten te komen over de beëindiging
van ARHI-procedures, dus over het samengaan van gemeenten.
 Verder is gevraagd of herindeling een rijkstaak van de CdK is. Nee, de
provincie heeft een rol bij gemeentelijke herindelingen. Dat is geregeld in
de Wet-ARHI. De CdK handelt hier dus als lid van het provinciebestuur en niet
in het kader van de rijkstaak die hij heeft.
 De voortgangsrapportages van de CdK zijn niet openbaar, omdat het gaat
om de verantwoording die de CdK als rijksorgaan aflegt aan de minister. Het
zijn dus interbestuurlijke voortgangsrapportages en die zijn niet bedoeld
voor openbaarmaking. Ik zou dat ook zeer betreuren, omdat ik nu juist wil
dat de commissarissen zich in alle vrijheid kunnen uitspreken. Ik wil namelijk
een goed beeld hebben van wat er in de provincie gebeurt en met name van wat
er in de gemeenten gebeurt. Overigens wordt over een aantal onderwerpen die
aan de orde komen in de voortgangsrapportage, regelmatig door de pers gepubliceerd.
Dus in die zin kunnen wij daar allemaal kennis van nemen.
 
 De voorzitter: Dit was het antwoord van de
minister in eerste termijn. Wij gaan nu over naar de tweede termijn.
 
 De heer Schinkelshoek (CDA): Voorzitter. Ik
wil de minister bedanken voor haar reactie. Ik denk dat gebleken is dat wij
het in hoofdlijnen eens zijn over zowel de benoemings- als de herbenoemingsprocedure.
Ik wil niet over doen wat er in eerste termijn is gezegd, maar ik heb genoteerd
dat de minister onbevangen gaat kijken naar de nadelen van dit systeem, dat
inderdaad is ingekaderd door de politieke afspraken in het regeerakkoord.
 Wij zijn het ook grotendeels eens over de periode van achttien jaar. Ik
heb ook niet gepleit voor een soort stolling en heb niet gezegd: blijf maar
zitten. Ik heb wel twijfels over twaalf jaar, maar toch moeten wij meer doorstroming
bevorderen. Dat moeten wij van onze kant ook mogelijk maken. Ik onderstreep
dat graag.
 Ik ben blij met de kloeke en voortvarende aanpak van de huisvestingproblemen.
Ik heb nog wel een vraagje over de tijdelijke regeling. Mag ik ervan uitgaan
dat als zou blijken dat zittende burgemeesters nog in de problemen komen,
de minister daar onbevangen naar zal kijken?
 Over de ARHI-procedure en het benoemen van waarnemers nog het volgende.
Ik onderstreep de opmerking van collega Heijnen. Vuistregel moet zijn: geen
waarnemers benoemen voordat de echte procedure wordt opgestart. Ik heb begrepen
dat de minister het ook zo interpreteert.
 
 De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Ik dank
de minister voor haar uitgebreide en heldere antwoord. Ik ben blij met het
feit dat de dubbele woonlastenproblematiek wordt opgelost. Ik zie met heel
veel belangstelling de definitieve regeling tegemoet. Ik zal dan aan de hand
van aan aantal voorbeelden goed kijken of het allemaal klopt. Ik ben echter
heel blij dat het probleem weg is.
 Als het gaat om de benoemingsprocedure heb ik het gevoel dat wij elkaar
ook gevonden hebben. Wij steunen de minister als het gaat om de wenselijkheid
dat mensen na een bepaalde periode in beweging komen. Dat kan per persoon,
per gemeente en per omgeving verschillend zijn. Maar de minister is ons tegemoet
gekomen als het erom gaat dat wij niet rigide op een bepaald aantal jaren
moeten gaan zitten. Dat zou ik namelijk heel jammer vinden.
 Ik ben nog wel benieuwd wanneer de minister met al haar voorstellen denkt
te komen.
 
 De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Ik zie
uit naar de uitwerking van de toezegging van de minister om te bevorderen
dat er meer vrouwen worden benoemd, met inachtneming van de benoemingsvoordracht
door de raad. Dan is er nog heel veel mogelijk. Ik zie echt uit naar die voorstellen.
 Als het gaat om de waarnemingen in Zuid-Holland is het te gemakkelijk
om te wijzen naar de CdK of naar de Kamer. Feit is dat in Moordrecht en Reeuwijk
60 maanden of meer sprake is geweest van een waarnemer. Dat willen wij niet
meer. Regelt u dat alstublieft.
 Wij regelen nu dat de CdK een rijksorgaan wordt. Hij legt verantwoording
af over die taak, niet aan provinciale staten maar aan de minister. Wij moeten
de minister daar in voorkomende gevallen op kunnen controleren. Zo werkt het
systeem hier. Ik kan mij voorstellen dat er elementen in die verantwoording
zitten die vertrouwelijk moeten zijn, maar het lijkt mij dat het in overwegende
mate een openbare verantwoording moeten kunnen zijn, zij het geabstraheerd.
De minister schrijft ook niet dat het een gesloten rapportage zal zijn; zij
schrijft: het behoeft geen openbare rapportage te zijn. Ik denk dat iedereen
in huis van mening is: alles wat openbaar kan, openbaar.
 
 De heer Van Raak (SP): Goede burgemeesters
mogen langer dan achttien jaar blijven. Dat is fijn. Ik zie wel wat in een
plicht voor slechte burgemeesters om binnen achttien dagen op te stappen.
De minister wil een signaal geven. Is dat signaal hiermee gegeven? Ik weet
namelijk niet precies wat zij gaat doen. Gaat ze nu wel of niet een richtlijn
opstellen? Wat gaat zij met die achttien jaar doen? Volgens mij zit niemand
erop te wachten om te verplichten dat iemand na achttien jaar weg moet gaan.
Heeft de minister nu haar signaal gegeven of gaat zij nog meer doen?
 Wat betreft de huisvesting ben ik erg blij dat de minister zegt dat je
een ambtswoning niet moet zien in steen, maar in een voorziening en dat dat
ook heel goed een huurwoning kan zijn. Dat laatste lijkt mij de beste oplossing,
want dat is het meest flexibel. Ik heb nog wel een vraag over die tijdelijke
voorziening in het eerste jaar, een hotel, reiskostenvergoeding of een pied-à-terre.
Een burgemeester moet in de gemeente zitten, maar ik vind dat leraren en zeker
politieagenten ook in de gemeente moeten zitten en thuiszorgers misschien
ook wel. Krijgen zij ook zo’n mooie regeling als burgemeesters?
 
 Minister Ter Horst: Voorzitter. De heer Schinkelshoek
heeft gevraagd of, als er nog een burgemeester is die niet valt onder de tijdelijke
regeling, maar die wel in de problemen zit, ik daar onbevangen naar wil kijken.
Het antwoord daarop is «ja».
 Over het element van geen waarnemer als de ARHI-procedure nog niet is
opgestart, wil ik het volgende zeggen. Ik hoop dat u zich daar ook in kunt
vinden. De vacature zal niet worden opengesteld voor de start van de ARHI-procedure,
maar alleen als de gemeente zich daar niet tegen verzet. Wij draaien het dan
dus om.
 De heer Van Beek heeft gevraagd, de definitieve regeling naar de Kamer
te sturen. Uiteraard krijgt de Kamer die. De termijn waarop de voorstellen
komen, wordt mij nu aangereikt. Wij moeten eerst de Provinciewet aanpassen.
De tijdelijke regeling voor de dubbele woonlasten gaat niet via die wet en
kan dus eerder komen. De circulaire en de ambtsinstructie staat allemaal in
de Provinciewet?
 
 De heer Vos (ambtenaar): Een aantal dingen
moeten eerst in de Provinciewet worden vastgelegd om ze in de ambtsinstructie
een plek te kunnen geven. Wij hebben dus te maken met die volgtijdelijkheid
en daarom duurt het nog even.
 
 Minister Ter Horst: Wij proberen het echter
wel zo snel mogelijk te doen, want wij moeten wel een beetje tempo maken.
Gelukkig wordt in de praktijk al een beetje in die richting gewerkt. 
 De PvdA vroeg om die delen van de rapportages van de CdK’s die openbaar
kunnen, naar de Kamer te sturen. Daar wil ik nog even naar kijken. Ik wil
eerst kijken of wat in die rapportages staat van dien aard is dat het zeer
relevant is voor mij. Als dat geldt voor alles kan ik ze niet openbaar maken.
Ik hoor echter de wens van de Kamer op dit punt. De CdK’s maken overigens
al een openbaar jaarverslag over alle dingen die ze doen. Dat is echter wat
anders dan die verantwoordingsrapporten. Die rapporten worden gemaakt in het
kader van een verantwoordingsgesprek met mij. Ik moet daarom even kijken of
dat echt voor openbaarheid in aanmerking komt en of niet de relatie tussen –
werkgever en werknemer is hier niet van toepassing – CdK en minister
aan de orde is. Ik zal daar dus naar kijken en ik zal de Kamer dat laten weten.
 De SP vroeg of ik het signaal heb gegeven. Het is belangrijk dat ik het
met het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, de bonden en de commissarissen
van de Koningin heb besproken en dat ik met hen op één lijn
zit. Zij zijn namelijk degenen die ervoor moeten zorgen dat de beweging die
wij willen maken, ook gemaakt kan worden. Ik heb al gezegd dat ik heb gehoord
wat de Kamer heeft gezegd over wettelijke verankering daarvan.
 Ik ben het laatste punt van de heer Van Raak over de tijdelijke voorziening
even kwijt.
 
 De heer Van Raak (SP): Die ging over de dubbele
woonlasten. De burgemeesters zijn niet de enigen met dubbele woonlasten. Krijgen
andere mensen ook zo’n mooie regeling?
 
 Minister Ter Horst: Dat zouden ze misschien
wel willen, maar zoals u weet, is er bij de burgemeesters sprake van een woonplaatsvereiste
en dat geldt voor die andere beroepsgroepen die u noemde niet. U had dit antwoord
zelf ook kunnen bedenken.
 
 De voorzitter: Ik heb drie dingen genoteerd.
De Kamer ontvangt voorstellen om de commissaris van de Koningin en/of de minister
van BZK middelen te verschaffen om in te grijpen in geval van integriteitsproblemen.
Klopt dat?
 
 Minister Ter Horst: Ja.
 
 De voorzitter: Kunt u ook zeggen wanneer?
 
 De heer Vos (ambtenaar): Dat volgt hetzelfde
traject dat ik zojuist toelichtte. Dus eerst Provinciewet en dan ambtsinstructie.
Het komt binnen een half jaar in de Kamer.
 
 De voorzitter: Akkoord.
 De benoeming van waarnemers in geval van een ARHI-procedure wordt nader
beschouwd en de Kamer wordt daarover geïnformeerd. Wanneer kan de Kamer
dat tegemoet zien?
 
 De heer Vos (ambtenaar): Ik denk op heel korte
termijn.
 
 De voorzitter: Ik zie dat de leden daarmee
kunnen leven. Daar komt u goed mee weg.
 Dan heb ik nog genoteerd dat de Kamer wordt geïnformeerd over de
wijze waarop de Kamer precies wordt geïnformeerd over de gesprekken met
de commissarissen van de Koningin. Daar kwam het ongeveer op neer. Dat is
helder?
 
 Minister Ter Horst: Ja, dat is ons helemaal
helder. 
 
 De voorzitter: Op korte termijn, voeg ik daaraan
toe.
 
 Minister Ter Horst: Ja, dat kan ook op korte
termijn.
 
 De voorzitter: Dan dank ik de minister hartelijk
voor haar aanwezigheid in ons midden en voor de gegeven antwoorden. Verder
dank ik de haar vergezellende ambtenaren, iedereen op de publieke tribune
en de leden voor hun inbreng.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), De
Pater-van der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Gerkens (SP), Sterk (CDA), Leerdam
(PvdA), voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD), Boelhouwer
(PvdA), Algra (CDA)Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van der
Burg (VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme (PvdD),
Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker (ChristenUnie).
 Plv. leden: Teeven (VVD), Van der Vlies (SGP),Joldersma (CDA) Smilde (CDA),
Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert (PvdA), Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD),
Vermeij (PvdA), Van Gerven (SP), Heerts (PvdA), Çörüz (CDA),
Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand
(PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Haersma
Buma (CDA), Cramer (ChristenUnie) en Knops (CDA).