Modernisering van de overheid; Kabinetsstandpunt op rapport 'Bewijzen van goede dienstverlening; van de WRR
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29362, nr. 32

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-04-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29362 nr. 32

11-04-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingHoe verderTenslotteOndertekeningLichaamKABINETSREACTIE WRR RAPPORT «BEWIJZEN VAN GOEDE
DIENSTVERLENING»Algemene ReactieIneffectieve verhouding overheid en veldRuimte en verantwoordelijkhedenNieuwe verhoudingen nodigWantrouwen overwinnenVan controleren naar lerenModern toezicht in de maatschappelijke dienstverleningPolitieke sturingTenslotteSTAND VAN ZAKEN IN DE VIJF SECTORENZorgWelke «hobbels» springen het meest in het
oog volgens de veldsessie?Investeren in variatie en innovatieve praktijkenSamenhangend, sober en selectief toezichtOplossingen en actiesInvesteren in variatie en innovatieve praktijkenLopende actiesSamenhangend, sober en selectief toezichtLopende actiesWelzijnBelangrijkste hobbelsOrganiseren van kennisalliantiesZorgen voor gepaste openbare verantwoordingOplossingen en VWS-actiesOrganiseren van kennisalliantiesZorgen voor gepaste openbare verantwoording.OnderwijsHobbels op de wegOplossingenMinder regels, meer ruimteInformatieToezicht en verantwoordingOmgevingsverantwoordingArbeidBelangrijkste hobbelsOntwikkelingen en actiesVerdere optimalisatie dienstverleningVertrouwen is durven loslatenRuimte voor innovatie en variatieWonenBelangrijke «hobbels» op de wegOplossingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29362Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 362Modernisering van de overheidnr. 32BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BESTUURLIJKE VERNIEUWING EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 april 2005InleidingHet kabinet heeft met waardering kennisgenomen van het rapport van de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), «Bewijzen van
goede dienstverlening». Mede namens de minister-president zend ik u
hierbij de reactie van het kabinet.In het rapport analyseerde de WRR de maatschappelijke dienstverlening
in de sectoren zorg, welzijn, arbeid, onderwijs en wonen. De WRR constateert
dat deze sectoren, die zich bevinden in het semi-publieke domein en een belangrijk
onderdeel zijn van de civil society, te lang zijn gevangen in een ineffectief
sturingsmodel. De kwaliteit van de dienstverlening lijdt onder onnodige regeldruk
en beleidsonrust, een verantwoordingscyclus in ademnood en een dichotomie
tussen beleid en uitvoering waarvan de functionaliteit sterk mag worden betwijfeld.
In overleg met de ministers van OCW, SZW, VROM, VWS, EZ en Financiën
bericht ik u over de benadering die ons voorstaat als volgt.De boodschap die uit het rapport van de WRR naar voren komt, staat niet
op zichzelf. Eerder al wezen het Sociaal en Cultureel Planbureau, de Raad
voor Maatschappelijke Ontwikkeling in zijn rapport «Bevrijdende Kaders»,
de Algemene Rekenkamer in haar rapport «Tussen Beleid en Uitvoering»
en de WRR zelf in «De toekomst van de nationale rechtsstaat» op
de noodzaak de uitvoering van beleid centraal te stellen. Ook het Innovatieplatform
zal binnenkort met concrete acties komen met betrekking tot versterking van
innovatie in maatschappelijke dienstverlening. In zijn laatste beschouwing
bij het jaarverslag van de Raad van State 2003, wijst ook de vice-president
van de Raad van State op de noodzaak meer ruimte te geven aan de uitvoerders
op de werkvloer. Zij zijn immers een onmisbare schakel in het reguliere verkeer
tussen «overheid» en «burger». Het kabinet onderstreept
de urgentie van deze analyse. Het Programma Andere Overheid stelt de samenleving
centraal, laat ruimte waar het kan en treedt op waar het moet.
Het kabinet wil dan ook graag het debat over«maatschappelijke ondernemingen»
met u aangaan. Daarom ziet het kabinet met veel belangstelling het aanstondse
advies van de Sociaal-Economische Raad «Ondernemerschap voor de publieke
zaak» tegemoet. U ontvangt een aparte kabinetsreactie over dit advies.Het kabinet realiseert zich dat het realiseren van een ander sturingsmodel
een meerjarige inspanning maar vooral ook internalisering vraagt van de beleidsmakers.
De WRR stelt voor dat overheidsregulering, zelfregulering en waar nodig marktregulering
elkaar aanvullen. Via kennisallianties, investeren in innovatie, het organiseren
van voldoende tegenmacht, een gerichte maatschappelijke verantwoording en
heldere toezichtarrangementen kan worden gekomen tot dit nieuwe sturingsmodel.
Deze aanbevelingen worden zowel voor de vijf onderscheiden sectoren afzonderlijk
als voor het op bestuurlijke vernieuwing gerichte kabinetsbeleid als een goede
steun in de rug gezien. Het sluit ook goed aan bij het motto «minder
regels» van dit kabinet.Hoe verderIn samenspraak met experts uit de praktijk zijn per sector twee aanbevelingen
van de WRR geselecteerd, waarop met voorrang de komende jaren significante
voortgang moet worden geboekt en zogenaamde doorbraken kunnen worden bereikt. Voor alle sectoren staat voorop dat het toezicht in relatie met
de maatschappelijke verantwoording substantieel eenvoudiger moet worden.Voor de rijksoverheid betekent dit in de eerste plaats dat de professionals
zowel het vertrouwen als de ruimte moeten krijgen hun werk goed te doen; de
mensen voor de klas, aan het bed en op de straat. Dat is een cultuuromslag
in het denken van beleidsmakend Nederland. Het kabinet is reeds voortvarend
aan de slag met grote dereguleringsoperaties en acties ter vermindering van
de administratieve lasten voor burgers en bedrijven. Dit zal verbreed worden
naar een stevige vermindering van regels en administratieve lasten voor instellingen.
De omslag van een cultuur van wantrouwen naar vertrouwen is noodzakelijk.Daarnaast zal er betekenisvol moeten worden geïnvesteerd in kennisallianties
en het innovatief vermogen van beleidsmakers, uitvoerders en toezichthouders.
Wij moeten het perspectief wisselen van «controleren naar leren».
Dit betekent concreet: ervaringen opdoen met regelarme en vrije experimenteerruimte
in het onderwijs, de arbeidsbemiddeling, de volkshuisvesting en de gezondheidszorg.
Dit betekent ook dat innovatieve praktijken, die soms sectoroverstijgend zijn,
niet belemmerd moeten worden door de huidige institutionele scheiding tussen
sectoren in het landelijk beleid. In de welzijnssector zal fors worden ingezet
op gemeentelijke prestatievergelijkingen. Ook kunnen de onderscheiden sectoren
nog veel van elkaar leren. Het kabinet zal daarom een lerende gemeenschap
starten met de vijf betrokken sectoren en zoekt daarbij aansluiting bij bestaande
initiatieven. Het rapport van de WRR is juist voor de sectoren onderwijs en
volkshuisvesting actueel. Uw Kamer zal dan ook op korte termijn aanvullende
voorstellen over de uitvoering van dit kabinetsstandpunt ontvangen.TenslotteOver de wijze waarop de in het kabinetsstandpunt aangekondigde acties
worden uitgevoerd, zal per sector de voortgang van de besproken acties aan
u worden gerapporteerd via de daarvoor beschikbare kanalen. Deze staan vermeld
in het sectorale gedeelte van de reactie. Over de algemene voortgang
van de uitvoering van deze reactie zal het kabinet volgend jaar aan uw Kamer
rapporteren.Het kabinet hecht eraan te benadrukken dat de beoogde transformatie van
wantrouwen naar vertrouwen niet alleen gevolgen heeft voor beleidsmakers,
uitvoerders en toezichthouders. Het heeft ook gevolgen voor de politieke aansturing.
Als wij daadwerkelijk ruimte willen laten aan en vertrouwen hebben in de uitvoerders,
vereist dat van ons allen – zowel de regering als het parlement –
de ambitie om ons te beheersen en terughoudend te zijn met nadere regelgeving,
verantwoordingsplichten en toezichtconstructies. Dat is de uitdaging waar
wij allen de komende jaren voor staan.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,A. PechtoldKABINETSREACTIE WRR RAPPORT «BEWIJZEN VAN GOEDE
DIENSTVERLENING»Algemene ReactieIneffectieve verhouding overheid en veldDe Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft op 1 december
2004 het rapport «bewijzen van goede dienstverlening» aan het
kabinet aangeboden. Daarin constateert de raad dat de overheid en een aantal
belangrijke maatschappelijke sectoren1 elkaar
te lang gevangen hebben gehouden in een ineffectief besturingsmodel van boedelscheiding2. De Raad vindt dat de overheid weer meer vertrouwen moet
hebben in de initiatieven van professionals en bestuurders. Die moeten meer
ruimte krijgen voor leren en innoveren maar op hun beurt ook duidelijk maken
wat ze presteren en daarop ook afgerekend kunnen worden.De samenleving wil een krachtige overheid die luistert, duidelijke kaders
stelt, belangen afweegt en ruimte laat aan anderen om hun verantwoordelijkheid
te nemen. Dát is een belangrijke opdracht uit het hoofdlijnenakkoord
van dit kabinet en tevens de kern van de «andere overheid» waar
alle overheidslagen gezamenlijk aan werken. Het WRR-rapport laat duidelijk
zien dat er veel in gang is gezet maar nog veel te verbeteren is.Het kabinet grijpt de bevindingen van de WRR aan om een aantal zaken verder
aan te pakken. Deze brief gaat daar op hoofdlijnen op in, met een aantal actiepunten.
Het sectorale gedeelte bevat een meer gedetailleerd overzicht van de aanpak
in de vijf genoemde sectoren. Het kabinet maakt in de reactie dankbaar gebruik
van opvattingen en tips van een groot aantal deskundigen uit het veld die
bij het opstellen van dit standpunt in aparte sessies betrokken zijn geweest.Ruimte en verantwoordelijkhedenDe WRR constateert in haar rapport dat de overheid het oplossen van problemen
in de maatschappelijke dienstverlening vaak zoekt in «boedelscheiding».
De overheid gaat daarbij uit van een scheiding van beleid en uitvoering, van
doelen en middelen en van instrumenten en verantwoordelijkheden. Kortom een
beleid dat kaders stelt en mandateert. De WRR vindt dat dit leidt tot kennisvernietiging,
middelmatige prestaties van instellingen en een opeenstapeling van toezicht
en verantwoording. Volgens de WRR is een meer uitgebalanceerd systeem nodig
met het aangaan van kennisallianties, investeren in innovatieve praktijken,
organiseren van actieve en betrokken tegenspelers, zorgen voor toereikende
openbare verantwoording en voor samenhangend, sober en selectief toezicht.Het WRR rapport pleit voor meer vrijheid voor de actoren die de publieke
dienstverlening verzorgen. Meer vrijheid maakt het mogelijk om kennis en ervaring
van de mensen die werken in de uitvoering beter te gebruiken. Zo ontstaat
ruimte om te diversificeren en om te experimenteren. Die ruimte kan bijdragen
aan betere dienstverlening.Het kabinet is het eens met deze redenering. Er is voor de gewenste kwaliteitsverbetering
meer ruimte nodig voor instellingen en professionals. Het kabinet vindt heldere
kaders een cruciale randvoorwaarde voor het creëren van ruimte. Ockham's
scheermes moet daarbij het uitgangspunt zijn: niet meer regelen dan minimaal
nodig is om het resultaat te borgen.Maar ruimte alleen is niet genoeg, zo stelt de WRR. Het gaat erom dat
alle betrokkenen rond een instelling die maatschappelijke diensten verleent
in positie worden gebracht, en gebruik maken van die positie, om invloed uit
te oefenen op de dienstverlening. Alle betrokkenen moeten met elkaar, en op
het juiste niveau, in een «goed» gesprek komen. Niet om elkaar
af te rekenen, maar wel om met elkaar de dienstverlening te verbeteren. De
WRR beveelt in dit verband aan om te streven naar een publieke ruimte waarvan
alle betrokkenen zich eigenaar voelen. Het kabinet is het met deze richting
eens. Het kabinet heeft wel moeite met de suggestie dat boedelscheiding in
zichzelf een probleem is.Het kabinet is van oordeel dat de onderlinge afspraken en de zoektocht
naar een publieke ruimte waarvan alle betrokkenen zich eigenaar voelen, starten
met helderheid over wie waarvoor verantwoordelijk is. Afspraken over de inhoudelijke
verantwoordelijkheid zijn daarbij niet genoeg; er moet ook verantwoordelijkheid
voor het totstandkomen van het «goede» gesprek worden toegedeeld.Nieuwe verhoudingen nodigHet WRR-rapport stelt de zoektocht naar nieuwe verhoudingen centraal.
Het rapport maakt de balans op van wat goed gaat, maar bovenal wat beter kan.
Hierbij komen alle betrokkenen aan bod: de cliënt/burger, de professional,
de bestuurder van de instelling, branche- en vakverenigingen, de toezichthouder
en de (mede) overheid.De WRR heeft gelijk dat een wisseling van perspectief nodig is. In de
publieke sector is iedereen afhankelijk van elkaar. Afnemers, maar ook (meer
algemeen) de belastingbetaler spreken de (decentrale) overheid aan op de kwaliteit,
doelmatigheid en toegankelijkheid van de dienstverlening. Die (decentrale)
overheid is echter weer afhankelijk van de professionele inzet van beroepsbeoefenaren,
van besturen van instellingen en van andere partijen in de betrokken sectoren.Deze kabinetsreactie gaat in op vier thema's die in alle sectoren spelen.
De eerste twee thema's zijn aangedragen door de WRR, het derde en vierde thema
acht het kabinet zelf van groot belang.– wantrouwen overwinnen– van controleren naar leren– modern toezicht in de maatschappelijke dienstverlening– politieke sturingWantrouwen overwinnenDe WRR wijst het «geïnstitutionaliseerde wantrouwen»
als oorzaak aan voor de boedelscheiding. De overheid wil voorkomen dat uitvoerders
misbruik maken van hun beleidsruimte en hun inhoudelijke kennis gebruiken
voor de eigen belangen. Dit heeft geleid tot (een veelheid aan) instituties
die erop moeten letten dat taken correct uitgevoerd worden. Volgens de WRR
komt dit wantrouwen voort uit de ontwikkelingen in de jaren tachtig en negentig
van de vorige eeuw toen ingrijpende veranderingen plaatsvonden in de sturing
en organisatie van maatschappelijke dienstverlening. Belangrijk uitgangspunt
was destijds het uitsluiten van risico's, naast bijvoorbeeld het borgen van
algemeen maatschappelijke belangen of van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Een nieuw perspectief van het voorgestelde systeem van checks en balances
kan bijdragen de geconstateerde ontwikkeling van steeds meer beheren en beheersen
minder noodzakelijk te maken en hiermee naast betere kwaliteit van dienstverlening
ook meer ruimte geven voor ondernemen door burgers en bedrijfsleven. Het aspect
van terugdringen van de regeldruk en met name het doen verminderen
van de administratieve lasten voor burgers en bedrijven kan dit nieuwe perspectief
dat de WRR schetst verder bekrachtigen en operationaliseren. In de bestaande
programma's om de administratieve lasten te reduceren zitten projecten die
hier goed inpassen. Aansluiting kan met name worden gevonden bij het terugdringen
van het wantrouwen en het meer verantwoordelijkheid geven aan instellingen,
bedrijven en professionals bij het managen van hun eigen risico's.Het kabinet vindt het tijd om het wantrouwen tegenover «het veld»
te overwinnen. Dat is ook hard nodig. Meer vertrouwen – over en weer –
tussen overheid en instellingen en tussen management en professionals van
instellingen, biedt ook meer ruimte. Die ruimte moeten professionals en instellingen
gebruiken om initiatiefrijk de belangen van hun klanten te dienen. Zo ontstaat
meer ruimte voor experimenten voor een betere dienstverlening en ruimte voor
maatwerk.Herstel van vertrouwen vereist een andere houding van alle partijen. Instellingen
moeten open zijn over hun prestaties, in hun afwegingen en in hun handelen.
Zij moeten daarin de sleutelfiguren in hun omgeving betrekken. Die openheid,
noem het soms kwetsbaarheid, leidt tot meer vertrouwen. Goed intern toezicht
van instellingen helpt daarbij erg. De rijksoverheid op haar beurt moet overbodige
regels schrappen, toezicht soberder en minder belastend maken en administratieve
lasten voor burgers, bedrijfsleven en instellingen beperken. Dit kan de overheid
alleen doen wanneer instellingen het eigen interne toezicht goed op orde hebben
en open communiceren. In dat geval kunnen externe regels en toezicht navenant
soberder worden.Actie: In navolging van de reductie administratieve
lasten voor bedrijven en burgers zal het kabinet eenzelfde traject inzetten
voor instellingen. Doel hierbij is om te komen tot een stevige verlaging van
de regelgeving en administratieve lasten, die instellingen momenteel hebben
door ondermeer rapportageverplichtingen aan de centrale overheid. Goede voorbeelden
zijn het schrappen van verplichtingen voor het beroepsonderwijs en de volwasseneducatie
(BVE) door OCW. Zo wordt de verplichting om jaarlijks een onderwijs- en exmenreglement
op te stellen geschrapt, evenals de verplichting om bij het Crebo een licentie
voor nieuwe opleidingen aan te vragen. Bij het uitwerken van deze actie zoek
het kabinet aansluiting bij al bestaande initiatieven.Van controleren naar lerenHet WRR-rapport stelt dat overheden uitblinken in het maken van regels
en richtlijnen voor instellingen. Dat is niet altijd nodig. Diezelfde overheid
kan haar positie ook gebruiken om verbeteringen te realiseren door goede praktijkvoorbeelden
en nieuwe initiatieven aan te prijzen. Dat stimuleert de kwaliteit. Het kabinet
wil zo een verschuiving tot stand brengen van de traditie van louter regelgeving
naar een traditie waarin het oplossen van een probleem centraal staat. Dat
kan alleen wanneer er meer ruimte is voor het overdragen van goede praktijkvoorbeelden
en experimenten.Experimenten zijn vaak zeer leerzaam: ze effenen de weg naar verbetering.
Praktisch valt te denken aan het gebruiken van een experimenteerartikel, ruimte
maken in budgetten en het instellen van zones waar geen of nauwelijks regels
gelden. Het kabinet vindt ook dat «prikkels» nodig blijven. Ze
zijn onontbeerlijk voor beter en/of efficiënter functioneren van instellingen.
Voorbeelden daarvan zijn onderlinge prestatievergelijking (benchmarken) en het belonen van goede initiatieven.Deze stimulansen om te leren kosten tijd en vaak ontbreekt het daar aan.
En er zijn natuurlijk ook risico's: leren levert ogenschijnlijk meer fouten
op dan risicoloos opereren. Dat is maar schijn: van fouten leer je en er kan
kwaliteitsverbetering optreden. Maar de politiek moet hier wel ruimte en tijd
voor bieden.Daarnaast wil het kabinet aansluiten bij de ontwikkelingen om het leren
te stimuleren. Naast de ruimte voor experimenten zal daarom een lerende gemeenschap
worden opgezet, waarin de verschillende sectoren – met vertegenwoordigers
van zowel overheid als het veld – ervaringen kunnen delen en goede praktijken
kunnen gebruiken voor de eigen sector. Daarbij zal worden aangesloten bij
bestaande initiatieven, zoals het Kenniscentrum voor Ordeningsvraagstukken.Actie: De overheid en «het veld»
gaan samen aan de slag om meer experimenten mogelijk te maken.– De sector wonen kent al een experimenteerartikel. In overleg met
de SEV (voorheen Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting) bekijkt de minister
van VROM of dit vaker kan worden toegepast in een bepaald gebied.– Het ministerie van VWS is in de gezondheidszorg begonnen met vrije
prijsvorming voor onder andere een deel van de ziekenhuiszorg en medisch-specialistische
zorg. De uitkomsten daarvan worden afgewacht alvorens door te gaan met vrije
prijsvorming.– Via experimenteerartikelen is ruimte gecreëerd voor de uitvoeringsorganisaties
in de sector arbeid om innovatieve samenwerkingsafspraken in de praktijk uit
te proberen (niet alleen in de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en
Inkomen (SUWI), maar ook in de Wet Werk en Bijstand (WWB) en de werkloosheidswet).
Er zijn, op basis van het besluit experimenten SUWI, een aantal experimenten
gestart gericht op het beproeven van innovatieve samenwerkingsafspraken in
de praktijk. De WWB biedt gemeenten de mogelijkheid innovatie projecten en
experimenten te starten met ondersteuning van SZW.– In het hoger onderwijs vindt de komende jaren een experiment plaats
met de «bètabeurzen», om te kijken of met financiële
prikkels meer mensen een bètaopleiding gaan volgen dan wel afmaken.
In het beroepsonderwijs is de afgelopen jaren experimenteerruimte geboden
voor het zogenaamde «Herontwerp technisch beroepsonderwijs». In
het primair en voortgezet onderwijs is de laatste jaren ervaringen opgedaan
met het project Initiatiefrijke Scholen waarbij scholen tijdelijke vrijstelling
konden krijgen van belemmerende regels.– Op het terrein van welzijn is de gemeentelijke overheid aan zet.
Wel bewerkstelligt VWS nu samen met de VNG en vooruitlopend op de inwerkingtreding
van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) op 1 januari 2006 dat
gemeenten, VNG, aanbieders van maatschappelijke ondersteuning en belangengroepen/burgers
dit jaar ontwikkelpilots starten. Deze pilots richten richten zich onder andere
op experimenten met de uitvoering van de WMO (bijvoorbeeld op het punt van
vraagsturing).Modern toezicht in de maatschappelijke dienstverleningDe WRR constateert dat de maatschappelijke dienstverlening wordt overstelpt
met een vraag naar verantwoording en met toezicht. Dat heeft een aantal oorzaken.
Zo is er onvrede over de prestaties van de organisaties en professionals.
Toezichthouders eisen dat publiek geld goed besteed wordt. Ook klagen burgers
en klanten (soms) over prijs en kwaliteit van de diensten. Die verantwoordings-
en toezichtscultuur staat soms weer op gespannen voet met deregulering en
zelfregulering en met een grotere verantwoordelijkheid voor de organisaties
zelf en de komst van onderdelen van marktwerking. De WRR wil meer
aandacht voor het interne en externe toezicht van instellingen. Organisaties
zouden zelf het politiek-normatieve debat over de inhoud van de maatschappelijke
dienstverlening moeten beginnen.Het kabinet is het eens met de WRR dat toezicht samenhangend, sober en
selectief moet worden. De integrale Kaderstellende Visie op Toezicht 2005
die thans in voorbereiding is, gaat daar later dit jaar verder op in. Het
kabinet besteedt daarin in ieder geval aandacht aan de positie van de raad
van toezicht, het proportionele toezicht, verdere professionalisering en onafhankelijkheid
van het toezicht. De kabinetsvisie gaat ook in op de suggesties van de WRR
om toezicht minder massief te maken; dit kan door bijvoorbeeld gerichter met
risicoanalyses te werken. Duidelijk is dat het toezicht, wil het effectief
zijn, doelgerichter en meer gedoseerd moet plaatsvinden.Het kabinet is in zijn standpunt over het IBO-rapport «regeldruk
en controletoren» al ingegaan op de lijn van de WRR op het terrein van
de comptabele regelgeving en regels die leiden tot financiële transacties.
Kern daarin is dat er een goed systeem van checks and balances moet zijn, geen te gedetailleerde regelgeving, niet te veel procedurele
eisen, selectieve controle, minder controle achteraf wanneer een organisatie
aantoonbaar «de zaakjes op orde heeft» en gepaste verantwoording
van het management met een managementparagraaf. De zelfstandige bestuursorganen
en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT) krijgen te maken met een systeem
van single audit en single information: ze hoeven
zich één keer financieel te verantwoorden in het jaarverslag
en dit wordt vervolgens één keer gecontroleerd.Bij brief van 15 juli 2004, TK 29 279, nr. 13 heeft de minister
van Justitie, in het kader van zijn beleid dat de naam «Bruikbare rechtsorde»
draagt, een rapport over toezicht aan de TK gezonden, onder de titel «Vreemde
ogen. Naar een andere kijk op toezichtarrangementen.» In dit rapport
is een afwegingskader ontwikkeld aan de hand waarvan kan worden besloten een
toezichtarrangement toe te passen waarin maatschappelijke instellingen in
de eerste plaats zelf verantwoording afleggen aan hun gebruikers en andere
belangen houders. Het rapport laat zien, dat het in veel gevallen mogelijk
is burgers en bedrijven meer verantwoordelijkheid te geven bij toezicht. Vaak
is dit ook gewenst; inzet van vreemde ogen kan tot effectievere en efficiëntere
borging van het publiek belang leiden. Zo krijgt toezicht door vreemde ogen
vaak een minder belastend karakter, een grotere legitimiteit en stimuleert
het de creativiteit van burgers om zelf invulling te geven aan hun rol in
de maatschappij.De wisseling van perspectief vraagt om andere vormen van toezicht met
andere rollen. Mensen die gebruikmaken van diensten kunnen, onder bepaalde
voorwaarden (zoals voldoende keuzevrijheid voor consument en de mogelijkheid
om te switchen) zelf voldoende druk uitoefenen op instellingen om efficiënt
te werken. Instellingen moeten meer op hun prestaties kunnen worden aangesproken
door hun klanten en hun voornaamste gesprekspartners. Marktwerking of een
ander instrumentarium kan in zo'n situatie het (overheids)toezicht op doelmatigheid
verminderen en op een hoger niveau brengen.Actie: Het kabinet zal bovenstaande uitgangspunten
uitwerken in de Kaderstellende Notitie Toezicht, die in de zomer 2005 naar
uw Kamer zal worden gezonden. Tevens wordt bezien of voor de verschillende
instellingen (ziekenhuizen, scholen, woningbouwcorporaties) een limitering
van het aantal toezichthouders mogelijk is.– Het afzonderlijke toezicht in het primair en voortgezet onderwijs
krijgt meer samenhang. Met de Onderwijsinspectie en Auditdienst
worden hierover afspraken gemaakt. Het streven is om scholen hooguit eenmaal
per jaar«lastig te vallen», om te komen tot minder regels en om
één loket op te zetten zodat de kwaliteit van het toezicht verbetert
en minder rompslomp voor de scholen geeft.Politieke sturingDe WRR betoogt dat de politieke machtswisselingen in Nederland en de steeds
wisselende politieke agenda de laatste decennia hebben geleid tot een opeenvolging
van grote politiek-normatieve projecten (in bijvoorbeeld de sectoren onderwijs
en arbeid) en schoksgewijze stelselherzieningen (bijvoorbeeld in de sector
wonen). Dit leidt tot een gemengd karakter van sectoren en regimes met voortdurend
wisselende besturingsfilosofieën. Dit leidt weer tot inconsistentie over
de beleidslijnen en de beleidskeuzes van de overheid.Het kabinet deelt de analyse dat deze vele veranderingen van beleidslijnen
hebben bijgedragen aan een sfeer van wantrouwen tussen professionals, cliënten,
instellingen en overheid. De overheid dient hierbij eerst de hand in eigen
boezem te steken. Zij heeft in de maatschappelijke dienstverlening (met uitzondering
van de corporatiesector) steeds meer taken naar zich toegetrokken, soms ten
koste van bestaande maatschappelijke of particuliere initiatieven. Het kabinet
heeft in het hoofdlijnenakkoord in 2003 een aanzet gegeven om meer verantwoordelijk
terug te leggen bij instellingen en burgers. Dit proces moet in hoog tempo
voortgezet worden en waar nodig moeten nieuwe wegen worden ingeslagen. Het
moet duidelijk zijn waar de overheid voor staat, zowel centraal (landelijk)
als decentraal (andere overheden).Meer verantwoordelijkheid voor de burger en de maatschappelijke instelling
zal ook betekenen dat er ruimte voor diversiteit en dynamiek komt. Het zal
tot gevolg hebben, dat we verschillen toelaten in de wijze waarop maatschappelijke
dienstverlening plaats vindt. Die verschillen kunnen op het zelfde moment
optreden, of in de tijd. Het toelaten daarvan behoeft echter niet als ongelijke
behandeling te worden beschouwd. Het kan ook worden uitgelegd als een middel
om recht te doen aan ongelijkheid in tijd en omstandigheden, een passende
behandeling te geven aan ongelijke gevallen. De politieke uitdaging zal zijn,
de grenzen te bepalen van de gewenste diversiteit. De wetgeving zal zich daarbij
moeten bedienen van alternatieve, ruimte biedende modellen. De nota «Bruikbare
rechtsorde» (TK 29 279, nr. 9) heeft daarvan enkele geïntroduceerd.
De toepassing van zorgplichtbepalingen (TK 29 279, nr. 14) lijkt hier
in het bijzonder kansrijk. Voorstellen voor toepassing daarvan zijn onder
meer voor het hoger onderwijs ontwikkeld.Een belangrijk uitgangspunt bij deze heroriëntatie is dat de overheid
systeemverantwoordelijkheid draagt. Dat wil zeggen dat zij door het stellen
van de kaders enerzijds de in het geding zijnde publieke belangen borgt en
anderzijds het speelveld bepaalt waarop private en/of (semi-)publieke instellingen
actief zijn. Als het gaat om het presteren van een individuele instelling
moet de minister niet de eerstverantwoordelijke zijn, doch dient het ter zake
doende bestuur in de sfeer van horizontale verantwoording rekenschap af te
leggen aan de (vertegenwoordigers van) eindgebruikers van de diensten.Maar de praktijk is soms weerbarstiger dan de leer. Want niet zelden moet
een bewindspersoon zich kort na een incident bij instellingen toch verantwoorden
in het parlement of de media over dat incident. De centrale vraag hierbij
is of een incident alleen een incident is of een uiting van een falend
systeem. Het kabinet wil in het laatste geval wel aangesproken worden, maar
acht in het eerste geval de instelling eerstverantwoordelijk. Natuurlijk kan
dit per situatie verschillen. De politiek (kabinet en parlement) moet op dit
punt ook zelf ruimte bieden voor het vertrouwen dat niet elk incident per
definitie een uiting is van een falend systeem. Daarbij moet het uitgangspunt
zijn dat de politiek terughoudend is in het maken van algemene regels ter
bestrijding van incidenten.Het kabinet nodigt de Kamer uit van gedachten te wisselen over de vraag
hoe we gezamenlijk beleidsonrust kunnen voorkomen. Het kabinet neemt zich
voor om bij kwesties waar de maatschappelijke dienstverlening lijkt te falen
eerst na te gaan of sprake is van systeemfalen, voordat de kwestie wordt aangegrepen
om in algemene zin in de stelsels in te grijpen.TenslotteDe nieuwe gewenste verhoudingen tussen overheid en maatschappelijk veld
vragen van beide zijden de nodige inspanning. De WRR schetst een noodzakelijke
ontwikkeling van een lange adem. Deze agenda raakt ook volgende kabinetten
die ermee aan de slag moeten.Dat neemt niet weg dat het huidige kabinet de reeds in gang gezette veranderingen
krachtig doorzet en waar nodig uitbouwt. Prioriteiten daarin zijn: het ombouwen
van het toezicht naar een simpeler, gerichter en minder belastend systeem,
het schrappen van overbodige regels en het zorgen voor herwaardering van (de
rol van) maatschappelijke organisaties en professionals.De suggesties van de WRR om wantrouwen weg te nemen en te investeren in
vertrouwen, neemt het kabinet ter harte. Het kabinet ziet dit ook als de enige
weg om de grote maatschappelijke vragen waar we voor staan gezamenlijk op
te lossen, met behoud van ieders rol en verantwoordelijkheid. Dit mag niet
leiden tot patstellingen waarbij het veld wacht op vertrouwen en ruimte en
de overheid vooral op zichtbare prestaties. Het is een verantwoordelijkheid
van alle partijen om die klip te omzeilen en juist te zorgen dat beide ontwikkelingen
gelijk op gaan. Dat vraagt durf, creativiteit en een flinke dosis inzet, maar
mensen die aangewezen zijn op de maatschappelijke dienstverlening mogen dat
van ons verwachten.Actie: Per sector zal de voortgang van de
besproken acties aan u worden gerapporteerd via de daarvoor beschikbare kanalen.
Deze staan vermeld in het sectorale gedeelte. Over de algemene voortgang van
de uitvoering van deze reactie zal het kabinet volgend jaar aan uw Kamer rapporteren.STAND VAN ZAKEN IN DE VIJF SECTORENZorgIn de gezondheidszorg moet de verhouding tussen overheid en markt veranderen.
Het kabinet wil een andere verdeling van taken en verantwoordelijkheden om
in de toekomst goede en betaalbare zorg voor iedereen te kunnen garanderen.
Die wisseling van perspectief vraagt van de overheid nieuwe vormen van ordening,
toezicht en verantwoording.Samengevat komt die nieuwe verdeling neer op:– sterkere positie van de zorgvrager tegenover aanbieders en verzekeraars;– minder en andere regels vanuit «Den Haag»;– meer speelruimte voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars.Welke «hobbels» springen het meest in het
oog volgens de veldsessie?Uit de gesprekken tussen deskundigen uit het veld en het ministerie van
VWS (veldsessies) komen onderstaande twee WRR-aanbevelingen als belangrijkste
«hobbels» naar voren:Investeren in variatie en innovatieve praktijkenEr is een cultuurprobleem in de gezondheidszorg. Goede praktijktoepassingen
zoals het decubitusprotocol1 dringen maar langzaam
door in de reguliere praktijk. Beroepsbeoefenaren en aanbieders moeten het
belang van het verspreiden van innovaties beter beseffen. Dat vraagt leiderschap
van het management en het belonen van innovaties. Overheidsregels belemmeren
daarnaast innovatie.Samenhangend, sober en selectief toezichtHet overheidstoezicht in de gezondheidszorg is versnipperd en overlapt
elkaar. De overheid houdt daarnaast in het toezicht te weinig rekening met
vormen van interne controle en maatschappelijke verantwoording binnen de gezondheidszorg.Oplossingen en actiesInvesteren in variatie en innovatieve praktijkenBeroepsbeoefenaren, patiënten en organisaties in de zorg moeten zelf
investeren in nieuwe werkwijzen voor betere kwaliteit en efficiëntere
dienstverlening. De overheid van haar kant kan «innovatieprikkels»
in het systeem inbouwen. Zo kan de overheid met een experiment voor regelvrije
zones zorgen voor gedragsveranderingen bij de patiënt, de professional
en de organisatie. De overheid stelt duidelijke kaders (geld/budget en resultaten/outcome)
met afspraken voor handhaving en verantwoording. Partijen regelen zelf hoe
ze die verder invullen. Uitgangspunten voor de regelvrije zones: open normen
in plaats van duizend regels, (het organiseren van) horizontale kennislijnen
(inhoudelijke kennis tussen verpleegkundigen, patiënten en bestuurders),
geen dichtgetimmerd kader en openbare verantwoording aan stakeholders/directbetrokkenen/belanghebbenden.De overheid kan daarnaast een structuur van kennisinstituten creëren
voor innovatie en variatie in werkmethoden en zorgproducten.Lopende acties– VWS onderneemt een aantal activiteiten om in het kader van kwaliteits-
en innovatiebeleid de cliënt beter te helpen. Het programma Sneller Beter
richt zich op meer transparantie, doelmatigheid en kwaliteit in de curatieve
zorg. Sneller om de zorg op tijd beschikbaar te
krijgen en Beter door de zorg voor de patiënt
slimmer te organiseren (zoals nieuwe logistieke afspraken en
herontwerpen van zorgprocessen). De staatssecretaris van VWS heeft met branche-organisaties
in de care-sector in een convenant afspraken gemaakt over meer innovatie in
de sector: nieuwe zorgmethodieken, cliënteninitiatieven en ICT-ontwikkelingen.
VWS wil met het programma Zorg voor beter goede praktijkvoorbeelden versneld
in de gehele zorg invoeren. Met het Actieprogramma Kwaliteit stimuleert VWS
in de ouderen- en gehandicaptenzorg niet alleen brancheorganisaties, maar
ook beroeps-, en cliëntenorganisaties om de kwaliteit van de zorg te
verbeteren.– Kwaliteit is ook een zaak van zorgverzekeraars. De zorgkantoren
(verzekeraars) krijgen daarom een grotere rol bij het inkopen van goede zorg.
Prestatiegerichte bekostiging in de zorg en ook het toestaan van winst bij
zorginstellingen zijn prikkels voor het investeren in innovatie en variatie.
De op te richten Nederlandse Zorgautoriteit gaat ook toezien op onder andere
transparantie van het aanbod van zorg en verzekeringen, hetgeen zorgaanbieders
en verzekeraars prikkelt tot innovatie.– In de zorg is met het creëren van «regelvrije zones»
en experimenten een begin gemaakt. De ontwikkeling van meer speelruimte en
ondernemerschap is gebonden aan de overheidsdoelstellingen tot waarborgen
van een kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare gezondheidszorg voor
iedereen. Op 1 februari 2005 zijn de Wet herziening overeenkomstenstelsel
en de WTG ExPres in werking getreden. De eerste wet geeft de onderhandelende
ziekenfondsen en zorgaanbieders vrijheid om hun overeenkomsten tot het inkopen
van zorg op eigen wijze in te vullen, mits deze voldoen aan een aantal minimale
wettelijke vereisten. Ook maakt die wet mogelijk dat verzekerden zelf zorg
inkopen en kosten van hun ziekenfondsen krijgen vergoed. De Wet Tarieven Gezondheidszorg
in verband met experimenten, prestatiebekostiging en enige andere maatregelen
(WTG ExPres) maakt het mogelijk om experimenten te houden met tarieven, bekostiging,
diensten en zorgproducten. In het verlengde van die experimenten maakt de
Wet toelating zorginstellingen (WTZi) experimenten mogelijk op het terrein
van de bouw van zorginstellingen. Deze laatste wet is in behandeling bij de
Eerste Kamer der Staten-Generaal. Het veld en overheid zijn aan het verkennen
hoe de mogelijkheid tot experimenteren optimaal kan worden benut. De experimenten
zullen tijdig worden getoetst aan een vooraf vast te stellen evaluatiekaders.– Het creëren van meer vrijheden is daarmee nog niet voltooid.
Met de brief van 8 maart 2005 aan het parlement over transparante en
integrale tarieven in de gezondheidszorg wordt een traject aangegeven dat
leidt tot nog meer speelruimte en verantwoordelijkheid voor zorginstellingen
(Kamerstukken II, 2004–2005, 27 659, nr. 52).– VWS past het eigen kennisbeleid aan. De diverse kennisinstituten
moeten nieuwe allianties vormen en de financiering gebeurt op basis van relevante
programma's. (Kennis, een van de centrale thema's in het nieuwe subsidiebeleid
van VWS, betreft het verzamelen, instandhouden en delen van essentiële
kennis over zorg en gezondheid.) Prioriteiten zijn: gezondheidsbevordering,
preventie, curatieve zorg (doelmatigheid en kwaliteit), care (kwaliteit en
doelmatigheid van verpleging & verzorging, thuiszorg, etc) en maatschappelijke
zorg (welzijn). Dit krijgt in 2005 zijn beslag.Samenhangend, sober en selectief toezichtHet overleg met deskundigen uit het veld leidde tot de conclusie dat de
overheid een visie op toezicht moet formuleren met een beperkt aantal normen.
Het veld moet op haar beurt het interne toezicht professionaliseren.Lopende acties– VWS beperkt in het kader van de zorgstelselherziening de toezichtstructuur
tot twee principale toezichthouders: de Inspectie Gezondheidszorg en de Nederlandse
Zorgautoriteit. De eerste houdt toezicht op de kwaliteit van zorg (keurmeester)
en de tweede houdt specifiek voor de sector toezicht op het functioneren van
de markt en de uitvoering van de zorgverzekering(marktmeester).– De Inspectie Gezondheidszorg (IGZ) past haar wijze van toezicht
momenteel aan in de richting van «gelaagd en gefaseerd toezicht».
Dit toezicht kent drie fasen. De eerste fase is het verzamelen van data om
risicovolle situaties in kaart te brengen. De tweede fase behelst op basis
van die signalering een feitelijke controle van de instelling. In de derde
fase gaat het preventief toezicht over naar repressief toezicht (sancties),
wanneer het bedrijf, de instelling of de beroepsbeoefenaar ernstig of aanhoudend
in overtreding is. De IGZ gaat op deze manier efficiënt om met de eigen
menskracht en stroomlijnt de toezichtlasten.Actie: VWS ontwikkelt een nieuw toezichtkader
dat rekening houdt met de effecten van intern toezicht bij zorginstellingen
en maatschappelijke verantwoording van zorginstellingen (proportioneel toezicht).
De zorgsector ontwikkelt dit jaar een code voor goed bestuur, intern toezicht
en verantwoording voor de gehele sector die aansluit op de code-Tabaksblat.
Het streven is dat de leden van brancheverenigingen verplicht zijn deze zelfontwikkelde
code na te leven en zich erover te verantwoorden («pas toe of leg uit»).
De Wet toelating zorginstellingen (WTZi) legt het hebben van een raad van
toezicht voor stichtingen in de zorg wettelijk vast. De toegang tot de Ondernemingskamer
voor stichtingen en verenigingen in de zorg is tevens in de WTZi geregeld.
Toezicht op de raden van toezicht is hiermee geborgd. Zorginstellingen moeten
op grond van de Regeling Jaarverslaglegging publiekelijk verslag doen over
bestuursstructuur en bedrijfsvoering. Deze randvoorwaarden dragen bij aan
een professioneler intern toezicht bij zorginstellingen.Kenmerk voor een goed functionerende code voor goed bestuur is dat zorgaanbieders
directbelanghebbenden betrekken. De belangrijkste belanghebbende is de cliënt/patiënt
als «tegenspeler» van de instelling. Het patiëntenbeleid
richtte zich de afgelopen jaren vooral op het vastleggen van rechten van patiënten.
Het nieuwe zorgstelsel stelt daarentegen het afstemmen van het aanbod van
zorg op de wensen van de cliënt/patiënt (vraagsturing) en keuzemogelijkheden
centraal. De cliënt/patiënt moet in het stelsel een stevige positie
kunnen innemen op de zorgaanbieders- en zorgverzekeraarsmarkt. VWS rapporteert
de Tweede Kamer hierover in desbetreffende (beleids)notities.WelzijnHet WRR-rapport bekijkt de maatschappelijke dienstverlening vanuit het
perspectief van een «ongedeelde» (rijks)overheid en de sturingsrelatie
van deze tot het veld van – vooral private – uitvoerende organisaties.
Het welzijnsbeleid is sinds 1 januari 1987 gedecentraliseerd naar de
gemeenten. De lokale overheid stuurt als eerste uitvoerende organisaties in
deze sector aan; de rijksoverheid beperkt zich tot het uitvoeren van de zogenoemde
«landelijke functie». Deze landelijke functie biedt, omdat het
beleid gedecentraliseerd is, nauwelijks mogelijkheid het welzijnsbeleid landelijk
te sturen1. Dat is mede de reden voor het invoeren
in 2006 van de Wet op de Maatschappelijke Ondersteuning (WMO).De analyse van de WRR geeft een herkenbaar beeld van de geschiedenis van
het welzijnswerk en van het welzijnsbeleid. De aandacht is in de tijd verschoven
van het particuliere initiatief naar de overheid, de professionalisering van
deze sector en het bijbehorende politieke en normatieve debat.
De analyse – en de spiegelbeeldige aanbevelingen van de raad –
schieten deels tekort. Zo maakt de tweedeling overheid/uitvoerings/organisaties
geen onderscheid tussen enerzijds de relatie Rijk/gemeenten en anderzijds
de relatie gemeente/uitvoeringsorganisaties. De «getrapte» opzet
van de Welzijnswet en ook van de WMO (Rijk-gemeente-uitvoeringsorganisatie)
kent bijvoorbeeld ook geen verticaal toezicht van Rijk naar gemeenten of van
Rijk naar uitvoerende organisaties.Belangrijkste hobbelsUit de gesprekken tussen deskundigen uit het veld en het ministerie van
VWS (veldsessies) komen onderstaande twee WRR-aanbevelingen als belangrijkste
«hobbels» naar voren:Organiseren van kennisalliantiesKennis is nodig voor het bepalen van de doelen en opdrachten van de maatschappelijke
dienstverlening. Nieuwe samenhang is nodig tussen centrale regels, lokale
initiatieven van professionals, bestuurders en cliënten en de centrale
toezichts- en verantwoordingsstructuur. Alle betrokkenen beschikken veelal
over kennis, maar die dient beter georganiseerd en toegankelijker te zijn.
Daarvoor zijn kennisallianties nodig.Zorgen voor gepaste openbare verantwoordingDe WRR vindt dat er snel eenduidige richtlijnen moeten komen voor de maatschappelijke
verantwoording en dat deze moeten leiden tot het verbeteren van de maatschappelijke
dienstverlening. De raad pleit voor een uitgebalanceerd controlesysteem dat
recht doet aan het gemengde karakter van de maatschappelijke dienstverlening,
dat een beroep doet op het aanwezige kennis- en vernieuwingspotentieel en
dat effectief corrigeert wanneer het mis gaat. Een goed werkend stelsel van checks and balances staat of valt met de wijze waarop
rekenschap wordt afgelegd over het uitvoeren van de diensten en het besteden
van de financiële middelen.De aandacht moet daarbij in eerste instantie uitgaan naar klanten (cliëntenorganisaties),
collega-instellingen, lokale politieke bestuurders en partners in de keten.
Algemeen geldende regels mogen lokale oplossingen en maatwerk binnen een bepaalde
context niet nodeloos in de weg zitten.Oplossingen en VWS-actiesOrganiseren van kennisalliantiesVWS herziet z'n subsidiebeleid en daarbij wordt ook de landelijke kennisinfrastructuur
tegen het licht gehouden. Zo wordt onderscheid gemaakt tussen kennis voor VWS en kennis voor het veld. Voor de kennis voor
het veld moet één aanspreekpunt komen dat een programma uitvoert.
De thema's in de WMO (prestatievelden) staan inhoudelijk centraal, met uitzondering
van jeugd waar een apart programma voor komt. Het ene aanspreekpunt kan één
instelling zijn, een gestructureerd consortium van instellingen of een los
samenwerkingsverband. De werknaam is vooralsnog Kenniscentrum voor maatschappelijke
inzet (KCMI). Het KCMI richt zich primair op het vergaren, beoordelen en verspreiden
van kennis voor gemeenten en de uitvoerders bij lokale instellingen. Het WRR-rapport
is aanleiding om het werk van de provinciale steunfuncties en de landelijke
kennisinstituten maximaal af te stemmen.Actie: VWS zet samen met de betrokken organisaties
een centrale informatiestructuur op voor het verzamelen, valideren en verspreiden
van kennis over maatschappelijke ondersteuning voor gemeenten en het uitvoerend werk. Deze organisatie gaat naar verwachting in 2006 van
start. VWS informeert de Tweede Kamer hierover in de Memorie van Toelichting
op de begrotingen voor 2006 en 2007 alsmede in het VWS-hoofdstuk van de rijksjaarverslagen
2006 en 2007.De WMO helpt burgers waar nodig om zich beter zelf te redden, helpt hen
maatschappelijk actief te zijn en ondersteunt hen in hun bijdrage aan de samenleving.
Particulier initiatief krijgt de ruimte om dit mogelijk te maken en gemeenten
ondersteunen burgers en hun omgeving wanneer die het zelf niet kunnen. «Lichte
handreikingen» als mantelzorg, vrijwilligerswerk, goede informatie en
advies gaan vooraf aan professionele hulp. De WMO handhaaft in bestuurlijk
opzicht de decentralisatie van beleidsvorming en uitvoering bij gemeenten.
Het Rijk geeft de gemeente met de WMO een sobere kaderstelling mee die vooral
gaat over het lokale proces (het «hoe»),
aanstuurt én prikkels geeft in de lokale situatie (gemeenteraad, inwoners,
lokale organisaties, klanten) meer rekenschap en verantwoording af te leggen.Het kabinet stimuleert als pendant van dit voornemen dat elke gemeente
met de introductie van de WMO in 2007 een sociale agenda heeft. De WMO verplicht
de gemeente elke vier jaar een plan te maken over hoe ze de maatschappelijke
ondersteuning organiseert. De gemeente moet haar inwoners en relevante partners
wettelijk betrekken bij het opstellen van het plan. Dit creëert draagvlak
voor regionale arrangementen en vervult de voorwaarden voor onderlinge prestatievergelijking
tussen gemeenten. Alle provincies hebben in 2004 beleidskaders sociaal beleid
gemaakt.Actie: VWS stimuleert dat elke gemeente met
de komst van de WMO in beginsel vanaf 2007 beschikt over een sociale
agenda.VWS informeert de Tweede Kamer hierover in de Memorie van Toelichting
op de begrotingen voor 2007 alsmede in het VWS-hoofdstuk van het Rijksjaarverslag
2007.De WRR-aanbeveling dat branche- en beroepsorganisaties een rol kunnen
spelen in het organiseren en uitdragen van kennis geldt ook voor de welzijnssector.
VWS onderzoekt hoe gestimuleerd kan worden dat branche- en beroepsorganisaties
ruimte, kwaliteit en competenties van professionals kunnen organiseren. De
projecten Welzijns Informatievoorziening Lokaal en Landelijk (WILL), Kwaliteit
Verstrekt Welzijn en Herziening Beroepsstructuur Zorg en Welzijn zijn een
eerste stap in die richting. Met het succesvolle project Welzijn verstrekt
zorgt de sector ervoor dat zijn achterban van uitvoerende instellingen zich
optimaal toerust voor activiteiten op het gebied van maatschappelijke ondersteuningActie: VWS bevordert dat de branche- en beroepsorganisaties
in samenwerking met de landelijke kennisinfrastructuur kennis over maatschappelijke
ondersteuning bij hun achterbannen verbeteren. VWS informeert de Tweede kamer
hierover bij gelegenheid van de komende informatievoorziening over de WMOZorgen voor gepaste openbare verantwoording.VWS wil meer nadruk leggen op «horizontalisering» van rekenschap
en verantwoording. Met alle betrokkenen, met name de VNG, worden regels opgesteld
voor de verslaglegging in het kader van de WMO. Die regels moeten zo veel
mogelijk aansluiten bij al geldende vormen van gemeentelijke verantwoording.
Dit wordt gegeven de gegroeide financiële en bestuurlijke relatie tussen
gemeenten en welzijnssector dan de standaard voor de sector. Dit sluit aan
op het genoemde project WILL, waar alle betrokkenen met steun van VWS vrijwillig
maar niet vrijblijvend een éénduidige landelijke regie voeren
op ontwikkelen, invoeren, beheer en onderhoud van een deugdelijke
informatiestructuur in de welzijnssector. Deze minimale uniformering is voorwaarde
voor de creativiteit om lokaal en regionaal de eigen innovatieve oplossingen
te formuleren en uit te werken.Actie: VWS ontwikkelt samen met VNG, gemeenten
en welzijnsorganisaties een serie minimumregels voor goede openbare verantwoording.In het ontwerp wetsvoorstel voor de WMO is een artikel opgenomen dat regelt
dat de gemeenten jaarlijks gegevens openbaar maken over hun prestaties op
het gebied van de maatschappelijke ondersteuning. Welke gegevens dat zijn
wordt in overleg met betrokken partijen besproken en vervolgens jaarlijks
bij ministeriële regeling vastgesteld. De eerste ministeriële regeling
zal begin 2006 worden gepubliceerd.OnderwijsDe aanbeveling van de WRR voor meer effectieve en modernere vormen van
sturing voor de sector geldt ook voor het onderwijs. Professionals, bestuurders,
branche en andere organisaties geven al enige tijd aan dat het anders moet.
De deels door elkaar lopende besturingfilosofieën moeten worden vervangen
door één consistente besturingsfilosofie. Dat moet een uitgebalanceerd
systeem zijn met waarborgen voor kwaliteit, doelmatigheid en toegankelijkheid
van het onderwijs. Deze andere aanpak is ook hard nodig om een van de centrale
onderwijsdoelstellingen van het kabinet, namelijk minder regels (deregulering),
meer autonomie voor instellingen en betere rekenschap over de onderwijsprestaties,
te realiseren.De WRR constateert terecht dat het onderwijs niet zonder meer vergelijkbaar
is met de markt. De onderwijsinstellingen opereren binnen (wettelijke) kaders
en maatschappelijke doelen van de overheid; de deelnemers zijn niet louter
consumenten. Zij investeren in zichzelf binnen de school én in leerlingen
en studenten die worden voorbereid op een plek in de samenleving. Met dat
eigen karakter moet ook rekening worden gehouden als we zoeken naar een consistente
besturingsfilosofie.Het kabinet wil een kwalitatief hoogwaardig onderwijs waarin de overheid
kaders stelt, richting geeft én resultaten eist, maar ook ruimte biedt
voor de wijze waarop instellingen onderwijsresultaten behalen. Instellingen
en professionals moeten vertrouwen krijgen voor nieuwe initiatieven en adequaat
kunnen reageren op veranderende maatschappelijke eisen. Spiegelbeeldig moeten
instellingen en professionals alle (dus in- en externe) belanghebbenden meer
invloed geven op de beleidsvorming en de uitvoering. Het bevoegde gezag van
een instelling blijft het eerste aanspreekpunt voor de minister. Maar de verantwoording
over het onderwijs wordt een zaak van en voor alle betrokkenen, onder wie
docenten en studenten, en niet een hoofdzakelijk bestuurlijk-financiële
kwestie.Hobbels op de wegDit perspectief bereiken we niet van de ene op de andere dag. Professionals
en bestuurders ervaren vaak een gebrek aan ruimte. Tegen- en medespelers op
en rond instellingen komen onvoldoende aan bod. Cliënten hebben nauwelijks
een effectieve rol. Het onderwijsstelsel kent daardoor weinig prikkels voor
vernieuwing en variatie. De structuur en de cultuur van toezicht en verantwoording
kan beter. Er is onvoldoende balans tussen de horizontale verantwoording (van
één instelling naar allen die concreet bij de instelling zijn
betrokken) en het verticale toezicht (van Rijk naar instellingen).
Die onbalans laat te weinig ruimte voor een innovatieve praktijk waarin professionals
van elkaar kunnen en willen leren.Alle onderwijssectoren zijn er nu aan toe concrete stappen te zetten:– Het invoeren van de lumpsumfinanciering in het primair onderwijs
stelt hoge eisen aan medezeggenschap en bestuur;– Het voortgezet onderwijs is toe aan moderne bestuurlijke verhoudingen
om de gezamenlijke doelstellingen te bereiken. Principes van goed bestuur
horen bij die nieuwe besturingsfilosofie. Dit leidt mogelijk met steun van
het veld tot één sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs.– De politiek en maatschappelijk gewenste besturingsprincipes moeten
onderdeel worden van de nieuwe wetgeving in het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
(BVE) zodat het veld die kan toepassen.OplossingenDe overheid moet kaders stellen, richting geven aan beleid en ruimte bieden
voor de onderwijssector om zich te ontwikkelen. Dit kabinet richt zich meer
dan in het verleden op de prestaties van instellingen en laat de uitvoering
meer aan het veld zelf over. Deze lijn wordt sinds 2004 in de vier onderwijsvelden
gevolgd. De zogenoemde Koers-documenten geven aan hoe OCW minder regels wil,
richting wil geven, kaders wil stellen, bestuurlijke verhoudingen moderniseren
en meer ruimte wil geven voor onderwijsinstellingen en docenten. Het kabinet
gaat in overleg met het veld op deze lijn door, maar wel met een aantal belangrijke
bijstellingen. Die stellen uitdagingen aan de verschillende sectoren maar
sluiten tegelijkertijd aan bij de ontwikkelingen en initiatieven van instellingen
en sectoren zelf. Centraal staat daarbij de benadering om instellingen de
ruimte en verantwoordelijkheid te geven voor het leveren van de gewenste maatschappelijke
prestaties.Minder regels, meer ruimteVoor alle onderwijssectoren geldt dat het wettelijk kader voor de onderwijswetten
wordt gemoderniseerd. De zorgplicht kan daarbij voor het hoger en beroepsonderwijs
als uitgangspunt worden gehanteerd; gestudeerd wordt op de toepasbaarheid
voor ook het primair en voortgezet onderwijs. Het schrappen van overbodige
regels en verminderen van uitvoeringslasten biedt instellingen ook meer vrijheid
en ruimte om te innoveren en eigen keuzen te maken. Het project «OCW
ontregelt» sluit aan bij het Programma Andere Overheid van dit kabinet
en pakt de overbodige bureaucratie en regels aan voor instellingen en burgers
in het onderwijs. Ook het invoeren van de lumpsumbekostiging en efficiëntere
gegevensuitwisseling tussen scholen en het ministerie geeft scholen meer ruimte.De grotere beleidsruimte voor de werkvloer moet daar ook daadwerkelijk
doordringen. Verschillende vormen van inspraak en medezeggenschap kunnen ruimte
bieden voor lokaal maatwerk. Bezien wordt of er instrumenten moeten komen
voor het stimuleren van innovatie van scholen en professionals en experimenten
mogelijk te maken. Het is zaak de toezichthouders hierbij te betrekken zodat
die naderhand niet toetsen aan een verouderd en ontoereikend toezichtkader.In het hoger onderwijs vindt de komende jaren een experiment plaats met
de «bètabeurzen», om te kijken of door financiële
prikkels meer mensen een bètaopleiding gaan volgen dan wel afmaken.
In het beroepsonderwijs is de afgelopen jaren experimenteerruimte geboden
voor het zgn. «Herontwerp technisch beroepsonderwijs». In een
eventueel ontwerp van experimenten op andere terreinen kunnen ervaringen opgedaan
in het project Initiatiefrijke Scholen worden benut. Hierbij kan ook worden aangesloten bij in ontwikkeling zijnde innovatiestrategieën van
bijvoorbeeld de vereniging schoolmanagers-VO.InformatieGoed te begrijpen en te vergelijken kwalitatief hoogwaardige informatie
over het onderwijs zijn noodzakelijke voorwaarden. De verschillende sectoren
moeten daar primair zelf afspraken over maken. OCW onderzoekt of in de sectorwetgeving
een zorgvuldig geformuleerde zorgplicht hiervoor voldoende kapstok is.Toezicht en verantwoordingDe nieuwe besturing van de onderwijssector vereist een andere vorm van
toezicht. Het verticale toezicht (vanuit het departement) komt meer op afstand
te staan en beperkt zich tot de financiële verantwoording, de kwaliteit
van de resultaten en het goed besturen door de instellingen. De concrete onderwijsresultaten
staan centraal, niet zozeer het proces.Een dergelijk systeem vraagt om een goed functionerend intern toezicht
door professionale raden van toezicht en een goede openbare verantwoording.
In dit verband wordt onderzocht aan welke kwaliteitseisen de samenstelling
van de raden van toezicht dienen te voldoen.Overigens waarschuwt de WRR daarbij terecht voor overbelasting. Het ministerie
zal met de betrokken sectoren de bestaande richtlijnen vanuit dit perspectief
tegen het licht houden. Zoveel mogelijk wordt aansluiting gezocht bij wat
in andere sectoren gebruikelijk is, ook in de private sector, waar de Raad
voor de Jaarverslaglegging reeds veel goede voorbeelden voor heeft ontwikkeld.Het afzonderlijke toezicht in het primair en voortgezet onderwijs krijgt
meer samenhang. Daarover worden met de Onderwijsinspectie en Auditdienst afspraken
gemaakt. Het streven is om scholen hooguit eenmaal per jaar «lastig
te vallen», minder regels en het opzetten van één loket
dat de kwaliteit van het toezicht verbetert en minder rompslomp voor de scholen
geeft.OmgevingsverantwoordingVerantwoording vindt ook horizontaal plaats van de instelling naar haar
omgeving. De school gaat daarbij de dialoog aan met belanghebbenden en directbetrokkenen
in de omgeving. Oogmerk daarbij is om alle betrokkenen met elkaar, en op het
juiste niveau, in een «goed» gesprek te laten komen, om met elkaar
de dienstverlening te verbeteren. Afspraken over de inhoudelijke verantwoordelijkheid
zijn daarbij niet genoeg; er moet ook verantwoordelijkheid voor het totstandkomen
van het «goede» gesprek kan worden toegedeeld.OCW wil op afzienbare termijn een regeling treffen in geval van wanbeleid
of falend toezicht bij instellingen. De vraag is of hiervoor een algemene
toezichtautoriteit nodig is of dat – zoals de SER suggereert –
de onafhankelijke rechter hierin een rol te geven, dan wel dat een andere
voorziening wordt getroffen. In ieder geval moet er een voorziening komen
die nader te specificeren groepen van belanghebbenden kunnen inroepen wanneer
andere procedures op niets zijn uitgelopen en het belang van de zaak daarom
vraagt. Deze voorziening moet losstaan van verticale inspectietoezicht.Actie: OCW werkt bovenstaande gedachten uit
in de notitie Governance in het Onderwijs die binnenkort naar de Kamer gaat.
Over de voortgang van de diverse acties rapporteert OCW de kamer via de daartoe
geëigende momenten voortvloeiende uit de begrotingscyclus.ArbeidDe WRR schetst in zijn rapport een beeld van wantrouwen over en weer tussen
departementen en uitvoeringsorganisaties. Dat heeft geleid tot een te grote
nadruk op controleren en afrekenen van de uitvoeringsorganisaties, de sector
arbeid niet uitgezonderd. Een nieuw, meer uitgebalanceerd sturingssysteem
moet in de ogen van de WRR beter recht doen aan het gemengde karakter en de
onderlinge afhankelijkheid van de maatschappelijke dienstverlening. Dat systeem
moet tevens meer stimulansen bieden voor de aanwezige mogelijkheden voor verbetering
en vernieuwing.Deze koerswijziging geldt ook voor de sector arbeid. Mede daarom is in
2002 de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI) van kracht
geworden. Die wet gaat uit van een andere sturingsfilosofie voor de zelfstandige
bestuursorganen.1 De minister van SZW stuurt
de uitvoering directer en minder gelaagd aan. Basis daarvoor is een vaste
cyclus van plannen en controleren, aangevuld met bestuurlijke afspraken. De
uitvoering voert uit. Zij zijn verantwoordelijk voor het leveren van de afgesproken
prestaties en moeten dat doelmatig doen. Goed publiek bestuur, waaronder integer
en transparant handelen, staat hierbij voorop. De Inspectie voor Werk en Inkomen
oefent het signalerend toezicht uit. SUWI kent klantgerichtheid en doelmatigheid
als de belangrijkste doelstellingen. Cliënten krijgen met de SUWI overal
op dezelfde manier wettelijk geregelde inspraak. Zo zijn er centraal en decentraal
cliëntenraden bij CWI, SVB en UWV. Deze cliëntenraden adviseren
de Raden van bestuur over cliëntenzaken, in het bijzonder de kwaliteit
van de dienstverlening. Een wettelijk vastgelegde Landelijke Cliëntenraad
(LCR) opereert op centraal niveau en overlegt met de minister van SZW.Actie: In 2006 wordt SUWI geëvalueerd.
Bij de evaluatie worden ook de stimulansen voor verbetering en vernieuwing
bezien.Belangrijkste hobbelsDe sector arbeid kan winst boeken door te investeren in vertrouwen en
meer ruimte te bieden voor verschillen en innovatie in de uitvoering. Er zijn
twee ambities geformuleerd om de dienstverlening verder te verbeteren. Die
ambities moeten bestaande hobbels wegnemen.De eerste hobbel is het zoeken van een goed evenwicht tussen het geven
van vertrouwen en de noodzaak van inzichtelijke verantwoording over publieke
middelen. Controle en toezicht op de rechtmatige en doelmatige besteding van
publieke middelen blijft nodig. Overbodige controle en toezicht en onnodige
informatievragen moeten worden vermeden.De tweede hobbel is de ruimte voor organisaties en professionals om zich
meer te kunnen focussen op vragen van huidige en potentiële cliënten,
ontwikkelingen in het eigen vakgebied en de mogelijkheid tot experimenteren,
bijvoorbeeld met innovatieve samenwerking.Ontwikkelingen en actiesVerdere optimalisatie dienstverleningDe dienstverlening wordt verder geoptimaliseerd. Hiervoor lopen afspraken
en initiatieven op het terrein van kwaliteitsverbetering, zowel tussen SZW
en uitvoeringsorganisaties als tussen de uitvoeringsorganisaties onderling.
CWI, SVB en UWV nemen bijvoorbeeld deel aan de Benchmark voor de gehele rijksoverheid. Waar nodig wordt aangesloten bij bestaande
interdepartementale initiatieven, zoals e-government.Ook de samenwerking met andere partners voor een betere dienstverlening
in de keten wordt versterkt, bijvoorbeeld met de lokale overheid. UWV,
CWI, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en organisatie van directeuren
van Sociale diensten (Divosa) constateren in een recente brief voortgang in
de samenwerking. Zij achten verdere verbeteringen nodig op diverse terreinen –
ketensamenwerking, reïntegratie en klantgerichtheid – en willen
zich binden aan concrete resultaten. UWV, CWI en SVB doen periodiek onderzoek
naar de tevredenheid van cliënten, analyseren klachten en doen deze af.Vertrouwen is durven loslatenVertrouwen ontstaat geleidelijk en vergt het opbouwen van goede onderlinge
relaties op diverse niveaus. Vertrouwen is ook een kwestie van durven loslaten,
met behoud van duidelijke afspraken en heldere verantwoording. Controle en
toezicht op de rechtmatige en doelmatige besteding van publieke middelen blijft
noodzakelijk. Duidelijk moet zijn dat een organisatie in control is. Natuurlijk moeten controle en toezicht gelegitimeerd
zijn en dient onnodige vragen naar informatie te worden vermeden.Wederkerigheid staat bij vertrouwen centraal. Het goed en tijdig informeren
van de minister geeft hem het vertrouwen dat hij los kan laten en de uitvoering
ruimte kan geven. Goed zichtbare publieke verantwoording, al dan niet horizontaal,
geeft burgers beter zicht op de prestaties van de uitvoeringsorganisaties.Actie: Het ministerie van SZW verbetert momenteel
de bestaande set indicatoren die de prestaties van de uitvoeringsorganisaties
meet. De nieuwe afspraken landen in de mei-brief voor het jaar 2006 die dit
voorjaar verschijnt.Ruimte voor innovatie en variatieOrganisaties en professionals moeten zich meer kunnen concentreren op
vragen van huidige en potentiële cliënten, op ontwikkelingen in
het eigen vakgebied en op het introduceren van passende oplossingen. Experimenteerartikelen
hebben de uitvoeringsorganisaties ruimte gegeven om innovatieve samenwerkingsafspraken
in de praktijk uit te proberen1. Er zijn, op
basis van het besluit experimenten SUWI, drie experimenten gestart voor innovatieve
samenwerkingsafspraken in de praktijk.De Wet Werk en Bijstand biedt gemeenten de mogelijkheid innovatieprojecten
en experimenten te starten met steun van SZW. Gemeenten maken daar op grote
schaal gebruik van. Voor 46 vernieuwende projecten is € 8,7 miljoen
toegekend.Meer innovatief vermogen van de sector vereist een sterkere positie en
meer mogelijkheden van de professionals in de sector, allen die direct belast
zijn met de uitvoering zelf. Dit betekent ruimte en mandaat om te investeren
in nieuwe werkwijzen voor een betere kwaliteit. Uitvoerders moeten hun eigen
oordeel weer kunnen volgen. Meer autonomie in de uitvoering kan leiden tot
meer handelen in de geest van de wet dan volgens de letter van de interne
regels en procedures van de uitvoeringsorganisaties. Dit is overigens geen
«blanco cheque» voor de uitvoeringsorganisaties. Een balans is
nodig tussen uniformiteit (gelijkheid, efficiënte ICT-ondersteuning)
en diversiteit in dienstverlening (ruimte voor de professional om maatwerk
voor de klant te realiseren). Leerprocessen kunnen versterkt worden door de
vernieuwingen en kwaliteitsverbeteringen van organisaties en professionals
te belonen en te delen met anderen.SZW biedt ruimte voor experimenteren. Daar wordt momenteel voor innovatie
en vernieuwing gebruik van gemaakt. Daarnaast kunnen de uitvoeringsorganisaties
het bestaande wettelijk kader maximaal benuttenom daarbinnen
te experimenteren teneinde de mogelijkheden van professionals te versterken
en meer maatwerk te bieden. (Eventuele) knelpunten in wet- en regelgeving
die de goede dienstverlening belemmeren moeten vastgesteld en opgelost worden.
Dit kan met experimenteerruimte en door de uitkomsten van experimenten waar
nodig te verwerken in regelgeving.WonenHet kabinet deelt voor de sector wonen grotendeels de analyse van de WRR
dat op dit moment te veel een «dictatuur van de middelmaat» heerst
en er onvoldoende prikkels zijn om te innoveren. Corporaties en stakeholders
moeten toezicht en verantwoording zo inrichten dat dit leidt tot «lerende
organisaties» die het maatschappelijke rendement centraal stellen.Het kabinet wil een corporatiesector die midden in de maatschappij staat
en samen met betrokkenen werkt aan goed wonen: bouwen, onderhouden/herstructureren
en verdelen van woonruimte. Directbelanghebbenden, onder wie klanten, op alle
niveaus (nationaal, regionaal en natuurlijk lokaal), dienen invloed te hebben
op de doelen en de manier van werken van de corporaties. Corporaties kunnen
maatschappelijk innoveren. Dit toekomstbeeld gaat ook uit van een beter en
professioneler intern toezicht bij corporaties dan nu het geval is. Het kabinet
maakt beter duidelijk wat zij van de gemeenten en corporaties verwacht. Deze
combinatie van zaken van duidelijker richting, betere interne controle en
een meer maatschappelijke opstelling maakt het mogelijk om minder (centrale)
regels te stellen en selectiever te zijn met extern toezicht.De minister van VROM heeft samen met de koepelorganisatie Aedes een commissie
advies gevraagd over de relatie tussen Rijk en corporaties.1 De commissie-De Boer moet onder meer aangeven hoe landelijke doelstellingen
voor corporaties te verenigen zijn met de noodzakelijke lokale verankering
van woningcorporaties; corporaties moeten ook rekening houden met de uitkomst
van het lokale krachtenspel van gemeente, andere directbetrokkenen en burgers.
Dit advies maakt te zijner tijd een meer gedetailleerde reactie op de aanbevelingen
van de WRR mogelijk.Belangrijke «hobbels» op de wegDe belangrijkste hobbels zijn het gebrekkige interne toezicht bij corporaties
en onduidelijkheid over de maatschappelijke rol en inbedding van corporaties.Het interne toezicht bij corporaties moet beter en meer gericht zijn op
het behalen van maatschappelijk rendement. Directeur/bestuurders en de leden
van de Raad van Toezicht hebben nu te weinig prikkels om daar echt werk van
te maken. Zo ontbreekt vaak het gesprek met directbelanghebbenden in de regio
over de maatschappelijke opgave van de corporatie en de manier waarop de corporatie
daaraan wil werken. De Raad van Toezicht moet de directeur van een corporatie
daar ook meer op aanspreken. Dit stelt eisen aan de kwaliteiten van zowel
de bestuurder als de Raad van Toezicht. Andere belanghebbenden en het Rijk
spreken de corporaties nu maar zeer beperkt aan op hun maatschappelijk rendement.
In geval van niet goed functioneren moet iemand de mogelijkheid hebben om
directeuren en/of leden van de Raad van Toezicht naar huis te sturen. Die
mogelijkheid is er nu niet.Maatschappelijke doelstellingen staan onvoldoende vast. Corporaties denken
zelf onvoldoende na over waar ze voor staanen overheden maken onvoldoende
duidelijk wat ze van corporaties verlangen. Maatschappelijkgezien
zijn we bovendien ontevreden over wat er gebeurt aan bijvoorbeeld nieuwbouw
en herstructurering. Probleem is dat maatschappelijk rendement moeilijk meetbaar
te maken is en dat de discussie daarom vaak gaat over wat corporaties doen («output») en veel minder over wat ze zouden moeten doen (wenselijke «outcome»).
Het toezicht richt zich als gevolg daarvan zowel intern als extern vooral
op financiële ijkpunten en veel te weinig op het maatschappelijke rendement.De tweede hobbel is: Hoe om te gaan met de «vermaatschappelijking»
van corporaties? Corporaties hebben met steeds meer belanghebbenden te maken:
de omgeving waarin ze opereren wordt steeds complexer. Dat heeft te maken
met de omvang van corporaties (steeds groter), uitbreiding van het werkterrein
en het toenemend aantal georganiseerde «tegenspelers». Corporaties
moeten daarmee om kunnen gaan, bijvoorbeeld in de manier waarop ze zichzelf
naar buiten toe maatschappelijk verantwoorden.OplossingenHet kabinet vindt dat de politiek duidelijk moet maken wat landelijk de
maatschappelijke opgave is en welke rol corporaties hebben bij het bereiken
van deze landelijke doelstellingen. Het kabinet wil daarom, in lijn met wat
nu al gebeurt, binnen de verantwoordelijkheidsverdeling tussen rijk, gemeente
en corporatie, meer aan de voorkant met corporaties overleggen over aard en
maat van plannen. Corporaties kunnen daarbij zelf aangeven waar ze de nadruk
op willen leggen in hun activiteiten; de rijksoverheid kan daar dan tijdig
over meepraten en waar nodig plannen ondersteunen.Mogelijk kan zo ook vaker gebruik gemaakt worden van het bestaande «experimenteerartikel»
om maatschappelijk belangrijke vernieuwingen door te laten gaan. De SEV (voorheen
Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting) speelt hierin een rol.Anderzijds moet een corporatie, los van haar relatie met de rijksoverheid,
ook zelf, in overleg met directbetrokkenen, heel goed aangeven waar ze voor
staat. De opvatting van een gemeente speelt daarbij een belangrijke rol, maar
wordt volgens de VNG te weinig gehoord. Ook hierop zal de Commissie de Boer
een antwoord geven. Het externe toezicht op corporaties moet beter. Het kabinet
vindt de suggesties van de WRR over het in één hand brengen
van het toezicht en de rol van het toezicht in een lerende organisatie interessant.VROM onderzoekt of vaste vormvereisten nodig zijn voor de jaarverslaglegging
van corporaties. Die kunnen gaan over de manier waarop corporaties andere
belanghebbenden vooraf betrekken bij het opstellen van de jaarplannen en over
de manier waarop de corporatie verantwoording aflegt aan die belanghebbenden.
VROM onderzoekt of de Ondernemingskamer een rol kan spelen bij het professionaliseren
van het interne toezicht. De Ondernemingskamer speelt in de private sector
een belangrijke rol, doordat zij, in laatste instantie, niet goed functionerende
bestuurders of leden van commissies van toezicht naar huis kan sturen. De
financiële kant van het externe toezicht op corporaties wordt tevens
onder de loep genomen. Bekeken wordt, met de toezichthouder, waar meer selectief
toezicht mogelijk is aan de hand van risicoprofielen.Actie: VROM werkt bovenstaande aandachtspunten
verder uit in de reactie op het advies van de Commissie De Boer, dat naar
verwachting in april 2005 klaar is.XNoot1De WRR heeft zich in het onderzoek gericht op de sectoren zorg, welzijn,
wonen, onderwijs en arbeid.XNoot2Met «boedelscheiding» bedoelt de WRR dat bij de zoektocht
naar effectieve vormen van sturing een scheiding wordt bepleit van beleid
en uitvoering, van doelen en middelen, en van kaderstelling en mandatering
zonder dat deze waar nodig afdoende op elkaar betrokken worden.XNoot1Decubitus is een ernstige aandoening; een aandoening die veel pijn en
ongemak bij de cliënt veroorzaakt en die leidt tot een sterke aantasting
van de kwaliteit van leven. Het Decubitusprotocol is tot stand gekomen door
een initiatief van de deelnemers aan het Beleidsplatform Ouderen en Transmurale
Zorg Gooi-Noord met als doel vermindering van het aantal malen dat de aandoening
decubitus optreedt door gezamenlijk de kennis en de middelen in te zetten.XNoot1Evaluatie Welzijnswet 1994 «De werkelijkheid van de Welzijnswet»,
SCP, 2002.XNoot1Voor de sector arbeid zijn dat: de Centrale organisatie voor Werk en Inkomen
(CWI), de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen
(UWV).XNoot1Niet alleen in de Wet SUWI, maar ook in de Wet Werk en Bijstand en de
werkloosheidswet.XNoot1De commissie-De Boer is dit jaar (2005) ingesteld en brengt naar verwachting
in april 2005 advies uit. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29362-32.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl