Evaluatie verkiezing leden van Provinciale Staten en eilandsraden 2011
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 31 142
 
 Wijziging van de Experimentenwet Kiezen op Afstand in verband met de
		verlenging van de werkingsduur van die wet
 
 
 Nr. 31
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
		KONINKRIJKSRELATIES
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 26 oktober 2011
 
 
 
 1.
 Inleiding
 
 Bijgaand treft u aan de evaluatie van de verkiezingen van de
				leden van Provinciale Staten en van de leden van de eilandsraden in Caribisch
				Nederland die plaatsvonden op 2 maart 2011. De evaluatie bestaat uit een
				aantal onderdelen. De rapportages daaromtrent zijn bij deze brief gevoegd.1 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 In deze brief ga ik in op een aantal hoofdpunten uit enkele van
				deze rapportages. Verder ga ik in op een aantal toezeggingen die ik uw Kamer
				heb gedaan in de evaluatie van de Tweede Kamerverkiezing van 20102 Tweede Kamer 2010–2011, 31 142, nr. 25. en in het Algemene Overleg dat is gehouden op
				9 december 20103 Tweede Kamer 2010–2011, 31 142, nr. 27.. Tenslotte informeer ik u over de stand van zaken met
				betrekking tot het onderzoek naar het nieuwe stembiljet en de benoeming van het
				26ste Nederlandse lid van het Europees Parlement.
 
 
 
 2.
 Algemeen beeld van de verkiezing van Provinciale Staten en
				 van de eilandsraden
 
 
 De verkiezingen voor Provinciale Staten van 2 maart 2011 zijn
				 naar mijn mening goed verlopen. De opkomst was 56%. Dat is circa 10% hoger dan
				 de Provinciale Statenverkiezingen in respectievelijk 2007, 2003 en 1999.
 Ook de verkiezingen van de eilandsraden op Bonaire, Sint
				 Eustatius en Saba zijn zonder incidenten verlopen. Deze verkiezingen vonden
				 voor het eerst plaats conform de Kieswet. Langs deze weg wil ik mijn waardering
				 uitspreken voor alle inspanningen die gemeenten, openbare lichamen en de leden
				 van de stembureaus, de hoofd- en centrale stembureaus voor de verkiezingen
				 hebben verricht.
 
 
 
 
 3.
 Verkiezing van de leden van Provinciale Staten
 
 Een overzicht van de vragen en klachten over de verkiezing van de
				leden van Provinciale Staten die het ministerie van Binnenlandse Zaken en
				Koninkrijksrelaties (BZK) en het Informatiepunt Verkiezingen hebben ontvangen,
				is onderdeel van de evaluatie (bijlage 1a). Bijgevoegd zijn eveneens 16
				ambtsberichten die zijn opgevraagd naar aanleiding van vragen, klachten en
				berichten in de media. Kortheidshalve wordt in deze brief hiernaar
				verwezen.
 Provinciale Staten in Flevoland hebben tot een hertelling
				besloten. De hertelling heeft niet geleid tot een andere zetelverdeling. Zoals
				de Kamer weet, kijk ik naar de termijn die beschikbaar is om een hertelling uit
				te voeren4 Tweede Kamer 2010–2011, 31 142, nr. 25.. Dit mede in het licht van het onderzoek naar een
				nieuw, mogelijk elektronisch te tellen, stembiljet.
 Zoals aangekondigd bij de evaluatie van de verkiezing van de
				leden van de Tweede Kamer heeft het
				ministerie van BZK laten nagaan in hoeverre stembureaus de stemopneming conform
				de instructie van het ministerie van BZK uitvoeren (bijlage 1b). Dit is gebeurd
				door de stemopneming te laten waarnemen in 57 stembureaus van 24 gemeenten. De
				uitkomst bevestigt het beeld dat ook de OVSE heeft geschetst bij de verkiezing
				van de leden van de Tweede Kamer. In casu dat er grote verschillen zijn in de
				wijze waarop stembureaus de stemopneming uitvoeren. Slechts een klein deel van
				de stembureaus werkt (volledig) conform de instructie die door het ministerie
				van BZK is gegeven. De voorzitters van de stembureaus lijken in onvoldoende
				mate de regie te kunnen voeren. Uit de waarnemingen komt naar voren dat als de
				leden van het stembureau de stemopneming op dezelfde wijze uitvoeren, de kans
				op een kloppende telling toeneemt. Ik ben van mening dat dit beter moet en
				beter kan. Blijkbaar is het instrument «instructie» onvoldoende om te
				realiseren dat de stembureaus de stemopneming op dezelfde wijze uitvoeren. Dit
				betekent dat gemeenten meer dan nu het geval is, moeten controleren of
				stembureauleden zich aan de instructies houden. De uitkomsten van die controles
				zullen vervolgens moeten worden betrokken bij de vraag of een stembureaulid bij
				een volgende verkiezing opnieuw moet worden benoemd.
 Conform mijn toezegging aan uw Kamer6 Tweede Kamer 2010–2011, 31 142, nr. 27. is gekeken naar de bezorging van de stempas (bijlage
				1c). Immers enkele leden van de Kamer veronderstelden dat een deel van de
				kiesgerechtigden niet stemt, omdat zij niet over een stempas beschikken. In
				opdracht van het ministerie van BZK zijn circa 3 000 kiesgerechtigden vragen
				gesteld over de ontvangst van de stempas. Een van de uitkomsten is dat 65
				personen zeggen hun stempas niet of mogelijk niet te hebben ontvangen. Een
				duidelijke verklaring voor het niet/mogelijk niet ontvangen van de stempas kan
				door deze personen niet worden gegeven.
 Wel valt op dat de respondenten die het (zeer) belangrijk vinden
				om te gaan stemmen, vaker aangeven dat zij hun stempas hebben ontvangen (98%)
				dan degenen die het (zeer) onbelangrijk vinden hun stem uit te brengen (93%) of
				niet weten in hoeverre zij hier belang aan hechten (92%).
 Ook blijkt dat respondenten die zeker van plan zijn te gaan
				stemmen, vaker de ontvangst van hun stempas bevestigen (99%) dan respondenten
				die waarschijnlijk wel (97%), waarschijnlijk niet (94%) en zeker niet (93%)
				gaan stemmen, of dit nog niet weten (95%).
 Ik zie in de resultaten van dit onderzoek geen reden op dit punt
				nadere maatregelen te nemen, anders dan in de voorlichtingscampagne de
				mogelijkheid van het aanvragen van een vervangende stempas nog markanter naar
				voren te laten komen.
 
 
 
 4.
 Verkiezing van de leden van de eilandsraden van Bonaire,
				 Sint Eustatius en Saba
 
 De eilandsraadsverkiezingen van 2 maart 2011 zijn de eerste
				verkiezingen in Caribisch Nederland geweest waar de regels van de Kieswet op
				van toepassing waren. Omdat dit de eerste verkiezing is geweest op basis van de
				Kieswet heeft het ministerie van BZK een aparte evaluatie uitgevoerd. Het
				resultaat daarvan treft u in bijlage 2 aan.
 Ik constateer met genoegen dat de verkiezingen goed zijn
				verlopen. De uitspraak van het Gemeenschappelijk Hof van 10 januari 2011
				inzake het kiesrecht voor niet-Nederlanders heeft op een laat moment in de
				voorbereiding voor veel extra werk gezorgd, maar dat is door inzet van velen
				opgevangen7 Tweede Kamer 2010–2011, 32 500 IV, nr. 25..
 Punt van aandacht op de eilanden is wel de bezorging van
				stempassen. Zoals ook blijkt uit de antwoorden op Kamervragen van
				staatssecretaris Bleker (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie), laat de
				postbezorging op de eilanden te wensen over8 Kamervragen 2010–2011, nr. 1806 en nr. 2263.. De praktijk in Bonaire, Sint Eustatius en Saba is
				dat stempassen die niet kunnen worden bezorgd, door de kiezers kunnen worden
				opgehaald bij het openbaar lichaam op vertoon van een identiteitsbewijs. Ik zie
				gelet op de lokale omstandigheden geen bezwaar tegen continuering van deze
				praktijk. Wel vind ik dat in de voorlichting bij komende verkiezingen hieraan
				meer aandacht moet worden besteed.
 De andere regels over restzetelverdeling (waarbij partijen die
				75% van de kiesdeler halen, in aanmerking kunnen komen voor een restzetel)
				hebben er toe geleid dat er nu meer partijen in de eilandsraden
				vertegenwoordigd zijn dan in het verleden. De eilandbesturen hebben mijn
				aandacht gevraagd voor dit effect met het oog op de bestuurbaarheid van de
				eilanden. Ik heb begrip voor de zorgen op dit punt en zal bezien of de regeling
				moet worden aangepast.
 Ook de Kiesraad heeft de verkiezing van de eilandsraden (en
				overigens ook Provinciale Staten, en de Eerste Kamer) geëvalueerd. Deze
				evaluatie, en de reactie erop, treft u aan bij deze brief in bijlage 3a en
				3b.
 
 
 
 5.
 Identificatieplicht
 
 Zowel de Kiesraad als de Adviescommissie Inrichting
				Verkiezingsproces hebben het kabinet geadviseerd de identificatieplicht in te
				voeren. Een identificatieplicht is in andere landen niet ongebruikelijk. De
				identificatieplicht bij het stemmen is ingevoerd in 2010 met als doel dat het
				stembureau kan vaststellen dat degene die wil stemmen met een stempas ook de
				kiesgerechtigde is. Zonder identificatieplicht is dat niet mogelijk. Het risico
				is dan, ook al zou niet in het stemlokaal van eigen keuze kunnen worden
				gestemd, dat een persoon met de stempas van een ander van ongeveer eenzelfde
				leeftijd en geslacht een stem kan uitbrengen. Bij de verkiezingen van 2006 zijn
				enkele van dergelijke fraudegevallen gebleken. Of bij eerdere verkiezingen ook
				is gefraudeerd kan niet meer worden achterhaald, maar is evenmin uit te
				sluiten.
 Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 is besloten op grond van
				de Wet op de identificatieplicht het mogelijk te maken dat gestemd kan worden
				met identiteitsdocumenten die maximaal vijf jaar hun geldigheid verloren
				hebben. Deze regeling is tijdelijk van aard tot 1 januari 2014.
 Bij de verkiezingen van de leden van Provinciale Staten en van de
				eilandsraden zijn er bij het ministerie van BZK en het Informatiepunt
				Verkiezingen een beperkt aantal vragen/klachten (zijnde 54) over de
				identificatieplicht ontvangen. Hetzelfde beeld doet zich voor bij de gemeenten.
				De gewenning aan de identificatieplicht zet zich naar mijn mening voort.
 
 Hoewel het percentage kiesgerechtigden dat niet over een geldig
				 identiteitsbewijs beschikt relatief gering is, gaat het in absolute aantallen
				 om veel potentiële kiezers.
 Dat deze personen in het maatschappelijk verkeer kunnen
				 functioneren zonder een geldig identiteitsbewijs, is overigens opmerkelijk
				 gelet op de wettelijk toonplicht en het feit dat op veel plaatsen, zoals
				 bijvoorbeeld in de zorgsector, een geldig identiteitsdocument wordt
				 gevraagd.
 
 Hoe dan ook, als de identificatieplicht wordt gehandhaafd, is er
				een groep kiezers die niet beschikt over een geldig identiteitsbewijs en die
				als gevolg daarvan is aangewezen op een schriftelijke volmacht. Daar staat
				tegenover dat als er wordt besloten de identificatieplicht bij het stemmen af
				te schaffen, het risico op fraude bij het stemmen groter wordt en dat de fraude
				niet kan worden gedetecteerd door het stembureau. Een dilemma dus. Over dit
				dilemma wil ik graag de discussie met uw Kamer voeren.
 
 
 
 6.
 Regelgeving opiniepeilingen
 
 In het algemeen overleg van 9 december 2010 heb ik uw Kamer
				toegezegd te inventariseren op welke wijze in andere (EU-)landen wordt omgegaan
				met de publicatie van opiniepeilingen in verkiezingstijd.
 Aan alle EU-lidstaten, Zwitserland, Noorwegen en Canada is
				gevraagd of het betreffende land wet- en/of (informele) regelgeving heeft
				betreffende de publicatie van opiniepeilingen in verkiezingstijd en/of op de
				verkiezingsdag. Het ministerie van BZK heeft 18 reacties ontvangen. In bijlage
				5 bij deze brief is de inhoud van de reacties in beeld gebracht. Het algemene
				beeld is dat een meerderheid van de landen die hebben geantwoord wetgeving of
				informele regelgeving heeft die de publicatie van opiniepeilingen/exit-polls
				beperkt, in elk geval op de dag van de stemming.
 
 
 
 7.
 Overig
 
 Onderzoek naar een nieuw model
				stembiljet
 Het onderzoek naar een nieuw model is gaande. Er wordt gewerkt
				aan de voorbereiding van ontwerpen van het stembiljet die onder meer ook
				elektronisch kunnen worden geteld. Na het ontwerpen volgt een testfase om te
				kunnen vaststellen of kiezers met het nieuwe model kunnen omgaan en of het
				biljet eenvoudiger en met minder fouten kan worden geteld. Mijn planning is
				erop gericht om u in de eerste helft van 2012 over de uitkomsten van het
				onderzoek te kunnen rapporteren.
 26ste Zetel Europees
				Parlement
 Ik maak van de gelegenheid gebruik u te melden dat de
				ratificatieprocedure voor de uitbreiding van het aantal zetels van het Europees
				parlement binnen afzienbare tijd zal zijn afgerond. Inmiddels hebben 26 van de
				27 lidstaten geratificeerd. Na afronding van het ratificatieproces zal de
				Kiesraad binnen enkele weken de 26ste Europarlementariër kunnen
				benoemen. Onlangs heb ik van de voorzitter van het Europees Parlement vernomen
				dat het parlement niet langer voornemens is om degenen die, na goedkeuring van
				de wijziging van het verdrag van Lissabon, de extra zetels in het Europees
				Parlement, zullen gaan bezetten, als waarnemers uit te nodigen.
 
 Bij deze brief zijn de volgende bijlagen gevoegd:
 
 
 –
 Overzicht vragen/klachten en ambtsberichten Provinciale
						Staten- en Eerste Kamerverkiezingen;
 
 
 –
 Onderzoek Intomart stemopneming door het stembureau;
 
 
 –
 Onderzoek Intomart naar de bezorging van de stempas;
 
 
 –
 Onderzoek TNS-NIPO naar uitvoering verkiezingen bij hfd.
						Burgerzaken;
 
 
 –
 Evaluatie eilandsraadsverkiezingen;
 
 
 –
 Reactie op evaluatie Kiesraad;
 
 
 –
 Evaluatie verkiezingen 2011 van de Kiesraad;
 
 
 –
 Managementsamenvatting evaluatie voorlichtingscampagne
						RVD;
 
 
 –
 Evaluatierapport voorlichtingscampagne Caribisch
						Nederland;
 
 
 –
 Inventarisatie opiniepeilingen.
 
 
 
 
 
 
 
 De minister van
			 Binnenlandse Zaken en
			 Koninkrijksrelaties,
 
 J. P. H.
 Donner