Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1998; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25615, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

23-01-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25615 nr. 7

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485 en 8687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110 en 111112113
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25615Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 615Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1998nr. 7LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 15 januari 1998De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft de navolgende vragen over het ontwerp-HOOP 1998 (25 615,
nr. 1).De regering heeft deze vragen beantwoord bij brief van 15 januari 1998.
De vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Mattijssen 1Op welke wijze kan het hoger onderwijs, in het bijzonder het wetenschappelijk
onderwijs beter afgestemd worden op de gevarieerde maatschappelijke behoefte,
gelet op de duur van de opleiding enerzijds en de dynamiek van de samenleving
anderzijds?Er wordt langs verschillende lijnen naar gestreefd het hoger onderwijs,
in het bijzonder het wetenschappelijk onderwijs, beter op de maatschappelijke
behoefte af te stemmen:– grotere differentiatie van het hoger onderwijs;– vergroten van de transparantie van het opleidingenaanbod;– betere afstemming van onderwijs en onderzoek op de samenleving.In het HOOP 1996 is aangegeven dat een gevarieerd hoger onderwijssysteem
de beste condities schept om tegemoet te komen aan gevarieerde behoefte op
de arbeidsmarkt en op de heterogeniteit van de studentenpopulatie. Daarbij
staat het onderscheid tussen hbo en wo voorop. Binnen opleidingen is een groot
aantal mogelijkheden tot differentiatie aanwezig zoals didactische differentiatie,
inhoudelijke differentiatie, excellente trajecten en combinaties van leren
en werken. Verder zal het wetsvoorstel ter uitvoering van in het HOOP 1996
aangekondigde maatregelen (T.K. 1996–1997, 25 370), mogelijk maken
in bijzondere gevallen een universitaire opleiding met een afwijkende studielast
te verzorgen.Een hoger onderwijs dat is afgestemd op de maatschappelijke behoefte stelt
eisen aan de herkenbaarheid van het opleidingenaanbod voor studenten en werkgevers.
In het kader van het HOOP 1996 is met de instellingen afgesproken dat zij
het voortouw nemen bij een proces van herordening van het opleidingenaanbod.
Op de ontwikkelingen ten aanzien van het vergroten van de transparantie van
het opleidingenaanbod is in het ontwerp-HOOP 1998 en de conclusies van het
gevoerde overleg met HBO-raad en VSNU daarover, nader ingegaan.Nauwere afstemming tussen het hoger onderwijs en onderzoek op de samenleving
wordt op verschillende wijze bevorderd, onder andere:– versterken van de wisselwerking tussen het wetenschappelijk onderzoek
en toepassingen in de praktijk;– instelling van Raden van Toezicht voor de openbare universiteiten,
met participatie vanuit verschillende maatschappelijke geledingen;– versterken van de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt
in de vorm van bijvoorbeeld stages of duale leerwegen. 2Waaruit blijkt dat het stelsel van hbo en wo tegemoet komt aan de
gevarieerde behoeften van studenten en samenleving?Dat het stelsel van hbo en wo tegemoet komt aan de gevarieerde behoeften
van studenten en samenleving komt in de eerste plaats tot uitdrukking in de
deelname van studenten aan het hoger onderwijs, die in vergelijking met andere
West-Europese landen op een bevredigend niveau ligt. Verder kennen hoger opgeleiden
een relatief gunstige arbeidsmarktpositie, de werkloosheid is laag en hoger
opgeleiden verwerven over het algemeen een goede positie op de arbeidsmarkt.
Dit neemt niet weg dat naar verbetering gestreefd wordt. Het ontwerp-HOOP
1998 doet daartoe voorstellen. 3Waaruit blijkt dat ook in praktische zin de betrokkenheid van studenten
bij het onderwijs vergroot is? Allereerst kan gewezen worden op het stelsel van kwaliteitszorg. In de
interne kwaliteitszorg spelen studenten een grote rol. Voor de externe kwaliteitszorg
geldt de wettelijke eis dat de kwaliteitsbeoordeling geschiedt mede aan de
hand van het oordeel van studenten over het onderwijs van de instellingen.
Bovendien zijn studenten steeds vaker vertegenwoordigd in de visitatiecommissies.
Ook is informatie over kwaliteitsverschillen tussen opleidingen steeds beter
beschikbaar voor studenten.Ten tweede is hier het toenemend gewicht van de opleidingscommissies (OC's)
relevant. In deze commissies zijn studenten sterk vertegenwoordigd. Zoals
in het ontwerp-HOOP 1998 staat aangegeven zijn in de afgelopen jaren functie
en taak van OC's in het wo versterkt en zijn OC's in het hbo recentelijk geïntroduceerd.
Dit heeft geleid tot een grotere betrokkenheid van studenten bij het onderwijs,
hetgeen overigens niet wegneemt dat op het gebied van de OC's nog veel verbetering
mogelijk is. In het ontwerp-HOOP 1998 worden hiertoe voorstellen gedaan.Tenslotte kan worden gewezen op de ruim 2000 inmiddels gestarte projecten
die worden gefinancierd uit het studeerbaarheidsfonds. Bij de besluitvorming
over deze projecten hebben studenten een belangrijke rol: studentenbetrokkenheid
vormt een formele voorwaarde voor toekenning van middelen uit het studeerbaarheidsfonds.
Daarnaast leveren de projecten zelf een belangrijke bijdrage aan die betrokkenheid,
doordat veel activiteiten zijn gericht op intensiever en effectiever onderwijs. 4Waaruit blijkt dat de universiteiten positief reageren op het rapport
van de Overlegcommissie Verkenningen?In de zomer van 1996 hebben NWO, VSNU en KNAW laten weten dat zij de onderzoeksthema's
van de Overlegcommissie Verkenningen (OCV) onderschreven. Overleg met VSNU
heeft geleid tot de afspraak dat elke universiteit per 1 januari 1998 een
overzicht levert van hun eigen inzet op de terreinen van de OCV-aanbevelingen
die passen bij hun profiel. Hiervoor wordt verwezen naar bladzijde 161 van
het ontwerp-HOOP 1998.In een aantal universitaire jaarverslagen over 1996 wordt reeds ingegaan
op het Wetenschapsbudget 1997, waarin het kabinet een aantal keuzen en thema's
van de OCV heeft overgenomen die richtinggevend zijn voor het onderzoekbeleid.
Na een eerste globale inventarisatie zien de universiteiten goede mogelijkheden
een aantal van die thema's uit te werken die passen bij hun universitaire
profiel.Ook hebben een aantal universiteiten in samenwerking met de OCV in 1997
conferenties georganiseerd. Daarbij bleek dat de universiteiten verheugd zijn
over het OCV-rapport en het rapport o.m. zien als een legitiem instrument
voor het instellingsbestuur om faculteiten te vragen wat hun inzet is op betreffende
terreinen. Door zijn breedte maakt het OCV-rapport het de universiteiten mogelijk
om de wetenschappelijke kwaliteit ook centraal te stimuleren. Verschillende
universiteiten benutten het rapport dan ook bij de invulling van de breedte-strategie
voor onderzoekscholen. 5Welke aanbevelingen uit het Kennisdebat komen terug als beleidsvoornemens
in HOOP 1998?De uitkomsten van het Kennisdebat betekenen een nieuwe uitdaging om de
maatschappelijke functie van het hoger onderwijs en onderzoek verder vorm
te geven. Niet alle uitkomsten hebben een aparte uitwerking gekregen
in het ontwerp-HOOP 1998. HOOP. Zo wordt het thema «blijven leren»
nader uitgewerkt in het nationale actieprogramma «Een Leven Lang Leren».Onderwerpen in het ontwerp-HOOP waarbij de aanbevelingen uit het Kennisdebat
in het bijzonder een belangrijke inspiratiebron zijn geweest zijn:– het optimaal benutten van al het aanwezige talent om tegemoet
te komen aan de behoefte aan hoger opgeleiden in onze kennisintensieve samenleving
(hoofdstuk 2 van het ontwerp-HOOP);– het versterken van de openheid van het hoger onderwijs en onderzoek
richting de samenleving, opdat de programmering en inhoud van onderwijs en
onderzoek beter kunnen aansluiten bij maatschappelijke behoeften en het onderwijs
en onderzoek op hun beurt een grotere bijdrage kunnen leveren aan maatschappelijke
ontwikkelingen (hoofdstuk 3 van het ontwerp-HOOP);– de bijdrage die het hoger onderwijs en onderzoek kunnen leveren
aan versterking van de economische structuur is een belangrijke achtergrond
bij de voornemens in hoofdstuk 4 van het ontwerp-HOOP voor vernieuwing van
de curricula van beta- en technische studies en het verbeteren van het beroepsperspectief
van afgestudeerden van deze opleidingen;– het optimaliseren van de kwaliteit van het onderwijspersoneel
dat een cruciale rol vervult in de vorming van jonge mensen in onze kennissamenleving
is het oogmerk van de voornemens in hoofdstuk 4 van het ontwerp-HOOP ter verbetering
van de kwaliteit van de lerarenopleidingen in hbo en wo;– de prioriteit die in het Kennisdebat is gebleken voor het multimedialiseren
van het initieel onderwijs is mede betrokken bij het beleid gericht op de
verdere verbetering van kwaliteit en studeerbaarheid in hoofdstuk 5 van het
ontwerp-HOOP.Meer in het algemeen hebben de uitkomsten van het Kennisdebat ten grondslag
gelegen aan verschillende voornemens in het ontwerp-HOOP om de kwaliteit en
maatschappelijke betekenis van het hoger onderwijs en onderzoek te versterken. 6Is de regering bekend met het onderzoek van het SCO-Kohnstamm Instituut
(«Verder Studeren») waaruit blijkt dat examencijfers een zeer
geringe invloed hebben op het studiesucces?Is de regering bereid hier een reactie op te geven. Blijft zij bij
de eerdere voornemens inzake loting en laat de regering de resultaten van
het onderzoek meewegen bij het wetgevingstraject inzake dit onderwerp?Ja. Deze resultaten komen grotendeels overeen met in een in opdracht van
de commissie Drenth begin 1997 door het SCO-Kohnstamm Instituut gehouden onderzoek
naar het verband tussen lotingskans, slaagkans en studieduur bij numerus fixus
opleidingen. Ook uit deze studie blijkt dat er weliswaar een verband is tussen
het gemiddeld eindexamencijfer (centraal plus schoolexamen), slaagkans en
studieduur, maar dat dit verband niet zo sterk is dat daardoor bij selectie
een exclusief accent op het rendementsargument kan worden gerechtvaardigd.De conclusie van de Commissie Drenth dat selectie op basis van verwacht
studiesucces in zijn pure vorm moet worden afgewezen is dan ook onderschreven.Omdat onderzoek uitwijst dat er een beperkt, maar significant verband
is tussen cijfers, slaagkans en studieduur is een iets zwaarder accent op
het gemiddeld eindexamencijfer wel wenselijk. Hierdoor kan zelfs bij de geneeskundige
opleidingen die zich al kenmerken door een hoog rendement een lichte verbetering
qua resultaten en tijd worden verwacht. De belangrijkste reden waarom ondergetekende
een verstandig gebruik van eindexamencijfers bij de selectie nodig
vindt ligt evenwel niet primair in de relatie met verwacht studiesucces, maar
veeleer in de positieve effecten die daarmee in het voortraject worden bereikt.
Het gebruik van examencijfers waardeert prestaties en inspanning in het voortgezet
onderwijs en leidt bovendien, zoals de commissie Drenth op pagina 46 van zijn
rapport «gewogen loting gewogen» opmerkt, «tot een eerlijk,
transparant en objectief selectiesysteem».Uit het vorenstaande volgt dat ondergetekende de onderzoeksresultaten
van het SCO-Kohnstamm Instituut «Verder Studeren» wel in zijn
afwegingen bij het wetgevingstraject betrekt, maar daarin geen aanleiding
ziet zijn eerdere voornemens inzake loting te wijzigen. 7Waaruit blijkt dat studenten eerder terechtkomen op een opleiding
die past bij hun capaciteiten?De laatste jaren is veel geïnvesteerd in het verbeteren van de structuur
van opleidingen, de transparantie van het onderwijsaanbod, verbetering van
selectie en verwijzingen, differentiatie in leerwegen (waaronder dualisering)
en verbetering van de aansluiting tussen mbo en hbo. Het wetsvoorstel voor
invoering van de maatregelen uit het HOOP 1996 bevat belangrijke maatregelen
op deze terreinen. Ook wordt gewerkt aan verbetering van de voorlichting aan
studenten. Door deze maatregelen kunnen studenten beter kiezen voor een opleiding
die past bij hun capaciteiten en interesses en kunnen zij beter worden geselecteerd
en verwezen. Het IOWO heeft een onderzoek verricht naar de inhoud van de voornemens
en initiatieven van de universiteiten, de resultaten hiervan zijn te vinden
in het rapport «initiatieven van universiteiten tot selectie, verwijzing
en differentiatie».Uit het rapport van de onderwijs-inspectie over de bestuurlijke hantering
door de ho-instellingen van de visitatie-rapporten èn over een aantal
recente visitatie-rapporten blijkt dat de studeerbaarheid in het ho verbeterd
is en dat de instellingen maatregelen nemen deze verder te verbeteren («Studeerbaarheid
in het hoger onderwijs 1997.» – Inspectierapport nr. 1997–10).Het is vooralsnog onmogelijk om een uitgebreide cijfermatige onderbouwing
te geven. Wel is een stijgende lijn te onderkennen met betrekking tot propedeuse
rendementen en de studierendementen na vier en vijf jaar in het wo. Deze stijging
van rendementen, gecombineerd met de afname van de studieduur, lijkt erop
te wijzen dat dit beleid reeds succesvol is. Andere indicatoren zijn het feit
dat studenten op jongere leeftijd instromen, en dat de gemiddelde studieduur
in het wo is afgenomen. 8Hoe verhoudt zich de ontwikkeling van de deelname aan hoger onderwijs
tot de veronderstelde vraag naar hoger opgeleiden? Welke rol spelen demografische
overwegingen hierbij?De verhouding tussen deelname aan ho en de vraag naar hoger opgeleiden
kan op dit moment in zijn algemeenheid als gunstig worden gekenmerkt, gezien
de beneden-gemiddelde werkloosheid van hoger opgeleiden in Nederland (zie
het ontwerp-HOOP 1998, bladzijde 31).Op het niveau van groepen van opleidingen wordt door het Researchcentrum
voor Onderwijs en Arbeidsmarkt in Maastricht (ROA) elke twee jaar een prognose
gemaakt over de ontwikkeling van de verhouding tussen deelname aan onderwijs
enerzijds en de vraag van de arbeidsmarkt anderzijds; nagegaan worden:– de verwachtingen omtrent de aantallen schoolverlaters per opleidingstype,
mede berustend op de demografische ontwikkelingen; – de verwachtingen omtrent de uitbreidingsvraag per bedrijfstak,
mede gebaseerd op de verwachtingen omtrent de economische groei;– de verwachtingen omtrent de vervangingsvraag per beroepsgroep,
mede berustend op de demografische ontwikkelingen zoals de leeftijdsopbouw
van de huidige beroepsbevolking.De meest recente prognose is «De arbeidsmarkt naar opleiding en
beroep tot 2002.» [ROA, oktober 1997].Vergeleken met de periode 1992–1996 worden voor de periode 1997–2002
per jaar meer baanopeningen verwacht (door toename van de werkgelegenheid
èn een hogere uitstroom uit de arbeidsmarkt) terwijl de instroom van
schoolverlaters op de arbeidsmarkt lager zal zijn. De verwachte jaarlijkse
toename van de werkgelegenheid voor hbo-afgestudeerden is bijna twee maal
zo hoog als de gemiddeld verwachte toename; die voor wo-afgestudeerden is
zelfs bijna drie maal zo hoog.Op grond van deze verwachtingen is voor de periode 1997–2002 per
opleidingstype een indicator bepaald van het toekomstige arbeidsmarktperspectief;
voor het merendeel van zowel hbo- als van wo-opgeleiden is het toekomstige
arbeidsmarktperspectief goed te noemen. Voor verschillende hbo- èn
wo-opleidingstypen is het arbeidsmarktperspectief zo goed dat een tekort aan
arbeidskrachten wordt verwacht, leidend tot knelpunten in de personeelsvoorziening.
Slechts voor een paar opleidingstypen geldt een slecht of matig arbeidsmarktperspectief. 9Heeft de deelname aan het hoger onderwijs, nu becijferd op circa
36%, een maximum bereikt, of is nog een verdere groei te verwachten? Heeft
een grotere participatie gevolgen voor de kwantitatieve output en voor de
kwaliteit van de afgestudeerden?De deelname aan het hoger onderwijs als percentage van ieder leeftijdscohort
ligt in Nederland tegenwoordig op ruim 35%. Dit percentage kan nog verder
stijgen. Zo valt te voorzien dat het doorstroompercentage vanuit het mbo naar
het hbo nog zal stijgen.De kwantitatieve output van het hoger onderwijs blijft ongeveer op het
huidige niveau. Er is dan ook geen reden om aan te nemen dat dit invloed zal
hebben op de kwaliteit van de afgestudeerden. 10Kan meer inzicht worden gegeven in de internationale vergelijkingscijfers
inzake de deelname aan het hoger onderwijs, met name binnen de Europese lidstaten?Een nauwkeurige vergelijking van de deelnamecijfers in het ho tussen de
diverse Europese landen is gecompliceerd vanwege de verschillen tussen de
onderwijssystemen. In het ontwerp-HOOP 1998 wordt onder andere gebruik gemaakt
van de netto-participatiegraad in het tertiair onderwijs als indicator voor
internationale vergelijkingen.De netto-participatiegraad ho, het aantal ingeschreven in een bepaalde
leeftijdscategorie in het ho ten opzichte van de bevolkingsgroep in deze categorie,
dient zeer kritisch te worden bekeken. Niet alleen omdat de definitie van
tertiair onderwijs niet eenduidig is, maar ook omdat gemiddelde instroom-
en uitstroomleeftijd deze indicator sterk beïnvloeden.Binnen Europa zijn verschillen te onderkennen in de leeftijd waarop men
in het ho instroomt. Zo is de voorbereidende leerweg tot het ho – in
het bijzonder de universiteiten – in Duitsland relatief lang. Ook de
leeftijd waarop men het ho verlaat is binnen Europa zeer divers. Een hogere
gemiddelde instroomleeftijd heeft een negatief gevolg voor de participatiegraad
van 18–21 jarigen. Een lage gemiddelde leeftijd bij het verlaten van
het ho beïnvloedt (bijvoorbeeld als gevolg van een korte cursusduur)
de participatiegraad voor 22–25 jarigen negatief. Om deze verschillen
tussen de onderwijssystemen zoveel mogelijk op te vangen is in het ontwerp-HOOP
1998 een gemiddelde van beide indicatoren genomen.De netto participatiegraad is niet hetzelfde als het percentage van de
bevolking dat ooit een opleiding in het hoger onderwijs zal volgen. Dat percentage
ligt voor Nederland op ruim 35%. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat
er ook studenten jonger dan 18 (met name in het hbo) en ouder dan 25 zijn.
Een andere oorzaak is dat het gemiddelde van de nettoparticipatiegraden van
18–21-jarigen en 22–25 jarigen wordt berekend over een periode
van acht jaar, terwijl de gemiddelde verblijfsduur in het Nederlandse HO veel
korter is. Dit leidt dus tot onderschatting.Een andere indicator die kan worden gebruikt bij het maken van internationale
vergelijkingen is het verwachte aantal jaren dat individuen na het 5e levensjaar
onderwijs zullen volgen. Omdat bij het aldus vergelijken van de lengte van
de leerwegen de problemen rond de indeling van de verschillende onderwijsvormen
verdwijnen is deze indicator robuuster.In de volgende tabel wordt voor een aantal landen de netto-participatiegraad
en verwachte onderwijsduur op basis van gegevens uit 1995 samengevat. Hierbij
is gebruik gemaakt van de meest recente publicatie van «Education at
a glance 1997». De cijfers in het ontwerp-HOOP (bladzijde 15) waren
gebaseerd op de vorige editie van Education at a Glance. Grote verschuivingen
in vergelijking met de cijfers zoals gepresenteerd in het ontwerp-HOOP hebben
zich overigens niet voorgedaan.  netto-participatie
18–21netto-participatie 22–25gemiddelde participatie
18–25verwachte onderwijsduur België40,716,528,617,6
jaar Denemarken8,922,615,816,3 jaar Duitsland10,617,013,816,2
jaar Finland17,527,422,515,9 jaar Frankrijk34,217,726,016,3
jaar Griekenland32,910,621,814,0 jaar Hongarije11,97,99,914,2
jaar Ierland27,215,521,415,2 jaar IJsland7,920,314,1–Nederland23,218,721,016,9 jaarNoorwegen17,523,620,616,2 jaar Oostenrijk14,215,014,6015,2
jaar Portugal17,915,716,815,7 jaar Spanje25,617,521,616,1
jaar Tsjechië15,98,012,014,1 jaar Verenigd
Koninkrijk25,89,317,615,3 jaar Zweden13,016,614,815,8
jaar Zwitserland7,714,711,215,4 jaar11Op grond van welke feiten is de conclusie gerechtvaardigd dat de
gedragseffecten (sneller studeren e.d.) zich eerder hebben voorgedaan dan
verwacht?Ramingen uit het verleden lagen hoger dan de daadwerkelijke realisatie
als gevolg van een overschatting van de instroom en een langere verwachte
studieduur. Analyses laten zien dat met name de doorstroom van
hbo naar wo als gevolg van het tegengaan van het stapelen van studies sterker
is afgenomen dan verwacht.Analyses met betrekking tot de studieduur, zoals onlangs uitgevoerd door
VSNU en CBS laten zien dat de studieduur de afgelopen jaren aanzienlijk is
gedaald. Van het cohort 1991 behaalde achtentwintig procent het diploma binnen
vijf jaar, bij voorgaande cohorten was dit circa achttien procent. Afgestudeerden
in het wo deden in 1993/1994 en 1994/1995 gemiddeld bijna zes jaar over hun
studie. In 1995/1996 was dit met twee maanden gedaald. 12Waaruit valt op te maken dat de deelname-ontwikkeling op de langere
termijn door de versnelling van de gedragseffecten niet wordt beïnvloed?In de lange termijn ramingen was reeds rekening gehouden met een afname
van de instroom als gevolg van de vermindering van het stapelen van studies.
Ook het terugbrengen van de studieduur was reeds in de ramingen verwerkt.
Het sneller in werking treden van deze effecten heeft dus slechts invloed
op de korte termijn, en dan met name op het aantal ingeschreven studenten.
Voor een uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar de ramingen van leerlingen
en studenten waarin een zo nauwkeurig mogelijke prognose wordt gegeven van
de ontwikkelingen in de onderwijs-deelname. De meest recente raming is de
«Referentieraming 1997.» (OCenW, augustus 1997). 13Wat zijn de achtergronden en de gevolgen van de relatieve daling
in doorstroom van vwo naar wo van 64% in 1993 naar 60% in 1995? Is die daling
structureel? Bestaat er enige relatie tot het sociaal milieu?Het percentage vwo gediplomeerden dat doorstroomt naar het hoger onderwijs
is sinds lange tijd aan het stijgen. Zo ligt het doorstroompercentage van
vwo naar ho momenteel boven de negentig procent. Tot voor kort was deze stijging
zowel het gevolg van een stijgende doorstroom van vwo naar het hbo als van
vwo naar het wo. Onder invloed van diverse beleidsmaatregelen kiezen studenten
bewuster. Dit heeft tussen 1993 en 1995 tijdelijk een lichte daling van het
doorstroompercentage van vwo naar wo tot gevolg gehad; dit is gecompenseerd
door een stijging van het aantal gediplomeerden dat kiest voor een hbo opleiding.Vanaf 1995 is deze trend gekeerd. In 1996 is het directe doorstroompercentage
vanuit het vwo naar het wo weer toegenomen. De meest recente tellingen over
het studiejaar 1997/1998 wijzen uit dat de totale instroom in het wo, ongeacht
de vooropleiding van studenten, ten opzichte van 1996/1997 flink is gestegen.
Dit is waarschijnlijk een gevolg van een stijging van de doorstroom vanuit
het vwo. Het exacte doorstroompercentage is momenteel echter nog niet bekend.Uit onderzoek van het SCO Kohnstamm instituut blijkt dat de keuze om niet
direct verder te studeren in het ho, vaak een uitstel-beslissing is. Dit is
een gevolg van het feit dat de studiekeuze bewuster wordt gemaakt. Zowel kinderen
van ouders met een vbo/mavo opleiding als kinderen van ouders met een wo opleiding
kiezen vaker voor het uit- of afstellen van de vervolgopleiding zodat de relatie
met het sociaal milieu niet aantoonbaar is. 14Spelen de gewijzigde condities op het gebied van studiefinanciering
en collegegeld ook op iets langere termijn geen rol? Onlangs heeft de Tweede Kamer bij brief van 3 november 1997 een aantal
onderzoeksrapporten ontvangen waarin de toegankelijkheid van het onderwijs
centraal stond. De onderzoeken bevestigen dat in algemene zin de toegankelijkheid
van het onderwijs goed gewaarborgd is. De feiten laten zien dat de deelname
aan het (hoger) onderwijs relatief gezien voorloopt op de demografische ontwikkeling.
Overigens blijkt uit onderzoek ook dat dit succes niet exclusief toegeschreven
moet worden aan de manier waarop bijvoorbeeld de studiefinanciering is georganiseerd.
Vooral subjectieve factoren, als inzet en motivatie, persoonlijke omstandigheden,
lijken bepalend te zijn voor studie-succes.Echter ook is geconstateerd dat de gevoeligheid voor veranderingen in
de studiefinanciering het grootst is bij studenten uit de lage inkomensgroepen.
Bij veranderingen in het stelsel van studiefinanciering is dan ook steeds
aandacht geschonken aan mogelijke gevolgen van dergelijke veranderingen voor
deze groep van studenten, doordat zij bijvoorbeeld aanspraak kunnen blijven
maken op een aanvullende beurs en collegegeldverhogingen in eerste instantie
worden opgevangen door verhoging van de aanvullende beurs. Gedragsveranderingen
op de langere termijn zijn dan ook niet te verwachten. Het blijft echter nodig
om ook in de komende jaren de ontwikkelingen op deze gebieden nauwgezet te
blijven volgen. De Tweede Kamer zal daarover periodiek geïnformeerd worden. 15In hoeverre speelt de gebruikte definitie van allochtonen een rol
bij de deelnamecijfers van deze groepen aan het wetenschappelijk onderwijs
(onderzoek Voorthuisen en de Jong, 1997): ligt op termijn een grotere deelname
dan 4 en 2% aan hbo, respectievelijk wo in de rede?De onzekerheid over het exacte deelname percentage van allochtone studenten
in het hoger onderwijs is met name te wijten aan het ontbreken van een landelijke
meting, niet zozeer de gebruikte definitie. Via het CRIHO zal naar verwachting
eind 1998 een landelijke uniforme registratie in het ho tot stand komen, waardoor
het mogelijk is inzicht te krijgen in de exacte deelname percentages van allochtone
studenten. Overigens is het wel van groot belang dat er een eenduidige definitie
wordt gehanteerd over wie wel en wie niet tot de allochtone bevolkingsgroep
behoort. Vanuit de overheid wordt registratie volgens het BiZa model (geboorteland
vader/moeder/student) voorgestaan.Op termijn wordt een toename van het aantal allochtone studenten in het
hoger onderwijs verwacht op basis van de ontwikkelingen in het voortgezet
onderwijs en de bevolkingsopbouw. 16Op welke wijze denkt de regering het aantal vrouwen in leidinggevende
functies – dus ook onder hoogleraren – te kunnen vergroten? Hoeveel
vrouwen zijn benoemd in de raden van toezicht, mede gelet op het richtsnoer
van 20%?Een belangrijk instrument is het vaststellen van streefcijfers. Op grond
van de Wet Evenredige Vertegenwoordiging (WEV) zijn de hoger onderwijsinstellingen
verplicht streefcijfers vast te stellen voor het aantal vrouwen in hogere
functies. Om een geschikt instrumentarium te vinden ter realisatie van deze
doelstelling zullen door de VSNU en de HBO-Raad expertmeetings georganiseerd
worden. Deze expertmeetings zullen in overleg met verschillende organisaties
vorm krijgen.Daarnaast is een onderzoek uitgezet naar de carrière-perspectieven
van vrouwen in het wetenschappelijk onderwijs. De resultaten hiervan worden
medio 1998 verwacht. In elke raad van toezicht is tenminste 1 vrouw benoemd, hetgeen betekent
dat de raden van toezicht van de universiteiten voor ruim 20% uit vrouwen
bestaan. 17Is in andere OESO-landen sprake van specifieke maatregelen gericht
op de bevordering van een keuze voor technische opleidingen respectievelijk
de deelname van vrouwen aan deze opleidingen? Zo ja, welke maatregelen betreft
dit?Er heeft tot op heden geen specifiek internationaal vergelijkend onderzoek
plaatsgehad naar maatregelen gericht op bevordering van een keuze voor technische
opleidingen resp. de deelname van vrouwen aan deze opleidingen.Onderzoek heeft wel uitgewezen dat in de jaren '80 en het begin van de
jaren '90 de deelname aan het ho, ook in het buitenland, is toegenomen en
dat deze toename tevens gold voor de technische studierichtingen, waarbij
het stijgingspercentage bij vrouwen groter was dan dat bij mannen.In algemene zin wordt de zorg betreffende de ontwikkelingen van de deelname
aan bèta- en technische studies binnen Europa gedeeld. Uit onderzoek
is bekend dat er binnen Europa verschillen zijn in het beleid om het deelnamepatroon
aan hoger onderwijs te beïnvloeden. Een tendens is dat centraal gereguleerde
methoden steeds meer worden gerelativeerd en indirecte methoden gericht op
gedragsbeïnvloeding van (aankomende) studenten en instellingen worden
ingevoerd. In hoeverre deze instrumenten worden ingezet voor de bevordering
van een keuze voor technische opleidingen resp. de deelname van vrouwen aan
deze opleidingen is (nog) niet nader onderzocht. 18Kan aangegeven worden op welke wijze onderwijskundige concepten als
«leren leren» en extra aandacht voor studiebegeleiding in de lerarenopleidingen
leiden tot een verbetering van de achterstandspositie van bepaalde groepen
voor wat betreft de doorstroom naar het hoger onderwijs?De genoemde onderwijskundige concepten zullen uitgangspunten zijn voor
het gemeenschappelijk curriculum dat voor de lerarenopleidingen wordt ontwikkeld.
De toekomstige docenten zullen op die tereinen vaardigheden hebben verworven
die hen in staat stelt in het vo onderwijs op maat te geven aan iedere leerling.
Dat wil zeggen dat de docenten beter kunnen aansluiten bij de capaciteiten
en interesses van iedere leerling, ongeacht zijn sexe, sociaal-economische
of culturele achtergrond. Bovendien worden in het kader van het studiehuis
die vaardigheden (o.a. leren leren) aangeleerd die een leerling meer kans
geven om het hoger onderwijs succesvol te doorlopen. Dat alles zal ertoe bijdragen
dat stereotype keuze-patronen gebaseerd op die achtergronden minder pregnant
worden. 19Ligt het in de bedoeling meer onderwijs in een vreemde taal te geven?In het ontwerp-HOOP 1998 wordt geconstateerd dat vwo'ers straks, als gevolg
van de invoering van de profielen in de tweede fase van het vo, als regel
zowel Engels als Frans en Duits in hun vakkenpakket zullen hebben. De universiteiten
moeten ervoor zorgen dat de bredere talenkennis van aankomende studenten daadwerkelijk
in het onderwijs kan worden benut en verder wordt ontwikkeld. Daarbij wordt
gedacht aan meer vakliteratuur in een vreemde taal en het verder ontwikkelen
van vaardigheden in een vreemde taal. Bij dit laatste is het
geven van enkele onderdelen van het onderwijs in een vreemde taal een mogelijkheid.
Oogmerk hierbij is niet meer onderwijs in een vreemde taal te geven, maar
waar wenselijk voldoende variëteit in de gebruikte talen in stand te
houden en te vergroten. 20Op welke wijze kan de taalbeheersing van het wetenschappelijk personeel
worden verbeterd?In het ontwerp-HOOP 1998 wordt geconstateerd dat vwo'ers straks, als gevolg
van de invoering van de profielen in de tweede fase van het voortgezet onderwijs,
als regel zowel Engels als Frans en Duits in hun vakkenpakket hebben gehad.
De universiteiten moeten ervoor zorgen dat de bredere talenkennis van aankomende
studenten wordt benut en verder ontwikkeld. In het ontwerp-HOOP 1998 wordt
gesteld dat dit eisen stelt aan de taalbeheersing van het wetenschappelijk
personeel. Dit is de verantwoordelijkheid van de instellingen. Denkbaar is
dat het wetenschappelijk personeel waar nodig taaltrainingen volgt. Ook internationalisering
van onderwijs en onderzoek kan bijdragen aan de taalbeheersing. 21In het kader van de samenwerking tussen instellingen voor voortgezet
en hoger onderwijs zullen docenten uit het voortgezet onderwijs participeren
in het hoger onderwijs. Zullen vanuit het hoger onderwijs ook docenten participeren
in het voortgezet onderwijs? Zo nee, op welke wijze stelt het hoger onderwijs
zich op een rechtstreekse manier op de hoogte van ontwikkelingen in het voortgezet
onderwijs?Om de aansluiting tussen programma's in het voortgezet onderwijs en het
hoger onderwijs te verbeteren, wordt het wenselijk geacht dat docenten van
vo en ho intensiever kennis nemen van elkaars inhouden en werkwijzen, bijvoorbeeld
door wederzijdse participatie in voorbereiding en uitvoering van het onderwijs.
Het gaat hierbij ook om docenten uit het hoger onderwijs die participeren
in het voortgezet onderwijs.Het Informatiecentrum vwo-wo (VSNU) en het Landelijk Informatiecentrum
vo-hbo (HBO-Raad) bevorderen en ondersteunen hiertoe de vorming van regionale
netwerken en zorgen voor afstemming.Naast deze vorm van uitwisseling zal er bovendien overleg gevoerd worden
over een in te stellen studentenpanel (met scholieren uit het vo en studenten
uit de opleidingscommissies) dat kan adviseren over de verbetering van de
aansluiting tussen vo en ho. Ook dat kan bijdragen aan meer inzicht in de
ontwikkelingen in het vo. 22Is de regering van mening dat de verkorting van de leerwegen in het
hbo voor mbo'ers op de wijze zoals in het HOOP voorgesteld zal leiden tot
een betere doorstroom mbo-hbo? Wat is de gemiddelde studieduur van een mbo'er
in het hbo? Is er een relevant verschil in de gemiddelde studieduur van mbo'ers
die een door de minister als verwant beschouwde opleiding hebben gevolgd en
overige opleidingen?Ja. Mede met het oogmerk te komen tot goed aansluitende en efficiëntere
leerwegen mbo-hbo is in 1996 het Verblijfsduurakkoord tot stand gekomen. Om
dat te bereiken is een belangrijk vernieuwingstraject op gang gebracht dat
is gericht op de verbetering van de aansluiting tussen mbo en hbo. De organisaties
HBO-raad, BVE-raad en COLO hebben zich verenigd in het platform beroepsonderwijs
om de beoogde afstemming en samenwerking verder gestalte te geven. Op regionaal
niveau wordt er in toenemende mate door hogescholen en ROC's samengewerkt
bij de vormgeving van goed aansluitende leerwegen, zo blijkt
o.a. uit rapportages van de inspectie.De gemiddelde netto studieduur van mbo-ers die in 94/95 zijn afgestudeerd
in het hbo is 48,9 maanden (Bron: ROA 1997).Over verschillen in studieduur tussen mbo-ers die verwant dan wel niet-verwant
doorstromen (onder het regime van de huidige regelgeving) zijn enkele summiere
gegevens beschikbaar. Uit deze gegevens blijkt dat in de sectoren landbouw
en techniek een positief effect te constateren is voor verwant doorstromende
mbo-ers, en dat aanmerkelijke tijdwinst wordt geboekt bij opleidingen die
een longitudinale studieplanning mbo-hbo kennen. Dit geldt met name voor opleidingen
in de sociale sector en voor de verpleegkunde-opleidingen. In de sector economie
is een dergelijk positief verschil niet waarneembaar. Uit de beschikbare gegevens
blijkt dat met name longitudinaal geprogrammeerde mbo-hbo trajecten bijdragen
aan het realiseren van een substantiële verkorting van de studieduur.
Dit betekent dan ook een ondersteuning van de vernieuwingen die thans op instellingsniveau
hun beslag krijgen. Daarbij staan – overigens met inachtneming van de
dubbelkwalificerende functie van het mbo en de daarbij behorende diplomering –
programmatische afstemming en samenwerking centraal. 23Ziet de regering ruimte om het hbo in beginsel 4 jaar te laten zijn,
waarbij de 3-jarige variant voor aanverwante opleidingen niet verplicht wordt
opgelegd maar een vrijwillige keuze van de individuele student is? Zo nee,
waarom niet?Hbo-opleidingen hebben een omvang van 168 studiepunten. De studieduur
van 4 jaar is geënt op de havist. Mbo-ers hebben een voorsprong op de
havist, gezien hun vooropleiding. Mbo-ers die doorstromen naar een verwante
opleiding worden vrijgesteld van het afleggen van tentamens verbonden aan
onderwijseenheden met een gezamenlijke studielast van 42 studiepunten. Hierdoor
zijn mbo-ers die verwant doorstromen in staat in drie jaar het hbo te doorlopen.
Voor individuele studenten bestaat de mogelijkheid een beroep te doen op het
studiefonds in geval niet de volledige vrijstelling kan worden verleend.Met de verblijfsduurafspraken moet een besparing van 71,5 miljoen gulden
op de SF-uitgaven worden gerealiseerd. Bij een vrije keuzemogelijkheid voor
studenten voor een 4- of een 3-jarig traject zijn er onvoldoende garanties
dat die opbrengst ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd. 24Op welke wijze zullen studievoorlichting- en begeleiding in het voortgezet
onderwijs worden verbeterd?Verbetering van de studievoorlichting- en begeleiding in het voortgezet
onderwijs spitst zich toe op drie terreinen:1. De keuzevaardigheden worden versterkt, door de nieuwe examenprogramma's
en kerndoelen.2. Er wordt een breed pakket ontwikkeld op het gebied van voorlichting,
begeleiding en advisering vanuit de school (zie hiervoor de brochure «Niet
voor de school, maar voor het leven...», oktober 1996).3. Aandacht voor het versterken van de vaardigheden van de docent inzake
determinatie en keuze-oriëntatie. Hierover zullen afspraken worden gemaakt
met verzorgingsinstellingen.Naast studievoorlichting- en begeleiding in het voortgezet onderwijs wordt
er belang gehecht aan goede informatievoorziening ten behoeve van de studiekeuze
van aankomende studenten en studenten die van studie veranderen. Het komende
jaar zal er gewerkt worden aan de verbetering van de informatievoorziening
op terreinen als distributie en gebruik, beschikbaarheid van kwantitatieve
gegevens op opleidingsniveau, kwalitatieve verschillen tussen opleidingen,
informatie over de arbeidsmarktpositie van afgestudeerden, oordelen van werkgevers
en verbetering van de methodologie van verzameling, voorziening en verstrekking
van informatie. Hierover wordt dit voorjaar met betrokken partijen nader overleg
gevoerd. 25Waarom is het advies van de HBO-raad, in samenspraak met de BVE-raad
en het COLO inzake de doorstroming van mbo naar hbo uitgebleven?De precieze redenen van het uitblijven van het advies zijn mij niet bekend.
Wel is uit het bestuurlijk overleg met de HBO-raad af te leiden dat er aan
het begin van het traject dat heeft geleid tot de totstandkoming van het advies
enige vertraging is ontstaan.Het rapport dat HBO-raad, BVE-raad en COLO door LICA hebben laten opstellen
is bij brief d.d. 22 augustus 1997 ter kennisneming aangeboden. In een brief
d.d.11 september 1997 is het standpunt van de organisaties van instellingen
(het feitelijke advies) ter kennis gebracht. 26Welk rapport ligt aan de basis van de gesprekken over de doorstroming
van mbo naar hbo, het LICA-rapport of de z.g. HOOP-lijst.Over dit punt bestaat verschil van inzicht met de organisaties van instellingen.
HBO-raad en BVE-raad achten de HOOP-lijst geen realistisch uitgangspunt voor
het overleg over de doorstroomregeling. Ik ben daarentegen van mening dat
aan de basis voor het gesprek het voorwerk dient te liggen dat door beide
partijen is gedaan, i.c. de LICA-lijst en de HOOP-lijst. Een eerste bestuurlijk
overleg d.d. 7 januari jl. heeft echter nog niet geleid tot overeenstemming
hierover. 27Het kabinet wil de leerroute mbo-hbo voor aanverwante opleidingen
beperken tot 3 jaar. Hoe kan het zijn dat de lijst van aanverwante studies
in HOOP 1998 vele malen groter is dan de lijst van het LICA? Waarom is hier
niet beter overleg over geweest, vooral van de kant van de regering?Anders dan in de vraag wordt gesuggereerd, streeft het Kabinet er niet
naar de leerroute mbo-hbo voor verwante opleidingen te beperken tot 3 jaren.Wel kan naar de mening van het Kabinet effiency-winst worden gehaald door
op korte termijn voor opleidingen in het mbo- en hbo-domein die naar hun aard
en inhoud verwant zijn respectievelijk op korte termijn verwant zouden moeten
zijn, een zodanige programmatische afstemming tussen mbo en hbo (zowel op
landelijk als regionaal niveau) te bewerkstelligen dat het mogelijk is om
mbo'ers die doorstromen naar een verwante hbo-opleiding van 168 studiepunten
met behoud van kwalificatie 42 studiepunten vrijstelling te verlenen. Dit
laat onverlet dat dubbelkwalificering voor het mbo uitgangspunt blijft.Zoals reeds eerder aangegeven in het antwoord op vraag 28 is het uitgangspunt
bij de opstelling van de lijst geweest dat het secundair beroepsonderwijs
meer dan het havo naar zijn aard een sterke mate van verwantschap heeft dan
wel behoort te hebben met het hoger beroepsonderwijs. Op basis van dit uitgangspunt
zijn kernkwalificaties hbo en deelkwalificaties mbo vergeleken. Die combinaties
van opleidingen die in voldoende mate overeenstemming vertoonden zijn in de
HOOP-lijst opgenomen, ervan uitgaande dat nadere inspanningen in zowel mbo
als hbo op het punt van programmatische afstemming en samenwerking
zullen kunnen leiden tot 42 studiepunten vrijstelling.Het verschil tussen beide lijsten is wellicht daardoor te verklaren. In
concreto betekent dit dat meer verwantschap mogelijk is, respectievelijk dat
moet woren gestreefd naar meer verwantschap dan in de LICA-lijst tot uiting
komt.Het overleg over de lijsten wordt gevoerd naar aanleiding van het ontwerp-HOOP. 28Op grond van welke criteria is de lijst van verwant geachte opleidingen
tot stand gekomen?Uitgangspunt bij de opstelling is dat het secundair en het hoger beroepsonderwijs
naar hun aard een sterke mate van verwantschap hebben, respectievelijk zouden
moeten hebben. De middenkaderopleidingen leiden mensen op voor hoogwaardige
functies op middenmanagementniveau. Zowel de vakspecifieke als de meer algemeen
vormende kwalificaties die in deze opleidingen worden aangeboden zijn niet
alleen van belang voor de uitstroom naar de arbeidsmarkt, maar zijn ook van
betekenis voor kwalificatie voor het hbo. Kernkwalificaties van hbo-opleidingen
en deelkwalificaties van middenkaderopleidingen zijn vergeleken op hun verwantschap.
Daar waar sprake was van een redelijke mate van overeenstemming tussen de
beschreven kwalificaties, zijn de opleidingen in de lijst opgenomen, ervan
uitgaande dat – met de noodzakelijke inspanningen in zowel mbo als hbo –
gekomen kan worden tot 42 studiepunten vrijstelling. 29a Het kabinet wil de in- en doorstroom van allochtone studenten in het
hoger onderwijs bevorderen. Waarom worden de streefcijfers niet dwingender
gemaakt, denkt de regering de inspanningen van de instellingen goed te kunnen
controleren aangezien de streefcijfers aan de instellingen worden overgelaten?b Worden de instellingen ondersteund bij de registratie van allochtone
studenten?c Waarom is er niet voor gekozen om allochtonenbeleid onderdeel van instellingsplan
te laten zijn?Op deze vragen wordt als volgt geantwoord:a Met de VSNU en de HBO-Raad is afgesproken dat de universiteiten en de
hogescholen zelf streefcijfers opstellen, die vooral zullen zijn gericht op
het tegengaan van uitval. Deze streefcijfers dienen als referentiecijfer voor
de vermindering van uitval, in combinatie met een goed functionerend studentvolgsysteem.
De instellingen zullen worden aangesproken op het formuleren van de streefcijfers
en de realisatie daarvan. Daarnaast hebben de VSNU en de HBO-Raad op zich
genomen het allochtonenbeleid te betrekken bij de kwaliteitszorg. Daarmee
zijn voldoende mogelijkheden aanwezig om toe te zien op de inspanningen van
de instellingen terzake.b Het Expertise Centrum allochtonen Hoger Onderwijs (ECHO) ondersteunt
de instellingen bij het opzetten van een instellingsspecifieke registratie.
ECHO heeft ter ondersteuning van de instellingen de brochure «weten
door meten» ontwikkeld. Registratie is verplicht indien een instelling
in aanmerking wil komen voor een ECHO-project.c In het overleg met de instellingen voor hoger onderwijs en studentenorganisaties
naar aanleiding van het ontwerp HOOP 1998 is onderschreven dat de positie
van allochtonen structureel aandacht vergt in het instellingsbeleid. De gemaakte
afspraken met de VSNU, HBO-Raad en de studentenorganisaties over streefcijfers
en de betrokkenheid van het allochtonenbeleid in de kwaliteitszorg
bieden daarvoor een garantie. Het is derhalve niet nodig hiervoor een aparte
plancyclus in te stellen. 30Is de regering bekend met het promotie-team van allochtone jongeren
in het onderwijs (Zwolle) en is hij bereid te bevorderen dat hun inspanningen
kunnen worden uitgebreid?Ja, het promotie-team van allochtone jongeren in het onderwijs is bekend.
Reeds in augustus 1997 is aan de organisatie FORUM een bedrag voor 1997 van
f 95 030,= en voor 1998 een bedrag van f 96 632 toegekend
ten behoeve van de ondersteuning van dit project. 31Kan de regering een overzicht geven van percentages van allochtone
studenten, totaal en gedifferentieerd naar onder- of zij-instromers en naar
etnische groep? Kan hierbij ook ingegaan worden op slagingspercentages en
studieduur?Op dit moment niet. Met het ECHO wordt bezien of door middel van het enquêteren
van cohorten studenten meer en preciezere informatie beschikbaar kan komen
over de deelname en uitval van allochtone studenten en met welke specifieke
problemen deze groep studenten in het hoger onderwijs kampt. Daarmee wordt
voorzien in een verbetering van zowel de kwantitatieve- als de kwalitatieve
informatievoorziening. 32In hoeverre en op welke wijze wordt het toenemend aandeel van deeltijdwerk
betrokken bij de planning van de onderwijsvoorzieningen (ter illustratie:
vrouwelijke (huis)artsen, werkzaam in deeltijdverband)?De in de toekomst te verwachten vraag naar beroepsbeoefenaren in de medische
sector is leidraad voor de vaststelling van de onderwijsvoorzieningen. In
het advies van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 10 juni
1997 over de benodigde aantallen afgestudeerden geneeskunde in de komende
jaren is expliciet rekening gehouden met de uitbreidingsvraag als gevolg van
de bevolkingsgroei, de verschuiving in leeftijdsopbouw (veroudering) en het
meer gaan werken in deeltijd. In het advies is met betrekking tot het werken
in deeltijd onder meer bij de huisartsen en specialisten uitgegaan van het
NIVEL-onderzoek inzake «Inventarisatie deeltijd werken onder artsen»
en bij de bedrijfsartsen en overige artsen in loondienst van bedrijfsgezondheids-
en arbodiensten van CBS-gegevens over deze diensten. Daarbij is rekentechnisch
aangenomen dat in het jaar 2015 de helft van alle huisartsen, medisch specialisten
en bedrijfsartsen in deeltijd zullen werken met een functie-omvang van respectievelijk
60, 70 en 67 procent van een volledige functie. De minister van VWS adviseerde
op grond van onder meer deze ramingen een uitbreiding van het aantal eerstejaars
studenten geneeskunde met 125 tot een totaal 1875. Dit advies is overgenomen. 33Biedt de vierjarige cursusduur in het hbo en het wo voldoende ruimte
voor een optimale inpassing van de voorbereiding op de latere beroepsuitoefening?Het hoger beroepsonderwijs is naar zijn aard sterk gericht op de voorbereiding
op de latere beroepsuitoefening. Er zijn geen aanwijzingen dat de vierjarige
cursusduur ontoereikend zou zijn voor een adequate voorbereiding van studenten
op hun functioneren op de arbeidsmarkt. Er wordt bovendien in toenemende mate aandacht besteed aan een goede afstemming
tussen opleiding en beroep. De stage is daarin van oudsher een belangrijk
instrument. Door de groei van het aantal duale trajecten in het hbo wordt
de afstemming tussen leren en werken in het hoger beroepsonderwijs verder
versterkt.Wetenschappelijk onderwijs is gericht op de voorbereiding tot de zelfstandige
beoefening van de wetenschap of de beroepsmatige toepassing van wetenschappelijke
kennis en bevordert het inzicht in de samenhang van de wetenschap. Voorbereiding
op de latere beroepsuitoefening maakt deel uit van wetenschappelijk onderwijs
voor zover het beoefening van wetenschap of toepassing van wetenschappelijke
kennis in de beroepspraktijk betreft. Er zijn geen aanwijzingen dat de vierjarige
cursusduur hierbij een belemmering vormt. Opleidingen besteden in toenemende
mate aandacht aan vaardigheden die studenten nodig hebben in hun latere beroepsuitoefening.
Daarnaast maakt van steeds meer opleidingen een al dan niet verplichte stage
deel uit. De experimenten met duale trajecten in het wetenschappelijk onderwijs,
die met ingang van het studiejaar '98–'99 van start gaan, zullen bijdragen
aan verdere verbetering van de beroepsvoorbereiding van studenten in het wetenschappelijk
onderwijs. De mate waarin in opleidingen expliciet aandacht besteed wordt
aan beroepsvoorbereiding verschilt overigens wel. Dat hangt onder meer af
van de vraag of er sprake is van een duidelijke relatie tussen de opleiding
en een bepaald beroep. 34Welk percentage van de werkende afgestudeerde hbo'ers en wo'ers heeft
een baan onder het door de studie verkregen niveau? Hoe lang duurt het gemiddeld
voordat een baan op niveau verkregen wordt?Van de werkende afgestudeerde hbo-ers heeft (1½ jaar na afstuderen
) gemiddeld 24 % een baan beneden hbo-niveau («HBO-Monitor 1996.»);
per HOOP-gebied loopt dit percentage uiteen van 16 (Onderwijs) tot 42 (Gedrag
& Maatschappij).Van de werkende afgestudeerde academici heeft (2 jaar na afstuderen) gemiddeld
37 % nog een baan beneden wo-niveau; 7 % werkt beneden ho-niveau (Elsevier/SEO-onderzoek
1997). Bij wisseling van baan verbetert de arbeidsmarktpositie meestal (SEO,
De dynamische relatie tussen hoger onderwijs en arbeidsmarkt, 1996).Om te weten te komen hoe lang de afgestudeerden erover doen om een baan
op hun opleidingsniveau te verwerven zouden de genoemde onderzoeken moeten
worden herhaald, – bijvoorbeeld 5 jaar na afstuderen. Dergelijke gegevens
zijn op dit moment niet beschikbaar. 35Wat zijn de ervaringen van het werkveld met de duale experimenten
in het hbo? Wanneer worden de duale experimenten, uitgezonderd de LIO, geëvalueerd?De ervaringen van het werkveld met de duale experimenten in het hbo zijn
tot nu toe positief. In het Wet Vermindering Afdracht is voorzien dat de fiscale
faciliteit vooralsnog een experimenteel karakter heeft met een looptijd van
drie jaar ingaande per 1997; na afloop van die periode zal een evaluatie plaatvinden
van de maatregel. 36Welke fiscale faciliteiten ontvangen werkgevers, die technisch-commerciële
studenten in een duaal leertraject betalen? Werkgevers die een hbo-student in dienst nemen kunnen per jaar maximaal
een bedrag van f 4500,- op de loonheffing in mindering brengen, bij een
werkweek van 32 uur. Er mag maximaal 24 maanden een beroep worden gedaan op
de fiscale faciliteit. Bedrijfssectoren die voor de vermindering in aanmerking
komen, zijn de sectoren die technisch-commerciële activiteiten ontplooien.
Vanaf 1 januari 1998 geldt de fiscale faciliteit ook voor gezondheidszorginstellingen
die een hbo-student in dienst nemen. Voorwaarde om voor de fiscale faciliteit
in aanmerking te komen is dat de hogeschool, de werkgever en de student gedrieën
een contract afsluiten, de zogenaamde onderwijs-arbeidsovereenkomst.Voor de lage lonen bestaat bovendien een fiscale voorziening waarbij er
een tegemoetkoming van ca. f 1200,- op de bruto-loonkosten wordt gegeven
op voorwaarde dat het loon lager is dan 115% van het wettelijk minimumloon.
Indien een werknemer in een duale leerweg hieraan voldoet, komt deze bijdrage
van de overheid bovenop de vergoeding van f 4500,-. 37Worden al initiatieven ontplooid tot duaal leren binnen het curriculum
van het wetenschappelijk onderwijs? Zo ja, welke? Zo neen, hoe en op welke
termijn kunnen dergelijke projecten worden gestimuleerd?In het ontwerp-HOOP is aangekondigd dat universiteiten in de gelegenheid
worden gesteld om met ingang van het studiejaar 1998–1999 in een aantal
sectoren experimenten te starten met duale trajecten in het initiële
onderwijs. Sindsdien zijn door de universiteiten verschillende initiatieven
ondernomen die hierop inspringen. Zo organiseerde de VSNU op 2 december 1997
het congres «Academisch gevormd op de arbeidsmarkt». De Universiteit
van Amsterdam organiseerde in samenwerking met de Universiteit Utrecht op
18 december 1997 een congres over leren en werken. Verder zijn mij initiatieven
bekend van de Universiteit van Amsterdam, de Erasmus Universiteit Rotterdam
en de Universiteit Utrecht om met ingang van het studiejaar 1998–1999
van start te gaan met experimenten met duale trajecten. Bij verschillende
universiteiten zijn inmiddels initiatieven in voorbereiding.Om experimenten met duale trajecten te stimuleren wordt in de periode
1998–2001 voor een beperkt aantal experimenten middelen beschikbaar
gesteld. Als indicatie kan gedacht worden aan maximaal 0,5 miljoen gulden
per experiment. Op 19 december 1997 heeft ondergetekende een brief aan de
Colleges van Bestuur van de universiteiten gestuurd, waarin zij worden uitgenodigd
om voor 15 februari a.s. voorstellen voor zulke experimenten in te dienen.
In de brief worden ook de criteria vermeld waaraan dergelijke experimenten
moeten voldoen. 38Wat zijn de ervaringen van en met studenten in de zgn. MKB-route
voor wat betreft de diplomatermijn en dus studiefinancieringsaanspraken?In de MKB-route ronden studenten hun opleiding in het hbo af via een duaal
traject waarbij zij op grond van een arbeidscontract werkzaam zijn in het
MKB. Het afronden van het laatste jaar kan in de MKB-route maximaal 3 jaar
duren. De prestatiebeurs is in augustus 1996 in werking getreden. Studenten
die onder dit regime studeren zitten nu in het tweede jaar van hun studie
en kunnen dus nog geen ervaringen hebben met de MKB-route.Overigens erkennen ondergetekenden dat duale studenten als gevolg van
het werken in het gedrang kunnen komen met de thans geldende prestatietermijn
van 6 jaar. Daarom is bij Nota van Wijziging bij het wetsvoorstel ter uitvoering
van in het HOOP 1996 aangekondigde maatregelen voorgesteld om
de prestatietermijn van duale studenten zodanig te verlengen dat volledig
rekening wordt gehouden met het aantal jaren dat duale studenten extra nodig
heeft ten behoeven van het werken. Zo zal bijvoorbeeld een duale student die
na 3 jaar voltijdsonderwijs, zijn laatste jaar in 3 jaar werken behaald kunnen
rekenen op een prestatietermijn van 8 jaar. 39Is de regering van mening dat het bijbrengen van «essentiële
sociale vaardigheden» onlosmakelijk met het takenpakket van wetenschappelijk
onderwijs is verbonden?Ja. Wetenschappelijk onderwijs is onderwijs dat gericht is op de voorbereiding
tot de zelfstandige beoefening van de wetenschap en andere beroepen waarvoor
een wetenschappelijke opleiding dienstig is. Zowel het beoefenen van wetenschap
als het beroepsmatig toepassen daarvan vindt in de regel plaats in sociale
interactie. Daarom behoort het bijbrengen van sociale vaardigheden tot het
takenpakket van wetenschappelijk onderwijs. 40Ondanks het feit dat het wetenschappelijk onderwijs in toenemende
mate is gaan opleiden voor de arbeidsmarkt buiten het wetenschappelijk onderzoek,
is er zeker geen sprake van een 1 op1 relatie tussen opleiding en functie
of beroepenveld. Dit geldt met name voor de initiële opleiding. Hoe verhoudt
zich dit tot dualisering? Bestaat niet het gevaar dat door dualisering ook
het theoretische deel van de opleiding zich gaat toespitsen op de wensen van
het beroepenveld? En hoe verhoudt dit zich tot de gewenste breedte in oriëntatie
die onderdeel is van de academische vorming? Verdient in dit licht het verbeteren
van de stages, waarbij de student een veel onafhankelijke rol heeft ten opzichte
van de instantie waar hij/zij werk verricht, niet de voorkeur?In het wetenschappelijk onderwijs dient invulling te worden gegeven aan
zowel de academische als de beroepsvorming van studenten. Duale trajecten
bieden daar, naast stages, een invulling voor. Dualisering biedt de student
een betere oriëntatie op de arbeidsmarkt. Bovendien doen studenten werkervaring
op, krijgen ze de mogelijkheid om praktische en sociale vaardigheden aan te
leren en kan de overgang van het onderwijs naar de arbeidsmarkt worden versoepeld.
Voor de opleiding biedt dualisering het voordeel van een rechtstreekse terugkoppeling
vanuit de beroepspraktijk en versterking van de samenwerking met het bedrijfsleven.
Het feit dat er geen één op één-relatie bestaat
tussen opleiding en beroepenveld betekent dat de werkperioden tijdens het
duale traject niet beperkt hoeven te worden tot een bepaald beroepenveld.Dualisering hoeft niet ten koste te gaan van academische vorming, het
biedt juist bij uitstek mogelijkheden voor het aanleren van academische vaardigheden,
zoals analyseren, probleemoplossend vermogen, sociale en communicatieve vaardigheden,
flexibiliteit en het vermogen kennis toe te passen, te verwerven en te verwerken
en te leren leren. Duale trajecten bieden dus mogelijkheden om op eigentijde
wijze inhoud te geven aan academische vorming. Leren moet plaatsvinden in
een maatschappelijke context: je maakt je iets eigen door het toe te passen.
Bovendien wordt de opleiding gespreid over een langere periode, zodat studenten
meer in plaats van minder kunnen leren.Dualisering en stages vormen beiden mogelijkheden om de aansluiting tussen
opleiding en arbeidsmarkt te verbeteren. Bij stages hebben studenten een meer
onafhankelijke rol ten opzichte van de arbeidsorganisatie, bij duale trajecten
is sprake van een sterker commitment van de werkgever. Bij duale trajecten
is bovendien sprake van een meer structurele verankering van
de beroepsoriëntatie in de gehele opleiding. Voor sommige opleidingen
zullen duale trajecten de voorkeur verdienen, in andere gevallen liggen stages
meer in de rede. Daarom is het beleid er op gericht zowel dualisering als
stages te stimuleren. 41Zijn er ervaringen in binnen- en buitenland met duaal leren in het
wetenschappelijk onderwijs gedurende de normale opleiding (dus niet post doctoraal)?In Nederland zijn er geen ervaringen met duale trajecten in het initiële
wetenschappelijk onderwijs. Wel werken steeds meer opleidingen met, al dan
niet verplichte, stages. In het buitenland wordt, voor zover bekend, maar
op beperkte schaal gewerkt met duale trajecten in het initële wetenschapelijk
onderwijs. Voorbeelden zijn Canada, Engeland en de Verenigde Staten. Om meer
zicht te krijgen op buitenlandse ervaringen met dualisering en andere leerwegen
waarbij leren en werken worden gecontinueerd is het CSHOB gevraagd een internationale
vergelijking uit te voeren naar dualisering in het wetenschappelijk onderwijs.
Deze vergelijking zal in het eerste kwartaal van 1998 verschijnen. 42Op welke wijze denkt de regering het aantal verplichte stages te
bevorderen?Het opnemen van een al dan niet verplichte stage in de opleiding is een
verantwoordelijkheid van de instellingen zelf. Uit een door de VSNU verrichte
studie blijkt dat de belangstelling van de universiteiten voor stages toeneemt
en dat veel studies thans een verplichte stage kennen. Bovendien blijkt dat
de stagepraktijk kan worden verbeterd, met name waar het bemiddeling en begeleiding
betreft. De universiteiten zullen zich er voor inspannen dat stages binnen
de voltijdse opleidingen versterkt en verbeterd worden. De inspectie zal worden
gevraagd een onderzoek naar stages in het wo te verrichten. 43Is voor het overgaan tot duale experimenten wetswijziging vereist?
Zo ja, op welke wettelijke basis berusten de huidige duale experimenten in
het hbo?De experimenten met duale trajecten in het wetenschappelijk onderwijs
kunnen op zich zelf plaatsvinden binnen het vigerende wettelijk kader. Ook
de MKB-route in het hbo is gebaseerd op het huidige wettelijke kader. De Coöp-route
in het hbo, die afwijkende aanspraken op studiefinanciering kent, is gebaseerd
op de experimentenwet onderwijs, die inmiddels is geëxpireerd. Aanpassing
van de regelingen voor collegegeld en studiefinanciering is evenwel wenselijk
om duale tajecten stimuleren. In het wetsvoorstel ter uitvoering van de in
het HOOP 1996 aangekondigde maatregelen worden voor studenten die deelnemen
aan een duaal traject afwijkende studiefinancieringsaanspraken voorgesteld.
Als de som van de werkperioden van studenten die deelnemen aan een duaal traject
meer bedraagt dan een jaar, kan de prestatietermijn worden verlengd met een
jaar. Bovendien wordt de studieschuld van studenten die overstappen naar een
duale opleiding bevroren voor de duur van de periode van werken, mits zij
binnen de diplomatermijn van de prestatiebeurs het afsluitend examen met goed
gevolg hebben volbracht. De diplomatermijn voor duale studenten kan worden
verlengd naar rato van de omvang van de werkperiode. Op deze wijze worden
voor studenten betere condities gecreëerd voor het volgen van duale trajecten. 44Het kabinet wil graag werk maken van duaal leren. In HOOP 1998 wordt
hier wel aandacht aan besteed, maar worden geen concrete initiatieven gepresenteerd.
Op dit moment wordt nog weinig gebruik gemaakt van het aanbod dat er is. Kan
de regering aangeven welke concrete maatregelen zij gaat nemen op dit terrein,
welke financiële middelen hiermee gemoeid zijn, welke voorwaarden er
aan duaal leren gesteld worden (bijvoorbeeld in de sfeer van studiefinanciering,
arbeidsvoorwaarden, begeleiding) en hoe de huidige situatie verbeterd kan
worden? Is de regering van mening dat deeltrajecten niet moeten leiden tot
een vermindering van studierechten? Hoe verhouden de plannen van de regering
zich tot de huidige en toekomstige inrichting van de studiefinanciering?In het hoger beroepsonderwijs zijn de laatste jaren de nodige initiatieven
genomen ten aanzien van het stimuleren van duaal leren, zowel door hbo-instellingen
als de overheid. Voorbeelden van duale trajecten zijn Co-op, de MKB-route,
de leraar-in-opleiding en het in-service onderwijs. De rol van de overheid
bij het stimuleren van duaal leren is het wegnemen van belemmeringen in de
wet- en regelgeving en het stimuleren van verschillende partijen door gerichte
maatregelen. Op 1 januari 1997 is een fiscale faciliteit beschikbaar gekomen
die het voor werkgevers in technisch-commerciële bedrijfssectoren aantrekkelijk
maakt een hbo'er in een duaal traject in dienst te nemen. Per 1 januari 1998
is deze fiscale faciliteit uitgebreid naar gezondheidszorginstellingen. Daarnaast
is per 1 januari 1998 de bekostigingssystematiek zodanig aangepast dat deeltijdse
en duale studenten op hetzelfde niveau bekostigd worden als voltijdse studenten. Met ingang van 1997 is mede met subsidie van OCenW een projectorganisatie
van start gegaan waarbinnen wordt gewerkt aan de feitelijke verdieping en
verbreding van duale trajecten in het hbo. Belangrijke activiteit van deze
organisatie vormt de voorlichting en begeleiding van hogescholen bij het starten
van duale programma's en het verbreiden van «good practice». In
de conclusies van het overleg over het ontwerp-HOOP 1998 met VSNU en HBO-raad,
ISO en LSVb hebben de hogescholen en ondergetekende het belang onderschreven
van duale leerwegen in het hbo voor de versterking van de relatie tussen onderwijs
en beroepspraktijk. De hogescholen zullen in dat verband middels informatieverspreiding
en netwerkvorming, herinrichting van onderwijsprogramma's en adequate begeleiding
van studenten de benodigde inspanningen verrichten om het aantal duale leerwegen
in het hbo substantieel te vergroten.In het ontwerp-HOOP 1998 is aangekondigd dat universiteiten in de gelegenheid
worden gesteld om met ingang van het studiejaar 1998–1999 in een aantal
sectoren experimenten te starten met duale trajecten in het initiële
onderwijs. Wat betreft de uitwerking wordt verwezen naar het antwoord op vraag
37. Criteria waaraan experimenten met duale trajecten moeten voldoen zijn:
het werk moet aansluiten bij het niveau en de capaciteiten van de student,
het curriculum moet zo worden vormgegeven dat studenten voor zij gaan werken
over de benodigde vaardigheden beschikken en studenten moeten tijdens hun
werkperiode zowel vanuit de opleiding als op de werkplek worden begeleid.
De relatie tussen student, opleiding en werkgever moet worden vastgelegd in
een onderwijsarbeidsovereenkomst. In de conclusies van het overleg over het
ontwerp-HOOP 1998 met VSNU en HBO-raad , ISO en LSVb heeft ondergetekende
toegezegd om in overleg met het ministerie van Financien te bevorderen dat
een fiscale tegemoetkoming kan worden getroffen voor werkgevers die een student
van een duaal traject in dienst nemen, conform de bestaande hbo- en aio-regeling. In het wetsvoorstel ter uitvoering van in het HOOP 1996 aangekondigde
maatregelen, dat bij de Tweede Kamer voorligt wordt het duale traject wettelijk
vormgegeven. Het voorgestelde derde lid van artikel 7.7 regelt dat het instellingsbestuur
in de onderwijs-en examenregeling globaal de verhouding tussen het onderwijsdeel
van de duale opleiding en de praktijkcomponent daarvan aangeeft. Het voorgestelde
vierde lid van artikel 7.7 introduceert de zogenaamde onderwijs-arbeidsovereenkomst.
De onderwijs-arbeidsovereenkomst regelt het totaal van rechten en plichten
(onderwijskundig en arbeidsvoorwaardelijk) van de betrokken partijen (ho-instelling,
bedrijf/organisatie en student).Duale trajecten leiden niet tot verkorting van de studieduur. Studenten
die deelnemen aan een duaal traject zullen door het feit dat zij een werkkring
hebben doorgaans langer over hun opleiding doen dan een reguliere voltijdse
student. In de periode waarin de student werkt, kan geen studiefinanciering
worden genoten. In het wetsvoorstel ter uitvoering van de in het HOOP 96 aangekondigde
maatregelen wordt voorgesteld om de prestatietermijn te verlengen naar rato
van de termijn van de perioden van beroepsuitoefening. Geconcludeerd kan dus
worden dat dualisering niet leidt tot een vermindering van studierechten.Wat betreft de relatie tussen dualisering en de huidige en toekomstige
inrichting van de studiefinanciering, wijst ondergetekende er op dat het uitgangspunt
is dat de studiefinanciering het onderwijskundige beleid volgt. Dit vormde
ook de achtergrond voor de voorstellen over studiefinanciering in duale trajecten
in het wetsvoorstel ter uitvoering van de in het HOOP 1996 aangekondigde maatregelen. 45Hoe verhoudt dualisering binnen de technische en bètaopleidingen
zich tot de wens tot verbreding van deze opleidingen en de roep om bèta-afgestudeerden
die over de grenzen van het vakgebied heen kunnen kijken?Dualisering kan als één mogelijke optie bijdragen aan de
gewenste verbreding van beta- en technische opleidingen in hbo en wo. De beoogde
verbreding vraagt naast disciplinair gerichte opleidingsonderdelen meer algemene
kennis en vaardigheden in het curriculum, waaronder sociale vaardigheden,
ICT en bedrijfskunde. Duale trajecten kunnen met name bijdragen aan versterking
van de aandacht voor sociale en communicatieve vaardigheden en vaardigheden
om kennis toe te passen. De werkperioden bieden bij uitstek de mogelijkheid
om studenten de bredere oriëntatie van beta- en technisch afgestudeerden,
waar de samenleving om vraagt, bij te brengen 46Waarom is het nodig om de beroepsoriëntatie middels duale opleidingen
verder te versterken bij opleidingen die reeds een zeer zware stagecomponent
kennen, zoals psychologie?Het feit dat bepaalde opleidingen nu reeds een zware stage-component kennen,
geeft aan dat het leren in de praktijk en de reflectie op de beroepspraktijk
in die opleiding een onmisbare schakel vormen in de academische vorming en
beroepsvorming van studenten. Tegen deze achtergrond zou het wenselijk kunnen
zijn de beroepsoriëntatie meer structureel te verankeren in het curriculum.
Dat impliceert onder meer dat de student tijdens de werkperiode de status
van medewerker krijgt, dat de relaties tussen opleiding, werkgever en student
worden vastgelegd in een onderwijsarbeidsovereenkomst, dat specifieke eisen
gesteld worden aan begeleiding vanuit de opleiding, dat het werk aansluit
op de capaciteiten en het niveau van de student en dat het curriculum
zodanig moet worden vormgegeven dat de student voor hij begint te werken over
de benodigde kenis en vaardigheden beschikt. 47In hoeverre is interesse voor duale trajecten reëel, gezien
de daling van het aantal deeltijdstudenten?De deelname aan de deeltijdopleidingen is de afgelopen vijftien jaar aanzienlijk
teruggelopen, in het bijzonder in het hbo. De instroomcijfers van 1995 en
1996 laten een licht herstel zien. Een belangrijke functie van deeltijdonderwijs
is van oudsher het bieden van een tweede kans aan studenten. Doordat studenten
in toenemende mate op jonge leeftijd studeren in het voltijd dagonderwijs
en gebruik maken van hun eerste kans, neemt de deelname aan het deeltijdonderwijs
af. Duale trajecten bieden daarbij de mogelijkheid aan met name jonge studenten
voor een leerweg waarbij leren en werken worden gecombineerd, als alternatief
voor het voltijd dagonderwijs. De deelname aan deeltijdonderwijs kan overigens
niet op één lijn geplaatst worden met duale trajecten, omdat
het karakter van duale trajecten verschilt van deeltijdopleidingen. In een
duaal traject sluit het werk namelijk aan op de opleiding. 48Wat is de oorzaak van de sterke daling van het aantal hbo-studenten
in het deeltijdonderwijs? Draagt die daling een structureel karakter of hebben
incidentele factoren de overhand?De groep die traditioneel aan het deeltijdonderwijs deelneemt bestaat
voor een groot deel uit «tweede kansers» met een relatief hogere
leeftijd. Omdat steeds meer jongeren op jeugdige leeftijd een ho-diploma halen,
neemt deze groep potentiele deeltijd-studenten af. De gestage daling van het
deeltijd-onderwijs in de periode 1990–1995 is dan ook gepaard gegaan
met een verdere toename van de instroom van jongere studenten in het voltijd-onderwijs.
De keuze voor het voltijd-onderwijs is waarschijnlijk gestimuleerd door de
introductie van het stelsel van studiefinanciering in 1986, waardoor de deelname
aan het voltijds hbo voor studenten jonger dan 27 jaar aantrekkelijker werd.
Ook zullen veranderende ontwikkelingen op de arbeidsmarkt een rol hebben gespeeld.Overigens lijkt de afname van het deeltijdonderwijs tot staan gebracht.
De instroom in 1996 en 1997 is zelfs toegenomen. Het beleid gericht op verdere
versterking van deeltijd- en duaal onderwijs en de bevordering van een «leven
lang leren» kunnen hier in de toekomst verder aan bijdragen. 49Kan een nadere toelichting worden gegeven op de tegemoetkoming in
de aanvullende scholingskosten voor pas afgestudeerde kunstenaars die hun
intrede in de praktijk moeten maken. Hoe zal deze vorm krijgen?De nadere uitwerking van deze mogelijke tegemoetkoming is nog in beraad. 50Betekent de uitspraak dat iedere opleiding één propedeuse
kent dat bovenbouwstudies verdwijnen of kan een propedeuse meerdere vervolgstudies
hebben?Deze uitspraak moet zo verstaan worden dat het ongewenst is dat voor één
opleiding meer propedeuses bestaan. Dat laat de mogelijkheid open dat de propedeuse
van een bepaalde opleiding toegang geeft tot de vervolgfase van
meer opleidingen. Dat sluit ook niet uit dat meer dan één propedeuse
toegang kan geven tot de vervolgfase van een opleiding, zoals bijvoorbeeld
thans het geval is bij opleidingen zonder eigen propedeuse (de zgn. bovenbouwopleidingen).Het is dus geenszins zo dat als gevolg van de herordeningsoperatie bovenbouwstudies
zouden moeten verdwijnen. 51Wanneer komt inzicht in de vernieuwde regeling voor het aanbod van
onderwijs in het hbo?De HBO-Raad zal voor 1 april 1998 een plan van aanpak voor de herordening
opleidingenaanbod presenteren. In het geval met deze vraag wordt gedoeld op
de voorgestelde afstemming tussen hogescholen in regionaal verband inzake
initiatieven voor nieuwe opleidingen, wijs ik erop dat de HBO-raad bereid
is om hierover met mij overleg te voeren. De te wijzigen aanvraagprocedure
kan voor het eerst van toepassing zijn op de registratieprocedure voor het
CROHO 1999–2000, maar gelet op het overeengekomen moratorium op de start
van nieuwe opleidingen is de wijziging de facto eerst relevant voor het CROHO
2000–2001 en volgende. Als hiermee wordt gedoeld op de wijziging van
het referentiekader van de Adviescommissie Opleidingenaanbod (ACO) in verband
met de conclusies over de aanbevelingen van de MDW-werkgroep hoger onderwijs,
wijs ik erop dat in het Ontwerp-HOOP 1998 is bepaald dat de ACO zal worden
gevraagd om het bestaande aanbod aan aangewezen onderwijs te betrekken bij
de advisering over de doelmatigheid van voorgestelde nieuwe opleidingen van
bekostigde instellingen voor hoger onderwijs. 52Hoe breed moet de propedeuse worden? Is het advies van de ACO over
verdere vergroting van de transacties reeds beschikbaar?De propedeuse moet zodanig worden ingericht dat de wettelijk voorgeschreven
functies kunnen worden vervuld; te weten de oriënterende, de selecterende
en de verwijzende functie. Door clustering van opleidingen kan zich de vraag
voordoen of de propedeuse nog de wettelijke functies kan vervullen. Het advies
van de ACO is sinds begin november 1997 beschikbaar. Daarin wordt voor dit
punt nadrukkelijk aandacht gevraagd. Aan de universiteiten heb ik gevraagd
geïnformeerd te worden over de wijze waarop zij tot oplossingen voor
dit vraagstuk denken te komen. 53Wat is de strekking van het advies van de ACO? Welke vervolgacties
zijn ondernomen?Het advies van de ACO over de herordening van het universitaire opleidingenaanbod
is sinds begin november 1997 beschikbaar. Voor het overgrote deel van de opleidingen
impliceert het ACO-advies dat het VSNU-voorstel kan worden overgenomen. De
ACO concentreert haar advies op de opleidingen in het VSNU-voorstel ten aanzien
waarvan de ACO van oordeel is dat de herordening op een andere wijze vorm
gegeven zou moeten worden c.q. aan de universiteiten gevraagd zou moeten worden
het voorstel te heroverwegen dan wel nader te motiveren. Bij brief van begin
december 1997 is het ACO-advies aan de VSNU voorgelegd met een verzoek schriftelijk
daarop te reageren. In het kader van het overleg met de VSNU over het HOOP
98 is afgesproken in het voorjaar van 1998 overleg over deze materie te voeren. 54Hoe kan het opleidingenaanbod in het hbo en het wo daadwerkelijk
worden teruggebracht, gezien de beperkte resultaten van de laatste jaren op
dit gebied? Wat zijn de laatste voorstellen en om hoeveel verschillende opleidingen
gaat het?Hoe het opleidingenaanbod in het wo nu daadwerkelijk wordt terug gebracht
is mede afhankelijk van het in het voorjaar van 1998 te voeren overleg aan
de hand van de VSNU-reactie op het ACO-advies. Het feit dat het VSNU-voorstel
reeds voorziet in een vermindering van het aantal opleidingslabels tot ruim
100 geeft alle vertrouwen dat het aantal aangeboden opleidingen in het WO
daadwerkelijk fors wordt teruggebracht.Voor wat betreft het hbo is afgesproken dat de HBO-Raad voor 1 april 1998
een plan van aanpak zal presenteren. Eerst op grond daarvan kan worden bepaald
hoeveel opleidingen op korte termijn in een proces van herordening zullen
worden betrokken. 55Is het de bedoeling dat bekostigde én aangewezen hogescholen
gezamenlijk in regionaal verband aanvragen voor nieuwe opleidingen indienen
of staat het aangewezen onderwijs hierbuiten?Het voorstel te verkennen in hoeverre een systematiek denkbaar is waarbij
nieuwe aanvragen in regionaal verband worden ingediend en niet per individuele
instelling heeft uitsluitend betrekking op het bekostigd onderwijs. Het betreft
hier een verfijning van het wettelijk instrumentarium (artikel 6.2 van de
WHW) om de macrodoelmatigheid te garanderen. Titel 1 van hoofdstuk 6 van de
WHW, waartoe genoemd artikel behoort, is niet van toepassing op aangewezen
hogescholen. 56Waarom moeten duale trajecten gezien worden als nieuwe opleidingen?
Waar ligt de grens tussen het verzorgen van een bestaande opleiding op een
nieuwe manier en een «nieuwe opleiding» in dit verband?Duale opleidingen hebben in het wetsvoorstel in verband met de in HOOP
1996 aangekondigde maatregelen een eigenstandige plaats gekregen, naast de
voltijdse en deeltijdse opleidingsvormen. Ook bij de registratie in het CROHO
zal deze nieuwe onderwijsvorm, naast voltijd en deeltijd, een plaats krijgen.
Een instelling is in principe vrij om organisatorische aanpassingen aan een
opleiding te plegen in die zin dat het doel van de opleiding en de eindkwalificaties
van de afgestudeerden gelijk blijven doch de wijze waarop de kwalificatie
wordt verkregen, wijzigt. Dit betekent onder meer dat een instelling waaraan
een opleiding is verbonden in voltijdse en/of deeltijdse vorm deze opleiding
in principe ook in een duale vorm kan verzorgen.Pas indien hanteren van een duaal traject leidt tot een wijziging van
de eindkwalificaties, neer te leggen in de onderwijs en examenregeling, is
sprake van een nieuwe opleiding. Bij wijziging van de hoofdlijnen van de onderwijs-
en examenregeling – zoals opgenomen zijn in het CROHO – heeft
de adviescommissie onderwijsaanbod een toetsende rol in die zin dat deze commissie
beziet of de wijziging van de hoofdlijnen al dan niet leidt tot een nieuwe
opleiding. 57Hoe verhoudt zich de in het HOOP 1998 aangekondigde versterking van
onderwijs en onderzoek in een aantal sectoren zich tot de voorgenomen overheveling van financiële middelen naar de tweede geldstroom?
In welke sectoren zal dze versterking zijn neerslag krijgen?In hoofdstuk 4 van het ontwerp-HOOP 1998 wordt ingegaan op de ontwikkelingen
in het onderwijs en onderzoek in een aantal specifieke sectoren, te weten
de lerarenopleidingen, de bèta- en technische studies, de geesteswetenschappen
en de landbouwsector. De beleidsvoornemens hebben voornamelijk betrekking
op versterking van het onderwijs. De beleidsvoornemens ten aanzien van de
geesteswetenschappen en de oprichting van het kenniscentrum Wageningen betekenen
ook een versterking van het onderzoek.De voorgenomen versterking van de tweede geldstroom staat los van deze
voorstellen. Hiermee wordt beoogd verdere kwaliteitsverbetering van het Nederlandse
onderzoek, intensivering van de maatschappelijke betekenis van het onderzoek,
versterking van de samenhang in het onderzoek, versterking van het draagvlak
en de zichtbaarheid van het door de overheid gefinancierde onderzoek in de
samenleving, en versterking van de internationale profilering van het onderzoek.
Om deze doelstelling te realiseren wordt 500 miljoen gulden uit de rijksbijdrage
van de universiteiten op een meer competitieve wijze en met meer programmatische
samenhang toegekend aan de universiteiten, via de tweede geldstroom. Daarmee
wordt bijgedragen aan versterking van het onderzoek. 58Hoe staan de aangewezen instellingen tegenover een moratorium op
de registratie van nieuwe opleidingen?De instellingen die zijn aangesloten bij het Platform van Aangewezen en
Erkende Onderwijsinstellingen in Nederland (PAEPON) stemmen in met een moratorium
voor nieuwe opleidingen met een studielast van minder dan 168 studiepunten.
Aanleiding is het voorstel wijziging van artikel 7.4, tweede lid, van de WHW
in het kader van het wetsvoorstel ter uitvoering van in het HOOP 1996 aangekondigde
maatregelen. Dit moratorium is echter niet van toepassing op het Centraal
Register Opleidingen Hoger Onderwijs (CROHO) 1999–2000. Hiermee voldoet
het PAEPON niet aan het verzoek om voor het CROHO 1999–2000 tot een
moratorium te komen. In het door het PAEPON gevraagde bestuurlijk overleg
over de positie van het aangewezen onderwijs zal worden aangedrongen op een
grotere reikwijdte van het moratorium, zodat dit van kracht is voor het CROHO
1999–2000 en ook van toepassing is op opleidingen van 168 studiepunten. 59De regering heeft een project opgestart met meerdere partners om
het tekort aan studenten in het bèta-onderwijs op te vangen. Is er
onderzoek gedaan naar de oorzaken van de terugloop vóórdat maatregelen
bekend werden gemaakt? Zo ja, wat waren de resultaten van dit onderzoek en
zijn er gegevens bekend over de relatie met de beperkingen van studieduur
en de versobering van studiefinanciering?Op deelterreinen wordt al jarenlang onderzoek gedaan naar de problematiek
rondom beta-techniek. In paragraaf 4.2 van het ontwerp-HOOP 1998 worden enkele
van de relevante uitkomsten aangehaald. Mede op basis van deze onderzoeksresultaten
is gekozen voor de aanpak zoals in het ontwerp-HOOP beschreven. Kernpunten
daarin zijn het verhogen van de aantrekkelijkheid van de opleidingen, door
inhoudelijke verbreding en verbetering van de studeerbaarheid, en vergroting
van de aantrekkelijkheid van het beroepsperspectief. Op basis van onderzoek
van het CSHOB (participation in higher education, ratios and patterns, mei
1997) is in het ontwerp-HOOP geconcludeerd dat er geen eenduidige aanwijzingen zijn dat veranderingen in het studiefinacieringsregime studenten ertoe
brengen minder risicovol te kiezen. Uit het onderzoek blijkt dat daling van
de instroom, met fluctuaties, zich ook voordoet in andere landen, ongeacht
de richting van de veranderingen in studiefinanciering. Ook het verband tussen
cursusduur en instroom is niet eenduidig. De verlenging van de cursusduur
van een aantal ir-opleidingen heeft de instroom tot nu toe niet wezenlijk
verbeterd. 60Zijn er gegevens bekend over de beeldvorming van bèta-studies
onder aankomende leerlingen, een beeldvorming die wellicht in stand wordt
gehouden door de instellingen zelf («beta-studies zijn moeilijk»)
en de leraren in het voortgezet onderwijs?Uit onderzoek blijkt dat de beeldvorming van bèta- en techniekopleidingen
onder veel aanstaande studenten niet gunstig is. Geconstateerd is dat het
beeld van deze opleidingen slecht aansluit bij door grote groepen jongeren
belangrijk gevonden doelen en waarden. Zoals in het ontwerp-HOOP 1998 geschetst,
dienen al deze verschillende aspecten in samenhang te worden aangepakt, door
gezamenlijke inspanningen van onderwijsinstellingen, werkgevers en overheid. 61In hoeverre is het bedrijfsleven zelf bezig de instroom van bèta-
en technisch opgeleiden te vergroten door het werken in de bedoelde beroepen
aantrekkelijker te maken?Het bedrijfsleven probeert door middel van onder andere een scholingscomponent
de actualiteit en aantrekkelijkheid van de beroepen op peil te houden.Daarnaast heeft het bedrijfsleven door middel van participatie in het
convenant dat in december 1997 afgesloten tussen partijen uit overheid, onderwijsinstellingen
en bedrijfsleven te kennen gegeven actief te willen bijdragen aan het aantrekkelijker
maken van de beroepsperspectieven. 62Is er naast de groei in ICT ook een groei van andere technologische
ontwikkelingen in industrie en dienstverlening?Over de groei van bepaalde typen technologische ontwikkelingen in industrie
en dienstverlening zijn geen cijfers beschikbaar. Wel is duidelijk dat naast
de informatie- en communicatietechnologie ook sprake is van ontwikkelingen
in in de proces-, de bio- en de materiaaltechnologie. Naar verwachting leiden
deze ontwikkelingen ook tot extra vraag naar personeel. Het Researchcentrum
voor onderwijs en arbeidsmarkt heeft in het rapport «De arbeidsmarkt
naar opleiding en beroep tot 2002» (1997) de verwachting uitgesproken
dat de arbeidsmarkt voor hbo- en wo afgestudeerden in de sector techniek grote
tot zeer grote knelpunten te zien zal geven. 63Hoe groot is het tekort op de arbeidsmarkt aan technici en bèta-opgeleiden
buiten de informatica-sector?Tekorten op de arbeidsmarkt (kwantitatief èn kwalitatief) zijn
wisselend per discipline en variëren van beperkt tot groot. (Tot de laatste
categorie behoren onder meer de civiele techniek en de bouwkunde.) Voor vrijwel
alle technische opleidingen geldt bovendien dat in de afgelopen jaren de uitstroom
achterblijft bij de vraag vanuit het werkveld. Dit manifesteert zich
o.a. in dalende werkloosheidscijfers voor afgestudeerden van een belangrijk
deel van de opleidingen. 64Is de bezorgdheid in Vlaanderen over het lage aantal studenten dat
kiest voor technische opleidingen net zo groot als in ons land?In Vlaanderen is het aantal studenten bij technische opleidingen geen
onderwerp voor overheidsbeleid, omdat een dergelijke verlaging niet is geconstateerd.
Wel is het zo dat de vraag naar technici groter is dan het aanbod. 65Zijn er inmiddels ervaringen opgedaan met wijzigingen in het curriculum
waardoor de technische opleidingen aantrekkelijker gevonden worden.Veel factoren spelen een rol in het keuzegedrag van aanstaande studenten.
In onderzoek wordt echter bevestigd, zoals in het ontwerp-HOOP 1998 is aangehaald,
dat daarbij de inhoudelijke belangstelling voor een bepaald vakgebied een
van de belangrijkste factoren is. De feitelijke ervaringen met curriculumverbreding
in de beta- en technieksector zijn beperkt, maar bevestigen dit beeld. Zo
hebben nieuwe opleidingen als «natuurwetenschappen», «technische
bestuurskunde» en «biomedische technologie» in korte tijd
veel studenten aangetrokken, waaronder naar verhouding veel vrouwelijke studenten. 66Onderkent de regering de wisselwerking tussen de technische studies
en de bèta-opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs? Is ook voor
de bèta-opleidingen – zowel waar het de cursusduur als de voorzieningen
betreft – een verruiming mogelijk?Wisselwerking en samenwerking tussen de bèta- en technische disciplines
is van het grootste belang voor de ontwikkeling van deze vakgebieden. De technische
opleidingen, af te sluiten met het ir-diploma en de bèta-opleidingen
bij de algemene universiteiten hebben echter nadrukkelijk een eigen profiel,
beroepsorientatie en studieinhoud. Wat betreft de bèta-opleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs gaat het in de eerste plaats om inhoudelijke
vernieuwing en verbreding van het onderwijs. In dat verband kan, zoals reeds
gezegd in het ontwerp-HOOP, ook de cursusduur aan de orde worden gesteld.
Het overleg met de universiteiten hierover is geopend. Het het wetsvoorstel
ter uitvoering van in het HOOP 1996 aangekondigde maatregelen, waarvan de
parlementaire behandeling medio januari is gepland, maakt het in principe
mogelijk om – onder bepaalde voorwaarden – opleidingen met een
andere cursusduur dan 168 studiepunten aan te bieden en wel met ingang van
het studiejaar 1999–2000. Van een verruiming van de voorzieningen voor
bèta-opleidingen verwacht ik niet dat zij een bijdrage zal leveren
aan een oplossing voor de geconstateerde problematiek. 67In hoeverre kan door een vergroting van de financiële ruimte
voor het hoger technisch onderwijs – zowel aan universiteiten als aan
hogescholen – een bijdrage worden geleverd aan de vergroting van de
werfkracht van het technisch onderwijs?Te beperkte financiële ruimte is niet de belangrijkste factor in
de beta-techniekproblematiek. In de visie, zoals in het ontwerp-HOOP 1998
geschetst gaat het in de eerste plaats om vernieuwing en verbreding van het
onderwijs en verbetering van de aantrekkelijkheid van het beroepsperspectief.
Voor uitvoering van de in het ontwerp-HOOP opgenomen plannen is wel een aanvullend
budget nodig, om een impuls te kunnen geven aan initiatieven gericht op vergroting
van de werfkracht. In het kader van het convenant beta/techniek stelt de overheid
hiertoe f 40 miljoen beschikbaar. Daarnaast zijn ook al financiële
middelen beschikbaar gesteld uit het studeerbaarheidsfonds die onder meer
hiervoor kunnen worden ingezet. Voorts verwijzen wij naar de zogeheten ICES-gelden
die vanuit de overheid worden ingezet om onder meer de kennisinfrastructuur
te versterken, meer specifiek ook op het gebied van beta/techniek-onderwijs
en scholing. 68Hoe reëel is de verwachting dat meer mensen geïnteresseerd
kunnen worden voor de technische universitaire lerarenopleidingen gezien de
dalende belangstelling voor lerarenopleidingen voortgezet onderwijs?De belangstelling voor de universitaire lerarenopleidingen heeft zich –
na een groei in de afgelopen jaren – nu gestabiliseerd (de instroomgegevens
voor 97–98 zijn overigens nog niet bekend). Voor de instroom in de lerarenopleidingen
van de technische universiteiten (voor de vakken wiskunde, scheikunde en natuurkunde)
geldt dat hier geen daling te zien is maar wel dat het in absolute cijfers
om zeer lage aantallen gaat. Het laatste betekent dat met de voorgestelde
maatregelen nog flinke winst te behalen is. 69Wie stimuleert universitair opgeleiden om de ulo te volgen en hoe?De mogelijkheden om meer universitair opgeleiden te stimuleren de ulo
te volgen worden vooral gezocht in het creëren van gunstiger randvoorwaarden.
Het is bekend dat de keuze voor een kop-opleiding als de ulo, na de doctoraalopleiding,
voor veel studenten een te hoge drempel is. Het laatste geldt eens te meer
voor studenten die technische opleidingen volgen met een vijfjarige cursusduur.
De drie technische universiteiten zijn daarom bezig voorstellen te ontwikkelen
voor een ulo-programma dat in vergaande mate in de doctoraal opleiding geïntegreerd
wordt. Verwacht wordt dat TU-studenten dan makkelijker de keuze voor het leraarsberoep
zullen kunnen maken. Met de instellingen wil ik nagaan welke wervingsacties
mogelijk en zinvol zijn. Dergelijke wervingsacties zouden ook onderdeel kunnen
uitmaken van het actieplan van de nog op te richten stimuleringsorganisatie
voor beta- en techniek (waartoe overheid, bedrijfsleven en onderwijskoepels
in het kader van de op 11 december gesloten overeenkomst hebben besloten). 70Zijn de hao-instellingen vrij om ook in regionaal verband verdergaande
samenwerking te zoeken met andere hao-instellingen (dus ook niet hbo-instellingen!)?De samenwerking tussen hao-instellingen wordt gestimuleerd. Daarnaast
is er een van oudsher sterke (ook regionale) afstemming met de overige vormen
van agrarisch beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs in de sector.
Het staat het hao vrij om in regionaal verband verdergaande samenwerking te
zoeken met ook niet hbo-instellingen. 71Kan de zinsnede dat «door de inhoud van de opleidingen stuurt
de minister op hoog niveau de ontwikkelingen in de agrarische sectoren aan»
nader worden uitgelegd. Betekent dit dat de regering zich bemoeit met de inhoud
van de opleiding? Het Hoger Agrarisch Onderwijs is beroepsonderwijs. Vanuit zijn verantwoordelijkheid
voor kennisontwikkeling in de sector stimuleert de minister van LNV op thema-niveau
de vanuit beleidsmatige overwegingen gewenste richting van deze vorm van beroepsonderwijs.
De minister van LNV geeft hieraan invulling door middel van dialoog met maatschappelijk
relevante groeperingen, en faciliteert die ontwikkelingen via additionele
financiering. 72Is er sprake van verschillende kwaliteitszorgsystemen voor het «gewone»
hbo en het hao?In het hao is geen sprake van een andere soort kwaliteitszorgsysteem dan
in het overig hbo. De verdere ontwikkeling en verbetering zal ook overeenkomstig
het overige hbo worden aangepakt. 73Wordt de LIO-periode verplicht en zo ja, in welke vorm?De lio-periode zal worden opgenomen in het gemeenschappelijk curriculum
van de lerarenopleidingen dat momenteel door taak- en adviesgroepen wordt
ontwikkeld. Begin maart 1998 brengt het procesmanagement lerarenopleidingen
advies uit over het gemeenschappelijk curriculum. Na het in ontvangst nemen
van het advies zal de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk geïnformeerd worden. 74De Pabo-up-gelden zijn bedoeld voor de kleinere pabo's die tekort
aan personeel hebben. Nu lijkt echter dat het overgrote deel van die gelden
gespendeerd te worden aan ICT. Dit kan voor grote problemen zorgen, met name
op het gebied van personeelsbeleid. Is dit juist, hoe is de situatie op dit
moment en is er een oplossing aangedragen voor de betreffende pabo's?In het verleden is in het hbo een aantal bepalingen van kracht geweest
dat voorzag in een bodembekostiging voor kleine zelfstandige pabo's en/of
een kleine pabo-lesplaats.Sinds 1993 bestaan dergelijke bepalingen niet meer. De huidige pabo-up
is namelijk geen financiële bijdrage voor kleinere lerarenopleiding basisonderwijs
met een tekort aan personeel, maar een opslag (in 1997: van f 1170,-)
per onderwijsvragende student voor alle pabo's ongeacht de omvang van de betreffende
opleiding of hbo-instelling. In het kader van vitale lerarenopleidingen heb
ik met de HBO-raad afgesproken dat deze middelen ingezet zouden worden voor
het vernieuwingsproces, o.a. voor informatie- en communicatie technologie.
Dit is verankerd in de Regeling aanvullende vergoeding opleidingen tot leraar
basisonderwijs 1998, gepubliceerd in Staatscourant 246 van 22 december 1997.De HBO-Raad constateert in zijn brief van 16 december 1997 over deze (toen
nog concept-) regeling, dat de betreffende regeling tegemoetkomt aan de wensen
van de instellingen. Deze wensen betroffen o.a., mede ter vermijding van frictie-problemen
voor het personeelsbeleid binnen instellingen, een geleidelijke start. Met
ingang van 1998 wordt minimaal 25 % van de pabo-up gelden aan projecten met
betrekking tot informatie- en communicatie technologie besteed. Het resterende
gedeelte mag, behalve aan informatie- en communicatietechnologie, ook worden
besteed aan andere activiteiten gericht op vernieuwing van het curriculum
van de lerarenopleidingen, algemene professionalisering en samenwerking. 75Op welke wijze is, respectievelijk wordt het probleem van de wachtenden
voor het lopen van co-assistentschappen ondervangen?In 1995 is over de wachttijden van de co-assistentschappen een analyse
en advies verschenen van een onderzoekcommissie onder voorzitterschap van
prof. dr W.H.F.W. Wijnen. In dit advies wordt een aantal aanbevelingen gegeven
aan de instellingen om het probleem van de wachttijden te ondervangen. Zo
kunnen instellingen het aantal stageplaatsen uitbreiden, overgaan tot flexibilisering
van de volgorde van de co-assistentschappen en zouden sommige co-assistentschappen
eventueel eerder dan in het vijfde studiejaar gevolgd kunnen worden. Ook kan
samenwerking tussen faculteiten, met name voor aan elkaar grenzende regio's,
onnodige leegstand voorkomen.De leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
verzochten mij op 1 oktober 1997 (kenmerk M-97-58) in dit verband de uitkomsten
van de visitatie geneeskunde te doen toekomen. In november 1997 is de Onderwijsvisitatie
Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen verschenen. In het rapport wordt bij
de verschillende faculteiten specifieke aandacht gegeven aan het verschijnsel
wachttijden co-assistentschappen. In aanvulling op mijn brief van 22 augustus
1997 (kenmerk WO/BS-1997/13398) aan de vaste commissie inzake co-assistenten
kan ik nu dan ook inzicht geven in de bevindingen van de visitatiecommissie
terzake. Uit de rapportage blijkt dat bij faculteiten waar lange wachttijden
voorkwamen, deze tot aanvaardbare proporties zijn teruggebracht en dat bij
die faculteiten waar de visitatiecommissie lange wachttijden constateert,
aan mogelijke oplossingen wordt gewerkt. Over het geheel genomen spreekt de
visitatiecommissie in waarderende bewoordingen over de inspanningen die worden
gedaan en de resultaten die zijn geboekt.Op korte termijn zal de Tweede Kamer een aantal exemplaren van het visitatierapport
worden aangeboden. 76Op welke wijze zullen de activiteiten gericht op verbetering van
de studeerbaarheid na 1998 worden gecontinueerd?De activiteiten die gefinancierd worden uit het studeerbaarheidsfonds
lopen niet af in 1998. Allereerst lopen vele reeds gestarte projecten nog
door. Ten tweede is nog ruim 50 miljoen gulden beschikbaar voor nieuwe activiteiten
die starten per 1 september 1998. Omdat deze activiteiten een maximum looptijd
hebben van drie jaar kunnen deze middelen nog tot 2001 worden ingezet. Overigens
ga ik ervanuit dat de activiteiten ook nadien zullen doorlopen binnen de reguliere
bekostiging.Daarnaast zijn er verschillende andere activiteiten in gang gezet. Het
structurele karakter van de kwaliteitsmanagementplannen zal in de toekomst
tot uiting komen doordat het een blijvend onderdeel van het instellingsplan
zal zijn, zoals in de wet geregeld. Daarnaast is de implementatie van de MUB
in het wo, die een versterking van de onderwijsorganisatie op opleidingsniveau
beoogt, inmiddels in volle gang. Deze ontwikkelingen zullen zeker bijdragen
aan verdere verbetering van de studeerbaarheid.Vervolgacties zullen evenwel nodig zijn om de verworvenheden van het programma
Kwaliteit en Studeerbaarheid structureel te verankeren. Daarbij geeft ook
het inspectierapport «Studeerbaarheid in het hoger onderwijs 1997»
(inspectierapport, nr. 1997-10) aan dat verdere inspanningen nodig zijn, met
name om een actief studiegedrag te bevorderen, zoals ik reeds gemeld heb in
mijn brief aan u van 4 november 1997. In het overleg over het ontwerp-HOOP 1998 met VSNU, HBO-Raad, ISO en LSVb
is gesproken over de verbetering van kwaliteit en studeerbaarheid in de komende
jaren. Afgesproken is dat VSNU en HBO-Raad in kaart brengen welke acties nog
nodig zijn om het streefbeeld op dit terrein te bereiken. Hierbij worden LSVb
en ISO betrokken. Tevens zal ik bezien of na afloop van de derde tranche van
het studeerbaarheidsfonds extra middelen nodig zijn. 77De verhoging van de collegegelden en de besteding van middelen uit
het studeerbaarheidsfonds is afhankelijk van de voortgang van het project
kwaliteit en studeerbaarheid. Aan de Kamer was toegezegd dat de laatste rapportage
zich zou richten op de laatste stand van zaken en de laatste verbeteringen.
Is de regering van mening dat de laatste rapportage van de onderwijsinspectie
«Studeerbaarheid in het hoger onderwijs 1997» kan voldoen als
ijkpunt? Is de regering van mening dat bovengenoemd rapport tegemoet wordt
gekomen aan de wens van de Kamer, namelijk specifiek gericht op de meest recente
verbetering van kwaliteit en studeerbaarheid?In het rapport Kwaliteit en Studeerbaarheid zijn afspraken gemaakt over
de wijze van rapporteren over de verantwoording en evaluatie van de projecten
die medegefinancierd worden uit het studeerbaarheidsfonds en de rol van de
inspectie daarbij. De instellingen zullen verslag uitbrengen in het jaarverslag.
De inspectie zal jaarlijks een verslag uitbrengen over de verbetering van
de studeerbaarheid.In het rapport dat de inspectie in 1997 heeft uitgebracht heeft de inspectie
nog geen gebruik kunnen maken van verslaglegging in verslagen over uitgevoerde
studeerbaarheidsprojecten, omdat deze projecten pas vanaf augustus 1996 van
start zijn gegaan. De jaarverslagen over 1997, die voor 1 juli 1998 verschijnen,
zullen wel informatie verschaffen over de activiteiten van de instellingen
waarbij sprake is van medefinanciering uit het studeerbaarheidsfonds.De inspectie is ten behoeve van haar rapportage nagegaan hoe instellingen
zijn omgegaan met het verbeteren van de studeerbaarheid, naar aanleiding van
de oordelen die visitatiecommissies hebben gegeven ten aanzien van de studeerbaarheid
van opleidingen. Zoals de inspectie aangeeft is de door de inspectie gekozen
benadering representatief voor de landelijke ontwikkeling ten aanzien van
de studeerbaarheid.In het inspectierapport wordt derhalve een adequaat beeld geschetst van
de ontwikkeling van de studeerbaarheid in het hoger onderwijs. 78Kan de regering aangeven hoe de stand van zaken is inzake de instelling
van een tijdelijke toetsingscommissie van studenten die samen met de inspectie
een toetsingskader voor inhoudelijke en procedurele criteria opstellen inzake
de implementatie van de gehonoreerde kwalteits- en studeerbaarheidsplannen?De stand van zaken is als volgt. De inspectie heeft op mijn verzoek een
gesprek gevoerd met de studentenorganisaties over de beoordeling van het project
Kwaliteit en Studeerbaarheid. Dit gesprek is gevoerd aan de hand van een door
de inspectie opgesteld concept beoordelingskader. De studentenorganisaties
hebben aangegeven dat zij zich, gegeven het kader van het rapport Kwaliteit
en Studeerbaarheid, zich kunnen vinden in dit concept-kader. Over het concept-kader
zal nog nader overleg plaatsvinden met de inspectie. 79Van wie ontvangt de inspectie gegevens over studierendement en studievoortgang
en hoe is de betrouwbaarheid van deze gegevens gegarandeerd?Deze gegevens worden verschaft door de universiteiten en hogescholen.
Met de VSNU is afgesproken, dat zij er naar zal streven om in 1998 de gegevens
over het studierendement in het wo per opleiding beschikbaar te hebben. Over
de wijze van beschikbaarstelling zal nog nader overleg plaatsvinden.Gegevens over het studierendement in het hbo per opleiding zijn reeds
beschikbaar op grond van gegevens die de instellingen aanleveren aan de IBG
(Informatie Beheer Groep te Groningen). De inspectie ontvangt die gegevens
van de IBG.Gegevens over het al dan niet voldoen aan de studievoortgangseis in het
stelsel van studiefinanciering worden door de instellingen opgegeven aan de
IBG. Die gegevens staan de inspectie ter beschikking. Gegevens over het aantal
behaalde studiepunten worden per instelling geadministreerd. Met de VSNU en
HBO-raad zal worden overlegd over het verzamelen van deze gegevens op een
voor de inspectie bruikbaar aggregatieniveau.Er wordt vanuit gegaan dat deze gegevens zo betrouwbaar zijn als met de
huidige stand van techniek en organisatie mogelijk is. Wat betreft de IBG-gegevens
vinden jaarlijks bestandsvergelijkingen plaats tussen de instellingsadministratie
en het Centraal Register bij de IBG. Voor wat betreft de rendementsgegevens
van de VSNU wordt door de instellingen ingestaan voor de correctheid van hun
opgaven. Bovendien worden de gegevens door het CBS gecontroleerd op consistentie. 80Welke voorbeelden zijn er te noemen van instellingen die de uitdaging
aanpakken om meer gebruik te maken van ICT?In het rapport «ICT-gebruik in Hoger Onderwijs» (De Haan,
Fisser en De Wolf, Onderwijstechnologisch expertisecentrum, Open Universiteit,
1998) worden de resultaten gepresenteerd van een inventariserend onderzoek
naar ICT-gebruik in het hoger onderwijs. Uit het onderzoek komt naar voren
dat veel opleidingen gebruik gemaakt wordt van ICT-toepassingen. Daarbij gaat
het vooral om gebruik van electronisch beschikbare informatiebronnen en onderwijsapplicaties
(courseware en simulaties). Bij 60% van de opleidingen wordt gebruik gemaakt
van toepassingen op het gebied van toetsing en toepassingen met tijds- en/of
plaatsonafhankelijke communicatie tussen personen. Het gaat overigens meestal
om toepassing op kleine schaal.ICT is in het HOOP 1996 als landelijke prioriteit voor het studeerbaarheidsfonds
aangemerkt. Uit projectvoorstellen ten behoeve van zowel de eerste als de
tweede tranche van het studeerbaarheidsfonds voor het hbo en wo blijkt dat
hier gehoor aan is gegeven.In de eerste en tweede tranche van het studeerbaarheidsfonds zijn door
de hogescholen in totaal 85 projectvoorstellen ingediend, die zijn gericht
op het gebruik van ICT. Hier is een totaalbedrag van circa 25 Mƒ mee
gemoeid. Deze projecten, die zijn gericht op het gebruik van ICT, hebben o.a.
betrekking op geautomatiseerde studentvolgsystemen, digitale studielandschappen,
multimedialisering van het curriculum (denk aan de ontwikkeling van MILE rekenen-wiskunde
& didactiek binnen een groot aantal Pabo's) en deskundigheidsbevordering
van management en docenten op het gebied van ICT. Omdat dermate veel hogescholen ICT-activiteiten ontplooien, wordt hier volstaan met het geven van
één voorbeeld van een opvallend initiatief. Het samenwerkingsverband
van de Hogeschool van Amsterdam en de Hogeschool Holland, de Educatieve Faculteit
Amsterdam (afgekort: EFA), heeft in de tweede tranche van het studeerbaarheidsfonds
projectvoorstellen ingediend voor een totaalbedrag van circa 6 Mƒ.
Deze ICT-rijke projecten omvatten het volgende: curriculumontwikkeling, studievoortgangssysteem,
versterking van de afstemming met de beroepspraktijk, professionalisering,
creëren van een studielandschap Kohnstammhuis, kwaliteitszorg en deelname
aan de ontwikkeling van MILE rekenen-wiskunde & didactiek. De EFA vormt
een goed voorbeeld van een faculteit die de uitdaging aanpakt om meer gebruik
te maken van ICT. De EFA benut niet alleen het studeerbaarheidsfonds om het
gebruik van ICT binnen de instelling te vergroten; de EFA heeft in 1997 tevens
een projectvoorstel ingediend voor een Experimentele Lerarenopleiding, in
het kader van het PROMMITT-programma. Eind 1997 heeft de minister de EFA en
de Ichtus Hogeschool te Rotterdam aangewezen als Experimentele Lerarenopleidingen.Ook in het wo zijn in het kader van het studeerbaarheidsfonds veel projecten
op het gebied van ICT ingediend. De commissie Wijnen heeft een positief advies
gegeven over zeer veel van deze voorstellen: 23% van alle goedgekeurde projecten
in de eerste tranche en 18% van die in de tweede tranche zijn gericht op de
toepassing van ICT, dikwijls in de vorm van computer ondersteunend onderwijs
(COO).Een goed voorbeeld van de goedgekeurde ICT-projecten in de tweede tranche
van het studeerbaarheidsfonds in het wo biedt de Vrije Universiteit. Dertig
verschillende projecten met een totaalbedrag 5,8 miljoen gulden zijn gericht
op het versterken van de rol van ICT in het onderwijs. In veel gevallen gaat
het om de introductie van COO bij uiteenlopende opleidingen als statistiek,
verloskunde en economie. Ook de letterenopleidingen nemen deel aan COO-projecten.
Andere voorbeelden van ICT-projecten aan de VU zijn «Interactieve 3D
grafische computerprogramma's voor aardwetenschappelijk onderwijs»,
«Structurele invoering van gebruiksvriendelijke en toepassingsgerichte
softwarepakketten op het natuurkundepracticum» en «Individualisering
van het informatica-onderwijs in het tandheelkundig curriculum».ICT is ook een speerpunt bij de vernieuwing van de lerarenopleidingen.
Het feit dat bijna alle Pabo's aan de ontwikkeling van één of
meer ICT-pilots deelnemen, vormt een bewijs dat instellingen wel degelijk
de uitdaging aanpakken om meer gebruik te maken van ICT. Daarnaast is er eind
1997 alleen al voor ICT-projecten van lerarenopleidingen voor het voortgezet
onderwijs, in het kader van het PROMMITT-programma, voor circa 6 Mƒ
verplicht. 81Op welke wijze wordt gewerkt aan de verbetering van de didactische
kwaliteiten van het wetenschappelijk personeel? Ligt didactische nascholing
hier niet voor de hand?Verbetering van de didactische kwaliteiten van het wetenschappelijk personeel
wordt in het algemeen aangepakt binnen het kader van het universitaire personeelsbeleid,
gericht op verbetering van mobiliteit en brede inzetbaarheid van het personeel.In het kader van het studeerbaarheidsfonds zijn in 1996 en 1997 ruim 100
projecten toegekend die de professionaliteit van docenten moeten verbeteren.
Het betreft onder meer cursussen gericht op het verbeteren van didactische
vaardigheden en om het vertrouwd maken van docenten met het (toepassen) van
ITC in het onderwijs. Didactische nascholing is dus één
van de aspecten waaraan aandacht geschonken wordt bij de verbetering van de
professionaliteit van docenten.Een goed voorbeeld is de Universiteit Utrecht. Deze instelling kent de
regeling Wetenschappelijk Personeel, functies, loopbanen en waardering (Wp-FLOW).
Deze regeling houdt in dat de functiebeschrijvingen breed zijn, dat naast
de bestaande gecombineerde onderzoek/onderwijsloopbanen ook loopbaanlijnen
voor specifieke onderzoek en onderwijsfunkties worden onderscheiden en dat
onderwijsmanagement taken nadrukkelijker worden gewaardeerd. 82Kan er een overzicht worden gegeven van de voorzieningen die universiteiten
en hogescholen treffen voor topsporters?Een dergelijk overzicht is thans niet voorhanden. De VSNU en HBO-Raad
hebben op zich genomen om in het voorjaar van 1998 een inventarisatie te maken
van studievoorzieningen en voorzieningen in het kader van het afstudeerfonds
voor studenten die topsport bedrijven. Het doel hiervan is om studenten beter
te informeren over aanwezige voorzieningen; niet om te komen tot harmonisatie
of uniformering. Als deze inventarisatie gereed is, zal een overzicht worden
gegeven aan de Tweede Kamer. 83Wat is de stand van zaken ten aanzien van de afstudeerregelingen?In het ontwerp-HOOP 1998 wordt melding gemaakt van de conclusies van de
commissie De Groot over de afstudeerregelingen. Naar aanleiding daarvan heb
ik de instellingen verzocht voor 15 september 1997 hun regeling te zenden
aan de Inspectie van het Onderwijs. Aan dit verzoek hebben alle instellingen
gehoor gegeven. Hiermee is het vermoeden van de commissie De Groot dat sommige
instellingen niet over een regeling beschikken onjuist gebleken.Voorts heb ik de instellingen mijn visie op het toetsingskader van de
commissie De Groot gezonden (bijlage). Deze tekst kan worden beschouwd als
een nadere beleidsmatige invulling van mijn eisen ten aanzien van de afstudeerregelingen.Per 1 december moesten de zo nodig aangepaste regelingen in het bezit
zijn van de inspectie. Vanaf die datum werkt de inspectie aan een inhoudelijke
onderzoek naar alle afstudeerregelingen. De inspectie hanteert als toetsingskader
naast de wet en de amvb mijn visie op het toetsingskader van de commissie
De Groot. In maart 1998 verschijnt de rapportage van de inspectie. Hierin
zullen naast beoordelingen per instelling ook enkele algemene conclusies te
vinden zijn over de uitvoerbaarheid van de huidige eisen ten aanzien van afstudeerregelingen,
wat voorbeelden van «good practice» zijn, mogelijke knelpunten
in de huidige regelgeving en opvallende verschillen tussen regelingen van
instellingen.Zo spoedig mogelijk na het verschijnen van de inspectierapportage zal
de Tweede Kamer wprdem geïnformeerd over mijn standpunt. Uit de nadere
inzending van afstudeerregelingen aan de inspectie blijkt dat veel instellingen
hun regeling hebben aangepast. Het feit dat veel instellingen een aangepaste
regeling hebben gezonden naar de inspectie geeft het vertrouwen dat sprake
zal zijn van een aanzienlijke verbetering van de afstudeerregelingen op de
instellingen. 84Vanaf wanneer moeten de uitgaven voor het afstudeerfonds afzonderlijk
zichtbaar worden gemaakt in het financiële verslag? De universiteiten en hogescholen moeten met ingang van het verslagjaar
1995 respectievelijk het verslagjaar 1994 de ondersteuning van studenten uit
het afstudeerfonds afzonderlijk zichtbaar maken in de jaarrekening. 85 en 86Wat is de stand van zaken voor wat betreft de participatie van studenten
in opleidingscommissies in het hbo? Hoeveel opleidingscommissies moet het
hbo hebben en hoeveel daarvan zijn inmiddels formeel gerealiseerd en hoeveel
functioneren daadwerkelijk?In het bestuursreglement van de hogeschool wordt de formele basis voor
het functioneren van de opleidingscommissies geschapen. Elke hogeschool moet
per opleiding een opleidingscommissie installeren volgens artikel 10.3c van
de WHW. Als de organisatorische eenheden van de hogeschool, zoals bijvoorbeeld
de faculteit of sector, slechts uit één opleiding beslaan kan
de huidige (deel)raad de taken van de opleidingcommissie uitoefenen. Dit wordt
dan geregeld in het bestuursreglement.De inventarisatie van de hogescholen met betrekking tot de aanwezigheid
van opleidingscommissies is bijna afgerond. Bijna alle hogescholen voldoen
aan de wettelijke verplichting om opleidingscommissies te installeren. Een
zeer beperkt aantal hogescholen heeft nadere informatie aangekondigd.Om de ontwikkeling van de opleidingscommissies in het hbo verder te stimuleren
is de Inspectie onlangs verzocht een inventariserend onderzoek te starten
naar de opleidingscommissies. Dit onderzoek zal zich richten op de formele
basis binnen de hogescholen voor het functioneren van de opleidingscommissies.Daarnaast bestaat het voornemen om naar aanleiding van dit inventariserend
onderzoek een beleidsgericht onderzoek te starten in het najaar van 1998.
Dit onderzoek zal zich met name richten op de verdere ontwikkeling van de
opleidingscommissies in het hbo, maar zal ook betrekking hebben op het wo. 87Kan een uiteenzetting worden gegeven over de voordelen en nadelen
van systemen van ranking, ranglijsten van universiteiten en hogescholen, op
grond waarvan studenten een keuze zouden kunnen maken?Een systeem van ranking heeft het voordeel dat het studenten op een transparante
manier informeert over kwaliteitsverschillen tussen opleidingen en instellingen,
zodat studenten een meer bewuste studiekeuze kunnen maken. Een bewuster keuzegedrag
kan een prikkel vormen voor instellingen tot voortdurende kwaliteitsverbetering
en profilering van de instelling. Ook andere maatschappelijke actoren krijgen
zo betere en vergelijkbare informatie over de kwaliteit en profiel van opleidingen
op een aantal aspecten.Een nadeel is de eendimensionaliteit die een vertekening kan geven. Daarom
is het belangrijk dat het niet gaat om een enkelvoudige ranking maar om een
meervoudige ranking die voldoet aan eisen van betrouwbaarheid, controleerbaarheid
etc. Een enkelvoudige ranking doet immers geen recht aan de vaak genuanceerde
kwaliteitsverschillen tussen opleidingen en de verschillende dimensies van
kwaliteit.Het Nederlands Economisch Instituut verricht een internationaal vergelijkend
onderzoek naar naar consumentenkeuze in het hoger onderwijs. Het rapport wordt
eind januari 1998 gepubliceerd. In dat rapport zal ook op dit onderwerp worden
ingegaan. 88Welke onafhankelijke organisatie zou de ranglijst van Hoger Onderwijs-instellingen
moeten opstellen en op welke manier kan die werkwijze worden gecontroleerd?Het komen tot een rangorde van opleidingen op meerdere kwaliteitsaspecten
(«meervoudige ranking») kan bijdragen aan verbetering van de van
de informatievoorziening aan studenten. Onafhankelijkheid bij de totstandkoming
van de rangorde is daarvoor een belangrijke voorwaarde. Voor de goede orde:
het gaat om het beschikbaar komen van betere informatie over verschillen tussen
opleidingen, aan een ranglijst van instellingen wordt niet gedacht.In de gezamenlijke conclusies op basis van het overleg over het ontwerp-HOOP
1998 hebben de minister, de VSNU, de HBO-Raad, het ISO en de LSVb afgesproken
in het voorjaar nog nader overleg te voeren over de organisatie van de informatievoorziening
op langere termijn. Daarbij zal ook aan de orde komen welke organisatie zal
worden belast met de uitwerking van het idee van «ranking», alsook
op welke wijze daarbij onafhankelijkheid en controleerbaarheid kunnen worden
gewaarborgd. 89Zou het opstellen van een rangorde van Hoger Onderwijs-instellingen
niet als negatief effect kunnen hebben dat instellingen met sterk wisselende
studentenaantallen te maken krijgen, omdat studenten op basis van deze rangorde
hun keuzes zullen maken? En in hoeverre wordt het voor instellingen op deze
manier onmogelijk om degelijk financieel en personeelsbeleid te voeren?Het lijkt niet waarschijnlijk dat als gevolg van een rangorde, instellingen
met sterk wisselende studentenaantallen te maken krijgen. In de eerste plaats
zal de rangorde betrekking hebben op opleidingen en niet op instellingen,
het effect op de studentenaantallen per instelling zullen veel minder sterk
zijn dan op opleidingsniveau. In de tweede plaats is het niet waarschijnlijk
dat verschillen in kwaliteit sterk in de tijd wisselen. In de derde plaats
is het niet waarschijnlijk dat de rangorde de enige factor zal zijn die de
studiekeuze bepaalt. 90Impliceert de versterking van de externe kwaliteitszorg dat sancties
worden verbonden aan negatief of minder goed beoordeelde instellingen, faculteiten
of vakgroepen? Welke instrumenten zijn daartoe beschikbaar? Wordt aan de instellingen
een overgangsperiode gegund om zelf verbeteringen aan te brengen?De voorziene versterking van de externe kwaliteitszorg leidt niet tot
nieuwe of andere sancties of nieuwe instrumenten. Het voorstel in het ontwerp-HOOP
1998 strekt ertoe de instrumenten die reeds in de WHW zijn voorzien en in
bestuurlijke afspraken zijn uitgewerkt waar nodig sneller en slagvaardiger
te kunnen inzetten.In de wet is bepaald dat de minister kan besluiten tot ontneming van rechten
(waaronder de bekostiging) aan een opleiding als de kwaliteit van het onderwijs
gedurende een reeks van jaren onvoldoende is geweest. Een dergelijk besluit
wordt voorafgegaan door een waarschuwing en een aankondiging in het HOOP.
Instellingen krijgen tenminste 90 dagen om aan de waarschuwing gevolg te geven.Voor alle duidelijkheid: het betreft het eventueel ontnemen van rechten
aan opleidingen en dus niet het ontnemen van rechten aan instellingen of faculteiten. In de praktijk kan het thans voorkomen dat er een te lange periode verstrijkt
tussen het constateren van een gebrek aan kwaliteit en het trekken van bestuurlijke
consequenties indien geen passende maatregelen zijn getroffen om het geconstateerde
gebrek op te heffen.Met het wetsvoorstel ter uitvoering van in het HOOP 1996 aangekondigde
maatregelen, zal de procedure tot ontneming van rechten overigens losgekoppeld
worden van het HOOP, hetgeen tijdwinst in het bestuurlijk traject kan opleveren.Echter ook na inwerking treding van die wetswijziging kan zich de situatie
voordoen dat een eventuele waarschuwing pas ongeveer twee jaar na publicatie
van het visitatierapport kan worden gegeven. Het voorstel in het ontwerp-HOOP
1998 strekt ertoe om die periode te bekorten voor die opleidingen waarbij
blijkens visitatierapport de kwaliteit al gedurende een reeks van jaren onvoldoende
is geweest. Voor die gevallen kan na vaststelling van het gebrek aan kwaliteit
vervolgens meteen een waarschuwing worden gegeven. Instellingen hebben dan
nog tenminste 90 dagen om zelf verbeteringen aan te brengen. 91Op welke termijn moet de samenstelling van de visitatiecommissies
zijn aangepast aan de eisen van HOOP 1998 en steunen de instellingen deze
verandering?In de gezamenlijke conclusies op basis van het overleg over het ontwerp-HOOP
onderschrijven de VSNU en de HBO-Raad het standpunt dat de samenstelling van
de visitatiecommissies verbreed kan worden. Studenten, werkgevers, leden van
buiten het vak of buiten het academische milieu dienen adequaat in visitatiecommissies
te zijn vertegenwoordigd. De VSNU en HBO-Raad hebben daarbij aangegeven dat
veel commissies thans reeds breed zijn samengesteld. Het is de bedoeling dat
dit vanaf heden voor de samenstelling van elke visitatiecommissie het geval
zal zijn. 92Op welke wijze kan «afgedwongen» worden dat de instellingen
zich meer en beter verantwoorden over het opvolgen van de aanbevelingen van
visitatiecommissies?In de gezamenlijke conclusies van het overleg over het ontwerp-HOOP hebben
de VSNU en de HBO-Raad het belang van een goede verantwoording van de bestuurlijke
hantering van de uitkomsten van visitaties onderschreven. De universiteiten
en hogescholen zullen hierover in hun jaarverslagen op een toetsbare wijze
verantwoording afleggen. 93Wat is de precieze stand van zaken m.b.t. de uitvoering van de aanbevelingen
van de MDW-werkgroep inzake aangewezen opleidingen ?De uitvoering van de aanbevelingen van de MDW-werkgroep hoger onderwijs
is, voorzover ze betrekking hebben op aangewezen opleidingen, als volgt– Transparantie onderwijsaanbodDe HBO-raad en het Paepon zijn in 1996 gevraagd om gezamenlijk afspraken
te maken over de herordening van het opleidingenaanbod. Uitgangspunt daarbij
is het plan van eisen dat bij brief van 23 juli 1996 aan HBO-Raad en Paepon
is gezonden. De HBO-raad zal voor 1 april 1998 een plan van aanpak presenteren. Dit
plan van aanpak zal mede worden beoordeeld op de vraag of deze afstemming
heeft plaatsgevonden en tot welke uitkomsten dit heeft geleid.– Wijziging aanwijzingssystematiekIn het bij de Tweede Kamer ingediende wetsvoorstel ter uitvoering van
in het HOOP 1996 aangekondigde maatregelen is de wijziging van de aanwijzingssystematiek
opgenomen zodanig dat aanwijzing van instellingen niet langer volstaat, doch
ook aanwijzing van opleidingen noodzakelijk is.– KwaliteitszorgDe werkgroep heeft aanbevolen dat de kwaliteit van opleidingen in het
hoger onderwijs wordt gewaarborgd door middel van systematische kwaliteitsborging
die voor bekostigde en aangewezen opleidingen op vergelijkbare wijze plaatsvindt,
waarbij het systeem voor het bekostigde onderwijs als inspiratie kan dienen
voor het aangewezen onderwijs.De in de WHW opgenomen regels inzake kwaliteitszorg gelden zowel voor
het bekostigd als het niet-bekostigd onderwijs. In de eerdergenoemde brief
van 23 juli 1996 alsmede in gesprekken met het Paepon heb ik er op gewezen
dat ik de aanbeveling van de werkgroep heb onderschreven.Tegelijkertijd heeft de inspectie hoger onderwijs acties in gang gezet
om te inventariseren welke systemen van interne en externe kwaliteitszorg
door aangewezen instellingen worden gehanteerd en wat daarvan de resultaten
zijn. In de loop van 1998 wordt terzake een eerste volledig overzicht verwacht.Mede naar aanleiding van een rapportage van de inspectie over een deel
van het aan-gewezen onderwijs ben ik thans reeds met het Paepon in gesprek
over versterking van de externe kwaliteitszorg.– Macro-doelmatigheidstoetsIn de conclusies van het overleg over het Ontwerp-HOOP 1998, zoals opgenomen
in de brief van 12 december 1997, is aangegeven dat het referentiekader van
de ACO zodanig wordt aangepast dat het bestaande aanbod aan aangewezen onderwijs
wordt betrokken bij de advisering over de doelmatigheid van voorgestelde nieuwe
opleidingen van bekostigde instellingen voor hoger onderwijs.– Keuzegids HO en studentenstatuut nieuwe stijlIn de Keuzegids HO wordt ook aandacht besteed aan het aangewezen onderwijs.Overeenkomstig de kabinetsreactie op de aanbevelingen van de MDW-werkgroep
heb ik het aangewezen onderwijs nadrukkelijk gewezen op de wenselijkheid van
invoering van het studentenstatuut nieuwe stijl, ook al geldt voor het aangewezen
geen wettelijke verplichting tot invoering. 94Hoe zal de onafhankelijke beoordelingsinstantie t.b.v. de accreditering,
worden samengesteld ?Met de HBO-Raad is overeengekomen dat uit de uitkomsten van proef-accreditering
passende bestuurlijke consequenties kunnen worden getrokken onder de voorwaarde
dat voor de aanvang van de proef overeenstemming wordt bereikt over de opzet
van de proef en de condities waaronder deze plaatsvindt. In de komende periode
zal meer duidelijkheid moeten komen over die opzet en condities; de positionering en samenstelling van de onafhankelijke beoordelingsinstantie is een
van de onderwerpen die daarbij aan de orde komen. De hogescholen hebben het
initiatief om daartoe voorstellen te doen. Te zijner tijd zal de Tweede Kamer
geïnformeerd worden over de voortgang op dit terrein. 95Hoe verhoudt zich het experiment van accreditering zich tot de reguliere
visitatie van de opleiding ?Met de HBO-Raad is overeengekomen dat het bestaande visitatie-systeem
wordt voortgezet en verbeterd. Wel is afgesproken dat afhankelijk van de uitkomsten
van de proefaccreditering besloten zal worden of en zo ja in welke vorm voor
de opleidingen die onderworpen zijn aan een proefaccreditering, een visitatie
nog dient plaats te vinden.Die afspraak impliceert dat accreditering niet in de plaats treedt van
visitatie. Wel moet worden voorkomen dat een opleiding die is uitgekozen voor
een proefaccreditering gelijktijdig of min of meer gelijktijdig wordt gevisiteerd
of voorbereidingen moet treffen voor een visitatie. Dat zou immers de bestuurslasten
voor die opleidingen zodanig kunnen verhogen dat er geen sprake zal zijn van
een reële proef. 96Welke nadere afspraken zijn met de HBO-Raad gemaakt over accreditering?Na de vaststelling van de conclusies over het ontwerp-HOOP 1998 zijn nog
geen nadere afspraken met de HBO-Raad gemaakt over accreditering. 97Op welke termijn wordt de nieuwe bekostigingssystematiek voor de
universiteiten en voor de hogescholen gepubliceerd? Is de voorziene ingangsdatum
van 1 januari 2000 hard? Betreft de op prestatie gerichte bekostiging een
loutere meting van de output of worden ook andere factoren in beschouwing
betrokken?Publicatie van de nieuwe systematiek voor de bekostiging van het onderwijs
aan de universiteiten is gepland in het najaar van 1998. De voorziene ingangsdatum
van de nieuwe bekostigingssystematiek voor de universiteiten is 1 januari
2000. Continuering van de huidige bekostigingssystematiek na dat tijdstip
acht ik onwenselijk omdat de huidige systematiek veelal onvoldoende inspeelt
op wijzigingen in de verhouding van taken en prestaties van de verschillende
universiteiten. Het prestatie-element in de nieuwe bekostigingssystematiek betreft alleen
de diploma's. Daarnaast worden ook andere factoren in beschouwing genomen.
In de bekostiging wordt een indirecte koppeling gelegd met de kwaliteit van
het onderwijs, in de vorm van aantallen eerstejaars studenten per universiteit.
Achterliggende gedachte is dat de bekostiging mede moet worden afgestemd op
de voorkeuren van studenten. De informatievoorziening aan studenten over de
kwaliteit van de opleidingen wordt verbeterd.De nieuwe bekostigingssystematiek voor de hogescholen valt uiteen in aanpassingen
op de korte termijn, voor het bekostigingsjaar 1998, en een verdere verkenning
van de bekostigingssystematiek gericht op de middellange termijn. Een belangrijk
deel van de kortetermijnaanpassingen, te weten de gelijkstelling van de bekostiging
voor voltijd, deeltijd en duaal onderwijs, is recentelijk gepubliceerd (Staatsblad
nr. 788 van 30 december 1997). Een andere aanpassing op de korte termijn betreft
de bekostiging van de niet-EU-studenten in het kunstvakonderwijs. Op basis
van het overleg dat daarover medio december in de Tweede Kamer is
gevoerd, zal het bekostigingsbesluit WHW gewijzigd worden. Deze wijziging
heeft betrekking op de studenten die in het studiejaar 1998/1999 instromen.De verkenning op de middellange termijn richt zich op een mogelijke invoering
per 1 januari 2000, maar is afhankelijk van de gewenste ontwikkeling van de
kwalificatiestructuur in het hbo. De bekostigingsgrondslag op de middellange
termijn kenmerkt zich in ieder geval door:– een bekostiging die grotendeels gebaseerd is op output en in beperkte
mate op instroom van studenten;– het diploma als de belangrijkste bekostigingsindicator voor de
output;– een transparante verrekeningsmethode ter vervanging van de huidige
onderwijsvraagberekening.De verdere verkenning spitst zich toe op de vraag of er naast het diploma
nog andere belangrijke outputindicatoren wenselijk zijn gezien de gewenste
ontwikkeling van de kwalificatiestructuur in het hbo. 98Kan de regering haar definitie geven van respectievelijk fundamenteel
en toegepast wetenschappelijk onderzoekHiervoor wordt verwezen naar de Frascati handleiding van 1993 «Definities
en afspraken voor het meten van speur- en ontwikkelingswerk» (OECD),
waarin internationaal geaccepteerde definities zijn opgenomen over respectievelijk
fundamenteel en toegepast wetenschappelijk onderzoek:– Fundamenteel onderzoek is experimenteel of theoretisch werk dat
in de eerste plaats verricht wordt om nieuwe kennis te vergaren van de grondslagen
waarop verschijnselen en waarneembare feiten gebaseerd zijn, zonder dat een
speciale toepassing of een speciaal gebruik wordt beoogd.Bij fundamenteel onderzoek worden eigenschappen, structuren en verbanden
geanalyseerd met als doel het formuleren en beproeven van hypothesen, theorieën
of wetmatigheden.De Frascati manual maakt een uitsplitsing in «pure (zuiver) basic
research» en «oriented (strategisch-fundamenteel) basic research».Het onderscheid daartussen wordt als volgt gedefinieerd:– zuiver fundamenteel onderzoek wordt verricht om nieuwe kennis
te verkrijgen, zonder gericht te zijn op economische of sociale vooruitgang
op de lange termijn en zonder inspanningen om de onderzoeksresultaten toe
te passen op praktische problemen of om de onderzoeksresultaten over te brengen
op toepassingsgerichte sectoren;– strategisch-fundamenteel onderzoek wordt uitgevoerd met de verwachting
dat het een brede basis van kennis oplevert, die hoogstwaarschijnlijk als
achtergrond kan dienen voor de oplossing van bestaande, potentiële of
toekomstige vraagstukken en mogelijkheden.– Toegepast onderzoek is eveneens oorspronkelijk onderzoek dat verricht
wordt om nieuwe kennis te verkrijgen. Het is echter in de eerste plaats gericht
op een specifiek praktisch doel of een specifieke praktische doelstelling.De resultaten van toegepast onderzoek worden geacht primair van toepassing
te zijn op een enkel of een beperkt aantal produkten, werkzaamheden of systemen.
Bij toegepast onderzoek worden ideeën uitgewerkt tot gebruiksklare toepassingen.
De uit dit onderzoek verkregen kennis of informatie wordt dikwijls gepatenteerd,
maar kan ook geheim worden gehouden. 99Kan de regering aangeven waarom zij besloten heeft een fors gedeelte
van het onderzoeksbudget van de universiteiten over te hevelen naar NWO terwijl
er overeenstemming was met NWO, KNAW en VSNU over de te volgen koers inzake
wetenschapsbeleid en terwijl de commissie Verkenningen de instantie is die
het evenwicht tussen regering en instellingen bewaart? Is er inmiddels overleg
geweest met de universiteiten en wat is het resultaat van dit overleg?Met NWO, KNAW en VSNU is in 1996 overeenstemming bereikt over de uitwerking
van een breedte- en een dieptestrategie bij de onderzoekscholen. Die overeenkomst
markeerde echter niet een eindpunt in de gedachtevorming over de bekostiging
van het onderzoek. Over de gemaakte afspraken werden al spoedig kritische
opmerkingen gehoord, onder andere in het advies van de AWT. Overigens is ook
in de parlementaire behandeling van het Wetenschapsbudget 1997 door verschillende
Kamerleden opgemerkt, dat het bereikte compromis niet erg elegant was en dat
versterking van de tweede geldstroom eigenlijk meer voor de hand had gelegen.
In de loop van 1997 bleek, dat de uitvoering van de afspraken over de diepte-
en breedtestrategie minder voortvarend van start ging dan was voorzien. Verder
bleek dat in verschillende kringen, ook in die van de universiteiten, verder
werd gedacht over de bekostiging van onderzoek. Het VSNU-rapport «Verantwoord
onderzoek» komt weliswaar tot andere conclusies dan het ontwerp-HOOP,
maar het laat wel zien, dat de afspraak over de diepte- en de breedtestrategie
ook in universitaire kring niet als een eindpunt is gezien.Met het oog op de toenemende internationale competitiviteit en gegeven
het beleidsdoel om de voorhoedepositie van het Nederlandse onderzoek blijvend
te verzekeren en uit te bouwen, is in het ontwerp-HOOP voorgesteld de tweede
geldstroom substantieel te versterken, gericht op:– verdere kwaliteitsverbetering van het Nederlandse onderzoek,– intensivering van de maatschappelijke betekenis van het onderzoek,– versterking van de samenhang in het onderzoek,– versterking van het draagvlak en de zichtbaarheid van het door
de overheid gefinancierde onderzoek in de samenleving, en– versterking van de internationale profilering van het onderzoek.Over de voornemens, zoals verwoord in het ontwerp-HOOP 1998 is overleg
gevoerd met de universiteiten en NWO. Voor het resultaat daarvan wordt verwezen
naar de brief aan de Tweede Kamer over onderzoekbekostiging van 18 december
1997.Tenslotte wordt erop gewezen dat de bedoeling van het verkenningsproces
is, dat aan het kabinet wordt geadviseerd over prioriteiten en posterioriteiten
in het onderzoek. Noch de OCV in het verleden noch de AWT in het heden zijn
instanties die «het evenwicht tussen regering en instellingen bewaren». 100Hoe verhoudt zich de voorgestelde overheveling van f 500 miljoen
van de eerste naar de tweede geldstroom zich tot de eerder afgesproken regelingen
voor verdieping en verbreding van het stelstel van onderzoekscholen?De voorgestelde overheveling bouwt voort op de afgesproken regelingen
voor verdieping en verbreding van het stelsel van onderzoekscholen. Bij de
afspraken over de uitwerking van de diepte- en de breedtestrategie golden
dezelfde overwegingen als bij de recente voornemens tot versterking van de
tweede geldstroom: verdere kwaliteitsverbetering, intensivering van de maatschappelijke
betekenis van het onderzoek, versterking van de samenhang, versterking van
het draagvlak en de zichtbaarheid van het door de overheid gefinancierde
onderzoek en versterking van de internationale profilering daarvan.Het met de uitwerking van de breedte- en de dieptestrategie gemoeide bedrag
van 200 Mf maakt deel uit van de 500 Mf waarvan in de vraag sprake is. 101Is de keuze om f 500 miljoen over te hevelen van de universiteiten
naar NWO ingegeven door een gefundeerde analyse van de kwaliteit van het huidige
wetenschappelijk onderzoek door universiteiten, of is die keuze ingegeven
door de wens om het wetenschappelijk onderzoek sterker te sturen op basis
van politieke prioriteiten (namelijk meer maatschappelijk relevant onderzoek)?
Wanneer er een analyse aan ten grondslag ligt, wat is daarvan de inhoud?Op deze vraag ben ik ingegaan in mijn brief aan de Tweede Kamer van 18
december 1997.De Nederlandse universiteiten en onderzoekinstituten leveren gemiddeld
genomen goed tot uitstekende onderzoekprestaties. Wel is het zo, dat met het
oog op de toenemende internationale competitiviteit en gegeven het beleidsdoel
om de voorhoedepositie van Nederland blijvend te verzekeren een verdere ontwikkeling
van het bestel noodzakelijk is. In de genoemde brief is ook aangegeven waarop
de versterking van de tweede geldstroom gericht is: verdere kwaliteitsverbetering
en intensivering van de maatschappelijke betekenis van het onderzoek, versterking
van de samenhang in het onderzoek, versterking van het draagvlak en de zichtbaarheid
van het door de overheid gefinancierde onderzoek en versterking van de internationale
profilering daarvan. 102Vindt er geen kaalslag plaats van het fundamentele onderzoek als
gevolg van de in het HOOP gemaakte keuze om, via het NWO, maatschappelijk
relevant onderzoek te stimuleren ten koste van het onderzoek door universiteiten?
Wat zijn de gevolgen voor het fundamentele onderzoek?Van kaalslag kan en zal geen sprake zijn. Zoals in de brief aan de Tweede
Kamer van 18 december 1997 is aangegeven is een zorgvuldig overgangstraject
noodzakelijk, waarbij, in aanvulling op de in het ontwerp-HOOP 1998 genoemde
voorwaarden, als uitgangspunt geldt dat als direct gevolg van de overgang
geen veranderingen in het lopend onderzoek mogen optreden. Voor een uitvoeriger
uiteenzetting over de te volgen route verwijs ik naar de bovengenoemde brief. 103Heeft de keuze om geld over te hevelen van de universiteiten naar
het NWO ook werkgelegenheidseffecten voor universitair personeel?In de brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer van 18 december 1997
over onderzoekbekostiging is aangegeven dat als direct gevolg van de overgang
geen veranderingen in het lopend onderzoek mogen optreden. Bovendien zal de
operatie zodanig moeten worden vormgegeven dat de universitaire bedrijfsvoering
niet in het gedrang komt en wachtgeldaanspraken worden voorkomen. Daarnaast
is aangegeven dat NWO niet zal optreden als werkgever voor onderzoekers.Dat betekent dat de veranderingen in de onderzoekbekostiging als zodanig
geen werkgelegenheidseffecten zullen hebben voor universitair personeel. 104Op welke wijze worden prikkels voor de kwaliteit van het onderwijs
in het nieuwe bekostigingssysteem ondergebracht?Door vergroting van het gewicht van diploma's in de onderwijsbekostiging
worden de universiteiten gestimuleerd om te bevorderen dat studenten in een
zo vroeg mogelijk stadium van de studie op de juiste plaats terechtkomen.
Hiermee wordt het beleid gericht op een betere studeerbaarheid ondersteund
in de bekostiging. Daarnaast werkt de nieuwe bekostigingssystematiek als prikkel
voor de kwaliteit een indirecte koppeling met de kwaliteit van het onderwijs
aangebracht. In het ontwerp-HOOP 1998 is uitgegaan van de gedachte dat de
bekostiging meer moet worden afgestemd op de voorkeuren van studenten. Tegelijkertijd
wordt de informatievoorziening aan studenten over de kwaliteit van de opleidingen
verbeterd. Een en ander zal er naar verwachting toe leiden, dat de keuzen
van aanstaande studenten meer dan voorheen worden gebaseerd op rationele afwegingen,
waarin de kwaliteit van de verschillende opleidingen een belangrijke rol speelt.
In de bekostigingssystematiek komt dat tot uitdrukking in een indicator met
betrekking tot de aantallen eerstejaars studenten per universiteit. 105In hoeverre komt de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek
tot uiting in het nieuwe bekostigingsmodel?Het in het ontwerp-HOOP 1998 voorgestelde model voor de onderzoeksbekostiging
behelst een versterking van de tweede geldstroom, waardoor een groter deel
van het onderzoekbudget aan de universiteiten wordt toegekend via kwalitatieve
competitie. Op deze wijze wordt bijgedragen aan verdere verbetering van de
kwaliteit van het onderzoek. Toedeling van middelen wordt gebaseerd op kwalitatieve
beoordeling van onderzoeksvoorstellen. 106Hoe staat de regering, met het oog op het binaire stelsel, tegenover
de institutionele samenwerking tussen de Universiteit van Amsterdam en de
Hogeschool van Amsterdam?Samenwerking tussen hogescholen en universiteiten beoordeelt ondergetekende
als een positieve ontwikkeling binnen het binaire stelsel. Het kan leiden
tot een betere verwijzing van studenten, alsook tot een betere benutting van
voorzieningen voor studenten en het wederzijds benutten van faciliteiten bij
de verschillende instellingen. Uitgangspunt hierbij is wel dat die samenwerking het bestaande onderscheid
tussen het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs ongemoeid
laat. Een ontwikkeling die zou leiden tot een vervaging van dit onderscheid
is ongewenst. 107Wanneer wordt en begin gemaakt met de decentralisatie van het arbeidsvoorwaardenbeleid?
Is over de aanpak al overeenstemming bereikt met de vakorganisaties, met de
HBO-Raad en met de VSNU?In 1996 en 1997 is uitgebreid overleg gevoerd met de VSNU, de HBO-raad
en de werkgeversvereniging van de onderzoekinstellingen (WVOI), teneinde te
komen tot een concept-convenant per veld, waarin aan de volledige decentralisatie
van de arbeidsvoorwaardenvorming invulling wordt gegeven. Over deze concepten
is inmiddels met de VSNU en de WVOI overeenstemming bereikt. De onderhandelingen
met de HBO-Raad over het concept-convenant voor het HBO verkeren
momenteel in de afrondende fase.Ook is overleg gevoerd met de vakorganisaties voor overheids- en onderwijspersoneel
over de concept-convenanten. De vakorganisaties zullen in februari hun definitieve
standpunt bepalen.De feitelijke decentralisatie van de arbeidsvoorwaardenvorming is voor
de universiteiten en hogescholen beoogd per 1 januari 1999. De feitelijke
decentralisatie van de arbeidsvoorwaardenvorming voor de onderzoekinstellingen
wordt zo spoedig mogelijk beoogd, doch uiterlijk per 1 januari 1999. 108Welke reële ruimte in de onderhandelingen heeft de universiteit
nog als de financiële ruimte reeds door het ministerie is vastgesteld?
Kunnen de universiteitsbesturen besluiten deze financiële ruimte niet
aan de werknemers uit te keren?De financiële ruimte wordt door de overheid vastgesteld en vertrouwelijk
aan de universiteiten medegedeeld. Deze ruimte is bedoeld ter financiering
van de cao afspraken die worden gemaakt op bedrijfstakniveau met de vakorganisaties.
Afhankelijk van de uitkomsten van de cao-onderhandelingen wordt deze ruimte
al dan niet volledig ingezet. Het is daarnaast ook mogelijk dat de instellingen
andere middelen aanwenden ter financiering van de afgesloten cao. 109Waarom wordt de private bestuursvorm voor universiteiten niet gepast
geacht, en voor het overig openbaar onderwijs wél?In het ontwerp-HOOP 1998 is betoogd dat de ontwikkelingsmogelijkheden
en maatschappelijke bewegingsvrijheid van de openbare instellingen in belangrijke
mate vergelijkbaar zijn geworden met die van de bijzondere instellingen en
dat er geen belemmeringen in die ontwikkelingsmogelijkheden zijn die er toe
nopen de publiekrechtelijke status thans ter discussie te stellen. Op geen
enkele wijze is in het ontwerp-HOOP de private bestuursvorm als niet gepast
gekwalificeerd. 110 en 111Hoe beschouwt de regering de ontwikkeling van de bursaal-promovendi?
Kan de regering aangeven hoe de stand van zaken op dit moment is, toegespitst
naar de toename of afname, aanwezigheid op universiteiten, verschillende vormen
van bursaal-promovendi, arbeidsvoorwaarden, rechten inkomsten of afhakers?
Kan een vergelijking gemaakt worden met het aio-schap op deze punten en kan
aangeven worden hoe de ontwikkeling van sollicitaties op aio-banen en bursalen
is geweest, sinds de invoering van de bursalen? Is de regering van mening
dat inkomsten, arbeidsvoorwaarden en rechten van bursaal-promovendi gelijkwaardig
moeten zijn aan hun aio-collega's? Kan de regering de instellingen hierop
aanspreken en is zij daartoe bereid?De assistenten in opleiding vormen een wezenlijk onderdeel binnen de bestaande
structuur van het wetenschappelijk personeel binnen de universiteiten. Het
aio-stelsel heeft als promotiestelsel duidelijk positieve resultaten opgeleverd;
een toename van onderzoekproductie en verbetering van de opleiding tot wetenschappelijk
onderzoeker. Het aio-stelsel is als zodanig een goed stelsel gebleken en er
zijn daarom op korte termijn geen redenen om dit stelsel af te schaffen.De universiteiten hebben echter de beleidsvrijheid om naast en duidelijk
onderscheiden van de aio , die wordt gekenmerkt door de werknemerstatus, afspraken
te maken met promovendi die niet een dienstverband verkrijgen.
Bij de keuze voor andere promotiestelsels dan het bestaande aio- stelsel staat
de verantwoordelijkheid van de universiteiten voor de kwaliteit van het promotieonderzoek
voorop, naast duidelijke afspraken met de promovendi betreffende hun toelagen
en hun positie als promovendus.De figuur van de bursaal-promovendus is de afgelopen jaren ingevoerd bij
de meeste universiteiten.Het aantal bursalen is vanaf 1995 gestaag gegroeid. In 1996 zijn 286 bursalen
aangetrokken, terwijl in hetzelfde jaar ca. 660 aio's zijn aangesteld. Bij
de RUL en de UvA komen de meeste bursalen voor: 120, respectievelijk 122 zijn
er in 1996 aangetrokken.De hoogte van het beursbedrag varieert van f 27 600,- tot ca.
f 30 000,- per jaar, gedurende 4 jaar. Bij een instelling ligt het
bruto beursbedrag op f 3 000,- per maand, hetgeen naar het oordeel
van die instelling betekent dat het besteedbaar inkomen van deze bursalen
gelijk is aan dat van de aio.Bij een andere universiteit is het mogelijk dat faculteiten kunnen kiezen
voor het aio- stelsel, dan wel het bursalen-stelsel.Naar het oordeel van universiteiten is de bursaal geen werknemer en ontvangt
deze geen tegemoetkoming in ziektekosten en arbeidsongeschiktheidsverzekering,
noch vakantiegeld. Wel kennen de meeste instellingen kostenvergoedingen toe,
bijvoorbeeld voor congresbezoek, promotiekosten, voor studiemateriaal en voor
reiskosten. Alle instellingen maken afspraken met de bursalen in de vorm van een universitaire
regeling waarin de rechten en plichten van de bursaal zijn vastgelegd. Ook
wordt voor bursalen, evenals voor aio's, een opleidings- en begeleidingpslan
vastgesteld. Bursalen kunnen hun inkomen verhogen door een onderwijsaanstelling.
Dit dienstverband heeft meestal een omvang van 0.1 fte of maximaal 0,2 fte.Het aantal afhakers onder bursalen is mij niet bekend.Wel is de laatste maanden door de instellingen geconstateerd dat het beurzenstelsel
de concurrentie met de arbeidsmarkt niet aan kan, met name waar het betreft
het aantrekken van bursalen in de Wiskunde, de Natuurwetenschappen en de Geneeskunde.
Een aantal instellingen beraadt zich thans op de ontstane situatie. Als mogelijke
oplossingen worden genoemd gehele of gedeeltelijke herinvoering van het aio-stelsel,
het optrekken van het beursbedrag en combinaties van een promotiebeurs met
betaalde arbeid.Overigens deel ik in het algemeen de zorg van de universiteiten die betrekking
heeft op de mogelijkheden die deze instellingen hebben om jonge afgestudeerden
een aantrekkelijk perspectief op een loopbaan te bieden. Dit duidt op een
verminderende concurrentiepostie van de universiteiten ten opzichte van andere
sectoren op de arbeidsmarkt. 112Sinds kort zijn de uitwisselingsprogramma's tussen Nederland en Indonesië
uitgebreid. Het blijkt dat de overgrote meerderheid betrekking heeft op technische,
milieukundige dan wel economische studies. Is de regering van mening dat meer
aandacht voor sociologische onderwerpen, emancipatie, armoedebestrijding,
arbeidsverhoudingen, kinderarbeid en mensenrechten op zijn plaats is om van
een evenwichtinge uitwisseling te kunnen spreken? Is de regering bereid hiertoe
alsnog moeite voor te doen?In principe zijn de uitwisselings- en samenwerkingsprogramma's tussen
Nederland en Indonesië vraaggestuurd, dat wil zeggen dat Indonesië,
haar instellingen en studenten aangeven wat aldaar de behoeften voor deze
mobiliteit en samenwerking zijn. Onderwijskundige samenwerking, zoals in het «Samenwerkingsproject
beroepsonderwijs» dat uit een drietal pilot projecten op het gebied
van landbouw, voorbereidend beroepsonderwijs en docenten training bestaat,
is mede gericht op ondersteuning van uitbreiding van de leerplicht in Indonesië
met drie jaar (van zes tot negen jaar). Indirect komt daarbij een aantal van
de genoemde onderwerpen aan de orde ( zoals emancipatie, armoedebestrijding,
kinderarbeid), die daarmee de door u gewenste aandacht krijgen.De mobiliteitsprogramma's richten zich met name op het aantrekken van
Indonesische studenten voor opleidingen in het hoger onderwijs, waarbij het
gaat om een veelheid van (technische/economische) opleidingen in het Nederlandse
hbo en wo. De verwachting is dat de vraag naar deze opleidingen in Indonesië
groot zal zijn vanwege de aandacht die Human Resources Development in Indonesië
heeft. Door het verblijf van Indonesische studenten in Nederland, zullen naar
verwachting ook de genoemde onderwerpen positief beïnvloed worden. 113Op welke termijn maken de HBO-Raad, VSNU, ISO en LSVB hun opvatting
bekend over het rapport «Reflexiviteit in het Hoger Onderwijs»
en daarin opgenomen aanbevelingen, zodat zowel het rapport als de reacties
meegenomen kunnen worden bij de behandeling van het HOOP 1998?Het rapport «Reflexiviteit in het Hoger Onderwijs» is eind
december 1997 verschenen in de reeks «Beleidsgerichte studies Hoger
Onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek» (nummer 52) en wordt medio
januari 1998 naar de HBO-Raad, VSNU, ISO en LSVB gezonden. Aan deze organisaties
zal voor eind april een reactie worden gevraagd.XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van
Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks
(HDRK), Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66),
Koekkoek (CDA), J. M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF),
Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma
(PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen
(CDA), Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Bakker (D66), Van 't Riet (D66), De Haan (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), Rehwinkel (PvdA), Leerkes (U55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25615-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl