Mest- en ammoniakbeleid; Brief minister en staatssecretaris over beoordelingskader toetsing ammoniakemissies uit veehouderijen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24445, nr. 65

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-09-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

24445 nr. 65

11-09-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Bescherming van natuurgebieden tegen ammoniak: emissiebeleid
en aanvullend zoneringsbeleid2. Emissiebeleid2.1 Doelstelling2.2 Emissieprognose voor 20102.3 Beleidsvoornemens2.3.1 Uitrijregels voor drijfmest2.3.2 Veevoerspoor melkrundveehouderij2.3.3 AMvB Huisvesting3. Aanvullend zoneringsbeleid.3.1 Uitvoering motie Schreijer-Pierik3.2 Europese richtlijnen en de Wet ammoniak en veehouderij3.2.1 De IPPC-richtlijn3.2.2 De Vogel- en Habitatrichtlijnen3.2.3 Samenhang tussen Vogel- en Habitatrichtlijnen en
IPPC-richtlijn3.3 Zoneringsaanpak ammoniaktoetsing3.3.1 Zonering3.3.2 InstrumentkeuzeSamenvattend:Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24445Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 445Mest- en ammoniakbeleidnr. 65BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER EN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VOEDSELKWALITEITAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 september 2003Op 28 maart jongstleden hebben de minister van LNV en ik bij brief1 toegezegd u deze zomer een voorstel voor een handreiking
te doen toekomen voor de toetsing van ammoniakemissies uit veehouderijen in
het kader van de Vogel- en Habitatrichtlijnen2
en de IPPC-richtlijn3. Daarbij hebben wij toen
opgemerkt dat de Tweede Kamer inmiddels de motie Schreijer-Pierik c.s.4 had aangenomen, waarin de regering is verzocht de werkingssfeer
van de Wet ammoniak en veehouderij te beperken tot de zeer kwetsbare natuur.
Dit is nu ook in het Hoofdlijnenakkoord5 van het
huidige kabinet vastgelegd. Het akkoord geeft ook aan dat de realisatie van
de doelstellingen van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) in 2018 van vitaal
belang is. Dit impliceert een adequate bescherming van de EHS.In deze brief presenteren wij een beoordelingskader voor bovengenoemde
toetsing van ammoniakemissies en geven we voorts aan op welke wijze wij de
motie Schreijer-Pierik zullen uitvoeren. Het beoordelingskader is gebaseerd
op een zoneringsstelsel, zoals reeds is aangekondigd in onze brief van 28
maart jl.Veel partijen waarmee de afgelopen maanden intensief is overlegd, benadrukken
de relatie tussen het zoneringsbeleid en het generieke emissiebeleid. Daarom
schetsen wij in deze brief een totaalbeeld van het generieke ammoniak emissiebeleid
en de zoneringsaanpak.1. Bescherming van natuurgebieden tegen ammoniak: emissiebeleid
en aanvullend zoneringsbeleidWij zullen de lijn van de vorige kabinetten voortzetten om de bescherming
van de voor ammoniak gevoelige natuur zoveel mogelijk te realiseren door middel
van generiek emissiebeleid. Aanvullend op deze emissie-aanpak willen wij een
aantal natuurgebieden extra beschermen door middel van zonering, waarbij uitbreiding
en nieuwvestiging van emissiebronnen in zones rondom deze gebieden
wordt tegengegaan. Ook de Wet ammoniak en veehouderij (Wav) is op dit principe
gebaseerd.Uit diverse studies1 wordt steeds meer duidelijk
dat het terugdringen van de landelijke«ammoniakdeken» door middel
van een landelijke emissie-aanpak de basis moet zijn van het beleid ter bescherming
van natuurgebieden die gevoelig zijn voor ammoniak. Daarnaast is echter ook
duidelijk dat voor bepaalde gebieden extra bescherming noodzakelijk is.In de eerste plaats is extra bescherming noodzakelijk voor de kwetsbare
natuurgebieden die zijn aangewezen in het kader van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn
(VHR). De noodzaak tot aanvullende bescherming vloeit rechtstreeks voort uit
de richtlijnen.Naast deze gebieden, waarvoor wij dus in EU-verband een verplichting hebben
tot het bieden van een hoog beschermingsniveau, willen wij ook de kwetsbare
delen van beschermde natuurmonumenten en de kwetsbare natuurgebieden binnen
de EHS aanvullend beschermen. Hierbij zijn wij, ter uitvoering van de motie
Schreijer-Pierik, voornemens de Wav zodanig aan te passen, dat de minder kwetsbare
delen van de EHS geen aanvullende bescherming meer krijgen.Voor andere natuurgebieden dan de hierboven genoemde vinden wij aanvullende
bescherming niet nodig. De gewenste natuurkwaliteit kan op termijn gerealiseerd
worden door het generieke emissiebeleid, door reguliere beheersmaatregelen
en de inzet van effectgerichte maatregelen en door bijvoorbeeld de uitvoering
van anti-verdrogings-maatregelen. Niet uitgesloten kan worden dat daardoor
de nagestreefde natuurkwaliteiten later dan voorzien gerealiseerd zullen worden.2. Emissiebeleid2.1 DoelstellingHet emissiebeleid in deze kabinetsperiode zal er op zijn gericht om ten
minste het plafond dat voor Nederland geldt op grond van de Europese NEC-richtlijn2 niet te overschrijden. Dit plafond is 128 kton per jaar
in het jaar 2010. Daarnaast handhaven wij de inspanningsverplichting uit het
NMP-4 om in 2010 de nationale emissie te beperken tot 100 kton per jaar. Het
aandeel in deze plafonds dat aan de landbouw wordt toegerekend, bedraagt 114
kton respectievelijk 86 kton.2.2 Emissieprognose voor 2010In de «Rapportage emissieplafonds verzuring en grootschalige luchtverontreiniging
2002»3 die ik u eind 2002 heb toegezonden,
was de prognose voor 2010 nog een geringe overschrijding van het NEC-plafond
(132 kton/jr in plaats van 128 kton/jr), op grond van reeds vastgesteld beleid.
Het aandeel van de landbouw hierin is 115 kton per jaar. Hierbij was reeds
rekening gehouden met het in werking treden van het Besluit ammoniakemissie
huisvesting veehouderij (verder aangeduid als de AMvB Huisvesting).In de Milieubalans 2003, die u 27 mei jl. is toegezonden, is de prognose
gunstiger, met name als gevolg van nieuwe wetenschappelijke inzichten in de
vervluchtiging die optreedt bij het uitrijden van drijfmest.4 De emissieprognose voor het aandeel van de landbouw in 2010 op grond
van reeds vastgesteld beleid is nu 106 kton per jaar in plaats van 115 kton
per jaar.2.3 BeleidsvoornemensGezien het grote belang van het emissiebeleid voor de bescherming van
natuurgebieden zijn wij voornemens aanvullende maatregelen te nemen. Het betreft
het aanscherpen van de uitrijregels voor drijfmest en het toepassen van veevoermaatregelen
in de melkrundveehouderij. Daarmee kan een extra reductie van circa 10,5 kton
per jaar worden gerealiseerd, waardoor de totale emissie uit de landbouw in
2010 zou uitkomen op 95,5 kton per jaar (volgens de ramingen in de milieubalans
2003). Daarnaast zullen wij de AMvB Huisvesting zo spoedig mogelijk invoeren.
Op deze wijze wordt niet alleen zeker gesteld dat de NEC-taakstelling voor
2010 wordt gehaald, maar wordt ook een forse inspanning geleverd in het licht
van onze NMP-4 doelstelling. Een veilige marge ten opzichte van het NEC-plafond
is ook van groot belang in verband met de onzekerheden in de emissieprognoses.
Gelet op de doelstellingen van de NEC-richtlijn ten aanzien van het areaal
te beschermen natuur, moet er bovendien rekening mee worden gehouden dat in
de toekomst een verdergaande reductie nodig zal zijn. Naar onze mening zijn
de voorgestelde extra maatregelen zeer kosteneffectief en passend in een totale
aanpak waarbij de bescherming van de kwetsbare natuur zoveel mogelijk via
het emissiespoor wordt gerealiseerd.Hieronder gaan wij achtereenvolgens op de genoemde onderwerpen in.2.3.1 Uitrijregels voor drijfmestDe aanscherping waarover hierboven gesproken wordt, heeft betrekking op
het uitrijden van drijfmest op bouwland. Vanaf 1 januari 2008 mag alleen
nog maar in één werkgang worden uitgereden en ondergewerkt.
Nu is het nog toegestaan in twee werkgangen uit te rijden en onder te werken.
Recente berekeningen van het RIVM bij de Milieubalans 2003 laten zien dat
deze aanscherping een reductie geeft van 6,5 kton per jaar. Met deze aanscherping
wordt aangesloten bij ontwikkelingen in de praktijk. De uitgangspunten die
door het RIVM gebruikt zijn voor de mesten ammoniakberekeningen 1999 t/m 2001,
zoals gehanteerd in de Milieubalans van 2000 en 2001, laten zien dat in 2000
op bouwland 60% van de mest in één werkgang werd aangewend en
ondergewerkt. Volgens de sector zal deze lijn zich doorzetten omdat het maatschappelijk
niet meer verantwoord is mest in twee werkgangen onder te werken (geuroverlast
en ammoniakemissie).In 1998 is een aanscherping voor het aanwenden van mest op grasland op
zandgronden aangekondigd.1 Deze aanscherping zou
vanaf 2004 ingaan. Aangezien al door meer dan de helft van de bedrijven
de meest effectieve methode wordt toegepast, en een aanscherping op grasland
op zandgronden slechts 1,5 kton per jaar extra reductie zou opleveren, is
ervoor gekozen deze maatregel niet verplicht in te voeren.2.3.2 Veevoerspoor melkrundveehouderijBij de behandeling van de Wav in november 2001 heeft de Kamer een motie
aangenomen waarin de regering werd verzocht om in de AMvB Huisvesting geen
emissie-eisen voor melkrundveestallen op te nemen, wanneer er beweiding plaatsvindt
en het melkureumgetal beneden een bepaalde waarde ligt (motie-Ter Veer c.s.2 ). In zijn reactie op deze motie heeft de toenmalig minister
van VROM aangegeven dat hij de motie wil uitvoeren, maar dat hij de wijze
waarop de noodzakelijke emissiereductie in de melkrundveehouderij wordt gerealiseerd
aan de sector zelf wenst over te laten en dat hij daarover met de sector afspraken
wil maken. Met de sector is afgesproken dat een zodanige inspanning wordt
geleverd dat het landelijk gemiddelde melkureumgetal in 2010 niet hoger zal
zijn dan 20 mg per 100 g tankmelk. Berekeningen van het LEI en het RIVM bij
de Milieubalans 2003 laten zien dat dit, bovenop de reductie van
ammoniakemissies door reeds voorziene ontwikkelingen in de melkveehouderij
(mineralenbeleid, vermindering aantal dieren bij gelijkblijvend melkquotum),
tot een reductie van 4 kton per jaar leidt. In 2008 zullen wij bezien of er
voldoende voortgang is gemaakt. Indien dit niet het geval is zullen alsnog
eisen voor deze sector in de AMvB Huisvesting worden opgenomen.2.3.3 AMvB HuisvestingHet ontwerp van de AMvB Huisvesting1 is reeds
in de Kamer besproken tijdens de behandeling van de Wav in november 2001.
Naar aanleiding van de motie-Ter Veer c.s. zullen wij in de AMvB alleen staleisen
voor de melkveehouderij opnemen bij nieuwbouw van stallen in situaties waarbij
er geen beweiding plaatsvindt. Daarnaast zal het ontwerpbesluit naar aanleiding
van de inspraakreacties, de behandeling in de Eerste Kamer en recent bestuurlijk
overleg op een aantal punten nog worden aangepast. Het betreft onder meer
een betere afstemming met de dierenwelzijnswetgeving en het verwerken van
nieuwe inzichten met betrekking tot de kosten en de toepasbaarheid van emissiereducerende
systemen in de praktijk.3. Aanvullend zoneringsbeleid.Wij maken bij het aanvullend zoneringsbeleid nadrukkelijk onderscheid
tussen natuurgebieden waarvoor wij in EU-verband verplichtingen hebben, en
natuurgebieden die wij op basis van ons nationale natuurbeleid aanvullend
willen beschermen.De eerstgenoemde natuurgebieden zijn de gebieden die zijn aangewezen in
het kader van de Vogel- en Habitatrichtlijnen. Het beschermingsniveau dat
wij realiseren met de zoneringsaanpak zal moeten voldoen aan de eisen van
de richtlijn.Bij de laatstgenoemde gebieden heeft de nationale overheid een zekere
mate van vrijheid bij de keuze van de te beschermen gebieden en het niveau
van bescherming in die gebieden. Deze keuze is op zijn beurt weer bepalend
voor de mate waarin aanvullende eisen moeten worden gesteld aan bedrijven
die onder de werkingssfeer van de IPPC-richtlijn vallen.Hieronder gaan wij allereerst in op de keuze die wij maken bij de inperking
van het areaal natuur dat wij willen beschermen met zoneringsmaatregelen:
de inperking van de werkingssfeer van de Wav zoals gevraagd in de motie Schreijer-Pierik.Daarna zetten wij uiteen welke eisen voortvloeien uit de genoemde richtlijnen
en hoe wij deze eisen vertalen in een zoneringsstelsel.3.1 Uitvoering motie Schreijer-PierikIn onze brief van 28 maart jl. hebben wij aangegeven dat onderzocht zou
worden of de werkingssfeer van de Wav conform de motie gewijzigd zou kunnen
worden. Daarbij zou worden nagegaan of het mogelijk is de Wav toe te passen
op voor verzuring gevoelige natuurdoeltypen, in plaats van voor verzuring
gevoelige gronden. Vervolgens zou dan het gevraagde onderscheid tussen zeer
kwetsbare en kwetsbare natuurdoeltypen kunnen worden gemaakt.Dit onderzoek, dat wij hebben uitgevoerd met het IPO en de VNG, en waarover
ook met LTO Nederland en SNM is overlegd, heeft het volgende opgeleverd.Onderscheid maken naar natuurdoeltypen doet het meeste recht aan de motie.
Uit een quick-scan van het Milieu- en Natuurplanbureau1 blijkt echter dat deze benadering nog niet bruikbaar is in de praktijk.
De provincies hanteren geen uniforme definities van natuurdoeltypen. De natuurdoeltypen
zijn niet op perceelsniveau begrensd. Bovendien zijn de natuurdoeltypekaarten,
zoals die wel beschikbaar zijn, niet opgesteld om voor externe werking te
gebruiken. Er zal daarom een nieuwe vaststellingsprocedure van de natuurdoeltypen
moeten worden doorlopen.Wij hebben daarom gezocht naar een andere benadering, die recht doet aan
de bedoeling van de motie, en die op korte termijn toepasbaar is.Die benadering houdt in dat het opgaande naaldbos uit de werkingssfeer
van de Wav wordt gehaald. De actuele natuurkwaliteit van de naaldbossen is
in het algemeen beperkt. De natuurwaarde van deze bossen is veelal gelegen
in de faunistische betekenis. Deze hangt vooral samen met de structuur van
de vegetatie, welke slechts in zeer beperkte mate wordt beïnvloed door
ammoniak.Hierbij moeten uitzonderingen worden gemaakt voor de naaldbossen met hoge
actuele natuurwaarden en voor naaldbossen die spontaan zijn ontstaan. Van
hoge actuele natuurwaarden in naaldbossen is bijvoorbeeld sprake daar waar
bijzondere vaatplanten (zoals dennenorchissen), korstmossen en/of paddestoelen
voorkomen. Voorzover naaldbossen onderdeel zijn van kwetsbare delen van vogelrichtlijn-
en habitatgebieden of van beschermde natuurmonumenten, zullen deze eveneens
niet uit de werkingssfeer van de Wav worden gehaald.Hiertoe is een heldere definitie van naaldbos vereist. Ook moeten de desbetreffende
bosgebieden voldoende nauwkeurig begrensd zijn. Dit is op korte termijn te
realiseren. Het voordeel van het uitsluiten van naaldbossen van de werkingssfeer
van de wet is voorts dat het om de actuele situatie gaat, en dat deze goed
en objectief zichtbaar is in het veld.De instandhouding van de naaldbossen zal naar verwachting niet in het
gedrang komen. Door de inzet van het generieke ammoniakbeleid, effectgerichte
maatregelen en andere inspanningen zal het waarschijnlijk toch mogelijk zijn
op termijn de gewenste kwaliteitsdoelstellingen te realiseren.Door het Expertisecentrum van LNV en Alterra is onderzocht hoeveel hectare
natuur hiermee uit de werkingssfeer van de Wav wordt gehaald, en hoeveel veehouderijen
dan nog binnen de 250 meter zones vallen. Het areaal natuur dat een aanvullende
bescherming krijgt, zal in dat geval afnemen van 352 000 ha tot 167 000
ha. Het aantal hokdierbedrijven in de zone van 250 meter vermindert dan van
ongeveer 1450 tot circa 550 en het aantal graasdierbedrijven van ongeveer
5850 tot circa 3000.Wij streven er naar om deze inperking van de werkingssfeer van de Wav
op zo kort mogelijke termijn te realiseren. Wij zullen met provincies overleggen
of het eenduidig vastleggen van de desbetreffende naaldbossen via besluitvorming
op provinciaal niveau moet geschieden.3.2 Europese richtlijnen en de Wet ammoniak en veehouderij3.2.1 De IPPC-richtlijnDe IPPC-richtlijn beoogt een geïntegreerde preventie en beperking
van verontreiniging door industriële activiteiten en zo een hoog niveau
van bescherming van het milieu in het geheel te bereiken. De richtlijn is
van toepassing op de grotere veehouderijen (met meer dan 2000 plaatsen voor
vleesvarkens of 750 plaatsen voor zeugen of 40 000 plaatsen
voor pluimvee).Op grond van de richtlijn moeten alle passende maatregelen tegen verontreiniging worden getroffen, met name door toepassing van de«beste
beschikbare technieken» (BAT) en mag bovendien geen«belangrijke
verontreiniging» worden veroorzaakt. Dit moet worden gerealiseerd door
in de milieuvergunning emissiegrenswaarden (of gelijkwaardige parameters of
gelijkwaardige technische maatregelen) voor verontreinigende stoffen op te
nemen, gebaseerd op BAT en met inachtneming van de geografische ligging van
de veehouderij en de plaatselijke milieuomstandigheden. Dit impliceert dat
in sommige situaties het toepassen van BAT alleen niet voldoende is, maar
dat verdergaande emissie-eisen of aanvullende voorschriften nodig zijn om
te voorkomen dat een «belangrijke verontreiniging» plaatsvindt.
Indien dat niet mogelijk is, zal de vergunning moeten worden geweigerd.De IPPC-richtlijn is geïmplementeerd in de Wet milieubeheer. De verplichting
om BAT toe te passen ten aanzien van de ammoniakemissie uit dierenverblijven
zal algemeen worden geregeld in de AMvB Huisvesting, een algemene maatregel
van bestuur die is gebaseerd op de Wet milieubeheer. Daarnaast geldt voor
beoordeling van deze ammoniakemissies de Wav, een «lex specialis»
ten opzichte van de Wet milieubeheer. Op grond van de Wav is nieuwvestiging
van veehouderijen in kwetsbare gebieden en een zone van 250 m daaromheen niet
mogelijk en is uitbreiding van bestaande veehouderijen aan strenge beperkingen
gebonden (gecorrigeerd emissieplafond). Hiermee wordt voor bedrijven binnen
die 250 m-zones voldaan aan de IPPC-richtlijn. Buiten de zones van 250 meter
gelden in beginsel geen beperkingen.Bij de totstandkoming van de Wav is geconstateerd dat uitbreiding en nieuwvestiging
van grote intensieve veehouderijen buiten de 250-meter-zones, vooral nabij
die zonegrens, strijdig zou kunnen zijn met de IPPC-richtlijn. Om strijdigheid
met de IPPC-richtlijn te voorkomen, is in de Wav voorzien in een aanvullende
toetsing (IPPC-toets). Deze houdt in dat ook buiten 250 meter van een kwetsbaar
gebied de milieuvergunning voor oprichting of uitbreiding van een IPPC-veehouderij
moet worden geweigerd, als deze zou leiden tot een «belangrijke (toename
van) verontreiniging».3.2.2 De Vogel- en HabitatrichtlijnenDe Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn hebben tot doel de natuurlijke
habitats en de wilde flora en (avi)fauna in stand te houden en zo bij te dragen
aan het waarborgen van de biologische diversiteit. In het kader van de uitvoering
van deze richtlijnen zijn er inmiddels vogelrichtlijngebieden aangewezen en
heeft de aanmelding van habitatgebieden aan de Europese Commissie onlangs
zijn beslag gekregen. Nadat de Commissie op basis van de aanmeldingen van
de lidstaten een lijst van gebieden van communautair belang heeft vastgesteld,
kan de formele aanwijzing van de habitatgebieden plaatsvinden. Voor de aangewezen
gebieden geldt een specifiek beschermingsregime dat is neergelegd in artikel
6 van de Habitatrichtlijn. Op grond daarvan moet ondermeer een «passende
beoordeling» plaatsvinden van plannen of projecten die significante
gevolgen kunnen hebben voor een vogelrichtlijn- of habitatgebied (habitattoets).
Als significante gevolgen worden verwacht, mag voor zo'n plan of project in
beginsel geen toestemming worden verleend. Ten aanzien van het «bestaand
gebruik» (d.w.z. de bestaande bedrijven) geldt dat daardoor geen kwaliteitsverslechtering
mag optreden.Momenteel ligt er een voorstel tot wijziging van de Natuurbeschermingswet
19981 bij de Tweede Kamer voor, waarin dit beschermingsregime
onverkort is overgenomen. Het voorstel voorziet er ook in dat de habitattoets
wordt geïntegreerd in de besluitvormingsprocedure die op grond van andere
wetten plaatsvindt. Dit impliceert dat bij significante gevolgen
voor een vogelrichtlijn- of habitatgebied een milieuvergunning in beginsel
moet worden geweigerd, zelfs al zou de vergunning op grond van de Wet milieubeheer
of de Wet ammoniak en veehouderij kunnen of moeten worden verleend. Het beschermingsregime
van de gewijzigde Natuurbeschermingswet 1998 kan op deze wijze het beoordelingskader
van de Wav doorbreken.Doorbreking van het stelsel van de Wav zal in de praktijk ook daadwerkelijk
voorkomen. Evenals bij de IPPC-richtlijn, moet namelijk worden aangenomen
dat ook buiten de 250-meter-zonering van de Wav, significante effecten kunnen
optreden bij nieuwvestiging of uitbreiding van veehouderijen en dat het verlenen
van een milieuvergunning daardoor strijdig zou kunnen zijn met de Vogel- en
Habitatrichtlijnen. Anders dan bij de IPPC-richtlijn is deze mogelijke strijdigheid
niet beperkt tot IPPC-bedrijven, maar kan deze ook andere (grote) veehouderijen
betreffen. Bovendien is het twijfelachtig of de uitzonderingen die ten aanzien
van het zoneringsregime in de Wav gelden, met name die voor melkrundveehouderijen
en biologische bedrijven, wel verdedigbaar zijn in het licht van de Vogel-
en Habitatrichtlijnen.3.2.3 Samenhang tussen Vogel- en Habitatrichtlijnen en
IPPC-richtlijnWat onder de begrippen «significant gevolg» of «belangrijke
verontreiniging» moet worden verstaan, is in genoemde richtlijnen niet
uitgewerkt. Uit de toelichting van de Europese Commissie op artikel 6 van
de Habitatrichtlijn blijkt dat het begrip «significant gevolg»
moet worden beoordeeld aan de hand van de instandhoudingsdoelstelling waarvoor
het betreffende gebied is aangemeld of aangewezen. Verder kan uit de context
van de IPPC-richtlijn worden afgeleid dat bij de concrete invulling van het
begrip «belangrijke verontreiniging» de lokale milieuomstandigheden
en de geografische ligging van de veehouderij een belangrijke rol spelen.
Daarom zullen zowel bij de habitattoets als bij de IPPC-toets de kwetsbaarheid
van het betrokken natuurgebied (kritische depositiewaarde), de aanwezigheid
van andere veehouderijen in de omgeving (cumulatie-effect), de aanwezige achtergronddepositie
en de te verwachten ontwikkelingen in het betreffende gebied in beschouwing
moeten worden genomen. Bij vogelrichtlijn- of habitatgebieden zullen de uitkomsten
van beide toetsen mede daardoor naar verwachting dezelfde zijn.3.3 Zoneringsaanpak ammoniaktoetsing3.3.1 ZoneringOmwille van het beperken van de bestuurslast en het verschaffen van een
zo groot mogelijke duidelijkheid vooraf aan bedrijven en bevoegd gezag, kiezen
wij bij de vormgeving van de ammoniaktoetsing voor een zoneringsaanpak. Daarbij
wordt zoveel mogelijk aangesloten bij het zoneringstelsel van de Wav.Rondom de vogelrichtlijn- en habitatgebieden (VHR-gebieden) zal de zonering
er in moeten voorzien dat significant negatieve gevolgen worden voorkomen.
Het uitgangspunt hierbij is dat het kritische depositieniveau van de kwetsbare
delen van deze natuurgebieden niet wordt overschreden. Omdat in Nederland
de achtergronddepositie nu en in de komende jaren al hoger is dan de kritische
depositieniveaus van nagenoeg alle kwetsbare natuurgebieden, betekent dit
dat een toename van de overschrijding van deze kritische depositieniveaus
zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Aangezien elke verhoging van de ammoniakemissie
leidt tot een verhoging van de depositie, zou dit betekenen dat in beginsel
geen enkele toename van emissie kan worden toegestaan. Anderzijds moet
worden opgemerkt dat niet iedere toename van de depositie tot een aantoonbare
achteruitgang van de natuurwaarden zal leiden. Een te ondernemen activiteit
die slechts tot een zeer geringe toename van de depositie leidt, zal daarom
niet als significant kunnen worden aangemerkt. Welke toename in een bepaalde
situatie nog aanvaardbaar is, hangt niet alleen af van de aanwezige achtergronddepositie,
maar ook van de plaatselijke milieuomstandigheden en de ontwikkelingen in
het betreffende gebied. In dat verband is van belang dat met het generieke
emissiebeleid en het aanvullende zoneringsbeleid een aanzienlijke verlaging
van de depositieniveaus zal worden bereikt. Ook zal, gelet op de tendens tot
schaalvergroting in de veehouderij samen met het feit dat het totaal aantal
dieren in Nederland niet zal toenemen, elke toename van emissie gepaard gaan
met een afname elders. Het voorgestane zoneringstelsel zal daarbij naar verwachting
resulteren in een afwaartse beweging vanuit de zones.Tegen die achtergrond wordt in individuele gevallen, bij vergunningverlening,
een toename die overeenkomt met 1% van de gemiddelde kritische depositiewaarde
van kwetsbare natuurgebieden aanvaardbaar geacht.Indien geen enkele toename van emissie zou worden toegestaan, zou dat
bovendien leiden tot het belemmeren van ontwikkelingen in de veehouderij.
Om een afwaartse beweging van veehouderijen (weg van kwetsbare natuurgebieden)
te bewerkstelligen, is een zekere mate van dynamiek in de veehouderij noodzakelijk.Voor de VHR-gebieden worden de volgende zoneringsmaatregelen genomen.In een zone van 500 meter rondom de kwetsbare delen van deze natuurgebieden
wordt geen nieuwvestiging van veehouderijen toegestaan, en worden uitbreidingen
van bestaande veehouderijen alleen toegestaan voor zover deze passen binnen
een gecorrigeerd emissieplafond1 zoals gedefinieerd
in de Wav.In een zone van 500 tot 1500 meter worden nieuwvestigingen alleen toegestaan
tot een emissieplafond van 2000 kg ammoniak per jaar. Voor bestaande bedrijven
worden uitbreidingen alleen toegestaan als de emissie daardoor niet toeneemt
(niet-gecorrigeerd emissieplafond) of als de emissie niet hoger wordt dan
2000 kg per jaar.De toegestane emissietoenames, tot maximaal 2000 kg ammoniak per jaar
per individueel bedrijf, leiden per geval tot een toename van de overschrijding
van het gemiddelde kritische depositieniveau van de kwetsbare gebieden in
de orde van grootte van 1%, gemiddeld over de zone van 500 tot 1500 meter.
In de meest ongunstige situatie, wanneer het bedrijf dicht bij de 500 meter
grens is gelegen, kan dit maximaal enkele procenten zijn. Ook een dergelijke
toename leidt naar onze mening niet tot significante effecten, omdat deze
onderdeel uitmaakt van een generieke benadering voor de zone in zijn totaliteit,
die er voor zorgt dat gemiddelde toename van de depositie niet hoger is dan
circa 1%.Van verschillende zijden is aangedrongen op een uitzondering voor extensieve
veehouderijen in de zones rondom de VHR-gebieden. De mogelijkheden daartoe
lijken echter, zowel juridisch als uitvoeringstechnisch gezien, zeer beperkt.
Desalniettemin willen wij in overleg met de VNG en anderen trachten invulling
te geven aan een uitzondering voor extensieve, lokaal grondgebonden bedrijven.Buiten de grens van 1500 meter behoeven geen beperkingen te worden opgelegd
aan bedrijven, zolang de emissie lager blijft dan circa 10 000 kg ammoniak
per jaar. Tot aan deze omvang blijft per individueel bedrijf de toename
van de overschrijding van het gemiddelde kritische depositieniveau, ook wanneer
het bedrijf is gelegen dicht bij de 1500 meter grens, beperkt tot ten hoogste
enkele procenten van de gemiddelde kritische depositiewaarde. Vergunningaanvragen
voor veehouderijen met een hogere ammoniakemissie dan 10 000 kg zullen
in Nederland zeer zelden voorkomen. Wij gaan ervan uit dat bij dergelijke
grote bedrijven de meest vergaande emissiereducerende technieken zullen worden
toegepast. Als de emissie niettemin meer zou bedragen dan circa 10 000
kg, zal de beoordeling daarvan niet meer kunnen plaatsvinden binnen dit generieke
kader. In die gevallen zal per situatie afzonderlijk moeten worden beoordeeld
of er significante effecten optreden.Voor de kwetsbare delen van beschermde natuurmonumenten wordt eenzelfde
regime ingesteld als rond de VHR-gebieden. Het betreft een relatief beperkt
aantal gebieden waar in de huidige situatie een afstandscriterium van 3000
meter wordt aangehouden en een toetsingsnorm van 15 mol depositie. In de huidige
uitvoeringspraktijk bestaat de neiging een zelfde benadering te hanteren als
voor de vogelrichtlijn- en habitatgebieden.Bovenbeschreven regime geldt ook voor nieuwvestiging en uitbreiding van
IPPC-bedrijven binnen de 1500 meter zones rond VHR-gebieden en beschermde
natuurmonumenten. Aangezien deze beperkingen naar onze mening afdoende zijn
om significante negatieve effecten te voorkomen, wordt hiermee ook voldaan
aan de IPPC-richtlijn. Omdat buiten de zone de gevolgen van vestiging en uitbreiding
van alle IPPC-bedrijven, behalve de zeer grote, in het kader van de VHR niet
significant worden geacht, is het in het kader van de IPPC-richtlijn niet
nodig dat aanvullende voorschriften worden gesteld, mits in de veehouderij
«beste bestaande technieken» (BAT) worden toegepast.Voor de IPPC-bedrijven rondom de kwetsbare natuurgebieden die geen VHR-gebied
of beschermd natuurmonument zijn, maar die wel op grond van de Wav aanvullend
worden beschermd, wordt aansluitend aan de zone van 250 meter eveneens een
aanvullende zonering tot 1500 meter ingesteld met eenzelfde regime als voor
de bedrijven in de 1500 meter-zone rond de VHR-gebieden. Er is immers vanuit
het oogpunt van gevoeligheid voor ammoniak geen verschil tussen de gebieden
die wel en die niet onder de VHR vallen. Omdat een bestaand bedrijf van IPPC-omvang
meestal een hogere emissie zal hebben dan 2000 kg, betekent dit regime voor
de meeste IPPC-bedrijven dat hun huidige (hogere) emissie als plafond geldt.Voor IPPC-bedrijven in de nabijheid van andere kwetsbare natuurgebieden
geldt dat de nadelige gevolgen van de emissies van ammoniak worden voorkomen
indien voldaan wordt aan het BAT-vereiste. De in deze gebieden voorkomende
natuurwaarden worden naar onze mening op termijn voldoende beschermd met het
generieke emissiebeleid, in combinatie met effectgerichte maatregelen.In afwijking van bovengenoemd beoordelingskader kan in de zone tussen
250 en 1500, respectievelijk 500 en 1500 meter wel een vergunning worden verleend
voor uitbreiding of van nieuwvestiging van een veehouderij, als deze past
binnen een gebiedsplan (bijvoorbeeld een reconstructieplan) dat per saldo
een afname van de belasting op een desbetreffend natuurgebied oplevert.Op basis van voorlopige berekeningen van het Expertisecentrum van LNV
en Alterra en inschattingen van mogelijke overlap tussen de zones wordt hier
een indicatie gegeven voor het aantal bedrijven dat mogelijk met het zoneringsstelsel te maken krijgt. In de zone van 500 meter rond VHR-gebieden
gaat het bij benadering om 420 hokdierbedrijven, waarvan circa 60 IPPC-bedrijven,
en 2040 graasdierbedrijven. In de zone van 500 tot 1500 meter rondom deze
gebieden liggen ongeveer 1020 hokdierbedrijven, waarvan circa 210 IPPC-bedrijven,
en 5010 graasdierbedrijven. Het aantal bedrijven in de zone van 250 meter
rond de overige kwetsbare gebieden, bedraagt bij benadering 300 hokdierbedrijven,
waarvan circa 90 IPPC-bedrijven, en 1850 graasdierbedrijven. In de zone van
250 tot 1500 meter om deze gebieden liggen ongeveer 3590 hokdierbedrijven,
waarvan circa 840 IPPC-bedrijven.3.3.2 InstrumentkeuzeZoals in onze brief van 28 maart jl. is aangegeven, zou de vormgeving
van de ammoniaktoetsing worden neergelegd in een handreiking. Van de zijde
van de VNG is evenwel aangedrongen op een wettelijke regeling met het oog
op mogelijke beroepsprocedures als gevolg van de toepassing van het voorgestelde
beoordelingskader. De SNM en de LTO ondersteunen deze wens. In het algemeen
biedt een wettelijke regeling op dat punt inderdaad meer zekerheid dan een
handreiking. Vastlegging van de voorgestelde zoneringssystematiek in een wettelijke
regeling heeft echter ook nadelen en levert in dit geval ook risico's op.
Een generieke zonering is per definitie enigszins ongenuanceerd en kan geen
rekening houden met de grote diversiteit aan situaties die in de praktijk
voorkomen. De behoefte om ook met die specifieke situaties rekening te houden,
leidt al snel tot zeer gedetailleerde en ingewikkelde regelgeving. Een handreiking
is op dat punt veel flexibeler; een handreiking biedt immers de mogelijkheid
om er in uitzonderlijke situaties van af te wijken en kan desgewenst snel
worden aangepast. Bovendien gaan zowel de VHR als IPPC-richtlijn uit van een
individuele toetsing. De voorgestelde generieke zonering is daarbij naar onze
mening in het merendeel van de situaties goed verdedigbaar maar zal in bijzondere
gevallen tekort schieten. Dit maakt een wettelijk beoordelingskader voor ammoniak
kwetsbaar bij een eventuele toetsing door de rechter.Voor die onderdelen van het voorgestelde zoneringssysteem waar genoemde
nadelen niet of in mindere mate gelden, willen we echter toch tegemoet komen
aan de wens om het beoordelingskader wettelijk te regelen. Dit geldt op de
eerste plaats voor de aanwijzing van de gebieden die een aanvullende bescherming
krijgen. In verband met de uitvoering van het Hoofdlijnenakkoord c.q. de motie
Schreijer-Pierik wordt de Wav op dit punt toch al aangepast. Door in de wet
ook de kwetsbare delen van de VHR-gebieden en beschermde natuurmonumenten
als kwetsbaar gebied aan te merken die aanvullende bescherming krijgen, ontstaat
een overzichtelijker en duidelijker systeem. Het ligt dan voor de hand om
ook het bij die gebieden behorende beschermingsniveau in de wet vast te leggen,
zoals dat ook is gebeurd bij de huidige kwetsbare gebieden. Naast de huidige
zone van 250 meter rond de «gewone» kwetsbare gebieden wordt dus
ook de zone van 500 meter rond de kwetsbare delen van de VHR-gebieden en beschermde
natuurmonumenten met de bijbehorende beperkingen zoals beschreven in paragraaf 3.3.1
opgenomen in de Wav.In dit verband moet worden opgemerkt dat formeel gezien, op grond van
de gewijzigde Natuurbeschermingswet 1998, in alle gevallen, ook wanneer bovenbedoeld
beschermingsregime in de Wav wordt vastgelegd, een habitattoets moet worden
uitgevoerd. Daarbij moet allereerst worden nagegaan of er significante effecten
kunnen optreden. Omdat bestaande bedrijven in de zone van 500 meter slechts
mogen uitbreiden binnen hun «gecorrigeerd» emissieplafond en er
daardoor geen toename van ammoniakemissie kan plaatsvinden, zal er op dat
punt ook geen sprake zijn van significante negatieve effecten.
Een nadere beoordeling («passende beoordeling» in de terminologie
van de Habitatrichtlijn) kan dan achterwege blijven. Het is echter niet uitgesloten
dat andere milieuaspecten of het zogenaamde «bestaande gebruik»
(met inbegrip van de ammoniakemissie die het bedrijf reeds vóór
de uitbreiding veroorzaakte) wel tot significante negatieve effecten leiden
en alsnog een nadere beoordeling nodig maken.Het beschermingsregime voor de 1500 meter-zone wordt vastgelegd in een
handreiking. De voorgestelde normering leent zich niet voor regeling in de
Wav om de redenen die hiervoor zijn genoemd. Ook is een handreiking in lijn
met de huidige regeling die in de Wav voor IPPC-bedrijven buiten de zone van
250 meter is opgenomen.Samenvattend:Op bovenomschreven wijze ontstaat een eenvoudig zoneringsstelsel, waarmee
aan de vereisten van de VHR en de IPPC-richtlijn wordt voldaan.– Rondom de kwetsbare gebieden die na wijziging van de Wav als zodanig
worden aangemerkt (dus zonder opgaande naaldbossen), is in de wet een zone
van 250 meter vastgelegd waarbinnen voor alle bestaande bedrijven een «gecorrigeerd»
emissieplafond geldt en waar nieuwvestiging is uitgesloten (behoudens een
aantal specifieke uitzonderingen).– Rondom de kwetsbare VHR-gebieden en de kwetsbare delen van de
beschermde natuurmonumenten wordt in de Wav een zone van 500 meter opgenomen,
waarbinnen, evenals in bovengenoemde zone van 250 meter, voor alle bestaande
bedrijven een «gecorrigeerd emissieplafond» geldt en waar nieuwvestiging
is uitgesloten (eventueel met uitzondering voor lokaal grondgebonden bedrijven).
Voor de VHR-gebieden en beschermde natuurmonumenten die thans reeds onder
de Wav vallen betekent dat een verbreding van de zone tot 500 meter.– Rondom de hierboven genoemde zones van 250 en 500 meter komt een
zone tot 1500 meter, waarbinnen het bevoegd gezag op grond van de handreiking
in het algemeen geen vergunning verleent voor nieuwvestiging en voor uitbreidingen
van bestaande bedrijven, indien de ammoniakemissie van het bedrijf daardoor
groter zou worden dan 2000 kg per jaar (eventueel met uitzondering voor lokaal
grondgebonden bedrijven). Als de emissie van een bestaand bedrijf al hoger
is dan 2000 kg per jaar, geldt die emissie als plafond. Bij de zone van 250
tot 1500 meter rond de kwetsbare gebieden geldt dit regime alleen voor de
IPPC-bedrijven.– Buiten de zones van 1500 meter gelden geen verdere beperkingen,
behoudens voor uitbreidingen of nieuwvestigingen die leiden tot een ammoniakemissie
van meer dan 10 000 kg per jaar (in de zone van 250 tot 1500 meter rond
de kwetsbare gebieden geldt dit alleen voor de IPPC-bedrijven). In die gevallen
zal een afzonderlijke beoordeling moeten plaatsvinden.In schema levert dat het volgende beeld op:Gebied ZoneKwetsbare delen van VHR-gebieden en van beschermde natuurmonumentenOverige kwetsbare gebiedenOverige natuur0–250 m «Verbod» op nieuwvestiging en «gecorrigeerd»
bedrijfsemissieplafond (eventueel uitzondering lokaal grondgebonden) «Verbod» op nieuwvestiging en «gecorrigeerd»
emissieplafond (met specifieke uitzonderingen) 250–500 mNieuwvestiging van IPPC-bedrijven: max. 2 000
kg emissie Bestaande IPPC-bedrijven: max. 2000 kg of (indien hoger) huidige
emissie(uitzondering via gebiedsplan)Generiek emissiebeleid 500–1500 m Nieuwe bedrijven: max. 2000 kg Bestaande bedrijven: max. 2000
kg of (indien hoger) huidige emissie (eventueel uitzondering lokaal grondgebonden)
(uitzondering via gebiedsplan) 1500 m e.v. Generiek emissiebeleid. Bedrijven boven 10 000 kg emissie
afzonderlijke beoordeling Deze zoneringsaanpak biedt een aantal voordelen voor het bedrijfsleven
en voor betrokken overheden.– Het aantal bedrijven dat beperkingen ondervindt van de Wav wordt
sterk beperkt, en de inperking wordt zodanig vorm gegeven dat de uitvoeringslasten
voor gemeenten zoveel mogelijk worden beperkt.– Het gekozen zoneringsstelsel geeft invulling aan de eisen die
de EU richtlijnen stellen, terwijl de lasten die voortkomen uit de noodzakelijke
individuele beoordeling zoveel mogelijk worden beperkt.– Mogelijkheden voor dynamiek in de veehouderij blijven behouden.
Het reconstructieproces kan met kracht worden voortgezet.– Bedrijven gaan in het algemeen niet op slot, maar behouden groeimogelijkheden
door inzet van techniek.Bovenstaande voorstellen passen in het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet,
waarin realisatie van de doelstellingen van de EHS van vitaal belang is, en
waarin is vastgelegd dat de werkingssfeer van de Wet ammoniak en veehouderij
zal worden ingeperkt.De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer,P. L. B. A. van GeelDe Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,C. P. VeermanXNoot1Kamerstukken II 2002/03, 28 600 XIV, nr. 122XNoot2Richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van
de vogelstand, PbEG L103 en Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992
inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en
-fauna, PbEG L206.XNoot3IPPC staat voor «Integrated Pollution Prevention and Control»de
Engelse benaming voor Richtlijn 96/61/EG van de Raad van 24 september 1996
inzake de geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging,
PbEG L257.XNoot4Kamerstukken II 2002/03, 28 600 XIV, nr. 86.XNoot5Kamerstukken II 2002/03, 28 637, nr. 19, blz. 16.XNoot1Zie bijvoorbeeld het rapport van het Milieu en Natuur Planbureau, Quick
scan van mogelijke gevolgen en effectiviteit van zoneringsvarianten rond VHR
en WAV, juni 2003.XNoot2NEC is de afkorting van «National Emission Ceilings»de Engelse
benaming voor Richtlijn 2001/81/EG van het Europees parlement en de Raad van
23 oktober 2001inzake nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigende
stoffen, PbEG L309.XNoot3Rapport ministerie VROM, publicatienr. vrom 021107/02–03.17549/187.XNoot4Zie voor de onderbouwing het rapport van het LEI en het RIVM, Ammoniak
2010, Referentiescenario en effecten van bestaand beleid en mogelijke aanscherpingen,
augustus 2003.XNoot1Kamerstukken II 1998/99, 24 445, nr. 44, blz. 19.XNoot2Kamerstukken II 2001/02, 27 835 en 27 836, nr. 18.XNoot1Ontwerp-Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij, Stcrt. 2001/99.XNoot1Zie voetnoot 6.XNoot1Voorstel 28 171 tot wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 in
verband met Europeesrechtelijke verplichtingen.XNoot1Met «gecorrigeerd emissieplafond» wordt in het kader van de
Wav bedoeld: het emissieplafond van een veehouderij waarboven deze niet mag
uitbreiden en dat wordt bepaald door de ammoniakemissie die de veehouderij
mag veroorzaken (op basis van zijn vergunning of anderszins) te corrigeren
voor de «stand der techniek»: dit is de emissie die een veehouderij
zou veroorzaken als hij emissiearme stallen zou toepassen die precies voldoen
aan de maximale emissiewaarden die zijn vastgelegd in de AMvB Huisvesting. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24445-65.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl