Wijzigingen van de Pensioenwet in verband met het uitbreiden van de werkingssfeer voor ondernemingspensioenfondsen; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136003
 2009-2010
 
 32 141
 Wijzigingen van de Pensioenwet in verband met het uitbreiden van de
werkingssfeer voor ondernemingspensioenfondsen
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 VERSLAG
 Vastgesteld 23 oktober 2009
 De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel,
heeft de eer als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
 Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit verslag
afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de openbare behandeling
van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
 Inhoudsopgave blz.
 1. Aanleiding 1
 2. Advies van de Stichting van de Arbeid 2
 3. Samenvoeging van ondernemingspensioenfondsen wordt mogelijk 2
 4. Toepassing van het Financieel Toetsingskader 5
 5. Administratieve lasten 5
 6. Artikelsgewijze toelichting 5
 1. Aanleiding
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Zij pleiten al lange tijd voor de mogelijkheid van de instelling
van een multi-ondernemingspensioenfonds (multi-opf), zodat kleine fondsen
schaalvoordelen kunnen behalen. De leden van de CDA-fractie hebben nog wel
enkele vragen en opmerkingen. Deze leden, alsook de leden van de VVD-fractie,
vragen of de regering kan toelichten wat in de huidige situatie het gevolg
is van liquidatie van een ondernemingspensioenfonds. Wat gebeurt er op dit
moment met een fonds na liquidatie? In de Memorie van Toelichting wordt vermeld
dat De Nederlandsche Bank heeft aangegeven dat circa 100 ondernemingspensioenfondsen
in enig stadium van liquidatie verkeren, terwijl nog eens 50 het voornemen
tot liquidatie hebben. Kan de regering uiteenzetten voor hoeveel van deze
ondernemingspensioenfondsen onderhavig wetsvoorstel een oplossing kan bieden?
 
 De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd over het voorliggende wetsvoorstel.
Zij zijn voorstander van de mogelijkheid van het samengaan van (kleine) ondernemingspensioenfondsen
teneinde de bestuurskracht te optimaliseren. De leden van de PvdA-fractie
hebben echter nog een vraag en zouden een aantal zaken bevestigd willen krijgen
door de regering.
 
 De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Deze leden hebben een aantal vragen en opmerkingen, welke in dit verslag zijn
weergegeven.
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel. Zij staan in beginsel positief ten aanzien van de voorgestelde
wijziging dat meerdere ondernemingspensioenfondsen samen kunnen gaan, maar
hebben nog wel enkele vragen en opmerkingen. De leden van de VVD-fractie merken
ondermeer op dat de regering toelicht dat het wetsvoorstel de tweede fase
is in de gefaseerde aanpak van de introductie van de Algemene Pensioen Instelling
(API). De Raad van State heeft ook opmerkingen gemaakt over de fasering van
de verschillende wetsvoorstellen om de API te realiseren. Naar de mening van
de leden van de VVD-fractie is niet voldoende duidelijk gemaakt in hoeverre
de API zich verhoudt tot het samenvoegen van ondernemingspensioenfondsen.
Kan de regering hier nogmaals op ingaan? En als er geen inhoudelijke relatie
is, zoals de regering betoogt, waarom wordt het wetsvoorstel dan opgenomen
in een fasering?
 2. Advies van de Stichting van de Arbeid (StvdA)
 De leden van de CDA-fractie lezen in het voorstel dat de regering gekozen
heeft voor de zogenaamde smalle variant, omdat het pensioenveld daarvoor een
voorkeur had. Maar wat zijn precies de inhoudelijke argumenten voor deze keuze?
De StvdA heeft de suggestie gedaan dat uitsluitend bestaande pensioenfondsen
van de mogelijkheid tot het vormen van een multi-opf kunnen overgaan; ondernemingspensioenfondsen
kunnen op grond van het wetsvoorstel dan ook pas samengaan als ze ten minste
vijf jaar hebben bestaan. Wat zijn de beweegredenen voor de regering om voor
deze termijn van vijf jaar te kiezen?
 
 Kan de regering toelichten waarom er een taakafbakening tussen pensioenfondsen
en verzekeraars nodig is voor dit voorstel, vragen de leden van de VVD-fractie?
Wat verandert er materieel in de afbakening tussen een pensioenfonds en een
verzekeraar?
 De StvdA heeft voor het maken van het onderscheid in deze taakafbakening
geadviseerd dat alleen bestaande ondernemingspensioenfondsen
op mogen gaan in multi-opf’en. Kan de regering uiteenzetten waarom er
op dit punt niet is afgeweken van het advies van de StvdA, vragen de leden
van de VVD-fractie?
 3. Samenvoeging van ondernemingspensioenfondsen wordt
mogelijk
 De leden van de CDA-fractie merken op dat een pensioenfonds of een herverzekerd
fonds na afloop van een contract altijd kan uittreden en ergens anders kan
toetreden. Waarom is in het wetsvoorstel dan het vereiste opgenomen dat een
fonds vijf jaar moet bestaan? Zou het niet veel logischer zijn om elk ondernemingspensioenfonds
de mogelijkheid te geven om direct toe te treden tot een multi-opf? En zou
het niet logischer zijn om bedrijven ook de mogelijkheid te geven om direct
toe te treden tot een multi-opf, dan hoeven deze bedrijven niet eerst omslachtig
eerst een fonds op te zetten om het daarna te integreren? De leden van de
CDA-fractie vragen de regering hier uitgebreid op te reageren.
 De leden van de CDA-fractie begrijpen dat er gekozen wordt voor het ringfencen.
Maar waarom wordt aan ondernemingspensioenfondsen, die dat wensen,
niet de mogelijkheid geboden om hun vermogens binnen het multi-opf niet te
ringfencen en dus een financiële eenheid te vormen?
 De leden van de CDA-fractie alsook van de PvdA-fractie zouden graag van
de regering bevestigd zien dat de uitwerking van de ringfencing in de praktijk
overeenkomt met de doelstelling zoals omschreven in de Memorie van Toelichting.
Er moet geen verwarring kunnen ontstaan over het feit dat vorderingen die
voortvloeien uit een specifieke pensioenregeling slechts verhaald kunnen worden
op het gescheiden vermogen dat voor de desbetreffende regeling wordt aangehouden.
 Wat is de reden, vragen de leden van de CDA-fractie, waarom er in het
onderhavige wetsvoorstel geen aparte bepaling is opgenomen, waarin expliciet
wordt geregeld dat de bestaande bepalingen inzake waardeoverdracht van toepassing
zijn indien er sprake is van individuele of collectieve beëindiging van
de dienstbetrekking of individuele beëindiging van de deelnemer.
 De leden van de CDA-fractie signaleren, net als de Raad van State, dat
bij een groter aantal deelnemende fondsen in een multi-opf een nagenoeg onwerkbare
situatie kan ontstaan gelet op de dan ontstane grote omvang van het bestuur.
Iedere onderneming of groep die bij een multi-opf is aangesloten moet door
ten minste één werknemersvertegenwoordiger en één
werkgeversvertegenwoordiger vertegenwoordigd worden in het bestuur. Daar komt
bij dat in een dergelijk geval voor de betrokken ondernemingen en deelnemers
sterke verwatering van hun zeggenschap in het multi-opf het gevolg zal zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering een uitgebreide reactie op
deze onwerkbare situatie en een analyse ten aanzien van de oplossing van de
regering op dit punt.
 De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat bovengenoemde verwatering
niet alleen geldt voor het bestuur maar in nog veel sterkere mate ook voor
de ondernemingsraad. Er treedt in feite een dubbele verwatering op, zowel
aan bestuurszijde áls aan de zijde van de deelnemersraad. De totale
medezeggenschapsstructuur, waarvan de regering heeft aangegeven deze te koesteren,
komt hiermee onder druk te staan. Een multi-opf komt dan wel heel dicht in
de buurt bij het optreden als professionele verzekeraar. Zoals de Memorie
van Toelichting bij het wetsvoorstel vermeldt, wordt vooral winst verwacht
ten aanzien van de bemensing van organen en het niveau en deskundigheid van
deze mensen (de invulling van de pension fund governance). Daarbij is echter
vooral gekeken naar het bestuur. De deelnemersraad is daarbij nauwelijks meegenomen
en het wordt uit de Memorie van Toelichting niet duidelijk waarom ook op het
niveau van de deelnemersraad winst geboekt wordt. De leden van de CDA-fractie
zijn van mening dat eerder het tegendeel het geval zal zijn. Zij vragen de
regering waarom niet wordt gekozen voor een minder ingrijpende maatregel waarbij
de positie van de deelnemersraden van de afzonderlijke pensioenregelingen
ongemoeid wordt gelaten en hetzelfde effect wordt bereikt.
 Zij vragen ook of het mogelijk is om weer uit een multi-opf te stappen.
Het is zeer wel mogelijk dat verhoudingen gebrouilleerd raken en aangezien
de vermogen vaak geringfenced zullen zijn, is uittreding ook technisch gezien
mogelijk. Wie mag besluiten of een fonds uit een multi-opf treedt en welke
procedure treedt dan in werking? Is voorts voldoende geregeld, zo vragen de
leden van de CDA-fractie als ook van de PvdA-fractie, dat ondernemingen die
fuseren en vervolgens ook hun ondernemingspensioenfondsen laten fuseren (hetgeen
op grond van de huidige Pensioenwet al mogelijk is) niet onder de definitie
van multi-opf hoeven te vallen? Dit dient volgens deze leden gewaarborgd te
zijn om te voorkomen dat voor deze situaties ringfencing verplicht is.
 De leden van de CDA-fractie constateren dat een ondernemingspensioenfonds
onder de werkingssfeer van een bedrijfstakregeling kan komen te vallen. Zij
vragen dan ook of een pensioenfonds dat onder een multi-opf zit en geen gebruik
kan maken van een ontheffing, verplicht is zich op dat moment
los te maken uit het multi-opf en zich aan te sluiten bij het bedrijfstakpensioenfonds?
 Kunnen buitenlandse ondernemingspensioenfondsen toetreden tot een multi-opf,
vragen de leden van de CDA-fractie? Zo ja, is het waarschijnlijk dat dit zal
gebeuren? Als het waarschijnlijk is dat een buitenlands ondernemingspensioenfonds
toetreedt tot een multi-opf, welke randvoorwaarden gelden daarvoor? Is het
andersom mogelijk dat een Nederlands ondernemingspensioenfonds toetreedt tot
een buitenlands multi-opf? Zo ja, wat zijn daar de randvoorwaarden voor?
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering toe te lichten bij welke
gelegenheid en met welke periodiciteit de Kamer zal worden geïnformeerd
over de uitvoering van dit wetsvoorstel.
 
 De Raad van State maakt naar de mening van de leden van de VVD-fractie
enkele terechte opmerkingen over de onduidelijkheid met betrekking tot de
verhoudingen binnen het bestuur van een multi-opf. De regering heeft hierop
gereageerd met de opmerking dat er door het ringfencen (het scheiden van de
verschillende vermogens van de deelnemende ondernemingspensioenfondsen) materieel
geen onduidelijkheid meer over bestaat. Dit is naar de mening van de leden
van de VVD-fractie maar zeer de vraag, immers er moet een meerwaarde zijn
voor ondernemingspensioenfondsen om deel te nemen aan een multi-opf, namelijk
het vergroten van de schaal waardoor er effectiever bestuurd kan worden en
kennis makkelijker gedeeld kan worden. Maar als er door verschillende geledingen
of vertegenwoordigers van een bestuur over diverse opf’en binnen de
Multi-opf besluiten kunnen worden genomen, wat is dan nog de meerwaarde van
het deelnemen aan de Multi-opf?
 Heeft de regering op dit punt eveneens de Europees rechtelijke consequenties
op het netvlies? Een dergelijk constructie zou, zo stellen de leden van de
VVD-fractie, immers tot één economische entiteit kunnen worden
gezien, met alle gevolgen van dien. Dit geldt zeker gelet op hetgeen de regering
op pagina zeven van de Memorie van Toelichting stelt, namelijk dat het bestuur
volledig verantwoordelijk blijft.
 De tekst van de Memorie van Toelichting suggereert volgens de leden van
de VVD-fractie, dat er in het geval van een multi-opf twee deelnemersraden
zijn, namelijk één van de multi-opf en één van
de oorspronkelijke ondernemingspensioenfondsen. Kan de regering dit toelichten?
En kan de regering, indien de tekst inderdaad tot deze conclusie leidt, uiteenzetten
hoe de verhouding tussen de verschillende deelnemersraden van de deelnemende
ondernemingspensioenfondsen is ten opzichte van het bestuur en de –
eventuele – deelnemersraad van het multi-opf?
 De leden van de VVD-fractie vragen hoe het wetsvoorstel zich verhoudt
tot de initiatiefwet Koşer Kaya-Blok (Kamerstuk nr. 31 537) over
de medezeggenschap van pensioengerechtigden in pensioenfondsbesturen. De regering
licht toe dat er in een multi-opf gekozen kán worden voor deelname
van gepensioneerden aan het pensioenfondsbestuur. Wijzigt deze wet, mits het
initiatiefwetsvoorstel wordt aangenomen, de dan bestaande situatie als dit
wetsvoorstel wordt aangenomen?
 De leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering een raadpleging
op basis van artikel 100 Pensioenwet niet nodig acht. Het betreft hier immers
een vergaande wijziging van de bestuursstructuur van de oorspronkelijke ondernemingspensioenfonds,
waarover pensioengerechtigden ná de deelname aan een multi-opf niets
meer over te zeggen hebben.
 Wat is de mening van de regering over de deelname van pensioengerechtigden
aan het bestuur van een multi-opf? Op dit moment spreekt de regering enkel
over «overeengekomen zou kunnen worden», maar wat is de positie
van de regering op dit punt? 
 4. Toepassing van het Financieel Toetsingskader
 Op pagina acht van de Memorie van Toelichting wordt gesteld dat het aanhouden
van afgescheiden vermogens geen gevolgen voor het bepalen van de draagkracht
in geval van een last onder dwang of bestuurlijke boete. De draagkracht wordt
dus bepaald door het totale vermogen van het multi-opf. De leden van de SP-fractie
constateren dat er bij de pensioenkoepels onzekerheid bestaat over de wijze
waarop vorderingen, voortvloeiende uit een specifieke pensioenregeling al
dan niet slechts verhaald kunnen worden op het gescheiden vermogen. Het aangehaalde
voorbeeld waarin de draagkracht wordt bepaald door het totale vermogen laat
bij de leden van de SP-fractie enige twijfel bestaan. Zij verzoeken de regering
dan ook dit onderdeel nog nader toe te lichten.
 5. Administratieve lasten
 In de Memorie van Toelichting wordt gesteld dat de termijn van vijf jaar
is gekozen om te voorkomen dat werkgevers op indirecte wijze vrijwel rechtstreekse
toegang zouden hebben tot een multi-opf. Kan de regering ingaan op deze stelling
en in het bijzonder op de vraag waarom dit niet wenselijk zou zijn, vragen
de leden van de CDA-fractie als ook van de VVD-fractie? Op welke gronden,
vragen de leden van de CDA-fractie, acht de regering het wel acceptabel dat
een ondernemingspensioenfonds genoodzaakt wordt tot liquidatie over te gaan
omdat het pas vier jaar bestaat, maar niet als het vijf jaar bestaat?
 6. Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I, B
 In dit artikel wordt de voorwaarde gesteld dat afzonderlijke fondsen ten
minste vijf jaar waren verbonden aan een onderneming of een groep. Welke voorwaarden
zijn verbonden aan een ondernemingspensioenfonds dat zich op een later moment
wil aansluiten aan een al bestaand multi-opf, vragen de leden van de CDA-fractie?
 Onderdeel D (artikel 99 Pensioenwet)
 Dit artikel beoogt onder andere dat ieder voormalig ondernemingspensioenfonds,dat
deel gaat uitmaken van het multi-opf, zich vertegenwoordigd weet in het bestuur
van het multi-opf, minimaal door een werknemersvertegenwoordiger en een werkgeversvertegenwoordiger.
Eventuele pensioengerechtigden worden ook aangemerkt als werknemersvertegenwoordiger.
De leden van de SP-fractie zijn groot voorstander van een vertegenwoordiging
van pensioengerechtigden in de pensioenfondsbesturen. Maar door deze voorgestelde
wettelijke bepaling lijkt het gevaar groot, dat gepensioneerden niet in de
besturen van de multi-opf terug te vinden zijn. Indien gekozen wordt voor
een gepensioneerde als werknemersvertegenwoordiger, worden de werknemers als
zodanig node gemist. Daarom stellen de leden van de SP-fractie voor om in
de wet op te nemen, dat naast een vertegenwoordiger van de werkgevers er een
vertegenwoordiger van de werknemers en een vertegenwoordiger van de gepensioneerden
in het multi-opf bestuur wordt opgenomen. Dit sluit aan bij de toenemende
vraag naar een goede vertegenwoordiging van gepensioneerden in pensioenfondsbesturen.
In de Memorie van Toelichting wordt verwezen naar de verantwoordelijkheid
van de betrokken partijen zelf of bepaalde ondernemingen met meer bestuursleden
vertegenwoordigd zijn. In dit verband wordt verwezen naar nadere bepalingen
die in de uitvoeringsovereenkomst en in de statuten hierover kunnen worden
vastgelegd. Deze mogelijkheid is voor de leden van de SP-fractie veel te vrijblijvend. Hoe denkt de regering de positie van gepensioneerden in het
bestuur van de multi-opf te kunnen waarborgen, zo vragen de leden van de SP-fractie?
 
 De voorzitter van de commissie,
 Jonker
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Santucci
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Van Gent (GL), Blok (VVD), Van Dijk (CDA),
Smeets (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt (CDA), Van
Hijum (CDA), Timmer (PvdA), Koşer Kaya (D66), Jonker (CDA), voorzitter,
Luijben (SP), Ulenbelt (SP), Ortega-Martijn (CU), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Van der Burg (VVD), Koppejan (CDA), Van Dijck (PVV), Spekman (PvdA),
Vermeij (PvdA), Thieme (PvdD), Lempens (SP), Karabulut (SP), Vos (PvdA) en
Meeuwis (VVD).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Sap (GL), De Krom (VVD), Smilde (CDA),
Depla (PvdA), Aptroot (VVD), Pieper (CDA), Willemse-van der Ploeg (CDA), Linhard
(PvdA), Pechtold (D66), Spies (CDA), Irrgang (SP), De Wit (SP), Cramer (CU),
Biskop (CDA), Elias (VVD), Joldersma (CDA), Bosma (PVV), Tang (PvdA), Heerts
(PvdA), Ouwehand (PvdD), Gerkens (SP), Gesthuizen (SP), Heijnen (PvdA) en
Weekers (VVD).