Toepassing van genetica in de gezondheidszorg; Verslag van een schriftelijk overleg; Verslag van een schriftelijk overleg inzake de reactie op het advies ‘Van gegevens verzekerd’ van de Raad voor Gezondheidsonderzoek en informatie over het verwante onderwerp biobanken
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141724
 2009-2010
 
 27 543
 Toepassing van genetica in de gezondheidszorg
 
 
 
 
 Nr. 
 10
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 15 maart 2010
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over
de brief van 4 december 2009 inzake de reactie op het advies «Van
gegevens verzekerd» van de Raad voor Gezondheidsonderzoek en informatie
over het verwante onderwerp biobanken (Kamerstuk 27 543, nr. 9).
 De op 25 januari 2010 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met
de door de minister bij brief van 12 maart 2010 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Clemens
 
 INHOUDSOPGAVE blz.
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 2
 II. Reactie van de minister 5
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van de
reactie van de minister op het advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek
(RGO) «Van gegevens verzekerd». Deze leden zijn met de minister
van mening dat gezondheidsonderzoek essentieel is voor de voorspelling en
beleidsvoering van de Nederlandse gezondheidszorg. Goede monitoring- en cohortstudies
zijn nodig voor onderzoek van de publieke gezondheidszorg en voor innoverend
onderzoek. Reeds verzamelde gegevens moeten zo efficiënt mogelijk gebruikt
worden, al is het maar om de administratieve lasten zo laag mogelijk te houden.
Genoemde leden hebben nog wel de volgende vragen en opmerkingen.
 1
 
 De leden van de CDA-fractie delen zeker de mening dat
gegevens die gegenereerd zijn met behulp van collectief geld, ook toegankelijk
moeten zijn ten behoeve van alle onderzoek dat dienstig is aan het algemeen
belang. De bestaande bestanden zijn opgenomen in www.zorggegevens.nl. Dat
geldt niet voor de biobanken. Kunnen die gegevens in de toekomst ook digitaal
worden ontsloten? Wie is formeel de eigenaar van de gegevens die zijn verkregen
met behulp van collectief geld?
 
 2
 
 De leden van de CDA-fractie steunen het opstellen van
een gedragscode voor het delen van gegevens. Zij betreuren het dat verder
geen initiatieven genomen lijken te worden op het gebied van ethiek. Het overdenken
van het aggregatieniveau waarop de gegevens worden verzameld zou bijvoorbeeld
een goed onderwerp kunnen zijn. Dat hangt direct samen met de vraag of altijd,
dan wel alleen in speciale gevallen, moet worden geregistreerd op etniciteit.
Komen dit soort vragen ook gestructureerd aan de orde?
 
 3
 
 Voor de leden van de CDA-fractie is privacy van meer
dan gemiddeld belang. Omdat koppeling van bestanden middels het BurgerServiceNummer
(BSN) onder de huidige wetgeving niet mogelijk is, stelt de minister voor
om de koppeling te laten lopen via de CBS-koppeling. Genoemde leden willen
graag inzicht in het verschil tussen deze beide systemen, qua privacy, qua
aggregatieniveau, etc.
 
 4
 
 De minister laat nader onderzoeken aan welke need-to-know-data
een tekort bestaat en hoe in dit tekort kan worden voorzien. Op welke termijn
zou hier een nadere uitspraak over gedaan kunnen worden?
 
 5
 
 Er is een brief naar alle ziekenhuizen gegaan met het
verzoek om deel te nemen aan de Landelijke Medische Registratie (LMR). Ziekenhuizen
krijgen geld hiervoor, maar leveren soms geen registratie aan. Daardoor gaan
belangrijke gegevens verloren. Dat is voor de leden van de CDA-fractie onacceptabel.
Hoe kan deelname worden afgedwongen?
 
 6
 
 De financiering van longitudinaal onderzoek is moeilijker
structureel te regelen dan de financiering van andersoortig onderzoek. De
minister wil bevorderen dat Zorgonderzoek Nederland Medische Wetenschappen
(ZonMw) aan deze financiering meer aandacht besteedt en wil met andere publieke
en private financiers van gezondheidsonderzoek in gesprek over cofinanciering.
Hoe wordt belangenverstrengeling hierbij voorkomen, zo vragen de leden van
de CDA-fractie.
 
 7
 
 De leden van de CDA-fractie zijn blij dat apart aandacht
wordt besteed aan biobanken. Daarin wordt immers veelal ook lichaamsmateriaal
opgeslagen en er komen frequenter ethische dilemma’s aan de orde, zoals
de zeggenschap over het beoogd gebruik van het lichaamsmateriaal. De minister
wil in de komende tijd prioriteit geven aan ontwikkeling van wetgeving op
dit gebied. Genoemde leden delen deze prioriteitstelling van de minister en
wachten het toegezegde wetsvoorstel af. Wordt daarin ook opgenomen de mogelijkheid
om opgeslagen lichaamsmateriaal te (laten) vernietigen?
 
 8
 
 De minister wil dat de beheerders van biobanken, zo
mogelijk, met hun donoren afspraken maken over (ruime) bewaartermijnen van
het lichaamsmateriaal. Is het niet beter om deze vraagstukken ook mee te nemen
in de toegezegde wetgeving op het terrein van zeggenschap over het eigen lichaamsmateriaal,
zo vragen de leden van de CDA-fractie. Daardoor zou uniformiteit ontstaan.
 
 9
 
 De leden van de CDA-fractie delen de intentie van de
minister om het onderzoek vanuit de biobanken toe te spitsen op de prioriteiten
zoals die al zijn vastgesteld in het overheidsbeleid. Dat laat onverlet dat
ook dan nog prioriteiten zullen moeten worden bepaald binnen en tussen de
verschillende beleidsgebieden. Waar en door wie wordt uiteindelijk bepaald
welk wetenschappelijk onderzoek gebruik kan maken van de biobanken?
 
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de kabinetsreactie op het advies «Van gegevens verzekerd» door
de Raad voor Gezondheidsonderzoek. Deze leden onderschrijven het streven om
de beschikbaarheid en benutting van gegevens voor volksgezondheidsbeleid en
wetenschappelijk volkgezondheidsonderzoek te verbeteren. Op een aantal punten
hebben zij nog wel behoefte aan een nadere toelichting.
 10
 
 Uit de kabinetsreactie komt naar voren dat het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) opdracht is gegeven om als onderdeel
van zorggegevens.nl een kennisplatform op te zetten voor het kennen, onderhouden
en uitbouwen van netwerken van expertise op het gebied van de zorggegevensinfrastructuur
en te onderzoeken welke rol zorggegevens.nl kan spelen bij het vormen van
een centraal register zoals bedoeld door de RGO. De leden van de fractie van
de PvdA vragen waarom specifiek voor het RIVM is gekozen, en welke einddatum
voor deze opdracht is gegeven.
 
 11
 
 Het kabinet geeft aan dat ZonMw in samenwerking met
de stichting Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (Federa)
en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW)
is verzocht een gedragscode op te stellen om de toegankelijkheid van de gegevens
te vergroten. De leden van de PvdA-fractie vragen of deze gedragscode door
het kabinet zal worden overgenomen, en of deze verplicht wordt gesteld.
 
 12
 
 Uit de kabinetsreactie blijkt dat er naast het BSN
nog andere koppelsleutels zijn welke door het CBS worden gebruikt, waarbij
bescherming van de privacy wordt gewaarborgd. De leden van de fractie van
de PvdA vragen welke koppelsleutels dit zijn, en hoe bij deze koppelsleutels
dubbeltellingen tijdens het samenvoegen van databestanden worden voorkomen.
 
 13
 
 Het RIVM, het Nederlands instituut voor onderzoek van
de gezondheidszorg (NIVEL), ZonMw en het CBS zijn verzocht een praktisch voorstel
te ontwikkelen voor het beleggen van de TTP (trusted third party)-functie
in de geest van de RGO-aanbeveling inzake het koppelen van gegevens. De leden
van de fractie van de PvdA vragen waarom deze TTP-functie niet bij één
partij wordt belegd, en op welke datum deze TTP-functie beschikbaar zal zijn.
 
 14
 
 De RGO beveelt aan de functie van een onafhankelijke
gegevensmakelaar te creëren die gegevensverzoekers en -beheerders met
elkaar in contact kan brengen en het delen van gegevens kan begeleiden. De
minister heeft ZonMw inmiddels verzocht een dergelijke functie te vervullen.
De leden van de PvdA-fractie vragen per wanneer ZonMw deze functie zal gaan
vervullen, en welk budget hiervoor vrijgemaakt zal gaan worden.
 
 15
 
 Het kabinet geeft aan de aanbeveling te voorzien in
herhaald dwarsdoorsnede-onderzoek niet zonder meer over te nemen, omdat nog
niet duidelijk is aan welke need-to-know-data een tekort bestaat. De leden
van de PvdA-fractie vragen hoe de minister er voor zorgt dat herhalingen van
huidige lopende dwarsdoorsnede-onderzoeken kunnen worden gegarandeerd. Wanneer
zal het RIVM zijn analyse hebben afgerond? Wat verstaat de minister precies
onder herhaald onderzoek?
 
 16
 
 De minister schrijft dat in september 2008 alle ziekenhuizen
het verzoek hebben gekregen deelname aan de LMR dan wel te continueren dan
wel te hervatten. Ziekenhuizen worden voor de aanlevering van deze data apart
gefinancierd, maar toch heeft één ziekenhuis medegedeeld de
afdeling medische registratie te hebben opgeheven. De leden van de fractie
van de PvdA vragen waarom de minister niet heeft gekozen ziekenhuizen te verplichten
de deelname aan de LMR te continueren dan wel te hervatten, of indien dit
niet gebeurt, de aparte financiering hiervoor stop te zetten.
 
 17
 
 In de jaarlijkse opdrachtverlening aan ZonMw zal de
minister de longitudinale studies meer expliciet bezien en de opdrachtverlening
daarop mogelijk aanpassen. De leden van de PvdA-fractie vragen of dit ingaat
per opdrachtverlening voor 2011, en in hoeverre publieke en private financiers
van gezondheidsonderzoek worden verplicht tot een (langdurige?) financiering
van longitudinale studies.
 
 18
 
 De RGO geeft de aanbeveling structurele financiering
aan te passen op basis van succesvol gebruik van de gegevens. De leden van
de PvdA-fractie zien de aanbeveling niet terugkomen in de kabinetsreactie.
Klopt dit? Zo ja, hoe zal deze aanbeveling worden opgepakt?
 
 19
 
 Het kabinet gaat niet in op aanbeveling 3 van de RGO «Creëer
meer ruimte voor verzoeken om collectieve financiering van nieuwe gegevensverzameling
en beoordeel deze systematisch». De leden van de PvdA-fractie zouden
graag een kabinetsreactie ten aanzien van deze aanbeveling willen ontvangen.
 
 Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
 De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de minister over de toepassing van genetica in de gezondheidszorg.
Zij zijn van mening dat gebruik van beschikbare data voor wetenschappelijk
onderzoek een belangrijke bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van de
gezondheidszorg. Deze leden willen daarbij aandacht vragen voor de privacy
van de betrokkenen.
 20
 
 De leden van de fractie van D66 vragen waarom de reactie
van de minister op het advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek zo lang
op zich heeft laten wachten.
 
 21
 
 De minister geeft in zijn brief aan dat het BSN niet
het enige hulpmiddel is om gegevensbestanden te koppelen. Kan de minister
aangeven welke andere koppelsleutels worden toegepast en op welke wijze de
privacy daarbij is gewaarborgd? Heeft het College Bescherming Persoonsgegevens
hierover een uitspraak gedaan?
 
 22
 
 De leden van de D66-fractie vragen hoe de privacy van
gegevens die al in de biobanken zitten is beschermd. Zijn alle betrokkenen
ervan op de hoogte dat hun lichaamsmateriaal in een biobank is opgenomen?
 
 II. REACTIE VAN DE MINISTER
 
 Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie, de
PvdA-fractie en de D66-fractie met instemming dan wel belangstelling kennis
hebben genomen van mijn reactie op het advies van de RGO «Van gegevens
verzekerd». De vragen die zij hebben gesteld en de opmerkingen die zij
hebben gemaakt, geven mij aanleiding tot de volgende antwoorden.
 
 
 Vraag 1
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af wie formeel de eigenaar is
van de gegevens die zijn verkregen met behulp van collectief geld en of die
gegevens in de toekomst ook digitaal zullen worden ontsloten. Zij noemen in
dit verband www.zorggegevens.nl.
 
 De website www.zorggegevens.nl bevat zelf geen gegevens maar dient als
wegwijzer naar gegevens over de volksgezondheid, gezondheidszorg, welzijn
en sport. Deze gegevens worden verzameld in meer dan honderd gegevensbronnen
door meer dan tachtig organisaties. De gegevens inzake biobanken kunnen dus
zonder meer in de wegwijzer worden opgenomen.
 
 Wat betreft de vraag naar het eigendom van gegevens, merk ik het volgende
op. In het algemeen wordt bij gegevens niet van eigendom gesproken.
De gezondheidsrechtelijke wetenschap en literatuur spreekt hier bij voorkeur
van zeggenschap- en beheersrechten. De inhoud van deze rechten bepalen wat
met de voorhanden zijnde gegevens en materialen mag worden gedaan.
 
 Vraag 2
 De leden van de CDA-fractie steunen het opstellen van een gedragscode
voor het delen van gegevens. Zij betreuren het dat verder geen initiatieven
genomen lijken te worden op het gebied van ethiek.
 
 De op te stellen gedragscode voor het delen van gegevens zal vooral ingaan
op de voorwaarden om de opgeslagen gegevens met anderen te delen. Op medisch-ethisch
gebied is er voor het gebruik van lichaamsmateriaal in 2002 de Code goed gebruik
opgesteld door de Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FEDERA).
Deze Code heeft tot doel onderzoekers praktische aanwijzingen te geven ten
aanzien van onderzoek met lichaamsmateriaal zodat de zeggenschapsrechten van
patiënten daarbij worden gerespecteerd. In deze Code wordt een voorkeur
uitgesproken voor een handelwijze waarin een onderzoeker een opzet kiest waarbij
zo min mogelijk persoonlijke gegevens aan hem bekend worden; dit kan door
vóór het verstrekken van de gegevens de persoonsidentificerende
gegevens te coderen of van identificerende gegevens te ontdoen.
 
 Of bij het opnemen van materiaal of gegevens in een database ook gegevens
inzake etniciteit worden opgenomen, is mij niet bekend. Het gebruik van etnische
gegevens in de zorg kan noodzakelijk zijn in het kader van het stellen van
een juiste diagnose en het geven van een gepaste behandeling. Men kan zich
voorstellen dat voor bepaalde onderzoeken het gebruik maken van etnische gegevens
verantwoord en noodzakelijk is. Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid zal
over dit onderwerp dit voorjaar een signalement uitbrengen.
 
 Vraag 3
 De leden van de CDA-fractie willen graag inzicht in het verschil tussen
koppeling van bestanden via het BSN en via een andere door het CBS gehanteerde
route, wanneer koppeling via het BSN niet mogelijk is.
 
 In veel van de door het CBS te koppelen bestanden is het BSN als primaire
koppelsleutel voorhanden samen met de geboortedatum en het geslacht. Indien
niet gekoppeld kan worden op BSN koppelt het CBS de gegevens op basis van
de combinatie geboortedatum, geslacht en de vier cijfers van de postcode of
op basis van de combinatie geboortedatum, geslacht en de zes cijfers van de
postcode. Maar ook andere combinaties kunnen voorkomen, zoals een koppeling
op basis van naam en adres. In verband met de bescherming van de privacy worden
de data in alle gevallen bij binnenkomst onmiddellijk
geanonimiseerd. Dit proces van anonimiseren vindt plaats binnen één
vast organisatieonderdeel door van de binnengekomen data het BSN of de gecombineerde
koppelsleutel te versleutelen naar het onherkenbare en betekenisloze Record
Identificatie Nummer (RIN). Het bestand dat vervolgens binnen het CBS wordt
gebruikt bevat dus geen direct persoonsidentificerende
variabelen meer. Door de aanwezigheid van het RIN is het bestand binnen het
CBS direct te koppelen met andere bestanden. Dit betekent dat er qua privacy
daarmee geen verschil is tussen de koppeling van bestanden middels het BSN
of middels een gecombineerde koppelsleutel.
 
 Vraag 4
 De vraag wanneer een antwoord kan worden gegeven aan welke need-to-know
data een tekort bestaat hoop ik eind dit jaar te kunnen beantwoorden.
Dit voorjaar publiceert het RIVM zijn Volksgezondheid Toekomst Verkenning
en Zorgbalans. In beide documenten zal een overzicht worden opgenomen van
data waarover niet kon worden beschikt omdat in de registratie ervan niet
is voorzien. Dit overzicht zal nader worden geanalyseerd op need-to-know.
 
 Vraag 5
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe bij ziekenhuizen deelname
aan de LMR kan worden afgedwongen.
 
 Met de invoering van het DBC Informatie Systeem (DIS) was de verwachting
dat de verouderde Landelijke Medische Registratie (LMR) overbodig zou worden.
In het kader van administratieve lastenverlichting is de informatie-uitvraag
beperkt tot wat minimaal noodzakelijk is voor beleid. Hierop is de minimale
dataset van het DIS, die door de NZa wettelijk verplicht is gesteld, gebaseerd.
De aanleververplichting geldt voor alle zorgaanbieders die DBC’s afsluiten.
De LMR is beperkt tot alleen de ziekenhuizen. Verschillende partijen, waaronder
het CBS, hebben aangegeven dat het DIS onvoldoende medische informatie bevat
en dat de MDS moet worden uitgebreid. Momenteel onderzoekt VWS in samenspraak
met de NZa of dit mogelijk is. De huidige LMR-registratie is gebaseerd op
de sterk verouderde codering volgens de ICD 9-standaard. VWS is als regievoerder
verantwoordelijk voor de invoering van de internationaal breed ingevoerde
ICD 10-standaard. Per 2011 is het voor zorgaanbieders mogelijk om over te
gaan op ICD 10. Vanaf 2011 zou de MDS kunnen worden uitgebreid en is
gebruikmakend van de aanleververplichting er dus sprake van een nieuwe dekkende
landelijke medische registratie via het DIS.
 
 Vraag 6
 De leden van de CDA-fractie vragen hoe belangenverstrengeling kan worden
voorkomen bij de cofinanciering van longitudinaal onderzoek door private partijen.
 
 Longitudinaal onderzoek is te beschouwen als een diepte-investering, waar
tal van ander onderzoek dankbaar gebruik van kan maken. Als zodanig hoort
het een categorie in de reguliere financiering te zijn. In veel onderzoekprogramma’s
of voorwaarden voor onderzoek is dergelijk onderzoek uitgesloten. Dat geldt
bijvoorbeeld ook voor veel gezondheidsfondsen. Cofinanciering zal alleen dan
kunnen worden gerealiseerd als de verschillende partijen een duidelijke meerwaarde
toekennen aan de gevraagde diepte-investering in longitudinale data. Belangenverstrengeling
in pejoratieve zin is dan niet aan de orde, zeker als de betrokken onderzoekers
de gedragscode voor het delen van gegevens volgen en de dataverzameling op
metaniveau in www.Zorggegevens.nl is ontsloten.
 
 Vraag 7
 De leden van de CDA-fractie vragen voorts of in het toegezegde wetsvoorstel
over zeggenschap over beoogd gebruik van lichaamsmateriaal ook de mogelijkheid
wordt opgenomen om opgeslagen lichaamsmateriaal te (laten) vernietigen.
 
 Het voorstel voor de Wet Zeggenschap lichaamsmateriaal (WZL) zal onder
meer ook regels bevatten omtrent de wijze waarop invulling wordt gegeven aan
een door of namens degene van wie lichaamsmateriaal afkomstig is (de «donor»)
gedaan verzoek om vernietiging van diens lichaamsmateriaal. De hoofdregel
daarbij zal kunnen zijn dat een dergelijk verzoek wordt gehonoreerd tenzij
uitzonderingen daarop noodzakelijk zijn, zoals wanneer het materiaal nodig
blijft in verband met kwaliteitsbewaking die direct verband houdt
met de diagnostische of behandelprocessen waarbij lichaamsmateriaal is vrijgekomen.
 
 Vraag 8
 De leden van de CDA-fractie vragen voorts of het niet beter is om in het
bedoelde wetsvoorstel ook de vraagstukken met betrekking tot (afspraken tussen
beheerders van biobanken en donoren over) bewaartermijnen mee te nemen, opdat
uniformiteit ontstaat.
 
 Er bestaat dezerzijds geen voornemen om in het voorstel voor de WZL bepalingen
op te nemen die op voorhand grenzen stellen aan de termijn gedurende welke
beheerders lichaamsmateriaal mogen blijven bewaren. Bewaring zal uiteraard
wel in overeenstemming moeten zijn met de door of namens de donor uitgeoefende
zeggenschap, en wat de daaraan gekoppelde gegevens betreft ook de doelbindingseis
in de Wet bescherming persoonsgegevens. Zoals eerder aangegeven zal lichaamsmateriaal
bijvoorbeeld in verband met kwaliteitsbewaking langer mogen worden bewaard
dan uit die zeggenschap zou volgen. Dit impliceert dat het nastreven van uniformiteit
in termen van «vaste» gespecificeerde bewaartermijnen niet zinvol
zal zijn.
 
 Vraag 9
 De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte waar en door wie uiteindelijk
wordt bepaald welk wetenschappelijk onderzoek gebruik kan maken van de biobanken.
 
 Het voornemen is om in het voorstel van de WZL te bepalen dat feitelijk
wetenschappelijk onderzoek met lichaamsmateriaal alleen zal zijn toegestaan
wanneer een daartoe bevoegde commissie over het betreffende onderzoeksprotocol
een positief oordeel heeft gegeven. Het ligt evenwel niet in de bedoeling
om in het wetsvoorstel als beoordelingscriterium ook op te nemen dat het betreffende
onderzoek in overeenstemming is met de vastgestelde prioriteiten in het overheidsbeleid.
De beoordelingscriteria zullen met name betrekking kunnen hebben op de wijze
waarop bij het verkrijgen van het betreffende lichaamsmateriaal invulling
is gegeven aan de zeggenschapaspecten alsmede op de met het onderzoek te bereiken
wetenschappelijke doelstelling en de noodzaak daarvoor het (nogal eens in
beperkte mate aanwezige) lichaamsmateriaal te gebruiken of eventueel zelfs
te verbruiken.
 
 Vraag 10
 De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom specifiek voor het RIVM
is gekozen als beheerder van zorggegevens.nl, en welke einddatum voor deze
opdracht is gegeven.
 Zorggegevens.nl is in opdracht van VWS ontwikkeld door het RIVM en wordt
door het RIVM beheerd. De keuze om het RIVM te vragen is vooral pragmatisch,
omdat het RIVM kan voortbouwen op een reeds bestaand bestand Het RIVM is gevraagd
om eind tweede kwartaal 2010 de resultaten op te leveren.
 
 Vraag 11
 Het kabinet geeft aan dat ZonMw in samenwerking met de stichting Federatie
van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FEDERA) en de Koninklijke Nederlandse
Akademie van Wetenschappen (KNAW) is verzocht een gedragscode op te stellen
om de toegankelijkheid van de gegevens te vergroten. De leden van de PvdA-fractie
vragen of deze gedragscode door het kabinet zal worden overgenomen, en of
deze verplicht wordt gesteld.
 
 Het opstellen en naleven van een gedragscode is een zaak van het veld
zelf. De overheid heeft daar inhoudelijk geen bemoeienis mee.
 
 Vraag 12
 De leden van de PvdA-fractie vragen hoe bij andere koppelsleutels dan
het BSN dubbeltellingen kunnen worden voorkomen.
 
 Bij vraag 3 is reeds toegelicht welke gecombineerde koppelsleutels vaak
worden gebruikt bij zorgregistraties. Meer algemeen kan, afhankelijk van de
aard en omvang van de onderzoekspopulatie (bevolkingsgroep), gebruik worden
gemaakt van verschillende koppelsleutels. Daarbij wordt onderscheid gemaakt
tussen hoog onderscheidende sleutels (leeftijd, woonplaats en beroep) en laag
onderscheidende sleutels (leeftijdsklasse, woonregio en beroepsklasse). Zo
zal een koppelsleutel bestaande uit leeftijd, geslacht, beroep, 4cijferige
postcode een te verwaarlozen kans op dubbeltelling opleveren. De bij vraag
3 genoemde gecombineerde koppelsleutels die bij zorgregistratie vaak worden
gebruikt zijn in 10–15% van de gevallen niet uniek. Dubbeltellingen
worden dan voorkomen door het onderzoek op het gekoppelde bestand te beperken
tot de records waarvoor de gehanteerde koppelsleutel wel uniek is.
 
 Vraag 13
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de door de RGO beoogde Trusted
Third Party functie niet bij een partij zal worden belegd en op welke datum
de TTP-functie belegd zal zijn.
 
 De dynamiek van initiatieven om databestanden te koppelen is groot. Het
Parelsnoer-initiatief lijkt bij onderzoekers veel geesten rijp te hebben gemaakt
om databestanden te koppelen en te exploreren. Was de gedachte aan VWS-zijde
aanvankelijk dat er nog een verbeterslag was aan te brengen bij de koppeling
van databestanden in beheer bij RIVM, NIVEL, CBS en ZonMw, thans is meer het
gevoelen dat de samenwerking en koppelbaarheid van data tussen bovengenoemde
instellingen door diezelfde instellingen wel goed is geregeld. Daarnaast heeft
het bestaande Zorg-TTP, dat voor het DBC-informatiesysteem een belangrijke
rol speelt een bredere functie gekregen, dan ten tijde van het opstellen van
de kabinetsreactie bekend was. Ook heb ik recentelijk kennis kunnen nemen
van het Mondriaan-project waarin – via een aparte TTP – databases
met farmaco-epidemiologische gegevens worden gekoppeld. Ik kan niet uitsluiten
dat er recentelijk nog meer van dergelijke initiatieven zijn gestart. Kortom,
om te voorzien in de behoefte van onderzoekers om databestanden te koppelen
worden inmiddels tal van particuliere initiatieven genomen. De vraag naar
het beleggen van één TTP-functie is dus niet meer aan de orde.
 
 Vraag 14
 Op de aanbeveling van de RGO een onafhankelijke gegevensmakelaar te creëren
heb ik ZonMw gevraagd die functie op zich te nemen. Mijn antwoord op de vraag
van de leden van de PvdA-fractie is dat ik daarbij denk aan een lichte functie.
ZonMw als een spin in het gezondheidsonderzoekersweb zal voor een belangrijk
deel met bestaande kennis over wie wat doet partijen bij elkaar kunnen brengen.
Ik zie dat als een reguliere taak van een intermediaire organisatie, die vanuit
de bestaande formatie kan worden ingevuld.
 
 Vraag 15
 De leden van de PvdA-fractie vragen hoe ik er voor zorg dat herhalingen
van huidige lopende dwarsdoorsnedeonderzoeken kunnen worden gegarandeerd.
Op vraag 4 van de leden van de CDA-fractie heb ik geantwoord dat dit voorjaar
het RIVM zijn Volksgezondheid Toekomst Verkenning en Zorgbalans
publiceert met daarin een overzicht van data waarover niet (meer) kon worden
beschikt. Het dwarsdoorsnede onderzoek dat wordt genoemd betreft reguliere
data over gezondheidskenmerken. De vraag die na het uitkomen van de VTV en
Zorgbalans zal moeten worden beantwoord is welke van de ontbrekende data essentieel
zijn voor het opstellen van een volgende VTV, als ook wat de meest efficiënte
manier is daaraan te komen. Een VTV ontleent voor een belangrijk deel zijn
waarde aan de trends die worden beschreven. De mate van veranderingen in een
trend bepaalt met welke frequentie idealiter data moeten worden verzameld.
Dat betekent dat ik op de vraag wat ik versta onder herhaald onderzoek slechts
kan antwoorden dat dat afhangt van de parameter die wordt onderzocht.
 
 Vraag 16
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom ik er niet voor heb gekozen
ziekenhuizen te verplichten deelname aan de LMR te continueren dan wel te
hervatten. In mijn visie zijn ziekenhuizen zelf verantwoordelijk voor het
inrichten van de bedrijfsvoering zoals het al dan niet voeren van een medische
registratie. VWS en de NZa stellen alleen eisen aan het nakomen van de wettelijke
informatieleveringen. In de ziekenhuisbekostiging is geen geoormerkt deel
opgenomen voor de aanlevering aan de LMR. Wel wordt in de bekostiging van
de ziekenhuizen rekening gehouden met kosten voor het voeren van registraties,
zoals de LMR.
 
 Vraag 17
 De leden van de PvdA-fractie vragen of bij de jaarlijkse opdrachtverlening
aan ZonMw de opdrachtverlening zal worden aangepast aan de financiering van
longitudinale studies en in hoeverre publieke en private financiers van gezondheidsonderzoek
worden verplicht tot een (langdurige) financiering van longitudinale studies.
Wat betreft die laatste vraag: ik ben niet in de positie publieke en private
financiers van onderzoek met wie ik geen opdracht- of subsidierelatie heb
te verplichten tot financiering van longitudinale studies. Hier past beter
het instrument van argumentatie en verleiding. Wat betreft de aanpassing van
de opdrachtbrief aan ZonMw per 2011 zal ik alleen overwegen die opdrachten
voor programma’s aan te passen waarin longitudinale studies een cruciale
rol spelen en als een essentieel onderdeel van de kennisinfrastructuur moeten
worden opgevat.
 
 Vragen 18 en 19
 De leden van de PvdA-fractie merken op dat een kabinetsreactie ontbreekt
op de RGO-aanbevelingen de structurele financiering aan te passen op basis
van succesvol gebruik van de gegevens, als ook op de aanbeveling meer ruimte
te creëren voor verzoeken om collectieve financiering van nieuwe gegevensverzameling.
In de kabinetsreactie op deze laatste aanbeveling moet gelezen worden dat
de financiering van (nieuwe)gegevensverzamelingen vanuit reguliere programmakaders
moet plaats vinden en dus niet via apart geoormerkte fondsen voor gegevensverzamelingen.
Een (nieuwe) gegevensverzameling wordt immers aangelegd met een bepaald doel
en niet ter wille van het verzamelen zelf. Dat betekenis van dat doel en de
bijdrage van een gegevensverzameling aan het beantwoorden van specifieke kennisvragen
moet worden afgewogen tegenover andere projecten die beogen bij te dragen
aan het beantwoorden van die kennisvragen of aan het realiseren van de gestelde
doelen. Dat laat onverlet dat als een bepaalde gegevensverzameling eenmaal
is aangelegd, deze – in combinatie met andere datasets – ook van
nut kan zijn voor andere, nieuwe vragen. Succesvol gebruik van bepaalde gegevensbestanden
moet zich idealiter vertalen in een bijdrage van die succesvolle gebruiker
aan het onderhouden en het aanvullen van die gegevensbestanden. Hier is een
parallel te trekken met het gebruik, onderhoud en exploitatie van wetenschappelijke
apparatuur.
 
 Vraag 20
 De leden van de fractie van D66 vragen waarom de reactie van de minister
op het advies van de RGO zo lang op zich heeft laten wachten. Hieraan liggen
in essentie twee oorzaken ten grondslag. De eerste is dat de capaciteit binnen
het ministerie op het terrein van kennis- en informatiebeleid beperkt is.
Deze capaciteit is ook belast met tal van andere dossiers. De tweede is dat
er nogal wat partijen betrokken en belanghebbend zijn. De vereiste afstemming
heeft veel overleg en tijd gevraagd.
 
 Vraag 21
 De leden van de D66-fractie vragen hoe privacy is gewaarborgd bij het
gebruik van verschillende koppelsleutels.
 
 Welke andere koppelsleutels gebruikt worden, is reeds aangegeven in het
antwoord op vraag 3 en 12. Het CBS gaat zorgvuldig om met alle door hem verkregen
data, zo ook persoonsgegevens.
 
 Het niveau van beveiliging van informatie binnen de organisatie is vastgelegd
in het VIR, het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid). Het CBS
is compliant aan dit voorschrift.
 
 De verwerkingsprocessen zijn zo ingericht dat direct en indirect identificerende
persoonsgegevens zo spoedig mogelijk na ontvangst gescheiden worden van statistische
variabelen (pseudonimiseren), waarbij een inhoudsloze koppelingsvariabele
wordt toegevoegd (verRINnen, zie ook vraag 3). De toegang tot de databestanden
is beperkt tot een klein aantal medewerkers namelijk diegenen die daadwerkelijk
de identificerende persoonsgegevens vervangen door een onherkenbaar RIN.
 
 Het CBS publiceert alleen dan gegevens voor de openbaarheid, zoals statistieken
en onderzoeken, indien deze geen gegevens bevatten die herleidbaar zijn tot
individuele personen of bedrijven. De juridische kaders waarbinnen het CBS
met privacygevoelige informatie om mag gaan zijn strikt geregeld in de CBS-wet
en de Wet bescherming personengegevens (Wbp). Aanvullend heeft het CBS een
eigen gedragscode. Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) heeft ingestemd
met de werkwijze bij het CBS.
 
 22
 De leden van de D66-fractie vragen ten slotte of alle betrokkenen ervan
op de hoogte zijn dat hun lichaamsmateriaal in een biobank is opgenomen.
 
 Uit het onderzoeksrapport «Nader gebruik nader onderzocht»
dat het Rathenau Instituut medio 2009 heeft uitgebracht, blijkt dat het merendeel
van de in het kader van het onderzoek geënquêteerden niet op de
hoogte is van de mogelijkheid dat lichaamsmateriaal van hen wordt bewaard
voor andere doeleinden dan de eigen diagnostiek of behandeling. Ik beschik
niet over aanwijzingen dat dat nu heel anders zou zijn. Een deel van het wetsvoorstel
voor de WZL zal betrekking hebben op juist de plicht tot informatieverstrekking
richting mogelijke donoren over het willen bewaren en gebruiken van hun lichaamsmateriaal.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), Kant, A.C. (SP), Ferrier, K.G. (CDA),
ondervoorzitter, Joldersma, F. (CDA), Vries, J.M. de (CDA), Miltenburg, A.
van (VVD), Smeets, P.E. (PvdA), voorzitter, Schippers, E.I. (VVD), Timmer,
A.J. (PvdA), Smilde, M.C.A. (CDA), Koşer Kaya, F. (D66), Willemse-van
der Ploeg, A.A.M. (CDA), Schermers, J.P. (CDA), Wolbert, A.G. (PvdA), Bouwmeester,
L.T. (PvdA), Gerven, H.P.J. Van (SP), Zijlstra, H. (VVD), Ouwehand, E. (PvdD),
Leijten, R.M. (SP), Agema, M. (PVV), Veen, E. Van der (PvdA), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Sap, J.C.M. (GL), Roos-Consemulder, B. De (SP)
en Harbers, M.G.J. (VVD).
 Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Velzen, K. van (SP), Atsma, J.J.
(CDA), Aasted Madsen-van Stiphout, J.D.M.P. (CDA), Ormel, H.J. (CDA), Verdonk,
M.C.F. (Verdonk), Dijken, M.J. van (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink,
I. (VVD), Arib, K. (PvdA), Vietsch, C.A. (CDA), Ham, B. van der (D66), Uitslag,
A.S. (CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Vermeij, R. (PvdA), Heerts, A.J.M. (PvdA),
Langkamp, M.C. (SP), Krom, P. de (VVD), Thieme, M.L. (PvdD), Luijben, A.P.M.
(SP), Mos, R. De (PVV), Yücel, K (PvdA), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Halsema,
F. (GL), Wit, J.M.A.M. de (SP) en Neppérus, H. (VVD).