Rechtsstaat en Rechtsorde; Brief minister over introductie schending mensenrechten als herzieningsgrond rechterlijke uitspraken in civiele recht en bestuursrecht
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29279, nr. 28

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29279 nr. 28

12-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Civielrechtelijke herroepingsregeling2.1 Voorontwerp2.2 Overwegingen ten aanzien van een civielrechtelijke
herroepingsregeling2.3 Conclusie civielrechtelijke herroepingsregeling3. Herziening van bestuursrechtelijke besluiten en uitspraken3.1 Onderzoek3.2 Onderzoeksresultaten3.2.1 Onderzoeksresultaten herziening van besluiten3.2.2 Onderzoeksresultaten toegepast op uitspraken HvJEG
en EHRM3.2.3 Onderzoeksresultaten herziening uitspraken3.2.4 Toepassing onderzoeksresultaten op uitspraken HvJEG
en EHRM3.3 Conclusies bestuursrechtelijke herzieningsregelingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29279Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 33 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 279Rechtsstaat en Rechtsordenr. 28BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 augustus 20051. InleidingOp 1 januari 2003 is een wijziging van het Wetboek van Strafvordering
in werking getreden waarbij is voorzien in een herzieningsgrond in het strafprocesrecht
voor de gevallen waarin het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)
een schending van het Europese verdrag voor de rechten van de mens (EVRM)
heeft geconstateerd (wet van 12 september 2002 tot wijziging van het
Wetboek van Strafvordering met het oog op de herziening van vonnissen en arresten
op grond van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Stb.
479)). Tijdens de parlementaire behandeling van deze wet is door de leden
van de fracties van SGP, VVD en D66 gevraagd waarom de voorgestelde herzieningsregeling
alleen betrekking had op het strafprocesrecht. Daarop is door mijn ambtsvoorganger
geantwoord dat nader zou worden bezien of en zo ja in hoeverre het civiele
procesrecht en het bestuursprocesrecht moeten worden aangepast (Kamerstukken
II 2001–2002, 27 726, nr. 5, blz. 16).Dit onderzoek heeft geleid tot de conclusie dat een dergelijke aanpassing
een aantal bezwaren kent die introductie van de mogelijkheid in het civiele
recht of in het bestuursrecht niet wenselijk maakt. Voor het civiele recht
is in dit verband in het bijzonder van belang de positie van de derde. De
invoering van een herroepingsregeling waarbij een uitspraak van het EHRM,
waarin het een schending van het EVRM heeft geconstateerd, een herroepingsgrond
op zou leveren, zou ertoe leiden dat partijen en eventuele derden tot het
moment dat de rechter de uitspraak al dan niet herroept, in rechtsonzekerheid
verkeren. Wat het bestuursrecht betreft kan er op worden gewezen, dat artikel
4:6 Awb aan bestuursorganen doorgaans de mogelijkheid biedt, al dan niet in
combinatie met schadevergoeding of bestuurscompensatie, uitspraken van het
HvJEG en het EHRM volledig te verwerken.Voor het civiele recht is een voorontwerp waarin de gedachte van een herroepingsregeling
is uitgewerkt ter advisering voorgelegd aan verschillende raden en adviescolleges.Wat de herziening van bestuursrechtelijke besluiten en uitspraken betreft
is onderzocht of uitspraken van het EHRM en uitspraken van het HvJEG zo goed
en volledig mogelijk kunnen worden verwerkt in de huidige bestuursrechtelijke
herzieningsregeling van besluiten en uitspraken in Nederland. De vraag daarbij
is of een uitspraak van het EHRM of het HvJEG een (veranderde) omstandigheid
of een nieuw feit oplevert, op grond waarvan een besluit, ingevolge artikel
4:6 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), of een uitspraak, ingevolge artikel
8:88 Awb, moet worden herzien.2. Civielrechtelijke herroepingsregeling2.1 VoorontwerpIn januari 2003 is een voorontwerp herroeping van civiele vonnissen na
een uitspraak van het EHRM ter advisering voorgelegd aan de Adviescommissie
voor het burgerlijk procesrecht (Adviescommissie), de president van de Hoge
Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad, de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak (NVvR), de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) en de Raad
voor de rechtspraak (Raad).Het voorontwerp reflecteerde de gedachte dat met een herroepingsregeling
een door het EHRM geconstateerde schending van het EVRM zo veel mogelijk ongedaan
kan worden gemaakt en zo veel mogelijk rechtsherstel («restitutio in
integrum») kan worden geboden. Er werd, voor zover mogelijk, aangesloten
bij de strafrechtelijke herzieningsmogelijkheid. Het voorontwerp ging uit
van toevoeging van een herroepingsgrond aan artikel 382 van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering (WvRv), op grond waarvan herroeping van een vonnis
kan worden gevorderd wanneer het EHRM in een uitspraak een schending van het
EVRM heeft geconstateerd en herroeping noodzakelijk is met het oog op rechtsherstel
in de zin van artikel 41 EVRM. Is de herroepingsgrond aanwezig, dan kan de
procedure worden heropend, waarbij de invloed van de schending op de uitkomst
kan worden bezien en de uitkomst – indien deze inderdaad anders had
moeten zijn – kan worden aangepast door de beslissing te herroepen.
Een belangrijk element dat in het voorontwerp werd opgenomen, was dat de uitspraak
niet kan worden herroepen wanneer de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij
daaraan in de weg staan. In het voorontwerp werd er voorts vanuit gegaan dat
uitsluitend degene ten aanzien van wie het EHRM in een uitspraak een schending
heeft geconstateerd, binnen een termijn van drie maanden na de uitspraak van
het EHRM herroeping kan vorderen.2.2 Overwegingen ten aanzien van een civielrechtelijke
herroepingsregelingOp grond van artikel 41 EVRM kan het EHRM een billijke genoegdoening toekennen
aan de in het gelijk gestelde individuele klager, wanneer er nationaal geen
of slechts gedeeltelijk rechtsherstel mogelijk is. Uit jurisprudentie van
het EHRM volgt dat de Staat verplicht is een schending van het EVRM te beëindigen
en de gevolgen daarvan te herstellen «in such a way as to restore as
far as possible the situation existing before the breach (restitutio in integrum)».
De gedachte die ten grondslag ligt aan de vraag of een herroepingsregeling
zou moeten worden ingevoerd, is dat daarmee zo veel mogelijk zou kunnen worden
voorzien in rechtsherstel in de zin van artikel 41 EVRM.De Adviescommissie en de NOvA hebben aangegeven bezwaren te hebben tegen
invoering van een nieuwe mogelijkheid om de kracht – en het gezag –
van gewijsde van een beslissing te doorbreken. De Adviescommissie heeft in
dat verband gewezen op het adagium «lites finiri oportet», dat
tot uitdrukking brengt dat er een lijn bestaat die markeert waar
aan een rechtsgeding een einde moet komen. Daarbij is uitgangspunt dat partijen
voldoende gelegenheid hebben gehad om hun zaken toegelicht en beoordeeld te
krijgen. Slechts op de gronden genoemd in artikel 382 WvRv kan een inbreuk
op de kracht (en het gezag) van gewijsde worden gerechtvaardigd.De president van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad
achtten het doorbreken van onaantastbare rechterlijke uitspraken wel gerechtvaardigd,
omdat het bij EVRM-schendingen om schending van internationaal aanvaarde fundamentele
rechtsregels gaat. Zij overwogen bovendien dat de inbreuk op het lites finiri
oportet-beginsel in het voorontwerp beperkt was gehouden, doordat alleen degene
die met succes heeft geprocedeerd voor het EHRM binnen een bepaalde termijn
herroeping kan vorderen. Ook de NVvR en de Raad achtten een dergelijke inbreuk
geoorloofd, mits daaraan adequate voorwaarden voor bescherming van de belangen
van de wederpartij en eventuele derden zouden worden gesteld. Daarbij merkten
zij op dat dit er in een aantal, mogelijk veel gevallen toe zou leiden dat
herroeping achterwege zou blijven. In dat geval zou rechtsherstel in de vorm
van schadevergoeding moeten plaatsvinden.De Adviescommissie heeft erop gewezen dat aan de in artikel 382 WvRv genoemde
herroepingsgronden steeds de gedachte ten grondslag ligt dat de wederpartij
door middel van bedrog, valsheid van stukken, of het achterhouden van stukken
van beslissende aard, heeft getracht de uitkomst van de procedure te beïnvloeden.
In dat geval is er sprake van een ernstige normschendig door de wederpartij.
Deze situatie is te onderscheiden van het geval van een door het EHRM geconstateerde
schending van een verdragsbepaling door de Staat. Dat laatste geval is volgens
de Adviescommissie niet op deugdelijke gronden te onderscheiden van andere
gevallen waarin na het totstandkomen van een rechterlijke beslissing blijkt
dat daarin (of dat bij de totstandkoming daarvan) van een verkeerde rechtsopvatting
(of van onjuiste feiten) is uitgegaan.Een ander bezwaar, dat door de Adviescommissie, de NOvA en de president
van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad is genoemd, is
dat partijen en eventuele derden tot het moment dat de rechter de uitspraak
al dan niet herroept, in rechtsonzekerheid verkeren over hun positie. Procedures
voor het EHRM kunnen vier à vijf jaar in beslag nemen, gedurende welke
periode de rechtsonzekerheid voortduurt. De Adviescommissie en de president
van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad wijzen in dit verband
op de verplichting om conflicten te berechten zonder onevenredige vertraging
(undue delay). Door de opgelopen vertraging kan de herinneringen van getuigen
nadelig zijn beïnvloed en kan bewijsmateriaal verloren zijn gegaan.De Adviescommissie en de NOvA hebben gewezen op het verschil tussen het
civiele procesrecht en het strafprocesrecht. De Adviescommissie heeft opgemerkt
dat in het civiele geding partijen principieel een gelijkwaardige positie
innemen en dat honorering van het belang van de ene partij noodzakelijkerwijs
afbreuk doet aan de belangen van de andere partij(en). Hierin verschilt het
civiele procesrecht wezenlijk van het strafprocesrecht, waar de nadruk ligt
op het belang van de individuele verdachte, geplaatst tegenover het algemeen
belang. De NOvA heeft in dit verband nog opgemerkt dat de wederpartij op de
procedure voor het EHRM in beginsel geen invloed heeft.De Adviescommissie en de president van de Hoge Raad en procureur-generaal
bij de Hoge Raad hebben aangegeven dat het EVRM er niet toe verplicht om in
een herroepingsregeling voor het civiele recht te voorzien. Daarnaast merkten
zij op dat artikel 41 EVRM er rekening mee houdt dat het nationale recht niet
voorziet in volledig rechtsherstel en gedeeltelijk rechtsherstel toelaat.
Volgens de Adviescommissie komen andere mogelijkheden om te voorzien
in rechtsherstel, zoals schadevergoeding van de Staat en de billijke genoegdoening
op grond van artikel 41 EVRM, meer in aanmerking dan herroeping.2.3 Conclusie civielrechtelijke herroepingsregelingMede gelet op de reacties ben ik van mening dat de bezwaren tegen een
aparte herroepingsregeling, door opneming van een herroepingsgrond in artikel
382 WvRv, zwaarder wegen dan de voordelen. Een beslissing die kracht van gewijsde
heeft, moet slechts in zeer bijzondere omstandigheden kunnen worden aangetast.
Zou een door het EHRM geconstateerde schending van het EVRM als herroepingsgrond
worden geïntroduceerd, dan vormt de bescherming van de rechten van de
wederpartij en eventuele derden een complicerende factor. Er zou daarbij moeten
worden voorzien in een regeling ter bescherming van de gerechtvaardigde belangen
van de wederpartij en eventuele derden. Een dergelijke regeling zou er naar
alle waarschijnlijkheid toe leiden dat slechts in uitzonderlijke gevallen
tot heropening van de zaak of herroeping van de beslissing zou worden overgegaan.Er zijn andere mogelijkheden om te voorzien in rechtsherstel. Zo kan de
Staat worden aangesproken in een procedure op grond van onrechtmatige daad
(onrechtmatige rechtspraak). Uit jurisprudentie van de Hoge Raad blijkt dat
bij de vraag of een partij in aanmerking komt voor schadevergoeding op grond
van onrechtmatige rechtspraak stringente criteria worden gehanteerd. Er wordt
alleen aansprakelijkheid van de Staat aangenomen indien er geen rechtsmiddelen
meer openstaan en bij de voorbereiding van de beslissing zo fundamentele rechtsbeginselen
zijn veronachtzaamd dat niet meer kan worden gesproken van een eerlijke en
onpartijdige behandeling van de zaak. Een schending van artikel 6, eerste
lid, EVRM kan met zich brengen dat hieraan is voldaan. Het is daarbij de vraag
of een door het EHRM geconstateerde schending van het EVRM altijd aanleiding
zou geven tot het toekennen van schadevergoeding op grond van onrechtmatige
rechtspraak. In het arrest Köbler (HvJEG 30 september 2003, C-224/01,
AB 2003, 429, m.nt. RW en JB 2004, 41, m.nt. MC) is ingegaan op de vraag of
de staat ook aansprakelijk is voor een schending van het gemeenschapsrecht
indien deze schending bestaat in een beslissing van een in laatste aanleg
rechtsprekende rechterlijke instantie. In het arrest overweegt het HvJEG dat
het belang van het beginsel van eerbiediging van het gezag van gewijsde niet
kan worden betwist (ov. 38). Het overweegt dat het beginsel van staatsaansprakelijkheid,
dat inherent is aan de communautaire rechtsorde, wel een schadevergoeding
vereist, maar niet een herziening van de rechterlijke beslissing die de schade
heeft veroorzaakt (ov. 39). De uit het Köbler-arrest volgende verplichting
tot vergoeding van de schade zal mogelijk aanleiding geven om de criteria
die worden gehateerd bij de vraag of schadevergoeding wordt toegekend in geval
van onrechtmatige rechtspraak minder stringent toe te passen. Mogelijk zal
deze ontwikkeling meer in het algemeen een verruimend effect hebben op de
criteria op grond waarvan wordt beoordeeld of er sprake is van onrechtmatige
rechtspraak.3. Herziening van bestuursrechtelijke besluiten en uitspraken3.1 OnderzoekVoor de herziening van besluiten is de wettelijke
herzieningsregeling van besluiten op basis van artikel 4:6 Awb en de relevante
Nederlandse en HvJEG-jurisprudentie onderzocht. Daarbij is getoetst of uitspraken
van het HvJEG en het EHRM zonder aanpassingen van de wettelijke regeling kunnen
worden verwerkt. Voor de herziening van uitspraken
is daarbij ook artikel 8:88 Awb betrokken. Voorts zijn de adviezen op het
civielrechtelijke voorontwerp (zie hiervoor in paragraaf 2)
bestudeerd en is een korte verkenning gemaakt van de herzieningsregelingen
in andere Europese landen naar aanleiding van uitspraken van het EHRM. Uit
deze verkenning blijkt dat bijna geen enkel Europees land een specifieke herzieningsregeling
heeft voor bestuursrechtelijke uitspraken. De meeste landen hebben alleen
een herzieningsregeling voor strafrechtelijke uitspraken.Bovengenoemd onderzoek heeft geresulteerd in een notitie, die op 27 september
2004 is besproken in de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht.
De Commissie kon zich vinden in de onderzoeksresultaten en onderschreef –
evenals de geconsulteerde Raad voor de rechtspraak – de in paragraaf 1
en 3.3 genoemde conclusies.3.2 Onderzoeksresultaten3.2.1 Onderzoeksresultaten herziening van besluitenEen bestuursorgaan is bevoegd om op grond van latere inzichten of andere
daartoe moverende redenen – bijvoorbeeld een uitspraak van het EHRM –
terug te komen van een besluit dat formele rechtskracht heeft. Dat geldt ook
wanneer er geen sprake is van nieuwe feiten of omstandigheden, tenzij belangen
van derden daaraan in de weg staan. In die zin kunnen uitspraken van het EHRM
en het HvJEG in de meeste gevallen verwerkt worden in de Nederlandse rechtsorde.Als een bestuursorgaan niet uit eigen beweging gebruikmaakt van deze bevoegdheid,
kan een belanghebbende ingevolge artikel 4:6 Awb daartoe een verzoek doen.
Dit artikel verplicht een belanghebbende die buiten het geval van bezwaar
of beroep wenst dat het bestuur terugkomt van het voor hem ongunstige standpunt,
ingenomen bij de beslissing op een eerdere aanvraag, om nieuw gebleken feiten
of veranderde omstandigheden te noemen die tot een gunstiger resultaat kunnen
leiden (eerste lid). Indien dit laatste wordt nagelaten kan het bestuursorgaan
volstaan met een afwijzing van het herhaalde verzoek onder verwijzing naar
de eerdere beschikking (tweede lid).Uit de jurisprudentie over artikel 4:6 Awb blijkt dat een latere rechterlijke
uitspraak waaruit blijkt dat het besluit waarop de belanghebbende het bestuursorgaan
verzoekt terug te komen, berust op een onjuiste wetsuitleg of verkeerde rechtstoepassing,
niet kan gelden als een nieuw (gebleken) feit in de zin van artikel 4:6. Eveneens
is vaste jurisprudentie dat een wijziging in de jurisprudentie (van de hoogste
rechter) het bestuursorgaan niet verplicht terug te komen van een rechtens
onaantastbaar geworden besluit, ook niet wanneer een fundamenteel recht is
geschonden. De vraag kon worden gesteld of dit ook zou gelden als het gaat
om de interpretatie en toepassing van Europeesrechtelijke normen.Deze vraag is – wat het gemeenschapsrecht betreft – beantwoord
in de zaak «Kühne & Heitz» (C-453/00, AB 2004, 58; m.nt.
RW). In de zaak «Kühne & Heitz» van 13 januari 2004
heeft het HvJEG bepaald «dat een (in casu Nederlands) bestuursorgaan –
onder door het Hof geformuleerde omstandigheden – een definitief geworden
besluit desgevraagd opnieuw moet onderzoeken teneinde rekening te houden met
de uitlegging die het Hof inmiddels aan de relevante bepaling (van het Gemeenschapsrecht)
heeft gegeven. Één van de door het Hof geformuleerde omstandigheden
is dat het bestuursorgaan naar een nationaal recht bevoegd is om op dat besluit
terug te komen (voor Nederlandse bestuursorganen is deze bevoegdheid dus geregeld
in artikel 4:6 Awb).3.2.2 Onderzoeksresultaten toegepast op uitspraken HvJEG
en EHRMUit de verkenning van de toepassing van artikel 4:6 Awb zou geconcludeerd
kunnen worden dat een uitspraak van het HvJEG
kan worden aangemerkt als «veranderde omstandigheid»
als bedoeld in het eerste lid van dat artikel en dat dit artikel niet hoeft
te worden aangepast. Ik ben van mening dat het HvJEG in de zaak «Kühne
& Heitz» met«opnieuw onderzoeken» in dit geval «heroverwegen»
bedoelt. Heroverwegen betekent opnieuw nadenken, maar laat de mogelijkheid
open dat dit nadenken leidt tot de conclusie dat het heroverwogen besluit
in stand moet blijven, bijvoorbeeld omdat de belangen van anderen zich tegen
wijziging verzetten (het Hof wijst hier in de uitspraak ook uitdrukkelijk
op). Hieruit volgt ten aanzien van artikel 4:6 dat in het door het Hof omschreven
geval nieuwe rechtspraak van het Hof geldt als
een veranderde omstandigheid in de zin van artikel
4:6, eerste lid. Artikel 4:6, tweede lid, Awb kan dan niet worden toegepast.Voor de vraag of een uitspraak van het EHRM
kan gelden als novum als bedoeld in artikel 4:6 is het van belang of een uitspraak
van het EHRM kan worden aangemerkt als een nieuw feit of een veranderde omstandigheid.
Nu dit laatste voor de verhouding 4:6 Awb tot het Gemeenschapsrecht en uitspraken
van het HvJEG er anders is uit komen te zien, is de vraag gerechtvaardigd
of dit ook niet zou moeten gelden voor het EVRM en uitspraken van het EHRM.
Naar mijn mening dient deze vraag bevestigend te worden beantwoord. Zowel
het EG-verdrag plus verordeningen als het EVRM plus protocollen zijn immers
rechtstreeks verbindend in de Nederlandse rechtsorde evenals de uitspraken
van beide rechterlijke instanties.3.2.3 Onderzoeksresultaten herziening uitsprakenDe herzieningsregeling voor bestuursrechtelijke uitspraken is opgenomen
in artikel 8:88 Awb. Artikel 8:88 biedt partijen de mogelijkheid om van een
onherroepelijk geworden uitspraak herziening te vragen op grond van feiten
en/of omstandigheden die hebben plaatsgevonden voor de uitspraak, bij het
indienen van het verzoekschrift voor de uitspraak niet bekend waren én
redelijkerwijs niet bekend konden zijn en die als ze bij de rechtbank eerder
bekend geweest waren tot een andere uitspraak zouden hebben kunnen leiden.
Dit artikel is van overeenkomstige toepassing verklaard op het beroep in eerste
en enige aanleg en hoger beroep bij de hoogste bestuursrechters. De Awb bevat
geen termijn voor de indiening van een herzieningsverzoek.Uit jurisprudentieonderzoek naar de toepassing van artikel 8:88 door de
hoogste bestuursrechters blijkt dat herziening moet worden gevraagd binnen
een redelijke termijn na het bekend worden van (nieuwe) feiten of omstandigheden
(cf analoge toepassing van artikel 6:12; ABRS 16-3-1999, AB 214). Uit het
onderzoek kan voorts worden geconcludeerd, dat verzoeken tot herziening niet
vaak succesvol zijn.Wat de jurisprudentie van het HvJEG betreft is het in paragraaf 1
genoemde HvJEG-arrest «Köbler» van belang, omdat het HvJEG
daarin uitdrukkelijk overwoog dat de lidstaten niet verplicht zijn tot het
creëren van een herroepingsmogelijkheid, maar dat zij wel verplicht zijn
de schade die een particulier ten gevolge van de onjuiste toepassing heeft
geleden, te vergoeden.3.2.4 Toepassing onderzoeksresultaten op uitspraken HvJEG
en EHRMArtikel 8: 88 Awb biedt geen mogelijkheid om een rechterlijke uitspraak
te herzien wegens een onjuiste rechtstoepassing van het EG-recht of het EVRM;
er wordt immers niet voldaan aan het criterium van «feiten en/of omstandigheden
die hebben plaatsgevonden vóór de uitspraak». Volgens
Widdershoven en Ortlep (Widdershoven, R.J.G.M. & Ortlep, R. «Schendingen
van EG-recht door rechters», O&A nr. 2, april 2004, blz. 34–48) nopen de uitspraken van het Hof in «Köbler» en «Kühne
& Heitz» niet tot een ruimere rechterlijke toepassing of wettelijke
verruiming van de herzieningsbepaling in die zin dat een arrest van het Hof
wel reden voor herziening kan of moet zijn. Zij betwijfelen de meerwaarde
van een verruiming van artikel 8:88 Awb voor de verwerking van uitspraken
van het HvJEG ten opzichte van de bestuurlijke heroverwegingsplicht van Kühne
& Heitz. Met de laatstgenoemde weg wordt naar hun mening qua resultaat
hetzelfde bereikt als met een rechterlijke herzieningsprocedure, waarbij op
een genuanceerde wijze rekening kan worden gehouden met belangen van derden.
Voor de burger is bestuurlijke heroverwegingsprocedure onder omstandigheden
ook minder belastend dan de rechterlijke herzieningsmogelijkheid.3.3 Conclusies bestuursrechtelijke herzieningsregelingWat de herziening van bestuursrechtelijke besluiten betreft kan uit paragraaf 3.2.2
de conclusie worden getrokken dat voor de verwerking van uitspraken van het
HvJEG en het EHRM art. 4:6 Awb niet hoeft te worden gewijzigd. De uitspraken
van het HvJEG en onder omstandigheden die van het EHRM kunnen worden aangemerkt
als «veranderde omstandigheid» als bedoeld in art. 4:6, eerste
lid. Uit paragraaf 3.2.4 kan geconcludeerd worden dat de verwerking van
uitspraken van het HvJEG en het EHRM door herziening van uitspraken van de
Nederlandse bestuursrechter alleen mogelijk is als artikel 8: 88 wordt gewijzigd.
De drie gronden van artikel 8:88 zijn dermate stringent geformuleerd dat uitspraken
van het HvJEG en het EHRM geen aanleiding kunnen zijn voor herziening.Moet artikel 8:88 Awb worden gewijzigd nu de uitspraken van het HvJEG
en het EHRM geen aanleiding kunnen zijn voor herziening? Neen, naar mijn mening
maken voor de overgrote meerderheid van het aantal zaken de mogelijkheden
die artikel 4:6 Awb biedt – al dan niet in combinatie met de aanvraag
van een (zelfstandig) schadebesluit – aanpassing van artikel 8:88 Awb
overbodig. Slechts in uitzonderlijke situaties zal een bestuursorgaan geen
nieuw besluit nemen dan wel een besluit nemen dat niet tegemoetkomt aan de
wensen van de klager. Maar dan kan de appellant alsnog in beroep gaan bij
de rechter, al dan niet in combinatie met een verzoek om schadevergoeding.Voor fouten in een uitspraak van de hoogste Nederlandse bestuursrechter
kan in het merendeel van het aantal zaken een onrechtmatige daadsactie worden
ingesteld bij de civiele rechter. Ik sluit niet uit dat de – tot nog
toe – stringente jurisprudentie van de Hoge Raad zich in het licht van
de recente Europese jurisprudentie gaat verruimen.Ongeregeld blijft de zeer zelden voorkomende situatie dat een burger wel
door het EHRM in het gelijk wordt gesteld, maar in Nederland geen verhaal
meer kan halen bij het bestuursorgaan of de civiele rechter. Ook voor deze
situatie wordt vooralsnog geen wijziging van wetgeving voorgesteld. Dit sluit
aan bij mijn eerdere standpunt in de nota «Naar een slagvaardiger bestuursrecht»
(Kamerstukken II 2003/04, 29 279, nr. 16) dat de valkuil vermeden
moet worden, dat steeds verdere aanscherpingen van wetgeving als de oplossing
wordt gezien van problemen. Het verfijnen van de algemene herzieningsregeling
van artikel 8:88 Awb voor een geval dat zich zelden zal voordoen past niet
in de lijn van dit kabinet, om te breken met steeds verdere verfijningen en
aanvullingen van wetgeving (zie ook de nota «Rechtsstaat en rechtsorde»
en «Bruikbare rechtsorde» (Kamerstukken II 2003/04, 29 279,
nrs. 1 en 9)).Voorts sluit mijn standpunt aan bij de verwachting dat de jurisprudentie
van het HvJEG op het terrein van de staatsaansprakelijkheid zelf ook nog zal
ontwikkelen. Inmiddels is bij het HvJEG de prejudiciële vraag aanhangig
of een nationale rechter – onder de in het arrest «Kühne
& Heitz» geformuleerde voorwaarden – verplicht is, een rechterlijke
beslissing die kracht van gewijsde heeft gekregen, opnieuw te
onderzoeken en deze te herzien, wanneer blijkt dat deze in strijd is met het
Gemeenschapsrecht (C-234/04, Rosmarie Kapferer v. Schlank & Schick GmbH,
C-293/04). Daarnaast zijn inmiddels ook enkele andere«vervolg»-zaken
op dit gebied aanhangig (C 422/04, ISIS Multimedianet GMbH en C119/05, Lucchini).De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29279-28.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl