Regels met betrekking tot de financiële functie van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, hun bevoegdheid tot het heffen van belastingen en hun financiële verhouding met het Rijk (Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135634
 2009-2010
 
 31 958
 Regels met betrekking tot de financiële functie van de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, hun bevoegdheid tot het heffen van
belastingen en hun financiële verhouding met het Rijk (Wet financiën
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)
 
 
 
 
 Nr. 
 7
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 13 oktober 2009
 ALGEMEEN
 1. Inleiding
 De regering heeft met belangstelling kennis genomen van het door de commissie
voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken opgestelde verslag. In deze
nota geef ik mede namens de Minister van Financiën mijn reactie daarop.
 De financiën van Bonaire, Sint Eustatius en Saba vormen een onderwerp
dat zorgvuldige aandacht verdient. Over dat onderwerp zal bij het vaststellen
van deze wet ook nog niet het laatste woord gesproken zijn. Daarom voorziet
dit voorstel voor een Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (FinBES) in een verplichte evaluatie van de wet. De minister zal dan
aan de beide kamers der Staten-Generaal een verslag zenden over de doeltreffendheid
en de effecten van de wet in de praktijk.
 De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat het wetsvoorstel en de memorie
van toelichting verschillende informatie verschaffen over het voorgenomen
moment van evaluatie.
 Dat verschil is inderdaad onwenselijk. Tijdens de conferentie op 10 en
11 oktober 2006 over de toekomstige staatkundige positie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba is blijkens de slotverklaring afgesproken dat die evaluatie «Vijf
jaar na het moment waarop de drie eilanden een staatsrechtelijke positie binnen
het Nederlands staatsbestel verkrijgen» zal worden gehouden. Om die
reden is artikel 102 van dit wetsvoorstel in de samen met deze nota verzonden
nota van wijziging in die zin gewijzigd dat «binnen vijf jaar»
wordt vervangen door: binnen zes jaar. Die formulering is gekozen om de ruimte
te hebben om volgens afspraak pas met de evaluatie te beginnen als vijf jaar
zijn verstreken, terwijl het uitgangspunt gehandhaafd wordt dat er een duidelijke
termijn wordt gesteld waarbinnen het verslag van die evaluatie naar de beide
kamers van de Staten-Generaal moet worden gezonden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie betreuren het dat in dit wetsvoorstel
een horizonbepaling ontbreekt, evenals bij het voorstel van Wet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES).
 In antwoord hierop merkt de regering op dat een horizonbepaling inhoudt
dat een wet op een bepaald moment ophoudt te gelden. Soms is er een voorwaarde
aan verbonden, in die zin dat de wet op het betreffende tijdstip niet ophoudt
te gelden als aan die voorwaarde is voldaan. In ieder geval houdt een horizonbepaling
het risico in dat de betreffende wet op een bepaald moment ophoudt te gelden
zonder dat daar een andere regeling voor in de plaats komt. Dat kan in bepaalde
situaties de bedoeling zijn, maar dat is hier niet het geval. De WolBES en
de FinBES regelen de hoofdstructuur van de inrichting van de drie openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en hun formele relaties met andere
overheden. Als die regelingen zouden komen te vervallen zonder dat er iets
anders voor in de plaats komt zou er geen wettelijke regeling meer bestaan
op deze punten. Dat is uiteraard ondenkbaar. Om die reden is in beide wetsvoorstellen
geen horizonbepaling opgenomen, maar een evaluatieverplichting.
 
 Dezelfde leden zijn van mening dat de evaluatie die wordt voorgesteld
onvoldoende bijdraagt aan het zo spoedig mogelijk omzetten van de tijdelijke
structuur in een effectieve en constitutioneel zuiverder vaste structuur.
Zij zien graag een nadere argumentatie voor de termijn van vijf jaar voor
de evaluatie van deze wet, te meer nu binnen die periode op grond van dit
voorstel verandering in het toezichtregime alleen mogelijk is via een formele
wet.
 De regering neemt uitdrukkelijk het standpunt in dat gedurende de eerste
periode waarin de wet werkt alleen de formele wetgever moet kunnen beslissen
dat het financiële toezicht op een of meer punten verminderd kan worden.
De voorziene evaluatie, en het overleg daarover met de Staten-Generaal, kan
leiden tot de overtuiging dat de wetten moeten worden gewijzigd. Op die manier
kan, al dan niet geleidelijk, een meer definitieve structuur ontstaan voor
de interne organisatie van de openbare lichamen en hun relatie tot het Rijk.
 
 De leden van de VVD-fractie ondersteunen het voornemen om het financiële
toezicht na vijf jaar te evalueren. In dit verband vragen zij de regering
wel nu reeds de specifieke toetsingscriteria te formuleren. Wat moet na vijf
jaar zijn bereikt om tot een in financieel opzicht positief evaluatieoordeel
te kunnen komen?
 Zoals hiervoor al opgemerkt doet de minister in de evaluatie verslag over
de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk (artikel 102).
Daarbij worden alle aspecten meegenomen, zowel waar het gaat om de financiële
functie als de belastingen en de financiële verhouding. Veel aandacht
zal uitgaan naar de wijze waarop het financiële toezicht heeft gefunctioneerd.
De rol van het College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(hierna: Cft BES) komt hierbij aan de orde, de tijdigheid en kwaliteit van
de begroting en jaarrekening, het financieel beheer en de controle hierop.
Hierbij moet bedacht worden dat het regime van financieel toezicht is opgebouwd
uit veel verschillende onderdelen. Bij de evaluatie zal voor elk van die onderdelen
worden bezien in hoeverre dat (voorlopig) gehandhaafd zou moeten worden dan
wel kan worden afgeschaft.
 
 De leden van de CDA-fractie hebben bedenkingen bij de overgang naar een
zelfstandig land van Sint Maarten. Daar lijkt dat eiland naar hun oordeel
op dit moment vooralsnog niet klaar voor.
 In reactie daarop merkt de regering op dat op 30 september 2009 in
de politieke Stuurgroep Staatkundige Veranderingen tussen de vertegenwoordigers
van de Nederlandse Antillen, Curaçao, Sint Maarten en Nederland onder
meer nadere afspraken zijn gemaakt over de datum waarop de eilandgebieden
Curaçao en Sint Maarten de status van autonoom land binnen het Koninkrijk
kunnen verkrijgen en de voorwaarden waaronder. De Kamer is inmiddels door
middel van een brief van 5 oktober 2009 over de uitkomsten van deze politieke
Stuurgroep geïnformeerd.
 2. Inhoud van de wet
 De leden van de SP-fractie vragen waarom is gekozen voor een toezichtsorgaan
dat is verbonden met het toezichtscollege voor Curaçao en Sint Maarten.
 Vooropgesteld zij dat het hier twee wettelijk gescheiden colleges betreft:
een College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba en een College
financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten. Het secretariaat wordt
wel gedeeld. Daaraan ligt de volgende overweging ten grondslag. Ambtelijke
ondersteuning van beide toezichtscolleges vergt een heel specifieke deskundigheid.
Een afzonderlijk ambtelijk apparaat voor elk van beide colleges zou twee betrekkelijk
kleine organisaties opleveren. Het combineren van beide secretariaten levert
naar het oordeel van de regering een meerwaarde op door de grotere flexibiliteit
en door efficiencywinst.
 3. Financiële functie
 De leden van de CDA-fractie signaleren verder dat besluiten tot het benoemen
en herbenoemen van vertegenwoordigers van een bestuurscollege of van een openbaar
lichaam in een privaatrechtelijke rechtspersoon een verklaring van geen bezwaar
behoeven van de minister. Zij vragen of deze bevoegdheid gemandateerd zal
worden aan de rijksvertegenwoordiger. Dezelfde vraag hebben zij ten aanzien
van de bevoegdheid van de minister tot het geven van aanwijzingen aan vertegenwoordigers
van het openbaar lichaam en bij besluiten tot vervreemding als bedoeld in
artikel 10.
 De bevoegdheden waar deze leden naar verwijzen worden thans uitgeoefend
door het College financieel toezicht op grond van het Besluit tijdelijk financieel
toezicht BES. In het voorliggende voorstel van wet zijn ze toebedeeld aan
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, als gevolg van
het advies van de Raad van State. Dit met het oog op de democratische controle.
Zoals ook in het nader rapport is aangegeven ligt het in de bedoeling een
eventueel mandaat voor het uitoefenen van deze bevoegdheden ook weer aan het
College te verlenen. Er ligt een nauwe verwantschap met het financiële
toezicht waarbij de collectieve sector een belangrijke rol speelt. Het toezichtsvereiste
in artikel 10 (vervreemding van bezittingen tegen marktconforme voorwaarden)
heeft zelfs met zoveel woorden met de financiën te maken. Daarom ligt
mandatering naar het Cft BES het meest voor de hand.
 
 Deze leden vragen voorts wat moet worden verstaan onder de aanwijzingsbevoegdheid,
genoemd in artikel 11.
 Bij een dreigende overschrijding van de rentelastnorm die wordt veroorzaakt
door uitgaven- en ontvangstontwikkelingen in de collectieve sector, anders
dan door een openbaar lichaam kan de minister aanwijzingen geven aan de betreffende
rechtspersonen, ter beheersing van de rentelasten van de collectieve sector.
Ter beoordeling van die uitgaven- in inkomstenontwikkeling rapporteert het
Cft BES aan de minister over de voorlopige uitgaven-, inkomsten-, tekort en
schuldcijfers van de collectieve sector. Indien het Cft BES constateert dat
door maatregelen van een rechtspersoon uit de collectieve sector, niet zijnde
een openbaar lichaam, een overschrijding dreigt van de rentelastnorm rapporteert
het dat aan de minister. De minister besluit vervolgens of corrigerende actie
gewenst is. Indien het antwoord bevestigend is geeft hij via het eilandsbestuur opdracht dat de desbetreffende rechtspersoon corrigerende maatregelen
moet nemen en daarover moet rapporteren aan het Cft BES. Het Cft BES adviseert
vervolgens de minister of de getroffen maatregelen afdoende zijn. Zo nodig
kan het Cft BES ook worden verzocht de implementatie van de getroffen corrigerende
maatregelen te monitoren en daarover te rapporteren.
 
 De leden van de VVD-fractie willen weten in welke situaties hiervan gebruik
gemaakt zal worden nu in de memorie van toelichting wordt opgemerkt dat dit
niet «lichtvaardig» zal gebeuren.
 Een wetgever kan nooit alle mogelijke ontwikkelingen en situaties voorzien.
Daarom is de beslissingsbevoegdheid op dit punt ook in algemene termen geformuleerd
en nadrukkelijk bij de minister van BZK gelegd, na advies van het Cft. Men
zou zich echter het volgende kunnen voorstellen. Door een rechtspersoon uit
de collectieve sector wordt iets teveel geld uitgegeven waardoor een lichte
overschrijding dreigt van de rentelastnorm. De eilandsraad acht deze uitgaven
echter nuttig en besluit dat elders binnen de begroting te compenseren. Dat
vergt een begrotingswijziging die met advies van het Cft BES ter beoordeling
wordt voorgelegd aan de minister. Het ligt bij een dergelijk geval niet voor
de hand dat de minister vervolgens de stichting opdracht zal geven de uitgavenoverschrijding
terug te draaien. Mocht een dergelijke rechtspersoon echter een majeure uitgavenoverschrijding
hebben, waardoor de rentelastnorm significant wordt overschreden en waar de
eilandsraad niet achter staat en niet elders binnen de begroting wenst te
compenseren, dan ligt een aanwijzing van de minister aan deze rechtspersoon
wel voor de hand.
 
 Met betrekking tot de inrichting van de begroting en de rekening zien
de leden van de CDA-fractie in de mededeling dat alleen de paragraaf weerstandsvermogen
verplicht wordt een tegenstelling met de eerdere mededeling dat in artikel
13 vier onderdelen van de begroting in ieder geval verplicht worden gesteld.
 De paragraaf weerstandsvermogen is een van die vier verplichte onderdelen.
Bij de andere drie verplichte onderdelen gaat het niet om paragrafen. De mededeling
in de memorie van toelichting dat alleen de paragraaf weerstandsvermogen verplicht
zal worden gesteld, wordt gedaan in een vergelijking met het Besluit begroting
en verantwoording provincies en gemeenten, waarin voor gemeenten zeven paragrafen
verplicht gesteld worden. In een algemene maatregel van bestuur op grond van
artikel 13, eerste lid, zal verder uitgewerkt worden hoe de begroting , jaarrekening
en jaarverslag ingericht moeten worden.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen in dit verband waarom het «te
ver zou gaan» om die zeven paragrafen nu ook al voor de drie openbare
lichamen verplicht te stellen.
 De regering wijst er op dat de besturen van de drie openbare lichamen
zullen worden ondersteund door betrekkelijk kleine ambtelijke organisaties.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat ook in het verslag. Die kleine
organisaties moeten in korte tijd veel vernieuwingen doorvoeren. Er is een
grens aan wat ze aankunnen. Naar het oordeel van de regering gaat het daarom
te ver al vanaf het begin van ze te eisen dat de begroting en rekening op
geheel dezelfde wijze worden ingericht als bij de gemeenten. Gelet op de financiële
situatie in de drie eilandsgebieden leek het de regering echter wel belangrijk
vanaf het begin een paragraaf weerstandsvermogen verplicht te stellen. Artikel
19, tweede lid, aanhef en onderdeel d, bepaalt dat de minister bij zijn toezicht
de begroting onder meer moet toetsen aan de vraag of de in de begroting opgenomen
financiële verplichtingen en lasten geen onaanvaardbare risico’s
met zich mee brengen voor toekomstige begrotingsjaren. De paragraaf weerstandsvermogen speelt daarbij een belangrijke rol. Dat maakt de risico’s
zichtbaar die niet in de reguliere exploitatie kunnen worden opgevangen door
bijvoorbeeld een verzekering of een andere voorziening. Het is van belang
dat de eilandsraad zich een oordeel kan vormen over de vraag wat een verstandige
spaarpot is voor toekomstige tegenvallers. De weerstandscapaciteit bestaat
uit de middelen en mogelijkheden waarover het openbaar lichaam beschikt om
niet begrote kosten die onverwachts en substantieel zijn te dekken. Het gaat
om die elementen waarmee tegenvallers eventueel bekostigd kunnen worden, zoals
de algemene reserve en de onbenutte belastingcapaciteit.
 Een en ander neemt niet weg dat in het kader van de totstandkoming van
de bovenbedoelde algemene maatregel van bestuur de conclusie bereikt zou kunnen
worden dat de begroting en rekening van de openbare lichamen nog meer paragrafen
zullen moeten bevatten.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor de situatie die ontstaat
als de minister zijn goedkeuring onthoudt aan de begroting van een openbaar
lichaam. Zij tekenen aan dat het risico bestaat dat de termijn van 1 januari
zal worden overschreden zonder dat de begroting in zijn geheel is goedgekeurd.
Dient het wetsvoorstel niet te voorzien in een regeling voor het geval de
begroting niet aan het begin van het begrotingsjaar is goedgekeurd, zo vragen
zij.
 Het is inderdaad mogelijk dat de datum van 1 januari wordt overschreden
zonder dat de begroting (in zijn geheel) is goedgekeurd. Deze situatie zal
zich overigens niet snel voordoen, omdat de minister binnen twee weken het
besluit omtrent goedkeuring bekend moet maken. Als dat wel een keer mocht
gebeuren kan gebruik worden gemaakt van de regeling die het wetsvoorstel voor
een dergelijke situatie kent.
 Uitgaven kunnen alleen worden gedaan als daar in een goedgekeurde begroting
rekening mee is gehouden. Indien deze goedkeuring er nog niet is, behoeft
het openbaar lichaam de toestemming van de minister van BZK voor het aangaan
van verplichtingen (artikel 24, eerste lid). Op grond van het vijfde lid kan
de minister echter bepalen voor welke posten en tot welk bedrag die toestemming
niet nodig is. Dat stelt de minister in staat een regeling te treffen als
bedoeld door deze leden. Het ligt voor de hand dat die regels normaal gesproken
in ieder geval zullen inhouden dat in afwachting van goedkeuring van de begroting
niet meer mag worden uitgegeven dan de overeenkomstige budgetten in de laatstgoedgekeurde
begroting. Evenals in artikel 208 van de Gemeentewet is er van afgezien een
algemene regel op te nemen. Omdat het hier gaat om een zeer beperkt aantal
lichamen dat bovendien onder zwaar toezicht staat bepaalt het vijfde lid van
artikel 24 dat de minister voor elk openbaar lichaam zonodig een regeling
op maat kan maken.
 
 De leden van de CDA-fractie stellen vragen over de post onvoorzien die
in artikel 13 verplicht wordt gesteld. Zij willen weten in welke situatie
de post onvoorzien kan worden gebruikt, of daarvoor de toestemming nodig is
van de minister en of in noodsituaties vrijelijk over die post beschikt kan
worden.
 In de loop van een begrotingsjaar kan het altijd voorkomen dat de noodzaak
ontstaat, al dan niet in noodsituaties, om uitgaven te doen die in de begroting
nog niet waren voorzien. Door een post onvoorzien verplicht te stellen kunnen
die uitgaven in zo’n geval bekostigd worden zonder dat de noodzaak bestaat
op andere posten te bezuinigen om het begrotingsevenwicht te handhaven. Artikel
21, derde lid, bepaalt dat de minister een tekort op de begroting of een overschrijding
van de rentelastnorm kan toestaan als dat nodig is in verband met het herstel
van schade, veroorzaakt door buitengewone gebeurtenissen, waaronder natuurrampen.
In alle andere gevallen moet het begrotingsevenwicht dus gewoon in stand blijven.
 Om het geld op de post onvoorzien daadwerkelijk te kunnen uitgeven is
een besluit tot wijziging van de begroting noodzakelijk. In die wijziging
wordt aan dat geld dan een (nieuwe) bestemming gegeven. Die wijziging behoeft
de goedkeuring van de minister, zoals bepaald in artikel 21, eerste lid. Uiteraard
kan het voorkomen dat een situatie als hier bedoeld samenvalt met een situatie
als bedoeld in artikel 25, dat in geval van dringende spoed niet kan worden
gewacht op goedkeuring van de minister. In dat geval is ook gewoon de procedure
van de artikelen 25 en 26 van toepassing.
 
 De fracties van het CDA, de PvdA en de ChristenUnie vragen aandacht voor
de bevoegdheid van de minister die is vastgelegd in artikel 26 van het voorstel.
Als hij goedkeuring heeft onthouden aan een besluit tot wijziging van de begroting
dat tot stand is gekomen in een procedure als bedoeld in artikel 25 is hij
bevoegd de leden van de eilandsraad die in die procedure hebben gestemd vóór
het aangaan van de betreffende verplichting persoonlijk aansprakelijk te stellen,
ieder voor een gelijk deel. Het gaat hier om een uitgave die volgens de eilandsraad
zoveel haast heeft dat niet kan worden gewacht op de goedkeuring van de minister
van de betreffende begroting of begrotingswijziging. De leden van de eilandsraad
moeten in dat geval bij hoofdelijke oproeping stemmen.
 De leden van de fractie van de ChristenUnie kennen geen precedent hiervan.
De leden van de PvdA-fractie willen ook graag weten of er in het Nederlandse
staatsrecht vergelijkbare aansprakelijkheden bestaan voor volksvertegenwoordigers.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom hier het begrip «kunnen»
wordt gebruikt en waarvan de toepassing van deze mogelijkheid afhankelijk
is. Waarom is hier niet «zullen» gebruikt?
 Het bepaalde in artikel 26 is ontleend aan de artikelen 214 Provinciewet
en 210 Gemeentewet waarin dezelfde regeling is opgenomen. Ook in die artikelen
is sprake van een bevoegdheid, en niet van een verplichting. De regering ziet
geen reden de leden van de eilandsraden op dit punt anders te behandelen dan
de leden van provinciale staten en van de gemeenteraden. Een hoofdelijke aansprakelijkheid,
rechtstreeks voortvloeiend uit de wet, is in deze artikelen niet opgenomen
omdat de regering er van uit gaat dat door de dreiging van een persoonlijke
aansprakelijkheid de ratio van dit artikel voldoende wordt gewaarborgd. Dat
wil zeggen: voorkomen dat er lichtzinnig, oneigenlijk gebruik wordt gemaakt
van de in dit artikel geboden mogelijkheid om in geval van dringende spoed
uitgaven te doen zonder dat de betreffende raming c.q. begrotingswijziging
is goedgekeurd (zie ook kamerstukken II 1985–1986, 19 403, nr. 3,
blz. 171/172).
 
 De leden van de CDA-fractie vragen vervolgens waarom geen mogelijkheid
is opgenomen om leden van het bestuurscollege persoonlijk aansprakelijk te
stellen voor uitgaven gedaan door het bestuurscollege zonder toestemming (via
de begroting) van de eilandsraad.
 Een dergelijke regeling heeft zeer lang onderdeel uitgemaakt van de Provinciewet
en de toenmalige gemeentewet. De gemeenteraad was toen bevoegd bij het vaststellen
van de rekening posten buiten de rekening te laten. Dat kon gebeuren ten aanzien
van uitgaven die «te kwader trouw zijn geboekt op een post waarmee zij
niet overeenstemmen of die anderszins niet rechtmatig zijn gedaan».
Tot deze laatste categorie moeten onder meer worden gerekend de uitgaven waarbij
de ter zake in de begroting geraamde bedragen zijn overschreden. In dergelijke
gevallen kon de raad in beginsel besluiten het bedrag van de overschrijding
buiten de rekening te laten. Door het buiten de rekening laten van bedragen
ontstond voor de betrokken leden van het college een persoonlijke aansprakelijkheid
jegens de gemeente, tenzij bleek dat zij aan de beslissing hun medewerking
niet hadden gegeven. Deze regeling is geschrapt via het voorstel van wet dualisering
gemeentebestuur en vervangen door de indemniteitsprocedure, die
ook in dit wetsvoorstel is opgenomen (artikel 31; zie ook kamerstukken II
2000/01, 27 751, nr. 3, blz. 46 e.v.). De mogelijkheid leden
van de raad persoonlijk aansprakelijk te stellen bij het doen van uitgaven
zonder de goedkeuring van gedeputeerde staten (in die gevallen waarin de begroting
aan de goedkeuring van gedeputeerde staten is onderworpen) is toen gehandhaafd.
Dat is een noodzakelijk sluitstuk van de toezichtprocedure, om te voorkomen
dat er een sluipweg is voor leden van de (eilands-)raad om uitgaven te doen
zonder de vereiste goedkeuring. Tegen gedeputeerden kunnen door de eilandsraad
politieke maatregelen genomen worden; in het uiterste geval ontslag. Ten aanzien
van leden van de eilandsraad kan dat niet.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen aandacht voor de inhaalslag die de
BES-eilanden zullen moeten maken bij het op afdoende wijze inrichten van hun
financiële functie. Tegelijkertijd stellen zij vast dat het de bedoeling
is de openbare lichamen zo veel mogelijk als gemeenten te behandelen.
 De regering heeft goede hoop dat de BES-eilanden in de toekomst significant
kunnen toegroeien naar de mate van financiële beleidsvrijheid die de
meeste gemeenten thans hebben. Door het toezicht door het Cft BES en verschillende
vormen van technische ondersteuning (bijvoorbeeld door het aanbieden van cursussen
en het op vrijwillige basis detacheren van ervaren mensen bij de financiële
afdelingen) probeert de regering daar aan bij te dragen. Dit is ook één
van de redenen waarom in de wet is opgenomen dat deze binnen vijf jaar zal
worden geëvalueerd. Bij die evaluatie zal ook grote aandacht zijn voor
het leerproces dat de eilanden hebben doorgemaakt op het terrein van de financiële
functie en de mate waarin zij daaraan op dat moment op vertrouwenwekkende
manier invulling kunnen geven. Hierbij zal tevens worden betrokken de vraag
of het financiële toezicht meer in overeenstemming kan worden gebracht
met dat wat voor gemeenten gangbaar is.
 
 De regering is het eens met de PvdA-fractie dat er in het kader van het
toezicht dat de Rijksvertegenwoordiger uitoefent zaken in beeld kunnen komen
die onder het financiële toezicht vallen. Hierbij ligt het voor de hand
dat de Rijksvertegenwoordiger contact opneemt met het College financieel toezicht
BES. De taken van de Rijksvertegenwoordiger enerzijds en van het College financieel
toezicht BES zijn echter duidelijk afgebakend. Het is echter in de meeste
gevallen duidelijk, ook voor het openbaar lichaam, dat het uiteindelijke besluit
moet worden genomen door de financiële toezichthouder. Het wettelijk
vastleggen van een afstemmingsverplichting is daarom overbodig en leidt mogelijk
juist tot meer bureaucratische drukte.
 
 Deze leden stellen dat de openbare lichamen voor het dekken van hun kapitaalbehoefte
naast renteloze leningen van het rijk gebruik kunnen maken van een rekening-courant
bij het Cft BES. Zij willen graag geïnformeerd worden over de rente die
over de rekening-courant geheven of vergoed wordt en hoe deze wordt vastgesteld.
 Anders dan deze leden veronderstellen is de rekening-courant niet bedoeld
voor het dekken van de kapitaalbehoefte van de openbare lichamen. Voor het
doen van kapitaaluitgaven kunnen zij, behalve een renteloze lening als hiervoor
bedoeld, ook zelfgevormde reserves aanwenden of proberen een departement bereid
te vinden een investering in het openbaar lichaam uit de eigen begroting te
financieren.
 De rekening-courant is bedoeld om de dagelijkse inkomsten en uitgaven
te salderen en om eventuele zeer kortlopende liquiditeitstekorten op te kunnen
vangen. In artikel 37 van het voorstel is geregeld op welke manier daar bij
het dagelijks financieel beheer mee omgegaan wordt. De mutaties op de bankrekeningen
van de openbare lichamen worden door het Cft BES bijgehouden op
een rekening-courant van elk openbaar lichaam. Over de dagelijkse rekening-courantsaldi
wordt op basis van de dagrente een creditrente vergoed of een debetrente in
rekening gebracht.
 
 De leden van de PvdA-fractie verwijzen naar het advies van de Raad van
State om de beslissing van geschillen die voortvloeien uit de toepassing van
toezichtbevoegdheden op te dragen aan de Kroon. Zij menen dat honorering van
dat advies tot gevolg zou hebben gehad dat de openbare lichamen vergelijkbare
rechtsmiddelen zouden krijgen als gemeenten voor de beslechting van een bestuursgeschil.
 Vermoedelijk is hier sprake van een misverstand. Als gedeputeerde staten
in het kader van hun toezicht op de financiën van de gemeenten een besluit
nemen tot onthouding van goedkeuring aan een begroting of een besluit tot
wijziging van de begroting dan kan het desbetreffende gemeentebestuur daartegen
op grond van de regeling in de Algemene wet bestuursrecht in beroep gaan bij
de administratieve rechter. De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba zullen in zo’n geval tegen een dergelijk besluit in beroep kunnen
gaan op grond van de Wet administratieve rechtspraak Bonaire, Sint Eustatius
en Saba.
 Het advies van de Raad van State is er op gericht voor de drie openbare
lichamen een regeling te treffen die afwijkt van die voor de gemeenten. Waar
de gemeenten beroep in kunnen stellen bij de bestuursrechter meent de Raad
van State dat voor de drie openbare lichamen Kroonberoep meer aangewezen is.
De regering is dat niet eens met de Raad van State. Het toezicht op de drie
openbare lichamen is intensiever dan het financiële toezicht op de gemeenten,
maar de bevoegdheid tot het nemen van besluiten in het kader van dat toezicht
is evenzeer genormeerd als bij het toezicht op de gemeenten. De regering ziet
daarom geen principieel verschil met het toezicht op gemeenten en heeft besloten
in dit wetsvoorstel een zelfde vorm van beroep mogelijk te maken.
 Dat alles neemt niet weg dat artikel 136 van de Grondwet waarnaar de Raad
van State verwijst na het inwerkingtreden van de voorgenomen wijziging van
het Statuut ook betrekking zal hebben op de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Daarin staat dat geschillen tussen openbare lichamen bij
koninklijk besluit worden beslist, tenzij deze behoren tot de kennisneming
van de rechterlijke macht of hun beslissing bij wet aan anderen is opgedragen.
 
 De leden van de SP-fractie verwijzen naar de opvatting van het College
financieel toezicht dat het niet reëel is te verwachten dat Bonaire,
Sint Eustatius en Saba op de beoogde ingangsdatum van de nieuwe staatkundige
verhoudingen hun financiële huishouding op orde zullen hebben. Zij vragen
welke maatstaven gehanteerd worden om te bepalen of zij niettemin op de goede
weg zitten.
 De begrotingen zullen worden getoetst aan de hand van de maatstaven zoals
genoemd in artikel 19 van de wet. Mocht blijken dat een ontwerpbegroting niet
aan deze maatstaven voldoet dan heeft het eilandsbestuur de mogelijkheid om
corrigerende maatregelen te nemen. Het uiteindelijke doel is natuurlijk dat
de eilanden op termijn zelfstandig in staat zijn telkenmale begrotingen en
jaarrekeningen op te stellen en uit te voeren die voldoen aan alle daarvoor
geldende maatstaven zodat gesproken kan worden van prudent financieel beleid
en beheer. In een dergelijke situatie zou men kunnen zeggen dat de financiële
huishouding op orde is. Hierbij is van belang dat het systeem van horizontale
toetsing door de eilandsraad goed functioneert. Hiertoe zal de regering voorzien
in opleidings-mogelijkheden om het duale stelsel goed onder de knie te krijgen.
 Overigens: anders dan de leden van de SP-fractie veronderstellen kent
het voorliggende voorstel van wet bij dit toezicht geen taak toe aan de ministerraad.
Die speelt alleen een rol bij de benoeming van leden van het College financieel
toezicht (artikel 2, derde lid). Zoals bekend speelt de raad van
ministers van het Koninkrijk in dit verband helemaal geen rol. De drie openbare
lichamen zullen immers deel uitmaken van het land Nederland.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering niet gelooft dat
leningen als bedoeld in 89, doordat die renteloos zijn, bijzonder aantrekkelijk
en laagdrempelig worden.
 Een lening als hierbedoeld kan alleen worden aangevraagd voor een investering.
Als de lening wordt verschaft zal deze in delen gedurende de economische levensduur
van die investering in mindering worden gebracht op de jaarlijkse vrije uitkering
van de leningnemer. Hierdoor verkleint het betrokken eiland dus vrijwillig
de eigen financiële beleidsvrijheid in de toekomst. Het is daarom naar
het oordeel van de regering niet te verwachten dat een dergelijk besluit lichtzinnig
genomen zal worden.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of en op welke wijze
de minister verantwoording zal afleggen aan de Staten-Generaal voor de toezichthoudende
taken die de minister uit hoofde van deze wet zal krijgen.
 Het College financieel toezicht legt momenteel, onder de werking van het
Besluit tijdelijk financieel toezicht BES, een keer per half jaar schriftelijk
verantwoording af aan de Rijksministerraad. In het thans voorliggende wetsvoorstel
is vastgelegd dat het Cft-BES een keer per half jaar verantwoording aflegt
aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het is denkbaar
dat de minister, conform de systematiek van het toezicht op de provincies,
een keer per jaar rapporteert aan de Staten-Generaal.
 
 Deze leden ontvangen graag meer informatie over de ervaring die het College
financieel toezicht BES heeft opgedaan gedurende het eerste jaar van het werken
met het Besluit tijdelijk financieel toezicht BES, in verband met mogelijke
lessen voor de invulling van de toezichthoudende functie in deze wet.
 De eerste twee van de bovenbedoelde halfjaarlijkse rapportages van het
College financieel toezicht zijn inmiddels behandeld in de Rijksministerraad.
Daarbij zijn inderdaad veel indrukken opgedaan, en die hebben ook tot actie
geleid. Bij aanvang van de werkzaamheden heeft het College financieel toezicht
een nulmeting uitgevoerd naar het financieel beheer. Op grond daarvan zijn
verbeterplannen opgesteld. Er is in het verleden nog nooit een jaarrekening
van een van de BES-eilanden goedgekeurd. Mede daardoor bleek er vaak onvoldoende
inzicht in uitgaven gebaseerd op verplichtingen die in het verleden zijn aangegaan.
Om verbetering mogelijk te maken was het daarom nodig Bonaire onder voorafgaand
toezicht te plaatsen voor alle uitgaven die betrekking hebben op personeel
en subsidies. Dit voorafgaand toezicht is in 2009 gecontinueerd. Het geïntegreerd
middelenbeheer is ingevoerd. Dit maakt het mogelijk het financieel beheer
gaandeweg meer te sturen op begrotingsuitgaven en minder op kasuitgaven zoals
gebruikelijk was. Het College financieel toezicht heeft geadviseerd te investeren
in opleidingen voor lokale politici en voor ambtenaren die op de eilanden
aan het financieel beheer werken. Dat advies is opgevolgd. Sommigen van hen
hebben al opleidingen gevolgd bij de bestuursacademie; anderen gaan die nog
volgen. Het College heeft ook een nulmeting uitgevoerd voor het subsidiebeleid.
Daarnaast zijn er regelingen opgesteld en ingevoerd voor de uitgifte en het
gebruik van creditcards, voor mandatering bij betalingen, voor verplichtingen,
budgetbeheer en voor voorschotten. Er gebeurt dus veel op de BES-eilanden
en deze lessen worden ook meegenomen in de toekomstige uitvoering van deze
wet. Er zijn ook wel degelijk verbeteringen merkbaar, maar de drie eilanden
komen van ver en het is dus niet vreemd dat het de nodige tijd
kost om de structurele verbetering van het financieel beheer op een permanent
adequaat niveau te krijgen.
 4. De belastingheffing
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de mogelijke cumulatie
van de heffing van de in het wetsvoorstel Belastingwet BES opgenomen vastgoedbelasting
ter zake van voordelen uit commercieel vastgoed en tweede woningen, en de
heffing van de lokale grondbelasting.
 Als de Belastingwet BES met daarin het voorstel tot heffing van vastgoedbelasting
wordt ingediend wordt het thans voorliggende wetsvoorstel ten aanzien van
dit punt aangepast. Als gevolg van die wijziging kan een openbaar lichaam
alleen grondbelasting heffen over onroerende zaken die niet in de heffing
van de vastgoedbelasting worden betrokken. Wel mogen de openbare lichamen
over onroerende zaken die in de heffing van de vastgoedbelasting worden betrokken
eilandelijke opcenten heffen. Hierdoor is over een onroerende zaak ofwel vastgoedbelasting
verschuldigd (inclusief – indien het openbare lichaam waar de onroerende
zaak is gelegen daarvoor opteert – eilandelijke opcenten) ofwel grondbelasting –
indien het openbare lichaam waar de onroerende zaak is gelegen daarvoor opteert.
Door middel van deze wijziging zal van cumulatie van de vastgoedbelasting
enerzijds en de grondbelasting anderzijds dan ook formeel geen sprake zijn.
 
 De leden van de PvdA-fractie lezen in het voorstel ten aanzien van de
hoogte van te heffen rechten dat de hoogte van de afzonderlijke rechten niet
meer mag bedragen dan de geraamde kosten. Zij menen dat de in artikel 64 gekozen
formulering strakker is dan de Gemeentewet, die volgens hen kostendekkendheid
per verordening voorschrijft.
 De tekst van artikel 64 van de FinBES is op dit punt gelijk aan die van
artikel 229b Gemeentewet. Er is dan ook geen sprake van een strakkere formulering
zoals de leden van de PvdA-fractie menen te lezen in de FinBES. De begrote
opbrengsten van de rechten mogen de begrote kosten niet overstijgen, op het
niveau van de verordening. Dit betekent dat hier geen sprake hoeft te zijn
van kostendekkendheid per feit waarover rechten worden geheven maar over de
gehele verordening als zodanig. Dit geldt zowel voor de Gemeentewet als de
FinBES.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen welke kostensoorten mogen worden doorberekend
bij het genot van diensten aan de afnemers daarvan.
 Voor de kostentoerekening van de rechten op basis van de FinBES kan worden
aangesloten bij de bestaande systematiek voor de gemeenten. Zo ook voor wat
betreft de kostensoorten voor geleverde diensten. De rechten mogen slechts
worden geheven ter zake van vergoeding van kosten en ter hoogte van het maximum
van de kosten die door de verleende diensten worden veroorzaakt. Deze kosten
moeten direct dan wel indirect toe te rekenen zijn aan de specifieke dienstverlening.
In 2007 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
een Handreiking kostentoerekening leges en tarieven gepubliceerd (www.minbzk.nl/legesentarieven).
Deze is voor de eilanden ook toepasbaar. Ook kan aansluiting worden gezocht
bij de gangbare jurisprudentie over het doorberekenen van kosten in de leges.
 
 De leden van de fractie van de PvdA constateren verder – net als
de leden van de fractie van de VVD – dat de kansspelbelasting is aangemerkt
als lokale belasting. Deze leden willen weten welke overwegingen ertoe hebben
geleid om deze lokale belasting te handhaven.
 De regering gaat ervan uit dat deze leden vragen naar de reden voor de
handhaving van de kansspelbelasting als lokale belasting in plaats van een
belasting die vanwege het rijk wordt geheven. Het land de Nederlandse
Antillen kent de kansspelbelasting niet als landsbelasting. Daardoor behoort
een dergelijke heffing op basis van de Eilandenregeling Nederlandse Antillen
tot de bevoegdheid van de bestaande Nederlands-Antilliaanse eilandgebieden.
Een verandering in de bevoegdheidsverdeling op dit punt is als gevolg van
de Slotverklaring van de Miniconferentie van 10 en 11 oktober 2006 niet
aan de orde.
 Daarnaast wijst de regering op het wetsvoorstel Invoeringswet BES waarin
de Landsverordening Hazardspelen 1948, de Landsverordening Hazardspelen II
1988, de Landsverordening Speelvergunningsrecht Hazardspelen en de Loterijverordening
1909 worden omgezet in de Wet hazardspelen BES I, de Wet hazardspelen BES
II, de Wet speelvergunningsrecht hazardspelen BES respectievelijk de Loterijwet
BES. De vergunningverlening voor kansspelen (hazardspelen en loterijen) blijft
vooralsnog op eilandniveau belegd.
 Voorts wordt gewezen op de evaluatiebepaling in artikel 102 van dit wetsvoorstel.
Bij de evaluatie van dit voorstel van wet zal ook de bevoegdheidsverdeling
op dit punt worden meegenomen.
 
 Verder zijn deze leden geïnteresseerd in het aandeel van de lokale
inkomsten die gevormd wordt door de kansspelbelasting, terwijl de leden van
de fractie van de VVD geïnteresseerd zijn in de geraamde opbrengst van
de grondbelasting op Bonaire. In reactie op de vraag van deze leden wordt
gewezen op het karakter van de kansspelbelasting en de grondbelasting. Het
betreffen beiden lokale belastingen. Van rijkswege wordt dan ook, net als
bijvoorbeeld bij gemeentelijke belastingen in Nederland, geen raming gemaakt
van de opbrengst van afzonderlijke lokale belastingen. Desalniettemin kan
voor de grondbelasting op Bonaire een indicatie
worden gevonden in realisatiecijfers over de belastingjaren 2003 tot en met
2007 die zijn opgesteld door de Nederlands-Antilliaanse Stichting Belasting
Accountantbureau (de Stichting BAB). De Stichting
BAB geeft in het betreffende overzicht een totaalbeeld van de gerealiseerde
macro-opbrengst per landsbelasting per Nederlands-Antilliaans eilandgebied.
Voor thans bestaande eilandbelastingen ontbreekt een dergelijk overzicht.
Uit deze cijfers van de Stichting BAB blijkt dat in de periode 2003 tot en
met 2007 de opbrengst van de grondbelasting op Bonaire jaarlijks gemiddeld
USD 1,34 miljoen (NAFL 2,4 miljoen) bedraagt.
 
 De leden van de VVD-fractie menen terecht dat Bonaire, Sint Eustatius
en Saba meer mogelijkheden hebben voor lokale belastingen dan de Nederlandse
gemeenten. Dit is een uitvloeisel van de eerder genoemde Slotverklaring van
de Miniconferentie van 10 en 11 oktober 2006.
Partijen hebben zich in punt 5 van deze slotverklaring in beginsel uitgesproken
voor handhaving van Nederlands-Antilliaanse regelgeving. Dit uitgangspunt
is voor wat betreft de lokale belastingen geëerbiedigd door de belangrijkste
thans op Bonaire, Saba en Sint Eustatius geldende eilandbelastingen op te
nemen in de FinBES aangevuld met de lokale belastingen die Nederlandse gemeenten
ter beschikking hebben.
 
 De leden van de fractie van de SP constateren dat in het onderhavige voorstel
van wet is opgenomen dat het bedrag van de verschuldigde lokale belasting
niet afhankelijk mag worden gesteld van het inkomen, winst of vermogen. In
reactie op deze terechte constatering van deze leden kan worden bevestigd
dat de vormgeving van de op de BES eilanden van toepassing zijnde wetgeving
ten aanzien van de inkomstenbelasting en de heffing naar de winst een rijksaangelegenheid
zal zijn. De op de BES eilanden geldende grondslag en tariefstructuur zal
worden opgenomen in het wetsvoorstel Belastingwet BES. De indiening van het
wetsvoorstel Belastingwet BES waarnaar deze leden alsmede de leden van de
fracties van het CDA en de VVD vragen, is op korte termijn voorzien.
 
 De leden van de fractie van de SP vragen voorts naar de toekomst van de
speciale economische zones.
 In reactie op de vraag van deze leden wordt gewezen op de brief van de
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 30 juni
jl.. In deze brief is aangegeven dat de thans
bestaande regeling betreffende de economische zones wordt omgevormd tot een
regeling – genaamd handels- en dienstenentrepot regeling – die
enkel nog tegemoetkomingen biedt op het terrein van de indirecte belastingen
en hiermee veel overeenkomsten vertoont met de in het douanerecht gebruikelijke
regeling betreffende douane-entrepots. Voor het overige vallen bedrijven die
zijn gevestigd in een handels- en dienstenentrepot – zonder verdere
uitzondering – onder het reguliere fiscale stelsel dat op de BES eilanden
gaat gelden.
 
 De regeling betreffende de handels- en dienstenentrepots wordt opgenomen
in het wetsvoorstel Douane- en Accijnswet BES en vormt dan ook een onderdeel
van het nieuwe fiscale stelsel voor de BES eilanden. De regering is dan ook
van mening dat gezien de samenhang van de overige vragen van deze leden met
de vormgeving van het toekomstige fiscale stelsel voor de BES eilanden (de
wetsvoorstellen Belastingwet BES, Douane- en Accijnswet BES en Invoeringswet
fiscaal stelsel BES) het debat over de toekomst van de speciale economische
zones in het algemeen en de positie van thans in een Nederlands-Antilliaanse
economische zone gevestigde bedrijven in het bijzonder dient plaats te vinden
tijdens de behandeling van deze wetsvoorstellen.
 
 De leden van de fractie van de SP zouden verder graag inzicht verkrijgen
in de koopkrachteffecten van de belastingvoorstellen. In reactie op de vraag
van deze leden wijst de regering op het feit dat de koopkrachteffecten van
de lokale belastingen op dit moment niet inzichtelijk kunnen worden gemaakt.
Het is immers (nog) niet duidelijk welke specifieke invulling de afzonderlijke
openbare lichamen gaan geven aan het eigen lokale belastinggebied.
 Daarnaast moet worden bedacht dat de koopkracht van belastingplichtigen
niet alleen worden bepaald door de heffing van lokale belastingen en heffing
van belastingen vanwege het rijk. Zo hebben bijvoorbeeld ook de premies volksverzekeringen,
de premies werknemersverzekeringen, de mogelijke aanspraak op en hoogte van
subsidies, de kosten voor onderwijs en de kosten voor volksgezondheid invloed
op de koopkracht van individuele burgers.
 Hoewel op individueel niveau een garantie niet mogelijk is, kan wel in
antwoord op de vraag van deze leden worden opgemerkt dat de regering bij de
vormgeving van de inkomstenbelasting, loonbelasting en de belastingen op goederen
en diensten ernaar streeft dat de belastingdruk voor natuurlijke personen
gelijk aan of lager zal zijn dan de bestaande belastingdruk vanwege de Nederlands-Antilliaanse
inkomstenbelasting, loonbelasting, omzetbelasting, belasting op bedrijfsomzetten,
accijnzen en invoerrechten. De regering is zich er terdege van bewust dat
het voornoemde streven essentieel is voor het creëren van voldoende draagvlak
bij de op de BES eilanden levende bevolking.
 
 De leden van de fractie van de VVD constateren voorts dat naast de kansspelbelasting
ook de motorrijtuigenbelasting als lokale belasting is gehandhaafd, terwijl
de motorrijtuigenbelasting in Nederland een rijksbelasting is. De reden voor
deze handhaving is gelegen in het aan de eerdergenoemde Slotverklaring ontleende
uitgangspunt dat de bestaande eilandelijke belastingen vooralsnog gehandhaafd
blijven als lokale belasting. Net als in het kader van de kansspelbelasting
wordt voor de toepassing van de motorrijtuigenbelasting gewezen op de evaluatiebepaling
in artikel 104 van dit wetsvoorstel. Op het moment van evaluatie van dit voorstel van wet zal ook de bevoegdheidsverdeling op dit punt worden meegenomen.
 
 Voorts vragen deze leden de regering nader in te gaan op de vraag welke
normen worden gehanteerd voor een «binnen Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau
op Bonaire, Sint Eustatius en Saba» op met name de terreinen onderwijs,
volksgezondheid, sociale zekerheid en veiligheid.
 Tijdens de Miniconferentie van 10 en 11 oktober 2006 is met de bestuurders
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba afgesproken dat bij aanvang van de nieuwe
staatkundige constellatie, de Nederlands-Antilliaanse wetgeving zoveel mogelijk
van kracht zal blijven voor de drie eilanden. Aanpassing aan de Nederlandse
wetgeving en het Nederlandse bestuur zullen geleidelijk kunnen worden doorgevoerd.
Van een aan Nederland gelijk voorzieningenniveau zal op korte termijn geen
sprake zijn, gezien onder andere de beperkte bevolkingsomvang van de eilanden,
de grote afstand met Nederland en het insulaire karakter. Bovendien moet gewaakt
worden voor de positie van de eilanden in de regio en een eventuele aanzuigende
werking. Kwartiermakers van de verschillende departementen voeren in overleg
met de lokale overheden al vóór statuswijziging maatregelen
uit. Ook bieden zij waar nodig ondersteuning en advies aan eilandbestuurders
en -diensten. Dit leidt ertoe dat de bevolking al voor transitiedatum concrete
verbeteringen in het voorzieningenniveau zal kunnen waarnemen. 
 5. Financiële verhouding
 De leden van de CDA-fractie vragen of de begroting van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties toereikend is voor het opvangen van de uitgaven ten
behoeve van de BES-eilanden. Zij willen weten wat dit betekent aan extra lasten
ten opzichte van de huidige situatie.
 De uitgaven door BZK voor de BES-eilanden worden volledig gedekt binnen
begrotingshoofdstuk IV. Dit zijn onder meer uitgaven voor en door het College
financieel toezicht en ambtelijke ondersteuning. De vrije uitkeringen aan
de BES (dit zijn geen BES-fondsen, maar drie separate begrotingslijnen) zullen
apart zichtbaar worden opgenomen in de huidige BZK begroting. Er is geen relatie
met het gemeentefonds. In de vormgeving van de vrije uitkering is wel naar
de gemeentesystematiek gekeken.
 De andere departementen nemen de uitgaven voor de nieuwe openbare lichamen
op in hun begrotingen, maar zullen deze uitgaven niet separaat vermelden.
Daar waar bijzonderheden zijn, worden deze vermeld.
 
 De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de regering voorlopig geen
ruimte ziet om voor de openbare lichamen de SISA-techniek toe te passen bij
de verantwoording van bijzondere uitkeringen. Zij willen weten hoe de regering
er zorg voor zal dragen dat de verantwoording niet onnodig veel capaciteit
vergt van de openbare lichamen, die al aan sterke verandering onderhevig zijn?
De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn benieuwd of binnen die periode
van vijf jaar geen stappen gezet kunnen worden naar een verantwoording die
meer overeenkomt met de huidige werkwijze van de gemeenten.
 De verantwoordingssystematiek Single information Single audit (SiSa) heeft
in de verhouding met gemeenten en provincies geleid tot een forse reductie
van de verantwoordings- en controlelasten. Tegelijkertijd vraagt de introductie
van een nieuw systeem in de aanvangsfase extra capaciteit, zowel aan de kant
van het rijk als aan de kant van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Gezien de inspanningen die nu moeten worden gepleegd om vorengenoemde
eilanden toe te laten treden tot het Nederlandse staatsbestel is ervoor gekozen
om deze niet verder te compliceren met de introductie van SiSa. Wel heeft
het de zorg van de regering om eventuele bijzondere uitkeringen kritisch te
bezien op extra administratieve lasten voor de kleine administraties
van de eilanden. Daarom is in de memorie van toelichting aangetekend dat in
het kader van de evaluatie kan worden bezien of de verantwoording over de
besteding van de bijzondere uitkeringen in de toekomst meer volgens het principe
van SiSa zal kunnen plaatsvinden.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen ten aanzien van de belastingheffing
wat de «verdiencapaciteit» uit eigen inkomsten zal zijn. Dat hangt
immers samen met de omvang van de vrije uitkering. Zij willen weten of de
regering nu wel bedragen kan noemen ten aanzien van de vrije uitkeringen.
Ook de leden van de SP-fractie vragen waarom het niet mogelijk is aan te geven
hoe hoog de vrije uitkering zal zijn. Zij vragen of de regering in ieder geval
een schatting kan geven. Verder willen de laatstgenoemde leden graag weten
hoeveel de Nederlandse Staat – bij benadering – jaarlijks zal
uitgeven aan de eilanden. De leden van de PdA-fractie menen te zien dat een
lagere heffing van lokale belastingen leidt tot een hogere vrije uitkering.
Zij nemen aan dat bij deze berekening gekeken zal worden naar de belastingcapaciteit.
 
 Bij het bepalen van het startbedrag van de vrije uitkering zal inderdaad
rekening gehouden worden met de belastingcapaciteit. Zoals in de memorie van
toelichting is uitgelegd zal voor het bepalen van het startbedrag van de drie
vrije uitkeringen voor elk eiland rekening worden gehouden met het feit dat
een deel van de eilandelijke inkomsten zal moeten worden gegenereerd door
eilandelijke belastingheffing. Dit wil overigens niet zeggen dat de belastingcapaciteit
telkenmale zal worden afgewogen tegen de vrije uitkering. Als het startbedrag
voor de vrije uitkering van elk van de drie eilanden eenmaal is vastgesteld
dan zal de belastingcapaciteit daar voor de ontwikkeling van de vrije uitkering
geen rol meer in spelen. Tenzij er sprake is van een artikel 87 situatie met
gevolgen voor de eilandelijke belastingheffing.
 
 In antwoord op een daartoe strekkende vraag van deze leden kan worden
gemeld dat momenteel wordt gesproken met de eilandbesturen over de toekomstige
taakverdeling tussen de Nederlandse Rijksoverheid en de eilandoverheden. De
verschillende Nederlandse vakdepartementen zijn hier nauw bij betrokken. Het
doel is nu eerst overeenstemming te bereiken met de eilandbesturen over de
inhoud van de taken, en de toekomstige taakverdeling vast te leggen in een
bestuurlijk akkoord. De regering streeft ernaar eind oktober 2009 concrete
afspraken te maken met de eilanden over de taakverdeling. Zodra deze afspraken
gemaakt zijn zal ik u daarover informeren. Vervolgens kan, op basis van de
taakverdeling Rijk-BES, een eerste tentatieve berekening worden gemaakt van
het startbedrag van de vrije uitkeringen voor de BES, waar vervolgens met
de eilanden bestuurlijke afspraken over gemaakt zullen worden.
 
 De leden van de PvdA-fractie zijn In het bijzonder ook geïnteresseerd
in de betrokkenheid van de Kamer bij de geldstromen naar de BES-eilanden.
Zal daarover gerapporteerd worden op een wijze analoog aan die voor gemeenten?
 De rapportage over de geldstromen naar de BES-eilanden aan de Kamer is
in grote lijnen analoog aan de rapportage voor gemeenten. Dit geldt voor zowel
de vrije uitkeringen als de bijzondere uitkeringen. De vrije uitkeringen aan
de openbare lichamen zijn als afzonderlijke begrotingspost herkenbaar en zijn
dus – evenals het gemeentefonds – zichtbaar voor de Kamer op de
reguliere begrotingsmomenten.
 De bijzondere uitkeringen worden – net als bij de specifieke uitkeringen
aan gemeenten – verstrekt (en dus ook verantwoord) vanuit de verschillende
departementale begrotingen. Jaarlijks verstrekken de ministers van BZK en
Financiën op de derde woensdag van mei een overzicht van deze bijzondere
uitkeringen (artikel 94 van de wet), vergelijkbaar met het overzicht specifieke
uitkeringen dat ten aanzien van gemeenten en provincies wordt verstrekt (artikel
20 Financiële-verhoudingswet).
 Ten slotte leiden de taken die direct door het Rijk worden uitgevoerd
tot een financiële stroom richting de betreffende departementen.
 
 De leden van de fractie van de ChistenUnie vragen de regering om een reactie
op de suggestie van de Raad van State om jaarlijks met elk van de drie eilanden
een bestuursakkoord te sluiten over de omvang, samenstelling en bestedingsvrijheid
van de geldstromen naar de eilanden.
 Conform de systematiek voor gemeenten en provincies zal er elk jaar bestuurlijk
overleg plaatsvinden. In dit bestuurlijk overleg zal o.a. worden gekeken of
er zich artikel 87 situaties voordoen die gevolgen hebben voor de geldstromen.
De omvang van de vrije uitkering zoals deze is vastgesteld voor het eerste
jaar zal in dit jaarlijkse overleg geen discussiepunt vormen. Wel zal de omvang
van de vrije uitkering in relatie tot de taakverdeling worden meegenomen met
de evaluatie.
 ARTIKELEN
 Artikel 2
 De leden van de VVD-fractie onderschrijven nadrukkelijk de met het vierde
lid van dit artikel beoogde onafhankelijkheid van de leden van het College
financieel toezicht. Daartoe bepaalt het vierde lid echter dat deze leden
hun functie uitoefenen «zonder last of ruggespraak». De leden
van de VVD-fractie vragen zich af of niet volstaan moet worden met «zonder
last», omdat «ruggespraak» zo af en toe nodig zal zijn voor
het goed functioneren van het college.
 De vraag van deze leden is aanleiding geweest voor een heroverweging van
het vierde lid van dit artikel. Daarbij is met name ook gekeken naar de taken
van het College zoals die zijn opgesomd in artikel 4, eerste lid. Daaruit
blijkt dat een substantieel deel van de taak van het College zal bestaan uit
het uitvoeren van taken in opdracht van de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Verder merken deze leden terecht op dat het voeren
van «ruggespraak» af en toe nodig kan zijn voor het goed functioneren
van het College. Om deze redenen wordt in de nota van wijziging die tegelijk
met deze nota naar de Tweede Kamer wordt verzonden voorgesteld het vierde
lid van dit artikel te schrappen.
 Artikel 8
 In antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie kan worden gemeld
dat de regering met opzet heeft nagelaten nader te omschrijven wanneer sprake
is van «ernstig in gebreke blijven». Het gaat in gevallen als
bedoeld in dit artikel per definitie om zeer uitzonderlijke situaties. Die
laten zich moeilijk anders definiëren dan met zo’n algemene term.
 Artikel 9
 In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie kan worden gemeld
dat artikel 9 voor de openbare lichamen inderdaad de mogelijkheid opent om
over te gaan tot het oprichten van, dan wel het deelnemen in, een privaatrechtelijke
rechtspersoon voor bijvoorbeeld het inzamelen of het verwerken van afval.
Wel dient in dit verband te worden aangetekend dat via het voorstel voor de
Aanpassingswet BES (artikel 2.2) wordt voorgesteld in de Wet gemeenschappelijke
regelingen een hoofdstuk in te voegen op grond waarvan Bonaire, Sint Eustatius
en Saba onderling gemeenschappelijke regelingen aan zullen kunnen gaan. Samenwerking langs privaatrechtelijke weg kan ook betrekking hebben op deelname
in een privaatrechtelijke rechtspersoon in Nederland.
 In antwoord op een vraag van diezelfde leden kan worden gemeld dat het
begrip politieke ambtsdragers in het vijfde lid inderdaad ook de leden van
de eilandsraad omvat.
 Artikel 10
 De leden van de fractie van het CDA vragen of het tweede lid van dit artikel
niet de soms noodzakelijke snelle actie belemmert. Verder vragen zij hoe het
vierde lid van dit artikel in dat verband moet worden verstaan.
 De regering acht een goedkeuringsvereiste voor de in het tweede lid van
artikel 10 bedoelde besluiten noodzakelijk, gelet op de financiële situatie
van de drie openbare lichamen en op het financiële belang dat met dergelijke
transacties gemoeid kan zijn. In het Besluit tijdelijk financieel toezicht
BES staat ook al een vereiste van instemming van het College financieel toezicht
met dergelijke transacties. In dat besluit is bepaald dat de instemming van
het College financieel toezicht niet is vereist indien met toepassing van
marktconforme voorwaarden «voorzien kan worden dat met de vervreemding
een geldelijk belang is gemoeid van meer dan Naf 10 000,–».
Het subjectieve karakter van dat criterium maakt het echter moeilijk zeker
te weten of een bepaalde transactie al dan niet de instemming behoeft. Daarom
is het vierde lid van artikel 10 in de plaats gekomen van de bovenbedoelde
bepaling in het Besluit tijdelijk financieel toezicht BES. Met die bevoegdheid
kan zonodig per openbaar lichaam een regeling op maat gemaakt worden die er
desgewenst ook in zou kunnen voorzien dat zonodig haast gemaakt kan worden.
Meer in het algemeen zij nog opgemerkt dat het bij grote transacties verstandig
kan zijn enige tijd voor reflectie in te ruimen. Bovendien kan in het voortraject
van de besluitvorming via informeel overleg al wel een indruk worden verkregen
van de opvattingen ter zake bij het Cft BES.
 Artikel 18
 De leden van de CDA-fractie vragen of advies vooraf van het Cft BES, bedoeld
in het tweede lid van dit artikel, noodzakelijk blijft indien een amendement
slechts leidt tot een verschuiving van bedragen binnen de begroting zonder
dat er sprake is van overschrijding en of dit advies vooraf ook noodzakelijk
is als het amendement leidt tot bijvoorbeeld het toenemen van de post onvoorzien
doordat via het amendement voorstellen tot uitgaven worden geschrapt?
 In het artikel wordt met opzet geen onderscheid gemaakt tussen typen van
amendementen. Het zou naar het oordeel van de regering ook moeilijk zijn om
dat in algemene bewoordingen te formuleren. De korte reactietermijn voor het
College financieel toezicht houdt naar het oordeel van de regering in dat
niet behoeft te worden gevreesd voor nodeloze vertraging.
 Artikel 21
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar een schatting
van de intensiteit waarmee dit artikel gebruikt zal worden. Deze leden zijn
van mening dat een begroting met regelmaat wijziging behoeft en dat de termijn
van maximaal een maand die de minister heeft om binnen te beslissen dan een
forse tijd kan zijn. Deze leden vragen daarom op grond van de ervaringen met
het Besluit tijdelijk financieel toezicht BES om een nadere argumentatie van
de redelijkheid van de termijnen.
 De ervaring tot dusverre is dat besluiten tot wijziging van de begroting
niet frequent voorkomen. Afgezien daarvan menen wij dat de contacten met het
CftBES zodanig intensief zullen zijn dat de beoordeling van besluiten
tot wijziging van de begroting doorgaans minder tijd zal vergen dan die vier
weken. Dat is een maximale termijn.
 Artikel 26
 De vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie over artikel
26 is beantwoord in paragraaf 3 van het algemeen deel van deze nota.
 Artikel 29
 De leden van de CDA-fractie willen weten waarom in het derde lid van dit
artikel is gekozen voor een te termijn van twee maanden. Dat lijkt hen lijkt
tamelijk lang. Wat verzet zich ertegen om deze termijn tot bijvoorbeeld twee
weken terug te brengen?
 De termijn van twee maanden is overgenomen uit de overeenkomstige regeling
in de Provinciewet en de Gemeentewet. De regering zag geen reden de openbare
lichamen op dit punt anders te behandelen dan de provincies en gemeenten.
Het gaat om een situatie die enige reflectie kan vergen binnen het dagelijks
bestuur. De eilandsraad heeft te kennen gegeven het standpunt in te nemen
dat sommige baten, lasten of balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn
gekomen en vraagt het bestuurscollege daarop te reageren door middel van een
voorstel voor een indemniteitsbesluit, vergezeld van een reactie op de bij
de eilandsraad gerezen bedenkingen. Het overleg dat daarop volgt kan politieke
consequenties hebben. Dat kan aanleiding zijn tot zorgvuldig onderzoek alvorens
en reactie naar de eilandsraad te verzenden. Uiteraard gaat het hier om een
maximale termijn. In de praktijk zal het naar verwachting doorgaans veel minder
tijd vergen.
 Artikel 38
 De leden van de fractie van het CDA vragen waarom is bepaald dat accountants
die de jaarrekening moeten controleren in dienst van het openbaar lichaam
kunnen worden aangesteld, in welk geval ze door de eilandsraad worden benoemd,
geschorst en ontslagen (achtste lid). Is het ten behoeve van het behoud van
een onafhankelijk oordeel, zo vragen zij, niet veel meer gewenst dat betrokken
accountants juist niet in dienst van het openbaar lichaam zijn?
 De betreffende bepaling is overgenomen uit de Provinciewet (artikel 217)
en de Gemeentewet (artikel 213). De accountant controleert in opdracht van
de eilandsraad de door het bestuurscollege opgestelde rekening. Om die reden
wordt de accountant ook niet benoemd door het bestuurscollege maar door de
eilandsraad. Die bevoegdheid kan ook niet worden gedelegeerd aan het bestuurscollege
(artikel 166, tweede lid, aanhef en onderdeel g van de WolBES). Als een accountant
overeenkomstig het achtste lid in dienst van het openbaar lichaam wordt aangesteld
voorziet het negende lid van dat artikel in een aantal waarborgen dat de betreffende
accountant onafhankelijk kan en zal opereren.
 Artikel 49
 De leden van de CDA-fractie vragen of de opsomming in het eerste lid,
onderdeel c, van dit artikel niet typisch Nederlands is. Zij noemen in dit
verband de «velden voor zoutwinning» op Bonaire.
 De bedoelde opsomming is inderdaad ontleend aan de Gemeentewet (artikel
220d, eerste lid, onderdeel e). Het gaat daar om gebieden die worden beheerd
door rechtspersonen die zich uitsluitend of nagenoeg uitsluitend het behoud
van natuurschoon ten doel stellen. De velden voor zoutwinning op Bonaire passen
hier niet in. Die worden bedrijfsmatig geëxploiteerd en kunnen dus niet
gelden als natuurterreinen. Zout geldt echter als een delfstof
en dat betekent dat op grond van artikel 49, eerste lid, onderdeel a, bij
het vaststellen van de waarde van de velden voor zoutwinning de waarde van
het daarin aanwezige zout buiten aanmerking gelaten zal worden.
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten
 
 
 
 
 Op Saba en Sint Eustatius wordt sinds 1 januari 1929 geen grondbelasting
meer geheven (P.B. 1928, no. 76)
 
 
 Deze cijfers zijn als bijlage gevoegd bij de brief van de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 28 mei 2008 (Kamerstukken
II 2007/08, 31 200 IV, nr. 52).
 
 
 Bijlage bij Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 5.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 568, nr. 48.