Wet fiscale behandeling van pensioenen; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19981999-26020, nr. 104b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

04-03-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26020 nr. 104b

25-02-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Relatie met belastingen in de 21e eeuw en het pensioenconvenant 3. Salaris-/diensttijdnorm4. Toetsing aan de 100%-grens5. Pensioendefinitie6. Vormen van pensioenopbouw7. Snel slijtende beroepen8. Nabestaandenpensioen9. AOW-inbouw10. Pensioenregelingen in eigen beheer11. Taakafbakening pensioenfondsen en verzekeraars12. Internationale aspecten13. Uitvoeringsaspecten14. Restbegunstiging15. Overgangsbepaling16. Budgettaire gevolgenTOELICHTING OP DE ARTIKELEN Artikel I, onderdeel D (hoofdstuk IIA, artikelen 18 t/m
19e van de Wet op de loonbelasting 1964)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26020Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 020Aanpassing van de Wet op de loonbelasting 1964, de Wet op de inkomstenbelasting
1964, de Coördinatiewet Sociale Verzekering en in samenhang daarmee enige
andere wetten naar aanleiding van de voorstellen van de werkgroep Fiscale
behandeling pensioenen (Wet fiscale behandeling van pensioenen)nr. 104bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 25 februari 1999 1. AlgemeenMet genoegen hebben wij kennis genomen van de waardering van diverse fracties
voor het voorliggende wetsvoorstel. Naast waardering van de leden van de VVD-fractie
voor de gedegen aanpak en de constatering van de leden van de CDA-fractie
dat met het wetsvoorstel een belangrijke stap is gezet op het pad dat zal
moeten leiden tot een integratie van een geflexibiliseerd pensioensysteem
nieuwe stijl in het Belastingplan voor de 21e eeuw, betreuren deze leden het
dat gekozen is voor een zeer gedetailleerde regelgeving. De opvatting van
deze leden dat zij in meer algemene zin de voorkeur geven aan bepalingen waarbij
wordt aangesloten bij de opvattingen in het maatschappelijke verkeer kunnen
wij in meer algemene zin onderschrijven. Wij menen echter, gezien de veelheid
van belangen, de noodzakelijke regelgeving in dezen tot het minimum te hebben
beperkt. Zoals ook in de nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede
Kamer is aangegeven, is aan de huidige definitie een aantal bezwaren verbonden.
In de praktijk blijkt de bestaande definitie met name met betrekking tot de
uitleg van het begrip «maatschappelijke opvattingen» discussie
op te roepen en te leiden tot onzekerheid over de fiscale toelaatbaarheid
van bepaalde pensioenregelingen. Daaraan zijn zowel voor de kenbaarheid van
de regels als de rechtszekerheid grote bezwaren verbonden, als ook grote budgettaire
risico's voor de langere termijn. Een bezwaar is bijvoorbeeld dat een wijziging
van de maatschappelijke opvattingen zal moeten blijken uit de wijziging van
een pensioenregeling. Wijziging van een pensioenregeling is echter pas toegestaan
op basis van gewijzigde maatschappelijke opvattingen. Gebleken is dat deze
cirkelverwijzing de ontwikkeling van de pensioennorm in de weg staat. Een
tweede bezwaar is dat koppeling van de pensioennorm aan de maatschappelijke
opvattingen weliswaar mogelijkheden biedt voor flexibiliteit en dynamiek,
maar weinig concrete aanknopingspunten geeft voor wat wel en wat niet acceptabel
is. Hierdoor blijft op sommige onderdelen onduidelijkheid bestaan over de
grenzen van fiscale toelaatbaarheid van pensioenregelingen. Een belangrijk
bezwaar is voorts dat koppeling van de pensioennorm aan een dynamisch begrip
tot gevolg heeft dat deze faciliteit het karakter heeft van een open einde
regeling. Omdat er groepen zijn, die er belang bij hebben de grenzen van de
fiscale toelaatbaarheid op te zoeken, met de budgettaire consequenties
die daarvan het gevolg zijn, is het vanuit het oogpunt van bescherming van
de belastingopbrengst gewenst de huidige pensioendefinitie nader te bezien.De voorgestelde pensioendefinitie beoogt aan de genoemde bezwaren tegemoet
te komen. Teneinde voorts te waarborgen dat – met inachtneming van bovenvermelde
bezwaren – de maatschappelijke ontwikkelingen flexibel in de pensioennorm
kunnen worden geïntegreerd, voorziet het wetsvoorstel in de totstandkoming
van een adviescommissie, die de bevoegdheid krijgt om – binnen de budgettaire
kaders van het wetsvoorstel – te adviseren over die elementen die wettelijk
niet zijn toegestaan, maar maatschappelijk wenselijk worden geacht.De leden van de CDA-fractie vragen in dit verband aan te geven waar onze
zorgen liggen om af te wijken van de aanbevelingen van de werkgroep Fiscale
behandeling pensioenen op dit punt. Hieromtrent merken wij op dat de werkgroep
Fiscale behandeling pensioenen in aanbeveling nr. 17 kenbaar heeft gemaakt
dat zij de voorkeur geeft aan uitwerking van de criteria in een ministeriële
regeling. Op het punt van de gedetailleerdheid van de uit te werken criteria
bestaat er naar onze indruk geen verschil van inzicht met dat van de werkgroep
Fiscale behandeling pensioenen. Waar het gaat om de vastlegging van die criteria
hebben wij vanuit het oogpunt van rechtszekerheid, ook gezien de opvattingen
van de Raad van State, echter gemeend de basiscriteria in de wet zelf te moeten
vastleggen.Het verheugt ons dat de leden van de fracties van PvdA en D66 vaststellen
dat de tijd die is besteed aan de voorbereiding van het wetsvoorstel geen
nutteloze tijdsbesteding is geweest en er thans een kwalitatief zeer redelijk
wetsvoorstel ligt.De wens van de leden van de D66-fractie om uit de wijze van behandeling
van dit wetsvoorstel inspiratie te putten om ook andere fiscale wetsvoorstellen
op een dergelijk zorgvuldige wijze te behandelen gaat ook ons ter harte. Deze
leden achten het voorts van belang dat er rust heerst op het terrein van de
pensioenen en de pensioenwetgeving, maar signaleren dat de meeste beschouwers
ervan uitgaan dat er de komende jaren nog talrijke wijzigingen zullen optreden.
Dienaangaande merken wij op dat met het thans voorliggende wetsvoorstel is
getracht een ruim en flexibel kader te creëren gericht op toekomstige
ontwikkelingen op het punt van individualisering en flexibilisering. Het is
nadrukkelijk niet de bedoeling hierin in het kader van de te introduceren
belastingwetgeving in de 21e eeuw wijzigingen aan te brengen. Als flexibiliserings-
en individualiseringselementen kunnen onder meer worden genoemd de mogelijkheid
van volledige pensioenopbouw bij demotie of deeltijdarbeid binnen een periode
van 10 jaar voorafgaand aan de pensioeningangsdatum, alsmede volledige opbouwmogelijkheden
voor perioden van ouderschapsverlof, sabbatsverlof, zorgverlof en studieverlof.
Daarnaast hebben partijen de vrijheid zelf te bepalen welk deel van de collectieve
pensioenregeling verplicht is en welk deel vrijwillig, zodat een optimale
afstemming op de invididuele behoeften kan worden gerealiseerd. Toekomstige
ontwikkelingen die het kader van het huidige wetsvoorstel te buiten gaan kunnen
wij thans niet overzien, maar zullen nauwlettend worden gevolgd, ook door
de op grond van het onderhavige wetsvoorstel in te stellen adviescommissie. 2. Relatie met belastingen in de 21e eeuw en het pensioenconvenant Met betrekking tot de opmerking van de leden van de VVD-fractie dat het
weinig fraai is dat de wettelijke grenzen op zijn vroegst met ingang van 1 maart
2001 bij algemene maatregel van bestuur lager kunnen worden vastgesteld indien
het Pensioenconvenant niet die resultaten geeft waarop gehoopt
en gerekend wordt, bevestigen wij nogmaals dat er vooralsnog geen aanleiding
bestaat om te veronderstellen dat de gemaakte afspraken in het kader van het
pensioenconvenant onvoldoende worden nagekomen. Niettemin willen wij nu reeds
de gewenste duidelijkheid scheppen met betrekking tot de gevolgen van het
onvoldoende nakomen van de in het pensioenconvenant gemaakte afspraken. In
het pensioenconvenant is expliciet vastgelegd dat als de doelstellingen niet
gehaald worden het kabinet na 1 maart 2001 de vrijheid heeft tot nadere maatregelen
over te gaan. De in het wetsvoorstel opgenomen delegatiebepaling biedt de
mogelijkheid om na een zorgvuldige procedure (overleg met sociale partners,
overleg met de Tweede Kamer, advies van de Raad van State en vervolgens binnen
zes maanden een wetsvoorstel ter goedkeuring indienen bij de Tweede Kamer)
snel met nadere maatregelen te komen.Voorts vragen de leden van de VVD-fractie welke objectief vast te stellen
overschrijdingen van de afspraken in het pensioenconvenant zich kunnen voordoen
voor inwerkingtreding van de «switchbox»-bepaling. Deze bepaling
biedt de mogelijkheid de maximale pensioenruimte te bepalen op 2% per dienstjaar
op basis van een middelloonstelsel. In het convenant is vastgelegd op welke
wijze zal worden gemeten of er sprake is van kostenneutraliteit bij de modernisering
van de arbeidspensioenen en bij de introductie van artikel 2b van de Pensioen-
en spaarfondsenwet. In het op 12 januari jl. aangeboden rapport van de tripartite
Werkgroep Meetwijzer getiteld «Beheersing van endogene lasten in aanvullende
pensioenregelingen» is de methodiek van meten nader gepreciseerd. Slechts
wanneer uit die meting zou blijken dat er geen sprake is van kostenneutraliteit
zal de «switchbox»-bepaling kunnen worden toegepast.Wat betreft de door deze leden gevraagde reactie inzake het toe te passen
overgangsrecht in een situatie waarin wij daadwerkelijk van de bevoegdheid
tot het treffen van nadere maatregelen gebruik zouden maken, merken wij op
dat bij introductie van een nieuw regime alleen de aanspraken die onder dit
nieuwe regime worden opgebouwd aan de nieuwe voorwaarden moeten voldoen. Bij
een versobering in de toegestane normen heeft dit tot gevolg dat in de pensioenregeling
op het moment van die aanpassing een knip wordt aangebracht, hetgeen een eerbiedigende
werking van bestaande rechten inhoudt. In het door deze leden genoemde voorbeeld
kan de werknemer gedurende 25 jaren een pensioen opbouwen met een maximale
opbouw van 2% van het eindloon. Daarnaast kan nog gedurende een periode van
10 jaren (of langer) worden opgebouwd volgens het middelloonstelsel.De leden van de CDA-fractie stellen een samenvatting van de gedachten
over een geruisloze overgang van deze voorstellen in de plannen voor de 21e
eeuw op prijs en zij zijn met name geïnteresseerd in de vragen hoe vermogensbestanddelen
in de derde box kunnen worden geïntegreerd in de oudedagsparaplu en wat
de gevolgen zijn van bovenmatige opbouw. Hieromtrent merken wij op dat op
dit moment wordt gewerkt aan de invulling van de oudedagsparaplu. De vraag
hoe, onder de veronderstelling dat daarvoor ruimte zal worden gecreëerd
onder de oudedagsparaplu, vermogensbestanddelen in de derde box zouden kunnen
worden geïntegreerd is nog in studie, zodat daarover thans nog geen uitsluitsel
kan worden gegeven. Indien daartoe echter zou worden overgegaan, worden de
mogelijkheden voor het faciliëren van oudedagsvoorzieningen in de vorm
van een vermogensrendementsvrijstelling nauwkeurig afgestemd op de voor alle
oudedagsvoorzieningen gezamenlijk te introduceren bovengrens onder de oudedagsparaplu
teneinde een fiscaal gefacilieerde bovenmatige pensioenopbouw te voorkomen.Voorts constateren de leden van de CDA-fractie dat in de nota naar aanleiding
van het verslag aan de Tweede Kamer wordt geconcludeerd dat bij de plannen
voor de 21e eeuw de saldomethode niet meer hoeft te worden toegepast
op het gedeelte van de pensioenuitkeringen dat voortvloeit uit het niet-toelaatbare
deel van de pensioenregeling waarvan de premies niet in aftrek zijn gebracht
en vragen of de conclusie juist is dat deze pensioenuitkeringen integraal
onder de forfaitaire rendementsheffing vallen. Hierop kunnen wij antwoorden
dat naar het zich thans laat aanzien de aan het bovenmatige deel toe te rekenen
waarde in het economische verkeer in het belastingstelsel voor de 21e eeuw
onder de forfaitaire rendementsheffing zal moeten worden gebracht. De veronderstelling
van deze leden dat dan sprake zou zijn van een dubbele belastingheffing is
echter niet terecht. De economische waarde van het als vermogensrecht aangemerkte
bovenmatige deel van de pensioenaanspraak wordt – als de hiervoor beschreven
werkrichting zou worden gevolgd – in de grondslag van het forfaitair
rendement betrokken. Aan deze van jaar tot jaar toenemende waarde wordt dan,
voor zover het de vrijstelling aan de voet te boven gaat, een forfaitair rendement
toegerekend van 4%. Op deze wijze zou een gelijke behandeling worden gecreëerd
met de overige vermogensbestanddelen die onder de forfaitaire rendementsheffing
vallen en waarvoor eveneens geen premie-aftrek is genoten.De leden van de PvdA-fractie vragen of met het uitgangspunt van een pensioenresultaat
van 70% eindloon bij een opbouwperiode van 35 jaar, waarbij het pensioen bij
een langere opbouwperiode kan oplopen tot boven 70% eindloon, niet gekozen
is voor een te ruim jasje en vragen in dit verband vervolgens op welke wijze
de voornemens om te komen tot beheerste pensioenontwikkeling kunnen worden
doorgevoerd. Met betrekking tot de mogelijkheden van opbouw van een pensioen
dat uitkomt boven 70% eindloon merken wij op dat het alleen in uitzonderlijke
situaties kan voorkomen dat de norm van 70% zal worden overschreden. In de
meeste gevallen zullen werknemers niet boven deze norm van 70% uitkomen omdat
de opbouwmogelijkheden in pensioenregelingen veelal lager zijn dan de toegestane
2% per dienstjaar van het eindloon, de pensioenregeling veelal is gebaseerd
op een lagere ingangsleeftijd dan 65 jaar, er gaten kunnen zijn in de pensioenopbouw,
en de franchise veelal hoger is dan in dit wetsvoorstel minimaal is voorgeschreven.
Ook op dit moment wordt de wettelijk beschikbare ruimte voor verplichte collectieve
pensioenregelingen in veel gevallen niet ten volle benut. Er is thans geen
enkele indicatie dat in de voor deze regelingen in het wetsvoorstel geboden
ruimte aanleiding zou worden gevonden in de toekomst de nieuwe grenzen ook
daadwerkelijk te gaan opzoeken. Sociale partners, dat wil zeggen zowel werkgevers
als werknemers, hebben zich gebonden aan het pensioenconvenant en wij zien
geen aanleiding te veronderstellen dat zij hun verantwoordelijkheid op dit
punt zouden willen ontlopen.Deze leden vragen voorts om nadere informatie over het meetsysteem waarmee
de resultaten van het pensioenconvenant kunnen worden beoordeeld. In het pensioenconvenant
is vastgelegd dat op 1 maart 2001 op macroniveau voor de vijf (belangrijkste)
kostenbepalende factoren van pensioenregelingen, sprake moet zijn van ten
hoogste kostenneutraliteit. Het gaat daarbij om de hoogte van de franchise,
het soort pensioenregeling, het daarbij gehanteerde opbouwpercentage, de invulling
van de uitruilmogelijkheid van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet,
en de hoogte van het collectief verplichte nabestaandenpensioen. Een wijziging
in een van deze factoren, bijvoorbeeld verlaging van de franchise of een verhoging
van het opbouwpercentage om pensioen in 35 jaar te kunnen opbouwen, zal dus
moeten leiden tot een aanpassing bij een of meerdere andere genoemde kostenbepalende
factoren. De evaluatie van het pensioenconvenant vindt plaats op basis van
de kostenontwikkeling van de vijf genoemde factoren. Kostenontwikkeling op
grond van andere factoren, waaronder het aanbod van aanvullende vrijwillige
voorzieningen door pensioenfondsen, wordt buiten beschouwing gelaten.
Voor een uitgebreidere toelichting op de wijze waarop het pensioenconvenant
geëvalueerd wordt, mogen wij verwijzen naar eerdergenoemd rapport van
de Werkgroep Meetwijzer, getiteld «Beheersing van endogene lasten in
aanvullende pensioenregelingen»; het ligt in de lijn der verwachting
dat de belangrijkste arbeidskostenbepalende factoren zijn meegenomen.Vervolgens vragen deze leden naar de verhouding tussen de in dit wetsvoorstel
gehanteerde pensioendefinitie en de voorgenomen oudedagsparaplu. In een interview
in Pensioen Magazine van januari 1999 heeft de eerste ondertekenaar een directe
relatie gelegd tussen de mogelijkheden voor directeuren-grootaandeelhouders
en de ruimte die onder het voorgenomen regime voor de 21e eeuw voor de inkomsten
uit vermogen zou bestaan en deze leden vragen of dit niet evenzeer zou moeten
gelden voor werknemers die een pensioen tot 100% eindloon mogen opbouwen.
Wat betreft de vraag naar de verhouding tussen de in dit wetsvoorstel gehanteerde
pensioendefinitie en de te ontwerpen oudedagsparaplu merken wij op dat de
in dit wetsvoorstel opgenomen pensioendefinitie uitgaat van een pensioenresultaat
van 70% eindloon gedurende een opbouwperiode van 35 jaar. Het onderhavige
wetsvoorstel fungeert als een baken in de discussie rond de oudedagsparaplu
en zal bij de invulling van die voorstellen onaangetast blijven. Binnen de
budgettaire mogelijkheden zal getracht worden de pensioennorm onder de oudedagsparaplu
zoveel mogelijk hierop te laten aansluiten. Op de vraag naar de mogelijkheden
in de plannen voor de belastingwetgeving in de 21e eeuw voor inkomsten uit
vermogen zijn wij hiervoor, bij een soortgelijke vraag van de leden van de
CDA-fractie, reeds ingegaan.De leden van de PvdA-fractie hebben voorts uit eerdergenoemd interview
in Pensioen Magazine van januari 1999 begrepen dat met betrekking tot de nadere
invulling van de oudedagsparaplu contact zal worden opgenomen met het pensioenveld
en zij vragen op welke wijze deze gesprekken zich verhouden tot de advisering
van de ingestelde commissie van deskundigen die moet helpen doordenken over
een eventuele verdere modernisering van het pensioensysteem. Hierop kunnen
wij antwoorden dat genoemde nog in te stellen adviescommissie, indien de maatschappelijke
ontwikkelingen daartoe aanleiding geven, een rol zal kunnen spelen in het
binnen de budgettaire kaders scheppen van ruimere mogelijkheden die volgens
dit wetsvoorstel niet mogelijk zijn. Het overleg met het pensioenveld betreft
een technisch overleg met als oogmerk de uitvoerbaarheid van de voorstellen
onder de oudedagsparaplu te bevorderen.De leden van de D66-fractie vragen of zij het goed zien dat de 100%-norm
kan worden omzeild door naast 2% pensioenopbouw consequent gebruik te maken
van de faciliteiten die gelden voor de aftrek van lijfrentepremies. Hierop
kunnen wij antwoorden dat van de faciliteiten die thans gelden voor de aftrek
van lijfrentepremies slechts van de basisaftrek in de eerste tranche van f 6075
(1999) door een ieder gebruik kan worden gemaakt naast een maximale benutting
van de ingevolge het voorliggende wetsvoorstel bestaande mogelijkheden. De
overige mogelijkheden in de lijfrentesfeer (tweede en derde tranche) kunnen
slechts worden benut voor zover een pensioentekort kan worden aangetoond.
Volgens de nota «Belastingen in de 21e eeuw: Een verkenning» dienen
onder de oudedagsparaplu de individuele mogelijkheden binnen de derde pijler
zodanig te worden aangepast dat dit regime meer wordt toegespitst op een reële
behoefte om een adequate oudedagsvoorziening op te bouwen. Vanuit deze gedachte
dient onder de oudedagsparaplu een verdere afstemming op de reële behoeften
plaats te vinden en zal buiten de opbouw van een collectieve regeling nauwkeuriger
dienen te worden beoordeeld in hoeverre aanvullende opbouw op individuele
basis mogelijk zou moeten zijn. Concreet betekent dit dat een benutting van
de mogelijkheden voor aanvullende fiscaal gefacilieerde opbouw tegelijk met de opbouw van een adequate pensioenvoorziening binnen een arbeidsrelatie
onder de oudedagsparaplu niet meer mogelijk zal zijn.Deze leden vragen voorts of het niet rechtvaardiger zou zijn om het maximum
opbouwpercentage van 2 in relatie te brengen met wat fiscaal aan lijfrenteconstructies
wordt gehanteerd. Zoals hiervoor is uiteengezet, wordt thans in het kader
van de oudedagsparaplu bezien op welke wijze de individuele mogelijkheden
buiten een arbeidsrelatie om meer kunnen worden toegespitst op de reële
behoeften. De suggestie van deze leden om het maximale opbouwpercentage van
2% eindloon in relatie te brengen met wat fiscaal aan lijfrentefaciliteiten
wordt gehanteerd, is de omgekeerde weg en zou betekenen dat de oudedagsparaplu
het uitgangspunt voor het voorliggende wetsvoorstel zou moeten worden. 3. Salaris-/diensttijdnormDe leden van de fracties van VVD en CDA vragen of diensttijd doorgebracht
bij een buitenlands concernonderdeel, waarbij de werknemer wordt verplicht
deel te nemen aan een basispensioenregeling in het buitenland (vergelijkbaar
met de Nederlandse AOW-regeling), gelet op de formulering van het voorziene
artikel 10a, eerste lid, onderdeel b, van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting
1965, kan worden aangemerkt als binnenlandse diensttijd. In genoemde bepaling
wordt aangegeven dat de bij een buitenlands concernonderdeel doorgebrachte
diensttijd als diensttijd in aanmerking wordt genomen, mits bij dat verbonden
lichaam niet is deelgenomen aan een pensioenregeling. Dienaangaande merken
wij op dat een verplichte deelneming aan een basispensioenregeling in het
buitenland niet mag verhinderen dat de diensttijd doorgebracht bij het buitenlandse
concernonderdeel als diensttijd kan worden aangemerkt. Het pensioenregime
in de loonbelasting heeft immers uitsluitend betrekking op aanvullende pensioenen.
Om mogelijke misverstanden op dit punt weg te nemen zal het in concept aan
de Tweede Kamer voorgelegde artikel 10a, eerste lid, onderdeel b, van het
Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 worden aangepast door als voorwaarde
te stellen dat buitenlandse concerndiensttijd als diensttijd in aanmerking
wordt genomen voor zover bij het verbonden lichaam in het buitenland niet
is deelgenomen aan een pensioenregeling. Op deze wijze kan de werknemer zijn
in het buitenland bij een concernmaatschappij doorgebrachte diensttijd mee
laten tellen voor de Nederlandse pensioenregeling, voor zover niet is deelgenomen
aan een pensioenregeling aldaar. Dat kan door de waarde van de bij het buitenlandse
verbonden lichaam opgebouwde pensioenrechten over te dragen, eventueel aangevuld
met inkoop van een tekort aan dienstjaren ten gevolge van die waardeoverdracht.
Voor de buitenlandse concerndiensttijd waarin ten opzichte van de actuele
pensioenregeling onvoldoende pensioenrechten zijn opgebouwd en in het buitenland
niet de mogelijkheid bestaat tot waardeoverdracht, kunnen door de inhoudingsplichtige
of de werknemer aanvullende pensioenaanspraken worden ingekocht, waarbij rekening
wordt gehouden met de in het buitenland opgebouwde rechten. Voor de vaststelling
van de in concernverband in het buitenland doorgebrachte diensttijd is inmiddels
aangesloten bij de omschrijving van verbonden lichaam in de vennootschapsbelasting
en niet bij het medio 1998 ingevoerde artikel 10a, van de Wet op de loonbelasting
1964. Dit omdat het begrip verbonden lichaam een ruimere strekking heeft dan
het begrip verbonden vennootschap, zoals opgenomen in artikel 10a, vierde
lid, van de Wet op de loonbelasting 1964.De leden van de VVD-fractie veronderstellen dat de Belastingdienst goedkeurt
dat in situaties waarin werknemers binnen concernverband opeenvolgende dienstbetrekkingen
aangaan voor de berekening van de pensioenaanspraak wordt gehandeld of sprake
is van een doorlopend dienstverband bij dezelfde werkgever en vragen waarom
niet deze praktijk in het wetsvoorstel is vastgelegd, maar is
gekozen voor het instrument van waardeoverdracht. Hierop kunnen wij antwoorden
dat van het door deze leden veronderstelde beleid niet kan worden gesproken.
Ook voor concernsituaties geldt thans reeds dat de diensttijd per werkgever
moet worden beoordeeld. Dit wordt op basis van dit wetsvoorstel voor de toekomst
niet anders. In de praktijk zullen de verschillende pensioenregelingen binnen
concernverband echter veelal bij één pensioenuitvoerder zijn
ondergebracht. Omdat de pensioenopbouw dan bij dezelfde pensioenuitvoerder
wordt voortgezet zal dit, omdat een interne waardeoverdracht plaatsvindt,
geruisloos kunnen geschieden.De leden van de CDA-fractie vragen of pensioenopbouw mogelijk is over
een periode van arbeidsongeschiktheid. Wij kunnen daarop bevestigend antwoorden
voor zover die periode van arbeidsongeschiktheid volgt op een geheel of gedeeltelijk
onvrijwillig ontslag, hetgeen ten gevolge van arbeidsongeschiktheid doorgaans
het geval zal zijn.De opmerking van deze leden dat het voorziene artikel 10a, eerste lid,
onderdeel a, van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 niet van toepassing
is in de situatie dat een werknemer in dienstbetrekking blijft van de Nederlandse
vennootschap en in het buitenland wordt gedetacheerd, is juist. Voor de vaststelling
van de diensttijd is de bestaande dienstbetrekking doorslaggevend.Daarnaast vragen deze leden of, en zo ja onder welke voorwaarden, waardeoverdracht
naar een buitenlandse pensioenuitvoerder mogelijk is indien een werknemer
een dienstbetrekking aanvaardt bij een buitenlandse concernmaatschappij en
al dan niet in Nederland blijft wonen. Overdracht van pensioenkapitaal naar
een in het buitenland gevestigd pensioenfonds of aldaar gevestigde verzekeraar
is op grond van het in artikel 19b vernummerde oude artikel 11c in het kader
van het aanvaarden van een dienstbetrekking onder nadere voorwaarden mogelijk.
Ingevolge het Besluit van 2 december 1996, nr. DB96/113M, is een fiscaal geruisloze
overdracht van pensioenkapitaal toegestaan indien de belastingplichtige Nederland
metterwoon heeft verlaten wegens het aanvaarden van een dienstbetrekking in
het buitenland en de overdracht plaatsvindt naar een land waarmee Nederland
een verdrag ter voorkoming van dubbele belasting naar het inkomen heeft gesloten
dat bepalingen bevat omtrent het uitwisselen van inlichtingen, de Verzekeringskamer
ontheffing heeft verleend voor de overdracht, sprake is van aanvaarding van
een substantiële dienstbetrekking en een substantiële pensioenbreuk
zou ontstaan indien de overdracht niet zou kunnen plaatsvinden. Indien de
desbetreffende werknemer in Nederland blijft wonen is een fiscaal geruisloze
overdracht van pensioenkapitaal ingevolge voornoemd Besluit niet mogelijk.De leden van de fractie van D66 vragen of er een mogelijkheid is voor
diegenen die in Europa «op avontuur gaan» en gedurende die periode
geen pensioen in welke vorm dan ook opbouwen na terugkeer in Nederland, bijvoorbeeld
op 35-jarige leeftijd, door extra premiebetaling nog een aanvaardbaar (70%)
pensioen kunnen opbouwen. Dienaangaande merken wij op dat het voorliggende
wetsvoorstel betrekking heeft op de opbouw van pensioenen binnen een arbeidsrelatie,
waarbij voor de hoogte van de opbouwmogelijkheden een relatie wordt gelegd
met de diensttijd. Aan dit begrip diensttijd wordt in de voorziene wijziging
van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 nadere invulling gegeven, waarbij
bepaalde verlofperioden en perioden waarin in het buitenland binnen concernverband
werkzaamheden zijn verricht tevens als diensttijd in aanmerking kunnen worden
genomen. In het buitenland buiten concernverhoudingen doorgebrachte diensttijd
wordt daarbij niet als diensttijd in aanmerking genomen. Belastingplichtigen
kunnen thans, indien sprake is van een niet te verwaarlozen tekort aan oudedagsvoorzieningen,
via de derde lijfrentetranche aanvullende voorzieningen treffen.
Over de wijze waarop mogelijke pensioentekorten in de toekomst onder de oudedagsparaplu
kunnen worden ingehaald kan thans nog geen uitsluitsel worden gegeven. 4. Toetsing aan de 100%-grensDe leden van de fracties van het CDA en de PvdA constateren dat het negende
lid van artikel 18a voor het ouderdomspensioen slechts een toetsing aan de
100%-grens voorschrijft op het moment van toekenning van de (eerste) aanspraak
en op het moment direct voorafgaande aan de pensioeningang. Zij vragen hoe
deze toets zich verhoudt tot de 100%-norm uit artikel 18a, vierde lid, onder
4°, op grond waarvan het pensioen moet ingaan indien op of na 65-jarige
leeftijd het maximum wordt bereikt. Voorts vragen de leden van de CDA-fractie
of het is toegestaan om het aan de pensioengerechtigde toe te rekenen «afroombedrag»
uit te keren, zodat daaruit de verschuldigde belasting kan worden voldaan.
Aan artikel 18a, vierde en zevende lid, ligt de gedachte ten grondslag dat
een inkomen dat wordt genoten na pensionering niet groter behoeft te zijn
dan het inkomen dat op het moment voorafgaand aan die pensionering wordt verdiend.
Dit uitgangspunt verklaart waarom strak wordt vastgehouden aan de 100%-norm.
Bij pensioenstelsels waarin een recht op een bepaalde al dan niet geïndexeerde
uitkering wordt toegezegd, zoals eindloon en middelloonregelingen, leidt de
100%-toets niet tot problemen. Voor eindloon- en middelloonregelingen vindt
de toets aan de 100%-norm op grond van artikel 18a, vierde lid, plaats indien
na het bereiken van een vol pensioen van 70% alsnog wordt besloten om door
te werken. Op dat moment is immers vooraf al vast te stellen wanneer de 100%-grens
zal worden bereikt. Toepassing van dit toetsingsmoment voor eindloon- en middelloonregelingen
leidt derhalve niet tot complicaties. Bij beschikbare-premieregelingen ligt
dit anders omdat de uiteindelijke uitkering niet vooraf kan worden vastgesteld,
aangezien deze vooral wordt bepaald door niet te voorspellen beleggingsresultaten
op de ingelegde premies. Door mogelijk sterke koersfluctuaties kan onmogelijk
vooraf worden bepaald wanneer de 100%-grens wordt bereikt. Het kan zelfs zo
zijn dat op het ene moment de 100%-grens wordt overschreden, terwijl de te
verwachten uitkeringen even later weer ver onder die grens dalen. Gelet op
het mogelijk grillige karakter van de beleggingsresultaten bij beschikbare-premieregelingen
en de daaraan verbonden complicaties voor tussentijdse toetsingen aan de 100%-norm
is ingevolge het amendement van de leden De Vries en Van Zijl (amendement
nr. 20) het negende lid van artikel 18a zodanig gewijzigd dat de toetsing
aan de 100%-norm nog slechts plaats hoeft te vinden op het moment van een
eerste toekenning van de premie en op het moment onmiddellijk voorafgaand
aan het moment van pensioeningang. Deze wijziging heeft ten doel aan de aan
verschillende toetsingmomenten verbonden bezwaren bij beschikbare-premieregelingen
tegemoet te komen en leidt ertoe dat voor beschikbare-premieregelingen die
door de beleggingsverzekeringsvorm een niet te voorspellen uitkomst kennen
het verplichte moment van ingang bij het bereiken van de 100%-grens, zoals
dit is bepaald in artikel 18a, vierde lid, onder 3° en 4°, buiten
toepassing blijft, omdat toetsing aan die 100%-grens pas direct voorafgaand
aan de pensioeningang plaats hoeft te vinden. Het nieuwe negende lid van artikel
18a is weliswaar algemeen geformuleerd, maar gelet op de achtergrond van de
totstandkoming van genoemd amendement De Vries en Van Zijl en de toelichting
daarop ziet deze bepaling naar onze mening uitsluitend op beschikbare-premieregelingen
en niet op middelloon- en eindloonregelingen. Voor deze laatste regelingen
blijven de in artikel 18a, vierde lid, onder 3° en 4° opgenomen regels
inzake verplichte ingang gehandhaafd. Het ligt voor de hand de datum van pensioeningang
te bepalen op de in de regeling genoemde ingangsdatum tussen 60
en 65 jaar en uitstel van de ingangsdatum alleen toe te staan indien wordt
doorgewerkt en tot uiterlijk 70 jaar. Op het moment waarop het pensioen ingevolge
een beschikbare-premieregeling ingaat zal het meerdere boven de 100% als een
kapitaal ineens worden belast volgens de in het negende lid vastgestelde regels.
Dit meerdere kan na inhouding van belasting aan de gerechtigde worden uitbetaald.
Omdat in een dergelijke situatie sprake is van een gedeeltelijke afkoop van
het pensioen zal de Pensioen- en spaarfondsenwet moeten worden aangepast om
een vrijval van het overschot mogelijk te maken. 5. PensioendefinitieDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom in dit wetsvoorstel het begrip
«pensioengevend loon» wordt gehanteerd waar gebruikelijk was het
begrip «pensioengrondslag». Reden hiervoor is dat ingevolge dit
wetsvoorstel niet wordt voorgeschreven op welke wijze AOW-inbouw dient plaats
te vinden (inbouwmethode of franchisemethode). De pensioengrondslag wordt
namelijk bepaald door het pensioengevend loon volgens de franchise-methode
te verminderen met de franchise. Een keuze voor het begrip «pensioengrondslag»
zou daarmee het gebruik van de inbouwmethode uitsluiten, terwijl wij de keuze
juist willen openlaten.De leden van de fractie van D66 vragen hoe inzake de pensioendefinitie
dient te worden omgegaan met aanspraken die tot het loon behoren zoals het
werkgeversdeel ziektekostenpremies, en hoe wordt omgegaan met premievrije
pensioenen. In het voorziene artikel 10b van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting
1965 is het pensioengevend loon nader uitgewerkt. Tot het pensioengevend loon
behoren alle loonbestanddelen, zowel in geld als ook in natura, zoals het
werkgeversaandeel ziektekostenpremies en de waarde van een premievrij pensioen.
Hierop is slechts een uitzondering gemaakt voor het genot van een ter beschikking
gestelde auto. Daarbij moet voor de vraag of loon ook in een eindloonsysteem
tot het pensioengevend loon kan worden gerekend eerst de vraag worden beantwoord
of dit loon structureel wordt genoten. 6. Vormen van pensioenopbouwDe leden van de CDA-fractie merken naar aanleiding van antwoorden in de
nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer op dat een deel van
de regels voor beschikbare-premieregelingen onmogelijk kan worden toegepast
op een eindloonregeling op basis van een beleggingsverzekering. Hieromtrent
merken wij op dat financiering van een eindloonregeling door middel van beschikbare
premies niet mogelijk is, omdat de uiteindelijke aanspraak in een eindloonregeling
wordt gegarandeerd op een percentage van het laatst genoten salaris, terwijl
in een beschikbare-premieregeling de uiteindelijke uitkering wordt bepaald
door de ingelegde premies en de daarop behaalde rendementen. De keuze voor
een van deze systemen heeft grote gevolgen voor de werkgever ten aanzien van
de te lopen beleggingsrisico's, eventuele indexeringen en de affinancieringsverplichting
bij waardeoverdracht. Zo is onder meer ook gebleken bij een procedure voor
Hof Amsterdam, 6 juni 1996, nr. 556/93 (onder meer gepubliceerd in Pensioen
Jurisprudentie 1996/62), waarbij de waarde van pensioenaanspraken op basis
van een eindloonregeling bij tussentijds ontslag werd bepaald op het bedrag
van de afgestorte premies. Bij het ontslag moest de werkgever alsnog de eindloonrechten
affinancieren. Dat een beleggingsverzekering op basis van beschikbare premies
en een eindloonregeling niet met elkaar te verenigen zijn is onlangs nog onder
de aandacht gebracht door prof. Lutjens in Pensioen & Praktijk
van december 1998, waarin hij stelt dat de beleggingsverzekering bij een eindloonregeling
een verkeerde uitvoeringsconstructie is. 7. Snel slijtende beroepenDe leden van de VVD-fractie vragen of de pensioenregeling van het vliegend
personeel van de KLM, zoals deze bij het ministerie bekend is, valt binnen
de grenzen en bedoelingen van het wetsvoorstel en zal worden aangewezen als
pensioenregeling. Zoals deze leden zullen appreciëren kan de eerste ondergetekende
geen mededelingen doen over individuele belastingplichtigen. Meer in het algemeen
kunnen wij meedelen dat op basis van het wetsvoorstel voor werknemers met
een middelloonregeling, zoals bij de KLM, aanwijzing plaats kan vinden indien
de pensioentoezegging blijft binnen de grenzen van het 2%-eindloonsysteem.
Daarbij kan, zoals reeds is medegedeeld in de memorie van toelichting bij
dit wetsvoorstel, rekening worden gehouden met afwijkingen die bijvoorbeeld
hun oorzaak vinden in een loopbaanontwikkeling die duidelijk afwijkt van de
veronderstellingen die ten grondslag liggen aan het percentage van 2,25. Bij
een aantoonbaar steilere carrière is dan een hogere opbouw dan 2,25%
mogelijk, indien daarmee een resultaat wordt bereikt dat overeenkomt met 2%
eindloon. 8. NabestaandenpensioenDe leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op het artikel van de
heer P. van Yperen in de Staatscourant van 7 december 1998. In dit artikel
wordt kritiek geleverd op de voorgenomen wetswijziging met betrekking tot
artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet. Schrijver is van mening dat
de voorgenomen wetswijziging, die is meegedeeld aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
II 1997/98, 25 694, nr. 3) en waarover op 3 september 1998 een algemeen
overleg heeft plaatsgevonden, nadelig uit zou werken voor alleenstaanden.
Schrijver doelt onder andere op het voornemen dat de verplichte keuzemogelijkheid
op grond van artikel 2b van de Pensioen- en spaarfondsenwet tussen óf
een nabestaandenpensioen óf een hoger of eerder ingaand ouderdomspensioen,
alleen zal gelden voor nabestaandenpensioen op opbouwbasis, en niet op risicobasis.
Deze keuze hangt samen met het solidariteitskarakter van aanvullende pensioenen.
Alleenstaanden zullen, indien geen ruilmogelijkheid bestaat, immers geen gebruik
maken van dat nabestaandenpensioen. De thans in artikel 2b van de Pensioen-
en spaarfondsenwet opgenomen ruilmogelijkheid heeft tot gevolg dat ook alleenstaanden
een beroep kunnen doen op de tegenwaarde van nabestaandenvoorzieningen, waardoor
de lasten voor pensioenuitvoerders bij nabestaandenvoorzieningen op opbouwbasis
sterk zouden kunnen toenemen.Een dergelijke lastenstijging zou strijdig zijn met de in het pensioenconvenant
gemaakte afspraken. De pensioenuitvoerder rest dan binnen de budgettaire kaders
slechts de keuze om het nabestaandenpensioen op risicobasis te financieren,
of een lager dan wel in het geheel geen nabestaandenvoorziening toe te kennen.
De keuze om een nabestaandenpensioen op risicobasis toe te kennen is naar
de mening van de tweede ondergetekende niet strijdig met de bedoeling van
genoemd artikel 2b. Wij geven aan de situatie dat er een nabestaandenpensioen
op risicobasis wordt toegezegd, de voorkeur boven een situatie dat in het
geheel geen nabestaandenpensioen zou worden toegezegd.Het is de leden van de PvdA-fractie opgevallen dat directeuren-grootaandeelhouders
die ongehuwd zijn geen nabestaandenpensioen mogen opbouwen. Zij vragen wat
dat kan betekenen wanneer een directeur-grootaandeelhouder alsnog in het huwelijk
treedt. Hierop kunnen wij antwoorden dat, gelet op het ontbreken van een solidariteitselement bij in eigen beheer gehouden regelingen, het voor de hand
ligt voor de opbouwmogelijkheden van een nabestaandenpensioen aan te sluiten
bij de werkelijke samenlevingssituatie van de desbetreffende werknemer. Indien
de werknemer alsnog op enig moment een partner of kinderen krijgt kan hij
in feite met terugwerkende kracht een nabestaandenpensioen opbouwen waarmee
fiscaal ten volle rekening zal worden gehouden. 9. AOW-inbouwDe leden van de fracties van CDA en PvdA merken op dat nog steeds onduidelijkheid
bestaat over de wijze waarop AOW-inbouw in pensioenregelingen dient plaats
te vinden. Met name vragen zij welke methode dient te worden gebruikt, de
inbouwmethode of de franchisemethode en welke vermenigvuldigingsfactor, 10/7e
of 8/7e. Op de vraag welke methode is toegestaan kunnen wij antwoorden
dat beide methoden zijn toegestaan omdat niet wordt voorgeschreven welke methode
dient te worden toegepast. Met betrekking tot de wijze waarop de AOW-inbouw
dient plaats te vinden is – zoals in de nota naar aanleiding van het
verslag aan de Tweede Kamer is opgemerkt – het uitgangspunt van het
wetsvoorstel om met een jaarlijkse opbouw van 2% eindloon een pensioen van
70% eindloon (vol pensioen) te kunnen realiseren in een periode van 35 jaar.
Indien men kiest voor een opbouwperiode van 35 jaar dient voor de AOW-inbouw
eveneens te worden uitgegaan van een periode van 35 jaar. Kiest men voor een
jaarlijkse opbouw van 1,75% en 40 opbouwjaren dan mag de AOW-inbouw evenredig
over 40 jaren plaatsvinden. Kiest men voor een opbouwperiode van 40 jaren
met een opbouwpercentage van 2, dan zal de AOW-inbouw wel in 35 jaren plaats
moeten vinden, omdat na 35 jaren al een vol pensioen kan zijn bereikt. Op
deze wijze wordt bereikt dat bij een vol pensioen van 70% rekening wordt gehouden
met de na 65 jaar te ontvangen AOW-uitkering voor een gehuwde persoon, inclusief
structurele delen en vakantietoeslag.De wijze waarop de AOW-inbouw in een vol pensioen kan plaatsvinden is,
zoals hiervoor is opgemerkt, afhankelijk van de gekozen methodiek. Men kan
kiezen voor de inbouwmethode, waarbij het ouderdomspensioen wordt uitgedrukt
in een percentage van het eindloon, waarna het aldus bepaalde bedrag moet
worden verminderd met de minimaal voorgeschreven gehuwden-AOW. Kiest men voor
de franchisemethode, dan wordt het eindloon verminderd met een franchise,
waarna door middel van het opbouwpercentage en de dienstjaren het ouderdomspensioen
wordt bepaald. Bij de franchisemethode wordt een bedrag in mindering gebracht
op het eindloon (verhoudingscijfer:100), terwijl een vol ouderdomspensioen
70% bedraagt van het eindloon. In de franchisemethode moet de minimale gehuwden-AOW
daarom worden vermenigvuldigd met 100/70 = 10/7, om tot eenzelfde resultaat
te komen. De factor 8/7 kan derhalve niet meer worden toegepast.Het volgende voorbeeld laat zien dat het eindresultaat gelijk is. Gegeven
zijn een eindloon van f 100 000, een pensioenopbouw van 70% eindloon
en de laagst mogelijke AOW-inbouw/franchise. Inbouwmethode Franchise-methode Eindloonf 100
000Eindloonf 100 000 Pensioenopbouw 70%  
70 000  AOW-inbouw14 000franchise 10/7 x f 14 00020 000  Pensioengrondslagf  80 000 Ouderdomspensioenf 
56 000Ouderdomspensioen 70%f  56 000Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of bij een deeltijdwerker
de deeltijdfactor ook kan worden toegepast op de AOW-franchise kunnen wij
antwoorden dat een gebruikelijke methode om de deeltijdfactor toe te passen
is het aantal dienstjaren waarin in deeltijd wordt gewerkt met de deeltijdfactor
te herrekenen. Op die wijze zal de franchise slechts beperkt doorwerken en
wordt de deeltijdfactor tevens op de franchise toegepast, omdat diezelfde
deeltijdwerker gelijktijdig nog andere deeltijdfuncties kan hebben die tezamen
tot een volledig dienstverband leiden. Op deze wijze wordt dan bereikt dat
er slechts éénmaal AOW-inbouw plaatsvindt. Daarbij zij aangetekend
dat dit eigenlijk vreemd is, omdat de opbouw van de AOW zelf noch afhankelijk
is van de hoogte van het salaris, noch afhankelijk van de vraag of men in
deeltijd werkt of niet. In zoverre is hier technisch sprake van een potentieel
voordeel voor deeltijdwerken.De vraag van deze leden met betrekking tot de AOW-inbouw voor directeuren-grootaandeelhouders
wordt hierna beantwoord in onderdeel 10 van deze memorie.De leden van de D66-fractie vragen of een werknemer die enige tijd in
het buitenland heeft gewoond en geen volledige AOW zal ontvangen toch de volledige
enkele gehuwden AOW moet inbouwen. Het is juist dat in alle gevallen tenminste
de enkele gehuwden AOW moet worden ingebouwd. Voor diegenen die enige tijd
in het buitenland hebben gewoond, wordt ervan uitgegaan dat men aldaar de
mogelijkheid heeft gehad deel te nemen aan een regeling vergelijkbaar met
de Nederlandse AOW-regeling. Indien die mogelijkheid in het desbetreffende
land zou ontbreken, rest de mogelijkheid van een voortzetting van de betaling
van AOW-premies op vrijwillige basis. 10. Pensioenregelingen in eigen beheerDe leden van de CDA-fractie stellen dat de geheel of gedeeltelijk in eigen
beheer gehouden regelingen minder ruimte krijgen dan de pensioenregelingen
die zijn ondergebracht bij een externe verzekeraar en vragen om een toelichting
op de elementen die dit onderscheid rechtvaardigen en vragen waarom de topmanager
van een bedrijf niet in deze positie verkeert. Bovendien vragen zij hoe dient
te worden omgegaan met de gangbaarheidstoets voor bijvoorbeeld de medicus,
de directeur-grootaandeelhouder in de bouwsector en de overgang van een extern
verzekerd pensioen naar een eigen-beheersituatie. Door voor geheel of gedeeltelijk
in eigen beheer gehouden pensioenregelingen aan te sluiten bij hetgeen in
collectieve regelingen gangbaar is, is sprake van een materieel gelijke behandeling
omdat voor de in eigen beheer gehouden regelingen een gelijke ruimte wordt
geboden als doorgaans in collectieve regelingen wordt benut. Als element die
het onderscheid met een bij een externe verzekeraar ondergebrachte regeling
rechtvaardigt kan bijvoorbeeld worden genoemd dat de directeur-grootaandeelhouder
die het pensioenkapitaal in eigen beheer houdt in een volstrekt andere positie
verkeert dan de werknemer die afscheid van zijn premies neemt totdat de uitkeringen
beginnen te lopen. In eigen beheer kan een pensioenvoorziening worden opgebouwd
zonder liquiditeitsverlies, terwijl een eventueel overschot bij overlijden
ten goede komt aan de erfgenamen. In de eigen-beheersituatie is het daarom
aantrekkelijk een zo hoog mogelijke pensioenlast te creëren, omdat daarmee
belastinguitstel wordt bereikt terwijl het pensioenkapitaal als financiering
in de onderneming blijft. Vanuit deze gedachte bestaat er een belang de buitengrenzen
van het pensioengebouw op te zoeken. Op basis van de in artikel 18h opgenomen
delegatiebevoegdheid wordt voor in eigen beheer gehouden regelingen een gelijke
behandeling bereikt met collectieve pensioenregelingen door in het tweede
lid van het voorziene artikel 10c van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting
1965 aan te geven welke ruimte voor in eigen beheer gehouden
regelingen als trendvolgend wordt aangemerkt. Omdat in collectieve regelingen
doorgaans niet de enkele gehuwden AOW wordt ingebouwd, maar een veel hogere
franchise, wordt ingevolge het voorziene artikel 10c van het Uitvoeringsbesluit
loonbelasting 1965 voorgeschreven dat een AOW-inbouw van tenminste de uitkering
voor een ongehuwde persoon moet plaatsvinden.In het voorziene artikel 10c van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting
1965 is invulling gegeven aan hetgeen collectief gebruikelijk is. Het vormt
het toetsingskader voor alle regelingen die geheel of gedeeltelijk in eigen
beheer worden gehouden, ook voor de medicus en de directeur-grootaandeelhouder
in de bouwsector. Het staat de directeur-grootaandeelhouder overigens vrij
een volstrekt gelijke situatie te creëren door het pensioen extern te
verzekeren en gebruik te maken van de know how en alle faciliteiten van de
externe professionele verzekeraar. Ingeval de directeur-grootaandeelhouder
besluit zijn extern verzekerde pensioen alsnog geheel of gedeeltelijk in de
eigen-beheersituatie in te brengen wordt deze handeling op grond van het in
artikel 19b vernummerde oude artikel 11c gelijkgesteld met afkoop indien het
pensioen niet voldoet aan de voor eigen beheer gestelde aanvullende voorwaarden
in genoemd artikel 10c.Wij gaan ervan uit met het voorgaande tevens de vraag te hebben beantwoord
van de leden van de fractie van D66 waarin aandacht is gevraagd voor de mogelijkheden
om het restkapitaal aan erfgenamen buiten de wettelijke kring van gerechtigden
te doen komen. 11. Taakafbakening pensioenfondsen en verzekeraarsDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de verhouding tussen de mogelijkheid
dat bedrijfs- en ondernemingspensioenfondsen individuele aanvullende voorzieningen
mogen aanbieden tot het aanbod van de producten van verzekeraars, gelet op
toezicht en op Europese regelgeving. Het toezicht op pensioenfondsen is geregeld
in de Pensioen- en spaarfondsenwet. Toezichthouder is de Verzekeringskamer,
die eveneens toezicht houdt op verzekeraars. Hoewel het bedrijfseconomisch
toezicht op pensioenfondsen in formeel opzicht anders is geregeld dan het
toezicht op verzekeraars, heeft de Verzekeringskamer er voor gezorgd dat in
materieel opzicht het toezicht in belangrijke mate overeenstemt met dat op
verzekeraars, ook bijvoorbeeld met betrekking tot de solvabiliteit. Op grond
van de Eerste richtlijn leven is het toegestaan dat de toezichtswetgeving
voor pensioenfondsen afwijkt van die voor verzekeraars. Argument daarvoor
was de besloten groep waarvoor een pensioenfonds werkt, en de collectieve
solidariteit tussen de deelnemers onderling. De aanwezigheid van individuele
aanvullende producten bij pensioenfondsen doet daar niet aan af zolang daarin
voldoende solidariteitselementen aanwezig zijn. Ook is er geen strijdigheid
met Europese mededingingsregels. Voorts volgt de Nederlandse overheid met
aandacht de uitkomsten van Europese rechtspraak op het gebied van mededinging. 12. Internationale aspectenDe leden van de CDA-fractie vragen de visie van de eerste ondergetekende
over de opheffing van de belemmeringen binnen Europa op het gebied van pensioenen
en welke richting de discussie in Europees verband zou kunnen gaan om te komen
tot een «fully portable pension package». Op instigatie van Nederland
heeft de zogenoemde Taxation Policy Group de Europese Commissie uitgenodigd
om voorstellen te doen voor een gecoördineerde aanpak van de grensoverschrijdende
pensioenproblematiek. Nederland wenst daarbij te komen tot een totaalconcept.
Dat wil zeggen dat het voorstel zich niet alleen dient uit te strekken tot
het wegnemen van fiscale barrières bij pensioenopbouw in geval van migratie, maar tevens tot het veiligstellen van belastingclaims die
als gevolg van pensioenopbouw ontstaan. Belangrijk daarbij is dat de mogelijkheden
van internationale wederzijdse bijstand verder worden ontwikkeld. Dit laatste
om te voorkomen dat een verruiming van mogelijkheden om pensioen in het buitenland
op te bouwen, zou kunnen leiden tot verlies van claims vanwege het verschil
in fiscale behandeling van pensioen in de verschillende lidstaten. Het Nederlandse
beleid ter zekerstelling van de fiscale claim is in OESO- en EU-verband, alsmede
in bilaterale verhoudingen, gericht op het realiseren van een uitsluitende
bronstaatheffing over afkoopsommen van pensioenen en lijfrenten. Met betrekking
tot de pensioen- en lijfrenteuitkeringen gaan wij uit van een woonstaatheffing,
omdat de gerechtigde in de woonstaat gebruik maakt van de voorzieningen in
dat land. Als de woonstaat echter geen gebruik kan maken van het heffingsrecht
of slechts een deel van het pensioen kan belasten dan wel het pensioen belast
tegen een lager tarief dan reguliere arbeidsinkomsten, stellen wij voor de
bronstaat onder nadere voorwaarden het recht te geven aanvullend belasting
te heffen over de termijnen van pensioenen en lijfrenten.Op de vraag van deze leden of op termijn in Europa mogelijkheden worden
gezien om buitenlandse verzekeraars zonder vestiging in Nederland, gelijk
te schakelen met Nederlandse verzekeraars kunnen wij antwoorden dat ook bij
deze problematiek zoveel mogelijk moet worden getracht om met de andere lidstaten
tot een gezamenlijke oplossing te komen. Zo speelt ook in dit verband het
verder uitbouwen van de mogelijkheden van wederzijdse bijstand een belangrijke
rol. Een oplossing in Europees verband geniet derhalve onze voorkeur.Met betrekking tot de vraag van deze leden naar de reacties van de lidstaten
op de door de eerste ondergetekende bepleite dynamische interpretatie van
belastingverdragen waarbij ficties uit de nationale wetgeving in aanmerking
dienen te worden genomen bij de uitleg van verdragen, zij opgemerkt dat de
specifieke strekking van deze vraag niet geheel duidelijk is. In het algemeen
kan hierover echter worden opgemerkt dat een dynamische interpretatie van
belastingverdragen, met name op het punt van de doorwerking van ficties in
de nationale wetgeving, tot op heden niet heeft geleid tot overlegprocedures
met verdragspartners. 13. UitvoeringsaspectenDe leden van de CDA-fractie hebben geluiden gehoord dat de 70%-norm bij
beschikbare-premieregelingen niet meer relevant zou zijn en de uitgangspunten
ruimte laten voor verschillende interpretaties. Voorts vragen zij of in overleg
zal worden getreden met het pensioenveld om tot aanvaardbare tabellen te komen.
Ook de leden van de PvdA-fractie vragen naar een uniforme hoogtevaststelling
van de beschikbare premies. Met betrekking tot de vaststelling van de hoogte van de beschikbare premies
merken wij op dat aan de in de opbouwfase gestelde normeringen het uitgangspunt
ten grondslag ligt dat in een opbouwperiode van 35 jaar een adequaat pensioen,
te weten een pensioen ter hoogte van 70% eindloon, bereikbaar moet zijn. Deze
70%-norm is ook uitgangspunt bij het bepalen van de rekengrondslagen voor
beschikbare-premieregelingen. Het is dan ook de bedoeling dat met inachtneming
van de grondslagen genoemd in artikel 18a, derde lid, dusdanige premiepercentages
worden berekend dat deze tot een einduitkomst op pensioeningangsdatum leiden
van 70% eindloon. Daarbij zij opgemerkt dat hoge of lage beleggingsopbrengsten,
waarvan het risico bij dit soort producten volledig bij de pensioengerechtigde
ligt, tot een hogere of lagere uitkomst kunnen leiden. De tabellen die op
basis van de in het derde lid opgenomen grondslagen kunnen worden vastgesteld
leiden afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden van de werknemer en
de gekozen pensioenvormen tot verschillende premiepercentages.
Hier is sprake van maatwerk en individualisering. De aldus vastgestelde premiebedragen
hebben ten doel bij voldoende dienstjaren en redelijke rendementen een pensioenresultaat
te bereiken dat in de buurt komt van 70% eindloon. Vanzelfsprekend kunnen
de ontwikkelingen op de beurs tot een hogere of lagere uitkomst leiden, maar
dat is inherent aan de keuze voor een beschikbare-premieregeling. Wij zien
hier geen onduidelijkheid of rechtsongelijkheid. Omwille van de uitvoerbaarheid
en om tot een zekere visuele gelijkheid te komen is het hanteren van een norm-carrière
toegestaan van de eerste 10 jaar 3%, daarna 10 jaar 2%, 10 jaar 1% en daarna
0%. Ligt de carrièrelijn van een werknemer steiler, dan is in het kader
van het aanwijzingsbeleid tegenbewijs mogelijk.Naar aanleiding van de vraag naar aanvaardbare tabellen of een uniforme
hoogtevaststelling van de beschikbare-premiepercentages merken wij op dat
daarmee onvoldoende rekening zou kunnen worden gehouden met de diverse individuele
omstandigheden (zoals bijvoorbeeld carrièreverloop en verschil in sterfekansen).
Een dergelijke vertaling zou tot vele tientallen staffels leiden die dan nog
niet alle voorkomende situaties zouden dekken. Om zoveel mogelijk recht te
kunnen doen aan de individuele omstandigheden is ervoor gekozen de uitgangspunten
voor de omrekening van een eindloonsysteem naar een beschikbare-premiesysteem
in de wet vast te leggen, maar de uitvoering daarvan niet door middel van
tabellen imperatief voor te schrijven.De leden van de PvdA-fractie vertrouwen er voorts op dat praktische uitvoeringszaken
zoals de werkwijze ten aanzien van deblokkering van het spaarloon snel zullen
worden geregeld. Hierover merken wij op dat in de Uitvoeringsregeling werknemersspaarregelingen
en winstdelingsregelingen uitvoering zal worden gegeven aan de ingevolge dit
wetsvoorstel geboden aanwendingsmogelijkheid voor premiespaarregelingen en
spaarloonregelingen. Hierbij zal worden aangesloten bij de bestaande aanwendingsmogelijkheid
voor bepaalde levensverzekeringspremies. Met betrekking tot de fiscaal-technische
verwerking merken wij op dat de inhoudingsplichtige het aldus voldoen van
de pensioenpremie in de loonadministratie dient te verwerken als een in het
desbetreffende tijdvak op het loon ingehouden eigen bijdrage van de werknemer.
Het ontmoet in reguliere voorkomende gevallen geen bezwaar als hierbij desgewenst
wordt aangesloten bij het moment waarop de inhoudingsplichtige aan een spaarinstelling
meldt dat hij instemt met deze aanwending van de spaargelden of het spaarloon. 14. RestbegunstigingDe vraag van de leden van de fractie van D66 of zij het goed zien dat
door het amendement Schimmel (amendement 10), met betrekking tot restbegunstiging
geen wijziging wordt aangebracht, kunnen wij bevestigend beantwoorden. Zoals
bij dit amendement is toegelicht, zal het in het verleden gevoerde beleid
op dit punt worden gecontinueerd. 15. OvergangsbepalingOp de vraag van de leden van de CDA-fractie welke tijd de werkgevers wordt
gegund om pensioenregelingen aan te passen aan de eisen van de wet kunnen
wij antwoorden dat in het voorgestelde artikel 38a een overgangsregeling is
getroffen. Op basis van deze overgangsregeling krijgen werkgevers 5 jaren
na inwerkingtreding van het wetsvoorstel de tijd om hun regeling aan te passen.De vraag van deze leden of onder het huidige regime tegen een opbouwpercentage
van 2,33 opgebouwde aanspraken blijven gerespecteerd, kunnen wij bevestigend
beantwoorden. De vraag of dit kan leiden tot een backservice
over de jaren die liggen vóór de inwerkingtreding tegen 2,33%
behoeft enige verduidelijking. Een pensioenregeling waarin onder het huidige
regime 2,33% per dienstjaar wordt opgebouwd kan worden voortgezet tot het
moment waarop uiterlijk moet worden overgegaan naar een opbouw van maximaal
2% per dienstjaar. Het eindloon op dat moment is bepalend voor een eventuele
backservice tegen 2,33%. Salarisverhogingen en pensioengrondslagverbreding
zoals die na invoering van het wetsvoorstel mogelijk zijn, kunnen slechts
tegen een opbouwpercentage van 2 worden meegenomen en niet leiden tot een
backservicelast van 2,33% over jaren voor invoering van de nieuwe regeling. 16. Budgettaire gevolgenDe leden van de CDA-fractie stellen nadere vragen bij de passage in de
nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer, waarin wordt opgemerkt
dat de gedetailleerheid van het wetsvoorstel noodzakelijk is om een hoge mate
van flexibiliteit binnen de toegestane budgettaire kaders te realiseren. Wat
betreft het risico dat de goed verdienende werknemer extra ruimte zou kunnen
benutten om individueel bij te storten, vragen zij of kan worden aangegeven
welke bedragen met dit specifieke risico zijn gemoeid, wat het budgettair
kader is in dit verband en hoe zich dit verhoudt met de mogelijkheden voor
werknemers om extra ruimte te benutten via het lijfrenteregime. Het risico
dat de goed verdienende werknemer extra ruimte zou kunnen benutten om individueel
bij te storten, ontstaat doordat het wetsvoorstel de verdeling van de pensioenlasten
tussen werkgevers en werknemers vrijlaat. Door in het wetsvoorstel vervolgens
gedetailleerde grenzen op te nemen kan worden voorkomen dat individuele stortingen
volledig afhankelijk zouden worden van onzekere maatschappelijke ontwikkelingen
en daarmee ook budgettair onbeheersbaar zouden worden. Aldus kan het aan het
wetsvoorstel ten grondslag liggende kader van budgettaire neutraliteit veilig
worden gesteld. Wat betreft de mogelijkheden voor werknemers om extra ruimte
te benutten via het lijfrenteregime, kan worden opgemerkt dat deze ruimte
voor werknemers met een goede pensioenregeling thans globaal beperkt blijft
tot de basisaftrek van de eerste tranche. In de regel zullen alleen werknemers
met een relatief hoog inkomen en een onvolledige pensioenopbouw in het desbetreffende
jaar of een eerder jaar voor aanvullende aftrek in de tweede en derde tranche
in aanmerking komen.De leden van de PvdA-fractie vragen of een indicatie gegeven kan worden
van de lasten – dat wil zeggen van de toename van de aftrekbedragen –
wanneer bijvoorbeeld zowel het ABP als het PGGM de maximale ruimte die deze
wet biedt zouden «uitnutten». Zoals ook al is opgemerkt in de
nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer, is de in het wetsvoorstel
voorgestelde norm flexibeler dan die in de huidige wetgeving, maar per saldo
niet anders. Het ligt – gelet op het feit dat op dit moment in de collectieve
pensioenregelingen veelal niet alle wettelijke beschikbare ruimte wordt benut –
dan ook niet in de verwachting dat de grenzen van de geboden ruimte in de
toekomst meer zullen worden opgezocht dan thans. De veronderstelling dat in
collectieve regelingen maximaal gebruik zal worden gemaakt van de mogelijkheden
die het wetsvoorstel biedt, is naar onze mening dan ook niet reëel. TOELICHTING OP DE ARTIKELEN Artikel I, onderdeel D (hoofdstuk IIA, artikelen 18 t/m
19e van de Wet op de loonbelasting 1964)De leden van de PvdA-fractie vragen naar de gevolgen van de fluctuatiemogelijkheid
in artikel 18d voor uitgaven van de Rijksoverheid in de sfeer van de huursubsidie
en minder eigen bijdrageruimte voor bijvoorbeeld AWBZ-gefinancierde instellingen.
Deze leden vragen voorts naar de achterliggende filosofie van de variabilisering
en zouden een mogelijke indicatie van de financiële effecten op collectieve
voorzieningen op prijs stellen. Zoals de werkgroep Fiscale behandeling pensioenen
in haar rapport heeft opgemerkt, leeft de wens het mogelijk te maken dat de
gelijkmatige periodieke pensioenuitkeringen tot op zekere hoogte ook kunnen
fluctueren. De achtergrond hiervan is dat men in de eerste jaren na pensionering
meer mogelijkheden wenst om consumptieve uitgaven te doen dan op latere leeftijd.
Daarbij dient voorkomen te worden dat het pensioengeld spoedig wordt verbruikt
en men dan vervolgens aangewezen is op ondersteuning van de overheid omdat
de nodige bestaansmiddelen niet meer aanwezig zijn. Met deze overwegingen
in gedachten is een bandbreedte van 100 : 75 gekozen. Daarbij dient bedacht
te worden dat het hier gaat om aanvullende pensioenaanspraken die worden genoten
naast de AOW-uitkering. Door de variabilisering alleen toe te staan voor de
aanvullende pensioenen is het totale inkomenseffect voor de lagere inkomens
geringer dan voor de hogere inkomens. Toch is niet uit te sluiten dat door
de variabilisering van aanvullende pensioenuitkeringen het inkomen boven en
onder bepaalde toetsinkomens voor bijvoorbeeld huursubsidie of de eigen bijdrage
AWBZ fluctueert. Voor de huursubsidie zou dit tot gevolg kunnen hebben dat
pensioengerechtigden gedurende een periode dat zij lagere pensioenuitkeringen
ontvangen opeens voor huursubsidie in aanmerking komen. De kans bestaat echter
ook dat pensioengerechtigden in een periode waarin zij ten gevolge van variabilisering
hogere pensioenuitkeringen ontvangen tijdelijk geen recht meer hebben op huursubsidie.
In de situatie dat het totale inkomen lager is dan f 55 161 (1999)
is de kans dat variabilisering gevolgen heeft voor de eigen bijdrageruimte
voor AWBZ-gefinancierde instellingen reëel aanwezig. De variabilisering
in pensioenuitkeringen heeft dan direct gevolgen voor hogere dan wel lagere
eigen bijdragen. Dit zou nadelige financiële effecten kunnen hebben op
collectieve voorzieningen indien een gerechtigde gedurende de periode dat
hij hogere uitkeringen ontvangt nog niet is aangewezen op een zorginstelling
en op het moment waarop de pensioenuitkeringen worden verlaagd wel. Deze mogelijkheid
tot eventuele manipulatie ligt niet voor de hand omdat de pensioengerechtigde
uiterlijk op de pensioeningangsdatum een keuze moet maken voor variabilisering
en de uitkeringstermijnen en de hoog/laagverhoudingen dan vast liggen, terwijl
het moment van opname in een zorginstelling niet voorspelbaar is. Om een uitspraak
te kunnen doen over eventuele financiële effecten op collectieve voorzieningen
moet inzicht bestaan over het te verwachten gebruik van de mogelijkheid tot
variabilisering. Met betrekking tot variabilisering bestaan deze inzichten
nog niet, maar er bestaan wel gegevens met betrekking tot het gebruik van
flexibiliseringsmogelijkheden bij pensioenregelingen in het algemeen. Uit
onderzoek is gebleken dat slechts 4% van het totale deelnemersbestand gebruik
maakt van flexibiliseringsmogelijkheden. Deze 4% bestaat voornamelijk uit
de hoger betaalden. De kans dat het inkomen daardoor onder een bepaald toetsinkomen
daalt is te verwaarlozen. Wij verwachten daarom dat de financiële effecten
van variabilisering op de collectieve voorzieningen uitermate gering zullen
zijn. De leden van de CDA-fractie vragen vanaf welk moment de mogelijkheid bestaat
tot het opbouwen van een tijdelijk overbruggingspensioen. Met een overbruggingspensioen
als bedoeld in artikel 18e kan een tijdelijke verhoging van het ouderdomspensioen
dat ingaat voor de leeftijd van 65 jaar worden gerealiseerd om het gemis aan
AOW-uitkeringen te compenseren. Het ligt daarom voor de hand het tijdelijk
overbruggingspensioen gelijktijdig met het ouderdomspensioen op te bouwen.
Het is evenwel toegestaan het tijdelijk overbruggingspensioen in een kortere
periode op te bouwen, maar niet korter dan in een periode van 10 jaren. De
versnelde opbouw moet plaatsvinden direct voorafgaande aan de pensioeningangsdatum.
Dit om te voorkomen dat pensioenlasten in de tijd naar voren worden gehaald.De Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. VermeendDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J. F. Hoogervorst 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19981999-26020-104b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl