Goedkeuring Europees Verdrag inzake bescherming van archeologisch erfgoed (herzien); Valletta, 16 januari 1992; Brief staatssecretaris met voorstellen voor grondslagen voor een nieuw archeologiebestel
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23821, nr. 13

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

25-04-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

23821-(R1509) nr. 13

17-04-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Uitgangspunten3. Archeologische waarden in de ruimtelijke ordening:
het procesPlanvormingUitvoering4. Een Wet op de Archeologie5. De vergunningverlening en de veroorzaker die betaalt6. Taakverdeling en taakverschuiving bij overhedenProvinciesGemeentenRijk7. De rol van uitvoerders bij archeologische werkzaamhedenDe Rijksdienst voor Oudheidkundig BodemonderzoekUniversiteitenOndernemers in de archeologieRijksmuseum van Oudheden8. Toezicht en zorg voor kwaliteit9. Toegang tot informatie en kennis10. FinancieringTabel 1. Geschatte omzet in de Nederlandse archeologie
in 1998 in guldens 11. Planning en overgangsperiodeOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23821Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 104 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 821 (R 1509)Goedkeuring van het op 16 januari 1992 te Valletta tot stand gekomen
Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed (herzien)nr. 13BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 17 april 2000In 1998 heeft het Nederlandse Parlement de rijkswet tot goedkeuring van
het op 16 januari 1992 te Valletta (Malta) tot stand gekomen Europees Verdrag
inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed aanvaard.1 Zoals in juli 1999 toegezegd2, breng ik
u met deze brief op de hoogte van mijn voorstel voor de implementatie van
het Verdrag van Valletta. De brief beoogt echter meer. Binnen de archeologische
sector in Nederland vinden allerlei nieuwe ontwikkelingen plaats, waardoor
een groot aantal factoren die de basis vormen van het huidige archeologisch
bestel op hetzelfde moment ter discussie staan. Deze situatie biedt mij de
unieke mogelijkheid om het archeologiebeleid in zijn geheel opnieuw vorm te
geven. Een kans die ik heb gegrepen. In deze brief doe ik u dan ook voorstellen
die de grondslag zullen vormen van een nieuw archeologiebestel.1. InleidingMet de ondertekening en de goedkeuring van het Verdrag van Valletta is
een belangrijke stap gezet in de richting van een betere bescherming van het
archeologisch erfgoed in de bodem. Het verdrag bepaalt immers dat archeologische
waarden voortaan als onvervangbaar onderdeel van het lokale, regionale en
(inter)nationale culturele erfgoed bij de besluitvorming over ruimtelijke
ingrepen expliciet dienen te worden meegewogen en waar mogelijk ontzien. Wanneer
vervolgens bescherming en inpassing van waardevolle monumenten niet mogelijk
blijken, zal de historische informatie door middel van verantwoord archeologisch
onderzoek veilig moeten worden gesteld. De kosten die hiermee gepaard gaan,
worden verhaald op degene die de voorgenomen ingreep wil uitvoeren (de veroorzaker).
Hiermee is een klassieke confrontatie aan de orde tussen enerzijds economische
belangen en anderzijds culturele en wetenschappelijke waarden. Het zoeken
naar verantwoorde oplossingen hiervoor, die ook nog eens bijdragen aan de
kwaliteit van onze leefomgeving, zie ik als een opgave in het kader van de
culturele planologie, een van de uitgangspunten voor het Cultuurbeleid 2001-2004.3 In breder verband kan het verdrag ook gezien
worden als onderdeel van het te ontwikkelen instrumentarium ter ondersteuning
van het nieuwe beleid gericht op versterking van de relatie tussen cultuurhistorie
en ruimtelijke inrichting van ons land in de komende decennia.1 Tenslotte sluit invoering van het verdrag aan bij de afspraak in het
regeerakkoord om bij grote projecten de cultuurhistorische kwaliteit van het
gebied tijdig in kaart te brengen.Het toepassen van de principes van het Verdrag van Valletta heeft belangrijke
gevolgen voor de organisatie van de archeologische monumentenzorg en de archeologiebeoefening
in ons land. In reactie op eerder uitgesproken intenties is een niet onbelangrijk
aantal partijen en instanties de afgelopen jaren al begonnen te handelen «in
de geest van Malta». Samen met de groeiende belangstelling voor de archeologie
en cultuurhistorie in het algemeen heeft dit al geleid tot de nodige veranderingen.
Ik noem de versterking van de positie van archeologie bij grote infrastructurele
projecten, het in toenemende mate betrekken van archeologische waarden bij
de voorbereiding van streek- en bestemmingsplannen, de roep om marktwerking
en de verdere professionalisering van de archeologiesector. Bij dit transformatieproces
is echter ook een aantal fundamentele zwakheden in het huidige bestel aan
het licht gekomen. Ik ben tijdens de verdere uitwerking dan ook tot de conclusie
gekomen dat een succesvolle en verantwoorde invoering van het verdrag niet
mogelijk is zonder een stelselwijziging voor de hele sector. Ik ga daarmee
nog een stap verder dan mijn ambtsvoorganger voor ogen had. De integrale aanpak
die ik voorstel omvat de toepassing van de principes van het Verdrag van Valletta
op een toenemend aantal bodemverstorende activiteiten, met daarnaast een systeem
van kwaliteitszorg en toezicht, aandacht voor informatievoorziening en voor
het wetenschappelijk onderzoek. Bij de vormgeving van wat in feite een nieuw
bestel wordt speelt decentralisatie een belangrijke rol.Over de keuzes die ik heb gemaakt om te komen tot de invoering van het
verdrag en tot de hervorming van het archeologiebestel zijn gesprekken gevoerd
met de Stichting voor de Nederlandse Archeologie (SNA), alsmede met verschillende
andere belanghebbende partijen in het archeologisch veld. De SNA zal namens
het veld nog een officieel standpunt formuleren.De nieuwe aanpak voor de archeologische monumentenzorg werkt ook door
in andere sectoren, met name daar waar men in aanraking komt met het gebruik
van de beschikbare ruimte in het algemeen en ingrepen in de bodem2 in het bijzonder. Ik doel hierbij op het openbaar bestuur,
ruimtelijke ordening en planologie, landbouwkundig gebruik, waterstaat, nieuwbouw,
delfstoffenwinning, landinrichting en natuurontwikkeling en de ontwikkeling
van nieuwe infrastructuur. Ik realiseer me dat het voorgestelde traject kleinere
en grotere aanpassingen vergt van alle hierin werkzame partijen en instanties.
In de afgelopen maanden zijn de ministeries van Volkshuisvesting Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer (VROM), Verkeer en Waterstaat (V&W), Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij (LNV), Justitie, Economische Zaken (EZ) en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) geraadpleegd. Daarnaast is ook gesproken
met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal
Overleg (IPO). Ik zal al deze partijen ook bij het vervolgtraject betrekken.
Ook zal ik de Raad voor Cultuur om advies vragen over de in deze brief vervatte
voorstellen.2. UitgangspuntenArcheologische vindplaatsen in Nederland staan onder druk. We leven in
een dichtbevolkt land waar de beschikbare ruimte gering is. Het zit bijna
in de genen van de Nederlanders om het landschap steeds weer opnieuw naar hun hand te willen zetten. Miljoenen kubieke meters grond worden
daarbij uitgegraven, verplaatst en doorgespit. Bij het grote aantal bodemingrepen
gaat, ondanks inspanningen van overheden en archeologen, nog steeds archeologische
informatie verloren. Wat verloren gegaan is, komt nooit meer terug: het bodemarchief
is immers niet regenereerbaar. Daarom richten de inspanningen zich allereerst
op het veiligstellen en goed beheren van waardevolle archeologische vindplaatsen.
Het streven is om, zonder daarbij ruimtelijke ontwikkelingen tot stilstand
te brengen, ook voor toekomstige generaties het nog in de bodem besloten erfgoed
zoveel mogelijk te bewaren. Daarnaast is het belangrijk zodanige condities
te creëren dat in die gevallen waarin waardevolle vindplaatsen toch vernietigd
moeten worden, verantwoord wetenschappelijk onderzoek kan plaatsvinden. Tenslotte
is het een uitdaging de overblijfselen uit ons verleden een grotere aantrekkingskracht
op het publiek te laten uitoefenen en ze een bijdrage te laten leveren aan
de kwaliteit van de leefomgeving.In het Verdrag van Valletta zijn op Europees niveau een aantal principes
vastgelegd die kunnen helpen deze doelstellingen te realiseren. Zo dient een
goede archeologische monumentenzorg in nauwe afstemming plaats te vinden met
andere activiteiten en beslissingen op het gebied van de ruimtelijke ordening
(artikel 5). Degenen die de bodem verstoren worden gemotiveerd het archeologisch
erfgoed daarbij te ontzien of, nog liever, het op een creatieve wijze te gebruiken
binnen de voorgenomen nieuwe ontwikkeling. In laatste instantie kunnen veroorzakers
van schade aan het bodemarchief aansprakelijk worden gesteld voor de kosten
van het onderzoek dat noodzakelijk is om de historische informatie te documenteren
(artikel 6). Naast deze twee artikelen, waarvan de gevolgen het meest ingrijpend
zijn, kent het verdrag nog diverse andere onderdelen. Een aantal principes
is reeds in de Monumentenwet 1988 verankerd, maar mijn aandacht gaat ook uit
naar de strekking van de artikelen 2 (beschermingsmaatregelen), 3 (onder andere
het verbod op metaaldetectoren) en 9 (vergroten van het draagvlak en interactie
met het publiek).Onlangs is in Europees verband een werkgroep «metaaldetectie»
opgericht. Ik zal de resultaten van die werkgroep afwachten alvorens een besluit
te nemen over de regulering van het gebruik van metaaldetectoren en andere
opsporingsapparatuur op opgravingsterreinen en geregistreerde archeologische
vindplaatsen.3. Archeologische waarden in de ruimtelijke ordening:
het procesHet stelsel dat ik voor ogen heb is gebouwd op twee pijlers: de bestaande
systematiek van de ruimtelijke ordening en in aanvulling daarop een wijziging
van de Monumentenwet 1988. Essentie van die wetswijziging is een archeologievergunning,
die verplicht is bij bodemingrepen in het kader van grote projecten en daarnaast
ook bij alle bodemingrepen in nader aan te wijzen archeologische waardevolle
gebieden. Het hierna geschetste proces toont hoe zowel het meewegen van archeologische
waarden bij besluiten op gebied van de ruimtelijke ordening als de verankering
van de plicht tot financiering door de veroorzaker hun beslag kunnen krijgen.
Daartoe wordt achtereenvolgens uiteengezet wat de relevante bestaande procedures
en instrumenten zijn op alle drie de overheidsniveau's en hoe, met een wijziging
van de Monumentenwet 1988, dat stelsel zowel bij de planvorming als in de
uitvoeringsfase aan de invoering van het verdrag kan bijdragen.PlanvormingIn algemene zin kan gesteld worden dat, hoe eerder archeologische waarden
worden betrokken in het (ruimtelijk) planningsproces, hoe eenvoudiger
rekening kan worden gehouden met deze waarden. In de planvormingsfase draait
het vooral om (reeds beschikbare) informatie. Naast het register van wettelijk
beschermde archeologische terreinen is dergelijke informatie te vinden op
de Archeologische Monumentenkaart (AMK), waar per provincie alle bekende archeologische
waarden staan aangegeven, alsmede op de Indicatieve Kaart van Archeologische
Waarden (IKAW), die te verwachten waarden laat zien. Alle overheden hebben
met die bekende waarden en verwachtingen rekening te houden bij het maken
van plannen voor de ruimtelijke inrichting van Nederland, aldus de eerste
belangrijke bepaling van het Verdrag van Valletta. In de huidige en binnenkort
te wijzigen Wet op de Ruimtelijke Ordening (RO) zijn een aantal instrumenten
voorhanden, die van belang kunnen zijn in dit verband.Op rijksniveau spelen archeologische waarden een rol bij grote projecten
op gebied van infrastructuur of bijvoorbeeld woningbouw, zoals de VINEX-wijken.
Het bestaande wettelijk instrumentarium omvat onder meer de (herziene) Vierde
Nota Ruimtelijke Ordening Extra, de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening en de
Planologische Kernbeslissingen (PKB's). Ik streef ernaar om, in overleg met
de Minister van VROM, in de Vijfde Nota naast aandacht voor cultuurhistorische
waarden in het algemeen ook specifiek de archeologische waarden te betrekken.
Informatie over archeologie wordt nu al ingebracht in de Rijksplanologische
Commissie (RPC) en de Provinciaal Planologische Commissies (PPC's), waar steeds
een vertegenwoordiger van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
(ROB) in zit. Bij de ontwikkeling van grote projecten zal worden aangesloten
bij het bestaande systeem, zodat – zoals nu ook al gebeurt – dergelijke
projecten pas ter hand worden genomen nadat archeologisch (voor)onderzoek
in het betreffende gebied heeft plaatsgevonden. In juridische zin houdt dat
in, dat de feitelijke bodemingrepen pas zullen plaatsvinden nadat daartoe
vergunning is verleend. Ik kom over dat proces van vergunningverlening nog
afzonderlijk te spreken.Een wezenlijke rol acht ik in de planfase weggelegd voor de provincies.
Die opvatting heb ik vooral gebaseerd op de bestaande provinciale bevoegdheden –
i.c. de reeds nu gebruikelijke taakverdeling tussen de verschillende overheden –
en hun schaal van werken: voldoende van omvang om waar nodig alternatieven
te kunnen aangeven bij primaire planontwikkeling. Provinciebesturen hebben
in het ruimtelijk beleid voorts de bevoegdheid om voor één of
meer gedeelten of voor het gehele gebied van de provincie een streekplan vast
te stellen, waarin de toekomstige ontwikkeling van het gebied in hoofdlijnen
wordt aangegeven. Onderdelen van een dergelijk plan kunnen (vanaf april van
dit jaar) door de provincies worden aangewezen als een concrete beleidsbeslissing.
Een dergelijke beslissing moet doorwerken en verplicht andere bestuursorganen
om in hun plannen deze beslissing in acht te nemen. Gedeputeerde staten hebben
verder de bevoegdheid om het gemeentelijk bestemmingsplan goed te keuren en
daarop vrijstellingen te verlenen.In aanvulling hierop zal in de Monumentenwet een nieuw en belangrijk element
worden opgenomen: de bevoegdheid van provincies om archeologisch waardevolle
gebieden aan te wijzen waarbinnen voor bodemingrepen een verbod tot bodemverstoring
geldt. Deze aanwijzing is verplicht en dient te geschieden op basis van bekende
archeologische waarden en reële verwachtingen, zoals nu al vastgelegd
op de eerder genoemde waardekaarten AMK en IKAW.Ook gemeenten kunnen binnen hun gebied (potentieel) archeologisch kwetsbare
gebieden aanwijzen, maar alleen in aanvulling op of in afwachting van een
provinciale kaart. Daarnaast vormt het bestemmingsplan een belangrijk bestaand
instrument dat de gemeente hanteert op gebied van planvorming. UitvoeringIn de uitvoerende fase speelt niet alleen reeds bekende informatie omtrent
het bodemarchief en de te verwachten waarden daarvan een rol, maar wordt ook
aanvullend onderzoek belangrijk. Het systeem omvat op gebied van uitvoering
de volgende serie instrumenten.Het Rijk (i.c. de ROB) is vergunningverlener voor bodemingrepen bij wettelijk
beschermde monumenten (ex art. 11 e.v. van de Monumentenwet 1988). Voor grote
projecten is er een aantal bestaande instrumenten op het gebied van ruimtelijke
ordening, milieu en infrastructuur, zoals de Tracéwet en de milieueffectrapportage
(m.e.r.). Beiden zorgen voor een gecoördineerde afweging op rijksniveau
bij grote projecten, waarbij de archeologische waarden overigens nadrukkelijker
in beeld zouden kunnen worden gebracht. Die gecoördineerde afweging betekent
dat het Rijk de regie voert en de besluiten van andere overheden zich naar
de uitkomst daarvan dienen te voegen. In het kabinet wordt een integrale afweging
gemaakt, waarbij de Minister van OCenW vanzelfsprekend de archeologische belangen
inbrengt. Daarnaast speelt in deze fase de op handen zijnde rijksprojectenprocedure
een rol.Op provinciaal niveau regelt het zogenaamde Nimby-instrument de coördinatie
door provincies van besluitvorming over projecten van bovengemeentelijk belang.
Resultaat van die provinciale coördinatie is – samengevat –
dat de gemeentelijke besluitvorming zich heeft te voegen in die van het provinciebestuur.
Voorts keurt de provincie bepaalde gemeentelijke bouw- en aanlegvergunningen
goed. Als gezegd lijkt het om verschillende redenen goed om bij die (gegeven)
procedures aan te sluiten en binnen de daarin te hanteren afwegingskaders
ook de mogelijke aanwezigheid van archeologische waarden te betrekken.Naast het betrekken van archeologische waarden in de bestaande besluitvorming
op gebied van ruimtelijke ordening wil ik op gemeentelijk niveau een archeologiebesluit
introduceren: de archeologievergunning. Deze wordt vastgelegd in de Monumentenwet
1988 en fungeert als ontheffing op het verbod op bodemverstoring. De vergunning
is daarmee het sluitstuk van het ruimtelijke inrichtingsproces en heeft als
functie het wegnemen van de vrijblijvendheid van de archeologische belangenafweging
op lokaal niveau en de verplichting tot vooronderzoek. De vergunningplicht
zal in ieder geval gelden voor voorgenomen bodemverstorende handelingen in
het kader van grote projecten (zoals projecten waarvoor een m.e.r. of tracébesluit
vereist zijn) en daarnaast tevens in die gebieden die door provincie en/of
gemeente als archeologisch waardevol zijn aangewezen. De vergunningplicht
geldt niet voor bepaalde typen bodemingrepen (bijvoorbeeld als het gaat om
handelingen die niet schadelijk zijn voor het bodemarchief). Voor deze nog
nader te omschrijven categorie wordt op rijksniveau een vrijstellingsregeling
ingesteld.4. Een Wet op de ArcheologieEen aantal nieuwe elementen van het hierboven beschreven proces dient
wettelijk verankerd te worden. Gezien het sectorspecifieke karakter van die
maatregelen stel ik een ingrijpende wijziging van de Monumentenwet 1988 voor.
Daarin kunnen de doelstellingen van het beleid en de onderlinge samenhang
tussen de verschillende elementen van het instrumentarium integraal worden
vastgelegd. Concreet stel ik voor via een Wet op de Archeologie in de Monumentenwet
1988 in ieder geval de volgende wijzigingen en aanvullingen op te nemen:– Alvorens kan worden overgegaan tot (het verlenen van toestemming
voor) een aantal nader omschreven bodemingrepen dient een beslissing te worden
genomen over de omgang met eventuele archeologische waarden. Dit gebeurt door
een verbodsbepaling voor het verstoren van de bodem zonder of
in afwijking van een aparte (archeologie)vergunning. Deze vergunning wordt
verleend door burgemeester en wethouders. Bezien wordt of er, in ieder geval
als overgangsregeling, een vorm van «tweedelijnszorg» door provincies
kan worden ontworpen voor die gemeenten die moeite hebben met deze nieuwe
taak.– De vergunningplicht geldt bij bodemingrepen in het kader van bij
algemene maatregel van bestuur te benoemen grote projecten (onder andere m.e.r.-plichtige
activiteiten, landinrichtingsprojecten, werkzaamheden waarvoor een tracébesluit
wordt vastgesteld) en tevens voor alle bodemingrepen in gebieden die daartoe
krachtens de wet zijn aangewezen door provincies en gemeenten. Voor nog nader
te bepalen typen bodemingrepen (o.a. handelingen die niet schadelijk zijn
voor het bodemarchief) geldt het vergunningstelsel niet.– Provinciale Staten krijgen de taak om gebieden binnen hun provincie
aan te wijzen waar de vergunningplicht geldt. Deze gebieden kunnen desgewenst
worden opgenomen in het streekplan (als concrete beleidsbeslissing). Aanwijzing
geschiedt op basis van bekende archeologische waarden en reële verwachtingen.
De gemeenteraad kan, in aanvulling op of in afwachting van deze provinciale
kaart, ook zelf (extra) gebieden aanwijzen waar de vergunningplicht geldt.– Aan de besluitvormingsprocedure bij vergunningverlening worden
eisen gesteld, bijvoorbeeld inzake de inbreng van archeologische deskundigheid.
Gemeenten kunnen (mede daartoe) een archeologieverordening vaststellen. Bezien
wordt of ook de provincies, gezien hun aanwijzingsbevoegdheid, een archeologieverordening
op moeten stellen.– De kosten van de archeologische werkzaamheden worden gedragen
door degene die via de archeologievergunning aanvraagt. Deze kosten worden
deels gemaakt in het kader van de vergunningaanvraag zelf (vooronderzoek).
Voor een ander deel kunnen deze kosten bestaan uit het laten uitvoeren van
opgravingswerk. Deze verplichting wordt in de vorm van voorschriften aan de
vergunning verbonden. Op deze wijze wordt een brede invulling gegeven aan
het verdragsbeginsel «de veroorzaker betaalt».– Behalve dat eenieder in het algemeen – dus ook los van opgravingen –
verplicht is vondsten van (mogelijk) archeologische waarde te melden aan een
centraal informatiesysteem komt er ook een expliciete verplichting voor overheden
en uitvoerende instanties tot het terugmelden van resultaten van archeologisch
(voor)onderzoek. De ROB zal zich voorbereiden op een spilfunctie binnen dat
informatiesysteem. Dat zal immers moeten uitgroeien tot een gegevensbank,
waarop andere overheden hun beslissingen kunnen stoelen en waarmee initiatiefnemers
vanaf het begin van de planontwikkeling rekening kunnen houden.– De (huidige) mogelijkheid tot het verkrijgen van een opgravingsbevoegdheid
wordt uitgebreid. Instellingen die werken conform een binnen de archeologiesector
ontwikkeld en door mij erkend (waar mogelijk op certificatie binnen de sector
zelf gebaseerd) stelsel van kwaliteitseisen zullen gerechtigd zijn tot het
uitvoeren van (bepaalde) archeologische werkzaamheden. Niet-gecertificeerde
instellingen die niettemin voldoen aan de kwaliteitseisen kunnen bij de Minister
van OCenW toestemming aanvragen.– Vondsten uit opgravingen en ander onderzoek zijn in beginsel eigendom
van de Staat. De veroorzaker, initiatiefnemer of opdrachtgever kan geen eigendomsrechten
of recht op vergoeding laten gelden. Na afloop van het onderzoek worden roerende
vondsten in het algemeen zowel feitelijk als in eigendom overgedragen aan
een erkend gemeentelijk of provinciaal depot voor bodemvondsten. De minister
kan in sommige gevallen ook vondsten ter beschikking stellen aan de nationale
collecties. In overleg met het IPO en de VNG zal ik mij beraden over een passend
systeem voor het beheer van vondsten.Ik streef er bij dit alles naar de verschillende procedures zodanig vorm
te geven, dat er geen «stapeling» ontstaat met andere ruimtelijk
relevante processen. De noodzakelijke wetswijziging zal dan ook in goede samenspraak
met de andere betrokken departementen worden voorbereid.5. De vergunningverlening en de veroorzaker die betaaltIn het voorgaande is regelmatig over de te introduceren archeologievergunning
gesproken. Daarbij zij het goed vast te stellen, dat een vergunningenstelsel
geen doel op zichzelf is. Het gaat er eerst en vooral om dat in archeologisch
waardevolle gebieden en bij grote projecten archeologisch vooronderzoek vereist
zal zijn, op basis waarvan een besluit kan worden genomen. De procedure onderscheidt
drie stappen, waarbij het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd door een
gekwalificeerd archeoloog en de besluiten worden genomen door het bevoegd
gezag (de gemeente).In eerste instantie vindt bureauonderzoek plaats, dat wil zeggen het inventariseren
van reeds beschikbare informatie via kaarten of uit eerder onderzoek in dezelfde
streek. Indien hieruit blijkt dat de kans op aanwezigheid van waardevol archeologisch
erfgoed gering is wordt de vergunning onvoorwaardelijk afgegeven. Zijn er
wel aanwijzingen voor de aanwezigheid van (relevant) bodemarchief, dan leidt
dat tot de volgende stap: een verkennend veldonderzoek via grondboringen en
kartering. Afhankelijk van de resultaten volgt een onvoorwaardelijke vergunning
(indien geen archeologische waarden aanwezig blijken) of de volgende stap:
een aanvullend onderzoek door middel van het graven van proefputten of -sleuven.
Ook dit moet uitwijzen of er inderdaad waardevol archeologisch erfgoed aanwezig
is. Zo niet, dan wordt de vergunning alsnog (onvoorwaardelijk) afgegeven.
Blijken er wel (relevante) archeologische waarden aanwezig, dan zijn er in
beginsel ten minste vier mogelijkheden:– Is het archeologisch erfgoed van dusdanig belang dat het behouden
moet blijven dan wordt de vergunning geweigerd.– Is het archeologisch erfgoed van dusdanig belang dat het niet
behouden hoeft te blijven maar wel moet worden opgegraven, dan wordt de vergunning
verstrekt op voorwaarde dat wordt opgegraven. De kosten hiervan zijn voor
rekening van de vergunningaanvrager (de veroorzaker). Aan de wijze van opgraven
kunnen nadere eisen worden gesteld.– Is de waarde van het gevondene niet op voorhand te bepalen, dan
kan worden voorgeschreven dat de bodemingreep plaats vindt onder archeologische
begeleiding.– Is het archeologisch erfgoed niet bijzonder waardevol dan kan
een vergunning worden afgegeven zonder voorwaarden, hetgeen inhoudt dat het
archeologisch erfgoed ongezien verloren kan gaan.In alle gevallen gaat het bij het nemen van de beslissing om een integrale
afweging van het totaal van de in het geding zijnde belangen. Een schema,
waarin de besluitvormingslijn voor de verlening van de vergunning is samengevat,
voeg ik bij deze brief.In het voorgaande is reeds meerdere malen gesproken over de «veroorzaker»
van een bodemingreep. Wie dat in concreto zal zijn is relevant, omdat –
krachtens het verdrag – deze de kosten, verbonden aan «de archeologische
gevolgen» van de bodemingreep moet dragen.1
Artikel 6 noemt deze verplichting voor grote projecten. Parallel aan de invoering
van het verdrag in verschillende andere Europese landen kies ik voor een bredere
interpretatie van het veroorzakersprincipe. Alleen al vanwege het veroorzakersprincipe is het onderzoeken van mogelijke archeologische waarden
reeds in de fase van de planvorming zinvol. De verplichting tot betalen wordt
redelijker naarmate de veroorzaker zich beter vooraf informatie heeft kunnen
verschaffen over de gevolgen voor het archeologisch erfgoed en tijdig inzicht
krijgt in de daarmee gemoeide kosten.Als veroorzaker beschouw ik degene die het voornemen heeft tot een feitelijke
bodemingreep die leidt of kan leiden tot het aantasten van het archeologisch
erfgoed. Deze vraagt een archeologievergunning aan en draagt op die manier
de kosten van voor die aanvraag noodzakelijk archeologisch vooronderzoek.
Indien de vergunning onder voorwaarde van een archeologische opgraving wordt
verleend en de bodemingreep ook daadwerkelijk plaatsvindt draagt de veroorzaker
tevens de kosten van de opgraving.Veroorzakers omvatten een omvangrijke groep van particulieren, grote en
kleine ondernemingen en niet in de laatste plaats overheden zelf. Waar archeologische
waarden in het geding zijn is sprake van een uitdaging om het erfgoed zo verantwoord
mogelijk mee te wegen en waar mogelijk te integreren in de voorgenomen ontwikkeling.
Soms kan dit extra kosten met zich meebrengen. Hoe groot deze zijn valt in
algemene zin niet aan te geven. Dit kan afhankelijk van de locatie, de omvang
en de soort van ingreep verschillen. De ervaring bij de uitvoering van een
aantal grote en middelgrote projecten waar de kosten van de archeologie de
afgelopen jaren consequent zijn doorberekend leert, dat slechts zeer zelden
sprake is van meer dan 1% van de totale investering. Mijn ambtsvoorganger
heeft indertijd een «ontsnappingsclausule» van 1% voorgesteld.
Dit hield in dat een financiële last van meer dan 1% van de investeringssom
gezien zou moeten worden als excessieve kosten, waarvoor via een beroep op
een fonds een (volledige) tegemoetkoming verkregen zou kunnen worden.1 Ik neem deze beleidslijn niet over in het nieuwe bestel.
Indien namelijk de financiële consequenties van de archeologische monumentenzorg
op tijd in de planontwikkeling worden ingebracht en op rekening komen van
de veroorzaker, zal de mogelijkheidén de motivatie tot het zoeken van
alternatieven groter zijn. Hiermee wordt de beleidsdoelstelling van behoud in situ eerder gerealiseerd dan met de door staatssecretaris
Nuis gedachte «ontsnappingsclausule». Eventueel beschikbare gelden
kunnen dan veel effectiever worden ingezet, bijvoorbeeld voor erfgoededucatie
toegespitst op archeologie, stimulerend beleid gericht op gemeenten en research
& design op gebied van archeologie-vriendelijk bouwen.Niettemin realiseer ik mij het mogelijke risico van kostenverhoging en
vertraging bij bouw en aanleg wel degelijk. Om die reden heeft er vanuit het
ministerie van OCenW dan ook al eerder overleg plaatsgevonden met een vertegenwoordiging
van de bouwwereld. Daarbij bleek vooral het element «vertraging»
bepalend. Dat stemt overeen met de huidige ervaringen bij de aanleg van grote
infrastructurele projecten waarbij het Rijk als opdrachtgever is betrokken.
Ik stel mij voor om, als de contouren van het nieuwe bestel scherper zijn
geformuleerd, het overleg met de bouwwereld te hervatten. Tevens ben ik mij
ervan bewust dat juist bij een onverwacht grote vondst bij kleine bodemingrepen
(door particulieren bijvoorbeeld) de kans op excessieve kosten voor archeologisch
onderzoek groter is. Het gaat dan echter in de regel om in absolute zin kleinere
bedragen. Ik zal de Raad voor financiële verhoudingen om advies vragen
bij het zoeken naar een oplossing voor deze problematiek.6. Taakverdeling en taakverschuiving bij overhedenHet doorvoeren van de stelselwijziging zal leiden tot aanpassingen bij
overheden maar ook bij andere actoren binnen het archeologische veld. Het
valt te verwachten dat door het verruimen van de opgravingsbevoegdheid
en de daaruit voortvloeiende introductie van marktwerking een grotere neiging
zal bestaan tot het scheiden van de verantwoordelijkheden van opdrachtgever,
adviseur, bevoegd gezag, uitvoerder en toezichthouder. Hieronder zal ik ingaan
op de wijzigingen in verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen overheden.
Juist via op samenwerking gebaseerde bestuurlijke draagkracht kan een meerwaarde
ontstaan door het betrekken van cultuurhistorie bij de ruimtelijke inrichting.
Archeologie krijgt door het voorgestelde systeem een volwaardige plaats naast
én in synergie met gebouwde monumenten, historische landschappen en
architectuur.ProvinciesDe provincies zijn al geruime tijd bezig op een goede manier vorm te geven
aan een eigen archeologiebeleid, onder meer via het vervaardigen en bijhouden
van de Archeologische MonumentenKaarten (AMK's) en de aanstelling van een
eigen archeoloog. Over de invulling en uitwerking van de provinciale rol zijn
ook al in het recente verleden tussen Rijk en provincies in de cultuurconvenanten
afspraken gemaakt. Ik wil die provinciale rol voortzetten en benutten bij
het vergroten van draagvlak en het verspreiden van kennis. In het nieuwe bestel
zullen provinciebesturen via de nieuwe aanwijzingsbevoegdheid bepalend worden
bij de vraag, welke gebieden meer dan de tot heden gebruikelijke aandacht
voor archeologische waarden behoeven. Provinciebesturen hebben reeds een zeer
ruime ervaring met het initiëren en beheersen van planologische processen.
Het provinciaal planologisch beleid vormt een belangrijk element van de (gewijzigde)
Wet RO, en tevens het belangrijkste kader waarbinnen de archeologische belangenafweging
in de toekomst zal plaatsvinden. Een actief inventarisatiebeleid in het kader
van zelfstandig-archeologische of streekplanontwikkeling, landinrichting en
natuurbeleid, is daarbij van groot belang. Provinciebesturen zien zich aldus
geplaatst in een positie waarin zij aan het begin van het proces van ruimtelijke
ordening kunnen bepalen waar archeologische waarden adequaat moeten worden
meegewogen.Voor de provincies is voorts een belangrijke taak weggelegd in het kader
van de kennisopbouw van gemeenten en de ondersteuning van het ontwikkelen
van gemeentelijk archeologiebeleid. Nu is reeds sprake van een dergelijke
ondersteunende en stimulerende rol van provincies indien gemeenten daarom
verzoeken. In het kader van het nieuwe bestel zal deze stimulerende en ondersteunende
rol van de provinciaal archeologische diensten en/of de provinciale steunpunten
cultureel erfgoed alleen maar toenemen. Daarnaast kan de provincie bijvoorbeeld
via de uitvoering van het natuurbeleid (zoals aankoopbeslissingen) en de bijdrageregeling
voor gebiedsgericht beleid een wezenlijke stap gezet worden op het gebied
van het beheer en inrichting van archeologische terreinen en landschappen.
Sinds enige tijd vervullen de provincies een belangrijke functie op het gebied
van de archeologische informatieborging. Deze komt onder andere tot uiting
in het beheer van de provinciale depots en de veelal nauwe banden met de amateur-archeologen.
Naar aanleiding van de voorgestelde stelselwijziging zal ik in overleg treden
met het IPO en de provincies over eventuele bijstellingen van de cultuurconvenanten
tussen Rijk en provincie. Complementariteit blijft daarbij het uitgangspunt.GemeentenIk hecht eraan de archeologische waarden uiteindelijk mee te laten nemen
in een integrale afweging op het niveau waar de meeste ruimtelijke ingrepen
plaatsvinden. Daarom heb ik besloten de gemeenten aan te wijzen als vergunningverlenende
instantie. Daarbij zij aangetekend dat, op grond van reeds bestaande wetgeving,
het gemeentelijk besluit in overeenstemming moet zijn met de
in deze regelgeving gestelde kaders op provinciaal en rijksniveau. Een procedurele
coördinatiebepaling maakt het mogelijk de procedures rond bouw- en archeologievergunning
op een efficiënte manier op elkaar af te stemmen.Gemeenten dienen het behoud van archeologische waarden af te wegen tegen
andere maatschappelijke belangen en zullen de uitgangspunten voor dergelijke
beslissingen kunnen vastleggen in een gemeentelijke archeologieverordening.
In dat kader kan het belangrijk zijn een gemeentelijke archeologische monumentenkaart
te ontwikkelen waarop, behalve bekende en gewaardeerde archeologische vindplaatsen,
ook gebieden met een hoge of juist lage archeologische verwachting en «archeologievrije»
zones worden aangegeven. Deze gegevens vormen dan input voor het bestemmingsplan.
Overigens is het denkbaar dat gemeenten ervoor kiezen om het voor de vergunning
benodigde archeologisch (voor)onderzoek al in het kader van het bestemmingsplan
zelf te laten uitvoeren (en te financieren). Een gebied kan dan al «inclusief
archeologievergunning» ter exploitatie worden aangeboden.Ik ben mij ervan bewust dat er op dit moment op gemeentelijk niveau grote
verschillen bestaan in het ontwikkelingsstadium van het archeologiebeleid,
de beschikbare deskundigheid binnen het eigen apparaat en de mate waarin een
gemeente nu of in de toekomst met de archeologie geconfronteerd zal worden.
Zo beschikken de meeste grotere gemeenten inmiddels over een eigen gemeentelijke
archeologische dienst en een redelijk tot goed ontwikkeld archeologisch monumentenzorgbeleid.
Voor veel middelgrote en kleinere gemeenten is deze materie echter nog betrekkelijk
nieuw. Deze problematiek wordt ook door het IPO en door de VNG gesignaleerd.
Ik wil trachten te bereiken dat gemeenten, waar nodig, versneld bestaande
achterstanden op het gebied van informatie en beleidsontwikkeling kunnen gaan
inlopen. Daarbij is een belangrijke rol weggelegd voor de VNG en de provincies.
Er zal in ieder geval sprake zijn van een overgangsperiode, mogelijk via een
groeimodel waarin, indien noodzakelijk of door betrokkenen gewenst, nog een
vorm van overgang van gemeentelijke naar provinciale vergunningverlening mogelijk
is. Overigens is dat groeimodel al ten dele voorzien: de periode vanaf nu
tot het aanwijzen van vergunningplichtige gebieden door provincies kan benut
worden voor het opdoen van kennis, het betrekken van kennis elders of het
aangaan van samenwerkingsrelaties met op dit onderwerp meer ervaren gemeenten.
In hoeverre de introductie van (een zekere mate van) marktwerking op den duur
consequenties zal hebben voor de uitvoerende taken van gemeentearcheologen,
acht ik een zaak voor de gemeentebesturen zelf.RijkBinnen het rijksbeleid heeft het Verdrag van Valletta zijn waarde al vergaand
bewezen. In veel gevallen wordt bij grote investeringen (Betuwelijn, HSL,
VINEX, Maaswerken, A27, A73) al «Maltaconform» gewerkt. Niettemin
dienen de principes van het verdrag en de voorgestelde wetswijzigingen ook
voor het Rijk (verder) te worden vastgelegd om steeds onomstreden door te
kunnen gaan werken. Op de relatie met de kortgeleden verschenen nota Belvedere
heb ik al gewezen. Daarnaast zal ik ook in de Cultuurnota 2001–2004
de nodige aandacht vragen voor cultuurhistorie en archeologie als onderdeel
van het ruimtelijk beleid. Op de specifieke positie van de ROB kom ik hierna
nog terug.7. De rol van uitvoerders bij archeologische werkzaamhedenArcheologische monumentenzorg kan in operationele zin het best omschreven
worden als een cyclisch proces, waarin de volgende stappen kunnen worden onderscheiden:
inventarisatie en vooronderzoek, waardering en selectie, bescherming
of vervolgonderzoek, interpretatie en synthese, nazorg, communicatie en terugkoppeling.Goede documentatie en registratie vormen bij iedere stap een belangrijke
voorwaarde. Met de introductie van de principes uit het Verdrag van Valletta
en de verankering daarvan via nieuwe archeologiewetgeving moet dit proces
zowel op centraal als op decentraal niveau kunnen plaatsvinden, afhankelijk
van de aard of de omvang van de voorgenomen ingreep. Op basis van de hierboven
geformuleerde nieuwe wettelijke regeling kunnen lokaal en regionaal beleid
nader worden vormgegeven. Ook voor de oude en nieuwe uitvoerders in het archeologisch
veld treden er veranderingen op.De Rijksdienst voor Oudheidkundig BodemonderzoekBij de uitvoering van het rijksbeleid op het archeologische terrein is
een belangrijke rol weggelegd voor de ROB. Zo wordt op dit moment door deze
rijksdienst stevig geïnvesteerd in het ontwikkelen van beleidskaarten
als de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW) en het actualiseren
van provinciale monumentenkaarten.1 Samen met
het landelijke informatiesysteem ARCHIS vormen deze kaarten een belangrijke
basis bij het meewegen van archeologische waarden. Daarnaast ontwikkelt de
ROB het nationale waarderings- en selectiebeleid dat zich onder andere vertaalt
in een aanwijzingsprogramma voor wettelijk te beschermen monumenten. Dit wettelijke
beschermingsbeleid zal ook een wezenlijke bijdrage moeten leveren aan het
hier voorgestelde nieuwe bestel, opdat beschermenswaardige terreinen sneller,
gerichter en intensiever dan tot heden via de Monumentenwet 1988 behouden
kunnen worden. Ik zal nader onderzoeken hoe deze intensivering het beste vormgegeven
kan worden. Via het nationale waarderings- en selectiebeleid kan de ROB ook
een bijdrage leveren aan de coördinatie van archeologische belangen bij
grote projecten. Tevens wordt het waarderings- en selectie-instrumentarium
ook als handvat aangeboden aan andere overheden, die de criteria kunnen aanvullen
met regionale of lokale waarden.Ten behoeve van het waarborgen van de verantwoorde afweging van de archeologische
waarden in het kader van m.e.r.-plichtige projecten wordt voorgesteld de ROB
(namens de Minister van OCenW) de status van wettelijk adviseur bij m.e.r.-procedures
te verlenen. Inmiddels is het besluit genomen om in de Provinciaal Planologische
Commissie (PPC) ook een ROB-vertegenwoordiger op te nemen.2 In datzelfde kader – de verantwoorde afweging van archeologische
belangen – zal bezien moeten worden hoe de rol van de ROB kan worden
vormgegeven bij andere grote (rijks)projecten.UniversiteitenTraditioneel zijn de vakgroepen archeologie en prehistorie van een aantal
Nederlandse universiteiten nauw betrokken bij het proces van archeologische
monumentenzorg. Via deze betrokkenheid bij het veldonderzoek stonden en staan
de universiteiten mede borg voor de hoge kwaliteit van het archeologisch onderzoek
in Nederland. Het handhaven van deze situatie vormt een van de belangrijkste
uitdagingen binnen het nieuwe bestel. Vermeden moet worden dat een breuk optreedt
tussen de universitaire archeologie en het uitvoerend onderzoek dat is gerelateerd
aan de archeologische monumentenzorg en onderhevig is (en steeds sterker zal
worden) aan marktwerking. Een dergelijke breuk, of zelfs polarisering, heeft
negatieve gevolgen voor zowel de kwaliteit van het archeologisch onderzoek
als van de archeologische zorg. Binnen het departement van OCenW zal voor
afstemming tussen de culturele, wetenschappelijke en educatieve kant van de
archeologie gezorgd moeten worden. Ook vanuit het Actieprogramma
Cultuurbereik kan hieraan voor de educatieve component een belangrijke bijdrage
worden geleverd (zie onder punt 10). Ondernemers in de archeologieDe snelle groei van het aantal archeologische bedrijven is misschien wel
een van de meest opvallende kenmerken van het transformatieproces waarin de
Nederlandse archeologie zich bevindt. Waren er tien jaar geleden nog helemaal
geen zelfstandige bedrijven, inmiddels is het aantal gestegen tot boven de
50. Omdat de opgravingsmarkt zelf nog vrijwel gesloten is richten de meeste
bedrijven zich op andere onderdelen van de archeologie: vooronderzoek, materiaalonderzoek,
conservering en restauratie, publicatie, detachering van personeel en archeologische
advisering. Aangezien in de toekomst gekwalificeerde bedrijven en instellingen
een bevoegdheid tot het verrichten van archeologische werkzaamheden kunnen
krijgen zullen ondernemers zich ook op de opgravingsmarkt gaan begeven. De
meeste universiteiten hebben zelf al initiatieven genomen om het eigen aandeel
in het veldonderzoek veilig te stellen door opgravingsbedrijven op te richten,
die zoveel mogelijk (binnen de grenzen van «Cohen») marktconform
opereren. Het ontbreken van de mogelijkheid voor andere bedrijven om onder
het huidige regime van de Monumentenwet 1988 een opgravingsvergunning te krijgen
wordt om begrijpelijke redenen als knellend ervaren. Tegelijkertijd wordt
in de praktijk soms via de vergunning van opgravingsgerechtigden door derden
gewerkt. Ik stel voor om, in nauw overleg met het veld, voor de komende twee
jaar te bezien hoe, op grond van de huidige wettelijke kaders, voor alle betrokkenen
een werkbare situatie kan worden bewerkstelligd, die recht doet aan archeologische
en andere relevante belangen.Rijksmuseum van OudhedenZoals eerder aangegeven zullen vondsten uit opgravingen in vrijwel alle
gevallen worden toegewezen aan een provinciaal of gemeentelijk depot. De Minister
van OCenW kan ook besluiten om vondsten en vondstcomplexen van nationaal belang
tijdelijk of permanent toe te wijzen aan de nationale scheepsarcheologische
collectie te Lelystad of aan de nationale archeologische collectie, die wordt
beheerd en gepresenteerd door het Rijksmuseum van Oudheden (RMO). Daarmee
wordt het RMO in staat gesteld zijn spilfunctie op het gebied van de versterking
van de relatie tussen archeologie en publiek te vervullen.8. Toezicht en zorg voor kwaliteitHet handhaven en waar mogelijk verhogen van de kwaliteit van de archeologiebeoefening
in Nederland bij een groeiend aantal activiteiten en door een eveneens groeiend
aantal actoren is een van de belangrijkste uitgangspunten van de stelselwijziging.Om de kwaliteit van de omgang met het archeologisch erfgoed te garanderen
zal vast moeten staan dat archeologische uitvoeringswerkzaamheden –
vooronderzoek, opgraven, beheer, registreren, deponeren, advisering, archeologische
begeleiding – alleen door deskundige instellingen of personen mogen
worden verricht. In december 1998 heb ik u van mijn voornemens tot de invoering
van een kwaliteitssysteem voor de Nederlandse archeologie op de hoogte gebracht.1Ik heb ervoor gekozen een systeem op te zetten waarvoor de bij de archeologische
monumentenzorg betrokken partijen zoveel mogelijk zelf verantwoordelijkheid
dragen. In maart 1999 heb ik een Voorbereidingscommissie geïnstalleerd
waarin alle geledingen uit het archeologische en maatschappelijke veld zijn
vertegenwoordigd. De achterliggende gedachte is dat de bedrijven,
beroepsgroepen en andere actoren op dit terrein zelf belang hebben bij, en
zorg willen dragen voor, de kwaliteit van de archeologie. De belangrijkste
basisvoorwaarden voor kwaliteitszorg wil ik echter in de wet verankeren, onder
meer om daar toezicht op uit te kunnen oefenen. Een traject waarbij via normalisatie
en accreditatie naar certificering van organisaties wordt toegewerkt ligt
op dit moment het meest voor de hand. Vanuit de beroepsgroep zal dan een College
van Deskundigen in het leven worden geroepen, dat de normen, richtlijnen en
procedures voor de verschillende werkzaamheden vaststelt en bij relevante
ontwikkelingen aanpast.Voor het bieden van garanties ten aanzien van de vakbekwaamheid van personen
zal worden aangesloten bij de bestaande beroepscode van de beroepsgroep, de
kwalificatie-eisen van de beroepsvereniging en de vastlegging van relevante
opleiding en ervaring in een beroepsregister. Ik heb de Nederlandse Vereniging
van Archeologen (NVvA) kortgeleden een subsidie verleend om de opzet van een
dergelijk register te onderzoeken.De noodzaak voor de introductie van toezicht in de archeologische monumentenzorg
hangt rechtstreeks samen met de voorgestelde stelselwijziging. De Minister
van OCenW draagt politieke verantwoordelijkheid voor het regime dat geldt
voor het cultureel erfgoed, met inbegrip van het archeologisch erfgoed. In
de Monumentenwet 1988 is de ministeriële verantwoordelijkheid verankerd
door een aantal relevante bevoegdheden op rijksniveau te houden. In het voor
te stellen nieuwe stelsel worden taken en bevoegdheden op decentraal niveau
neergelegd en wordt een uitbreiding en gedeeltelijke privatisering van de
uitvoeringspraktijk nagestreefd. Mijn algemene politieke verantwoordelijkheid
wordt daarmee niet minder, maar wel anders vormgegeven in een systeem dat
gekenmerkt wordt door checks and balances, zekere waarborgen in de procedures
en een bepaalde mate van toezicht. Object van toezicht zijn op de eerste plaats
alle partijen die zich met de uitvoering van archeologische werkzaamheden
bezighouden in het kader van de archeologische monumentenzorg.1 Het gaat daarbij om toezicht op de kwaliteit, zowel van de besluitvorming
als van de uitvoering. Voor toezicht op bestuurlijke beslissingen staan de
reguliere wegen open. Ik wijs in dit verband op de belangrijke rol die de
provincies kunnen vervullen via hun reguliere toezichthoudende taken als controle
op bestemmingsplannen en via de PPC. Toezicht is ook nodig op de door overheden
en particuliere bedrijven uitgevoerde activiteiten die onder het kwaliteitsstelsel
vallen. Behalve bij het veldwerk gaat het in principe om controle achteraf,
met als doel verbeteringen aan te brengen per individueel geval of binnen
het kwaliteitsstelsel als geheel. De uitwerking hiervan zult u in het wetsvoorstel
terugvinden.9. Toegang tot informatie en kennisIn het nieuwe stelsel spelen informatie en kennis een sleutelrol. Alle
partijen die nu en straks verantwoordelijkheid dragen voor de zorg voor het
archeologisch erfgoed én zij, die als initiatiefnemers voor bodemverstoringen
zullen worden aangemerkt, moeten kunnen beschikken over dezelfde betrouwbare,
archeologische informatie. Betrouwbare informatie is nodig om onderzoek te
kunnen voorbereiden en uitvoeren, te adviseren, besluiten te kunnen nemen,
beslissingen van anderen te kunnen toetsen en evalueren, maar ook om het publiek
te kunnen bedienen. Informatie kan worden omgezet in kennis. Kennis over ons
verleden maar ook kennis die kan worden aangewend om de archeologische monumentenzorg
te verbeteren.Aan het eind van de jaren tachtig zijn de ROB en een aantal Nederlandse
universiteiten begonnen archeologische informatie onder te brengen in een
centraal informatiesysteem, ARCHIS genaamd. De voordelen van een dergelijk
centraal systeem zijn evident. Het vormt de basis voor provinciale archeologische
monumentenkaarten, de indicatieve kaart van archeologische waarden (IKAW),
voor het selectiebeleid, maar ook voor veel wetenschappelijk onderzoek. Ik
vind het van het grootste belang voor het goed functioneren van de archeologie
in Nederland dat ARCHIS als attenderend systeem voor beleid en onderzoek wordt
uitgebouwd en gemoderniseerd. De ROB zal daar in de komende jaren ook de grootste
prioriteit aan moeten geven. Dat hoeft overigens niet te betekenen dat alle
informatie tot in het kleinste detail in ARCHIS zelf hoeft te zitten. Tegenwoordig
is het zeer goed mogelijk koppelingen te maken met andere geautomatiseerde
systemen, bijvoorbeeld de geautomatiseerde inventarissen van depots van bodemvondsten
en de eigen registratiesystemen van bijvoorbeeld provinciale en gemeentelijke
archeologische diensten. Ik wil deze doorverwijsfunctie waar mogelijk versterken.Het goed functioneren van elk attenderend informatiesysteem staat of valt
echter met de kwaliteit van de informatie die erin is opgenomen. Hoewel volledigheid
waarschijnlijk nooit zal worden bereikt, dient deze wel te worden nagestreefd.
Het handhaven van de meldingsplicht voor, in principe, iedere burger en een
meer specifieke uitwerking daarvan in de vorm van een informatieplicht voor
overheden en uitvoerende instanties zijn daarbij een eerste voorwaarde. Daarnaast
wil ik nagaan hoe de betrokkenheid bij en de toegankelijkheid voor gebruikers
en toeleveranciers kan worden verbeterd.Om te benadrukken dat kennis niet alleen voorbehouden is aan wetenschappers
en academici, wil ik ook de onmisbare rol van de amateur-archeologen benadrukken.
Zowel op het gebied van lokale en regionale deskundigheid en informatievoorziening,
als bij de praktische uitvoering in het veld zullen zij ook in het nieuwe
stelsel hun rol blijven vervullen. Binnen het kwaliteitssysteem wordt hieraan
nadrukkelijk aandacht besteed.10. FinancieringIn 1998 werd in Nederland een bedrag van ca. 90 miljoen gulden uitgegeven
aan archeologisch onderzoek en archeologische monumentenzorg (tabel 1). Juist
1998 is een interessant jaar omdat toen de gecombineerde effecten van het
groeiend aantal bodemingrepen, het «handelen in de geest van Malta»
en de toegenomen belangstelling voor de archeologie in het algemeen duidelijk
zichtbaar begonnen te worden. In vergelijking met 1993 is er dan ook sprake
van een aanzienlijke uitbreiding van de uitgaven.1
Een flink deel van de omzetstijging komt voor rekening van de veroorzakers,
die nu al meer dan een derde van alle uitgaven betalen. Daarbinnen is ook
het toegenomen aandeel van de gemeentelijke en provinciale overheden merkbaar.Tabel 1. Geschatte omzet in de Nederlandse archeologie
in 1998 in guldens Rijkbeleid en apparaat als veroorzaker18 000 000 13 500 000Provincies beleid en apparaat als veroorzaker5 600 000 1 700 000Gemeentenbeleid
en apparaat als veroorzaker*16 800 000 17 500 000Universiteiten/NWOonderzoek
en onderwijs** (1e en 2e geldstroom) 6 800 000Particulieren/stichtingen en verenigingen algemeen als veroorzaker 1 000 000 800 000 Musea, publieksattracties en publiciteit  8 000 000Totaal 89 700 000(waarvan
als veroorzaker) >33 500 000* Hierin is opgenomen de verrekening met particuliere veroorzakers.** Alleen Nederlandse archeologie en prehistorie.Zoals hiervoor betoogd ga ik uit van het verdragsprincipe dat de veroorzaker
betaalt voor de kosten verbonden aan archeologisch onderzoek. Ik wil dat,
zoals dat ook elders in Europa gebeurt, doortrekken van grote projecten naar
alle relevante bodemingrepen in archeologisch waardevolle gebieden. Bij de
meeste grote (rijks)projecten gebeurt dat nu al, zoals blijkt uit de tabel.
Het aandeel van archeologie in de kosten wordt daarbij niet als excessief
ervaren. Bij kleine bodemingrepen (bijvoorbeeld door particulieren) die leiden
tot grote opgravingen zou dat wel het geval kunnen zijn. In 1999 heb ik een
noodvoorziening in het leven geroepen om excessieve opgravingskosten te ondervangen.1 Deze voorziening is tijdelijk omdat ik in het nieuwe
stelsel uit wil gaan van het veroorzakersprincipe. Het budget dat ik nog beschikbaar
stel loopt tot ultimo 2000. Naast de onderzoekskosten zal er sprake zijn van
toegenomen bestuurslasten voor gemeenten en in mindere mate voor provincies.
Een deel van de bestuurslasten kan via legeskosten weer op de veroorzaker
worden verhaald. Ik wil aan de Raad voor de financiële verhoudingen vragen
om over de bestuurslasten en de excessieve kosten, ook in onderling verband,
een specifiek en beredeneerd advies te formuleren.Bij mijn investeringen in het kader van Malta kies ik bewust niet voor
het financieren van opgravingskosten, maar voor behoud van archeologisch erfgoed
en creatief, publieksgericht gebruik ervan. Op die manier verschuift het accent
van repareren naar stimuleren. Ik wil, binnen mijn Actieprogramma Cultuurbereik,
vooral geld vrijmaken voor het stimuleren van publieksgerichte omgang met
het bodemarchief en educatieve activiteiten op gebied van de archeologie in
het kader van Cultuur en School. Daartoe kan het nodig zijn ook aandacht te
schenken aan ontwikkeling van nieuwe en creatieve manieren van inpassing van
archeologische waarden en aan synthetiserend wetenschappelijk onderzoek, dat
de brug kan slaan tussen basisdocumentatie en het daadwerkelijke verhaal over
ons verleden. Ik zou willen streven naar een groeiend besef bij zo veel mogelijk
burgers van Nederland: archeologie moet «onder de mensen», in
de meest letterlijke zin, gaan leven. Op die manier wil ik ook recht doen
aan het streven om uitvoering te geven aan artikel 9 van het verdrag: draagvlakverbreding
van de archeologie en interactie met het publiek. De Nederlandse archeologie
is nu bekend bij een beperkte groep liefhebbers, terwijl het de potentie heeft
om veel meer mensen te bereiken en te inspireren. Juist op lokaal niveau,
waar straks ook de afwegingen gemaakt gaan worden in het kader van de vergunningplicht,
valt nog veel winst te behalen. Hoe meer het behoud van cultuurhistorische
waarden als «gewoon» zal worden ervaren, des te makkelijker zal
er ook draagvlak zijn voor relatieve ongemakken, die met dat behoud samenhangen.
Dit is ook een aandachtspunt in een breed cultuurhistorisch kader zoals verwoord
in de nota Belvedere. Het bedrag dat ik uiteindelijk beschikbaar zal stellen
voor publieksgerichte activiteiten op gebied van archeologie is afhankelijk
van de initiatieven die worden voorgesteld. 11. Planning en overgangsperiodeOver de in deze brief vervatte voornemens zal ik de Raad voor Cultuur
om advies vragen en zal met de bestuurlijke partners verder overleg worden
gevoerd over de precieze invulling. In de tweede helft van 2000 zal vervolgens
een wetsvoorstel gereed kunnen zijn, waarbij de verdragsverplichtingen in
de Nederlandse wetgeving worden ingevoerd en waarmee de wijziging van het
archeologiebestel een feit wordt. Na advisering door de Raad van State zal
de Kamer het definitieve wetsvoorstel naar verwachting in het nieuwe parlementaire
jaar kunnen ontvangen. De archeologiewetgeving zal dan begin 2002 van kracht
kunnen zijn. Ik acht het noodzakelijk dat de voorbereiding respectievelijk
de verdere ontwikkeling van het kwaliteitstraject gelijktijdig met de parlementaire
behandeling gestalte krijgen. Aan de Voorbereidingscommissie zal ik dan ook
vragen daartoe de nodige initiatieven te nemen.Om de periode tussen het huidige en het nieuwe archeologiebestel te overbruggen
zal ik, in overleg met de ROB, een interim-beleid voeren waar het gaat om
het gebruik van de bevoegdheid tot het verlenen van opgravingsvergunningen
ex. art. 39 van de Monumentenwet 1988.Afzonderlijke aandacht is nodig voor de positie van het groeiend aantal
ondernemingen dat zich in het archeologisch veld aandient. De Monumentenwet
1988 maakt het hen immers onmogelijk om zelfstandig een opgravingsvergunning
te verkrijgen. Daarnaast wil ik zo vroeg mogelijk beginnen om, met steun van
de provincies en de VNG, de gemeenten voor te lichten en te ondersteunen opdat
zij straks op juiste wijze hun verantwoordelijkheid voor het bodemarchief
kunnen nemen. Een uitgebreid communicatieplan is in de maak. De nadruk ligt
daarbij op steun bij en informatie over het vervaardigen van gemeentelijke
monumentenkaarten, waarop archeologisch waardevolle of juist gebieden met
een lage verwachting kunnen worden aangegeven. Bij het vaststellen van de
(nieuwe) bestemmingsplannen kunnen deze kaarten een rol spelen.In de aanloop naar en de eerste fase na de inwerkingtreding van de nieuwe
wetgeving zal ook op gebied van ruimtelijke ordening sprake zijn van een interimperiode.
Provincies en gemeenten zullen tijd nodig hebben om de archeologische waarden
een plaats te geven in de cyclus van streek- en bestemmingsplannen. Ook dat
aspect heeft mijn aandacht. Daarnaast realiseer ik me dat van rijkszijde met
verschillende partners bij grote projecten meerjarige afspraken zijn gemaakt.
Te denken valt aan de ontwikkeling van VINEX-gebieden en -ontsluitingen en
de aanleg van grote infrastructurele werken in de vervoerssector. Sommige
van die afspraken kunnen het Rijk binden op een wijze, waarin de nieuwe regulering
voor het archeologiebestel niet zal kunnen voorzien, terwijl er in veel gevallen
sprake is van niet alleen meerjarige, maar ook bindende en in financieel opzicht
relevante afspraken. Voor die situaties zullen per geval maatwerkoplossingen
moeten worden gevonden, waar de wetgever ook ruimte voor zal moeten laten.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,F. van der Ploeg XNoot1Staatsblad 1998, 196.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 23 821, nr. 12.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 591, nr. 2.XNoot1Zie Belvedere, beleidsnota over de relatie tussen cultuurhistorie
en ruimtelijke inrichting (Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999,
26 663, nr. 2).XNoot2Inclusief de territoriale wateren en de bodem van de Nederlandse binnenwateren.XNoot1De totale kosten van vooronderzoek variëren afhankelijk van de complexiteit
van de vindplaats en hetgeen erover bekend is. Overigens worden de kosten
in gunstige zin beïnvloed doordat het onderzoek na liberalisering van
de «opgravingsmarkt» in concurrentie wordt aanbesteed.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 23 821, nr. 8.XNoot1Overigens zijn deze waardekaarten over het algemeen niet gedetailleerd
genoeg om besluiten over het al dan niet verlenen van een archeologievergunning
op te baseren. Ze zijn echter wel geschikt voor het aanwijzen van gebieden
waar nader onderzoek noodzakelijk is bij een voorgenomen bodemingreep.XNoot2Staatsblad 1999, 447.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 23 821, nr. 11.XNoot1Voor universiteiten geldt bijvoorbeeld dat deze alleen aan mijn toezicht
onderworpen zijn, wanneer zij optreden als uitvoerder in het kader van de
archeologische monumentenzorg. Voor onderwijs en onderzoek gefinancierd uit
de eerste of tweede geldstroom geldt het toezichtarrangement van de VSNU.XNoot1Geschatte groei in de totale omzet van de Nederlandse archeologie loopt
van 20–25 miljoen (1989) via 45–50 miljoen (1993) naar 85–90
miljoen in 1998.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 200 VIII, nr. 114. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23821-13.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl