Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Verslag schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda van de RAZEB van 26-27 oktober 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136001
 2009-2010
 
 21 501-02
 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
 
 
 
 
 Nr. 
 928
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 23 oktober 2009
 De vaste commissie voor Europese Zaken heeft
enkele vragen en opmerkingen over de brief van de minister en staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken van 4 oktober 2009 inzake de geannoteerde agenda
van de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van 26–27 oktober
2009 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 926) ter beantwoording aan de regering
voorgelegd. Deze vragen, alsmede de daarop op 22 oktober 2009 gegeven
antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie
 Waalkens
 Adjunct-griffier van de commissie
 Mittendorff
 
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Algemene Zaken
 Voorbereiding Europese Raad 29–30 oktober 2009
 De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de inzet van de regering
inzake de voorbereiding van de Europese Raad van 29 en 30 oktober a.s.
Ten aanzien van de Baltische Zee Strategie delen zij de mening van de regering
dat er geen additionele communautaire financiering of nieuwe instituties moeten
komen.
 
 De leden van de PvdA-fractie zien de EU als het toonbeeld van democratie
waar mensenrechten hoog in het vaandel staan. In mensenrechtenverdragen en
in het grondrechtenhandvest van de EU is het recht op vrije informatievergaring
en het recht op een vrije, pluriforme pers vastgelegd. Kandidaat-lidstaten
moeten, alvorens zij mogen toetreden tot de EU, voldoen aan deze rechten.
De leden van de PvdA-fractie zien dat de laatste tijd steeds hardnekkiger
het beeld ontstaat dat een van de lidstaten van de EU deze rechten schendt.
 In het kader van de Kopenhagencriteria moeten kandidaat-lidstaten voldoen
aan het acquis communautaire alvorens zij mogen toetreden. De leden van de
PvdA-fractie vragen of de regering de mening dat EU-lidstaten blijvend moeten
voldoen aan het acquis communautaire deelt. En zo ja, deelt de regering de
mening dat tegen lidstaten die het acquis schenden maatregelen in EU verband
(door de Europese Raad, de Europese commissie of het Europees parlement) zouden
moeten worden kunnen genomen? En zo ja, is de regering bereid dit als agendapunt
voor de komende Europese Raad op te voeren, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 Institutionele kwesties
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat er op dit moment nog geen
duidelijkheid is over de bekrachtiging door Tsjechië. Los van institutionele
kwesties, zijn ook de bespreking van de nominaties voor de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger
en de vaste voorzitter van de Europese Raad afhankelijk van de bekrachtiging
van het Verdrag.
 De bekrachtiging door Tsjechië lijkt vertraging op te lopen door
de houding van de Tsjechische president die nieuwe voorwaarden aan bekrachtiging
gesteld heeft. De leden van de PvdA-fractie vragen wat er waar is van de uitlating
van president Klaus dat er twee zinnen aan een voetnoot zou moeten worden
toegevoegd.
 Volgens deze leden kan het niet zo zijn dat de EU-landen bereid zijn aan
deze wens tegemoet te komen, nu het parlement en de Tsjechische premier hun
goedkeuring aan het Verdrag, zoals het er nu ligt, hebben gegeven.
 Verdere vertraging van de inwerkingtreding van het Verdrag moet worden
voorkomen. Volgens de leden van de PvdA-fractie kan het niet zo zijn dat 1
persoon vertraging veroorzaakt. Deze leden vagen welke waarde kan gehecht
worden aan eerdere uitlatingen van de kant van de Tsjechische premier dat
alles gereed is voor ratificatie van het Verdrag van Lissabon eind dit jaar.
 
 De leden van de SP-fractie hebben vernomen dat de Tsjechische regering
heeft aangegeven de laatst geformuleerde eis van hun president te willen voorleggen
aan de Raad. De eis betreft een uitzondering op het Handvest van Grondrechten.
Deze leden willen van het Kabinet weten of het bereid is gevolg te geven aan
deze nieuw geformuleerde eis en welke gevolgen dat heeft voor het ratificatieproces.
De geannoteerde agenda meldt verder dat de bespreking van de nominaties
voor de vaste voorzitter van de Europese Raad en Hoge Vertegenwoordiger ook
afhankelijk zijn van de Tsjechische bekrachtiging. Mogen deze leden er dan
wel vanuit gaan dat wat betreft de samenstelling van de Europese Commissie
er niet langer gewacht zal worden? Daarnaast vragen deze leden zich af of
de opstelling van de Tsjechische president ook mogelijke gevolgen heeft voor
het verkrijgen van een «eigen» eurocommissaris, zoals commissievoorzitter
Barroso onlangs suggereerde. De leden van de SP-fractie vragen, indien dat
het geval is, of de regering die suggestie steunt.
 
 Nu het Constitutionele Hof in Tsjechië heeft aangegeven op 27 oktober
a.s. een uitspraak te kunnen doen inzake de klacht van enkele senatoren, is
het volgens de leden van de VVD-fractie zeer wel denkbaar dat op de Raad ook
de nominaties voor de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger en de vaste voorzitter
van de Europese Raad worden geagendeerd. Uit het Benelux-paper dat is rondgestuurd
aan de lidstaten en waarin een profielschets voor de voorzitter is opgenomen,
wordt wel opgemaakt dat de zinsnede «demonstrate a committent to European
projects» moet worden geïnterpreteerd als een afwijzing van de
kandidatuur van de heer Tony Blair voor deze functie. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering dat in elk geval kan ontkennen.
 Deze leden vragen of het klopt dat onze zuiderburen al een blokkade hebben
opgeworpen ten aanzien van een eventuele kandidatuur van de heer Blair.
 Deze leden vragen of het klopt dat MP Juncker zich kritisch heeft uitgelaten
over de steun van de Franse president en de Duitse bondskanselier voor een
eventuele kandidatuur van de heer Blair.
 Indien de regering deze eventuele kandidatuur van de heer Blair in elk
geval niet (bij voorbaat) afwijst, mogen de leden van de VVD-fractie dan uit
de gezamenlijke positiebepaling van de Benelux-landen begrijpen dat België
en Luxemburg dit ook niet langer doen?
 Indien de regering de mening van de VVD nog relevant acht, willen deze
leden graag meegeven dat de eventuele Benelux-kandidaturen die zouden kunnen
worden gesteld of gevraagd van zowel de premiers van Luxemburg als die van
België niet de voorkeur van deze leden hebben en niet aan de profielschets
van deze leden voldoen. Een eventuele kandidatuur van de heer Blair, niettegenstaande
de «red-lines» die hij bij de onderhandelingen over het Verdrag
van Lissabon wist te markeren, zouden deze leden als een krachtig signaal
begroeten van een Europa dat een moderniseringsslag moet doormaken (o.a. qua
beleidsprioriteiten, financiën) en een meer prominente rol in de wereld
(extern optreden, veiligheidsrol) wil innemen.
 Tenslotte, zou er onder het Verdrag van Nice tijdens deze EU Top slechts
tot voordrachten van 26 Commissieleden worden besloten en de nominaties van
de Hoge Vertegenwoordiger en vaste Raadsvoorzitter pas later aan de orde komen,
dan gaan de leden van de VVD-fractie ervan uit dat de regering – met
het bewust niet steunen van een tweede termijn van Commissaris Kroes –
een zeer zware en/of strategisch interessante post voor de beoogd Nederlandse
Commissaris in de wacht zal slepen; interne markt, mededinging, energiebeleid,
justitie, binnenlandse veiligheid zouden daarvan voorbeelden kunnen zijn.
De leden van de VVD-fractie wensen de regering daarbij succes.
 
 De leden van de PVV-fractie stellen dat het eenieder welbekend is dat
mede door druk vanuit de Europese Commissie en de Ierse «ja»-lobby
inmiddels door de Ieren is ingestemd met het verdrag van Lissabon. De leden
van de PVV-fractie hechten eraan op te merken dat zij geen verdere forcering
van het verdrag verwachten en zij verzoeken de regering niet nog meer op de
zaken vooruit te lopen dan nu reeds het geval is. Nominaties ten aanzien van
uit het verdrag voortvloeiende functies en andere institutionele
kwesties dienen besproken te worden wanneer de ratificatie in zijn geheel
is afgerond, aldus deze leden.
 Klimaatverandering
 De leden van de SP-fractie willen weten of de Europese Raad zijn belofte
zal nakomen om tijdens deze bijeenkomst concrete bedragen te noemen die hij
wil bijdragen aan de financiering van klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden.
Zij vragen in welke mate dat afhankelijk is van de vraag of alle lidstaten
het eens kunnen worden over de onderlinge verdeelsleutel. Voorts vragen deze
leden of de regering de mening van deze leden deelt dat het belang van een
serieuze Europese toezegging te belangrijk is voor het slagen van de Kopenhagenbijeenkomst
en dat deze niet afhankelijk mag zijn van de grillen van enkele lidstaten.
Zij vragen of het een optie is dat de overgrote meerderheid zich committeert
aan een Europese bijdrage, ook al is het onduidelijk of enkele lidstaten daar
hun eerlijk deel aan zullen bijdragen. Deze leden vragen of de regering het
met hen eens is dat het gezag van de regering enorm zou toenemen tijdens de
besprekingen in de EU en later in Kopenhagen wanneer de regering duidelijkheid
zou verschaffen over hoe zij van plan is zijn eigen klimaatdoelstellingen
in Nederland te realiseren nu het Planbureau voor de leefomgeving aangeeft
dat deze met het huidige beleid niet worden gehaald. De leden van de SP-fractie
vragen, indien dat het geval is, of de regering dat dan ook gaat doen.
 
 De leden van de VVD-fractie stellen dat ambities goed zijn, maar reële
ambities nog beter. Nederland moet zich verzetten tegen een nieuwe en ongecontroleerde
ODA-stroom richting armere landen.
 Economische, financiële en sociale situatie
 De leden van de PVV-fractie stellen dat het voor de Europese Unie van
belang is om het vertrouwen in de economie te herstellen. Vanwege de inter-afhankelijkheid
van de Europese economieën is hiervoor samenwerking vereist is. De leden
van de PVV-fractie moedigen de spoedige coördinatie van herstelprogramma’s
dan ook aan. Deze leden zijn van mening dat de prioriteit voor de Unie op
juist dit punt moet liggen.
 Illegale immigratie
 De leden van de SP-fractie vragen, nu wederom de illegale immigratie op
de agenda staat, waar de besprekingen op dit punt toe moeten leiden en welke
meningsverschillen er beslecht moeten worden.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen hoe het staat met de Nederlandse ambities
om Frontex te versterken met een fregat of patrouillenboten.
 Baltische Zee Strategie
 De leden van de PvdA-fractie erkennen dat de belangrijkste doelstellingen
van de strategie zijn: beschermen van het milieu van de Baltische Zee, bevorderen
van de welvaart, vergroten van de toegankelijkheid door het versterken van
vervoers- en energieverbindingen en verzekeren van veiligheid in de regio.
Samenwerking met derde landen vindt met name plaats in het kader van de «Northern
Dimension».
 Hoe belangrijk effectieve coördinatie van beleid en activiteiten
ook zijn voor de verbetering van het milieu, de veiligheid en de economische
kansen in de Baltische Zeeregio, het is gelukkig niet de bedoeling, zo blijkt
uit het commissiestandpunt en het standpunt van de Nederlandse regering,
dat er nieuwe instituties moeten worden opgetuigd. De leden van de PvdA-fractie
vragen of dit ook de algemene opvatting is in de overige EU landen.
 
 De leden van de PVV-fractie stellen dat zij, zolang het Baltische Zee
project enkel beoogt een betere samenwerking in de regio te bewerkstelligen
en geen extra communautaire kosten dan wel agentschappen etc. met zich meebrengt,
geen bezwaren tegen deze strategie hebben. Deze leden gaan er vanuit dat de
regering nauwlettend in de gaten houdt dat deze strategie ook zonder financiële
of institutionele consequenties blijft.
 Externe Betrekkingen
 Afghanistan/Pakistan
 De leden van de PvdA-fractie uiten hun grote zorgen over de terroristische
aanslagen van de laatste weken en de verhoogde instabiliteit in het land als
gevolg van deze aanslagen. Naast deze verhoogde instabiliteit, speelt ook
de vluchtelingenproblematiek een grote rol. De regering stelt terecht dat
vrijwillige terugkeer en «early recovery» van groot belang zijn.
De leden van de PvdA-fractie steunen daarom de regering in haar pleidooi voor
een coherente en geïntegreerde strategie, waarbij militaire actie wordt
opgevolgd door «early recovery» activiteiten gericht op civiele
wetshandhaving, capaciteitsopbouw van lokaal bestuur en sociaaleconomische
wederopbouw.
 Deze leden vragen of Nederland of de EU eigen waarnemingen heeft om de
veiligheid van het kernwapenarsenaal in Pakistan te kunnen beoordelen. Zo
ja, hoe luiden deze waarnemingen, zo vragen deze leden. Tot slot vinden de
leden van de PvdA-fractie dat de Malakand strategie te beperkt is om als oplossing
te dienen. Zij wijzen erop dat alleen al geografisch gezien deze zich beperkt
tot de Noord-Westelijke Grensprovincie van Pakistan, terwijl de problemen
inmiddels tot Baloechistan en Punjab zijn uitgebreid.
 
 De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is de opvatting
over regionale vredesonderhandelingen, zoals die ook door de Amerikaanse ex-minister
van Buitenlandse Zaken Kissinger zijn ontvouwd (IHT 5 oktober 2009 «Afghanistan’s
cruel options») in de RAZEB in te brengen. Deze leden vragen of de regering
bereid is een regionale conferentie als EU voorstel in te brengen.
 Verder menen deze leden dat aan dergelijke onderhandelingen de allerhoogste
prioriteit moet worden gegeven, gezien het feit dat ook Pakistan in een steeds
diepere staat van oorlog wordt betrokken. Volgens hen zijn de Amerikaanse
bombardementen daar voor een belangrijk deel debet aan. Zij vinden dat daar
een einde aan moet worden gemaakt en verzoeken de regering om dit in EU verband
over te brengen.
 
 Wat betreft Afghanistan en Pakistan zijn de leden van de PVV-fractie sceptisch.
De afgelopen weken waren weer erg gewelddadig. Islamitische regimes zullen
nooit democratisch en rechtsstatelijk te werk gaan. Het is echter wel zaak
de Taliban in deze landen, en elders ter wereld, te elimineren. Gezien de
recente mediaberichten omtrent bombardementen van de Pakistaanse luchtmacht
op schuilplaatsen van moslimsextremisten, lijkt Pakistan hier eindelijk meer
werk van te maken. De leden van de PVV-fractie vragen of de regering dit kan
bevestigen. 
 Afghanistan
 De leden van de CDA-fractie vinden het goed dat de ministers tijdens deze
RAZEB opnieuw spreken over de betrokkenheid van de EU bij Pakistan en Afghanistan.
De leden van de CDA-fractie delen de lijn van de regering dat de EU inzet
er op gericht moet zijn bestaand beleid effectiever uit te voeren, dat gericht
moet zijn op committent ten aanzien van goed bestuur, democratisering en bestuurlijke
en economische vernieuwingen. Deze leden vragen de regering aan te geven of
de andere lidstaten deze lijn ondersteunen.
 Voorts vragen de leden van de CDA-fractie hoe de Nederlandse regering
de sterkere rol van de EU ziet bij het nieuwe Afghan Compact.
 
 De leden van de SP-fractie vragen wat de instructies zijn die de regering
aan de Nederlandse vertegenwoordiger in de klachtencommissie heeft gegeven.
Eerder al (vorige week) stelden leden van de SP-fractie Kamervragen over het
conflict in de VN dat uitmondde in het ontslag van Galbraith. Zij vragen wat
de rol is van de EU in deze klachtencommissie en of Nederland daarin de EU-vertegenwoordiger
is. Voorts vragen deze leden de opvatting van de regering over de wijze van
hertelling en of de Nederlandse vertegenwoordiger in de commissie instructies
heeft deze opvatting uit te dragen.
 Pakistan
 De leden van de CDA-fractie steunen de lijn van de regering waarbij de
Pakistaanse regering wordt ondersteund in haar strijd tegen het terrorisme
in de noordwestelijke provincies. Een geïntegreerde strategie, waarbij
ook aandacht is voor wederopbouwactiviteiten biedt daarbij de grootste kans
op duurzaam succes. Deze leden vragen op welke wijze de EU actieve steun biedt
om de genoemde Malakand strategie op korte termijn te implementeren. Voorts
vragen de leden van de CDA-fractie op welke manier wordt aangesloten bij de
initiatieven die vanuit de Verenigde Staten ten aanzien van Pakistan in gang
zijn gezet. 
 MOVP
 De leden van de CDA-fractie delen met de regering de zorgen over de mensenrechtensituatie
in Syrië. Ook zijn deze leden van mening dat, door Syrië wellicht
bij de EU te betrekken en nadere dialoog aan te gaan de mensenrechtensituatie
aan de orde gesteld kan worden. Niettemin zijn de leden van de CDA-fractie
van mening dat de EU te allen tijde aan de handrem moet kunnen trekken, indien
de situatie verslechtert. Deze leden steunen dan ook de inzet van de regering
om hierover een afspraak als EU vast te leggen om het akkoord eenzijdig op
te schorten in geval van grove mensenrechtenschending. De leden van de CDA-fractie
zullen hierop streng toetsen indien het akkoord voor ratificatie aan het parlement
wordt voorgelegd.
 
 De leden van de PvdA-fractie waarderen de inspanningen van de VS om de
vredesonderhandelingen tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit weer
vlot te trekken. Echter, de recente uitspraken van de Israëlische minister
van Buitenlandse Zaken, Avigdor Lieberman, voorspellen weinig goeds voor de
nabije toekomst. Lieberman zei «duidelijk te gaan zeggen dat er conflicten
zijn die niet tot een alomvattende oplossing leiden, zoals in Cyprus, en dat
de mensen leren ermee te leven». Wie gelooft dat Israël en de Palestijnen
het wel eens kunnen worden «wekt illusies en sleept ons mee naar een
algemeen conflict», zei hij. Het doel van de huidige vredesinspanningen
zou volgens hem beperkt moeten blijven tot een interim-akkoord. 
 De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering de uitspraken van
Lieberman beoordeelt. Voorts vragen zij welke invloed heeft de weigerachtige
houding van Lieberman heeft op de Nederlandse houding t.a.v. Israël.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de uitspraken van Lieberman
de kansen op een oplossing voor het conflict opnieuw kleiner maken.
 
 De leden van de SP-fractie dringen er op aan dat de EU Israël onder
druk zet om een einde te maken aan het nederzettingenbeleid. Deze leden vragen
wat de EU als lid van het kwartet zal ondernemen.
 Ten aanzien van het Associatieakkoord met Syrië is het deze leden
niet 100% duidelijk wat de houding van Nederland zal zijn met betrekking
tot het mensenrechtenartikel. De leden van de SP-fractie vragen of de regering «nee»
zegt tegen een associatieakkoord zonder mensenrechtenartikel of niet.
 
 De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat Syrië verre van een
associatieakkoord is. We moeten geen associatieovereenkomsten sluiten met
mensenrechtenschendende dictaturen. De leden van de PVV-fractie zijn derhalve
van mening dat de Nederlandse regering sterker vast dient te houden aan haar
principes.
 
 De leden van de GroenLinks-fractie hebben de mensenrechten hoog in het
vaandel staan, en hechten daarom veel belang aan een kritische blik op de
mensenrechtensituatie in landen waarmee het een associatieakkoord sluit, dus
ook bij Syrië. De leden van de GroenLinks-fractie zijn bezorgd over de
mensenrechtensituatie in Syrië. Mensenrechtenorganisaties hebben zich
met ferme woorden uitgesproken over bijvoorbeeld de inperking van de vrijheid
van meningsuiting.
 De minister heeft in zijn brief van 10 juli 2009 aangegeven dat hij
concrete eisen stelt aan een ondertekening van het associatieakkoord. Daarmee
stond Nederland alleen. De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening
dat, hoewel het belangrijk is de mensenrechtensituatie mee te wegen, een blokkade
van het associatieakkoord niet in het belang van de Syrische bevolking zou
zijn, omdat op deze manier de deur voor een dialoog over mensenrechten gesloten
blijft.
 Deze leden vragen of de berichten kloppen dat tijdens de bijeenkomst van
EU-ambassadeurs op 8 oktober jl. een politieke declaratie is toegevoegd
aan de modelovereenkomst met betrekking tot mensenrechten en dat daarbij de
afspraak is gemaakt het verdrag op te schorten bij ernstige mensenrechtenschendingen.
Voorts vragen deze leden of deze declaratie dezelfde is als de Joint Declaration
zoals opgenomen in de overeenkomsten met Oost-Europese landen als Georgië
en Albanië. Is de Syrische regering akkoord gegaan met deze toevoeging?
Wat waren voor hen de redenen om hun bezwaren tegen een dergelijke verklaring
nu te laten varen, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
 De EU heeft door de jaren heen associatieakkoorden gesloten met een aantal
landen waar de mensenrechtensituatie twijfelachtig is, bijvoorbeeld in Jordanië,
Tunesië en Israël. Aan die akkoorden is geen declaratie toegevoegd
met betrekking tot deze problematiek. Door juist in het geval van Syrië
zo zwaar te tillen aan een dergelijke toevoeging, komt het land in een isolement,
en dit draagt zeker niet bij aan het oplossen van het probleem. De leden van
de GroenLinks-fractie zijn van mening dat argumenten van de minister voor
het tegenhouden van ondertekening van het akkoord belangrijk zijn, maar trekken
zelf een andere conclusie. De toevoeging van een gemeenschappelijke interpretatieve
verklaring bij artikel 135 van het akkoord vormt niet specifiek een meer bruikbare
basis voor de aanpak van de mensenrechtensituatie in Syrië, aldus deze
leden.
 De leden van de GroenLinks-fractie hopen wel op een effectieve implementatie
van artikel 2 van elk associatieakkoord. Benchmarks en meetbare doelstellingen
kunnen het monitoren van alle associatieakkoorden uniformeren. Deze leden
vragen de mening van de minister over de invoering van een dergelijk algemeen
systeem van benchmarks, doelstellingen op maat en monitoring als onderdeel
van het EU associatieakkoord. Voorts vragen deze leden of de regering bereid
is met regelmaat aan de Kamer te rapporteren over de naleving van artikel
2 van alle associatieakkoorden die de EU heeft.
 De leden van de GroenLinks-fractie rekenen er graag op dat Nederland politieke
besluitvorming van de EU tot het aangaan van het associatieakkoord met Syrië
zal ondersteunen en noch zichzelf, noch Syrië in een geïsoleerde
positie zal manoeuvreren.
 Westelijke Balkan
 De inspanningen van de landen op de Westelijke Balkan ten aanzien van
het bestrijden van criminaliteit en corruptie zijn volgens de leden van de
PVV-fractie onder de maat. Bosnië wordt nog immer verscheurd door interne
polarisatie. Kroatië levert nog steeds geen goede medewerking aan het
Joegoslavië-tribunaal en moet meer doen op het gebied van justitiële
hervormingen. Uitbreiding van de Europese Unie is wat de leden van de PVV-fractie
betreft onbespreekbaar, al helemaal met landen die niet aan de basisvoorwaarden
kunnen voldoen. De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat landen zelf
initiatief moeten tonen alvorens de EU met allerlei verbeterde overeenkomsten
en subsidies op de proppen komt. Samenwerking met een internationaal erkend
tribunaal is dan wel het minste wat een land, dat nota bene EU kandidaat is,
dient te laten zien. De regering heeft eerder aangegeven dat het Zweedse voorzitterschap,
mede gezien het door de Commissie uitgezette tijdpad, deze herfst voorzag
in de laatste fase te kunnen belanden qua onderhandelingen met Kroatië.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat dat inmiddels
niet meer het geval is.
 Bosnië
 De leden van de CDA-fractie constateren een gebrek aan vooruitgang in
Bosnië en Herzegovina (hierna mede: BiH). Zij vragen of de grondwettelijke
wijzigingen die worden voorgesteld de centrale staatsorganen beter zullen
laten functioneren. De huidige Grondwet houdt de huidige verdeeldheid in stand
door drie bevolkingsgroepen een stem te geven. Het beste zou zijn om de huidige
grondwet geheel te vervangen, maar daarvoor zijn de verschillen in visie te
groot, aldus de leden van de CDA-fractie. Zij vragen de regering aan te geven
of er een stappenplan is om de huidige Grondwet zodanig te wijzigen dat uiteindelijk
een Grondwet ontstaat die bindend werkt tussen de verschillende etnische groepen
van BiH. Voorts vragen deze leden de regering aandacht te vragen voor het
onderwijssysteem in BiH. De drie etnische groepen hebben verschillende leerschema’s
en er is geen sprake van gezamenlijke schoolgang door de etnische groepen.
 In BiH circuleren nog grote hoeveelheden munitie en wapens en zijn private
beveiligingsdiensten actief. De leden van de CCDA-fractie vragen op welke
wijze de EU kan bijdragen aan het opruimen van overtollige munitie en wapens.
Zij vragen de regering deze problematiek tijdens de RAZEB te bespreken. De
leden van de CDA-fractie constateren dat de regering naar aanleiding van de
motie Ormel c.s. van 9 juni 2009 de vestiging van een expertisecentrum
ter bestrijding van georganiseerde criminaliteit ter tafel heeft gebracht.
Helaas heeft de Commissie geantwoord dat het Southeast European Cooperative
Initiative Center (SECI) zich hier al mee bezig houdt. De leden van de CDA-fractie
zijn van mening dat de georganiseerde criminaliteit een belangrijke oorzaak
is van onvoldoende integratie van bevolkingsgroepen in BiH; deze leden verzoeken
de regering om nogmaals het belang van een expertisecentrum in
Bosnië Herzegovina te benadrukken en daar voor te ijveren. De georganiseerde
criminaliteit heeft belang bij het handhaven van de huidige instabiele status-quo
in Bosnië Herzegovina.
 De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat omvorming van de positie
van de Hoge Vertegenwoordiger alleen kan als er voldoende vooruitgang kan
worden gemaakt en zij vragen. welke voortgang is gemaakt in relatie tot de
benchmarks.
 
 De leden van de PvdA-fractie stellen dat ongeveer een derde van de fondsen
van de Europese Commissie voor Bosnië naar criminaliteitsbestrijding
en JBZ gaat. Met behulp van de Europese Unie is een regionaal centrum opgericht
ter bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit, het Southeast European
Cooperative Initiative Center (SECI), dat deels als expertisecentrum functioneert.
Ook de EVDB-missies EUPM en EUFOR houden zich proactief bezig met de bestrijding
van de georganiseerde misdaad, voor EUPM wordt dit na 2010 zelfs de hoofdtaak.
 De leden van de PvdA-fractie constateren dat er veel energie en geld in
de aanpak van de georganiseerde misdaad in Bosnië en Herzegovina zit
en vragen of ook bekend is wat de resultaten van deze aanpak zijn.
 
 De leden van de SP-fractie maken zich ernstig zorgen over de politieke
situatie in Bosnië-Herzegovina. Zij vragen de regering hoe zij de invloed
van de stagnatie in Bosnië-Herzegovina op de regio beoordeelt en of dit
ook de uitvoering van het Stabilisatie- en Associatieakkoord in gevaar brengt.
 Met betrekking tot de sluiting van het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger
willen deze leden iets meer weten over de beoordeling van de regering of aan
de gestelde voorwaarden is voldaan, omdat de regering nu enkel uitspreekt
dat die voorwaarden niet moeten worden afgezwakt. Deze leden vragen of het
klopt dat er meerdere lidstaten zijn die aansturen op een besluit in november
om het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger te sluiten zodra er een akkoord
ligt over een grondwetswijziging. Deze leden vragen of de regering hun mening
deelt dat een dergelijk akkoord, net als de recente politiehervormingen, en
zeker wanneer het onder grote druk van de EU en VS tot stand is gekomen, onvoldoende
bewijst dat er onomkeerbare stappen worden gezet richting het opheffen van
de verdeeldheid in het land. Indien dat het geval is, vragen deze leden of
de regering het met hen eens is dat er daarom meer tijd moet worden genomen
voor de implementatie van de grondwetswijziging alvorens te besluiten tot
sluiting.
 Kroatië
 De Raad zal worden geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking
tot de toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Kroatië. In het grensgeschil
tussen Kroatië en Slovenië is een doorbraak bereikt. De leden van
de CDA-fractie vragen de regering aan te geven aangeven of er ook grensgeschillen
zijn tussen Kroatië en Servië en tussen Kroatië en BiH. Voorts
vragen deze leden de regering of zij van mening is dat deze grensgeschillen
ook opgelost moeten worden voor een eventuele aanvraag van het EU lidmaatschap
door Kroatië.
 De leden van de CDA-fractie vinden het teleurstellend dat de hoofdaanklager
van het ICTY heeft geconstateerd dat er weinig verbetering is in de samenwerking
tussen Kroatië en het ICTY. Deze leden zijn van mening dat de onderhandelingen
over hoofdstuk 23 opgeschort dienen te blijven totdat er sprake is van volledige
medewerking van Kroatië met het ICTY. De leden van de CDA-fractie vragen
de inzet van de Nederlandse regering en of de regering kan aangeven hoe de
overige EU lidstaten hier instaan. 
 
 De leden van de PvdA-fractie stellen dat de Raad zal worden geïnformeerd
over de huidige stand van zaken met betrekking tot de toetredingsonderhandelingen
tussen de EU en Kroatië. Hoewel er een doorbraak is in het grensgeschil
tussen Kroatië en Slovenië, speelt de samenwerking met het Joegoslavië
tribunaal een belangrijke rol in de verdere voortgang van de onderhandelingen.
 De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat een consistente implementatie
van de uitbreidingsstrategie van 2006 nu belangrijker is dan ooit. Uitgangspunt
van deze strategie is dat het tempo van toenadering tot de EU afhankelijk
is van de mate waarin de noodzakelijke hervormingen in de individuele landen
worden doorgevoerd. De indruk is dat de onderhandelingen met Kroatië
in een stroomversnelling zitten. Eind vorig jaar voorzag de Europese Commissie
dat de onderhandelingen eind 2009 kunnen worden afgerond. De leden van de
PvdA-fractie vragen of de regering de mening deelt dat niet de verwachte of
gewenste datum van afronding van de onderhandelingen de doorslag mag geven
wat betreft het oordeel over de noodzakelijke hervorming, maar dat deze inhoudelijk
zullen moeten beoordeeld. Het gaat volgens deze leden toch uiteindelijk om
de bereikte resultaten en niet om de inzet richting die resultaten, hoewel
de doorbraak in het grensgeschil en de inzet van de Kroatische premier, uiteraard
lovenswaardig zijn. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe breed gedragen
de opvatting is dat de samenwerking met het ICTY (meer dan) voldoende moet
zijn alvorens er verdere onderhandelingsresultaten kunnen worden geboekt.
 
 De leden van de SP-fractie ondersteunen het standpunt van de regeriing
dat Kroatië nog steeds onvoldoende samenwerkt met het Joegoslavië
tribunaal (ICTY). De leden van de SP-fractie vragen de regering of het overhandigen
van de nog ontbrekende documenten die door het tribunaal zijn verzocht voldoende
wordt geacht om verder te onderhandelen over het hoofdstuk rechtelijke macht
en fundamentele rechten. Daarnaast vragen deze leden of de regering hun mening
deelt dat het bevreemdt dat de Commissie de verwachting uitspreekt dat de
onderhandelingen mogelijk volgend jaar kunnen worden afgesloten, terwijl het
onduidelijk is of en wanneer deze documenten zullen zijn opgespoord.
 Moldavië
 De beleidsvoornemens van de nieuwe Moldavische regering bieden de aanknopingspunten
om te onderhandelen over een nieuwe brede overeenkomst ter vervanging van
de Partnerschapsovereenkomst. Momenteel is er echter nog geen nieuwe president
gekozen. De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven waarom
dit nog niet is gebeurd en wanneer dit wel zal gebeuren. Voorts vragen deze
leden of de regering het met hen eens is dat het verstandig zou zijn deze
verkiezing af te wachten voordat onderhandeling over een nieuw akkoord in
gang wordt gezet.
 Sancties Oezbekistan
 De leden van de CDA-fractie steunen de inzet van de regering.
 
 De leden van de SP-fractie steunen de regering in haar mening dat het
niet juist is de sancties tegen Oezbekistan te beëindigen.
 Rusland Top
 De leden van de CDA-fractie constateren dat de Rusland Top geen punt op
de agenda is. Deze leden willen echter een aantal aandachtspunten in aanloop
naar de Top aan de orde stellen. Zij vragen of de regering heeft kennisgenomen
van het rapport door de commissie Tagliavini en of dit rapport besproken zal
worden in aanloop naar de Rusland Top. Voorts vragen deze leden wat daarbij
de inzet van de Nederlandse regering is. De leden van de CDA-fractie vragen
of de toenemende onrust op de Noordelijke Kaukasus een onderwerp is dat besproken
zal worden op de Rusland Top. De leden van de CDA-fractie vragen om medewerking
van Rusland om de moordzaken op Anna Politkovskaya en Natalia Estemirova op
te lossen. De leden van de CDA-fractie vagen een reactie van de regering of
dit punt aan de orde kan worden gesteld bij de Rusland Top. 
 Sri Lanka
 De leden van de CDA-fractie maken zich zorgen omtrent de situatie in Sri
Lanka. Deze leden vragen of de regering met hen van mening is dat het afsluiten
van het GPS plus verdrag met Sri Lanka samenhangt met de mensenrechtensituatie
in Sri Lanka.
 
 De leden van de PvdA-fractie willen ook graag aandacht vragen voor de
situatie in Sri Lanka. Ondanks vele toezeggingen van de regering dat na de
oorlog in april ze naar huis zouden kunnen terugkeren, zitten tienduizenden
onschuldige mannen, vrouwen en kinderen nog altijd vast in de overbevolkte
vluchtelingenkampen. Zonder water, medicijnen, sanitaire voorzieningen en
fatsoenlijk eten. In de tussentijd trekt de Sri Lankaanse regering zich niets
aan van hun lot. Dit is een schandelijke situatie, waaraan zo snel mogelijk
een einde gemaakt moet worden, aldus deze leden.
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering bereid is om in EU-verband
te pleiten om Generalised System of Preferences Plus (GSP+) voor Sri Lanka
in te trekken om de regering van Sri Lanka ertoe te bewegen de hoognodige
veranderingen m.b.t. de vluchtelingenkampen door te voeren. Voorts vragen
deze leden op welke wijze de EU verder aan een verbetering van de situatie
in de vluchtelingenkampen zou kunnen bijdragen.
 
 De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe het de recente uitspraak
van de Russische regering beoordeelt dat praten over sancties tegen Iran op
dit moment enkel de onderhandelingen met Iran zou frustreren. Erkent de regering
dat sancties niet effectief zijn indien Rusland als zowel lid van de VN-Veiligheidsraad
als buurland daar geen medewerking aan zou verlenen, zo vragen deze leden.
 Iran
 De leden van de SP-fractie vragen de regering hoe zij de recente uitspraak
van de Russische regering beoordeelt dat praten over sancties tegen Iran op
dit moment enkel de onderhandelingen met Iran zou frustreren. Erkent de regering
dat sancties niet effectief zijn indien Rusland als zowel lid van de VN-Veiligheidsraad
als buurland daar geen medewerking aan zou verlenen, zo vragen de leden van
de SP-fractie.
 
 De leden van de PVV-fractie hechten er in het kader van de relatie met
Iran aan op te merken dat zij geen verbetering zien, zowel op het gebied van
het nucleaire dossier als op het gebied van mensenrechten. Nog steeds wil
Iran niet praten over zijn verrijkingsprogramma. De berichten hieromtrent
van het IAEA zijn onduidelijk. Vertrouwelijke rapporten zouden wijzen op het
feit dat Iran atoombommen kan maken, terwijl de Verenigde Naties anderzijds
complimenten uitdeelt aan het adres van Teheran omdat ze zo goed mee zouden
werken. Deze leden vragen de regering hierover meer duidelijkheid te verstrekken.
Wat betreft de interne aangelegenheden bereikte deze leden deze week nog het
bericht dat in Iran drie betogers die tijdens de demonstraties
van afgelopen juni zijn opgepakt, ter dood zijn veroordeeld. Burgers die ter
dood veroordeeld worden omdat ze demonstreren! Ook hier verwachten de leden
van de PVV-fractie een krachtig internationaal optreden in plaats van dat
Nederland haar«afschuw uitspreekt». Daar doet Iran in ieder geval
niets mee, aldus deze leden.
 II. REACTIE VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS
VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Algemene Zaken
 Voorbereiding Europese Raad 29–30 oktober 2009
 Het voorzitterschap was aanvankelijk voornemens onder het agendapunt «Voorbereiding
Europese Raad» over Iran te spreken. Inmiddels heeft het echter bekend
gemaakt dit onderwerp tijdens het diner op maandag 26 oktober aan de
orde te stellen.
 Acquis communautaire
 In antwoord op vragen van de PvdA-fractie over het acquis communautaire
en het nemen van maatregelen tegen lidstaten die het acquis schenden, diene
dat lidstaten moeten voldoen aan het acquis communautaire. Het rechtssysteem
in de EU-lidstaten is zodanig ingericht dat eventuele gebreken via de rechter
aan de orde kunnen worden gesteld.
 Institutionele kwesties
 Bekrachtiging door Tsjechië
 Op vragen van de PvdA-fractie en de SP-fractie kan de regering mededelen
dat President Klaus zijn zorg heeft geuit dat de Benes-decreten zullen worden
aangevochten in geval het Handvest van de Grondrechten direct toepasbaar wordt
en dat dat tot eigensdomsaanspraken zou kunnen leiden. President Klaus heeft
aangegeven deze mogelijkheid te willen uitsluiten.
 
 Niet duidelijk is welke juridische vorm President Klaus hierbij voor ogen
heeft. Zolang niet helder is wat de precieze wens is van President Klaus,
is het moeilijk daarover een oordeel te vellen. Voor de regering staat de
spoedige inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon voorop. De Tsjechische
regering heeft zich op het punt gesteld dat het geen heropening wenst van
ratificatieproces in alle lidstaten. De regering deelt deze mening.
 Benoeming
 De leden van de fractie van de SP vragen zich af of ze (op grond van wat
wordt gesteld in de geannoteerde agenda over de nominaties voor de vaste voorzitter
van de Europese Raad en Hoge Vertegenwoordiger) er vanuit mag worden gegaan
dat wat betreft de samenstelling van de Europese Commissie er niet langer
gewacht zal worden.
 
 Of deze Europese Raad zal spreken over de samenstelling van de nieuwe
Commissie, hangt mede af van de uitspraak van het Tsjechisch Constitutioneel
Hof, dat een hoorzitting organiseert op 27 oktober as., en van de vraag
of aan de door President Klaus geformuleerde wens op enigerlei wijze
gevolg zal worden gegeven. Op dit moment is het onduidelijk of het Zweeds
voorzitterschap de samenstelling van de nieuwe Commissie uiteindelijk op de
agenda plaatst.
 
 Daarnaast vragen de SP-leden zich af of de opstelling van de Tsjechische
President ook mogelijke gevolgen heeft voor het verkrijgen van een «eigen»
eurocommissaris, zoals commissievoorzitter Barroso onlangs suggereerde. De
leden van de SP-fractie vragen, indien dat het geval is, of de regering die
suggestie steunt.
 
 Tijdens de Europese Raad van juni jl. is uitgesproken dat het Verdrag
van Lissabon uiterlijk eind 2009 in werking zou moeten zijn getreden. De regering
gaat er vanuit dat de Tsjechische regering zich daaraan houdt. Als blijkt
dat het langer gaat duren dan moet het voorzitterschap met de lidstaten bezien
hoe daar mee om te gaan.
 
 Mocht het zeker worden dat de Tsjechische president niet binnen afzienbare
tijd zal overgaan tot het tekenen van de goedkeuringswet bij het Verdrag van
Lissabon, dan zal de nieuwe Commissie moeten worden aangesteld op basis van
het Verdrag van Nice. Dat betekent dat de Commissie moet worden verkleind
ten opzichte van de huidige Commissie met 27 commissarissen. In dat geval
zullen alle scenario’s voor reductie van het aantal leden van de Commissie
worden besproken. Die situatie is op dit moment niet aan de orde.
 
 De regering verwijst tevens naar de brief van 5 oktober jl. (over
de Nederlandse positie inzake de betekenis van de uitslag van het Ierse referendum
voor Europa en voor de ratificatie en implementatie van het Verdrag van Lissabon)
waarin de benoeming van de Commissie op grond van het Verdrag van Nice en
het Verdrag van Lissabon beschreven staat.
 
 Leden van de VVD-fractie vragen het kabinet of de profielschets voor de
vaste voorzitter van de Europese Raad in het Benelux-memorandum moet worden
uitgelegd als een afwijzing van de kandidatuur van de heer Blair voor deze
functie. Voorts vragen zij of het klopt dat België en Luxemburg zich
al tegen de kandidatuur van de heer Blair hebben uitgesproken en wat het betekent
voor de gezamenlijk positiebepaling van de Benelux-landen.
 
 De regering benadrukt dat de profielschets voor de vaste voorzitter van
de Europese Raad als omschreven in het Benelux-memorandum geen afwijzing van
welke kandidatuur dan ook impliceert. Bij het opstellen van deze profielschets
samen met de andere Benelux-landen heeft de regering altijd het institutioneel
evenwicht voor ogen gehad en niet een specifieke persoon. Daaruit volgt dat
het Benelux-memorandum niet tot doel had een gezamenlijk standpunt in te nemen
namens de Benelux ten aanzien van een kandidaat voor vaste voorzitter van
de Europese Raad, maar wel ten aanzien van bepaalde kwalificaties waaraan
een kandidaat moet voldoen.
 Klimaatverandering
 In antwoord op de vragen van de leden van de SP-fractie over klimaatverandering
kan de regering mededelen dat financiering van klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden
in deze periode prominent op de agenda staat van de diverse Raadsformaties.
De inzet van de regering is om de komende weken de EU-inzet verder te concretiseren
om weer stappen te kunnen maken in de mondiale klimaatonderhandelingen. De
Milieuraad behandelt alle elementen die Nederland wenst terug te zien in een
Kopenhagen-akkoord – mitigatie, adaptatie, financiering en technologie. De Ecofin-Raad buigt zich met name over de EU-inzet ten aanzien van
financiering van klimaatacties in ontwikkelingslanden. De Europese Raad zal
naar aanleiding van de Milieuraad en de Ecofin de EU-positie nader concretiseren.
 Over de exacte uitkomsten van de Europese Raad kan dus enkel nog gespeculeerd
worden. Financiering van klimaatacties in ontwikkelingslanden staat nog volop
ter discussie, waarbij onder de lidstaten zowel voor- als tegenstander zijn
van het noemen van concrete bedragen. Ook de interne lastenverdeling is nog
onderwerp van discussie. De Nederlandse inzet blijft ongewijzigd: een bedrag
van 100 miljard euro (zowel publiek en privaat) is nodig in 2020 voor de bekostiging
van mitigatie- en adaptatieacties in ontwikkelingslanden. De omvang van de
benodigde publieke middelen is afhankelijk van het aandeel dat de koolstofmarkt
levert en wat ontwikkelingslanden zelf bij kunnen dragen. De EU zal in de
publieke financiering haar eerlijke aandeel bijdragen. Nederland zet in op
een eerlijk aandeel van de EU op 20–30% van de totale benodigde
publieke financiering. Dat is realistischer dan het aandeel van 10–30%
dat de Europese Commissie noemt. Wat Nederland betreft kan de interne verdeling
van deze EU-bijdrage ná Kopenhagen vastgelegd worden.
 
 EU-regeringsleiders hebben al wel erkend dat een snelle start moet worden
gemaakt met internationale financiële steun voor klimaatacties waarbij
ze verwezen naar de mededeling van de Europese Commissie van 10 september
jl. In mondiaal kader wordt er gekeken naar Europa als voortrekker in de onderhandelingen
en men hoopt dat de aankomende Europese Raad een extra impuls kan geven, ook
op het gebied van klimaatfinanciering. Hier zet Nederland zich ook voor in,
en wil graag concrete getallen zien voor klimaatacties op de korte termijn.
Daarom heeft het kabinet toegezegd aan het EU-bedrag voor de periode 2010–2012
een geloofwaardige bijdrage te leveren van 100 miljoen euro per jaar, die
deels via de EU-begroting zou kunnen lopen. Aangezien Nederland een van de
eerste landen is die concrete bedragen noemt, is het nog niet mogelijk om
in te schatten wat de andere lidstaten bijdragen.
 
 Tenslotte is Nederland zeer geloofwaardige onderhandelingspartner, binnen-
en buiten de Europese Unie, als het gaat om het behalen van zijn emissiereductiedoelen
en haar klimaatbeleid in bredere zin.
 
 In antwoord op een vraag van de VVD-fractie over een nieuwe en ongecontroleerde
ODA-stroom richting armere landen benadrukt de regering dat klimaatverandering
het gevolg is van een probleem dat ontwikkelingslanden niet zelf hebben veroorzaakt
en het behalen van de millennium ontwikkelingsdoelstellingen nog kostbaarder
maakt. Met name voor de armste en meest kwetsbare landen zijn deze additionele
lasten moeilijk te dragen. De regering is daarom van mening dat adaptatie
aan klimaatverandering in de meest kwetsbare landen zoveel mogelijk met nieuw
en additioneel geld dient te worden gefinancierd.
 
 De regering zet zich in voor een eerlijke, efficiënte en effectieve
internationale financiële architectuur voor klimaatbeleid. Zij wil daadwerkelijke
klimaatacties in ontwikkelingslanden zien, in ruil voor financiële ondersteuning.
Al in de Bali-routekaart is afgesproken dat mitigatieacties van ontwikkelingslanden
en de voor deze acties bestemde financiering meetbaar, controleerbaar en verifieerbaar
dienen te zijn.
 Daarom benadrukt de regering het belang van een bottom-up benadering bij
het financieren van klimaatacties. Het opstellen van nationale low carbon growth plannen door zowel ontwikkelde als ontwikkelingslanden
is in dit kader van grote waarde, omdat goed nationaal beleid de effectiviteit
van financiële ondersteuning vergroot. De beheersstructuur voor klimaatfinanciering
moet volgens het kabinet bestaan uit een verschillend aantal fondsen
en landen die samenwerken op basis van hun comparatieve voordelen, waarbij
efficiënt kan worden gewerkt. Vanwege deze decentrale opzet is er de
noodzaak om een coördinatiemechanisme op te zetten. Dit mechanisme zal
primair de voorwaarden scheppen voor de effectieve koppeling van financiering
aan acties en daarvoor verantwoording afleggen aan de Partijen bij het Kopenhagen-akkoord.
Het kabinet hecht grote waarde aan het bewaken van de voortgang van klimaatacties
en dat er voldoende balans is in de aanwending van de middelen. Hierbij is
geen sprake van een ongecontroleerde financieringsstroom.
 Illegale immigratie
 De leden van de SP-fractie vragen waar de besprekingen inzake illegale
migratie toe moeten leiden nu het wederom is geagendeerd voor de Europese
Raad. Voorts wordt gevraagd welke meningsverschillen er beslecht moeten worden.
 
 In vervolg op de conclusies van de Europese Raad van juni jl. zal de Europese
Commissie tijdens de aanstaande Europese Raad verslag doen van de voorstellen
en maatregelen die sindsdien zijn gedaan. De besprekingen zullen uiteindelijk
moeten leiden tot een effectieve(re) bestrijding van de illegale migratiestromen
in het Middellandse Zeegebied. Het gaat daarbij om hervestiging van van asielzoekers
binnen de Europese Unie, de versterking van Frontex en samenwerking met derde
landen op het gebied van migratie.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen hoe het staat met de Nederlandse ambities
om Frontex te versterken met een fregat of patrouilleboten.
 
 Nederland biedt momenteel op verschillende manieren ondersteuning aan
Frontex-operaties, waaronder door middel van de inzet van grenswachten. Tevens
heeft Nederland een Rigid Hull Inflatable Boat
met tweehoofdige bemanning ingezet in de Griekse wateren. De mogelijkheden
om binnen de Nederlandse randvoorwaarden een bijdrage te leveren aan Frontex-operaties
door middel van de inzet van een fregat of patrouilleboten, worden onderzocht.
 Baltische Zee Strategie
 Volgens het voorstel van de Commissie zullen geen nieuwe instellingen
worden opgetuigd voor de Baltische Zee Strategie. Nederland deelt deze zienswijze
van de Commissie. Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of dit ook
de algemene opvatting is van andere EU-landen kan de regering mededelen dat,
voor zover bekend, ook de andere EU-lidstaten deze mening zijn toegedaan.
In de concept-Raadsconclusies wordt dan ook niet gesproken over nieuwe instellingen.
 Externe Betrekkingen
 Afghanistan/Pakistan
 De Raad zal naar verwachting een strategiepapier goedkeuren waarin de
geïntensiveerde EU-inzet ten aanzien van Afghanistan en Pakistan uiteen
wordt gezet. Bij dit strategiepapier zal ook een overzicht worden opgenomen
van de actuele hulpinspanningen van de lidstaten. Nederland heeft bij bespreking
van het strategiepapier er op gewezen dat de in het papier geschetste geïntensiveerde
strategie moet leiden tot een effectievere implementatie van het bestaande
beleid ten aanzien van Afghanistan en Pakistan. Aan de CDA-fractie kan worden
gemeld dat deze zienswijze door alle lidstaten wordt gedeeld. 
 
 De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is de opvattingen
over regionale vredesonderhandelingen, zoals die door de Amerikaanse ex-minister
van Buitenlandse Zaken Kissinger zijn ontvouwd, in de Razeb in te brengen.
Ook vragen de leden van de SP-fractie of de regering in de Razeb wil pleiten
voor een regionale conferentie. De regering zal allereerst haar eigen opvattingen
over regionale vredesonderhandelingen in de Razeb inbrengen. Dit jaar zijn
er diverse regionale bijeenkomsten geweest tussen Afghanistan, Pakistan, en
andere bij de regio betrokken landen en organisaties. De internationale conferentie
over Afghanistan in Den Haag afgelopen maart en de G8 Foreign Ministers meeting
in Triëst in juni jl. zijn twee belangrijke voorbeelden hiervan. Nederland
zal in EU-kader blijven pleiten voor verdere EU-ondersteuning van de regionale
politieke dialoog. Het is echter in eerste instantie aan de partijen in de
regio zelf om te beslissen of de organisatie van een regionale vredesconferentie
op dit moment een nuttige bijdrage kan leveren aan de wederzijdse betrekkingen.
Indien een dergelijke conferentie door Afghanistan en Pakistan wenselijk wordt
geacht zal Nederland pleiten voor EU-ondersteuning van dit initiatief.
 
 Het beoogde geïntensiveerde EU-beleid is sterk gericht op een regionale
aanpak, ook al vergen de uitdagingen in beide landen ieder ook een op maat
gesneden benadering. Ten aanzien van het stimuleren van regionale samenwerking
zal de EU zich met name richten op technische en financiële ondersteuning
van bestaande regionale organisaties, zoals bijvoorbeeld de South Asian Association Regional Cooperation (SAARC), de Central Asia Regional Economic Cooperation (CAREC) en
de Shanghai Cooperation Organisation (SCO). De
EU is voornemens hierbij aan Afghanistan en Pakistan hulp in de vorm van capaciteitsopbouw
te geven, zodat beide landen op een effectieve wijze kunnen deelnemen aan
deze organisaties. Daarnaast is de EU bereid bij te dragen aan initiatieven
op het gebied van regionale infrastructuur, zoals transportverbindingen in
de regio, en aan de totstandkoming van handels- en transitovereenkomsten.
Ook zal de EU technische expertise leveren voor verbeterd grensbeheer en voor
het tegengaan van illegale migratie aan Afghanistan, Pakistan en hun buurlanden.
Een ander voorbeeld van EU-steun voor regionale samenwerking is het hoger-
en beroepsonderwijs. De EU is voornemens onderlinge samenwerking tussen onderwijsinstituten
in de regio te stimuleren, in lijn met prioriteiten van de betreffende overheden.
 
 De SP-fractieleden menen dat de Amerikaanse bombardementen bijdragen aan
een diepere staat van oorlog in Pakistan en dat deze bombardementen moeten
worden beëindigd. De Amerikaanse en Pakistaanse autoriteiten spreken
onderling over deze militaire acties en de acties vinden plaats in samenspraak
en samenwerking. In deze militaire operatie heeft de EU geen rol.
 
 Aan de leden van de PVV-fractie kan gemeld worden dat Nederland geen gedetailleerde
informatie heeft over bombardementen op schuilplaatsen van moslimextremisten
door de Pakistaanse luchtmacht. Pakistan heeft dit voorjaar een groot offensief
ingezet in gebieden waar de Taliban (vaak ook openlijk) zijn invloed had uitgebreid.
Dit legeroffensief in de North West Frontier Provinces en FATA wordt voortgezet
in die gebieden waar Taliban nog steeds aanwezig is. Op zaterdag 17 oktober
jl. is een grote nieuwe operatie tegen Taliban stellingen in Zuid-Waziristan
van start gegaan. Hierbij vinden zowel luchtacties als grondoffensieven plaats. 
 Afghanistan
 Aan de leden van de CDA-fractie kan worden gemeld dat alle EU-partners
de lijn ondersteunen dat ook de Afghaanse regering zelf het beleid ten aanzien
van goed bestuur, democratisering en bestuurlijke en economische vernieuwingen
effectiever dient te implementeren. Tegelijkertijd zal de EU kijken naar nieuwe
mogelijkheden om initiatieven op deze gebieden te steunen. Zo zal de EU mede
met het oog op de Afghaanse parlementaire- en districtsverkiezingen in 2010
nauw betrokken zijn bij de implementatie van verbeteringen in het verkiezingsproces
en, zal zij zich inzetten voor bevordering van het functioneren van een pluralistisch
politiek partijenstelsel en van een beter functionerend parlement. Ook zal
de EU samen met de Afghaanse regering werken aan concrete maatregelen voor
hervorming van de begroting en zal zij financiële en technische steun
geven aan het UNDP programma (Afghan Sub-National Governance
Programme, ASGP) op het gebied van lokaal bestuur.
 
 De toekomstige Afghaanse regering zal nieuwe afspraken moeten maken over
het beleid van de komende jaren. Enerzijds zouden die afspraken als een soort
contract tussen de regering en de bevolking kunnen worden vastgelegd. Anderzijds
moeten er hernieuwde afspraken met de Internationale Gemeenschap worden gemaakt.
Het huidige Afghanistan Compact loopt in 2010
af en in een nieuw Compact, tussen de Afghaanse
regering en de internationale Gemeenschap, zouden realistische doelstellingen
en meetbare benchmarks moeten worden geformuleerd. De internationale Gemeenschap,
inclusief de EU, kan aan de hand daarvan bezien hoe de regering te helpen
bij het bereiken van deze doelen. In antwoord op de vragen van de CDA-fractie
dient dat Nederland zal aandringen op een actieve rol van de EU in dit proces.
Prioriteiten daarbij moeten zijn: Afghaans ownership,
goed bestuur, anticorruptie, mensenrechten, transitional
justice, rule of law en veiligheid. Ook
in de implementatiefase zal de EU door nauwe samenwerking met de Afghaanse
regering en andere internationale spelers in Afghanistan intensief betrokken
moeten blijven.
 
 In antwoord op de vragen van de SP-fractie over de Nederlander die lid
is van de Klachtencommissie Verkiezingen kan het volgende worden vermeld.
De Afghaanse Kieswet bepaalt dat de Klachtencommissie uit vijf leden bestaat.
Volgens de wet dienen het Afghaanse Hooggerechtshof en de Afghaanse Onafhankelijke
Mensenrechtencommissie elk één lid aan te wijzen. De VN-Speciaal
Vertegenwoordiger dient drie internationale leden aan te wijzen. Volgens het
Reglement van Orde van de Klachtencommis- sie dienen de leden hun taken op
een tijdige, objectieve, onpartijdige en niet-politieke wijze te vervullen.
De Nederlander werd door de VN-Spe- ciaal Vertegenwoordiger voor Afghanistan,
Kai Eide, benoemd als één van de drie onafhankelijke internationale
leden. Betrokkene is dus als onafhankelijke deskundige door de VN voorgedragen
en hij is niet verbonden met de Nederlandse regering.
 
 Ten aanzien van het ontslag van de UNAMA-medewerker Galbraith, verwijs
ik u naar de op 16 oktober jl. beantwoorde Kamervragen van de SP-fractie
en de op 16 oktober beantwoorde vragen van GroenLinks (met de respectievelijke
kenmerken 2009Z18 397 en 2009Z18 545). De wijze van hertelling is
onderling door de Klachtencommissie Verkiezingen en de Onafhankelijke Verkiezingscommissie
overeengekomen, na consultatie van internationale experts op dit onderwerp.
Een dergelijke steekproefsgewijze methode voor hertelling is in het verleden
elders in de wereld toegepast. De regering heeft vertrouwen in de wijze waarop
deze methodiek overeengekomen is. Op 20 oktober jl. bepaalde de Onafhankelijke
Verkiezingscommissie op basis van de hertelling dat een tweede verkie- zingsronde
nodig is. Deze ronde zal worden gehouden op 7 november 2009.
Nederland zal er in de Raad voor pleiten dat de EU ook tijdens deze tweede
ronde met een verkiezingswaarnemersmissie in Afghanistan aanwezig is.
 Pakistan
 De CDA-fractie vraagt op welke wijze de EU actieve steun biedt voor snelle
implementatie van de Malakand Strategie. Op dit moment zijn er nog geen activiteiten
in uitvoering, omdat de Strategie pas op 24 september jl. tijdens een
top van regeringsleiders en staatshoofden van de Friends
of Democratic Pakistan formeel werd aangenomen. In EU-kader heeft
Nederland aangedrongen op een snelle overgang van papieren strategie naar
concrete actie. De EU is van plan met name in te zetten op de hervormingen
van de veiligheidssector en het verbeteren van de rule
of law. Alle lidstaten bekijken momenteel hoe op lange termijn middelen
kunnen worden vrijgemaakt om het plan volledig te laten uitvoeren. Het door
de VS, VK en Pakistan opgezette Multidonor Trustfund,
beheerd door de Wereldbank, zou een modaliteit kunnen bieden voor financiering
van de Malakand Strategie en soortgelijke activiteiten elders in de grensregio.
Op bijdragen aan dit fonds beraden alle partijen zich nog.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of Nederland of de EU eigen waarnemingen
heeft om de veiligheid van het kernwapenarsenaal in Pakistan te kunnen beoordelen
en, indien dat zo is, hoe deze waarnemingen luiden. De veiligheid van het
Pakistaanse kernwapenarsenaal is een Pakistaanse aangelegenheid. Noch de EU,
noch Nederland hebben eigen waarnemingen om deze veiligheid te kunnen beoordelen.
De VS onderhoudt hierover wel nauwe contacten met de Pakistaanse autoriteiten
en beoordeelt het Pakistaanse kernwapenarsenaal op basis van de door de Pakistaanse
aangeleverde informatie. Vooralsnog verklaart de VS dat de veiligheid van
het kernwapenarsenaal in Pakistan voldoende is.
 MOVP
 In reactie op de opmerkingen en vragen van uw Kamer over het Midden-Oosten
Vredesproces en Syrië bericht de regering het volgende. De regering heeft
kennis genomen van de uitspraken van minister Lieberman naar aanleiding van
zijn gesprek met de Amerikaanse MOVP-gezant Mitchell, waaraan de leden van
de PvdA-fractie refereren. Deze uitspraken weerspiegelen, naar het voorkomt,
opvattingen van minister Lieberman. Voor de regering zijn de beleidsopvattingen
van de Israëlische regering als geheel, zoals uitgedragen door premier
Netanyahu, leidend. Namens Israël heeft Premier Netanyahu in zijn toespraak
in juni jl. bij de Bar-Ilan Universiteit zich uitgesproken als voorstander
van de hervatting van de vredesbesprekingen met de Palestijnen, leidend tot
de oprichting van een Palestijnse staat, zonder voorwaarden vooraf en op basis
van bestaande verplichtingen van alle partijen. Tot die verplichtingen horen
ook de afspraken die gemaakt zijn over nederzettingen in de Routekaart voor
de Vrede. In reactie op de vraag van leden van de SP-fractie benadrukt de
regering dat zij blijft pleiten voor krachtige stellingname van de EU in het
Kwartet tegen de uitbreiding van nederzettingen, ook in Oost-Jeruzalem. Dit
is ook tot uitdrukking gebracht in de laatste verklaring van het Kwartet van
24 september 2009.
 
 De fracties van het CDA, de SP, de PVV en GroenLinks verwijzen naar het
Associatieakkoord met Syrië. Het beleid van de EU is sinds 2004 om in
akkoorden met derde landen op te nemen dat schending van een van de essentiële
clausules, waaronder die inzake mensenrechten, kan leiden tot opschorting
van het akkoord. In het Associatieakkoord met Syrië is een clausule opgenomen
inzake mensenrechten. De tekst van het Associatieakkoord met
Syrië is uitonderhandeld op basis van een mandaat van voor 2004. De regering
heeft er in EU-verband op aangedrongen dat, in overeenstemming met de geldende
praktijk na 2004, wordt vastgelegd dat schending van deze essentiële
clausule gevolgen heeft voor de toepassing van de overeenkomst. Deze vastlegging
zal plaatsvinden in de vorm van een verklaring van de RAZEB, waarin wordt
bevestigd dat naleving van mensenrechtenstandaarden een essentieel onderdeel
vormt van de associatieakkoorden die de EU afsluit; derhalve kan de EU tot
opschorting van de toepassing besluiten in geval van schending van die standaarden.
Over de tekst van deze verklaring is op niveau van de EU-ambassadeurs overeenstemming
bereikt. Deze verklaring, waarop wordt gedoeld door de leden van de fractie
van GroenLinks, betreft geen gemeenschappelijke verklaring maar een unilaterale
EU-verklaring. De regering zal zich er uiteraard steeds voor inzetten dat
de EU de noodzakelijke stappen neemt zodra blijkt dat Syrië zijn verplichtingen
op mensenrechtengebied niet nakomt. Overigens heeft Syrië op maandag
19 oktober aan het EU-voorzitterschap te kennen gegeven nog enige tijd
nodig te hebben voor interne afstemmingsprocedures, alvorens het tot ondertekening
van het Associatieakkoord kan overgegaan. Op het moment van schrijven is het
nog niet duidelijk of hierdoor de ondertekening van het akkoord en marge van
de oktober-RAZEB aan de orde zal komen.
 
 Ten aanzien van de wenselijkheid om over te gaan tot implementatie van
een systeem van benchmarks, doelstellingen op maat en monitoring als onderdeel
van de EU-associatieakkoorden, zoals opgemerkt door de fractie van GroenLinks,
geldt dat een dergelijk systeem reeds vorm heeft gekregen in het Europees
Nabuurschapsbeleid (ENB). Binnen het ENB worden per land afspraken gemaakt
omtrent specifieke doelstellingen en acties voor een periode van drie tot
vijf jaar. De Europese Commissie evalueert periodiek de voortgang van de verschillende
ENB-partners en brengt hierover schriftelijke rapportages uit aan de lidstaten.
Het ENB omvat landen aan de oostelijke en zuidelijke grenzen van de Unie,
waaronder Syrië. Daarnaast rapporteert de regering periodiek aan de Tweede
Kamer over de naleving van de mensenrechten in de wereld, zowel per thema
als voor landen en regio’s. Daarbij worden ook de mensenrechtenstandaarden
waaraan de mensenrechtenparagraaf van de Associatieakkoorden refereert onder
de loep genomen.
 Bosnië-Herzegovina
 De leden van de CDA, PvdA en SP-fracties maken een aantal opmerkingen
over Bosnië-Herzegovina. Op 8 oktober hebben het Zweedse EU-voorzit-
terschap en de VS, in aanwezigheid van vertegenwoordigers van de Europese
Commissie en het Raadssecretariaat, een pakket maatregelen voorgesteld aan
de Bosnische leiders. Het pakket is bedoeld om vooruitgang te boeken met betrekking
tot de voorwaarden voor sluiting van het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger,
en om de politieke samenwerking in het land te bevorderen. De voorgestelde
grondwettelijke wijzigingen die onderdeel uitmaken van het pakket hebben onder
meer als doel om de centrale staatsorganen efficiënter te laten functioneren.
Op 20 en 21 okto- ber worden de besprekingen voortgezet onder leiding
van de initiatiefnemers. De Nederlandse regering hoopt dat de Bosnische leiders
hun onderlinge verschillen ondergeschikt kunnen maken aan een gezamenlijk
belang en bereid zijn tot een compromis.
 
 De regering deelt het oordeel van de leden van de CDA-fractie dat gezamenlijke
schoolgang zou kunnen bijdragen aan verzoening en daarmee aan de toekomst
van Bosnië-Herzegovina. De etnische groepen hechten echter sterk aan
hun eigen onderwijssystemen, waardoor het niet waarschijnlijk is dat op afzienbare
tijd een uniform systeem tot stand komt. 
 
 In het kader van het bilaterale OS-programma heeft (onder andere) Nederland
bijgedragen aan het opruimen van overtollige munitie en wapens. UNDP besteedt
hier aandacht aan in uiteenlopende programma’s. Ook de OVSE voert programma’s
uit op dit terrein. Nederland is voorstander van voortzetting van dergelijke
programma’s.
 
 De CDA- en SP-fractie hebben gevraagd naar de voortgang met betrekking
tot de benchmarks voor sluiting van het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger
(HV). De regering hecht eraan dat wordt vastgehouden aan de gestelde conditionaliteit
voor sluiting van het kantoor. Momenteel zijn er nog twee doelstellingen (verdeling
staats- en defensie-eigendommen) niet of onvolledig gerealiseerd en is er
nog geen sprake van een stabiele politieke situatie. De overige drie doelstellingen
(duurzame regeling voor de status van Brcko; akkoord over verdeling van de
belastinginkomsten; functionerende rechtstaat) zijn wel gehaald. Ook was al
eerder voldaan aan de voorwaarde van sluiting van de Stabilisatie- en Associatie-Overeenkomst
met de EU. Het voldoen aan de doelstellingen en voorwaarden die zijn gesteld
voor sluiting van het kantoor van de HV vormt ook onderdeel van de onderhandelingen
die zijn opgestart naar aanleiding van het initiatief van het Zweedse EU voorzitterschap.
Zo liggen er momenteel concrete voorstellen op tafel voor de verdeling van
staats- en defensie-eigendommen.
 
 Een aantal EU-lidstaten streeft naar een snelle sluiting van het kantoor
van de HV. Hiertoe zou ten vroegste tijdens de geplande vergadering van de
Steering Board van de Peace Implementation Council (PIC) van 18 en 19 november
een besluit kunnen worden genomen. De voorstanders van snelle sluiting bepleiten
een flexibele interpretatie van de gestelde voorwaarden. De regering deelt
de zorgen van de SP-fractie over de politieke situatie in Bosnië-Herzegovina
en heeft in PIC en EU verband steeds opgeroepen om alle voorwaarden strikt
na te leven en besluitvorming zoveel mogelijk te baseren op daadwerkelijke
uitvoering van wetgeving.
 
 De regering meent echter wel dat een eventueel politiek akkoord nieuwe
kansen biedt om uit de langdurige politieke impasse te komen en het noodzakelijke
hervormingsproces weer op gang te brengen. De op 8 oktober jl. voorgestelde
grondwetswijziging vereist complexe besluitvorming in de staatstructuur van
Bosnië-Herzegovina en zal naar verwachting tijd kosten.
 
 De regering deelt de zorgen van de Kamer over georganiseerde misdaad in
Bosnië-Herzegovina en merkt op dat er niettemin langzaam vooruitgang
wordt geboekt, o.m. op het gebied van bestrijding van smokkel van mensen en
drugs. Politiecoördinatie, binnen Bosnië-Herzegovina en met de buurlanden,
toont enige verbetering. De EUPM speelt hierbij een belangrijke rol. De verwevenheid
tussen georganiseerde misdaad, corruptie en politiek kan echter alleen effectief
worden aangepakt door nationale instellingen op het gebied van politiesamenwerking,
anticorruptie en rechtshandhaving. Het vertrek van internationale rechters
en aanklagers per 1 januari 2010 zou de positie van het staatshof en
van staatsaanklagers verzwakken. Staatshof en staatsaanklagers vormen een
belangrijk onderdeel van de discussie over grondwetsherziening. Meer inspanningen
van de Bosnische autoriteiten blijven nodig, zoals ook de Europese Commissie
constateert in het recente Voortgangsrapport.
 Kroatië
 Joegoslavië-tribunaal
 De leden van de fracties van de PVV, het CDA, de PvdA en de SP vragen allen aandacht voor het gebrek aan samenwerking van Kroatië met
het ICTY. In het voortgangsrapport van de Europese Commissie van 14 oktober
2009 gaat de Commissie in op de aanzienlijke voortgang die Kroatië heeft
geboekt in het pre-accessietraject, waarmee het einde van de onderhandelingen
in zicht komt. Nederland erkent dat Kroatië flinke stappen heeft gezet
in het hervormingsproces. Maar tegelijkertijd benadrukt de Nederlandse regering
de noodzaak van het opbouwen van een geloofwaardige staat van dienst bij de
tenuitvoerlegging van het acquis op bepaalde onderdelen, waaronder de hervormingen
op justitieel terrein. Deze hervormingen dienen in 2009 en in 2010 te worden
voortgezet.
 
 De Nederlandse regering is daarnaast van mening dat Kroatië de samenwerking
met het Joegoslavië-tribunaal dient te verbeteren. De hoofdaanklager
van het Joegoslavië-tribunaal, Brammertz, liet zich op 4 juni 2009
tegenover de VN Veiligheidsraad wederom kritisch uit over de gebrekkige samenwerking.
Deze heeft met name betrekking op de toegang tot vermiste documenten, en het
onderzoek hieromtrent, in het gerechtelijk onderzoek naar onder andere voormalig
Generaal Gotovina.
 
 Nederland blijft, samen met een aantal andere lidstaten, van oordeel dat
Kroatië meer inspanningen dient te leveren in de samenwerking met ICTY,
alvorens voortgang kan worden geboekt in de onderhandelingen over het hoofdstuk
over rechtelijke macht en fundamentele rechten (hoofdstuk 23).
 Onderhandelingen
 De leden van verschillende fracties vragen naar de visie van de regering
op het verdere tijdpad voor de onderhandelingen. De Europese Commissie meldt
in het voortgangsrapport van 14 oktober 2009 dat wanneer Kroatië
aan alle voorwaarden voldoet, de onderhandelingen volgend jaar zouden kunnen
worden afgerond. De regering verzet zich tegen het vroegtijdig noemen van
streefdata; dit is immers in strijd met de uitbreidingsstrategie van december
2006. Hierin is vastgelegd dat het tempo van het toetredingsproces afhangt
van de resultaten van de hervormingen in het land waarmee over toetreding
wordt onderhandeld, waarbij ieder land op zijn merites zal worden beoordeeld.
De Europese Unie zal pas vlak voor het einde van de onderhandelingen streefdata
voor toetreding moeten vaststellen. Daarbij is de vraag leidend of de betreffende
kandidaat-lidstaat, in dit geval Kroatië, aan alle voorwaarden heeft
voldaan.
 Grensgeschillen
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven of eventueel
bestaande grensgeschillen tussen Kroatië met Servië en/of met Bosnië-Herzegovina
ook opgelost moeten worden voor een eventuele aanvraag van het EU lidmaatschap
door Kroatië. Goed nabuurschap is een essentieel onderdeel van het pre-accessietraject.
Grensgeschillen tussen landen onderling worden gezien als een bilaterale kwestie
die buiten het onderhandelingsproces dienen te worden beslecht.
 Moldavië
 Op 16 oktober kondigde een EU-delegatie onder leiding van de Zweedse
minister Bildt in Chisinau een snelle start van de onderhandelingen over een
nieuwe brede overeenkomst met Moldavië aan. De regering steunt dit voornemen
en acht het niet noodzakelijk om de verkiezingen voor een nieuwe president
af te wachten voordat de onderhandelingen over een nieuw akkoord worden begonnen.
De recent aangetreden Moldavische regering geniet de steun van een parlementaire
meerderheid en is volledig handelingsbevoegd. Er zijn geen juridische
of politieke beletsels voor het openen van onderhandelingen. Hierbij komt
dat de nieuwe regering bemoedigende beleidsvoornemens als versnelling van
het hervor- mingsproces, verbetering van de mensenrechtensituatie en toenadering
tot Europa heeft aangekondigd. Deze positieve signalen hebben er toe geleid
dat er onder de EU-lidstaten veel steun is voor een spoedige start van de
onderhandelingen over een nieuwe brede overeenkomst. Dit biedt een kans om
de hervormingsgezinde krachten in Moldavië te steunen. Voorts wil de
EU voorkomen dat de EU kritische oppositie via frustratie van de Presidentsverkiezingen
de facto een veto kan uitspreken over het openen van de onderhandelingen.
De grondwettelijk laatst mogelijke datum voor de presidentsverkiezing is 11 november.
 Oezbekistan
 De fracties van CDA en SP verwijzen naar de discussie in Raadsverband
over de verlenging van de sancties tegen Oezbekistan. Het is gebleken dat
nagenoeg alle lidstaten menen dat de Europese Unie effectiever kan werken
aan de verbetering van de mensenrechtensituatie in Oezbekistan als de sancties
niet nogmaals worden verlengd, maar de Unie wel duidelijk haar zorgpunten
nog eens onder de aandacht van de Oezbeekse autoriteiten brengt en de situatie
nauwlettend blijft volgen. De regering streeft naar een zo effectief mogelijke
dialoog met Oezbekistan en blijft van mening dat sancties hierin een rol kunnen
spelen. Wel wil de regering een eventuele EU-consensus over het niet verlengen
van de sancties niet in de weg staan.
 EU-Rusland Top
 De regering heeft kennisgenomen van het rapport van de Independent International
Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia onder leiding van de Zwiterse
diplomate Tagliavini. Dit onderzoek werd in opdracht van de Europese Unie
uitgevoerd. Op 30 september heeft mevrouw Tagliavini het rapport aangeboden
aan Georgië, de Russische Federatie, de EU, de Verenigde Naties en de
OVSE. Ook heeft zij op die dag de inhoud van het rapport aan de EU lidstaten
toegelicht. In antwoord op de vragen van de CDA-fractie bericht de regering
dat zij meent dat het zgn. Tagliavini-rapport een genuanceerd feitenrelaas
biedt dat kan bijdragen aan een beter begrip van de oorzaak en het verloop
van het conflict tussen Georgië en Rusland in augustus vorig jaar. Het
rapport zal, naar verwacht, in aanloop naar de EU-Rusland Top niet nader worden
besproken, maar het kan vooral een positieve bijdrage leveren aan de internationale
besprekingen die in Genève mede onder leiding van de EU plaatsvinden
tussen de bij het conflict in Georgië betrokken partijen.
 De agenda voor de EU-Rusland Top op 18 november in Stockholm is nog
niet bekend. Op grond van eerdere bijeenkomsten is het de verwachting dat
ook deze keer gesproken zal worden over de mensenrechtensituatie. Nederland
zal tijdens de voorbereidingen van de Top wederom aandacht vragen voor de
mensenrechtensituatie in Rusland en in het bijzonder de positie van mensenrechtenverdedigers.
Verder zal de regering zorg uitspreken over de sterke toename van geweldsincidenten
in de Noordelijke Kaukasus. Voor de goede orde zij vermeld dat tijdens de
EU-Rusland mensenrechtendialoog op 5 en 6 november in Stockholm de situatie
in de regio, de positie van mensenrechtenverdedigers alsook de vooralsnog
onopgeloste moorden op de mensenrechtenverdedigers Politkovskaja en Estemirova
aan de orde zullen worden gesteld. 
 Sri Lanka
 De fracties van CDA en PvdA vroegen naar de mensenrechtensituatie in Sri
Lanka en het verband met de APS-plus preferenties waar Sri Lanka gebruik van
maakt.
 In algemene zin is uitgangspunt van Nederland dat de APS-plus regeling
een objectief, stimulerend handelsinstrument moet zijn dat ontwikkelingslanden
onder voorwaarden aanvullende handelspreferenties toekent. De voorwaarden
betreffen met name de ratificatie en effectieve implementatie van een aantal
verdragen op het terrein van mensen- en arbeidsrechten en milieu. Wanneer
op basis van onderzoek van de Europese Commissie blijkt dat niet (of niet
langer) aan de voorwaarden wordt voldaan, vindt Nederland dat preferenties
geheel of gedeeltelijk moeten worden opgeschort. De minister van Economische
Zaken en de staatssecretaris voor Europese Zaken hebben dit ook kenbaar gemaakt
aan de Sri Lankaanse minister van Handel tijdens zijn bezoek aan Nederland
op 12–13 oktober jl.
 
 De Europese Commissie is in oktober 2008 een onderzoek gestart naar de
effectieve implementatie van verschillende mensenrechtenconventies in Sri
Lanka. Het rapport van de Commissie d.d. 19 oktober jl., dat is gebaseerd
op een onderzoek van onafhankelijke experts, concludeert dat Sri Lanka in
de periode 2005–2008 zijn verplichtingen voortvloeiende uit het Internationale
Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten, het Verdrag tegen Foltering,
en de Conventie inzake de Rechten van het Kind niet effectief heeft geïmplementeerd.
De regering vindt dat dit aanleiding moet zijn voor opschorting van de APS-plus
handelspreferenties waarvan Sri Lanka gebruik maakt. De verwachting is dat
de Commissie dit ook aan de lidstaten zal voorstellen. Zonodig zal de regering
hiervoor pleiten.
 
 Bij een beslissing over herinvoering van de APS-plus preferenties zullen
vervolgens de Sri Lankaanse vorderingen ten aanzien van de implementatie van
de relevante conventies worden beoordeeld, inclusief de rechten van vluchtelingen
en ontheemden.
 
 De komende RAZEB zal er bij de Sri Lankaanse regering op aandringen de
condities in de vluchtelingenkampen op internationaal geaccepteerd niveau
te brengen. Dat wil zeggen dat de regering de onmiddellijke vrijwillige en
veilige terugkeer van de ontheemden mogelijk moet maken en de overblijvende
ontheemden in de kampen bewegingsvrijheid moet verlenen. Ook dienen hulpverleners
ongehinderd toegang tot de kampen krijgen. Onder deze voorwaarden is de EU
bereid om in dialoog met de Sri Lankaanse regering de terugkeer van ontheemden
te faciliteren door projecten te steunen gericht op reconstructie en ontwikkeling.
 Iran
 De leden van de fractie van de PVV vragen de regering meer duidelijkheid
te verschaffen over het nucleaire dossier van Iran. Gegeven het gebrek aan
bereidheid bij Iran volledige openheid te betrachten met betrekking tot het
nucleaire programma is het niet eenvoudig een inschatting te maken over de
Iraanse ambities. Het perspectief dat Iran op afzienbare termijn het vermogen
om een kernwapen te maken verwerft, baart de regering, evenals de bredere
internationale gemeenschap, ernstige zorgen. Iran moet er toe worden gebracht
uitvoering te geven aan de betreffende Veiligheidsraadresoluties en zijn internationale
verplichtingen nakomen.
 
 Momenteel wordt door de E3+3, bestaande uit de permanente leden van de
VN-Veiligheidsraad en Duitsland, en HV Solana met Iran gesproken om te
komen tot een oplossing voor het Iraanse nucleaire vraagstuk. Naar verwacht
zullen de E3 en HV Solana de Raad informeren over de laatste gepreksronde
(19 oktober). Deze gesprekken bieden Iran de kans om openheid van zaken
te geven. De regering is van mening dat dit diplomatieke proces alle steun
verdient. Tegelijkertijd is de regering van mening dat indien deze gesprekken
binnen afzienbare tijd onvoldoende resultaat opleveren, de internationale
gemeenschap passende nieuwe maatregelen moet nemen. Met de leden van de fractie
van de SP is de regering van mening dat dergelijke maatregelen, mede uit oogpunt
van effectiviteit, bij voorkeur in VN-verband moeten geschieden. Echter, indien
de VN-Veilig- heidsraad niet tot overeenstemming kan komen is de regering
van mening dat, indachtig de motie van het lid Voordewind c.s., de EU met
zoveel mogelijk gelijkgezinde landen maatregelen moet treffen. Overigens heeft
de EU reeds nu verdergaande sanctiemaatregelen getroffen dan de VN-Veiligheidsraad
voorschrijft.
 
 De regering deelt de zorgen van de PVV-fractie en over de mensenrech-
tensituatie in Iran en de verschillende veroordelingen tot doodstraf in de
massaprocessen. Er bestaat bij de Iraanse autoriteiten geen misverstand over
de principiële Nederlandse afwijzing van de doodstraf en de Nederlandse
zorgen omtrent de procesgang bij de massaprocessen. Zowel in VN-kader en EU-verband,
alsook in bilaterale contacten is dit Nederlandse standpunt uitgedragen en
onder de aandacht van de Iraanse autoriteiten gebracht. In diverse EU-verklaringen
en demarches naar aanleiding van de ontwikkelingen na de verkiezingen heeft
de EU Iran gewezen op zijn verantwoordelijkheden met betrekking tot het handhaven
van mensenrechten. Nederland zal zich ervoor blijven inzetten dat de Unie
Iran blijft oproepen de doodstraf af te schaffen. In aanvulling hierop heeft
Nederland op nationale basis in de Mensenrechtenraad zorgen geuit over het
verloop van de massaprocessen en de vele willekeurige arrestaties van politieke
opponenten, journalisten, mensenrechtenverdedigers en anderen. Ook sprak Nederland
in de nationale verklaring zijn bezorgdheid uit over rapporten over mensenrechtenschendingen
in gevangenissen en het gebruik van de doodstraf. De regering volgt de ontwikkelingen
nauwgezet. De gezamenlijke druk op Iraanse autoriteiten zal worden voortgezet
en zonodig worden opgevoerd.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), Ondervoorzitter van der Staaij (SGP),
Waalkens (PvdA), Voorzitter Ormel (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï (VVD),
De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Van Dijk (CDA), Blom
(PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Boekestijn (VVD), Pechtold (D66),
Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Van Dijk (SP), Thieme (PvdD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (CU) en Peters (GL).
 Plv. leden: Jager (CDA), De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA),
Van Heugten (CDA), Lempens (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Schermers (CDA),
Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Meeuwis
(VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Besselink (PvdA), Van Leeuwen
(SP), Ouwehand (PvdD), Voordewind (CU) en Vendrik (GL).