Behoeftestelling vervanging F-16; Lijst van vragen en antwoorden over budget vervanging F-16
Staten-Generaal — Kamerstuk Lijst van vragen en antwoorden
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136156
 2009-2010
 
 26 488
 Behoeftestelling vervanging F-16
 
 
 
 
 Nr. 
 202
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 28 oktober 2009
 De vaste commissie voor Defensie heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de staatssecretaris van Defensie over de brief
van 7 september 2009 inzake Budget vervanging F-16 (Kamerstuk 26 488
X, nr. 196).
 De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 27 oktober
2009. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Van Miltenburg
 De griffier van de commissie,
 De Lange
 
 1
 
 Hoe betrouwbaar acht u, gelet op de marktontwikkeling
van de laatste 10 jaar, de wereldwijde verkoop van het aantal JSF toestellen
van tussen de 5000 en 6000 waaraan door de heer Burbage (en het Joint Program
Office) in de uitzending wordt vastgehouden? In hoeverre zijn er scenario’s
doorgerekend voor de gevolgen van het niet haalbaar zijn van deze planningsaantallen?
Kan het scenario voor een totaal productieaantal van 3000 stuks worden doorgerekend?
Wat zijn de consequenties daarvan voor de prijs, levensduurkosten per toestel,
kosten per vlieguur, etc voor Nederland?
 
 
 In de beantwoording van vragen van de leden Van Velzen, Brinkman en Pechtold
van 16 september jl. (Handelingen TK 2009–2010, aanhangsel nr. 38)
is uiteengezet dat Nederland voorzichtigheidshalve uitgaat van een totale
productie van 4500 toestellen. De brieven van 25 maart en 17 april
2009 (Kamerstukken 31 300, nr. 10 en 26 488, nr. 166)
gaan nader in op het aantal te produceren toestellen.
 
 Het JSF Program Office (JPO) gaat voor de
berekeningen van de gemiddelde stuksprijs, de stuksprijs per productieserie
en de instandhoudingkosten van de JSF uitsluitend uit van de door de JSF-partnerlanden
geplande 3173 toestellen. Defensie hanteert deze gegevens voor de berekeningen
voor het project Vervanging F-16. Bij de kandidatenevaluatie voor de vervanging
van de F-16 in 2008 is voor de JSF ook het aantal van 3173 gebruikt omdat
dit aantal het meest concreet is. De stuksprijs van de geplande Nederlandse
toestellen wordt overigens vooral bepaald door het aantal toestellen dat de
komende jaren wordt geproduceerd voor de Verenigde Staten, de andere partnerlanden
en de exportlanden. Indien meer dan 3173 toestellen worden geproduceerd, wat
gezien het exportpotentieel denkbaar is, zal dat een gunstig effect hebben
op de gemiddelde stuksprijs en de instandhoudingkosten.
 Een doorrekening van een scenario met 3000 toestellen heeft geen toegevoegde
waarde, aangezien de resultaten niet of nauwelijks zullen afwijken van de
bestaande berekeningen voor 3173 toestellen.
 2
 
 Bent u bekend met de op 23 december 2008 verschenen
studie US Air Force Air Combat Command issued met de titel «OA-X Enabling
Concept», waarin gepleit wordt voor low-tech, goedkopere bemande tweepersoons
toestellen, uitgerust met moderne sensoren en wapens, meer geschikt voor de
counter-insurgency oorlogsvoering in Afghanistan en voor typische intelligence-surveillance-reconaissance
missies tijdens vredesmissies?
 
 
 Voor zover bij Defensie bekend is de Amerikaanse luchtmacht de zogenoemde OA-X Enabling Concept studie in het voorjaar van 2009
begonnen. Het betreft een vervolgstudie op de MC-12 Enabling
Concept studie uit november 2008.
 
 
 Bent u bekend dat de Verenigde Staten inmiddels een
Request for Information heeft doen uitgaan voor dergelijke toestellen? Wordt
deze informatie ook betrokken bij de nu lopende Verkenningen en overweegt
Nederland iets soortgelijks in de toekomst?
 
 
 Het is mij bekend dat de Amerikaanse luchtmacht in juli van dit jaar een Request for Information heeft gepubliceerd om informatie
te verkrijgen over de beschikbare capaciteiten en verwervingsopties voor 100
lichte aanvals- en verkenningsvliegtuigen. Een Request
for Information is een uitnodiging tot het indienen van productvoorstellen.
Het document maakt duidelijk dat er geen besluit is genomen over de aanschaf
van een dergelijk toestel en het bevat de waarschuwing dat de
Amerikaanse overheid met de publicatie geen enkele verplichting aangaat.
 
 De Verenigde Staten hebben de mogelijkheid diverse typen gevechtstoestellen
en onbemande toestellen in voor Nederlandse begrippen grote aantallen aan
te schaffen en in stand te houden. Defensie heeft met de F-16 het multi-role concept omarmd.
 In dat concept kan met één type jachtvliegtuig een veelheid
aan defensieve en offensieve taken worden uitgevoerd zowel in lage als hogere
delen van het geweldsspectrum. Het aanhouden van één type gevechtsvliegtuig
biedt grote voordelen op de gebieden van personeel, bedrijfsvoering en financiën.
Daarom wordt bij de vervanging van de F-16 het multi-role concept als uitgangspunt gehandhaafd.
 3
 
 Vanaf welke versie van de F-35 zal de ROVER (Remote
Operated Video Enhanced Receiver) capaciteit, nodig voor optimale communicatie
tussen grondtroepen en F-35 toestellen, operationeel zijn? In hoeverre, voor
welke aantallen en voor hoelang zal hierdoor in dit opzicht de operationele
mogelijkheden van de F-35 ten opzichte van de F-16 achteruit gaan?
 
 
 In de huidige planning voor de doorontwikkeling van de F-35 wordt bij
de introductie van Block 4 rekening gehouden met
een vergelijkbare capaciteit als ROVER. In de transitiefase van de F-16 naar
de F-35 zal naar verwachting het eerste F-35 squadron kunnen beschikken over
deze capaciteit. Naast de F-35’s zullen de F-16’s tot hun uitfasering
met ROVER zijn uitgerust. Er is dus geen sprake van een achteruitgang van
de operationele mogelijkheden van de F-35 ten opzichte van de F-16.
 4, 10, 19 en 20
 
 Welke concrete lange termijn plannen zijn er voor Unmanned
(Combat) Aerial Vehicles (UCAV’s)? Welke studies zijn hiernaar verricht?
Aan welke typen UCAV’s wordt concreet gedacht? Welke budgetruimte wordt
hiervoor gereserveerd? Hoe is de budget verhouding ten opzichte van de vervanger
van de F16? Wat is de rol van de Nederlandse industrie bij de ontwikkeling
en productie van UCAV’s ? Wat zijn hierbij de Europese samenwerkingsverbanden
waar de Nederlandse luchtvaartcluster van profiteert?
 
 
 Kan na de levering van de eerste batch JSF-toestellen
het aantal JSF-toestellen voor de bestelling van de tweede batch nog worden
aangepast? Kan de bestelling van de tweede batch nog worden geannuleerd?
 
 
 Wordt de batch-benadering gehandhaafd? Zo ja, in hoeveel
batches en met welk volume acht u tot de mogelijkheid behoren voor de aanschaf
van de vervanger van de F-16?
 
 
 Indien het ontbreken van politieke besluitvorming geen
aanleiding was de Kamer over de voortgang van deze ambtelijke studies te informeren,
wat was dan wel de aanleiding, per geval, dat de Kamer is geïnformeerd
over de mogelijkheid van een batch-benadering?
 
 
 Zoals gesteld in de brief van 29 augustus 2008 over UAV’s en
inlichtingencapaciteit (Kamerstuk 30 806, nr. 4) heeft Defensie
op basis van het ambitieniveau van de krijgsmacht een structurele behoefte
aan UAV-capaciteit voor lucht-grondwaarneming en inlichtingen. In de brief
is ook uiteengezet dat de vervanger van de F-16 naar verwachting krachtige
middelen voor lucht-grondwaarneming zal toevoegen.
 
 De stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV)
heeft een overlegplatform voor bedrijven opgericht om in te spelen op de toenemende
interesse voor onbemande vliegende systemen. De Nederlandse industrie is op
dit moment niet actief betrokken bij de ontwikkeling en productie
van bewapende UAV’s (UCAV’s) maar wel bij die van sensoren voor
kleinere UAV’s. In Europees verband zijn er verschillende initiatieven
op het gebied van onbemande vliegtuigen. Zo heeft het Europese Defensie Agentschap
(EDA) de behoeften van lidstaten aan toekomstige luchtsystemen in kaart gebracht.
Het EDA zal voorstellen doen voor gezamenlijke acties om essentiële Europese
industriële en technologische capaciteiten op deze gebieden te behouden
of te ontwikkelen. Daarbij is de militaire behoefte leidend. Het is de bedoeling
gezamenlijk technologie te ontwikkelen die kan worden toegepast op verschillende
militaire platforms. Dat biedt kansen voor de Nederlandse industrie die mogelijk
als toeleverancier kan participeren.
 
 Defensie heeft geen concrete plannen voor UCAV’s. Het is nog niet
te voorzien welk deel van de capaciteiten van bemande gevechtsvliegtuigen
op de langere termijn door onbemande bewapende vliegtuigen kan worden overgenomen,
en tegen welke kosten. Defensie hanteert voor de vervanging van de F-16 een
fasegewijze aanschaf in batches, waarover de Kamer
onder meer met de beleidsbrief «Wereldwijd dienstbaar» van 18 september
2007 is geïnformeerd (Kamerstuk 31 243, nr. 1). Een besluit
over de omvang van de eerste batch zal deel uitmaken
van het definitieve aanschafbesluit over de vervanger van de F-16 in 2012.
De batch-benadering maakt het mogelijk na de aanschaf
van een eerste batch de internationale veiligheidssituatie
en de technologische ontwikkelingen rondom het luchtwapen te volgen alvorens
in het volgende decennium een besluit over een volgende batch te nemen. Het budget voor de batches
maakt deel uit van het projectbudget Vervanging F-16.
 
 De jaarlijkse bestelsystematiek is onder meer uiteengezet in de brief
van 16 januari 2009 (Kamerstuk 26 488, nr. 134). Zie ook het
antwoord op vraag 5.
 5
 
 Wat is de stand van zaken inzake de toezegging om de
vaste prijs van de JSF in eerste kwartaal 2009 te verschaffen? Wat is de stand
van zaken met betrekking tot de mogelijkheden van een consortium buy? Wanneer
was (o.a. in de Executive Steering Board (JESB)) reeds bekend dat een consortium
buy geen reële optie meer was? Wat zal hiervan het financiële risico
zijn, waarvoor door de Algemene Rekenkamer reeds gewaarschuwd is? Welke precieze
gevolgen zal dat met zich mee moeten brengen?
 
 
 Een Consortium Buy (CB) behoort nog steeds
tot de mogelijkheden, maar de behoefte en de mogelijkheden van de partnerlanden
om vroegtijdig in het JSF-programma langjarige contracten te sluiten is bepalend
voor de verdere uitwerking. Nederland heeft die mogelijkheid niet voor 2012,
gelet op de huidige planning voor de besluitvorming over de vervanger van
de F-16. Het hoofddoel van deelneming aan een CB is het verkrijgen van prijsstabiliteit
door een bindende aanschafprijs voor alle deelnemers aan de CB voor een overeengekomen
aanschafperiode.
 Met de jaarrapportage van het project Vervanging F-16 over 2008 van 27 maart
jl. (Kamerstuk 26 488, nr. 159) is de Kamer meegedeeld dat naar
verwachting midden 2009 een maximum (not-to-exceed)
prijs bekend zou worden voor de CB, gevolgd door een vaste prijs in 2010.
De uitwerking van de CB blijkt echter meer tijd te kosten dan verwacht. Lockheed
Martin heeft laten weten dat de honderden toeleveranciers meer tijd nodig
hebben voor de levering van de benodigde gegevens. De heer Burbage van Lockheed
Martin heeft dit toegelicht tijdens het JSF-symposium op 6 oktober jl.
te Den Haag.
 
 In de jaarrapportage is ook de keerzijde van een CB geschetst. De CB doet
afbreuk aan de flexibiliteit van de jaarlijkse bestelsystematiek, aangezien met een CB een meerjarige bestelling met een groter aantal toestellen
wordt vastgelegd. Daarnaast gaat de CB mogelijk gepaard met risico-opslagen
in de prijs. Tevens vervalt met de CB, met leveringen in de periode 2014 tot
en met 2018, de mogelijkheid om in deze periode aan te sluiten bij de eerste
meerjarige bestelling (Multi Year Buy) van de
Verenigde Staten die financiële voordelen kan bieden. Bij de besluitvorming
in 2012 over de aanschaf van de opvolger van de F-16 zullen deze aspecten
worden meegewogen. Voor Nederland zou gezien de huidige planning van de besluitvorming
een uitgewerkt CB-voorstel in 2011 vroeg genoeg zijn.
 6
 
 Kunt u bevestigen dat rond 2000/2001 de exploitatiekosten
van 85 JSF toestellen exclusief brandstof werden geraamd op circa 2,6 miljard
euro? Hoe verklaart u gespecificeerd de verdubbeling tussen 2001 en 2005 van
2,6 miljard euro naar 5,2 miljard euro? Had de Kamer hierover niet eerder
geïnformeerd moeten worden? Houdt u staande dat de JSF per vlieguur in
gebruik en exploitatie goedkoper zal zijn dan de F16?
 
 
 De in de vraag genoemde € 2,6 miljard is bij Defensie niet bekend.
Met de brief van 11 februari 2002 (Kamerstuk 26 488, nr. 8)
is de Kamer geïnformeerd over de resultaten van B/C-fase van het project
Vervanging F-16. De exploitatiekosten voor 85 JSF-toestellen werden toen geraamd
op € 7,0 miljard (prijspeil 2000), inclusief brandstof en voor een
periode van dertig jaar.
 Op 10 februari 2009 is de Kamer geïnformeerd (Kamerstuk 26 488,
nr. 138) dat uit de actualisering van de kandidatenvergelijking is gebleken
dat de verwachte vlieguurprijs van de F-35 lager is dan die van de huidige
F-16. Voorts is de Kamer met de brief van 18 december 2008 (Kamerstuk
26 488, nr. 132) geïnformeerd over de technische veroudering
van de F-16 en de negatieve gevolgen die dit heeft op de onderhoudbaarheid
en de exploitatiekosten van dit toestel. Daarnaast zullen vooral de Verenigde
Staten in het komende decennium grote aantallen F-16’s afstoten, waardoor
de internationale schaalvoordelen voor de instandhouding van de F-16 zullen
afnemen. De exploitatiekosten zullen daardoor naar verwachting nog verder
stijgen.
 7
 
 Hoe verhoudt zich deze brief tot stukken uit 2005,
die volgens de uitzending melding maakten dat te weinig fondsen beschikbaar
zijn om Vervangingsscenario 3c (52 toestellen) te kunnen accommoderen? Waar
zijn deze fondsen na 2005 vandaan gekomen om dit dan toch wel te kunnen?
 
 
 In de brief van 7 september jl. (Kamerstuk 26 488 nr. 196) en
in de beantwoording van vragen van de leden Van Velzen, Brinkman en Pechtold
van 16 september jl. is uiteengezet dat in 2005 nog geen projectbudget
was vastgesteld. Bij het tentatieve budget uit 1999 van € 4,5 miljard
(prijspeil 1998) waren nog geen aantallen of prijzen in beschouwing genomen.
Dit tentatieve budget bleek begin 2005, in de eerste fase van de studies met
de prijsinformatie die toen beschikbaar was, ontoereikend te zijn voor 85
toestellen. Er is echter nooit sprake geweest van een besluit het planningsaantal
van 85 te verlagen. Dat was pas aan de orde geweest als zou zijn besloten
het tentatieve projectbudget niet te verhogen. Evenmin is er een besluit genomen
over een aantal voor een eerste batch toestellen.
 
 Eind 2006 is na de ontvangst van nieuwe kosteninformatie besloten het
budget te verhogen tot € 5,5 miljard (prijspeil 2005) op basis van
het planningsaantal van 85 toestellen. De Kamer is hierover geïnformeerd
met de jaarrapportage over 2006 van 11 april 2007 (Kamerstuk 26 488,
nr. 58). Het aangepaste projectbudget is toen binnen de budgettaire
kaders verwerkt in de begroting en de bijbehorende meerjarenraming en de defensieplannen
voor de langere termijn.
 8, 9 en 18
 
 Bent u bereid alsnog de concept D-brief uit 2005/2006
(vertrouwelijk) ter inzage te geven aan de Kamer? Bent u bereid alsnog de
getallenstudie uit 2005 waaruit de KRO voor de uitzending van Reporter heeft
geput, (vertrouwelijk) ter inzage te geven aan de Kamer?
 
 
 Is, toen in 2005 duidelijk werd dat het toenmalige
budget voor vervanging van de F-16 niet toereikend was voor het planningsaantal
van 85 JSF-toestellen, dit bewust stil gehouden voor de Tweede Kamer, het
bedrijfsleven en de media? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom is het dan niet gedeeld?
 
 
 Waarom is de Kamer in 2005 niet geïnformeerd over
de ambtelijke studie en het eventueel lagere aanschafvolume van de vervanger
van de F-16?
 
 
 Zoals in de brief van 7 september jl. is uiteengezet, is de gebruikelijke
gang van zaken van het Defensie Materieelproces dat de regering de Kamer een
verwervingsbesluit voorlegt met een D-brief. In een dergelijke brief wordt
in detail ingegaan op alle relevante aspecten van de verwerving, waaronder
de aantallen en het beschikbare budget. Na de val van het kabinet-Balkenende-2
in juni 2006 was een verwervingsbesluit niet meer aan de orde en is de ambtelijke
voorbereiding gestaakt. Daardoor is geen conceptversie van de D-brief aan
de Kamer opgesteld.
 
 De conceptversie van de aantallenstudie uit 2005 was onderdeel van de
ambtelijke voorbereiding op het verwervingsbesluit. Zonder politieke besluitvorming
is er geen aanleiding de Kamer over de voortgang van ambtelijke studies te
informeren. Dat was in 2005 het geval en dat is nu niet anders. Ik acht het
niet zinvol een conceptversie van een ambtelijke studie uit 2005 aan de Kamer
aan te bieden waarvan destijds de ambtelijke behandeling is gestaakt en waarover
geen politiek besluit is genomen. Overigens is in april van dit jaar met de
motie-Hamer (Kamerstuk 26 488, nr. 178) besloten het aanschafbesluit
over de vervanger van de F-16 uit te stellen tot 2012. Dan kan de Kamer een
D-brief tegemoet zien met onder meer een herijking van het planningsaantal
van 85 toestellen, in samenhang met de omvang van de eerste batch.
 11 en 24
 
 Bent u bekend met het laatste CSBA rapport sept.09
van Dr. Ehrhardt, die nu adviseur is van CiC USAF Schwartz, waarin hij de
VS-behoefte schetst van 850 JSF-toestellen? Wat is hierop uw reactie?
 
 
 Heeft het op 13 augustus jl. gepubliceerde rapport
van het invloedrijke Center for Strategic and Budgetary Assessments (CSBA),
waarin wordt aanbevolen het aantal F-35’s voor de VS terug te brengen
en andere prioriteiten te overwegen, invloed op het project budget vervanging
F-16?
 
 
 Het rapport dat het Center for Strategic and Budgetary
Assessments (CSBA) op 17 september jl. publiceerde, bevat voorstellen
voor de toekomstige samenstelling van de Amerikaanse luchtmacht. De studie
pleit ervoor meer te investeren in onbemande vliegtuigen, tankers, langeafstandsbommenwerpers
en verkenningstoestellen. Het aantal F-35 toestellen van de Amerikaanse luchtmacht
zou volgens het CSBA-rapport met de helft kunnen worden verminderd tot ongeveer
850. Deze toestellen zouden wel tot 2020 versneld moeten worden gebouwd.
 
 In de antwoorden op de vragen van het lid Pechtold van 14 september
jl. (Handelingen TK 2008–2009, aanhangsel nr. 3843) over het op
13 augustus jl. gepubliceerde rapport van het Center
for Strategic and Budgetary Assessments (CSBA) is uiteengezet dat
de Verenigde Staten de aanschaf van de geplande 2443 toestellen
zullen spreiden over vier decennia. De stuksprijs van de geplande Nederlandse
toestellen wordt met name bepaald door het aantal toestellen dat de komende
jaren wordt geproduceerd voor de Verenigde Staten, de andere partnerlanden
en de exportlanden. Als de Verenigde Staten zouden besluiten minder toestellen
aan te schaffen in de jaren na het voorziene Nederlandse invoerschema, heeft
dat geen invloed op de stuksprijs van de geplande Nederlandse toestellen.
 
 Met het oog op beide rapporten van het CSBA is het relevant dat de Amerikaanse
minister van Defensie Gates op 6 april jl. het planningsaantal van 2443
JSF-toestellen voor de Verenigde Staten heeft herbevestigd.
 De ontwikkeling van een nieuwe bommenwerper heeft hij echter stopgezet.
Sindsdien heeft minister Gates herhaaldelijk gewezen op het belang van het
F-35 programma en heeft hij zijn steun voor dit programma uitgesproken.
 12, 16, 23, 28 en 29
 
 Wat is het huidige budget voor het project Vervanging
F-16 op basis van het prijspeil 2009? Komt het huidige budget voor vervanging
van de F-16 nog overeen met het planningsaantal van 85 JSF-toestellen? Welke
gegevens gebruikt u om dit te staven?
 
 
 Is het huidige projectbudget met aanpassing naar prijspeil
2009 voldoende voor de aanschaf van 85 gevechtstoestellen als vervanger van
de F-16? Zo nee, welke problemen verwacht u de komende tijd? Is het aantal
van 85 aan te schaffen toestellen een reëel en haalbaar aantal?
 
 
 Wat wordt het prijspeil 2009 voor het projectbudget?
Verwacht u, buiten de valutakoers, de komende jaren een verhoging van het
budget?
 
 
 Waarom is eind 2006 besloten het budget te verhogen
om het aan te passen aan het planningsaantal van 85 JSF toestellen? Waarom
is er niet voor gekozen het planningsaantal aan te passen aan het toenmalige
budget?
 
 
 Toen eind 2006 werd besloten om het budget voor de
vervanging van de F-16 op te hogen om het planningsaantal van 85 JSF-toestellen
veilig te stellen, is hier toen voor gekozen omdat de behoefte van de krijgsmacht
ook echt 85 toestellen is? Hoe staat dat in verhouding met het huidige aantal
F-16 toestellen waar de krijgsmacht nu over beschikt?
 
 
 Het planningsaantal van 85 toestellen betreft een realistische schatting
van de behoefte, die nog niet definitief is vastgesteld. Bij de besluitvorming
in 2012 over de vervanger van de F-16 zal het planningsaantal van 85 toestellen,
in samenhang met de omvang van de eerste batch,
worden herijkt.
 
 Aangezien de Amerikaanse inflatiecijfers voor 2009 nog niet bekend zijn,
is voor de begroting een schatting gemaakt van de aanpassing naar prijspeil
2009. Het projectbudget, gebaseerd op het planningsaantal van 85 toestellen,
bedraagt in prijspeil 2009 vooralsnog € 6,275 miljard. Met de jaarrapportage
over 2009 zal het projectbudget verder worden geactualiseerd. De informatie
over het projectbudget die de Kamer met de jaarrapportages over het project
Vervanging F-16 worden verstrekt, berust op door het Pentagon vastgestelde
kosteninformatie over de F-35. In beginsel wordt het projectbudget jaarlijks
geactualiseerd op basis van inflatiecijfers en de beschikbare, door het Pentagon
vastgestelde kosteninformatie over de F-35.
 13
 
 Gaat Defensie nog steeds uit van een eerste batch bestelling
van 50 à 60 JSF-toestellen? Hoeveel JSF toestellen verwacht Defensie
vervolgens in de tweede batch te bestellen? 
 
 
 Mijn ambtsvoorganger heeft tijdens het Wetgevingsoverleg materieel op
12 november 2007 (Kamerstuk 31 200 X, nr. 45) desgevraagd laten
weten niet uit te sluiten dat in de eerste batch 57JSF-toestellen
worden aangeschaft. Over de omvang van de eerste batch is echter geen besluit genomen. Dat is ook nog niet aan de orde,
aangezien met de motie-Hamer is besloten het aanschafbesluit voor de vervanger
van de F-16 uit te stellen tot 2012.
 14
 
 Kan exact aangegeven waar, wanneer en hoe de Kamer
geïnformeerd is dat de batch-benadering een mogelijkheid zou zijn juist
vanwege budgettaire beperkingen en, of verwachte oplopende kosten?
 
 
 Budgettaire beperkingen of de kosten van het project Vervanging F-16 zijn
nooit een reden geweest voor de batch-benadering. Zie ook
het antwoord op de vragen 4, 10, 19 en 20.
 15 en 21
 
 Waar ten tijde van de B/C brief nadrukkelijk werd uitgegaan
van een projectbedrag dat voldoende was voor 85 toestellen, hoe kon het dan
nodig zijn dat in 2005 herberekening plaats moest vinden en gesteld werd dat
dit niet toereikend was, waarbij de uitkomst 52 toestellen was? Wat is er
veranderd tussen 2002 en 2005? Waarom is dit toen niet aan de Kamer gemeld?
 
 
 Kan met een heldere specificatie worden toegelicht
in hoeverre de verhoging van het budget voor 85 toestellen, waartoe eind 2006
werd besloten, tenminste het verschil kan verklaren tussen de uitkomst van
52 toestellen bij de herberekening in 2005 uitgaande van het toen nog niet
verhoogde budget?
 
 
 In 1999 en 2002 is de Kamer met respectievelijk de A-brief en de B/C-brief
(Kamerstukken 26 488, nrs. 1 en 8) gemeld dat een tentatieve schatting
van het budget van het project Vervanging F-16 10 miljard gulden (€ 4,5
miljard) bedroeg in prijspeil 1998. Daarbij is gemeld dat bij dit bedrag nog
geen aantallen of prijzen in beschouwing waren genomen. De tentatieve schatting
van € 4,5 miljard in prijspeil 1998 is dan ook niet goed vergelijkbaar
met het projectbudget in 2006 van € 5,5 miljard op basis van 85
toestellen en op basis van kosteninformatie in prijspeil 2005.
 
 Voor een specificatie van het projectbudget, en als onderdeel daarvan
de kosten voor 85 toestellen, wordt verwezen naar de jaarrapportage van het
project Vervanging F-16 over 2008 van 27 maart 2009 (Kamerstuk 26 488,
nr. 159). Zie ook het antwoord op vraag 7.
 17
 
 Verwacht u verdere vertraging in de SDD-fase? Zo ja,
wat betekent dit voor Nederland? Is er ook een verdere stijging van de kosten
in het ontwikkelingsbudget voorzien?
 
 
 Met de antwoorden op de vragen van de leden Van Velzen (SP) en Eijsink
(PvdA) van 27 augustus jl. (Handelingen TK 2008–2009, aanhangsel
nr. 3623) is de Kamer geïnformeerd over een persverklaring van het JSF Program Office (JPO) van 18 augustus jl. waarin
wordt ingegaan op de voortgang van de SDD-fase. De uitgebreide testprogramma’s
in laboratoria op de grond en met vliegtuigen, waaronder de Boeing 737 CATBird,
werpen hun vruchten af. Onvolkomenheden in hard- en software worden onderkend
en kunnen worden verholpen voordat deze in F-35 testtoestellen wordt gebruikt.
De productie van testvliegtuigen heeft een vertraging opgelopen van drie tot
vier maanden. Dit is onder meer veroorzaakt door vertraging bij de productie
van onderdelen. Het JPO heeft er op grond van de getroffen maatregelen
vertrouwen in dat de achterstand kan worden ingelopen en dat het testprogramma
volgens de planning kan worden voltooid. Tijdens het JSF-symposium van 6 oktober
jl. te Den Haag heeft de Deputy Program Director
van het JPO, Generaal Moore, deze stand van zaken bevestigd.
 
 Nederland neemt deel aan de System Development and
Demonstration (SDD)-fase van het JSF-programma op basis van een vaste
bijdrage van $ 800 miljoen. Een stijging van de ontwikkelingskosten zou
daarom voor Nederland geen gevolgen hebben. Dit geldt ook voor de stuksprijs
van de JSF, aangezien Nederland als partner in de SDD-fase geen opslag voor
de ontwikkelingskosten hoeft te betalen.
 
 Met de antwoorden op de vragen van het lid Boekestijn van 10 juli
jl. (Handelingen TK 2008–2009, aanhangsel nr. 3259) is de Kamer
geïnformeerd over het Amerikaanse besluitvormingstraject inzake de verdere
ontwikkeling van de F136 motor, de tweede motor voor de F-35. De besluitvorming
in de Verenigde Staten over het budget van de tweede motor is nog niet voltooid.
Mocht het Amerikaanse Congres besluiten budget toe te voegen aan de door het
Pentagon ingediende defensiebegroting voor de ontwikkeling van de tweede motor,
en President Obama zou daarmee akkoord gaan, dan zal het ontwikkelingsbudget
voor het JSF-programma stijgen.
 22
 
 Als zoals u stelt «Er is echter nooit sprake
geweest van een besluit het planningsaantal van 85 te verlagen», waarom
moest dan in 2005 zo uitdrukkelijk besproken worden, inclusief berekening,
om «naar buiten toe een aantal van 85 zou blijven worden gecommuniceerd,
vanwege de externe communicatie, business case, etc.» ?
 
 
 In het kader van de ambtelijke voorbereiding van een verwervingsbesluit
zijn in 2005 studies verricht naar vervangingschema’s en aantallen voor
de eerste batch. Indien de regering een verwervingsbesluit
had genomen, was het van belang ervoor te zorgen dat het aantal toestellen
voor de eerste batch niet zou worden opgevat als
het nieuwe planningsaantal, in plaats van het gehandhaafde planningsaantal
van 85 toestellen.
 25
 
 Wanneer kan de Kamer duidelijkheid verwachten over
de bussinesscase? Geldt de bussinesscase voor 85 aan te schaffen toestellen
of voor een lager volume en wat betekent dit voor de stuksprijs?
 
 
 De business case is op 1 juli 2008 herberekend.
De Luchtvaartindustrie kon zich met deze berekening niet verenigen en heeft
in december 2008 arbitrage aanhangig gemaakt. Deze procedure loopt nog steeds.
Op 24 september (Kamerstuk 26 488, nr. 198) is de Kamer reeds
gemeld dat niet vaststaat wanneer de arbitrageprocedure inzake de Medefinancieringsovereenkomst
JSF wordt voltooid. Zodra het arbitrageproces is voltooid zal uw Kamer zo
spoedig mogelijk door de minister van Economische Zaken worden geïnformeerd.
Het planningsaantal van 85 aan te schaffen toestellen is een van de parameters
in de business case. De uitkomsten van debusiness case hebben geen invloed op de stuksprijs van
de JSF.
 26
 
 Verwacht u problemen en/of vertraging in aanloop naar
een besluit over de aanschaf in 2012?
 
 
 Nee. 
 27
 
 Heeft u, gezien de oplopende kosten in aanschaf, exploitatie
en onderhoud van de F-35, de deal die Saab de Nederlandse regering deed voor
de aanschaf, exploitatie en onderhoud van de Gripen NG nader bestudeerd? Zo
ja, waarom houdt u vast aan de aanschaf van de F-35 wetende dat dit niet het
toestel voor de beste prijs is of zal zijn? Zo nee, waarom niet?
 
 
 Het aanbod van Saab aan de Nederlandse regering betreft hetzelfde aanbod
dat in 2008 is geanalyseerd bij de actualisering van de kandidatenevaluatie.
De Kamer is op 18 december 2008 (Kamerstuk 26 488, nr. 131)
geïnformeerd over de resultaten van deze actualisering. Tevens verwijs
ik naar deel 4 van het vertrouwelijke rapport over de kandidatenevaluatie
dat de Kamer op 18 december 2008 heeft ontvangen. In de brief van 4 maart
2009 (Kamerstuk 26 488, nr. 147) is nader ingegaan op het aanbod
van Saab. De door Saab genoemde bedragen vormen geen goede afspiegeling van
de werkelijke aanschaf- en exploitatiekosten van de Saab Gripen NG. Tijdens
het vertrouwelijke vraaggesprek met de vaste commissie voor Defensie op 18 februari
jl. zijn de aanwezige leden daarover reeds in detail geïnformeerd.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Ferrier (CDA),
Van Velzen (SP), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), voorzitter, Van Dam (PvdA), Kraneveldt-van der Veen
(PvdA), Griffith (VVD), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Algra (CDA), Irrgang
(SP), Knops (CDA), Willemse-van der Ploeg (CDA), Jacobi (PvdA), Boekestijn
(VVD), Brinkman (PVV), Voordewind (CU), Pechtold (D66), Ten Broeke (VVD),
Thieme (PvdD) en Peters (GL).
 Plv. leden: Lempens (SP), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP), Ormel (CDA),
De Wit (SP), Çörüz (CDA), Roefs (PvdA), Wolbert (PvdA), Van
Beek (VVD), Smeets (PvdA), Arib (PvdA), Blok (VVD), Omtzigt (CDA), Uitslag
(CDA), Roemer (SP), Jonker (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Samsom
(PvdA), Nicolaï (VVD), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(CU), Van der Ham (D66), Teeven (VVD), Ouwehand (PvdD) en Vendrik (GL).