Financiering politieke partijen; Brief minister met een vervolg op de notitie herijking subsidiëring politieke partijen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27422, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-10-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

27422 nr. 7

01-10-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Verhoging overheidssubsidie3. Overleg met partijvoorzitters4. Voorstellen partijfinanciering5. Scholing en vorming politieke ambtsdragersOndertekeningBIJLAGE Weergave overleg voorzitters politieke partijenHet advies «Een politiek leven lang leren»Notitie Herijking Wet subsidiëring politieke partijenDe overheidssubsidieBaten- en lastenstelselSubsidiabele doelenNieuwe politieke partijenGiften en sponsoringNaleving en toezicht
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27422Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 44 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 422Financiering politieke partijennr. 7BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 1 oktober 20031. InleidingOp 23 april 2002 heeft mijn ambtsvoorganger de Notitie herijking subsidiëring
politieke partijen aan de Kamer gezonden (27 422, nr. 6). In die notitie
wordt ingegaan op verschillende aspecten van de partijfinanciering zoals de
aanwending en de verdeling van overheidssubsidie, de transparantie en de mogelijke
beperking van giften en sponsoring en de ondersteuning van lokale en regionale
partijen. Ook aan de orde komt het toezicht op en de uitvoering van de regels
inzake de partijfinanciering. Over deze onderwerpen worden in de notitie tevens
voorstellen geformuleerd. Over de notitie en de voorstellen heb ik overleg
gevoerd met vertegenwoordigers van de politieke partijen. Daarbij is ook gesproken
over scholing en vorming van politieke ambtsdragers. In deze brief wil ik
u informeren over mijn opvattingen over de verschillende onderwerpen. Door
de demissionaire kabinetsperiode heeft het debat over deze onderwerpen helaas
enige vertraging opgelopen. Ik streef ernaar de verdere besluitvorming voortvarend
ter hand te nemen.De Notitie herijking subsidiëring politieke partijen is gestoeld
op de gedachte dat politieke partijen een essentiële functie vervullen
binnen het stelsel van de representatieve democratie en een onmisbare schakel
vormen tussen overheid en samenleving. Ontegenzeggelijk vervullen politieke
partijen traditiegetrouw een belangrijke rol in het democratisch staatsbestel
en deze vervullen zij ook nu nog. In de notitie wordt uitvoerig ingegaan op
de diverse functies en activiteiten van politieke partijen zoals het vertolken
van in de samenleving bestaande opvattingen, het maken van een integrale afweging
van belangen, het recruteren voor politieke functies en het informeren en
mobiliseren van de achterban. Voor het vervullen van deze functies beschikken
partijen over partijorganisaties met instellingen voor bijvoorbeeld wetenschappelijk
onderzoek en organisaties voor vorming en scholing en politiek jongerenwerk.
Er worden ledenvergaderingen en partijcongressen gehouden over kandidaatstellingen
en het bepalen van de partijpolitieke standpunten. Opgemerkt zij daarbij
echter dat de functies van politieke partijen de laatste jaren wel gewijzigd
zijn. Zo heeft hun functie van communicatiekanaal met de samenleving aan betekenis
ingeboet. Met een zekere regelmaat wordt gediscussieerd over de toekomstperspectieven
van het Nederlandse partijenstelsel.1 Gewezen
wordt daarbij op de– althans tot voor kort – afnemende belangstelling
voor politieke partijen en het partijlidmaatschap. Politieke partijen en de
betrokkenheid bij partijen zijn niet meer vanzelfsprekend. Zogenoemde one-issue
bewegingen en andere vormen van burgerparticipatie nemen in belang toe. Ook
de betekenis van het gebruik van (nieuwe) media bij verkiezingen en het politieke
debat kan men moeilijk onderschatten. Andere organisatievormen en partijstructuren
dan behorend bij het«klassieke» partijenstelsel zijn daarbij zeker
niet uit te sluiten. In de Notitie Positie en subsidiëring van politieke
partijen zijn de ontwikkelingen van het partijpolitieke systeem in een historische
context geplaatst.2 De partijen hebben hun rol
steeds moeten aanpassen aan maatschappelijke veranderingen en verwacht mag
worden dat dit ook in de toekomst weer het geval zal zijn.Mogelijke relativeringen van het huidige stelsel laten echter onverlet
dat politieke partijen ook thans nog een wezenlijke rol vervullen. Het is
dan ook vanuit deze overweging dat het hoofdlijnenakkoord versteviging van
de politieke partijen en hun wetenschappelijke- en scholingsinstituten aanmerkt
als onderdeel van de noodzakelijke versterking van het huidige stelsel van
representatieve democratie. De positie en de invloed op het publieke bestel
en de overheidsbesluitvorming vereisen een samenhangend stelsel van voorzieningen
omtrent de financiering van de politieke partijen. De eerdergenoemde notitie
behelst daaromtrent een gedegen uiteenzetting en bevat mogelijke voorstellen
waarover ik gaarne met uw Kamer zou willen beraadslagen.2. Verhoging overheidssubsidieDe in het hoofdlijnenakkoord beoogde versteviging van de politieke partijen
en hun wetenschappelijke- en scholingsinstituten is voor het kabinet aanleiding
een verhoging voor te stellen van het voor politieke partijen beschikbare
subsidiebudget. Daartoe is in de begroting een intensivering opgenomen ten
behoeve van de politieke partijen ter grootte van 5 miljoen euro structureel
ingaande per 2004. Om dit begrotingsbudget aan de partijen beschikbaar te
stellen, dient de Wet subsidiëring politieke partijen te worden aangepast.
Deze wet regelt immers op wetsniveau de hoogte van de aanspraken en subsidiebedragen
van de politieke partijen. Ik stel voor het nieuw beschikbare bedrag voor
een deel toe te kennen aan het geoormerkte bedrag voor politiek-wetenschappelijke
instituten en voor het overige aan het algemene deel voor de politieke partijen.
Deze verdeling over beide subsidiegedeelten zou moeten geschieden naar rato
van de huidige verdeling tussen deze subsidiegedeelten (politiek-wetenschappelijk
en algemeen deel). De wetswijziging zou met terugwerkende kracht moeten ingaan
per 1 januari 2004. Voorts zou deze subsidieverhoging gepaard moeten gaan
met de verbreding van de bestedingsmogelijkheden van de subsidie alsmede van
een aanpassing van de verdeelmaatstaven (zie daaromtrent de bespreking van
de voorstellen in paragraaf 4).3. Overleg met partijvoorzittersZoals aangegeven, heb ik eind 2002 met vertegenwoordigers van de landelijke
politieke partijen overleg gevoerd over de Notitie Herijking wet subsidiëring
politieke partijen alsmede over het advies Een politiek leven lang leren.
Bij dit overleg waren vertegenwoordigers van CDA, VVD, PvdA, SP, D66, LN en
OSF aanwezig. De belangrijkste aandachtspunten die bij dit overleg
naar voren kwamen zijn samenvattend weergegeven in de bijlage die bij deze
brief is gevoegd.4. Voorstellen partijfinancieringIn de Notitie herijking subsidiëring politieke partijen worden suggesties
en aanbevelingen geformuleerd die aan het slot van de notitie worden opgesomd.
Ik zou deze voorstellen hier puntsgewijs willen bespreken.1. Besloten zou kunnen worden de subsidietoedeling
niet meer op kamerzetels te baseren, maar op het aantal op de politieke partij
uitgebrachte stemmen.Over de grondslag van de subsidieverdeling is meermaals – ook in
uw Kamer – gedebatteerd. In een overgang naar uitgebrachte stemmen als
grondslag zie ik weinig voordeel. Ervan uitgaande dat het beschikbare subsidiebudget
ongewijzigd blijft, zou een subsidieverdeling op basis van stemmen ten opzichte
van de huidige systematiek voor de partijen niet tot andere subsidie-uitkomsten
leiden. De zetelverdeling wordt immers bepaald door de stemmen die op de kandidatenlijsten
zijn uitgebracht. Het argument voor de wijziging zou zijn dat de steun van
de kiezer voor een partij explicieter en voor de kiezer bewuster in de subsidieaanspraak
tot uitdrukking zou komen. Het zou politieke partijen ook uitdrukkelijker
stimuleren een appèl te doen op de kiezers om een stem uit te brengen.
Ik wil echter vraagtekens plaatsen bij de veronderstelling dat voor de kiezer
de gang naar de stembus beïnvloed zou worden door de gedachte dat de
uitgebrachte stem ook van betekenis is voor de overheidssubsidie. Ook valt
niet goed in te zien hoe aldus politieke partijen meer gestimuleerd zouden
worden tot het werven van stemmen, aangezien de verkiezingsuitslag nu reeds
via de kamerzetels bepalend is voor de subsidietoekenning. Overigens is er
geen reden om te veronderstellen dat politieke partijen zich nu niet voldoende
zouden inzetten om kiezers te werven.Een andere gedachte is om te beproeven of het ledental van politieke partijen
niet op enigerlei wijze in de subsidieverdeling tot uitdrukking zou kunnen
komen. Naast een mogelijke extra prikkel tot ledenwerving, zijn daarvoor ook
andere argumenten denkbaar. De vraag of het de voorkeur heeft ledental danwel
de verkiezingsuitslag voor de subsidie te wegen, is een steeds terugkerend
onderwerp in discussies over partijfinanciering. Beide benaderingen zijn een
uitdrukking van een visie op het functioneren van politieke partijen. Vanuit
de visie dat politieke partijen een zo breed mogelijk maatschappelijke verankering
moeten hebben, zou in de subsidie waardering tot uitdrukking moeten komen,
voor de mate waarin een partij er in slaagt om mensen aan zich te binden en
bij activiteiten van de partij te betrekken.Een basisgedachte die ook aan de Wet subsidiëring politieke partijen
ten grondslag ligt, is dat juist activiteiten zoals aangeduid in de aanvang
van deze brief, van belang zijn voor het functioneren van het democratisch
bestel. In deze opvatting zijn politieke partijen meer dan kiesverenigingen
gericht op het opstellen van kandidatenlijsten. Voor het verrichten van de
diverse politiek-maatschappelijke activiteiten in bredere zin is een gedegen
partijorganisatie benodigd en een groot ledenbestand. In dat kader dienen
activiteiten te worden verricht zoals informatievoorziening en politieke vorming
en scholing en bijeenkomsten en congressen te worden georganiseerd. Met deze
op leden en partijorganisatie gerichte activiteiten zijn uitgaven gemoeid
die overheidssteun verdienen. Vanuit deze benadering lijkt het redelijk dat
de omvang van de partijorganisatie en het ledenbestand ook mede van belang
zijn voor de hoogte van de overheidssubsidie. Anderzijds kan men op goede gronden stellen dat de verkiezingsuitslag
bij uitstek de graadmeter is voor het maatschappelijk draagvlak van een politieke
partij. Partijen met een (relatief) minder groot ledenbestand kunnen wel degelijk
de gunst van de kiezers verkrijgen. Hedendaagse organisatievormen en het gebruik
van moderne media en communicatiemiddelen maken het mogelijk kiezers voor
partijpolitieke standpunten te winnen zonder dat daarvoor noodzakelijkerwijs
een brede partijorganisatie met een groot ledental is benodigd. Daarbij is
een gegeven dat de grotere middenpartijen er juist meer moeite mee zullen
hebben om grote ledentallen te werven, terwijl de kleinere partijen aan de
randen van het politiek-ideologisch spectrum gekenmerkt worden door een sterke
ledenbinding. De vraag is of dit verschijnsel in de subsidieverdeling tot
uitdrukking zou moeten komen.Naar mijn opvatting zou de subsidieregeling beide benaderingen in zich
moeten verenigen. Ik zou daartoe voorstellen willen uitwerken om te komen
tot een gemengde verdeelsleutel voor de subsidie waarbij de verkiezingsuitslag
de primaire grondslag zou moeten zijn. Dat wil zeggen dat, naast de maatstaf
kamerzetels, voor een deel van de subsidie ook het ledental wordt meegewogen.
Daarbij dient in ieder geval nader te worden bezien of duidelijke en controleerbare
criteria kunnen worden bepaald om het ledental van een politieke partij vast
te stellen.Opgemerkt dient te worden dat daarbij uitgegaan moet worden van een volwaardig
lidmaatschap. Daarmee is bedoeld dat bij een politieke partij die vrouwen
van een lidmaatschap uitsluit, een voor vrouwen geldend «pseudo»
of onvolwaardig lidmaatschap niet gerekend kan worden als een daadwerkelijk
lidmaatschap van een politieke partij. Ook in dit kader wil het kabinet benadrukken
dat het buitengewoon betreurenswaardig is dat er in het Nederlandse bestel
nog een politieke partij is die voor vrouwen uitsluitend een zogenoemd «buitengewoon
lidmaatschap» openstelt. Dit kan echter niet worden aangemerkt als een
partijlidmaatschap volgens de begrippen en in de betekenis van de Wet subsidiëring
politieke partijen.2. Politieke partijen zouden voor de subsidie het baten-
en lastenstelsel moeten kunnen hanteren.Dit voorstel zou ik zeker willen overnemen en bij de komende wetswijziging
betrekken.3. De politieke partijen zouden de subsidie ook voor
de volgende activiteiten moeten kunnen aanwenden:– Werven van nieuwe leden en het betrekken
van niet-leden bij hun activiteiten.– Werving en selectie van politieke
ambtsdragers.– Informatievoorziening en verkiezingscampagnes,
waaronder mede begrepen de kosten van radio en televisie-uitzendingen en voor
ICT.De gedachte om de bestedingsmogelijkheden van de subsidie te verruimen
wil ik zeker onderschrijven. De bezwaren die samenhangen met de overweging
dat door het subsidiëren van verkiezingscampagne er zeer directe politieke
activiteiten uit overheidsubsidie worden bekostigd, dienen zeker onder ogen
te worden gezien. Deze bezwaren, zoals de schijn van een inhoudelijke overheidsverantwoordelijkheid
voor de inhoud van partijactiviteiten en een mogelijk toenemende overheidsafhankelijkheid
van de partijen, worden in de notitie uitvoerig beschreven. Daarbij zou ik
echter ook een zekere relativering willen aanbrengen. Het feit dat nu reeds
diverse activiteiten van politieke partijen gesubsidieerd worden, betekent
dat de partijen eigen middelen kunnen herschikken en reserveren voor campagne-
en verkiezingsuitgaven. Ik acht het van belang dat politieke partijen
in staat zijn om hun partijpolitieke standpunten en partijprogramma's op adequate
wijze te presenteren. Overigens acht ik het daarbij ook de maatschappelijke
verantwoordelijkheid van omroepen om politieke partijen naar evenredigheid
toegang te verschaffen tot de media.Het gegeven dat nagenoeg alle partijactiviteiten subsidiabel zullen zijn,
betekent dat daarmee de facto een zogenoemde «lumpsumfinanciering»
wordt benaderd. Daarmee is bedoeld dat partijen – behoudens de oormerking
voor de jongerenorganisaties en de wetenschappelijke instituten – uitermate
vrij zijn in de besteding van de subsidie. Ik ben voorstander van een zo groot
mogelijke beleidsvrijheid voor de politieke partijen. Ik zou daarbij echter
de hand willen houden aan een opsomming van subsidiabele activiteiten in de
wet. De subsidie betreft een besteding van overheidsmiddelen. Dat vereist
een deugdelijke verantwoording. Toetsbaar en controleerbaar dient te zijn
dat de overheidsubsidie daadwerkelijk is besteed aan omschreven partijactiviteiten.
De rechtmatige besteding aan deze activiteiten dient voorzien te zijn van
een accountantsverklaring. Aangezien de opsomming van activiteiten zo breed
mogelijk zal zijn, is deze benadering waar het betreft de beleidsvrijheid
van de partijen als gezegd in materieel opzicht nagenoeg gelijk aan een lumpsumfinanciering.Indien politieke partijen de overheidssubsidie kunnen aanwenden voor informatievoorziening
en verkiezingscampagnes, waaronder mede begrepen de kosten van radio en televisie-uitzendingen,
kan de Tijdelijke regeling subsidiëring zendtijd politieke partijen komen
te vervallen.1 Op grond van deze regeling ontvangt
men middelen ter dekking van de productiekosten van de uitzendingen. Wanneer
zoals voorgesteld de subsidiabele doelen in de Wet subsidiëring politieke
partijen met de communicatiefunctie worden verruimd, betekent dit dat de subsidie
ook voor de politieke uitzendingen kan worden aangewend. De tijdelijke zendtijdregeling
kan daarmee komen te vervallen. De ingevolge de Wet subsidiëring politieke
partijen voor partijen beschikbare subsidiebedragen (algemeen deel) zullen
verhoogd worden ter hoogte van het budget dat totaal beschikbaar was voor
de Tijdelijke regeling subsidiëring zendtijd politieke partijen. Dit
betreft een budget van € 0,6 structureel per jaar. De partijen zullen
deze bedragen kunnen benutten voor de bekostiging van de programmakosten van
de zendtijd politieke partijen bij de publieke omroep, maar – gelet
op de systematiek van de wet – overigens ook voor andere subsidiabele
doelen. Men zou de bedragen kunnen aanwenden voor de bekostiging van andere
uitzendingen of voor andere subsidiabele doelen.4. Beoordeeld moet worden of er een subsidiemogelijkheid
dient te komen voor nieuw aan verkiezingen deelnemende politieke partijen
die nog geen zetels hebben verworven.Het voorstel voor de financiering van nieuwkomende partijen vereist naar
mijn opvatting nadere overweging. Als politieke partijen voor hun verkiezingscampagnes
overheidsmiddelen ontvangen, dient daarbij de positie van nieuw aan de verkiezingen
deelnemende partijen zeker onder ogen te worden gezien. Ik zou nieuwe partijen
niet op voorhand van subsidie willen uitsluiten. Terecht wordt in de notitie
echter ook gewezen op het risico dat politieke partijen zonder serieuze intenties
al te eenvoudig en zonder financiële risico's aan verkiezingen zouden
kunnen deelnemen, omdat de kosten door overheidsubsidies worden bestreken.
Het is daarom niet onwenselijk dat er een drempel is, die voorkomt dat een
veelheid van niet serieuze of kansarme politieke partijen aan verkiezingen
deelneemt. Mijn voorstel is om een nieuwe partij in aanmerking te doen komen
voor een vast subsidiebedrag voor verkiezingsuitgaven, indien de partij bij
de verkiezing ten minste één zetel behaalt. Politieke partijen
die de kiesdrempel halen, zouden dan als tegemoetkoming in de
gemaakte verkiezingsuitgaven als het ware «achteraf» aanspraak
op een subsidiebedrag verkrijgen. Voor nieuwe partijen die bij de verkiezingen
de kiesdrempel niet halen, blijven de verkiezingsuitgaven
voor eigen risico. Met deze benadering wordt enerzijds de mogelijkheid geboden
dat ook een nieuwe partij een overheidssubsidie voor verkiezingsuitgaven kan
krijgen, maar wordt anderzijds recht gedaan aan het uitgangspunt dat een politieke
partij voor overheidssubsidie een voldoende draagvlak moet hebben bij de kiezers.De regel dat politieke partijen die bij de verkiezing geen zetels verkrijgen,
geen subsidie zullen ontvangen, betekent dat zij ook zelf de kosten zullen
moeten dragen voor de programmakosten van de zendtijd politieke partijen.
Deze zendtijd als zodanig zal nog volgens de voorschriften van de Mediawet
ter beschikking worden gesteld, maar de subsidie op grond van de Tijdelijke
regeling subsidiëring zendtijd politieke partijen komt per 1 januari
2004 te vervallen.5. Het bedrag waarboven giften aan politieke partijen
openbaar gemaakt moeten worden, dient verlaagd te worden en zou daartoe gesteld
kunnen worden op bijvoorbeeld € 2 000 op jaarbasis. Bezien
kan worden of voor partijafdelingen een lager bedrag dient te gelden.6. Ook giften van natuurlijke personen (particulieren)
zouden onder de openbaarmakingsvoorschriften kunnen komen te vallen.7. Gegevens over giften aan politieke partijen kunnen
toegankelijker worden gemaakt door publicatie in de Staatscourant en mogelijk
op het internet. Overwogen zou kunnen worden extra verplichtingen te doen
gelden in de periode direct voorafgaand aan verkiezingen.Transparantie dient voorop te staan. Ik ben er dan ook voorstander van
om de voorschriften over de kenbaarheid van de inkomsten van politieke partijen
te verbeteren. De regels zouden giften van zowel rechtspersonen als natuurlijke
personen moeten betreffen. De voorschriften zouden stringenter kunnen worden
geformuleerd en de toegankelijkheid van de financiële gegevens dient
bevorderd te worden. Het internet lijkt daarvoor een zeer aangewezen medium.In dit licht acht ik het juist om voor het openbaarheidsvereiste het huidige
drempelbedrag te verlagen. Dit bedrag zou zoals voorgesteld op € 2 000
of mogelijk nog lager kunnen worden gesteld. Bij de bepaling van het bedrag
dient een zekere balans te worden gevonden tussen enerzijds het belang van
transparantie en anderzijds het voorkomen van al te belemmerende administratieve
lasten voor politieke partijen. Ook kan ik mij een systeem voorstellen van
een combinatie van wettelijke vereisten en een vorm van zelfregulering. Denkbaar
is dat bepaald zou worden dat voor bedragen boven de € 2 000
het wettelijk openbaarheidsvereiste geldt en dat voor lagere bedragen registratie
en bekendmaking geschiedt volgens door te partij zelf te stellen regels, mogelijk
voorzien van een interne accountantscontrole. Het lijkt overigens juist om
voor donaties gedaan op provinciaal of gemeentelijk niveau het openbaarheidsvereiste
op lagere bedragen te stellen dan op landelijk niveau.Overigens dient in de uitwerking van deze voorstellen nog bijzondere aandacht
te worden besteed aan de zogenoemde afdrachtenregelingen die nu door sommige
politieke partijen worden toegepast. Ook deze financiële bijdragen, die
in sommige gevallen substantieel kunnen zijn, dienen als gift aan de partij
te worden aangemerkt. In ieder geval ben ik van opvatting dat het vraagstuk
van giften aan politieke partijen door politieke ambtsdragers alsmede van
kandidaten voor politieke ambten moet worden betrokken bij het vraagstuk van
de partijfinanciering.8. Met het oog op de inzichtelijkheid van de financiële
positie van de politieke partijen zou de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties periodiek gegevens kunnen verzamelen over
de inkomsten van de partijen.Verwacht mag worden dat zich de komende jaren nog ontwikkelingen zullen
voordoen waar het de financiering van politieke partijen betreft. Het lijkt
mij goed deze ontwikkelingen te volgen. Ik stel voor het onderzoek naar de
financiële positie van politieke partijen zoals gedaan in het kader van
de notitie periodiek – bijvoorbeeld vijfjaarlijks – te herhalen.9. Aan de orde moet komen of de vereisten omtrent de
openbaarmaking van giften ook betrekking zullen hebben op de aan de politieke
partijen gelieerde stichtingen en instellingen, die voor of in het belang
van de partij werkzaamheden verrichten. De politieke partijen zouden deze
organisaties zelf dienen aan te wijzen. Mogelijk zal de minister aanvullend
organisaties moeten kunnen aanwijzen, indien een politieke partij in gebreke
blijft.10. Een sluitende systematiek zou betekenen dat de
openbaarmakingsplicht financiële bijdragen in brede zin zal betreffen
en tevens betrekking moet hebben op giften in natura en op sponsorinkomsten.Ik onderschrijf het streven om te komen tot een sluitende systematiek.
Dat betekent dat de vereisten ook betrekking zou moeten hebben op giften die
niet direct in geldbedragen zijn gedaan, maar waarbij een politieke partij
als zodanig op andere wijze voordeel geniet. Ook bezien dient te worden of
voorkomen kan worden dat via financiële constructies en daartoe ingerichte
stichtingen of fondsen financiële bijdragen buiten de werking van de
wet kunnen worden gehouden. Niet uit te sluiten valt echter dat daar waar
er regels worden gesteld, beproefd zal worden of deze regels kunnen worden
omzeild. Inzet dient te zijn om een toereikend systeem van partijfinanciering
te ontwerpen. Daarbij dient onder ogen te worden gezien dat ontduiking van
de regels nimmer valt uit te sluiten. Van politieke partijen mag echter verwacht
worden dat zij zich aan de doelstellingen van de wet houden. Politieke partijen
die zich daar aan onttrekken, zullen er door de publieke opinie zeker op worden
aangesproken.11. Aan de niet-naleving van de openbaarmakingsvoorschriften
zouden sancties kunnen worden verbonden in de vorm van vermindering of stopzetting
van de subsidie.Ook gelet op de belangen die in het geding zijn, acht ik het juist dat
indien gestelde normen over de partijfinanciering worden overtreden, dit niet
zonder gevolgen kan blijven. In dat opzicht kunnen de huidige voorschriften
inzake de openbaarmaking van giften in zekere zin als symbolisch worden aangemerkt.
Maar indien sanctionerende bevoegdheden ten aanzien van politieke partijen
in het leven worden geroepen, komt het vraagstuk van een onafhankelijk toezichtsorgaan
zeer pregnant in beeld (zie onder 13).12. De keuze ligt voor of aan giften en sponsorinkomsten
beperkingen worden gesteld. Het bedrag dat een politieke partij totaal aan
giften en sponsoring kan ontvangen, zou bijvoorbeeld niet meer mogen bedragen
dan het bedrag aan overheidssubsidie waar de partij aanspraak op heeft. Daarbij
is een optie dat een individuele natuurlijke of rechtspersoon op jaarbasis
niet meer dan € 10 000 aan een politieke partij mag doneren.Opgemerkt zij dat het stellen van beperkingen aan de mogelijke inkomstenverwerving
een redelijk ingrijpende inmenging betekent in de handelingsvrijheid van politieke
partijen. De gronden daarvoor dienen goed beargumenteerd te worden en de belangen
zorgvuldig gewogen. Bij de beoordeling van het vraagstuk van de beperking
van giften en sponsoring zijn vanuit meerdere invalshoeken belangen aan de
orde. Vooropgesteld zij dat politieke partijen niet eenvoudigweg
gelijkgesteld kunnen worden met iedere andere particuliere vereniging. Zoals
indertijd passend verwoord door de raad voor het openbaar bestuur fungeren
de politieke partijen op het snijvlak van de samenleving en het politiek-bestuurlijke
systeem van de overheid.1Waar het betreft giften en sponsoring dient transparantie voorop te staan.
Kenbaarheid is een basisvereiste. Ook een beperking dient echter overwogen
te worden. Er vormen zich risico's indien een politieke partij substantiële
financiële ondersteuning ontvangt van een bepaald bedrijf of een bepaalde
maatschappelijke organisatie. Daarmee zou de vereiste volstrekte onafhankelijkheid
in het geding komen. Reeds de mogelijkheid van discussie over afhankelijkheidsrelaties
en (de schijn van) belangenverstrengeling van politieke partijen is schadelijk
voor het democratisch bestel. Deze risico's rechtvaardigen naar mijn opvatting
een beperking van de mogelijkheid om donaties te verkrijgen door het stellen
van een maximumbedrag dat men van een donateur kan ontvangen. In die zin onderschrijf
ik de lijn zoals verwoord in de notitie. Bij het stellen van een bedrag dat
van een individuele natuurlijke of rechtspersoon op jaarbasis door een politieke
partij kan worden ontvangen, zou ik echter op een hoger bedrag willen uitkomen,
ook gelet op de transparantievereisten zoals hiervoor aangegeven. Gedacht
kan worden aan een bedrag van € 20 000.Bij het stellen van een «plafond» in de vorm dat het bedrag
dat een politieke partij totaal aan giften en sponsoring kan ontvangen bijvoorbeeld
niet meer mag bedragen dan het bedrag aan overheidssubsidie waar de partij
aanspraak op heeft, heb ik echter bedenkingen. Ik zie daarvoor geen doorslaggevende
argumenten. Het valt niet in te zien dat de samenleving niet meer mag bijdragen
aan een politieke partij dan de overheidssubsidie doet. Het voorkomen van
het risico van (de schijn van) belangenverstrengeling wordt – naast
transparantie – voldoende ondervangen door het stellen van een maximumbedrag
dat een donateur kan ontvangen.13. De financiële positie van zogenoemde lokale
partijen dient ook in de besluitvorming te worden betrokken. Ook deze partijen
zouden overheidssteun moeten kunnen krijgen. Het eindperspectief zou kunnen
zijn een alomvattende wettelijke regeling inzake de financiering van politieke
partijen die voorziet in een financieringssystematiek ten behoeve van politieke
partijen die vertegenwoordigd zijn in respectievelijk gemeenteraden, provinciale
staten en de Staten-Generaal. Vooruitlopend op een langere termijnoplossing
zou een eerste stap zijn een gelijkwaardige toegang tot de mogelijkheden van
scholing en vorming voor alle politieke ambtsdragers.De gedachte om het democratisch bestel op alle bestuurlijke niveaus als
volwaardig aan te merken lijkt mij een juiste benadering. In dat opzicht dienen
ook lokale politieke partijen als volwaardig te worden aangemerkt. Daarmee
is echter nog niet gegeven dat er in financiële zin een rijksverantwoordelijkheid
zou voor het politieke bestel op lokaal niveau. Dit lijkt toch eerst en vooral
een zaak die door lokale overheden moet worden opgepakt. Het heeft mijn voorkeur
te beproeven of de voornemens om de mogelijkheden van scholing en vorming
voor raads- en statenleden te verbeteren gerealiseerd kunnen worden. Ook hier
spelen lokale overheden de hoofdrol. In paragraaf 5 wordt nader ingegaan
op het onderwerp scholing en vorming.14. Bezien dient te worden of op termijn een onafhankelijk
orgaan zal worden belast met de uitvoering van de wetgeving inzake partijfinanciering
en met het toezicht op de naleving van de voorschriften.Gelet op de ontwikkelingen rond de partijfinanciering en ook gezien de
discussies naar aanleiding van actuele gebeurtenissen, lijkt een herbezinning
op het Nederlandse stelsel van partijfinanciering aangewezen. Ook het voornemen
om tot komen tot een Wet op de partijfinanciering acht ik juist. In een dergelijk
stelsel past een systeem van uitvoering en toezicht door een deskundige en
onafhankelijke instantie. Bezien zou moeten worden of deze taken bij een bestaande
instelling kunnen worden ondergebracht.5. Scholing en vorming politieke ambtsdragersHet advies Een politiek leven lang leren is uitgebracht door de werkgroep
Scholing en vorming politieke ambtsdragers. Het advies bevat een inventarisatie
van het bestaande aanbod en geeft een aantal aanbevelingen. Het advies hanteert
het volgende begrippenkader:1. Inhoudelijke kennisverwerving.bv. kennis van beleidsterrein, procedures en wetgeving2. Scholing.bv. vaardigheden als debat- en gesprekstechnieken,
mediatraining.3. Vormingbv. het beginsel- en partijprogramma en de geschiedenis
van de partij.4. Coachingfeedback over eigen functioneren.De eerste twee categorieën hebben een zeker politiek «waardevrij»
karakter.Uit het onderzoek blijkt dat er een breed palet is aan reguliere opleidingsmogelijkheden
(mediatraining, presentatietechnieken, computercursussen). Er is buiten het
aanbod van de politieke scholingsinstituten echter nauwelijks aanbod specifiek
gericht op politieke functies. Voor lokale en nieuwe politieke partijen, die
geen scholingsinstituut hebben, betekent dit, dat zij voor het aanbod voor
scholing en vorming voornamelijk afhankelijk zijn van de reguliere opleidingsmogelijkheden.
In de praktijk zou het volgen van opleidingen en cursussen beperkt zijn met
name wegens tijdsdruk en in mindere mate door de kosten. Gekozen politici
zouden ook geen «cultuur» van scholing kennen. In het advies worden
aanbevelingen gedaan om de scholingsmogelijkheden te verbeteren. De minister
zou onder meer een initiërende en stimulerende rol moeten vervullen.De politieke vorming behoort tot het domein van de politieke partijen,
die daarvoor rijkssubsidie ontvangen. Voorzover er vanuit de overheid voor
dit onderwerp aandacht zou moeten zijn, zou deze naar mijn opvatting gericht
moeten zijn op de scholing van raads- en statenleden en het verwerven van
voor deze functies wenselijke basisvaardigheden. Gelet op de eerder besproken
positie van raads- en statenleden van de zogenoemde lokale partijen acht ik
aandacht voor dit onderwerp op zijn plaats. Voor een mogelijke uitwerking
zou ik willen wijzen op de ervaringen met de mogelijkheden voor opleiding
en training in het kader van de Vernieuwingsimpuls. In overleg en in samenwerking
met VNG en IPO zou bezien moeten worden of een dergelijke benadering een meer
structureel karakter zou kunnen krijgen. Daarbij zou in ieder geval bezien
moeten worden of de informatievoorziening over beschikbare opleidingsmogelijkheden
voor raads- en statenleden voor verbetering vatbaar is.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. Remkes BIJLAGE Weergave overleg voorzitters politieke partijenHet advies «Een politiek leven lang leren»Gesproken is over de inventarisatie van het aanbod van scholing en vorming
en de gedane aanbevelingen. Bij scholing en vorming kan een onderscheid gemaakt
worden tussen enerzijds politiek-ideologische vorming en anderzijds scholing
gericht op meer algemene kennis en vaardigheden voor de uitoefening van de
functie (bijvoorbeeld debattechniek of mediatraining).Een aantal partijen was van opvatting dat er zich bij de opleiding en
training voor politieke functies knelpunten voordoen. Men onderkende het ontbreken
van de «cultuur» tot het volgens van opleidingen en men wees op
het financiële beslag. Er werd een relatie gelegd met het recruteringsvraagstuk
en met de kwaliteit van het functioneren van raads- en statenleden. Daarbij
deed zich de vraag voor of dergelijke functies als een «vak» moeten
worden gezien met gerichte opleidingen. Een enkele partij wees er op dat slecht
functionerende volksvertegenwoordigers een probleem zijn voor de partij.De vorming die betrekking heeft op het politieke gedachtegoed en de ideologie
van de partij wordt beschouwd als een kerntaak van de politieke partijen.
De meeste politieke partijen beschikken binnen de partijorganisatie over opleidingsvoorzieningen
en ontvangen overheidssubsidie voor de vormingsactiviteiten. Inhoudelijke
bemoeienis van de overheid is hier niet gewenst.Aandacht werd gevraagd voor zogenoemde lokale partijen alsmede voor nieuwe
partijen. Een substantieel deel van de leden in de gemeenteraden is afkomstig
van lokale partijen. Deze leden kunnen geen gebruik maken van de faciliteiten
die landelijke partijorganisaties kunnen bieden. Bij de vele nieuwkomende
partijen doet zich de vraag voor of de leden voldoende zijn toegerust om politieke
functies te vervullen. Voor nieuwe politieke partijen geldt, dat deze bij
de oprichting dikwijls een beperkte partijorganisatie hebben. Er zou mogelijk
behoefte zijn aan opleidingen bijvoorbeeld op het gebied van wetskennis of
van bepaalde beleidsterreinen en aan het aanleren van zekere basisvaardigheden.
Dergelijke scholingsactiviteiten zouden echter door gemeenten en provincies
moeten worden gerealiseerd. In ieder geval zou het scholingsaanbod inzichtelijker
kunnen worden gemaakt. De minister zou met VNG en IPO in overleg kunnen treden
over de mogelijkheden.Notitie Herijking Wet subsidiëring politieke partijenDe in de notitie geformuleerde voorstellen zijn puntsgewijs met de partijvoorzitters
besproken.De overheidssubsidieOpgemerkt werd dat het toedelen van de subsidie op basis van op de partijen
uitgebrachte stemmen betrekkelijk weinig verschil maakt voor de subsidieverdeling.
Gesproken is over de mogelijkheid om bij de subsidieverdeling het aantal leden
van de partij mee te wegen. Van het meewegen van ledentallen zou een stimulerende
werking tot ledenwerving kunnen uitgaan. Een aantal partijen vond echter de
verkiezingsuitslag het meest aangewezen voor de verdeling van de subsidie.
Ook is erop gewezen dat het ledental als maatstaf nadelig zou voor nieuwe
partijen, omdat het voor deze moeilijk zou zijn direct leden aan zich te binden.
In dit kader werd voorts gewezen op het meewegen van verkiezingsuitslagen
bij lokale verkiezingen. Gesproken is over de mogelijkheid van een gemengd
verdeelsysteem waarbij naast het aantal kamerzetels tevens het aantal leden
van de partij wordt meegewogen. Daarbij zouden in ieder geval duidelijke
criteria gesteld moeten worden over wie als lid van een politieke partij wordt
aangemerkt.Baten- en lastenstelselHet kasstelsel wordt over het algemeen als een belastende wijze van boekhouding
gezien. Een boekhouding op grond van het baten- en lastenstelsel zou voor
minder administratieve lasten zorgen dan de huidige manier van verantwoorden.Subsidiabele doelenEen verbreding van de subsidiabele doelen werd als wenselijk aangemerkt.
Er werden wel enige kanttekeningen geplaatst bij het subsidiëren van
verkiezingscampagnes. Dit zou kunnen leiden tot een verdergaande stijging
van de verkiezingsuitgaven en tot een herhaalde roep om verhoging van de subsidiebudgetten.
Lagere verkiezingsopkomsten zouden dan leiden tot stelselmatige subsidieverhoging.Veel partijen betoonden zich voorstander van een lumpsumfinanciering en
een vergroting van de eigen bestedingsverantwoordelijkheid van politieke partijen.
In dit kader werd erop gewezen dat er in ieder geval een voorziening moet
komen voor de bekostiging zendtijd politieke partijen, gelet op de tijdelijkheid
van de geldende regeling.Nieuwe politieke partijenOver de vraag naar de wenselijkheid van een subsidiemogelijkheid voor
nieuw aan verkiezingen deelnemende partijen liepen de meningen uiteen. Er
werd op gewezen dat nieuwe partijen die zich daarvoor inzetten wel degelijk
mogelijkheden hebben om kiezers te trekken. Zo kunnen partijen die aan de
verkiezingen deelnemen gebruik maken van de zendtijd voor politieke partijen.
Anderen wezen er echter op dat vernieuwing gestimuleerd zou moeten worden.
Ook is gesproken over enkele praktische aspecten. Denkbaar zou volgens sommigen
zijn een systeem waarbij nieuwe partijen die de kiesdrempel niet halen, de
ontvangen overheidssubsidie moeten terugbetalen.Giften en sponsoringAlle politieke partijen gaven aan voorstander te zijn van transparantie
van de partijfinanciering. Veel politieke partijen zouden nu al zorgdragen
voor brede openbaarmaking van de inkomsten. De Wet subsidiëring politieke
partijen regelt op dit moment de openbaarheid van giften van rechtspersonen
boven een bedrag van € 4 500,-. De politieke partijen zijn
voorstander van een verlaging van het normbedrag. Volgens enkele partijen
zou tot een veel lager drempelbedrag gekomen kunnen worden en bijvoorbeeld
tot een bedrag van € 500,-. Andere wezen er echter op dat een te
laag bedrag tot onnodige administratieve lasten zou kunnen leiden. Voor giften
gedaan op lokaal niveau zouden andere normen moeten gelden. Eenzelfde bedrag
heeft op landelijk niveau een andere betekenis dan bij bijvoorbeeld bij een
gemeente.De openbaarheid zou zowel giften van rechtspersonen als van natuurlijke
personen moeten betreffen en tevens ondersteuning «in natura»
moeten omvatten. Voorts is gesproken over het vraagstuk hoe te bepalen welke
gelieerde instellingen voor het openbaarheidsvereiste als behorend tot de
partijorganisatie moeten worden aangemerkt. Financiering via «omleiding»
lijkt echter moeilijk te voorkomen.De gedachte om informatie over de inkomsten van politieke partijen toegankelijker
te maken werd breed gedragen. In dat kader zou ook periodiek de inkomenspositie
van politieke partijen bevraagd kunnen worden. Wat betreft het stellen van plafonds aan het kunnen ontvangen van giften
is gesproken over de belangen die daarbij in het geding zijn. Voorkomen dient
te worden dat politieke partijen te afhankelijk zouden worden van bepaalde
donateurs. Ook is gewezen op de ongelijkheid van kans en het verschil in mogelijkheden
tussen politieke partijen om sponsors te werven. Een aantal partijen was geen
voorstander van plafonds. Tevens is aan de orde geweest de moeilijkheid om
de naleving van dit soort beperkingen te waarborgen.Naleving en toezichtAlle partijen toonden zich voorstander van het belasten van een onafhankelijk
orgaan met de uitvoering van en het toezicht op de naleving van de te stellen
regels inzake partijfinanciering. Met name indien de niet-naleving van de
regels van sancties wordt voorzien, werd betwijfeld of deze taak bij de minister
dient blijven te berusten. Mogelijk zouden deze taken bij een bestaande onafhankelijke
instelling kunnen worden ondergebracht.XNoot1Zie ook: Tussen staat en electoraat, advies Raad voor het openbaar bestuur,
1998.XNoot2Kamerstukken II, 1995/96, 24 688, nr. 1.XNoot1Stcrt. 2001, nr. 216. Deze regeling vervalt met ingang van 1 januari 2004.XNoot1Tussen staat en electoraat, politieke partijen op het snijvlak van overheid
en samenleving, Raad voor het openbaar bestuur, oktober 1998. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27422-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl