Wet op het hoger onderwijs en onderzoek; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30588, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30588 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W05.05.0580/III
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30588Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 169 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 588Vaststelling van een nieuwe regeling voor het hoger onderwijs en het
onderzoek (Wet op het hoger onderwijs en onderzoek)nr. 4ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 18 april
2006 en het nader rapport d.d. 6 juni 2006, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het advies van de Raad van State is
cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 22 december 2005, no. 05.004802, heeft
Uwe Majesteit, op voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, drs. M. Rutte, mede namens de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet
tot vaststelling van een nieuwe regeling voor het hoger onderwijs en het onderzoek
(Wet op het hoger onderwijs en onderzoek), met memorie van toelichting.Bij kabinetsmissive is verzocht in het bijzonder te adviseren over eventuele
wijzigingsvoorstellen of alternatieven voor het artikel over het onderzoeksrecht
voor de medezeggenschapsraad.Op de voet van artikel 22 van de Wet op de Raad van State heeft een delegatie
van de Raad op 13 december 2005 met de Minister van Justitie en de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), drs. M. Rutte, over de in het
wetsvoorstel opgenomen zorgplichten beraadslaagd.Met het wetsvoorstel (hierna ook: WHOO) wordt beoogd de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) van 1993 te vervangen. In de
inleiding op hoofdstuk 1 van het algemeen deel van de memorie van toelichting
worden hiervoor drie hoofdredenen genoemd. De eerste reden is meer ruimte
bieden voor economische innovatie en de bureaucratie verminderen. De tweede
reden is de versterking van de positie van de student door de introductie
van leerrechten en vraagsturing in het hoger onderwijs naast het beter voldoen
aan de vraag van werkgevers en aan de vraag naar meer hoger opgeleiden. De
derde reden is de behoefte om de wetgeving algemener te maken, bijvoorbeeld
door de introductie van een modern wetgevingsprincipe zoals zorgplichten,
en door onderwijsinstellingen daarmee meer ruimte te bieden.De Raad van State maakt naar aanleiding van het wetsvoorstel een aantal
opmerkingen. Hij is van oordeel dat het voorstel in verband daarmee nader
dient te worden overwogen.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 22 december
2005, nr. 05.004802, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 18 april 2006, nr. W05.05.0580/III, bieden
wij U hierbij aan.De Raad van State geeft u in overweging het voorstel van wet niet aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden dan nadat met zijn opmerkingen
rekening zal zijn gehouden. Hieronder gaan wij in op de bezwaren en opmerkingen
van de Raad.1. Nut en noodzaak van de WHOOHet kabinet streeft een algehele verbetering van de kwaliteit van het
onderwijs na, mede gelet op de zogenaamde Lissabon-doelen van de regering.
De Raad onderschrijft de ambitie om tot een verdere verbetering van het wetenschappelijk
en het hoger beroepsonderwijs, alsmede tot een verdere verbetering van de
kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek te komen. Hij constateert evenwel
dat in de memorie van toelichting geen duidelijke en specifieke indicaties
worden gegeven in welke mate en op welke wetenschapsgebieden de kwaliteit
achterblijft bij een gewenst en nastrevenswaardig peil, of bij dat in andere
Europese landen. Op enkele wetenschapsgebieden is het Nederlandse onderzoek
uitstekend te noemen, met name op het gebied van natuurkunde, scheikunde en
medisch-biologisch onderzoek.1 Wel zijn de uitgaven
voor hoger onderwijs per student bij een vergelijking met andere OESO-landen
de laatste decennia achtergebleven bij de toplanden en behoort Nederland nu
qua onderwijsuitgaven tot de middelmaat.2 Het
kwaliteitsniveau van het hoger onderwijs en onderzoek is van veel meer factoren
afhankelijk dan van de vrijheid of de bestuursstructuur van universiteiten
en hbo-instellingen, zodat de verwachtingen ten aanzien van de effecten van
dit wetsvoorstel daarop niet te hoog mogen worden gesteld.De Raad wijst er bovendien op dat de voorgestelde maatregelen ter verbetering
van de vrijheid en de bestuursstructuur van instellingen geen noodzakelijk
verband houden met de hoge ambities van kwaliteitsverbetering. In de toelichting
wordt een dergelijke koppeling van de twee «ankers» van de wet,
kwaliteitsverbetering en een nieuwe structuur, ook niet aangetoond of aannemelijk
gemaakt. Het eerste zou misschien het gevolg kunnen worden van het tweede,
maar indien de nieuwe bestuursstructuur heel veel aandacht vergt van alle
betrokkenen is evenzeer een negatief effect mogelijk. De Raad plaatst enkele
kanttekeningen bij beide doelen en hun onderlinge afhankelijkheid. Hij twijfelt
over het nut en de noodzaak van de WHOO, zoals die thans wordt voorgesteld.1.1 Economische en maatschappelijke doelstellingenOnze kennissamenleving behoeft meer en betere hoger opgeleiden. Specifiek
voor Nederland geldt, zoals de toelichting stelt, dat wetenschappelijk onderzoek
een laag aandeel heeft in industriële innovatie. Meer ruimte geven aan
universiteiten zou dit aandeel kunnen vergroten. Daarnaast geeft de toelichting
aan dat in het beroepsonderwijs de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt
een probleem is en dat mede hierom de mogelijkheid van doorstroming van middelbaar
beroepsonderwijs (mbo) naar hoger beroepsonderwijs (hbo) in de wet is opgenomen.
De toelichting geeft voorts de Lissabon-doelen als kader aan waarbinnen de
kabinetsdoelstellingen ten aanzien van het hoger onderwijs bezien moeten worden:– meer hoger opgeleiden: 50% van alle jongeren zal in 2010
minstens een hbo-opleiding moeten hebben gevolgd;– meer differentiatie van opleidingen en meer nadruk op en streven
naar excellentie in onderwijs en onderzoek; Nederland heeft te weinig «zichtbare
toppen»;– meer ondernemingszin bij jongeren, onder andere door meer ruimte
te geven in de opleidingen (duale leertrajecten), leidend tot meer ondernemers;– meer wisselwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven, tussen de
zorgsector en het primair en voortgezet onderwijs, door opleidingen meer arbeidsgericht
te maken; de aangewezen middelen hiervoor zijn meer flexibiliteit in toelatingen,
curricula en leerdoelen.De hier genoemde doelstellingen brengen volgens de memorie van toelichting
de noodzaak met zich tot veranderingen in hbo en wetenschappelijk onderwijs
(wo), waartoe de WHW thans onvoldoende mogelijkheden biedt.De Raad is van oordeel dat enerzijds de economische en maatschappelijke
doelen in het kader van de Lissabon-afspraken niet dwingend leiden tot een
volledig nieuwe opzet van het onderwijsbestel, terwijl anderzijds een te ambitieuze
doelstelling, bijvoorbeeld 50% minimaal hbo-gediplomeerden in zeer
korte tijd af te leveren, zelfs in zijn tegendeel kan verkeren doordat alleen
naar het diploma, maar niet naar de inhoud van de te verbeteren opleiding
wordt gekeken. Voor zover met het voorstel een volledige herordening en herijking
van het hoger onderwijsbestel wordt beoogd, dat in de komende jaren geen aanpassingen
meer behoeft, wijst de Raad op het feit dat in het voorstel geen standpunt
wordt ingenomen ten aanzien van enkele cruciale onderwerpen, zoals de selectie
van studenten, de differentiatie van collegegelden en het zogenoemde «open
bestel», waardoor de herordening en herijking slechts ten dele plaatsvinden,
niet leiden tot belangrijke keuzen en niet gebaseerd zijn op een duidelijke
visie op de toekomst van het Nederlandse hoger onderwijs.Innovatie in het onderwijs en in wetgevingsprincipes staat niet zonder
meer in rechtstreeks verband met wenselijke en dringend noodzakelijke industriële
en economische innovatie. Andere voorwaarden, met name in de sfeer van wetenschappelijk
onderzoek en in de bedrijfscultuur, zijn hiervoor belangrijker. Daarnaast
is het zeer de vraag of steeds verdere differentiatie van opleidingen (kortere
opleidingen, gevarieerdere curricula voor andere typen studenten) kwaliteitsverhogend
werkt. Voor zover de kwaliteit van het wo en het hbo in het geding is, betreft
dit vooral de geringe motivatie van veel studenten, de te lage eisen die aan
hen worden gesteld, de in vergelijking met omringende landen lage tot zeer
lage studierendementen en de onvoldoende tijd en aandacht die veel universiteitsdocenten
hebben voor onderwijsactiviteiten (in tegenstelling tot onderzoek). Deze vier «kwalen»
staan in een direct verband met de mogelijkheden van selectie van studenten,
en, daaraan gerelateerd, de eisen die de studenten aan de kwaliteit van het
onderwijs en de inzet van de docenten mogen stellen.Onderwijsinstellingen hebben nu reeds ruime mogelijkheden om zelf de geconstateerde
kwaliteitstekorten op te heffen of te verbeteren, met uitzondering van de
mogelijkheid tot selectie aan het begin van de opleiding. Wel hebben instellingen
een grote vrijheid bij de inrichting van het onderwijs, zijn honours-programma’s reeds lang aanvaard en bestaat er een enorme
variatie aan opleidingen. De Raad vraagt zich af in welke zin de grotere ruimte
en vrijheid die de WHOO zou bieden, wezenlijk iets toevoegen aan de bestaande
vrijheden en wat de meerwaarde is van de nieuwe vrijheden voor het bereiken
van de ambitieuze doelen. Deze vraag klemt temeer nu enkele cruciale elementen
voor het verhogen van de studierendementen en de kwaliteit van opleidingen
buiten het wetsvoorstel zijn gelaten.1 In de toelichting
wordt weliswaar gesteld dat ten aanzien van de selectie aan het begin van
de opleiding eerst het resultaat van thans lopende experimenten moet worden
afgewacht, maar dit gaat voorbij aan de vraag waarom in de beoogde algehele
herziening van het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek de kwestie van
de selectie van studenten door de instellingen onbeantwoord wordt gelaten
of het antwoord daarop niet wordt afgewacht. Een definitieve regeling van
de selectiemogelijkheden zou bovendien een positief effect kunnen bewerkstelligen
op het niveau en de ambitie van het voortgezet onderwijs en van abituriënten.
De gewenste kwaliteitsverbetering in het wo en hbo is immers mede afhankelijk
van de samenhang tussen het secundaire en tertiaire onderwijs.De Raad adviseert in de toelichting nader in te gaan
op de veronderstelde relatie tussen de thans voorgestelde wijzigingen, die
vooral de vrijheid en verantwoordelijkheid van de instelling beogen te vergroten,
enerzijds, en de ambitieuze economische en maatschappelijke doelen anderzijds.
Daarnaast adviseert de Raad in de toelichting in te gaan op de vraag of in
de algehele herziening van het hoger onderwijsstelsel, die bepalend wordt
geacht voor de nabije toekomst, de verbetering van de studierendementen en
de kwaliteit van het onderwijs, kunnen worden losgekoppeld van selectie van
studenten door de instellingen zelf.De herziening zou, naar de mening van de Raad, dienen
te berusten op een visie op de toekomst van het hoger onderwijs. In deze visie
behoren universiteiten en hogescholen niet uitsluitend beoordeeld te worden
op hun economisch nut en als instrument voor de arbeidsmarkt. Universiteiten
hebben vanouds, als culturele instellingen, een bijdrage te leveren aan de
algemene vorming en zelfstandige oordeelsvorming van studenten, hetgeen op
zich zelf positieve gevolgen met zich brengt voor het functioneren van academisch
gevormde beroepsbeoefenaren in de samenleving als geheel. Deze bredere visie
op het hoger onderwijs en onderzoek hoeft de sociaal-economische doelstellingen
die het kabinet nastreeft, niet in de weg te staan; zij kan deze inspireren
en ondersteunen.1.2 Andere bestuursfilosofie en andere manier
van wetgevenDe WHOO sluit aan bij de door de regering aanvaarde
andere bestuursfilosofie, gebaseerd op recent aan de regering uitgebrachte
rapporten. Kenmerken van deze nieuwe bestuursfilosofie zijn: minder middelenvoorschriften,
minder prestatiemeting, meer horizontale verantwoording aan «stakeholders», meer vertrouwen in plaats van wantrouwen. De WHOO moet voorts
een eerste voorbeeld zijn van moderne wetgeving, in het bijzonder door gebruikmaking
van zorgplichten. Zorgplichten geven een verantwoordelijkheid voor een bepaald
belang, waarbij wel de doelen worden vastgelegd, maar niet de manier waarop
de doelen kunnen of dienen te worden bereikt. De Raad gaat in paragraaf 2
nader in op de introductie van zorgplichten.De memorie van toelichting herinnert er aan dat in
reactie op de HOAK-nota van 19851 de autonomie
en de kwaliteitsbevordering van de onderwijsinstellingen al in 1993 zijn vastgelegd
in de WHW. «De relatie tussen overheid en instellingen blijft in de
kern ook dezelfde: de overheid stuurt op afstand en de instellingen hebben
een grote autonomie».2De rapporten waarop het kabinet zich baseert voor de
nieuwe bestuursfilosofie, hadden alle betrekking op sectoren als de sociale
zekerheid, de volkshuisvesting, de regionale opleidingscentra (roc’s)
en de gezondheidszorg; echter niet op het hbo en het wo. Zou bovendien voorafgaand
aan de introductie van deze bestuursfilosofie niet eerst de vraag moeten worden
beantwoord of, en zo ja, waarom de al sinds 1993 bestaande autonomie en kwaliteitszorg
in het wo en hbo niet goed functioneren? Hebben universiteiten en hogescholen
thans werkelijk te weinig vrijheid en ruimte? De beantwoording van dergelijke
vragen is nodig om de urgentie van de nieuwe wet te kunnen beoordelen. De
Raad adviseert in de toelichting in te gaan op de noodzaak van een nieuwe
wet en op het nut van nog meer «vrijheid» voor instellingen in
het hoger onderwijs.1.3 EenvormigheidMet de WHOO wordt beoogd een vereenvoudiging van het
stelsel van hoger onderwijs en onderzoek door de nieuwe bestuursfilosofie
en nieuwe wetgevingsprincipes zonder onderscheid toe te passen op alle onderwijsinstellingen
die de wet regelt. De voorgestelde regeling van zorgplichten, medezeggenschap,
rechtsbescherming, bestuursstructuur, bestuursreglementen en rechtspositie
van het personeel heeft betrekking op zowel universiteiten als hogescholen,
op zowel academische ziekenhuizen als universiteiten, op zowel openbare als
bijzondere instellingen, op zowel bekostigde als niet-bekostigde instellingen
die binnen een open bestel in aanmerking wensen te komen voor bekostiging.
Aan ieder type instelling worden gelijkelijk verplichtingen opgelegd. Deze «one
size fits all»-benadering doet echter te weinig recht aan de bestaande
en gerechtvaardigde verschillen tussen instellingen, in het bijzonder die
tussen wo- en hbo-instellingen. In de onderdelen 2, 3, 5, 7 en 10 gaat de
Raad nader in op de consequenties van deze aanpak voor het hoger onderwijs
en onderzoek.1.4 ConclusieDe Raad adviseert de noodzaak van de voorgestelde herstructurering
van het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek te heroverwegen, omdat niet
duidelijk is welke visie op de toekomst van het gehele stelsel ten grondslag
ligt aan de voorgestelde structuurwijziging en omdat op enkele onderdelen
die cruciaal zijn voor de kwaliteit van onderwijs en onderzoek, eerst definitieve
beslissingen nodig zijn, voordat aan een herstructurering invulling kan worden
gegeven.1. Nut en noodzaak van de WHOODe Raad van State onderschrijft de ambitie om tot een verdere verbetering
van de kwaliteit van het hoger onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek
te komen. Maar tegelijkertijd stelt hij dat de economische en maatschappelijke
doelen in het kader van de Lissabon-afspraken niet dwingend leiden tot een
volledig nieuwe opzet van het onderwijsbestel zoals de Wet op het hoger onderwijs
en onderzoek (WHOO) lijkt te beogen. Hij vraagt nader in te gaan op de relatie
tussen de thans voorgestelde wijzigingen en de effecten ervan op de economische
en maatschappelijke doelen.Hieronder voldoen wij graag aan het verzoek om nadere toelichting. Wat
opvalt is dat de Raad bij de vraag naar de effecten van het wetsvoorstel uitsluitend
redeneert vanuit het perspectief van de instellingen. De essentie van de met
het voorstel voor een nieuwe Wet op het hoger onderwijs en onderzoek voorgestelde
wijzigingen is juist dat naast de instellingen nadrukkelijk andere belanghebbenden
in positie worden gebracht: studenten, docenten, onderzoekers en werkgevers.
Dit verklaart wellicht ook waarom de Raad ten onrechte de grotere vrijheid
bij de inrichting van de bestuursstructuur als belangrijkste uit de WHOO voortvloeiende
wijziging noemt, waarop vervolgens een groot deel van het betoog wordt gebouwd.
Onze visie op het hoger onderwijs brengt echter mee dat dit wetsvoorstel nadrukkelijk
geschreven is vanuit het bovengenoemde brede perspectief. Invoering van de
WHOO is vanuit dit brede perspectief nuttig en gewenst. Daarmee sluiten we
aan bij de hoofdlijn van recente adviezen van de Raad voor de Maatschappelijke
Ontwikkeling (RMO, 2003), de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR, 2004) en de Sociaal-Economische Raad (SER, 2005). Ook spoort dit met
een recente analyse van de Europese commissie (2005).1 De overheid stuurt met enkele kernregels die noodzakelijk zijn om
haar stelselverantwoordelijkheid waar te maken, maar biedt daarnaast zoveel
mogelijk ruimte aan instellingen, professionals en burgers. Instellingen moeten
een actieve dialoog en verantwoordingsrelatie aangaan met belanghebbenden.
Hierbij passen geen gedetailleerde middelvoorschriften vanuit de overheid
maar wel het organiseren van checks and balances in de directe omgeving van
het primaire proces. Door het wegnemen van de stapeling van toezicht en controle –
uitdrukking van geïnstitutionaliseerd wantrouwen – komt er ruimte
voor innovatie en kwaliteitsverbetering. Probleemoplossend vermogen en creativiteit
van de professional kunnen zo meer tot hun recht komen.Wat zijn de belangrijkste doelen van de WHOO? In lijn met bovengenoemde
adviezen leidt de WHOO tot minder overheidsbemoeienis met de gang van zaken
op individuele universiteiten en hogescholen. De in deze wet geboden ruimte
is dus niet exclusief bestemd voor de colleges van bestuur, maar wordt opgevuld
door een sterkere interactie tussen partijen onderling. Daartoe worden de
belangrijkste belanghebbenden met de WHOO beter in positie gebracht. Studenten
hebben een belangrijke positie gekregen met de mogelijkheid om leerrechten
in te zetten bij die instelling waar ze het voor hen beste onderwijs kunnen
volgen. Als aanvulling daarop worden in dit wetsvoorstel nog twee voor studenten
essentiële verbeteringen aangebracht: duidelijke en landelijke vergelijkbare
studiekeuzeinformatie en een sterk verbeterde rechtsbescherming. Bij de «professionals»
gaat het om personeel dat direct betrokken is bij het primaire proces van
de instelling, met name de onderzoekers en docenten. De WHOO bevat voorstellen
die hun meer ruimte en vrijheid geven om hun werk te kunnen doen. Zo wordt
een aantal sleutelposities (hoogleraren en lectoren) in de wet genoemd en
wordt in artikel 2.2 een aantal waarborgen voor de professional aangebracht
(academische vrijheid, in het beleid van de instelling voldoende ruimte voor
de uitoefening van zijn beroep). Tegelijkertijd wordt er hard gewerkt aan
het terugdringen van de bureaucratische lasten van de accreditatieprocedure
die ook van onderzoekers en docenten veel tijd en energie vergen. Van vele
kanten is naar voren gebracht dat een sterkere positie voor de professional
en vermindering van de bureaucratie wezenlijk is om de kwaliteit van onderwijs
en onderzoek te verbeteren. Herkenbare invloed van werkgevers, ook een belangrijk
aspect van de WHOO, is tenslotte van groot belang om een optimale aansluiting
tussen onderwijs en arbeidsmarkt te bevorderen.Daarnaast biedt de WHOO meer mogelijkheden voor de instellingen. Daarbij
gaat het niet alleen om meer ruimte om medezeggenschap en de inrichting van
de universiteit of hogeschool naar eigen inzicht te kunnen organiseren, al
naar gelang het profiel, de werkwijze of de cultuur van de instelling. Het
gaat ook om mogelijkheden om beter in te spelen op nieuwe ontwikkelingen.
Zo krijgen hogescholen in de WHOO een expliciete onderzoekstaak gericht op
de ontwikkeling van de beroepspraktijk, zijn er minder beperkingen voor samenwerking
tussen universiteiten en hogescholen en tussen hogescholen en regionale opleidingscentra
(ROC’s). Universiteiten én hogescholen krijgen meer mogelijkheden
om studenten op de juiste plek te krijgen: bindende verwijzing van studenten
kan al tijdens het eerste studiejaar, toelaatbaarheid in plaats van toelatingsrecht
wordt geïntroduceerd voor niet-verwante doorstroom van mbo-hbo en voor
hbo’ers die na het eerste jaar naar een universiteit gaan. Internationalisering
wordt gefaciliteerd door het mogelijk maken van joint degrees (gezamenlijke
opleidingen, zowel nationaal als internationaal) en door de mogelijkheid van
een nevenvestiging in het buitenland.De voorstellen voor versterking van de positie van stakeholders mogen
niet geduid worden als een onderschatting van het belang van universiteiten
en hogescholen als «kerninstituties van de samenleving» zoals
de Onderwijsraad deze in zijn advies over de WHOO heeft omschreven1. Het zijn instellingen met veelal een lange historische
traditie die een essentiële rol spelen in onze samenleving; een rol die
nadrukkelijk verder strekt dan een bijdrage leveren aan het economisch nut
en het zijn van instrument voor de arbeidsmarkt. Wij zijn het volledig eens
met de Raad van State waar hij stelt: «Universiteiten hebben vanouds,
als culturele instellingen, een bijdrage te leveren aan de algemene vorming
en zelfstandige oordeelsvorming van studenten, hetgeen op zich zelf positieve
gevolgen met zich brengt voor het functioneren van academisch gevormde beroepsbeoefenaren
in de samenleving als geheel.» Dit komt ook tot uitdrukking in het belang
dat wij hechten aan voldoende ruimte voor ongebonden onderzoek dat mede deze
maatschappijkritische en culturele rol van universiteiten mogelijk maakt.
De WHOO bevat elementen die geen misverstand laten bestaan over het belang
dat wij hieraan hechten, zoals het artikel over academische vrijheid, de wijze
waarop instellingen in de considerans van het wetsvoorstel worden benoemd
(«onmisbaar element van de kennisinfrastructuur als context waarbinnen
onderwijs en onderzoek plaatsvindt»), en het «aandacht schenken
aan de persoonlijke ontplooiing van studenten en aan de bevordering van hun
maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef» als onderdeel van de taakomschrijving
van universiteiten en hogescholen. Wij delen de mening van de Raad dat een
dergelijke visie de sociaal-economische doelstellingen die het kabinet nastreeft,
niet in de weg hoeft te staan; zij kan deze inspireren en ondersteunen.De Raad stelt verder «dat het zeer de vraag is of steeds verdere
differentiatie van opleidingen (kortere opleidingen, gevarieerdere curricula
voor andere typen studenten) kwaliteitsverhogend werkt». Hierbij willen
wij twee kanttekeningen maken. Ten eerste kan differentiatie ertoe leiden
dat er meer variatie in opleidingstrajecten ontstaat. Hierdoor kunnen specifieke
trajecten worden aangeboden, waarin hogere eisen aan studenten worden gesteld.
Ervaring met de university colleges en honours programma’s leert dat
dergelijke opleidingsprogramma’s ook voor de reguliere opleidingen kunnen
leiden tot innovatie en meer kwaliteit. Op die manier kan differentiatie dus
positieve effecten hebben op de kwaliteit van het onderwijs. Ten tweede willen
wij met nadruk opmerken dat, juist waar het gaat om de Lissabon-doelstellingen
en de toekomst van de Nederlandse kennissamenleving, het van cruciaal belang
is dat naast al het top-onderzoek en top-onderwijs dat we nodig hebben, deelname én
kwaliteit over de volle breedte van het hoger onderwijs worden bevorderd.
Het gaat niet alleen om excellentie maar om een optimale match tussen student
en opleiding op alle niveaus.De Raad pleit ervoor om in de WHOO selectie-aan-de-poort te regelen. Hij
vindt het niet regelen daarvan een omissie, omdat het in zijn ogen een belangrijk
mechanisme is om de kwaliteit te verbeteren. Het grijpt aan op een aantal
actuele knelpunten in het hoger onderwijs: de in het algemeen geringe motivatie
van studenten, de te lage eisen die aan hen worden gesteld, de lage studierendementen
en het onvoldoende beschikbaar zijn van tijd en aandacht van veel
universiteitsdocenten voor hun onderwijsactiviteiten (in tegenstelling tot
onderzoek, aldus de Raad). Wij onderschrijven dat deze elementen een rol spelen.
Met de introductie van leerrechten worden studenten gestimuleerd scherper
te kiezen, sneller te studerenén hun studie af te ronden. Instellingen
worden geprikkeld om betere kwaliteit en méér keuzemogelijkheden
te bieden. Het kabinet heeft de ambitie duurzame winst in het verhogen van
het aantal hoger opgeleiden te behalen. Uitgangspunt daarbij is op alle onderwijsniveaus
de mogelijkheid te geven voor leerlingen, studenten, werkenden en niet-werkenden
om talenten zo te ontwikkelen, dat ze het voor hen hoogst mogelijke niveau
bereiken. Om dit te realiseren zal invoering van maatregelen, die tot nu toe
als onorthodox worden beschouwd en potentieel veel kunnen bijdragen, serieus
moeten worden overwogen. Daarbij gaat het om maatregelen als selectie aan
de poort (waardoor de studenten sneller op de voor hen meest geschikte plek
terecht komen), flexibele toelating en hogere private bijdragen, dit laatste
onder andere in de vorm van collegegeldverhoging, waardoor er meer geld voor
kwaliteit beschikbaar komt en waardoor de financiële verantwoordelijkheid
van de student toeneemt. Meer variëteit, zowel door niveaudifferentiatie
(meer excellentie) als verscheidenheid in onderwijsaanpak, is hier cruciaal.
Studenten moeten veel meer dan nu het geval is aan het onderwijs worden gebonden.
Doordat echter een aantal van de genoemde maatregelen nog in een experimentele
fase verkeert, zullen pas in de volgende kabinetsperiode op deze punten nadere,
meer definitieve beslissingen worden genomen. Over collegegeldverhoging en
selectie aan de poort zal zo spoedig mogelijk na september 2007 besloten worden.
In onderdeel 4 van dit nader rapport komen we hier op terug. Ook is in de
memorie van toelichting ingegaan op de vraag van de Raad hoe de in dit wetsvoorstel
voorgestelde herziening van het hoger onderwijsstelsel zich verhoudt tot selectie
van studenten door de instellingen zelf.Ten aanzien van een mogelijke introductie van een open bestel zal de Tweede
Kamer tijdig worden geïnformeerd over de ervaringen tot dan toe met de
experimenten, zodat besluitvorming – conform het verzoek van de Tweede
Kamer – begin 2010 plaats kan vinden.Ook stelt de Raad dat «een te ambitieuze doelstelling, bijvoorbeeld
50% minimaal hbo-gediplomeerden in zeer korte tijd af te leveren, zelfs
in zijn tegendeel kan verkeren doordat alleen naar het diploma, maar niet
naar de inhoud van de te verbeteren opleiding wordt gekeken.» Wij delen
de zorgen van de Raad op dit punt. De kwaliteit van het hoger onderwijs moet
gegarandeerd zijn. Om die reden bevat het onderhavige wetsvoorstel onder meer
enkele aanpassingen in de voorschriften betreffende accreditatie en een versterkte
en meer onafhankelijke positie van de examencommissie.Met betrekking tot het wetenschappelijk onderzoek onderschrijft de Raad
onze ambitie om tot verdere verbetering van de kwaliteit van het (wetenschappelijk)
onderzoek te komen. Wel merkt de Raad op dat in de memorie van toelichting
geen duidelijke en specifieke indicaties worden gegeven dat die kwaliteit
nu onvoldoende zou zijn. De Raad merkt op dat het Nederlandse onderzoek op
enkele wetenschapsgebieden uitstekend te noemen is. Volgens internationale
benchmarks is de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek overwegend van
een hoog niveau. Wél is geconstateerd dat op het terrein van valorisatie
van kennis nog verbetering mogelijk is. Indicatoren hiervoor zijn bijvoorbeeld
de lage onderzoeksfinanciering door bedrijven, en het – vanuit internationaal
oogpunt gezien – geringe aantal universitaire octrooien en de benutting
daarvan1.Gelet op de Europese context vinden wij het noodzakelijk om actief beleid
te voeren, gericht op handhaving en verdere bevordering van kwaliteit, excellentie
en valorisatie. Zo zijn meer «focus en massa» noodzakelijk om
binnen Europa een belangrijke rol te blijven spelen. Dit wetsvoorstel geeft
ons ten eerste de ruimte om inzicht in de keuzes van de verschillende universiteiten
te krijgen en die af te zetten tegen de nationale en internationale strategische
doelen en thema’s, en biedt ons ten tweede de grondslag om meer dan
nu het geval is de verdeling van middelen voor onderzoek te baseren op prestaties.
In de beleidsreactie op het rapport van de commissie-Chang2 zal nader worden ingegaan op de vraag hoe dit zou moeten worden vormgegeven.Tot slot delen wij de opvatting van de Raad dat niet alleen wet- en regelgeving
maar ook beschikbare financiële middelen invloed hebben op de kwaliteit
van het hoger onderwijsbestel. Maar de roep om meer geld kan nooit in de plaats
komen van een adequate inrichting van het hoger onderwijsbestel, die nu juist
met dit wetsvoorstel wordt beoogd.De Raad merkt op dat de rapporten waar het kabinet zich op baseert, betrekking
hadden op andere sectoren dan het wetenschappelijk onderwijs (wo) en het hoger
beroepsonderwijs (hbo). De genoemde rapporten gaan inderdaad in brede zin
in op de bestuurlijke en verantwoordingsrelaties tussen overheid en instellingen
en die tussen instellingen en hun maatschappelijke omgeving. Daarbij gaat
het om thema’s als kaderstelling en horizontalisering, «checks &
balances» en maatschappelijke inbedding. De RMO, WRR en SER doen voorstellen
voor een andere vorm van sturen vanuit de overheid, die beter past bij een
complexe, dynamische samenleving. Gelet op de diepgang en de reikwijdte van
de rapporten zijn wij van mening dat zij een algemene geldigheid hebben, ook
waar genoemde raden hun voorstellen niet altijd adstrueren aan de hand van
een expliciete analyse van of een verwijzing naar de onderwijssector in het
algemeen en het wo en hbo in het bijzonder. Het laatste gebeurt overigens
wel in het rapport van de SER. De genoemde rapporten zijn aangehaald vanwege
hun gemeenschappelijke thematiek en de inhoudelijke convergentie. Met het
oog op de relevantie voor de ho-sector vormen de adviezen een belangrijk denkkader
voor dit wetsvoorstel. In aanvulling op de genoemde adviezen kan ook gewezen
worden op het rapport «De waarde van de maatschappelijke onderneming
gewaarborgd» (januari 2003), van het Netwerk Toekomst Maatschappelijke
Onderneming. Hierin spreken diverse koepels in de zorg en het onderwijs (Bve-Raad
en HBO-raad) en van woningcorporaties zich uit over de positie van de instellingen
als maatschappelijke ondernemingen, inclusief de bijbehorende governance.Waar de Raad vraagt naar de noodzaak van de nieuwe wet verwijzen we naar
beantwoording hiervóór.Met de Raad erkennen wij dat er gerechtvaardige verschillen bestaan tussen
instellingen. Voor sommige onderwerpen is het noodzakelijk om aparte regels
voor bepaalde groepen instellingen vast te leggen. Ten eerste is in het wetsvoorstel
een taakomschrijving opgenomen die voor universiteiten anders is dan voor
hogescholen. Daarnaast geldt bijvoorbeeld voor academische ziekenhuizen een
aantal andere regels dan voor onderwijsinstellingen, vanwege hun taken op
het gebied van patiëntenzorg en de daarmee samenhangende rol van de minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Voor openbare instellingen is
een aantal noodzakelijke uitzonderingsbepalingen opgenomen vanwege de andere
inrichting van die instellingen. Voor bijzondere instellingen met een uitgesproken
grondslag is een aanvullend toegankelijkheidsvoorschrift opgenomen wat betreft
het respecteren van deze grondslag. Voor niet-bekostigde instellingen geldt
een aanzienlijk deel van de voorschriften van de WHOO niet.Dus waar nodig of functioneel worden verschillen gehandhaafd. Maar in
het algemeen vinden waar mogelijk harmonisatie en vereenvoudiging plaats,
of wordt – bijvoorbeeld via zorgplichten – daadwerkelijk ruimte
geboden voor differentiatie.Concluderend is de Raad van mening dat de Lissabon-doelstellingen niet
dwingend leiden tot een volledig nieuwe opzet van het onderwijsbestel. Zoals
ook in de memorie van toelichting al is aangegeven, bouwt de WHOO voort op
de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW), behoudt
daar het goede van en trekt de lijn door van grotere autonomie voor de instellingen
die met de WHW werd ingezet. Ten tweede zijn wij er van overtuigd –
zoals hiervoor is aangegeven – dat de combinatie van meer ruimte voor
de instellingen, met daarbinnen meer ruimte voor de professionals, én
een sterkere positie voor stakeholders leidt tot meer innovatie, betere kwaliteit
en meer variatie. Dat is waar het om draait in dit wetsvoorstel en wat nodig
is om Nederland als kennissamenleving te versterken in een sterk toenemende
wereldwijde concurrentie. Ten slotte is aangegeven waarom verdergaande maatregelen,
zoals selectie aan de poort, die een belangrijke kwaliteitsimpuls kunnen opleveren,
nog niet zijn opgenomen in dit wetsvoorstel.2. ZorgplichtenIn de toelichting wordt als een van de redenen voor het wetsvoorstel genoemd
de behoefte om de wetgeving algemener te maken en de onderwijsinstellingen
meer ruimte te bieden, bijvoorbeeld door het hanteren van moderne wetgevingsprincipes
zoals de introductie van zorgplichten. Dit past in het – in het hoofdlijnenakkoord
opgenomen – streven van het kabinet om regelzucht te verminderen en
burgers en bedrijven beter in de gelegenheid te stellen om eigen verantwoordelijkheid
te nemen, aldus de toelichting. Al in 1990 is door de toenmalige Commissie
voor de toetsing van wetgevingsprojecten (CTW) een advies uitgebracht over
de toepassing van zorgplichtbepalingen. De teneur van dat rapport, maar ook
van het latere kabinetsstandpunt en het advies van de Raad van State1, was toen kritisch en sceptisch. In het nader rapport –
dat in 2001 verscheen – gaf de Minister van Justitie echter aan dat
in de praktijk was gebleken dat de bezwaren die de CTW en de Raad tegen het
gebruik van zorgplichtbepalingen hadden geuit, niet gegrond waren.De Raad onderkent dat zorgplichtbepalingen van waarde kunnen zijn bij
het bewustmaken van de eigen verantwoordelijkheid van burgers voor de behartiging
van bepaalde belangen, bij de vermindering van regeldruk en met het oog op
de bestendigheid van regels. Hij is echter van oordeel dat steeds expliciet
moet worden beoordeeld of deze opwegen tegen de mogelijke nadelen voor de
naleefbaarheid van zorgplichten en de rechtszekerheid van degenen aan wie
de zorgplicht wordt opgelegd of die zich op die invulling van die plicht kunnen
beroepen.De Raad komt in de punten 2.2, 2.3 en 2.4, met betrekking tot de specifieke,
in de WHOO opgenomen zorgplichtbepalingen op deze beoordeling terug. In punt
2.1 gaat hij eerst in op twee specifieke aandachtspunten voor zorgplichten
in het hoger onderwijs. Ten slotte geeft hij in punt 2.5 een samenvattend
oordeel over de zorgplichten in de WHOO.2.1 Zorgplichten in het hoger onderwijsIn de WHOO worden drie zorgplichten geïntroduceerd, namelijk voor:– de kwaliteit van het onderwijs en het onderzoek;– de organisatie van de medezeggenschap;– degelijk bestuur.In de toelichting2 wordt
er op gewezen dat in het rapport «Naar een bruikbare rechtsorde voor
het hoger onderwijs»3 is uitgewerkt waarom
in dit wetsvoorstel is gekozen voor deze zorgplichten.De Raad onderkent dat ook in de onderwijswetgeving
zorgplichten niet bij voorbaat uitgesloten zijn, maar wijst erop dat in elk
geval rekening moet worden gehouden met de twee volgende aandachtspunten.
In de eerste plaats betreft dit de verhouding van deze zorgplichten tot de «zorgplicht»
die de overheid heeft voor het onderwijs, op grond van artikel 23, eerste
lid, van de Grondwet (het onderwijs is een voorwerp van de aanhoudende zorg
der regering). Op zichzelf staat deze verantwoordelijkheid van de centrale
overheid het opleggen van zorgplichten aan of voor de individuele instellingen
niet in de weg, maar zij brengt wel mee dat de overheid niet te ver kan «terugtreden»,
zeker niet waar het openbare instellingen betreft. In de tweede plaats is
een specifiek kenmerk van de zorgplichten in de WHOO dat deze – zeker
waar zij betrekking hebben op de kwaliteit van het onderwijs en onderzoek
(in mindere mate goed bestuur) – de kern van de wettelijke structuur
en taken van de instellingen betreffen, terwijl het in andere sectoren, zoals
het milieurecht en het financieel toezicht, overwegend om aanvullende voorwaarden
gaat, zoals de in artikel 1.1a, eerste lid, van de Wet milieubeheer opgenomen
verplichting om voldoende zorg voor het milieu in acht te nemen. Deze twee
aandachtspunten brengen naar het oordeel van de Raad mee dat bij de afweging
van de voor- en nadelen van de zorgplichten in de WHOO in ieder geval zwaar
moet wegen of de stelselverantwoordelijkheid van de overheid blijft gehandhaafd
en of op instellingsniveau juridisch voldoende duidelijk wordt welke instanties
welke taken en bevoegdheden toebedeeld worden.2.2 Zorgplicht voor de kwaliteit van het onderwijs en het onderzoekIn het wetsvoorstel worden de eisen geformuleerd waaraan het onderwijs
en het onderzoek moeten voldoen. De in artikel 2.1 opgenomen zorgplicht voor
de kwaliteit van het onderwijs en het onderzoek is bedoeld om de eigen verantwoordelijkheid
van de instelling voor de kwaliteit te benadrukken. Anders dan bij de andere
zorgplichten in het wetsvoorstel het geval is, wordt bij de zorgplicht
voor kwaliteit niet veel gedetailleerde wetgeving vervangen. Artikel 2.1 lijkt
aan het College van Bestuur (hierna ook: CvB) een inhoudelijke zorgplicht
voor goed onderwijs en goed onderzoek op te leggen, terwijl het duidelijk
is dat het CvB hierbij slechts voor randvoorwaarden kan zorgen, door onder
andere goed personeelsbeleid te voeren en goede materiële voorwaarden
te scheppen. Op deze randvoorwaarden zou de zorgplicht van het CvB dienen
te worden toegespitst. De normstelling van artikel 2.1 is thans te vaag en
biedt geen zekerheid, wanneer achteraf verantwoording dient te worden afgelegd
of aan deze zorgplicht is voldaan.De kern van artikel 2.1 is dat er een kwaliteitszorgsysteem moet zijn.
Van instellingen wordt verwacht dat zij op basis van interactie met personeel,
studenten, werkgevers, beroepsgroepen en andere externe belanghebbenden invulling
geven aan de zorgplicht en verantwoording afleggen over de kwaliteit van het
onderwijs (zie ook punt 2.4). Hiernaast is er de accreditatiesystematiek zoals
die thans ook al in de WHW is opgenomen. Accreditatie waarborgt de kwaliteit
van het onderwijs op een betrouwbare en onafhankelijke manier en vormt het
sluitstuk van de interne kwaliteitszorg waar elke instelling zelf verantwoordelijk
voor is, aldus de toelichting.Volgens de toelichting houdt de zorgplichtbepaling in dat de instelling
continu aanspreekbaar is op de kwaliteit van het onderwijs en het onderzoek,
en niet – zoals in de huidige situatie – alleen in het kader van
een periodieke kwaliteitsbeoordeling. Deze stelling roept de vraag op hoe
deze zorgplicht zich verhoudt tot de accreditatie, die ook het kwaliteitszorgsysteem
omvat. Het is de Raad niet duidelijk wat de zorgplicht voor de kwaliteit aan
de accreditatiesystematiek toevoegt. Kwaliteitsverbetering of kwaliteitsdaling
kan immers slechts via periodieke peilingen worden vastgesteld, hetgeen in
een accreditatie/visitatiesysteem tot uitdrukking komt. In het verlengde hiervan
geldt dat het met betrekking tot de accreditatie voor de instelling bekend
is aan welke eisen zij moet voldoen, terwijl dat voor de zorgplicht niet het
geval is. Bij de verantwoording aan zowel de belanghebbenden als de overheid
zal het begrip kwaliteit opnieuw moeten worden ingevuld. Het is in dit verband
de vraag in hoeverre dit mogelijk is, alsmede of de zorgplicht voor kwaliteit,
naast de zorgplicht voor gedegen bestuur (zie verder punt 2.4) nodig is. In
de toelichting wordt geen aandacht besteed aan deze vragen.Gelet op de bestaande kwaliteitszorgsystemen en de accreditatie voor opleidingen
lijkt de zorgplicht voor de kwaliteit van onderwijs en onderzoek geen toegevoegde
waarde te hebben. Daarnaast biedt deze zorgplicht te weinig rechtszekerheid
voor het CvB bij de beoordeling achteraf of, en in hoeverre aan de zorgplicht
is voldaan.De Raad adviseert in de toelichting nader in te gaan op de noodzaak van
deze bepaling en de opname daarvan in de WHOO opnieuw te overwegen.2.3 Zorgplicht voor de organisatie van de medezeggenschapDe Raad maakt hierover de volgende opmerkingen.a. De instelling heeft een zorgplicht voor volwaardige, goed functionerende
en effectieve medezeggenschap voor studenten en personeel (artikel 4.8). Deze
zorgplicht wordt aangevuld met wettelijk bepaalde instemmings- en adviesrechten
(artikelen 4.9 en 4.10). Hiermee vervallen de huidige voorschriften over de
inrichting en procedures van medezeggenschap. Volgens de toelichting krijgen
studenten, personeel en bestuur hiermee de ruimte om het proces zo in te richten
dat dit het best past bij de organisatie en cultuur van de instelling; er
bestaat keuzevrijheid voor het medezeggenschapsstelsel. Met uitzondering van
een onderzoeksrecht voor medezeggenschapsraden op grond van artikel 4.11 worden
instemmings- en adviesrechten niet wezenlijk gewijzigd. Het keuzemodel voor
de gedeelde of ongedeelde medezeggenschap blijft hierbij gehandhaafd (artikel
4.8, derde lid).  De Raad onderkent dat met het vervallen van de huidige voorschriften
over de inrichting en procedures van medezeggenschap de vrijheid voor de instelling
wordt vergroot en de regeldruk op wettelijk niveau wordt verminderd. Hij wijst
er echter op dat dit ertoe zal leiden dat op instellingsniveau nieuwe regels
en procedures vastgesteld moeten worden. Hierdoor kunnen tussen instellingen
grote verschillen ontstaan in de regeling van medezeggenschap. Studenten of
medewerkers die de medezeggenschap willen maximeren, dan wel
een CvB dat de medezeggenschap zo beperkt mogelijk wil houden, weten zo niet
of bij de realisatie van hun voorstellen aan de vage normbepaling van «volwaardige»
medezeggenschap is voldaan. Omdat het bij de regeling van medezeggenschap
vaak om tegengestelde belangen gaat, is de uit de zorgbepaling voortvloeiende
rechtsonzekerheid zeer onwenselijk. De Raad mist in dit verband in de toelichting
dan ook een inhoudelijke onderbouwing van de noodzaak en wenselijkheid van
het laten vervallen van deze algemene wettelijke voorschriften.  De Raad adviseert, gezien het voorgaande, in de toelichting nader
in te gaan op de wenselijkheid van het loslaten van deze algemene wettelijke
voorschriften inzake medezeggenschap. Hij adviseert de zorgplicht voor de
organisatie van de medezeggenschap te heroverwegen.b. In de WHOO is een nieuw recht op onderzoek voor medezeggenschapsraden
opgenomen. Op grond van artikel 4.11 hebben medezeggenschapsraden recht op
informatie. Als zij niet de informatie krijgen die zij nodig hebben om de
medezeggenschap goed uit te kunnen oefenen, kunnen zij naar de geschillencommissie
gaan; die kan de instelling gelasten om de informatie alsnog te geven (artikel
4.15). Volgens de toelichting zou de situatie zich kunnen voordoen dat een
medezeggenschapsraad structureel onvoldoende informatie krijgt en herhaaldelijk
naar de geschillencommissie moet gaan om de benodigde informatie te achterhalen.
In die situatie kan de medezeggenschapsraad besluiten een onderzoek in te
stellen en is de instelling verplicht om voor dat onderwerp inzage te geven
in alle relevante stukken (artikel 4.12). Een dergelijk recht is – als
ultimum remedium – noodzakelijk omdat er anders louter procedures worden
gevoerd, waardoor de medezeggenschap niet van de grond komt, aldus de toelichting.  De Raad acht het uit het oogpunt van heldere regelgeving wenselijk
dat de bevoegdheden van de medezeggenschapsraad in de wet geregeld blijven.
Dit geldt ook voor het nieuwe recht van onderzoek. Hij wijst er in dit verband
op dat uit artikel 4.12, anders dan uit de toelichting op dit artikel lijkt
te volgen, niet voortvloeit dat van het onderzoeksrecht pas gebruik kan worden
gemaakt, nadat het geschil over informatieverstrekking aan de geschillencommissie
is voorgelegd. Naar het oordeel van de Raad is het wenselijk dit uitdrukkelijk
in de wet vast te leggen.De Raad adviseert artikel 4.12 te wijzigen.2.4 Zorgplicht voor degelijk bestuurIn het voorstel worden bijna alle voorschriften voor de interne bestuursstructuur
vervangen door een wettelijke zorgplicht voor degelijk bestuur (artikel 4.2)
en de verplichting tot afstemming met en verantwoording aan de samenleving
(horizontaal) en aan de overheid (verticaal). In het verlengde hiervan wordt
voor alle instellingen het zogenoemde raad-van-toezichtmodel geïntroduceerd.
Met betrekking tot deze zorgplicht maakt de Raad de volgende opmerkingen.a. Met betrekking tot de horizontale verantwoording bevat het wetsvoorstel
geen andere bepaling dan een zorgplicht. Nadere regels hierover zullen gesteld
moeten worden in de bestuursreglementen van de instellingen en – indirect –
in een door de instellingen opgestelde, bij algemene maatregel van bestuur
aan te wijzen gedragscode (artikel 7.16, eerste lid, onderdeel b). Volgens
de toelichting kan de instelling de horizontale verantwoording op verschillende
manieren invullen. Ze kan bijvoorbeeld informatie verstrekken waarop belanghebbenden
kunnen reageren, ze kan de maatschappelijke opbrengsten met belanghebbenden
bespreken, ze kan een convenant sluiten met relevante belanghebbenden over
prestaties die gerealiseerd moeten worden, en ze kan belanghebbenden opnemen
in een adviesorgaan. Tevens loopt er nog een discussie over de mogelijkheid
van een externe procedure als de instelling naar de opvatting van een of meer
belanghebbenden bestuurlijk in gebreke blijft.1  De Raad wijst erop dat in het bestuursstelsel van de WHOO een instelling
wordt bestuurd door het college van bestuur, terwijl daarop intern toezicht
wordt gehouden door de raad van toezicht (hierna ook: RvT) en extern door
de Minister van OCW. Binnen deze randvoorwaarden voor het bestuursstelsel
leggen instellingen op eigen wijze de horizontale verantwoording in het bestuursreglement
vast. De Raad ziet geen wezenlijk onderscheid tussen een zorgplicht voor «degelijk
bestuur» en een voor «goed bestuur»; beide uitdrukkingen
worden afwisselend en zonder betekenisverschil in de toelichting gebruikt.
Degelijk bestuur heeft bovendien het nadeel dat het een te ruime, ongespecificeerde
normbepaling introduceert en daarmee afbreuk doet aan de rechtszekerheid van
bestuurders.  De Raad adviseert in de toelichting het gebruik van de term «degelijk
bestuur» nader te motiveren.b. Ook al wordt een zorgplicht geïntroduceerd, de minister kan zich
volgens de toelichting niet geheel terugtrekken: verticale handhaving blijft
bestaan vanwege de stelselverantwoordelijkheid van de minister. Ten aanzien
van de zorgplichten is het toezicht van de Inspectie van het Onderwijs op
de naleving door individuele instellingen beperkt: slechts in incidentele
gevallen, in opdracht van de minister, en alleen als er signalen zijn dat
de zorgplicht mogelijk is geschonden. De minister heeft in het uiterste geval
een aantal sanctiemogelijkheden ter beschikking, zoals bekostigingssancties.
Daarnaast kan de minister aan het CvB (of de RvT, voor zover het gaat om taken
die aan deze raad zijn toebedeeld) een aanwijzing geven als hij ernstige tekortkomingen
constateert in de rechtmatige uitvoering van deze wet (artikel 8.15). Een
dergelijke aanwijzing zal echter pas in laatste instantie worden gegeven;
eerst zullen andere toezichtinstrumenten worden ingezet.  Doordat enerzijds de zorgplicht algemeen is geformuleerd en anderzijds
de bevoegdheden van de minister beperkt zijn, kan het verticale toezicht slechts
marginaal plaatsvinden. Daarbij komt dat het toezicht op de naleving van de
zorgplichten in eerste instantie de verantwoordelijkheid is van de RvT.1 De handhaving van de zorgplichten is daardoor afhankelijk
van de kwaliteit van het toezicht door de RvT. Een belangrijk hulpmiddel daarbij
is de – bij algemene maatregel van bestuur vast te stellen – gedragscode
voor degelijk bestuur. Deze code is echter nog niet vastgesteld. De stelselverantwoordelijkheid
van de minister zou, naar de mening van de Raad, duidelijker tot uitdrukking
moeten worden gebracht door te bepalen dat de bestuursreglementen van (in
elk geval) de openbare instellingen diens verklaring van geen bezwaar behoeven,
welke alleen geweigerd kan worden wegens strijd met de WHOO.c. Naast de zorgplicht voor degelijk bestuur wordt in het voorstel het
raad-van-toezichtmodel voorgeschreven: alle instellingen voor hoger onderwijs
kennen een college van bestuur en een raad van toezicht (artikel 4.3). Bij
de meeste bijzondere hogescholen en universiteiten is dit al het geval, maar
de WHW schrijft het niet voor. De openbare universiteiten kennen al wel een
wettelijk verankerde RvT, maar de Minister van OCW benoemt de leden ervan.
Als de verantwoordelijkheden duidelijker worden verdeeld – de instelling
is verantwoordelijk voor het functioneren van de individuele instelling en
de minister voor het stelsel – dan is benoeming door de minister niet
langer gewenst, aldus de toelichting: de RvT oefent geen toezicht uit voor
de minister. Dat met betrekking tot de interne bestuursstructuur voor openbare
en bijzondere instellingen dezelfde regels gaan gelden, past, blijkens de
toelichting, in de keuze om in het voorstel onderwijsinstellingen die uitgaan
van een privaatrechtelijke rechtspersoon (de bijzondere instellingen) als
uitgangspunt te nemen. Om dit voor alle instellingen mogelijk te maken, is
in het wetsvoorstel de mogelijkheid gecreëerd om «van kleur te
verschieten»: een publiekrechtelijke instelling omzetten in een instelling
die uitgaat van een privaatrechtelijke rechtspersoon (vereniging of stichting).
De Raad plaatst de volgende kanttekening bij deze keuze (zie ook hierna, onder
punt 10). Indien alle instellingen «van kleur verschieten», zoals
nu bij de hogescholen reeds het geval is, komt de vraag naar voren hoe de
regering haar verantwoordelijkheid ziet voor het stelsel van wetenschappelijk
onderwijs en onderzoek, vanouds een van de opdrachten van de regering (artikel
23, eerste lid, van de Grondwet).De Raad adviseert in de toelichting op dit aspect van de stelselverantwoordelijkheid
in te gaan.2.5 Zorgplichten in de WHOO: samenvattend oordeelOp grond van de voorgaande beoordeling per zorgplicht komt de Raad tot
het volgende samenvattende oordeel.a. Met betrekking tot de zorgplicht voor de kwaliteit van het onderwijs
en het onderzoek (zie punt 2.2) concludeert de Raad dat deze, gezien het feit
dat deze nader wordt uitgewerkt in andere – uit de WHW overgenomen –
wettelijke bepalingen, op instellingsniveau waargemaakt kan worden. Voor zover
met de zorgplicht als zodanig niet meer wordt beoogd dan duidelijk te maken
dat het college van bestuur verantwoordelijk is voor de uitvoering van deze
wettelijke bepalingen, is deze daarmee overbodig. Voor zover de zorgplicht
daarentegen een grotere verantwoordelijkheid impliceert, wordt uit het voorstel
en de toelichting niet duidelijk wat dit concreet voor de instellingen betekent.
Zonder duidelijkheid hierover kan niet worden beoordeeld in hoeverre deze
zorgplicht naleefbaar is en rechtszekerheid biedt, noch wat in dit verband
de meerwaarde ervan is. Tevens is de Raad van oordeel dat de zorgplicht voor
de kwaliteit geen bijdrage levert aan de doelstellingen die de regering op
dit terrein op stelselniveau voor ogen heeft.b. Ten aanzien van de zorgplicht voor de organisatie van de medezeggenschap
komt de Raad tot de conclusie dat duidelijkheid in de wetgeving vereist is,
waar het gaat om de regeling van belangen die tegengesteld kunnen zijn. Het
nadeel van minimumvoorschriften inzake medezeggenschap weegt uit het oogpunt
van doelmatigheid en rechtszekerheid zwaarder dan het voordeel van regeldrukvermindering;
een voordeel dat overigens betrekkelijk is, gezien de noodzaak van nadere
regeling op instellingsniveau.c. Het vormgeven van de eigen interne bestuursstructuur kan naar het oordeel
van de Raad door middel van een zorgplicht worden geregeld. Waar het degelijk
bestuur de horizontale en verticale verantwoording betreft, constateert de
Raad dat het voorstel en de toelichting onvoldoende aanknopingspunten bieden
om te kunnen concluderen dat een zorgplicht hiervoor het meest aangewezen
instrument is. Aan het belang van de horizontale verantwoording wordt wel
veel aandacht besteed, maar niet duidelijk wordt aan wie precies waarover
en op welke manier verantwoording moet worden afgelegd. Met betrekking tot
de verticale verantwoording is niet duidelijk hoe de minister zijn verantwoordelijkheid
voor het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek kan waarmaken. Hierdoor
kan niet worden beoordeeld in hoeverre de zorgplicht voor degelijk bestuur
naleefbaar is en derhalve welke de meerwaarde ervan is.Omdat vooral ten aanzien van de zorgplichten voor de kwaliteit en degelijk
bestuur onvoldoende duidelijk is in hoeverre deze handhaafbaar zijn en rechtszekerheid
bieden, is de Raad, mede gezien de bijzondere positie van het hoger onderwijs
hierbij, niet overtuigd van de toegevoegde waarde van zorgplichten in het
hoger onderwijs.Hij adviseert de toegevoegde waarde ervan nader te onderbouwen en daarbij
in het bijzonder aandacht te besteden aan de naleefbaarheid en de rechtszekerheid.2. ZorgplichtenWij zijn verheugd dat de Raad van State onderkent dat zorgplichtbepalingen
van waarde kunnen zijn bij het bewustmaken van de eigen verantwoordelijkheid
van burgers voor de behartiging van bepaalde belangen, bij de vermindering
van regeldruk en met het oog op de bestendigheid van regels. Wij zijn het
eens met de Raad dat steeds expliciet beoordeeld moet worden of deze voordelen
opwegen tegen de mogelijke nadelen voor de naleefbaarheid van zorgplichten
en de rechtszekerheid van degenen aan wie de zorgplicht wordt opgelegd of
die zich op die vervulling van die plicht kunnen beroepen.Wij onderschrijven de zienswijze van de Raad dat artikel 23 van de Grondwet
niet in de weg staat aan het opleggen van zorgplichten, mits de overheid niet
zover terugtreedt dat de minister zijn stelselverantwoordelijkheid niet meer
waar kan maken. In onderdeel 10 van dit nader rapport gaan wij daar verder
op in.De constatering van de Raad is juist dat de zorgplicht voor kwalitatief
goed onderwijs en onderzoek een andere invalshoek heeft dan zorgplichten in
andere sectoren, omdat het hier de kern van de wettelijke taken van de instelling
betreft. Wij zijn het eens dat stelselverantwoordelijkheid en een voldoende
duidelijke toedeling van taken en bevoegdheden daarmee belangrijke aandachtspunten
zijn.In onderdeel 2.2 van zijn advies merkt de Raad op dat de zorgplicht voor
kwaliteit zich voor het college van bestuur moet toespitsen op de randvoorwaarden
en niet op de inhoud van het onderwijs. Wij zijn het eens met de Raad dat
docenten zelf verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van het onderwijs dat
zij verzorgen, en onderzoekers voor de kwaliteit van het onderzoek dat zij
verrichten. Het college van bestuur is echter wel eindverantwoordelijk voor
het instellingsbeleid op het gebied van de kwaliteit van onderwijs en onderzoek.
Ook komt de eindverantwoordelijkheid van het college van bestuur tot uitdrukking
in het feit dat het college het onderwijs- en examenreglement vaststelt, een
examencommissie instelt, graden verleent en accreditatie van opleidingen aanvraagt.
Naar aanleiding van de opmerking van de Raad is de toelichting bij de desbetreffende
artikelen aangevuld.De Raad neemt in onderdeel 2.2 het standpunt in dat de normstelling voor
de zorgplicht voor de kwaliteit van het onderwijs te vaag is en te weinig
zekerheid biedt, als er achteraf verantwoording afgelegd moet worden of aan
de zorgplicht is voldaan. Daarnaast stelt de Raad de vraag wat de meerwaarde
is van deze zorgplicht en ook hoe hierbij de verhouding is tot het accreditatiesysteem.Met de formulering van een zorgplicht voor de kwaliteit van het onderwijs
legt de wetgever de uitdrukkelijke verantwoordelijkheid van de instellingen
vast. De zorgplicht is in dit wetsvoorstel in algemene termen geformuleerd
en bevat dus geen gedetailleerde normen. Het college van bestuur heeft daarmee
de ruimte om, rekening houdend met de eigen verantwoordelijkheden van de professionals,
hier zelf invulling aan te geven.Voor een deel is er sprake van codificatie van een bestaande praktijk:
we leggen de eindverantwoordelijkheid van het college van bestuur voor goed
onderwijs en onderzoek nu uitdrukkelijk in de wet vast.In de verticale toezichtverhouding tussen overheid en instellingen moet
het college van bestuur één keer in de zes jaar een opleiding
door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) laten beoordelen.
De daarbij te hanteren criteria zijn in de wet zelf opgenomen en worden uitgewerkt
in een accreditatiekader. Naar aanleiding van het advies van de Raad is in
artikel 8.3 (inhoud en toepassing van het accreditatiekader) het onderdeel
over de kwaliteitszorg geschrapt omdat dat inderdaad een dubbeling is met
artikel 2.1. De inspectie heeft geen reguliere taak bij de handhaving van
deze zorgplicht. De inspectie kan op grond van de Wet op het onderwijstoezicht
slechts in incidentele gevallen van de minister de opdracht krijgen om binnen
(een deel van) de instelling nader onderzoek te verrichten. Bij de uitoefening
van deze bevoegdheid beziet de inspectie de naleving van de zorgplicht voor
kwaliteit vanuit het kwaliteitszorgsysteem van de instelling. De toelichting
bij artikel 2.1 is naar aanleiding van de kritiek van de Raad gewijzigd.De meerwaarde van de zorgplicht ten opzichte van de accreditatie ligt
in het feit dat belanghebbenden (horizontale verantwoording) in die tussenliggende
periode het college van bestuur hierop kunnen aanspreken. Studenten en personeel
kunnen een beroep doen op deze zorgplicht via instemming op dan wel advies
over het onderwijs- en examenreglement, personeel via de voorstellen over
het personeelsbeleid en de maatregelen die daaruit voortvloeien, werkgeversorganisaties
via gezamenlijke afstemming van onderwijs op de arbeidsmarkt. Voor het college
van bestuur, de medezeggenschapsraad en de werkgeversorganisaties werkt de
zorgplicht dus als een kader waar binnen partijen opereren. Dit draagt bij
aan onze doelstellingen om de kwaliteit van het hoger onderwijs te verbeteren.Naar aanleiding van de desbetreffende opmerking van de Raad is in het
wetsvoorstel de relatie tussen de zorgplicht en het onderwijs- en examenreglement
verduidelijkt en zijn het algemeen deel van de memorie van toelichting en
de toelichting bij de oorspronkelijke artikelen 2.1, 2.2, 2.6 en 3.43 gewijzigd
en aangevuld.Zoals de Raad ook al in onderdeel 2.3 van zijn advies opmerkt, liggen
aan de introductie van de zorgplicht voor de (organisatie van de) medezeggenschap
overwegingen ten grondslag om de vrijheid van de instellingen te vergroten
en de regeldruk op wettelijk niveau te verminderen. In het rapport «Naar
een bruikbare rechtsorde voor het hoger onderwijs»1is dit nader uitgewerkt. Wij hechten er aan deze zorgplicht te handhaven.
Wij merken overigens op dat het instellingsbestuur al ten tijde van de totstandkoming
van de wet tot wijziging van de WHW in verband met de modernisering van de
universitaire bestuursstructuur (MUB) de opdracht had om te zorgen voor volwaardige
medezeggenschap. Hierop wordt nu voortgebouwd, zij het zonder gedetailleerde
procesvoorschriften. Het wetsvoorstel geeft wel aan dat de bestaande medezeggenschapsreglementen
voldoende uitwerking zijn van deze volwaardige medezeggenschap. In het overgangsrecht
is bepaald dat de huidige medezeggenschapsreglementen worden aangemerkt als
medezeggenschapreglement in de zin van artikel 4.8, tweede lid. Dit betekent
dus geen extra bureaucratische last, omdat instellingen voort kunnen bouwen
op bestaande afspraken.In onderdeel 2.3 onderkent de Raad verder dat met het vervallen van de
huidige voorschriften over de inrichting en procedures van medezeggenschap
de vrijheid van de instelling wordt vergroot en dat de regeldruk op wettelijk
niveau wordt verminderd. Het is inherent aan een vergroting van die vrijheid
dat de instellingen op onderdelen dan zelf de inrichting ter hand nemen. Dat
daardoor verschillen ontstaan tussen de instellingen past in het streven om
diversiteit tussen de instellingen te vergroten, waarbij men kan aansluiten
op de eigen cultuur en het profiel van de instelling. Die vrijheid hebben
wij eveneens vergroot door ook hogescholen de bevoegdheid te geven een keuze
te maken tussen gedeelde en ongedeelde medezeggenschap. Wij erkennen dat het
bij de regeling van medezeggenschapszaken vaak om tegengestelde belangen gaat.
Mede daarom en ter vergroting van de rechtszekerheid van studenten hebben
wij een aantal basisrechten in met name de artikelen 4.9 (instemmingsrecht)
en 4.10 (adviesrecht) opgenomen. Onder het instemmingsrecht vallen ook de
vaststelling en wijziging van het bestuursreglement en het medezeggenschapsreglement.
Dit biedt naar onze mening voldoende waarborgen voor een evenwichtige uitwerking
van de zorgplicht medezeggenschap. Daardoor ontstaat er op hoofdpunten een
voor alle instellingen uniform systeem met een bandbreedte voor de nodige
diversiteit. Daarnaast maakt het feit dat er één landelijke
geschillencommissie en één beroepsinstantie zijn (Ondernemingskamer
van het gerechtshof te Amsterdam) dat grenzen gewaarborgd worden.Wij nemen het advies van de Raad in onderdeel 2.3 over om het onderzoeksrecht
van de medezeggenschapsraden slechts mogelijk te maken, nadat het geschil
over informatieverstrekking is voorgelegd aan de landelijke geschillencommissie
medezeggenschap.Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State in onderdeel
2.4 dat de termen «goed bestuur» en «degelijk bestuur»
door elkaar worden gebruikt, is voor de term «goed bestuur» gekozen.Het advies van de Raad om in elk geval voor de openbare instellingen een
verklaring van geen bezwaar voor de bestuursreglementen te introduceren, is
niet overgenomen. Wij menen dat de stelselverantwoordelijkheid van de minister
afdoende gewaarborgd kan worden via andere ministeriële interventiemogelijkheden
die achteraf ingezet kunnen worden in plaats van vooraf. Op deze manier wordt
de autonomie van de instellingen zoveel mogelijk gerespecteerd. De hieraan
ten grondslag liggende governance-visie komt ook tot uitdrukking in de lijn
van de governancebranchecode, vast te stellen door de sector zelf. Deze code
kan ook een rol spelen bij de verantwoording in het jaarverslag over goed
bestuur; met de code is niet beoogd vooraf goedkeuring of sturing vanuit de
overheid te geven aan de invulling van de zorgplicht goed bestuur door de
instellingen. Wel kan de minister, indien er geen code is, extra regels vaststellen
over (de wijze van) verantwoording in het jaarverslag.In aanvulling hierop kan er een code worden benoemd met een normering
voor de maximale beloning van personeel. Als er geen code is, kan de regering
bij algemene maatregel van bestuur een regeling hierover treffen. Zoals uiteengezet in paragraaf 6.4 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting wordt hiermee geanticipeerd op een wetsvoorstel dat kabinetsbreed
de maximumbeloningen in de (semi) publieke sector regelt.3. De positie van studenten in de WHOODe student staat centraal in de WHOO, aldus de toelichting. De student
wordt daar beschreven als de kern van het hoger onderwijs. De student wordt
daarbij niet gezien als consument, maar als lid van een actieve kennisgemeenschap.
Dit laatste rechtvaardigt zijn bijdrage aan het bestuur van de instelling
door medezeggenschap en maakt een bredere vorming door deelname aan medezeggenschap
mogelijk. De positie van de student wordt versterkt door:1. bekostiging via halfjaarlijkse leerrechten, hetgeen het overstappen
vergemakkelijkt;2. recht op informatie en grotere duidelijkheid over inhoud en kwaliteit
van de opleiding;3. betere rechtsbescherming en vereenvoudigde interne en externe rechtsgang
met de mogelijkheid tot schadevergoeding;4. volwaardige medezeggenschap.De Raad heeft op 7 oktober 2005 advies uitgebracht over de invoering
van leerrechten, die in de WHOO niet wezenlijk anders zijn geregeld dan in
het eerdere wetsvoorstel.1 De Raad handhaaft
de bezwaren die hij in zijn advies heeft verwoord. Met betrekking tot de andere
maatregelen die de positie van de student beogen te versterken, merkt de Raad
het volgende op.3.1 Interne en externe rechtsbeschermingIn artikel 3.52 van de WHOO wordt een zorgplicht opgenomen om voor de
behandeling van zowel klachten als geschillen van studenten één
toegankelijke en laagdrempelige voorziening in het leven te roepen, de zogenoemde één-loketgedachte.
Dit «ontvangstkantoor» registreert de binnenkomende geschillen
en klachten en deelt ze vervolgens toe aan de commissies of personen die met
de behandeling daarvan zijn belast. Bij geschillen over examens geeft de geschillencommissie
een bindend advies aan het CvB van de instelling, dat daarop een besluit neemt.
Beroep kan worden ingesteld bij het College van beroep voor het hoger onderwijs.De Raad maakt hierover de volgende opmerkingen.a. De adviezen van de in artikel 3.52, eerste lid, aanhef en onder b,
van de WHOO bedoelde commissies zijn ingevolge artikel 3.53, eerste lid, van
deze wet bindend voor het CvB, voor zover deze betrekking hebben op beslissingen
van een examencommissie of van een examinator. Volgens de toelichting bij
artikel 3.53 is hiervoor gekozen om de professionals binnen de instelling
te vrijwaren van enige vorm van toetsing door het CvB van inhoudelijke beoordelingen
van kennis en kunde van een student. De Raad wijst erop dat naast de beslissingen
van de examencommissie en de examinatoren door het CvB ook andere, aan de
voornoemde gerelateerde beslissingen worden genomen, zoals beslissingen inzake
de omvang van de vrijstellingen en beslissingen genomen op basis van het aanvullend
onderzoek. Met betrekking tot die beslissingen wordt geen bindend advies uitgebracht.
Anderzijds kan een examencommissie of een examinator ook beslissingen nemen
die geen betrekking hebben op kennis of kunde; ook deze beslissingen zijn
ingevolge artikel 3.52, eerste lid, WHOO onderworpen aan het bindend advies
van de commissie. Een complicerende factor is verder dat de figuur van het
bindend advies niet past in het in de Algemene wet bestuursrecht geregelde
stelsel van bezwaar- en beroepschriften; dat dit – zoals de toelichting
stelt – ten goede komt aan de eindverantwoordelijkheid van het CvB kan
de Raad, gelet op het bindende karakter van de advisering, niet inzien. Gelet
op het voorgaande adviseert de Raad in artikel 3.53 WHOO af te zien van afwijkingen
van het algemene stelsel van de bestuursrechtelijke rechtsbescherming, voor
zover van toepassing.b. In paragraaf 2.4 van de toelichting wordt gesteld dat de rechtsbescherming
van de student bemoeilijkt wordt door onduidelijkheid over de te volgen rechtsgang
en dreigt te verslechteren doordat de instellingen minder aan wettelijke regels
worden gebonden. Aangenomen wordt dat dit kan worden opgevangen
door beslissingen, ongeacht of het besluiten betreft in de zin van de Awb,
na een interne procedure bij uitsluiting te laten beoordelen door het College
van beroep voor het hoger onderwijs. In hoofdzaak zou de Awb in deze procedures
van toepassing zijn.  De Raad kan de uitgangspunten en veronderstellingen van deze voorstellen
niet volgen. Het voorstel doorsnijdt op tweeërlei wijze het aan de inrichting
van de rechtsbescherming in ons land ten grondslag liggende onderscheid tussen
privaatrechtelijke en bestuursrechtelijke rechtsbetrekkingen, en doet dit
op basis van een verkeerd begrip van de toepasselijkheid van de bestuursrechtelijke
rechtsbescherming. Anders dan in de genoemde paragraaf en in de toelichting
bij het derde lid van artikel 3.53 is verondersteld, wordt de bestuursrechtelijke
dan wel privaatrechtelijke aard van de rechtsbetrekking niet zonder meer bepaald
door het onderscheid tussen openbare en bijzondere instellingen. Afgezien
van wat in onderdeel 10 van dit advies wordt opgemerkt over dit onderscheid
gaat de toelichting hier voorbij aan de definitie van bestuursorganen in artikel
1:1, eerste lid, van de Awb, waaruit volgt dat ook organen van een privaatrechtelijke
rechtspersoon met openbaar gezag kunnen zijn bekleed, terwijl omgekeerd geldt
dat publiekrechtelijke rechtspersonen ook in privaatrechtelijke rechtsbetrekkingen
kunnen staan.  Bovendien kan – zoals de toelichting in de laatste alinea
van paragraaf 2.4.2 ook lijkt te onderkennen, zij het ook daar ten onrechte
gerelateerd aan het onderscheid tussen openbare en bijzondere instellingen –
de opdracht van de geschillenbeslechting aan het College van beroep voor het
hoger onderwijs ook niet het laatste woord zijn waar het geschil een privaatrechtelijke
rechtsbetrekking betreft. In artikel 112 van de Grondwet is aan de rechter
de berechting van geschillen over burgerlijke rechten en over schuldvorderingen
opgedragen. Het tweede lid van dit artikel opent de mogelijkheid om de berechting
van geschillen die niet uit burgerlijke rechtsbetrekkingen zijn ontstaan,
op te dragen aan niet tot de rechterlijke macht behorende gerechten. Ingevolge
het voorgestelde artikel 3.52, derde lid, WHOO wordt de berechting van alle
geschillen opgedragen aan een college dat niet tot de rechterlijke macht behoort
en organisatorisch is aangehaakt bij het ministerie van OCW. De Raad merkt
op dat reeds om deze reden het onwenselijk is de berechting van geschillen
anders dan over besluiten in de zin van de Awb in een bijzondere rechtsgang
onder te brengen.c. Ook overigens ontmoet de voorgestelde brede jurisdictie van het College
van beroep voor het hoger onderwijs bezwaar. Ingevolge artikel 3.56, eerste
lid, tweede volzin, van de WHOO staat tegen deze uitspraken geen beroep meer
open. Daarmee wordt de weg naar de rechtbank en de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State afgesloten, aldus de toelichting bij dit artikel. Die
keuze wordt gemotiveerd met het argument dat studenten het College van beroep
als laagdrempelig ervaren en dit College in redelijk korte tijd een beslissing
neemt. Het College van beroep wordt daarmee het hoogste rechterlijke college
in deze geschillen.Onverminderd het hiervoor in punt a en b opgenomen advies, is het naar
het oordeel van de Raad onwenselijk wat betreft besluiten in de zin van de
Awb tot een verdergaande invoering van gespecialiseerde bestuursrechtspraak
te komen. De Raad acht het in het algemeen gewenst dat wordt aangesloten bij
het algemene stelsel van rechtsbescherming, en zo min mogelijk bijzondere
procedures in het leven worden geroepen. Hij adviseert de regeling van interne
en externe rechtsbescherming te heroverwegen.d. Ingevolge artikel 8.21 van de WHOO staat tegen besluiten van de Minister
van OCW of de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie met betrekking tot
accreditatie rechtstreeks beroep open op de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State. In artikel 14.1 van de WHW is eenzelfde procedure opgenomen.
De memorie van toelichting bevat geen motivering voor deze afwijking van de
gebruikelijke, in de Awb neergelegde, beroepsgang in het bestuursrecht. Gelet
op het streven naar zoveel mogelijk uniformiteit in het bestuursprocesrecht
acht de Raad echter een dragende motivering voor een dergelijke afwijking
noodzakelijk.Hij adviseert artikel 8.21, indien deze regeling noodzakelijk wordt geacht,
van een dragende motivering te voorzien en anders de beroepsgang te herzien.Gelet op bovenstaande opmerkingen komt de Raad tot de conclusie dat het
stelsel van rechtsbescherming voor studenten op belangrijke onderdelen onvoldoende
is doordacht en toegelicht, en ten onrechte de uitgangspunten van de inrichting
van de rechtsbescherming in Nederland verlaat. Hij adviseert dit stelsel te
heroverwegen, met inachtneming van de in deze paragraaf gemaakte opmerkingen.3.2 InspraakDe medezeggenschapsregelingen worden geheel aan de zorg(plicht) van de
instellingen overgelaten. De instellingen mogen het op eigen manier regelen,
waardoor gewenste variatie in medezeggenschap ontstaat. Omdat de regeling
van medezeggenschap aan instellingen wordt overgelaten, vervallen volgens
de memorie van toelichting de opleidingscommissies (OCs), die in de WHW verplicht
waren. De inspraak van studenten in hun eigen opleiding via de OC is uiterst
belangrijk gebleken en speelt een belangrijke rol bij evaluaties van opleidingen.
In het algemeen functioneren OCs naar behoren en wordt er door studenten veel
waarde aan gehecht dat hun, vaak uiterst praktische, belangen via hun vertegenwoordigers
in de OC worden behartigd. Thans wordt echter geen onderscheid meer gemaakt
naar verschillende soorten inspraak en medezeggenschap. Medezeggenschap inzake
het bestuur van de instelling, begrotingen, curricula, opleidings- en examenreglementen
vallen alle onder de paraplu van de zorgplicht.De Onderwijsraad adviseert de OC in de WHOO op te nemen. Het rechtstreeks
belang dat studenten hebben bij de inrichting en uitvoering van de opleiding
valt niet op één lijn te stellen met de medezeggenschap bij
het bestuur van de instelling, een activiteit waar blijkens de opkomst bij
verkiezingen slechts een zeer klein aantal van alle studenten in is geïnteresseerd.De Raad adviseert in de toelichting aandacht te besteden aan dit onderscheid
en daarbij tevens in te gaan op de urgentie van de veranderingen in inspraak-
en medezeggenschapsregiems van studenten bij instellingen en om het laten
vervallen van de verplichting tot instelling van een OC te herzien.3. De positie van studenten in de WHOOIn het oorspronkelijke wetsvoorstel leidde een geschil over een beslissing
van de examencommissie of de examinator tot een bindend advies van de interne
adviescommissie, die adviseert over klachten en geschillen. De motivering
hiervan was dat deze geschillen betrekking hebben op «kennen en kunnen».
De Raad van State acht de regeling van het bindend advies over een beslissing
van de examencommissie of een examinator echter onzuiver.Wij delen de mening van de Raad dat niet alle beslissingen van de examencommissie
over het «kennen en kunnen» gaan (denk aan het constateren van
fraude), terwijl ook het college van bestuur beslissingen kan nemen die betrekking
hebben op «kennen en kunnen» (bijvoorbeeld het afnemen van een
colloquium doctum bij aanstaande studenten). Hierdoor was het gekozen criterium «kennen
en kunnen» niet het juiste onderscheidende criterium. Naar aanleiding
van het advies van de Raad is het wetsvoorstel aangepast in die zin dat nu
de hoofdregel is dat het college van bestuur opnieuw een beslissing neemt
over een geschil met een (aanstaande) student . Echter, als het gaat over
een geschil van een student over een beslissing van een examencommissie of
examinator, dan is het de examencommissie die opnieuw een beslissing moet
nemen.Daarmee wordt tegelijk tegemoet gekomen aan de volgende opmerking van
de Raad, namelijk dat het geven van een bindend advies (door de interne adviescommissie
aan het college van bestuur) niet past in het systeem van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). Door de keuze voor de constructie dat bij geschillen
naar aanleiding van beslissingen van een examinator of examencommissie de
commissie aan die examencommissie adviseert, is de noodzaak voor bindende
advisering vervallen.Het bovenstaande heeft ook gevolgen gehad voor artikel 4.4. Dit artikel
is zodanig aangepast dat de bevoegdheid tot het nemen van beslissingen op geschillen zowel door het college van bestuur als de examencommissie
niet overgedragen kan worden. Daarmee wordt de onafhankelijkheid van de examencommissie
nog sterker neergezet.Wij zijn het eens met de Raad die erop wijst dat ook organen van een bijzondere
instelling met openbaar gezag bekleed kunnen zijn, terwijl ook een publiekrechtelijke
rechtspersoon in privaatrechtelijke rechtsbetrekkingen kan staan. Het openbaar
of bijzonder karakter van een instelling is dus niet bepalend voor de aard
van de gedragingen van de instelling. De artikelsgewijze toelichting is op
dit punt aangepast. Om duidelijkheid te scheppen in de externe rechtsgang
voor studenten kiezen we er wel voor in principe alle geschillen die voortvloeien
uit deze wet onder te brengen bij een afzonderlijk rechtscollege, namelijk
bij het college van beroep voor het hoger onderwijs.Uiteraard zijn wij bekend met artikel 112 van de Grondwet op grond waarvan
de gang naar de burgerlijke rechter in geval van privaatrechtelijke geschillen
niet kan worden afgesloten. Om die reden is in de memorie van toelichting
verduidelijkt dat die weg voor studenten altijd open blijft staan als zij
hun zaak niet aan het college van beroep voor het hoger onderwijs willen voorleggen.
Op dit moment moet een student zich echter te vaak de vraag stellen of hij
met een zaak naar het college van beroep voor het hoger onderwijs moet, naar
het college van beroep bijzonder onderwijs of naar de sector bestuursrecht
van de rechtbank of dat toch de burgerlijke rechter zich over zijn zaak moet
buigen.Dit dilemma is een belangrijke aanleiding geweest om (ook) ten aanzien
van de externe procedure te kiezen voor een situatie waarin het voor de student
duidelijk is welke rechter bevoegd is: één onafhankelijke instantie
die bevoegd is voor alle aangelegenheden die voortvloeien uit deze wet. Het
functioneren van het college van beroep voor het hoger onderwijs als rechterlijke
instantie is met diverse waarborgen omkleed. De ambtenaren die de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan het college van beroep voor het hoger
onderwijs kan toevoegen, zijn functioneel volstrekt onafhankelijk ten opzichte
van de minister. Om dit te verduidelijken is het desbetreffende artikel aangepast.Het college van beroep voor het hoger onderwijs doet in beroepszaken uitspraak
in een geschil tussen een student en de instelling. De Raad heeft aangegeven
geen voorstander te zijn van gespecialiseerde rechtspraak wat betreft besluiten
in de zin van de Awb. Hoewel wij in het algemeen deze stellingname onderschrijven,
menen wij dat het goed is in dit geval een uitzondering hierop te maken, in
de vorm van het college van beroep voor het hoger onderwijs. Het gaat ons
uiteindelijk om het doel van de rechtsbescherming: dat is het op een heldere
en toegankelijke wijze een mogelijkheid bieden aan de student om zijn recht
te halen. Dat bieden wij met de regeling in de WHOO. Bovendien wijst de praktijk
uit dat de huidige situatie, waarin tegen een uitspraak van het college van
beroep voor het hoger onderwijs geen hoger beroep openstaat, naar tevredenheid
functioneert. Ten slotte waren de bevoegdheid van dit college en het ontbreken
van een hoger beroepsinstantie voor de Raad voor de rechtspraak, die terzake
om advies is gevraagd, geen aanleiding om op- of aanmerkingen te maken. De
Raad voor de rechtspraak heeft ingestemd met het voorstel. Wij hebben in de
toelichting verduidelijkt waarom wij voor deze rechtsgang hebben gekozen.De Raad heeft voorts gevraagd om nadere toelichting over het rechtstreekse
beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad op grond van artikel
8.21 van de WHOO. Hierover merken wij het volgende op. In alle onderwijswetgeving
komt een dergelijk «sprongberoep» voor als het gaat om zaken die
tot gevolg kunnen hebben dat de bekostiging wordt gewijzigd of ingetrokken.
In het hoger onderwijs kunnen zowel besluiten van de NVAO als besluiten van
de minister gevolgen hebben voor de bekostiging van de instellingen. Om te
voorkomen dat de instellingen lange tijd in onzekerheid verkeren over het
onherroepelijk worden van het besluit van de NVAO of de minister, wordt vastgehouden
aan het rechtstreekse beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad,
mede om in overeenstemming te blijven met overige onderwijswetgeving. Wij
hebben in de toelichting uitvoeriger uiteengezet om welke reden gebruik wordt
gemaakt van een «sprongberoep».De opmerking van de Raad dat de inspraak van studenten ten aanzien van
de inrichting van hun eigen opleiding via de opleidingscommissie uiterst belangrijk
is gebleken, onderschrijven wij geheel. Het wetsvoorstel regelt in artikel
4.13, tweede lid, dat de bevoegde medezeggenschapsraden jaarlijks de wijze
en uitvoering kunnen beoordelen van de onderwijs- en examenreglementen. De
specifieke vormgeving is echter ondergeschikt aan de functie, en de vorm wordt
in verband met de inrichtingsvrijheid aan de instelling overgelaten. Een belangrijk
adagium daarbij is dat besluitvorming en medezeggenschap op elkaar moeten
aansluiten. Daar waar er medezeggenschapsrechten zijn, worden deze uitgeoefend
op het niveau waarop de besluitvorming plaatsvindt. Dit adagium wordt vaak
kernachtig samengevat als «medezeggenschap volgt zeggenschap».
Omdat deze functionele bevoegdheden expliciet wettelijk geregeld zijn, wordt,
in tegenstelling tot wat de Raad opmerkt, de medezeggenschapsregeling niet
geheel aan de zorgplicht van de instellingen overgelaten. Bovendien is in
de zorgplicht bovengenoemd adagium geregeld. Het blijft dus mogelijk een opleidingscommissie
in te stellen waarbij de taken als advisering over en evaluatie van de onderwijs-
en examenregeling worden belegd. Daarnaast kan in het medezeggenschapsreglement
geregeld worden dat bepaalde besluiten op opleidingsniveau slechts tot stand
kunnen komen na medezeggenschap van de bevoegde medezeggenschapsraad (bijvoorbeeld
een faculteitsraad of een opleidingscommissie). Voor het onderwijs- en examenreglement
is het adviesrecht dan wel instemmingsrecht bij wet geregeld. Als een decaan
of opleidingsdirecteur het onderwijs- en examenreglement vaststelt, vindt
hier dus ook medezeggenschap op opleidingsniveau plaats. Dat de basisbevoegdheden
dus zowel op opleidingsniveau als op centraal niveau zijn gewaarborgd, is
in de toelichting verduidelijkt.4. Meer excellentie in het hoger onderwijsEen doel van de WHOO is de vergroting van de differentiatie en excellentie
in het hoger onderwijs. Als middel wordt gekozen voor een systeem van vraagsturing,
terwijl de mogelijkheden tot selectie van aanstaande studenten voorlopig maar
in beperkte mate worden uitgebreid.De Raad maakt hierover de volgende opmerkingen.4.1 Toelating en selectieEvenals de WHW gaat de WHOO uit van een geclausuleerd toelatingsrecht,
hetgeen betekent dat het bezit van een diploma van de juiste vooropleiding,
vwo dan wel havo of mbo, met de juiste vakken of het juiste profiel toelating
biedt tot een wo- respectievelijke hbo-opleiding. Daarnaast biedt een bachelordiploma
in het hbo toelating tot een universitaire bacheloropleiding. Alleen bij doorstroming
vanuit een propedeuse in het hbo naar een universitaire studie en bij doorstroming
vanuit het middelbaar beroepsonderwijs naar een niet-verwante hbo-studie mogen
de instellingen studenten selecteren, hetgeen in de toelichting wordt aangeduid
als «toelaatbaarheid».1De reden
hiervoor is dat het aantal studenten dat na acht jaar is afgestudeerd, bij
deze twee groepen studenten 5 tot 20% lager ligt dan bij andere groepen
studenten. Pas na evaluatie van de Experimentenwet vooropleidingseisen, selectie
en collegegeldheffing in juni 2007 wordt besloten of het aantal mogelijkheden
tot selectie in de WHOO moet worden uitgebreid. In dit opzicht wordt de WHOO
voortijdig ingediend.2De Raad constateert in het voorstel een zekere onevenwichtigheid, omdat
studenten zich in beginsel op elke opleiding kunnen inschrijven, terwijl instellingen
maar in beperkte mate studenten kunnen selecteren. In het licht van de beoogde
rendementsverhoging in het hoger onderwijs is dit opmerkelijk, vooral nu in
de memorie van toelichting wordt geconstateerd dat het rendement van het Nederlandse
hoger onderwijs zich internationaal gezien in de middenmoot bevindt. Om het
rendement te vergroten moeten studenten zoveel mogelijk bij die opleiding
terechtkomen waarvoor zij geschikt en gemotiveerd zijn. Daartoe is niet alleen
goede voorlichting van belang, maar moet de instelling ook de mogelijkheden
hebben om ongeschikte of ongemotiveerde studenten niet alleen tijdens maar
ook al voor de aanvang van hun studie door te verwijzen naar andere, wel voor
hen geschikte opleidingen. Het streven naar vergroting van het percentage
jongeren dat aan het hoger onderwijs deelneemt, vergroot de behoefte aan selectie
nog verder, omdat de capaciteiten van de studenten in het hoger
onderwijs zeer uiteenlopen. De Raad acht het dan ook wenselijk dat de mogelijkheden
voor instellingen om honoursprogramma’s in te richten naast reguliere
programma’s verder worden uitgebreid. Hij acht het weinig consequent
dat een instelling ingevolge artikel 3.46, eerste lid, van de WHOO wél
tijdens de bacheloropleiding, dus ook na afloop van het eerste semester of
trimester, studenten mag selecteren voor een honoursprogramma, maar niet bij
aanvang van de opleiding. De Raad adviseert deze selectie ook bij inschrijving
mogelijk te maken.Een goede combinatie van voorlichting, selectie en doorverwijzing vóór
en tijdens de studie zal bijdragen tot een bewuste en gemotiveerde keuze bij
studenten. Deze zullen zich intensiever bij de onderwijsgemeenschap betrokken
voelen, waardoor het rendement in het hoger onderwijs zal toenemen. Wanneer
studenten niet meer automatisch tot de opleiding van hun keuze worden toegelaten,
zal bovendien hun inzet in het voortgezet onderwijs toenemen en daarmee ook
de rendementen van dat onderwijs.De Raad adviseert het toelatingsrecht in het hoger onderwijs opnieuw te
overwegen, meer mogelijkheden tot selectie en doorverwijzing in het voorstel
op te nemen en artikel 3.46 zodanig aan te passen dat al bij inschrijving
voor de studie kan worden geselecteerd.4.2 Vraagsturing en excellentieDe introductie van leerrechten moet de vraagsturing in het hoger onderwijs
vergroten, hetgeen betekent dat instellingen opleidingen moeten aanbieden
waar studenten belangstelling voor hebben. Hieraan ligt de veronderstelling
ten grondslag dat studenten zich bij hun studiekeuze in overwegende mate zullen
laten leiden door de vraag van de arbeidsmarkt en de samenleving naar bepaalde
studies.Aan de WHOO ligt het beleidsdoel ten grondslag dat de Nederlandse economie
innovatiever moet worden, vooral op het gebied van productinnovatie, en dat
studenten meer ondernemersvaardigheden moeten worden bijgebracht. Hiervoor
is een forse groei van het aantal studenten in technische studies en ontwerpopleidingen
vereist. De toelichting maakt op geen enkele wijze duidelijk in hoeverre vraagsturing
bijdraagt tot de verwezenlijking van deze ambities.De Raad wijst erop dat het aantal studenten in technische studies al geruime
tijd achterblijft en dat veel onderzoekers op het gebied van natuurwetenschappen
en techniek uit het buitenland moeten worden geworven. Het staat dan ook allerminst
vast dat vraagsturing leidt tot voldoende aantallen hoger opgeleiden in de
studies waaraan de Nederlandse kenniseconomie behoefte heeft. Het is zelfs
goed denkbaar dat veel studenten zullen kiezen voor economische of commerciële
opleidingen die minder tijd en inspanning vergen dan een technische studie.
Door de rechtstreekse koppeling van bekostiging aan de aantallen ingeschreven
studenten kan dit ertoe leiden dat veel technische opleidingen hun poorten
zullen moeten sluiten, terwijl het aantal managementopleidingen explosief
groeit. Eenzelfde gevaar dreigt voor bepaalde cruciale talenstudies als Chinees
en Duits.De Raad is er niet van overtuigd dat vraagsturing alléén
studenten voldoende prikkels biedt om studies te kiezen en te voltooien waaraan
de samenleving behoefte heeft. Hij wijst er in dit verband op dat artikel
3.36 van de WHOO nieuwe leerrechten biedt aan afgestudeerden die alsnog een
opleiding gaan volgen op het gebied van onderwijs of zorg. Kennelijk wordt
van vraagsturing onvoldoende prikkeling verwacht om de tekorten in deze sectoren
aan te vullen. Gelet op het belang dat in de toelichting wordt gehecht aan
technologische innovatie, ligt het voor de hand dat de WHOO ook mogelijkheden
bevat om het volgen van technische en natuurwetenschappelijke studies te stimuleren.De Raad adviseert in de toelichting aan deze onderwerpen aandacht te besteden,
en zonodig het voorstel aan te passen.4. Meer excellentie in het hoger onderwijsDe Raad van State adviseert het toelatingsrecht in het hoger onderwijs
opnieuw te overwegen, meer mogelijkheden tot selectie en doorverwijzing in
het voorstel op te nemen en artikel 3.46 zodanig aan te passen dat al bij
inschrijving voor de studie kan worden geselecteerd. De Raad vindt gelet op
het belang van rendementsverbetering dat studenten zoveel mogelijk bij die
opleiding terecht moeten komen waarvoor zij geschikt en gemotiveerd zijn. Daartoe moet de instelling ook de mogelijkheden hebben om ongeschikte
of ongemotiveerde studenten niet alleen tijdens, maar ook al voor de aanvang
van hun studie door te verwijzen naar opleidingen waarvoor zij wel geschikt
en gemotiveerd zijn.De opmerkingen van de Raad zijn volkomen in overeenstemming met de argumenten
van het kabinet (o.a. neergelegd in de notitie «Ruim baan voor talent»
uit 20031 en het«Hoger onderwijs- en onderzoekplan
2004»2) om selectie van studenten bij
inschrijving verdergaand mogelijk te maken dan in de WHW het geval is. Het
is inderdaad aannemelijk dat selectie eraan kan bijdragen dat meer studenten
in een opleiding terecht komen waarvoor zij geschikt zijn. Ervaring met het
University College Utrecht leert dat selectie bij inschrijving in samenspel
met intensieve begeleiding door hoogwaardige docenten en kleinschalig onderwijs
tot een hoog rendement (95%) kan leiden.Terecht merkt de Raad op dat wanneer studenten zich intensiever bij de
onderwijsgemeenschap betrokken voelen, het rendement in het hoger onderwijs
zal toenemen. Van die betrokkenheid is nu nog te weinig sprake. De Onderwijsraad
heeft daarop met nadruk gewezen in zijn advies «De helft van Nederland
hoogopgeleid» (december 2005). Ook uit de Studentenmonitor (ITS, 2005)
blijkt dat meer dan 75% van de studenten niet «gedreven»
is. Een samenspel van goede voorlichting, selectie en verwijzing voor en tijdens
de studie, uitdagend onderwijs en begeleiding door goede docenten, maatwerk
en kleinschalige onderwijscontexten kunnen ervoor zorgen dat studenten meer
aan het onderwijs worden gebonden. Om daarmee meer ervaring op te doen en
tegelijkertijd zicht te krijgen op effecten van selectie op toegankelijkheid
is bij de Tweede Kamerbehandeling van het HOOP 2004 en het voorstel voor de
Experimentenwet nadere vooropleidingseisen, selectie en collegegeldheffing
afgesproken om selectie bij inschrijving eerst uit te proberen in experimenten
alvorens te besluiten over invoering bij wet. Deze experimenten en de juridische
grondslag daarvan lopen af per september 2007. Zo spoedig mogelijk daarna
zal politieke besluitvorming over de invoering van selectie bij inschrijving
en collegegeldverhoging plaatsvinden. Voorkomen moet worden dat er per september
2007 een gat valt in de regelgeving voor experimenten, waarvan het wenselijk
is deze voort te zetten. Om continuïteit te waarborgen zal daarom worden
voorgesteld de wettelijke grondslag van de experimenten te verlengen. Na de
verlenging van de experimenten kan met een wijziging van de WHOO desgewenst
een definitief arrangement voor selectie en collegegeldverhoging worden getroffen.Om aan te sluiten bij de verschillende studiewensen enpatronen van studenten
is het nodig dat opleidingen intern gedifferentieerd zijn. Wij zijn het met
de Raad eens dat het wenselijk is om de mogelijkheden voor instellingen om
honoursprogramma’s in te richten naast reguliere programma’s verder
worden uitgebreid. De ontwikkeling van deze programma’s, zowel in het
wo als in het hbo, wordt actief gestimuleerd; in het collegejaar 2006–2007
worden hiervoor extra subsidies verleend. Omdat deze programma’s veelal
tijdens het eerste jaar beginnen, wordt in dit wetsvoorstel de mogelijkheid
geïntroduceerd om studenten al tijdens het eerste jaar daarvoor te selecteren.
In de WHW kan dat alleen na afloop van het eerste jaar.De Raad adviseert in de toelichting aandacht te besteden aan technologische
innovatie en het stimuleren van het volgen van technische en natuurwetenschappelijke
studies. Volgens de Raad maakt de toelichting op geen enkele wijze duidelijk
hoe vraagsturing studenten genoeg prikkelt om studies te kiezen en te voltooien
waaraan de samenleving behoefte heeft.De Raad heeft gelijk door op te merken dat vraagsturing alleen niet voldoende
is om deelname aan studies, waaraan de samenleving bij uitstek behoefte heeft,
te stimuleren. Daarnaast is nodig dat deze studies aantrekkelijker worden
gemaakt evenals de daarbij behorende arbeidsmarktperspectieven. Ook moet de
uitval van studenten uit deze studies worden verminderd en het rendement verbeterd.
In deze kabinetsperiode zijn maatregelen in gang gezet, die moeten bijdragen
aan het verbeteren van rendement en kwaliteit van hoger onderwijs en dus gunstig
zijn voor deelname aan de door de Raad genoemde studies. Wij denken hier om
te beginnen aan transparante informatie over inhoud, kwaliteit en arbeidsmarktperspectieven
van opleidingen. Verder is te noemen de introductie van de leerrechten. Op
termijn zou introductie van collegegeldverhoging, selectie aan de poort en
open bestel positief kunnen bijdragen aan de verbetering van
rendementen in het hoger onderwijs. Met deze maatregelen neemt de kans toe
dat er een betere match ontstaat tussen instelling en student én dat
studenten door een grotere financiële verantwoordelijkheid een bewustere
keuze zullen maken. Beide aspecten verkleinen de kans dat studenten voortijdig
het hoger onderwijs verlaten. Om de deelname aan technische en natuurwetenschappelijke
studies te stimuleren, heeft dit kabinet belangrijke maatregelen genomen.
In het verlengde van het eind 2003 gepresenteerde Deltaplan bèta en
techniek is het Platform Bèta en Techniek ingesteld, dat integrale
vernieuwingen van scholen, universiteiten, hogescholen, onderzoeksinstituten
en werkgevers ondersteunt, die zijn gericht op het verhogen van de aantrekkingskracht
van technische en natuurwetenschappelijke opleidingen. Daarvoor is vanaf 2007 € 60
mln. beschikbaar.Het kabinet werkt dus langs twee sporen: ten eerste worden de bèta-
en technische opleidingen met extra financiële ondersteuning aantrekkelijker
gemaakt voor studenten en ten tweede worden de instellingen met het centraal
stellen van de student in de bekostiging gestimuleerd om studenten aan te
trekken en vast te houden. In de toelichting wordt hieraan nadere aandacht
besteed.Wij zijn van mening dat er daarnaast geen wettelijke maatregelen nodig
of wenselijk zijn. Na de introductie van het eerder genoemde Deltaplan is
wel nagedacht over mogelijke verlaging van collegegelden om de instroom in
de bèta- en technische opleidingen te vergroten. Dit zou een wettelijke
aanpassing vergen. Onduidelijk was wat hiervan de gedragseffecten zouden zijn.
Daarom wordt vooralsnog op beperkte schaal geëxperimenteerd met de zogenoemde
bèta-beurzen.5. De toekomst van het binaire stelselHet voorstel laat het onderscheid tussen universiteit en hogeschool, het
binaire stelsel, onaangetast, met het voorkomen van versnippering van onderzoeksgelden
en de herkenbaarheid van beide instellingen in de Nederlandse samenleving
als voornaamste argumenten. Deze keuze wordt echter voor een belangrijk deel
weer ondermijnd door verschillende maatregelen die de onderzoekstaak van het
hbo moeten opwaarderen. Zo is in artikel 2.6 van de WHOO expliciet de onderzoekstaak
van de lector opgenomen, en telt onderzoek ingevolge artikel 4.1, derde lid,
en artikel 7.1, eerste lid, van de WHOO voortaan uitdrukkelijk mee bij de
bekostiging. Deze bepalingen werken juist weer versnippering van de bekostiging
van onderzoek in de hand.Voorts kunnen op grond van artikel 4.21 van de WHOO hogescholen voortaan
aangemerkt worden als universiteit, en daarmee het promotierecht verwerven,
overigens zonder dat hiermee aanspraken op bekostiging voor universitair onderzoek
worden verworven. De toelichting bevat tevens beleidsvoornemens met betrekking
tot promotietrajecten voor docenten in het hbo en opleidingen van de derde
cyclus bij hogescholen.1 Realisatie van deze
beleidsvoornemens zal het onderscheid tussen universiteiten en hogescholen
onduidelijker maken.De Raad acht vervaging van het onderscheid tussen hbo en wo onwenselijk,
omdat het onderscheid tussen afgestudeerden van beide soorten hoger onderwijs
op de arbeidsmarkt minder herkenbaar wordt. Dit klemt temeer, nu terecht gekozen
is voor handhaving van het binaire stelsel. In het bijzonder acht de Raad
het onwenselijk om hbo-instellingen een universitaire status te verlenen.
Goede hbo-instellingen kunnen hierdoor ten onrechte het imago van tweederangs
universiteiten krijgen. De positie van afgestudeerden aan dergelijke instellingen
op de arbeidsmarkt zal hierdoor verslechteren. De gewenste opwaardering van
hbo-docenten eninstellingen kan wél worden bereikt door intensiever
samen te werken met universiteiten en de doorstroming van hbo naar wo te vergemakkelijken,
evenwel zonder het eigen karakter van deze twee typen onderwijs onrecht te
doen.De Raad adviseert artikel 4.21 niet in het voorstel op te nemen.5. De toekomst van het binaire stelselVolgens de Raad van State wordt handhaving van binariteit van het hoger
onderwijs ondermijnd door de voorstellen omtrent onderzoek in het hbo (expliciete
onderzoekstaak in artikel 4.1 en de introductie van de lector in artikel 2.5),
en bekostiging van hbo-onderzoek; dit zou bovendien leiden tot versnippering
van onderzoeksmiddelen.De Raad hecht, evenals wij, aan het binaire stelsel. Daarbij lijkt de
Raad niet alleen te doelen op het programmatische onderscheid (wo- en hbo-opleidingen)
maar ook op het institutionele onderscheid (universiteiten en hogescholen).
In het wetsvoorstel is daarin uitdrukkelijk voorzien.Het onderzoek dat aan de twee onderscheiden vormen van hoger onderwijs
(beroeps- en wetenschappelijk georiënteerd) is verbonden, wordt ook door
deze onderscheiding bepaald. Hogescholen doen alleen onderzoek dat is gericht
op de beroepspraktijk. Dit sluit aan bij de primaire taak van hogescholen:
het opleiden van professionals voor de beroepspraktijk. Er is geen sprake
van fundamenteel dan wel ongebonden onderzoek aan hogescholen en het eerste
geldstroomonderzoek blijft beperkt tot het onderzoek dat door universiteiten
wordt uitgevoerd. Het door hogescholen uitgevoerde onderzoek wordt bekostigd
uit de begrotingspost hbo. Er is geen sprake van verdere versnippering van
onderzoeksmiddelen zoals door de Raad wordt gesuggereerd.In dit wetsvoorstel worden ver(der)gaande samenwerkingsvormen geïntroduceerd.
Al verschillende jaren is het vergemakkelijken van doorstroom naar het wo
een doelstelling in het hoger onderwijsbeleid. Dit wordt onder meer ondersteund
door de bachelor-masterstructuur, door de invoering van leerrechten en door
samenwerking tussen universiteiten en hogescholen bijvoorbeeld op het gebied
van het wegwerken van deficiënties van hbo-studenten die doorstromen
naar een wo-masteropleiding. In dit wetsvoorstel wordt de mogelijke samenwerking
tussen universiteiten en hogescholen verder gefaciliteerd door het introduceren
van de zogenoemde besturenfusie-plus. Maar wij willen benadrukken dat bij
deze vormen van samenwerking de identiteit van de universiteit en hogeschool
gehandhaafd blijft. Gezien het institutionele onderscheid is een instellingenfusie
tussen een universiteit en een hogeschool dan ook niet mogelijk.Anders dan de Raad menen we dat het introduceren van de mogelijkheid voor
hogescholen om universiteit te worden, bijdraagt aan het handhaven van dit
onderscheid. Immers, omdat hogescholen nu al wo-bachelor- en wo-masteropleidingen
kunnen aanbieden, zou het op lange termijn mogelijk kunnen zijn dat een hogeschool
zich zodanig ontwikkelt dat de instelling de facto is getransformeerd tot
een universiteit. Als een dergelijke instelling dan niet als zodanig kan worden
erkend, ontstaan onduidelijk(er) te karakteriseren instellingen.6. Vraagsturing en wetenschappelijk onderzoekTegenover de vraagsturing in het hoger onderwijs staat een forse vergroting
van de mogelijkheden tot sturing door de overheid van het onderzoek op universiteiten
en hogescholen. In hoofdstuk 7 van de memorie van toelichting staan vier concrete
overheidstaken op onderzoeksgebied geformuleerd, te weten het op de agenda
zetten van nationaal strategische doelen, het stimuleren van onderzoek als
het belang van Nederland dit vereist, het via financiering stimuleren van
universiteiten tot slagvaardig en effectief onderzoek, en tot slot het bevorderen
van interactie tussen universiteiten, bedrijven en samenleving. Universiteiten
moeten elke vier jaar onderzoeksplannen opstellen die rekening houden met
deze nationale strategische doelen. De overheid toetst jaarlijks aan de hand
van de voortgangsrapportage in het wetenschapsbudget of de universiteiten,
zowel afzonderlijk als in hun geheel, hun rol naar behoren vervullen. Door
middel van de ingevolge artikel 7.4 van de WHOO bij algemene maatregel van
bestuur vast te stellen maatstaven krijgt de overheid meer mogelijkheden om
via de bekostiging te sturen welk onderzoek universiteiten verrichten. Vergroting
van de sturing in het wetenschappelijk onderzoek is nodig voor stimulering
van de kenniseconomie. De memorie van toelichting noemt als doel de creatie
van economische en maatschappelijke meerwaarde, in de vorm van spin-offs en
octrooien.1De Raad onderkent het economisch belang van wetenschappelijk onderzoek,
maar maakt hierbij de kanttekening dat het verband tussen wetenschappelijk
onderzoek en economische groei minder duidelijk en rechtlijnig is dan de toelichting
lijkt te veronderstellen. Bij fundamenteel onderzoek is de eventuele toepasbaarheid
van de resultaten tijdens het onderzoek lang niet altijd duidelijk, en vaak
verloopt er een lange periode tussen het verkrijgen van onderzoeksresultaten
en de praktische toepassing ervan.Voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek zijn forse investeringen
nodig in gebouwen, collecties, apparatuur en wetenschappelijke staf. Dit veronderstelt
een bepaalde mate van continuïteit in de financiering. Universiteiten
bekostigen dure onderzoeksinstituten vaak gedeeltelijk uit het overschot van
de middelen die beschikbaar worden gesteld voor minder dure studierichtingen.
De rechtstreekse koppeling tussen bekostiging en aantallen ingeschreven studenten
maakt deze kruissubsidiëring minder vanzelfsprekend. Studenten zullen
verwachten, en wellicht in het kader van de medezeggenschap zelfs eisen, dat
de voor hun opleidingen bestemde gelden ook aan die opleidingen worden besteed.
Dit kan problemen opleveren voor de bekostiging van studies die een gering
aantal studenten trekken, maar die niettemin van belang zijn voor de kenniseconomie.
De gedeeltelijke dynamisering van de eerste geldstroom en grotere sturing
binnen de tweede geldstroom aan de hand van nationaal strategische doelen
brengen de continuïteit van deze opleidingen nog verder in gevaar. Het
gecombineerde effect van beide sturingsmechanismen kan ertoe leiden dat er
per saldo minder geld beschikbaar komt voor onderzoeken die van groot belang
zijn voor de kenniseconomie.De Raad adviseert in de toelichting op dit gevaar in te gaan en een voorziening
te creëren die de continuïteit van fundamenteel wetenschappelijk
onderzoek veiligstelt.6. Vraagsturing en wetenschappelijk onderzoekWij onderschrijven het standpunt van de Raad van State in onderdeel 6
van zijn advies dat er geen duidelijk en rechtlijnig verband is tussen fundamenteel
onderzoek en economische groei. Het vrije en ongebonden onderzoek moet ook
in de toekomst worden gewaarborgd. Dit veronderstelt inderdaad een bepaalde
mate van continuïteit in de financiering. Recent is het eerdergenoemde
rapport «Investeren in dynamiek» van de commissie Dynamisering
verschenen (2006). De door de Raad geformuleerde vragen over de toenemende
sturing van het onderzoek via de verschillende geldstromen, raken aan de inhoud
van dit rapport. Het kabinet zal op korte termijn zijn reactie op dit rapport
aan de Tweede Kamer aanbieden.7. Europeesrechtelijke aspectenHet Nederlandse stelsel van bekostigd onderwijs is volgens de memorie
van toelichting uitgesloten van de Europese regels met betrekking tot de interne
markt en mededinging, omdat er sprake is van diensten van algemeen belang
(DAB) doordat de staat bij de organisatie en handhaving van een dergelijk
stelsel niet de bedoeling heeft tegen vergoeding werkzaamheden te verrichten,
maar ten behoeve van de eigen bevolking zijn sociale, culturele en opvoedkundige
taak verricht.1 De toelichting benadrukt dat
hier sprake is van maatschappelijke ondernemingen met een maatschappelijke
opdracht en dat het onderwijs niet kan worden beschouwd als een commerciële
markt waarop eenvoudige vormen van markwerking van toepassing zijn.2Het feit dat ouders of leerlingen een eigen bijdrage
betalen, maakt dit niet anders.3 Bekostigde
onderwijsinstellingen zijn dan ook geen diensten van algemeen economisch belang
als bedoeld in artikel 86, tweede lid, van het EG-verdrag, terwijl het niet
bekostigde onderwijs moet worden aangemerkt als een dienst van algemeen economisch
belang (DAEB).De Raad merkt hierover het volgende op.7.1 Economische activiteit of dienst van algemeen belangDe toepasselijkheid van Europese regels inzake mededinging (kartelrecht
en staatssteun) en de interne markt ten aanzien van een bepaalde activiteit
is afhankelijk van de vraag of sprake is van een economische activiteit, dat
wil zeggen een activiteit die bestaat uit het aanbieden van goederen of diensten
op een markt.4 Om te beoordelen of sprake is
van een economische activiteit, moet worden gelet op de aard en het doel van
de desbetreffende activiteit, en op de regels waaraan de uitvoering van die
activiteit is gebonden. De wijze van financiering, het feit dat de activiteit
is opgedragen aan de overheid of het onderscheid tussen publiek- en privaatrecht
zijn daarbij niet van belang.Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
(HvJEG) vallen activiteiten die worden uitgevoerd door organisaties die grotendeels
een sociale functie vervullen, geen winstoogmerk hebben en niet deelnemen
aan economische activiteiten, doorgaans niet onder de communautaire
regels inzake mededinging en interne markt.1
Indien een dergelijke organisatie echter in het kader van de uitvoering van
een taak van algemeen belang aan economische activiteiten deelneemt, zijn
die communautaire regels daarop wél van toepassing.De consequentie van het uitvoeren van een economische activiteit is dat
de regels inzake mededinging en de interne markt van het EG-verdrag van toepassing
zijn. De DAEB vormen daarbij een bijzondere categorie. Ten aanzien van hen
is het EG-verdrag van toepassing voorzover de toepassing daarvan de vervulling,
in rechte of in feite, van de hen toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert.
Mede naar aanleiding van de jurisprudentie van het HvJEG heeft de Europese
Commissie recent een kaderregeling betreffende het staatssteuntoezicht en
een beschikking betreffende de toepassing van artikel 86, tweede lid, van
het EG-Verdrag ten aanzien van DAEB vastgesteld.2
Hierbij zijn vooral de regels inzake staatssteun van belang. Aan ondernemingen
mag compensatie worden toegekend voor de verrichtingen van DAEB, voorzover
dit strekt tot dekking van de kosten die de betrokken onderneming daarvoor
maakt. Compensatie die verder gaat, vormt in beginsel verboden staatssteun.
Ook mag compensatie niet leiden tot kruissubsidiëring. Een en ander brengt
mee dat de overheid bij deze compensatie streng toezicht moet houden op de
besteding van publiek geld om te waarborgen dat de geboden compensatie niet
verder gaat dan noodzakelijk is voor de verrichting van de DAEB en op de daarvoor
bestemde wijze wordt besteed.In de volgende paragrafen wordt nader op de gevolgen van dit onderscheid
ingegaan.7.2 Hoger onderwijs als DABIn de memorie van toelichting wordt de toepasselijkheid van Europese regels
met betrekking tot de interne markt op het gebied van hoger onderwijs categorisch
uitgesloten. De Raad kan zich vinden in de overweging dat het stelsel van
instellingen die bekostigd hoger onderwijs verzorgen, nog steeds de basiskenmerken
heeft van een dienst van algemeen belang die niet als een economische activiteit
dient te worden aangemerkt.3 Daarbij speelt
een rol dat de instellingen door de overheid worden bekostigd, het collegegeld
wettelijk wordt vastgesteld en het aanbod in belangrijke mate door de overheid
wordt gereguleerd. De Raad wijst er echter op dat de positie van instellingen
in het hoger onderwijs steeds meer kenmerken vertoont waardoor niet meer kan
worden volgehouden dat ondubbelzinnig sprake is van DAB waarop de regels inzake
mededinging en de interne markt niet van toepassing zijn.Op zichzelf is een stelsel van vraagsturing denkbaar binnen een gesloten
stelsel van onderwijs als overheidsvoorziening door bekostigde instellingen.
In de ontwikkeling van het stelsel wordt echter ook rekening gehouden met
het geven van onderwijs door niet-bekostigde instellingen. Hoewel (voorlopig)
nog geen sprake is van een «open bestel»4, heeft deze ontwikkeling wel tot gevolg dat bekostigde instellingen
niet alleen onderling concurreren om studenten, maar ook met niet-bekostigde
instellingen. In zoverre opereren bekostigde instellingen op een markt. Ook
verdient in dit opzicht de verhouding met vergelijkbare instellingen in andere
lidstaten, en in het bijzonder met Vlaanderen, nadere aandacht. Voorts wijst
de Raad erop dat de toelichting meer differentiatie in het hoger onderwijs
bepleit, zowel in kwaliteit als in duur en niveau van de opleidingen, en dat
vergroting van de wisselwerking tussen bedrijfsleven en hoger onderwijs wordt
beoogd. Voorts kunnen niet gebruikte leerrechten in een latere levensfase
nog worden ingezet. Deze ontwikkelingen leiden tot vervaging van de grens
tussen regulier hoger onderwijs en commerciële aanbieders van opleidingen.
Naarmate het hoger onderwijs zich verder ontwikkelt in de richting van een
open bestel, zal steeds minder goed kunnen worden volgehouden dat instellingen
bij de uitvoering van de taken waarvoor zij worden bekostigd, diensten van
algemeen belang uitvoeren. Vergelijkingen met andere Europese stelsels van
hoger onderwijs maken duidelijk dat daar gekozen wordt voor grotere verantwoordelijkheid
van de overheid voor het hoger onderwijs en niet voor een open bestel.Voorzover instellingen van hoger onderwijs activiteiten verrichten die
niet tot de wettelijke opleidingstaken behoren, zoals postacademisch onderwijs
of cursussen, treden zij op als ondernemer in het economisch verkeer. Daarbij
is niet relevant of zij daarmee beogen winst te maken, maar slechts of zij
in concurrentie treden met andere aanbieders. De toelichting dient dan ook
een duidelijk onderscheid te maken tussen wettelijke opleidingstaken
en overige activiteiten.Volgens paragraaf 5.6 van de toelichting zouden niet-bekostigde instellingen
diensten van algemeen economisch belang verrichten. De Raad kan dit standpunt
vooralsnog niet volgen, aangezien in de toelichting op geen enkele wijze aannemelijk
wordt gemaakt of en zo ja, in hoeverre er bij niet-bekostigde instellingen
sprake is van de vervulling van een dienst van algemeen belang door deze instellingen.
Evenmin is sprake van een openbare dienstverplichting. Ook in dit opzicht
dient de toelichting te worden aangepast.7.3 Onderzoek universiteitenMet betrekking tot het vrije en ongebonden onderzoek, dat wordt bekostigd
uit de eerste en tweede geldstroom, kan worden betoogd dat de regels van de
interne markt hierop niet van toepassing zijn. Dit is minder evident voor
het onderzoek uit de derde geldstroom, waarbij de overheid of de particuliere
organisatie die het onderzoek bekostigt meer zeggenschap heeft over de besteding
daarvan. Dit onderzoek lijkt meer overeenkomsten te hebben met onderzoek dat
op commerciële basis wordt verricht. Daarbij merkt de Raad op dat ook
10% van het budget van de eerste geldstroom in de toekomst verdeeld
wordt op basis van de tweede en derde geldstroom. De toelichting moet derhalve
onderscheid maken tussen het uit de eerste of tweede geldstroom en het uit
de derde geldstroom bekostigde onderzoek en een gedegen motivering bevatten,
waarom de interne markt niet op het onderzoek uit de derde geldstroom van
toepassing is, respectievelijk waarom er geen sprake zou zijn van een vervalsing
van de mededinging of een beperking van het vrij verkeer.7.4 Onderzoek hogescholenIngevolge artikel 4.1, derde lid, onder b, van de WHOO is het onderzoek
dat hogescholen verrichten gericht op ontwerp- en ontwikkelactiviteiten in
verwevenheid met de beroepspraktijk. Volgens de toelichting gaat het om onderzoek
dat voortkomt uit kennisvragen vanuit het bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties. Uit deze omschrijving wordt naar het oordeel van de Raad niet
duidelijk waarin dit onderzoek verschilt van onderzoek dat plaatsvindt door
particuliere of commerciële organisaties, zoals ontwerpbureaus of ingenieursbureaus
die gelijksoortig onderzoek voor overheidsorganisaties of het bedrijfsleven
verrichten. Zonder gedegen nadere motivering kan moeilijk worden volgehouden
dat hier sprake is van DAB, die niet onder de regels van de interne markt
en de mededinging zouden vallen. In dit verband merkt de Raad op dat het bevorderen
van de wisselwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven als motivering onvoldoende
is, omdat deze wisselwerking ook kan worden bereikt door bijvoorbeeld langdurige
stages van studenten of door het bevorderen van duale onderwijstrajecten.
De toelichting zal daarom naar het oordeel van de Raad ook dragend moeten
motiveren waarom het onderzoek door hogescholen niet onder de regels voor
de interne markt en de mededinging valt.7.5 Consequenties van een gemengd stelselDe Raad komt tot de conclusie dat ten aanzien van de bekostigde instellingen
voor hoger onderwijs en onderzoek niet zonder meer kan worden gesteld dat
deze (uitsluitend) diensten van algemeen belang leveren en daarom buiten de
werkingssfeer van de Europese regels inzake mededinging en de interne markt
vallen. Eerder gaat het om instellingen die gemengde prestaties leveren. Financiering
van overheidswege van de activiteiten van deze instellingen (bekostiging)
ten behoeve van de uitvoering van de wettelijke taken hoeft op zichzelf niet
aangemerkt te worden als staatssteun, maar in ieder geval moet gewaarborgd
zijn dat geen overcompensatie plaatsvindt, en voorts dient kruissubsidiëring
te worden voorkomen. Ook brengt dit mee dat een gescheiden boekhouding moet
worden gevoerd voor de commerciële activiteiten en de uitvoering van
de wettelijke taken.Het voorstel biedt echter geen wettelijke regels of garanties die voorkomen
dat de Europese regels inzake de mededinging en de interne markt worden overtreden.
Voorts kent paragraaf 7.4 van de WHOO, die bepalingen over de financiële
verslaglegging van de instellingen bevat, geen voorschriften met betrekking
tot het voeren van een gescheiden boekhouding voor de commerciële activiteiten
en de wettelijke taken, met uitzondering van de in artikel 7.20 van de WHOO
opgenomen mogelijkheid om bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur voorschriften te geven omtrent de administratie van de instellingen.Naar het oordeel van de Raad garandeert het voorstel daarmee onvoldoende
dat de Europese regels inzake de mededinging en de interne markt door de instellingen
zullen worden nageleefd. Hij adviseert daarom het voorstel zo aan te passen
dat naleving van de relevante Europese regels voldoende gegarandeerd wordt.
De WHOO zal onder meer regels moeten bevatten die overcompensatie en kruissubsidiëring
voorkomen. Tevens dient de wet voor te schrijven dat instellingen een gescheiden
boekhouding voeren voor hun commerciële activiteiten en hun wettelijke
taken.De Raad adviseert het voorstel in bovengenoemde zin te wijzigen.7. Europeesrechtelijke aspectenWij onderschrijven de algemene uiteenzetting van de Raad van State over
het onderscheid tussen een Dienst van Algemeen Belang (DAB) en Dienst van
Algemeen Economisch Belang (DAEB) en de gevolgen daarvan voor het al dan niet
van toepassing zijn van het EG-Verdrag. Wij constateren verder dat de Raad
zich kan vinden in de overweging dat het stelsel van instellingen die bekostigd
hoger onderwijs verzorgen, nog steeds de basiskenmerken heeft van een DAB
die niet als een economische activiteit kan worden aangemerkt. Wij zijn het
eens met de Raad dat er steeds meer beleidsontwikkelingen zijn die deze grens
tussen DAB en DAEB voor het bekostigd onderwijs kunnen doen vervagen.Om deze ontwikkelingen in beeld te blijven houden is bijvoorbeeld een
Commissie Experimenten Open Bestel Hoger Onderwijs ingesteld die de experimenten
open bestel begeleidt. Onder begeleiding van deze commissie zullen zowel positieve
als negatieve effecten van het open bestel in kaart worden gebracht. Daaronder
vallen ook de consequenties van nationaal en Europees mededingingsrecht en
de voorschriften over staatssteun. Ook zullen eventuele andere effecten op
het hoger onderwijsbestel worden bezien. Dit onderzoek is ook toegezegd aan
de Tweede Kamer (zie Kamerstukken II 2004–2005, 29 891, nr. 1).Verder zijn enkele onderzoeken in gang gezet om de Europeesrechtelijke
gevolgen van mogelijke nieuwe beleidskeuzes in kaart te brengen. Wij noemen
hier als voorbeeld het onderzoek naar winstuitkering bij publieke dienstverlening
(onderwijs, sociale woningmarkt en gezondheidszorg) dat het Kenniscentrum
voor Ordeningsvraagstukken op dit moment laat uitvoeren.Wij zijn het eens met de Raad dat bekostigde instellingen zowel wettelijke
als overige opleidingsactiviteiten verrichten en dat slechts voor de wettelijke
taken geldt dat zij DAB zijn. Dit is in de toelichting verhelderd.Als het gaat om niet-bekostigde instellingen, verrichten deze instellingen –
voor zover zij geaccrediteerde opleidingen verzorgen en dus wettelijk erkende
graden verlenen – een dienst van algemeen economisch belang. In paragraaf 5.6
van het algemeen deel van de memorie van toelichting is verduidelijkt dat
het verlenen van wettelijk erkende graden door deze niet-bekostigde instellingen
een dienst van algemeen economisch belang is. Voor zover niet-bekostigde instellingen
geen geaccrediteerde opleidingen verzorgen, verrichten zij diensten in de
zin van artikel 50 van het EG-Verdrag.De Raad maakt een onderscheid tussen de eerste en tweede geldstroom aan
de ene kant en de derde geldstroom aan de andere kant. Daar waar instellingen
hun publieke taak uitoefenen gelden in principe de regels voor de interne
EU-markt en mededinging niet. Waar het gaat om de derde geldstroom moet onderscheid
worden gemaakt tussen puur contractonderzoek en publiek-private samenwerkingsverbanden.
In het eerste geval is er sprake van onderzoek op commerciële basis en
valt dat onder de mededingingsregels. Het gaat om onderzoek dat eventueel
ook door andere derde partijen zou kunnen worden verricht; er is sprake van
een opdrachtgever-opdrachtnemer relatie. Bij samenwerkingsverbanden gaat het
om onderzoek dat weliswaar (mede) wordt gefinancierd door externen maar tevens
een bijdrage levert aan de uitvoering van de publieke taken van de universiteiten,
die daar dan ook een deel van de rijksbijdrage aan kunnen besteden. Van belang
is daarbij de bestedingskant en niet de inkomstenkant, met andere
woorden het doel waarvoor de middelen wordt ingezet (geen commercieel doel).Wat betreft de motivering omtrent de regels voor de interne markt (waaronder
in de toekomst begrepen de dienstenrichtlijn) en mededinging wordt hieronder
aangegeven dat een wetsvoorstel tot wijziging van de Mededingingswet bij de
Raad van State ter advisering voorligt.Zoals eerder is aangegeven, moet er een onderscheid worden gemaakt tussen
onderzoek vanuit de publieke taak van de instelling en onderzoek met een commercieel
doel.Volgens de memorie van toelichting komt het onderzoek aan hogescholen
voort uit kennisvragen vanuit het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Dit heeft de Raad van State er toe gebracht de vraag te stellen naar het verschil
met onderzoek dat wordt gedaan door particuliere en commerciële organisaties.
Daarbij gaat het ons inziens om de volgende twee punten. In de eerste plaats
dient te worden opgemerkt dat het onderzoek wordt verricht in verwevenheid
met het onderwijs. Het onderzoek staat daarmee in functie van de primaire
taak van hogescholen, zijnde het opleiden van professionals voor de beroepspraktijk.
Daarom valt dit onderzoek in principe niet onder de regels voor de interne
markt en mededinging. In de tweede plaats wordt opgemerkt dat met kennisvragen
hier niet is bedoeld dat een specifiek bedrijf een onderzoeksopdracht uitzet
met het oog op het oplossen van voor dat bedrijf specifieke problemen. Het
gaat om kennisvragen die breder zijn dan die van het individuele bedrijf en/of
organisatie en die te maken hebben met de professionalisering van de beroepspraktijk
in algemene zin. De regels voor de interne markt gelden wel voor pure contractactiviteiten,
waarbij het onderzoek ook door derde partijen zou kunnen worden verricht.Wat betreft de motivering omtrent de interne markt (waaronder in de toekomst
begrepen de dienstenrichtlijn) en mededinging wordt hieronder aangegeven dat
een voorstel tot wijziging van de Mededingingswet bij de Raad van State ter
advisering voorligt.In de «Publiek-privaatbrief» aan de Tweede Kamer van 20 juli
2005 (Kamerstukken II 2004–2005, 28 248, nr. 84) is aangegeven
dat een invulling van de wettelijke taken veelsoortig van aard kan zijn en
dat het investeren met publiek geld in private activiteiten nuttig en toegestaan
is, wanneer dit een aantoonbare bijdrage levert aan de innovatie van het onderwijs,
de kennisvalorisatie of de kwaliteit van het onderwijs en onderzoek. Tevens
is daarbij aangegeven dat het uitgangspunt dient te zijn, dat een transparante
verantwoording wordt afgelegd over de totale aanwending van de publieke middelen
en over al de daarmee gefinancierde activiteiten.De Raad stelt dat het wetsvoorstel onvoldoende waarborgt dat de Europese
regels inzake de mededinging en de interne markt door de instellingen worden
nageleefd. Dergelijke waarborgen zijn echter opgenomen in het wetsvoorstel
tot wijziging van de Mededingingswet (voorheen: wetsvoorstel Markt en Overheid).
Dat wetsvoorstel creëert gelijke concurrentieverhoudingen en een level
playing field tussen overheden die als aanbieder van goederen of diensten
aan derden optreden (ondernemer), ondernemingen die van overheidswege over
een bijzondere positie beschikken en – aan de andere kant – (andere)
particuliere ondernemingen. Binnen dit wettelijk te creëren level playing
field voor beide typen organisaties kan van overcompensatie en kruissubsidiëring
in bedoelde zin geen sprake zijn. Vanwege het feit dat het genoemde wijzigingsvoorstel
van de Mededingingswet reeds regels bevat die ook relevant zijn voor hoger
onderwijsinstellingen, zoals door de Raad voorgesteld, is er geen aanleiding
om dergelijke regels opnieuw in een onderwijswet op te nemen. Dat wetsvoorstel
ligt nu ter advisering voor bij de Raad van State. Om die reden willen we
hierop in dit nader rapport niet uitgebreid ingegaan. Overigens merken wij
op dat binnen de instelling van kruissubsidiëring bij de uitoefening
van de publieke taken geen sprake is. De instellingen hebben bestedingsvrijheid
van de publieke middelen voor de uitoefening van hun publieke taken, vanzelfsprekend
binnen de grenzen van de rechtmatige en doelmatige besteding van overheidsmiddelen.
Dit is inherent verbonden aan het systeem van lumpsumfinanciering.Naast wettelijke maatregelen hebben wij overigens ook nog andere maatregelen
genomen om aan instellingen duidelijkheid te scheppen over de grenzen van
het (Europese) mededingingsrecht. Onderwijsinstellingen die zich afvragen
of een specifieke investering valt binnen de kaders van wet- en regelgeving
(óók die ten aanzien van mededingingsaspecten, waaronder begrepen
kruissubsidiëring) kunnen op facultatieve basis een dergelijke casus
voorleggen aan een platform dat we in oktober 2005 voor het gehele onderwijs
daartoe hebben ingericht.8. Financieel beheerArtikel 7.12 van de WHOO bepaalt dat de toegekende middelen op zodanige
wijze dienen te worden beheerd dat een behoorlijke exploitatie en het voortbestaan
van de instelling zijn verzekerd. De toelichting op dit artikel stelt dat
het daarbij gaat om de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de besteding
van publieke middelen, en brengt dit in verband met de taak van het CvB om
er zorg voor te dragen dat binnen de instelling kwalitatief goed onderwijs
wordt verzorgd en kwalitatief goed onderzoek wordt verricht.Volgens de toelichting is uitbesteden in beginsel toegestaan, is het aanwenden
van publieke middelen voor private activiteiten (investeringen in commerciële
activiteiten) onder voorwaarden toegestaan en mag de rijksbijdrage niet worden
ingezet voor het betalen van het reguliere college- of examengeld.a. Het kabinet gaat er kennelijk van uit dat de gekozen formulering «een
zodanig beheer van de toegekende middelen dat een behoorlijke exploitatie
en het voortbestaan van de instelling zijn verzekerd» voldoende grondslag
biedt voor een toetsing van de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besteding
van de toegekende publieke middelen. Dit is niet vanzelfsprekend het geval.
De Raad adviseert artikel 7.12 in dit opzicht te verduidelijken door uitdrukkelijk
te bepalen dat de toegekende middelen in overeenstemming met de doelen waarvoor
zij zijn toegekend, dienen te worden aangewend.b. Een voordeel van de gekozen formulering is dat deze ruim genoeg is
om, zoals de toelichting stelt, uitbesteding mogelijk te maken en mogelijk
te maken dat publieke middelen – onder omstandigheden – voor commerciële
doeleinden worden ingezet. De Raad is evenwel van oordeel dat de besteding
van publieke middelen, ongeacht de keuzes die ten aanzien van de positionering
van de instellingen gemaakt kunnen worden, in beginsel gericht dient te zijn
op de bekostiging van de publieke taken van de instellingen, ook al hebben
instellingen vrijheid bij de besteding van die bekostiging binnen het kader
van die publieke taken. Uitbesteding kan aanvaardbaar zijn, maar dat geldt
niet voor het inzetten van publieke middelen voor commerciële activiteiten
(«kruissubsidiëring»). De Raad constateert dat artikel 7.12
kruissubsidiëring niet verhindert. Hij adviseert expliciet te bepalen
dat de doelen van de bekostiging beperkt zijn tot het bekostigde onderwijs
en dat publieke middelen niet mogen worden ingezet voor commerciële doelen.c. In paragraaf 6.4 van de WHOO wordt ingegaan op het financiële
toezicht. Daarbij wordt vermeld dat de Algemene Rekenkamer toezicht houdt
op het door de Auditdienst van OCW uitgevoerde toezicht op de werkzaamheden
van de externe accountant. De Raad wijst erop dat de Algemene Rekenkamer in
het kader van artikel 91 van de Comptabiliteitswet 2001 de bevoegdheid heeft
om niet alleen bij de minister, maar ook bij de desbetreffende instellingen
inlichtingen in te winnen, het overleggen van bescheiden te vorderen of een
onderzoek bij die instellingen in te stellen onder de in dat artikel geregelde
voorwaarden. De Raad adviseert de toelichting aan te vullen.8. Financieel BeheerWe zijn het eens met de Raad van State wanneer hij opmerkt dat de zinsnede «een
zodanig beheer van de toegekende middelen dat een behoorlijke exploitatie
en het voortbestaan van de instelling zijn verzekerd» onvoldoende grondslag
biedt voor een toetsing van de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besteding
van de toegekende publieke middelen. Daarom is artikel 7.12 verduidelijkt
door hierin uitdrukkelijk te bepalen dat de toegekende middelen in
overeenstemming met de doelen waarvoor zij zijn toegekend, dienen te worden
aangewend.De Raad stelt terecht dat het inzetten van publieke middelen voor commerciële
activiteiten («kruissubsidiëring») niet is toegestaan en
dat het voorgestelde artikel 7.12 dit niet verhindert. Het advies van de Raad
om expliciet te bepalen dat de doelen van de bekostiging beperkt zijn tot
het bekostigde onderwijs en dat publieke middelen niet mogen worden ingezet
voor commerciële doelen, is overgenomen.Het wetsvoorstel beoogt inderdaad niet dat het mogelijk wordt publieke
middelen voor uitsluitend commerciële doeleinden («winstoogmerk»)
aan te wenden. Dit is in lijn met de Notitie Helderheid 2003 en herbevestigd
in een brief aan de Tweede Kamer van 20 juli 2005 (Kamerstukken II, 2004–2005,
28 248, nr. 84). Om dit tot uitdrukking te brengen is aan artikel
7.12 een tweede lid toegevoegd waarin is aangegeven in hoeverre investeren
met publieke middelen kan worden beschouwd als het aanwenden van de rijksbijdrage
overeenkomstig het doel waarvoor die ter beschikking is gesteld.De Raad wijst er terecht op dat de Algemene Rekenkamer in het kader van
artikel 91 van de Comptabiliteitswet 2001 de bevoegdheid heeft om niet alleen
bij de minister maar ook bij de desbetreffende instellingen inlichtingen in
te winnen, het overleggen van bescheiden te vorderen of een onderzoek bij
die instellingen in te stellen onder de in dat artikel geregelde voorwaarden.
Om hierover geen misverstand te laten bestaan, is een passage over deze bevoegdheid
toegevoegd aan paragraaf 6.3 (was: paragraaf 6.4) van het algemeen
deel van de toelichting.9. Universitair medisch centrumIn het voorgestelde artikel 5.4, eerste lid, wordt bepaald dat een academisch
ziekenhuis en een universiteit een samenwerkingsverband kunnen aangaan onder
de wettelijke aanduiding universitair medisch centrum (UMC). De universiteiten
en de academische ziekenhuizen krijgen daarmee de gelegenheid om de samenwerking
die onder de WHW tot stand is gebracht, voort te zetten. Het uitgangspunt
in de WHW is hierbij dat het academisch ziekenhuis en de universiteit afspraken
maken over de diensten die het ziekenhuis verleent aan de faculteit die de
opleiding geneeskunde verzorgt. In de praktijk is dit volgens paragraaf 8.1
van de toelichting op de meeste locaties echter uitgebouwd tot een vorm van
samenwerking die veel verder gaat: het «UMC-model». In het UMC-model
worden het academisch ziekenhuis en de faculteit geïntegreerd bestuurd,
zowel op het gebied van beleid als op dat van beheer. Waar dit model gevolgd
wordt, is er formeel nog steeds sprake van een afzonderlijk bestuur van het
ziekenhuis en van de faculteit die de opleiding geneeskunde verzorgt. De decaan
van de faculteit maakt echter ook deel uit van het bestuur van het ziekenhuis.
De universiteit en het academisch ziekenhuis zijn overeengekomen dat er een
volledige personele unie is tussen het bestuur van het academisch ziekenhuis
en het UMC. Zo kan het geïntegreerde bestuur van het UMC naar buiten
toe optreden voor het samenwerkingsverband. Omdat dit in de praktijk een werkbare
oplossing is voor de samenwerking en om de verschillende invullingen daarvan
mogelijk te maken, is er geen reden de positie van het UMC formeel in het
wetsvoorstel te regelen, aldus de toelichting.Naar het oordeel van de Raad ligt een wettelijke regeling van het UMC
echter wel in de rede. Als er in de praktijk een verdergaander vorm van integratie
plaats heeft gevonden dan de wet mogelijk maakt en deze ontwikkeling nog wenselijk
wordt geacht, is het zowel voor de bij de samenwerking betrokken partijen,
de academische ziekenhuizen en de universiteiten/faculteiten geneeskunde,
als voor andere belanghebbenden duidelijker wanneer die ontwikkeling wordt
gecodificeerd. De Raad adviseert het wetsvoorstel aan te passen.9. Universitair medisch centrumIn de loop der jaren is een zeer intensieve samenwerking tot stand gekomen
tussen de medische faculteiten en de academische ziekenhuizen, waarbij optimaal
gebruik is gemaakt van de ruimte die de desbetreffende bepalingen van de WHW
boden. Waar in de memorie van toelichting gesproken wordt van een samenwerking «die
veel verder gaat», is daarmee bedoeld aan te geven dat
er intensievere vormen van samenwerking tot stand zijn gekomen dan in het
begin van de jaren negentig voor mogelijk werd gehouden. Met de aanduiding «die
veel verder gaat» wordt geenszins gedoeld op een situatie dat de samenwerkingsvorm
verder gaat dan de wet mogelijk maakt. De verdergaande vormen van samenwerking
in het zogenaamde UMC-model zijn alle tot stand gebracht zonder de bestaande
wet- en regelgeving geweld aan te doen. Het is dan ook niet nodig om vanwege
die reden de ontwikkelde samenwerkingspatronen te codificeren. Ook de betrokken
instellingen prefereren de bestaande wettelijke context, waarbij voldoende
ruimte wordt geboden voor een locale inkleuring van de samenwerking boven
codificatie van één samenwerkingsmodel. Verder wordt nog opgemerkt
dat ook aan de kwaliteit van taakuitoefening op het gebied van zorg, onderwijs/opleiding
en onderzoek geen argument ontleend kan worden om de samenwerking verdergaand
te codificeren dan thans in het wetsvoorstel is gebeurd.Anderzijds wordt het vanwege de transparantie wel wenselijk geacht om
de aanduiding Universitair medisch centrum, de benaming waaronder het samenwerkingsconstruct
van faculteit en academisch ziekenhuis zich maatschappelijk presenteert, een
wettelijke grondslag te geven. Door de gekozen aanpak wordt de speelruimte
van de instellingen om zelf inhoud te geven aan de samenwerking gekoppeld
aan helderheid over bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Daarbij blijft
het duidelijk dat er sprake is van een zorginstelling én een onderwijsinstelling
met de toepassing van de wet- en regelgeving – en verantwoordingsverplichtingen –
voor de betrokken onderscheiden zorg- en onderwijstaken.10. Openbare en bijzondere instellingenIn het voorgestelde artikel 1.1 wordt het begrip «openbare instelling»
gedefinieerd. Anders dan in de WHW (artikel 1.1) wordt een openbare instelling
niet gedefinieerd als een instelling die uitgaat van de overheid, maar als
een instelling die bij deze wet is ingesteld en rechtspersoonlijkheid heeft.
Deze wijziging lijkt samen te hangen met de in paragraaf 5.3.1 van de
toelichting verwoorde keuze om in het wetsvoorstel onderwijsinstellingen die
uitgaan van een privaatrechtelijke rechtspersoon (de bijzondere instellingen)
als uitgangspunt te nemen, gezien het streven om zo veel mogelijk aan te sluiten
bij het algemeen geldend recht en de beoogde nieuwe verhoudingen tussen de
overheid en instellingen. Om dit voor alle instellingen mogelijk te maken
wordt in het voorgestelde artikel 4.20, eerste lid, de mogelijkheid gecreëerd
om «van kleur te verschieten»: de Minister van OCW kan, onder
door hem te stellen voorwaarden, goedkeuren dat een openbare instelling wordt
omgezet in een bijzondere instelling.1 Daarbij
wordt toegelicht dat dit betekent dat een publiekrechtelijke instelling wordt
omgezet in een instelling die uitgaat van een privaatrechtelijke rechtspersoon
(vereniging of stichting).Naar het oordeel van de Raad is de voorgestelde verandering ten opzichte
van artikel 1.1 onjuist. Het bepalende kenmerk van openbaar onderwijs is dat
dit van de overheid uitgaat. In de praktijk betekent dit meestal dat openbare
instellingen publiekrechtelijk van aard zijn, maar ze kunnen ook een privaatrechtelijke
rechtsvorm hebben. In het verlengde hiervan is hij van mening dat in het voorgestelde
artikel 4.20, eerste lid, niet moet worden bepaald dat openbare instellingen
kunnen worden omgezet in bijzondere instellingen, maar dat zij kunnen worden
ondergebracht bij een stichting of een vereniging. Op die manier kan zoveel
mogelijk worden aangesloten bij het rechtspersonenrecht in Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek en de beoogde nieuwe verhoudingen tussen de overheid en
instellingen, en kan worden voorkomen dat deze instellingen niet meer onder
de bijzondere verantwoordelijkheid van de overheid vallen. Wanneer het de
bedoeling is deze verantwoordelijkheid voor die instellingen te beëindigen,
vergt dat een andere en meer principiële motivering dan die thans uit
de toelichting blijkt.De Raad adviseert de artikelen 1.1, 4.5 en 4.20, alsmede de memorie van
toelichting overeenkomstig het voorgaande aan te passen.10. Openbare en bijzondere instellingenDe opmerkingen van de Raad van State in onderdeel 10 van zijn advies hebben
aanleiding gegeven om de terminologie in het wetsvoorstel kritisch te bezien.
De door de Raad geciteerde toelichting geeft inhoudelijk weer hetgeen beoogd
was en is. In de wettekst is dit verhelderd doordat de terminologie is aangescherpt.De bestaande openbare instellingen kunnen desgewenst «van kleur
verschieten» maar kunnen ook hun openbare karakter behouden. Anders
dan de Raad veronderstelt, is de wijziging van de definitie van openbare instelling
geen gevolg van het uitgangspunt dat wij de bijzondere instellingen als referentie
nemen en ook geen gevolg van de nieuwe mogelijkheid voor universiteiten om «van
kleur te verschieten». De gewijzigde definitie geeft aan welke rechtsvorm
voor openbare instellingen binnen het hoger onderwijs mogelijk is: alleen
een instelling die bij wet is ingesteld en rechtspersoonlijkheid heeft. Dit
is overeenkomstig de bestaande situatie. Er is in het hoger onderwijs geen
behoefte meer aan een openbare instelling die door bijvoorbeeld een gemeente
of provincie in stand wordt gehouden. Ook zien wij geen praktische meerwaarde
om de huidige universiteiten die bij wet zijn ingesteld om te zetten in een
overheidsstichting; de suggestie van de Raad om deze vorm van «kleur
verschieten» te regelen, hebben wij dan ook niet overgenomen. Een dergelijke
behoefte bestaat wel in het funderend onderwijs in verband met bijvoorbeeld
de beheerslasten van een gemeente; de mogelijkheid van een overheidsstichting
is dan ook voor het funderend onderwijs reeds geregeld.Met het creëren van de mogelijkheid van «kleurverschieten»
van universiteiten is het niet de bedoeling om de verantwoordelijkheid voor
die instellingen te beëindigen. De aanhoudende zorg van de overheid richt
zich echter niet op de rechtsvorm van de instelling noch op het karakter van
het onderwijs, maar op de borging van de verschillende aspecten van de stelselverantwoordelijkheid:
kwaliteit, toegankelijkheid, pluriformiteit en doelmatigheid. In feite betreft
het de taak van het in stand houden van een publiek bestel, ongeacht de rechtsvorm
van de instellingen. Hierbij wijzen wij ook op de nota «Governance in
het onderwijs»1. Met de mogelijkheid van «kleurverschieten»
is er dus geen sprake van een principiële wijziging in de stelselverantwoordelijkheid.11. Examens en graadverleningIngevolge artikel 2.1, derde lid, van de WHOO heeft de examencommissie
de bevoegdheid getuigschriften met de daarbij behorende supplementen te verstrekken
aan studenten die hun examen met goed gevolg hebben afgelegd. Vervolgens verleent
het CvB ingevolge artikel 2.13 van de WHOO de graden van Bachelor of Master
aan deze studenten. Deze regeling verschilt niet van de huidige regeling in
de WHW.De WHOO noch de WHW schrijven voor dat deze graadverlening in een document
wordt vastgelegd. In de praktijk zal het getuigschrift als bedoeld in artikel
2.11 als zodanig fungeren. Strikt genomen kan dit hier echter niet toe dienen,
aangezien het CvB de graad pas na het behalen van het examen kan verstrekken
en het getuigschrift als bewijs dient voor het behalen van dit examen. Voorts
is niet de examencommissie bevoegd tot verlening van de graad, maar het CvB.
Gelet op het civiele effect dat aan graadverlening is verbonden, waaronder
de toelating tot bepaalde beroepen, is het wenselijk dat over de vorm waarin
deze plaatsvindt geen enkele twijfel kan bestaan. Naar het oordeel van de
Raad is voorts de regeling waarbij de examencommissie het getuigschrift verstrekt
en het CvB de graad verleent, nodeloos gecompliceerd. Hij wijst op de regeling
in de artikelen 2.19 en 2.20 van de WHOO, volgens welke het college voor de
promoties zowel is belast met de promotie als met de verlening van de graad
van doctor. Verlening van de graad door de examencommissie past ook in de
versterking van de positie van deze commissie die met dit voorstel wordt nagestreefd.De Raad adviseert de verlening van graden op te dragen aan de examencommissie
en uitdrukkelijk te bepalen dat deze in een document wordt vastgelegd.11. Examens en graadverleningDe Raad van State adviseert om de graadverlening aan de examencommissie
op te dragen in plaats van aan het college van bestuur. Dit advies nemen wij
niet in deze vorm over. Omdat het verstrekken van graden, net als het verzorgen
van geaccrediteerd onderwijs, hoort tot de kerntaken van de instelling, ligt
het voor de hand dat het college van bestuur daartoe bevoegd (en dus ook daarvoor
eindverantwoordelijk) is.De opmerking van de Raad heeft ons aanleiding gegeven om het wetsvoorstel
zodanig aan te passen dat het college van bestuur de bevoegdheid om graden te verlenen kan overdragen aan een examencommissie.
Het is immers goed denkbaar dat de examencommissie, als enige orgaan dat bevoegd
is tot het inhoudelijke oordeel (beoordeling van het eindniveau van een student
door het afnemen van een examen) waarmee de graadverlening nauw verbonden
is, in plaats van het college van bestuur de graden aan individuele studenten
verleent.Wij onderschrijven de constatering van de Raad dat het duidelijker is
om expliciet te vermelden dat de examencommissie een getuigschrift vaststelt
waarin zowel het behalen van het examen als het verlenen van de graad en eventuele
toevoeging worden vastgelegd. Wie het getuigschrift feitelijk uitreikt (overhandigt),
hoeft niet bij wet te worden geregeld. Naar aanleiding van het advies van
de Raad zijn de desbetreffende wetsartikelen en de toelichting daarop in bovenstaande
zin aangepast.12. Vestiging in het buitenlandArtikel 4.25 bevat een mogelijkheid om een geaccrediteerde opleiding zowel
in Nederland als in het buitenland te verzorgen. De Raad wijst erop dat door
deze formulering het niet mogelijk is dat een opleiding tevens op de Nederlandse
Antillen of op Aruba wordt gevestigd. Deze landen vormen onderdeel van het
Koninkrijk der Nederlanden en zijn dus geen buitenland.De Raad adviseert de woorden «zowel in Nederland als in het buitenland»
te vervangen door «zowel in als buiten Nederland».12. Vestiging in het buitenlandHet is uitdrukkelijk niet de bedoeling om de Nederlandse Antillen en Aruba
uit te sluiten van artikel 4.25. Het voorstel van de Raad van State is overgenomen.13. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.13. Redactionele kanttekeningenDe redactionele kanttekeningen van de Raad van State zijn zoveel mogelijk
overgenomen. Hieronder wordt gemotiveerd aangegeven welke punten niet zijn
overgenomen:– In de definitie van «Croho» in artikel 1.1 is de zinsnede «als
bedoeld in artikel 2.10» met het oog op de transparantie van de regelgeving
blijven staan.– Bij enkele definities heeft de Raad gesuggereerd een lidwoord
toe te voegen. Dit is niet overgenomen omdat in de artikelen waarin de begrippen
worden gebruikt, de lidwoorden al staan en dit tot dubbelingen zou leiden.– In de definities van «hogeschool», «universiteit»
en «Open Universiteit» in artikel 1.1 is geen verwijzing opgenomen
naar de taakomschrijvingen in artikel 4.1, omdat er dan een cirkelredenering
zou ontstaan: in de artikelen 4.1 is ook een verwijzing naar de bijlage opgenomen.– De afstemming tussen artikel 2.1, eerste lid, en artikel 2.2 is
in de toelichting verhelderd.– In artikel 2.1, derde lid, is «, met inbegrip van de promotietrajecten»
niet vervallen omdat het slechts betrekking heeft op universiteiten.– In het oorspronkelijke tweede lid van artikel 2.2 is de redactionele
suggestie niet overgenomen, omdat in dat lid de door de Raad van State genoemde
woorden niet meer voorkomen.– In artikel 2.3 is geen specifieke definitie van het begrip «hoogleraar»
opgenomen. Uit het tweede lid blijkt immers duidelijk wat de verantwoordelijkheden
van een hoogleraar zijn. Tevens wordt door de voorwaarde van een benoemingsbesluit
voldoende duidelijkheid over de functie van hoogleraar geboden. Hetzelfde
geldt voor de «lector» in artikel 2.5.– De voorgestelde redactionele wijziging in het oorspronkelijke
artikel 2.6 is niet doorgevoerd omdat het desbetreffende artikel is vervallen.– In artikel 2.10 is geen voorziening getroffen voor de overdracht
van registratie in het CROHO bij een juridische fusie van twee instellingen.– In paragraaf 2.3 is niet bepaald dat aan elke onderwijseenheid
een tussentijdse toets is verbonden omdat een instelling daartoe niet verplicht
is, bijvoorbeeld als er sprake is van een stage.– In artikel 2.19, tweede lid, is «van een universiteit»
niet vervallen omdat er ook hoogleraren kunnen zijn die bij een hogeschool
zijn aangesteld.– In de oorspronkelijke tweede volzin van artikel 3.2, tweede lid,
is de redactionele suggestie niet overgenomen, omdat in die volzin de door
de Raad van State genoemde woorden niet meer voorkomen.– In het oorspronkelijke tweede lid van artikel 3.3 is de redactionele
suggestie niet overgenomen, omdat dat lid is vervallen.– In het oorspronkelijke artikel 3.9 zijn de redactionele suggesties
niet overgenomen, omdat dat artikel in technische zin zodanig is gewijzigd
dat de door de Raad genoemde onderdelen niet meer in de tekst van dat artikel
voorkomen.– In de oorspronkelijke eerste drie leden van artikel 3.10 zijn
de aanbevelingen voor een deel niet overgenomen als gevolg van de wijzigingen
in artikel 3.9.– In het oorspronkelijke zesde lid van artikel 3.16 is de tweede
suggestie niet overgenomen omdat het in artikel 3.10 zowel over een diploma
als een getuigschrift gaat. De derde suggestie is niet overgenomen als gevolg
van de wijzigingen in artikel 3.9.– Met betrekking tot de paragrafen 3.4 en 3.5 zijn de aanbevelingen
vooralsnog niet overgenomen. De reden hiervan is het feit dat genoemde paragrafen
op grond van de hieronder vermelde overweging nog niet in het wetsvoorstel
zijn opgenomen; deze twee paragrafen zullen in een later stadium bij nota
van wijziging aan het wetsvoorstel worden toegevoegd. In een bijlage bij die
nota van wijziging zal worden aangegeven, als de desbetreffende kanttekeningen
van de Raad niet worden overgenomen.  Op dit moment is bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal aanhangig
het voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband
met onder meer invoering van leerrechten in het hoger onderwijs, herziening
van de collegegeldsystematiek, invoering van het collegegeldkrediet en invoering
van een nieuw aflossingssysteem (financiering in het hoger onderwijs) (Kamerstukken
II 2005–2006, 30 387, nr. 2). Dat wetsvoorstel voorziet onder
meer in regeling van onderwerpen die ook in de paragrafen 3.4 en 3.5 van het
onderhavige wetsvoorstel moeten worden vastgelegd. De plenaire behandeling
van eerstbedoeld wetsvoorstel door de Tweede Kamer is op dit moment nog niet
afgerond. Dat betekent dat de eindtekst van het wetsvoorstel nog niet vaststaat.
Zolang dat niet het geval is, is het – gelet op de vele amendementen
die zijn ingediend waarondereen aantal die op een kamermeerderheid kunnen
rekenen, naar onze mening niet zinvol de paragrafen 3.4 en 3.5 van het onderhavige
wetsvoorstel thans «in te vullen». Tegen die achtergrond heeft
het niet onze voorkeur de indiening van het onderhavige wetsvoorstel daarop
te laten wachten.– In paragraaf 4.2 is geen bepaling opgenomen die uitdrukkelijk
regelt dat deze paragraaf alleen op bekostigde instellingen van toepassing
is: uit de definitie van «instellingen» in artikel 1.1 blijkt
dat deze paragraaf alleen over bekostigde instellingen gaat. Om verwarring
te voorkomen is in het kopje van paragraaf 4.2 «bekostigde»
geschrapt. Daarnaast is artikel 4.24 vanwege de transparantie van het wetsvoorstel
verplaatst naar hoofdstuk 1. Op die manier is vanaf het begin helder welke
artikelen van toepassing zijn op niet-bekostigde instellingen (en de overige
artikelen dus op bekostigde instellingen).– De voorgestelde verwijzingen in 4.8, derde lid, tweede volzin,
zijn overgenomen, met uitzondering van de verwijzing naar artikel 4.9, eerste
lid, onderdelen b en i: deze rechten komen op grond van artikel 9.30a, tweede
lid, onderdelen a en b, van de WHW aan de gezamenlijke vergadering toe en
moeten in de WHOO daarom gehandhaafd blijven om hetzelfde niveau van rechten
aan de medezeggenschapsraad te garanderen.– In artikel 5.4, derde lid, is de verwijzing naar het tweede lid
gewijzigd in een verwijzing naar het derde lid. Alleen is wel de zinsnede «voor
zover het de bevoegdheid tot het instellen van een examencommissie betreft»
verwijderd.– Besloten is in artikel 7.4, derde lid, het woord «prestaties»
niet te laten vervallen. Zoals in de toelichting is aangegeven, worden op
dit moment de vorm van prestatiebekostiging en de randvoorwaarden die daarvoor vervuld moeten worden, door onafhankelijke experts onderzocht. Daarover
zal tijdig duidelijkheid bestaan. Het is wenselijk om het prestatieaspect
afzonderlijk te benoemen, ook al zou het in het spraakgebruik onderdeel uitmaken
van de kwaliteit van het onderzoek omdat met name op dat aspect zal worden
bekostigd.– De tweede volzin van artikel 7.13 is gehandhaafd omdat het hier
gaat om een verklaring die het bestuur zelf aan de minister zendt en niet
om een verklaring die de accountant opstelt. Dat zijn twee verschillende zaken.
De taak van de accountant is beperkt tot het vaststellen dat een dergelijke
verklaring door het bestuur is opgesteld.– Het derde en het vierde lid van artikel 7.14 zijn eveneens gehandhaafd.
De verklaring over de getrouwheid van de jaarrekening, bedoeld in het tweede
lid, wordt niet opgesteld door de eigen accountant van het bestuur maar door
een externe accountant. Dat is niet de accountant die mede de jaarrekening
opstelt. Tot de taak van de externe accountant behoort nu juist wel controle
op de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de bestedingen.– In plaats van het laten vervallen van het tweede lid van artikel
7.21 is ervoor gekozen om aan de opmerking van de Raad van State tegemoet
te komen door de toelichting op dit punt uit te breiden.– In artikel 9.51 zijn de woorden «binnen een redelijke termijn»
gehandhaafd omdat het vermoedelijk slechts om een beperkt aantal gevallen
gaat. Juist omdat het noemen van een concrete datum noopt tot het treffen
van weer een extra voorziening voor gevallen die dan nog niet zijn afgedaan,
is daarvan bewust afgezien.– Het voorstel om via artikel 9a.8, onderdeel B, een redactionele
correctie uit te voeren in artikel 62, eerste lid, onderdeel b, van de Advocatenwet
wordt niet meegenomen in dit wetsvoorstel maar wordt door de Minister van
Justitie gerealiseerd in een ander wetgevingstraject.Los van het advies van de Raad van State hebben wij nog aanleiding gezien
de onderstaande wijzigingen in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
aan te brengen. De artikelen verwijzen naar de artikelen zoals die aan de
Raad zijn voorgelegd.Het gaat ten eerste om een actualisatie van het voorstel van wet tot wijziging
van diverse wetten in verband met enkele aanpassingen met betrekking tot persoonsgebonden
nummers in het onderwijs (Kamerstukken I 2005–2006, 30 404, A)
en de Reparatiewet OCW 2005. Ten tweede zijn diverse artikelen verplaatst
met het oog op de verbetering van de toegankelijkheid van het wetsvoorstel.
Dit is vooral binnen hoofdstuk 9 gebeurd. Naast redactionele verbeteringen
is verder op diverse plaatsen de consistentie verbeterd tussen de artikelen,
de artikelsgewijze toelichting en het algemeen deel van de memorie van toelichting
en verder tussen de artikelen onderling. Het gaat bijvoorbeeld om een afstemming
van de begrippen accreditatie, accreditatiebesluit en besluit tot accreditatie.
Een ander voorbeeld van verbetering van de consistentie tussen het algemeen
deel van de memorie van toelichting en de artikelen is dat artikel 8.19 zodanig
is gewijzigd dat het college van bestuur niet alleen de opleiding van een
student kan beëindigen in geval van ernstige overlast, maar ook de toegang
tot de instelling definitief kan ontzeggen.Ten slotte gaat het om de onderstaande wijzigingen.– In artikel 1.1 leidde de term «propedeutische fase»
tot verwarring. Om die reden is dit gewijzigd in: eerste jaar. Dit is ook
op overige plaatsen in het wetsvoorstel gewijzigd. Hierdoor is in artikel
3.10, derde lid, het begrip «Ad-programma» ook komen te vervallen
omdat er tussen het eerste jaar van een Ad-programma en het eerste jaar van
een bacheloropleiding in deze zin geen verschil is.– Het begrip «programma» bleek niet gedefinieerd te
zijn. Ter verheldering is dit begrip in artikel 1.1 opgenomen.– Artikel 2.2, tweede lid, is vervallen in verband met samenloop
met artikel 2.6. Het nieuwe tweede lid van artikel 2.2 bevat een gewijzigde
formulering van het oorspronkelijke artikel 2.6. Niet langer wordt slechts
gesproken van personeelsbeleid, aangezien ook binnen het overige beleid van
het college van bestuur rekening moet worden gehouden met voldoende ruimte
voor de uitoefening van het beroep.– In het derde lid van artikel 2.4 is de zinsnede «of binnen
een redelijke termijn geen beslissing op de aanvraag heeft genomen»
geschrapt. Voor de openbare instellingen gelden in dit geval de algemene regels
uit de Algemene wet bestuursrecht. Overigens kan op grond daarvan bij het
uitblijven van een beslissing op de aanvraag bezwaar worden ingediend; het
uitblijven van een tijdige beslissing betekent dus niet automatisch dat het
college van bestuur geacht wordt de benoeming te hebben bekrachtigd.– Ter bevordering van het overzicht zijn de bepalingen over een
Ad-programma in hoofdstuk 2 bij elkaar gezet, zijn de begripsbepalingen in
artikel 1.1 aangescherpt en is artikel 8.10a toegevoegd in verband met de
toetsing door de NVAO van de nieuwe Ad-programma’s.– In artikel 2.17 is verduidelijkt welke bevoegdheden colleges van
bestuur van twee of meer instellingen gezamenlijk of zelfstandig kunnen uitoefenen.
De toelichting is met het oog op de verduidelijking eveneens aangevuld.– In artikel 3.2 is het onderdeel uit het tweede lid dat het college
van bestuur voorschrijft regels van procedurele aard voor de inschrijving
vast te stellen, verplaatst naar het eerste lid. De reden hiervan is dat bedoelde
regels betrekking hebben op de inschrijving terwijl het in het tweede lid
gaat om het vervallen van de inschrijving.– In artikel 3.2, derde lid, is de fictie geschrapt en vervangen
door een tekst die beter tot uitdrukking brengt wat het rechtsgevolg is van
de gegrondverklaring van het desbetreffende bezwaar of beroep.– In artikel 3.3 is het tweede lid geschrapt. Ingevolge boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek kunnen de ouders, voogden of verzorgers onderscheidenlijk
de wettelijke vertegenwoordigers van een minderjarig of handelingsonbekwaam
persoon bewerkstelligen dat deze personen kunnen voldoen aan de in dit artikel
vermelde eisen.– In de aanhef van artikel 3.8, tweede lid, is het woord «vrees»
vervangen door: reden. Hierdoor wordt het college van bestuur meer nog dan
thans het geval is verplicht de weigering van de inschrijving te beargumenteren.– In artikel 3.9 is voor inschrijving van een wo-bacheloropleiding
en een hbo-bacheloropleiding een onderscheid aangebracht tussen enerzijds
de diploma-eisen en anderzijds de nadere vooropleidingseisen, zoals de eisen
betreffende de profielen of vakkenpakketeisen. Vergeleken met het oorspronkelijke
artikel is hierdoor de inzichtelijkheid van artikel 3.9 toegenomen. Inhoudelijk
zijn geen wijzigingen aangebracht.– De wijzigingen in artikel 3.9 leiden noodzakelijkerwijs tot enkele
aanpassingen in artikel 3.10. Mede als gevolg van de omschrijving van de begrippen «diploma-eis»
en «nadere eis» in artikel 1.1 is de tekst van artikel 3.10 toegankelijker
geworden. Ook hier geldt dat geen inhoudelijke wijzigingen zijn aangebracht.– Aan artikel 3.15 is een lid toegevoegd dat ertoe strekt de deelname
aan de selectieprocedure te beperken tot drie. Hieraan ligt ten grondslag
dat het van belang wordt geacht dat op het niveau van de wet wordt geregeld
dat een student drie maal aan de selectie kan meedoen. Hoe hoger het niveau,
des te groter de rechtszekerheid.– In artikel 3.19 is «studiejaar» vervangen door: kalenderjaar.
Dit vloeit voort uit het vervallen van het begrip «studiejaar»
uit het wetsvoorstel. Het college van bestuur kan immers bepalen dat het onderwijs
in een opleiding op een ander tijdstip dan 1 september aanvangt.– Omdat de onderdelen a en c van het oorspronkelijke eerste en tweede
lid van artikel 3.41 identiek zijn, zijn die leden in elkaar geschoven. Verder
is het college van bestuur de bevoegdheid toegekend om naast het vaststellen
van bijzondere omstandigheden vooraf ook in andere specifieke gevallen bijzondere
omstandigheden te erkennen. Op die wijze kan beter worden ingespeeld op situaties
die bij het vaststellen van de regeling terzake niet voorzienbaar waren.– De opdracht aan het college van bestuur uit de oorspronkelijke
aanhef van artikel 3.43 dat hij de rechten en plichten van studenten in een
onderwijs- en examenreglement vastlegt, is ondergebracht in een afzonderlijk
(tweede) lid. De reden hiervan is dat langs deze weg het vastleggen van rechten
en plichten van studenten meer dan voorheen centraal wordt gesteld. Een uitwerking
hiervan is het vastleggen van die rechten en verplichtingen in een onderwijs-
en examenreglement. De tweede wijziging betreft het toevoegen
van de woorden «in het kader van de zorgplicht voor goed kwalitatief
onderwijs». Deze toevoeging is van belang, omdat hiermee duidelijk is
gemaakt dat de voorstellen tot vaststelling of wijziging van een onderwijs-
en examenreglement steeds als leidraad moeten hebben dat deze bijdragen aan
de kwaliteit van het onderwijs. De derde wijziging behelst het toekennen van
het recht aan de examencommissie van een opleiding om over bedoelde rechten
en plichten te adviseren. Dit is in lijn met het advies van de Onderwijsraad«Examinering
in het hoger onderwijs» uit juli 2004.– De wijziging die in artikel 3.45 is aangebracht, beperkt de bevoegdheid
van het college van bestuur nadere afspraken met studenten over rechten en
plichten te maken. De vrijheid van het college mag naar onze mening niet zo
ver gaan dat de uit deze wet voortvloeiende rechten en plichten ten nadele
van studenten worden ingeperkt.– In artikel 3.52, vierde lid, is een verwijzing naar artikel 4.2,
waarin het bestuursreglement wordt vormgegeven, opgenomen. In andere artikelen
waarin wordt gesproken over het bestuursreglement wordt een dergelijke verwijzing
ook opgenomen.– In artikel 3.55, vierde lid, is ervoor gekozen om alle ontslagen
bij koninklijk besluit in te laten gaan met ingang van de eerstvolgende maand.
Op deze manier geldt voor de verschillende ontslaggronden van de leden van
het college van beroep hoger onderwijs eenzelfde regime.– In artikel 4.1, tweede lid, onderdeel c, waren abusievelijk de
woorden «of het verzorgen van een traject tot technologisch ontwerper»
niet opgenomen (zie artikel 1.3, eerste lid, WHW).– In artikel 4.6 is de mogelijkheid opgenomen om ook voor het personeel
bij algemene maatregel van bestuur dwingende bepalingen over maximale beloning
stellen.– Artikel 4.8, eerste lid, onderdeel is aangescherpt in die zin
dat de medezeggenschapsprocedures op een zodanig tijdstip plaatsvinden dat
de medezeggenschapsraden hun taak naar behoren kunnen vervullen.– In artikel 4.9, derde en vierde lid, is aangevuld met een bepaling
om te voorkomen dat er dubbel overleg over de rechtspositie zou plaatsvinden
met zowel cao-partners als de medezeggenschapsraad. De regeling is vergelijkbaar
met de regeling in de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 en het voorstel van
de Wet medezeggenschap op scholen (Kamerstukken II 2005/06, 30 414, nr. 2).– Met het oog op het voorstel tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden
in verband met het verschaffen van informatie over topinkomens (Kamerstukken
I 2005/06, 28 163, A), is een expliciet informatierecht over beloningsverhoudingen
opgenomen in artikel 4.11 (informatierecht).– Voor geschillen op het gebied van de medezeggenschap wordt nu
beroep mogelijk bij de ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam
in plaats van bij de oorspronkelijk voorgestelde bestuursrechter of civiele
rechter. De Raad van de rechtspraak heeft hierover op 2 mei een positief
advies gegeven. Deze situatie is in lijn met het voorstel in het funderend
onderwijs (voorstel van Wet medezeggenschap op scholen (Kamerstukken II 2005–2006,
30 414, nr. 2).– In artikel 4.22 is een eerste lid toegevoegd om de bijlage van
rechtswege te wijzigen bij een wijziging als bedoeld in artikel 4.17, 4.20,
4.21 of 5.5, derde lid.– In artikel 4.23 is door het opnemen van een verwijzing naar artikel
1.4 de mogelijkheid geboden om in het kader van een experiment bepaalde bepalingen
van toepassing te verklaren op onbekostigde instellingen met geaccrediteerd
onderwijs.– In artikel 6.2, eerste lid wordt «bij of krachtens deze
wet» gewijzigd in «bij deze wet», tevens wordt daaraan toegevoegd «dan
wel bij of krachtens het bestuursreglement». De reden hiervoor is dat
alleen in de wet of in het bestuursreglement taken van de bibliothecaris worden
omschreven.– In artikel 6.10, eerste lid, wordt «bij of krachtens»
vervangen door «bij», aangezien de verdeling van taken binnen
de KNAW niet in lagere regelgeving wordt bepaald.– In artikel 7.11 is de wijze waarop de betaling van de rijksbijdrage
plaatsvindt aan de KB en de KNAW in overeenstemming gebracht met de gebruikelijke
wijze waarop dit gebeurt.– In artikel 7.15 was sprake van het instellen van een rechtsvordering
door de instelling. Daarmee was nog niet duidelijk wie binnen
de instelling de actor is. Dat is in de lijn van artikel 4.3 de raad van toezicht.
Die is nu expliciet als actor aangewezen.– In artikel 7.16 is in het derde lid de zinsnede geschrapt dat
een onderscheid kan worden gemaakt tussen jaarlijks en niet jaarlijks in het
jaarverslag op te nemen onderwerpen. Dit hoort bij nader inzien niet in de
wet maar in de toelichting thuis.– In artikel 7.17 werd verwezen naar door de regering geagendeerde
nationale strategische doelen en thema’s. Die agendering komt echter
voor rekening van de minister van OCW. In het derde lid is een onjuiste verwijzing
gecorrigeerd.– De tekst van artikel 7.21 is verduidelijkt en aangevuld. In het
eerste lid is expliciet opgenomen dat het college van bestuur overleg moet
plegen met andere instellingen voordat instemming aan de minister wordt gevraagd
met het voornemen om een nieuwe opleiding te starten. Dat het college van
bestuur moet vermelden in welke gemeente de opleiding wordt gestart, is uit
de tekst van de wet geschrapt omdat het meer voor de hand ligt dat in de uitvoeringsvoorschriften
van de WHOO op te nemen. De wijziging in het vierde lid is nodig geoordeeld
omdat anders niet is gegarandeerd dat een opleiding waarmee de minister heeft
ingestemd, ook binnen een redelijke termijn van start gaat.– In artikel 7.22 is in het tweede lid de zinsnede «al dan
niet tijdelijk» vervangen door: tijdelijk. Daardoor is er geen ruimte
voor permanente nevenvestigingen. Dat een verslag van het overleg bij het
verzoek om instemming moet worden gevoegd, hoort bij nader inzien in de uitvoeringsvoorschriften
van de WHOO en is daarom uit het tweede lid geschrapt. Verder is toegevoegd
dat de procedurele voorschriften, opgenomen in het tweede en derde lid van
artikel 7.21, van overeenkomstige toepassing zijn. Dit bevordert de kwaliteit
van de besluitvorming. De wijziging van het vierde lid heeft dezelfde strekking
als de wijziging van het vierde lid van artikel 7.21, te weten het bieden
van een garantie dat een eenmaal verleende instemming ook binnen een redelijke
termijn wordt gerealiseerd.– Artikel 7.23 is verplaatst naar hoofdstuk 8 omdat het daar naar
de ordening van het wetsvoorstel beter op zijn plaats is.– In artikel 7.26 zijn aan het eind van de eerste volzin van het
eerste lid de woorden «en de planning» geschrapt omdat de gegevens
uit het basisregister onderwijs daarvoor niet meer worden gebruikt.– In artikel 8.3, eerste lid, is de zinsnede «en de werkwijze
het besluit tot verlenging van accreditatie, bedoeld in artikel 8.10»
toegevoegd. De reden hiervoor is dat de NVAO in de accreditatiekaders voorschriften
moet opnemen hoe zij in de situatie van een herstelperiode omgaat met de verlenging
van accreditatie en op welke manier de NVAO deze beoordeling uitvoert.– Artikel 8.7 is geschrapt gezien overlap met de artikelen 8.8,
tweede lid en 8.9, tweede lid.– Artikel 8.8, vijfde lid, wordt geschrapt omdat de Wet openbaarheid
van bestuur van toepassing is op de NVAO en dit al regelt.– In artikel 8.9, tweede lid, is de opsomming vervangen door een
verwijzing naar het toetsingskader aangezien daar al een dergelijke opsomming
is opgenomen.– In artikel 8.9, vierde lid, wordt toegevoegd «of niet is
aangevraagd». De reden hiervoor is dat alleen de onthouding van accreditatie
te beperkt is. De instelling kan ook niet of te laat een aanvraag om accreditatie
indienen.– Er is een nieuw artikel ingevoegd. Dit artikel bevat een aangepaste
versie van de herstelperiode die eerst was opgenomen in artikel 8.10.– In artikel 8.11, derde lid, is paragraaf 3.5 ook van overeenkomstige
toepassing verklaard. De reden hiervoor is dat studenten die een opleiding
in afbouw afronden hiervoor wel leerrechten moeten inzetten.– In artikel 8.11 is een vierde lid toegevoegd waarin de inhoud
van artikel 5a.12, zesde lid, van de WHW is opgenomen. Het gaat hier om een
bevoegdheid van de minister om een opleiding die geen accreditatie meer heeft
in het kader van een doelmatig onderwijsaanbod toch in stand te houden.– In artikel 8.21 zijn de besluiten uit de artikelen 8.10, tweede
lid, en 8.11a, derde lid, ook vatbaar verklaard voor het zogenoemde «sprongberoep»
bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.– Een aantal artikelen van hoofdstuk 9 is vervallen omdat deze bij
nader inzien overbodig bleken. Het gaat om de artikelen 9.4, 9.5, 9.15, 9.18,
onderdeel a, 9.28, tweede lid, en 9.55, tweede lid. Door het onderbrengen
van de regeling van de universitaire lerarenopleidingen in het corpus van
de wet is artikel 9.59 vervallen.– Er ontbrak ten onrechte een overgangsvoorziening voor de periode
tot de inwerkingtreding op 1 januari 2008 van de nieuwe bekostigingsregeling
van de aangewezen theologische en levensbeschouwelijke universiteiten en kerkelijke
seminaria (artikel 1.3, onderdeel e). Een desbetreffend nieuw artikel voorziet
daarin alsnog.– In artikel 9.8 is de doorwerking van artikel 7.4a van de WHW beperkt
tot het eerste tot en met het zesde lid van dat artikel. Het zevende lid van
artikel 7.4a van de WHW bevat een discretionaire bevoegdheid van het instellingsbestuur.
Daarvoor is geen overgangsregeling nodig.– Het tweede lid van artikel 9.11 is genuanceerd in die zin dat
rekening is gehouden met de groep afgestudeerden die op grond van artikel
16.13, vierde lid, van de WHW gerechtigd is zowel de meestertitel als die
van doctorandus te voeren.– Het eerste lid van artikel 9.20 is aangevuld met een passage om
duidelijk te maken dat de artikelen van de WHW die betrekking hebben op aanmelding
en selectie en de Regeling aanmelding en selectie hoger onderwijs van toepassing
blijven op de aanmelding en inschrijving voor een opleiding die begint op
1 september 2007.– Er is na artikel 9.20 een nieuw artikel ingevoegd dat de vaststelling
van het collegegeld voor het studiejaar 2008–2009 regelt.– In de artikelen 9.24, eerste lid, en 9.33 is de onbepaalde tijdsaanduiding
uit een oogpunt van kenbare regelgeving geconcretiseerd.– Het tweede lid van artikel 9.25 is ingekort omdat als uitgangspunt
is gekozen dat een instelling die op 1 september 2007 een medezeggenschapsreglement
kent daarmee voldoet aan de zorgplicht, opgelegd in artikel 4.8. Het oorspronkelijke
eerste lid is redactioneel ingekort maar inhoudelijk niet gewijzigd.– In artikel 9.27 is in het nieuwe tweede lid toegevoegd dat het
eerste lid ook van overeenkomstige toepassing op de leden van de raad van
toezicht van een bijzondere hogeschool.– In artikel 9.29 werden nog de kerkelijke hoogleraren genoemd.
Daarvan is intussen na overleg met de theologische universiteiten gebleken
dat een aparte voorziening overbodig is.– De verschillende situaties die in drie verschillende leden van
artikel 9.38 werden beschreven, blijken na heroverweging te kunnen worden
vervangen door één zin (eerste lid). Het tweede lid biedt een
vangnet voor gevallen waarin op grond van artikel 7.17 van de WHW wel instemming
aan een voorgenomen besluit is verleend maar de uitvoering van dat besluit
nog niet heeft plaatsgevonden. De geldigheidsduur blijft in die gevallen beperkt
tot zes maanden. Deze termijn sluit aan bij artikel 7.17, vijfde lid, van
de WHW.– Artikel 9.40 is uitgebreid met een eerste lid dat een voorziening
treft voor de tijd dat artikel 2.10, vijfde lid, onuitvoerbaar is omdat de
parlementaire behandeling van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen nog
niet is afgerond.– Artikel 9.42 is uitgebreid met een overgangsvoorziening voor accreditaties
die op grond van de WHW van rechtswege waren verleend. In verband hiermee
kan artikel 9.4 vervallen.– Artikel 9.43 is opnieuw geformuleerd. Als vertrekpunt is nu gekozen
dat wat wel van toepassing is in plaats van dat wat niet van toepassing is.
De duidelijkheid is hiermee gediend.– Er is een nieuw overgangsartikel betreffende de herstelperiode
accreditatie ingevoegd. De wenselijkheid van dit artikel komt voort uit het
feit dat de voorzieningen tijdens de herstelperiode na een verlies van accreditatie,
opgenomen in de WHOO, gunstiger en vermoedelijk effectiever zijn dan die opgenomen
in de WHW.– In onderdeel a van artikel 9.44 is een derde lid toegevoegd waardoor
ook voor de in dit artikel bedoelde accreditatiebesluiten een herstelperiode
van twee jaar geldt.– Een nieuw artikel betreffende behandeling bezwaar en beroep voorziet
in de omissie voor een voorziening voor op grond van artikel 14.1 van de WHW
aanhangige bezwaar- en beroepszaken.– In artikel 9.52, derde lid, is geschrapt dat ook de uitvoeringsregelingen
van de WHW die golden op 31 augustus 2002 van toepassing blijven. Dat
is niet de bedoeling. Het huidige Bekostigingsbesluit WHW bijvoorbeeld heeft
evenzeer betrekking op de nog ongedeelde wo-opleidingen.– Er is behoefte aan een bepaling die regelt dat het aantal masteropleidingen
niet groter kan zijn dan het aantal afstudeerrichtingen dat op 31 augustus
2002 bestond. Dat is neergelegd in artikel 9.55, tweede lid. De WHW kent in
artikel 18.7, tweede lid, een vergelijkbaar voorschrift.– In artikel 9.62 zijn de bepalingen met een beperkte geldigheidsduur
nu uitgeschreven in verband met het vergroten van de toegankelijkheid van
de wetstekst.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De waarnemend Vice-President van de Raad van State,P. van DijkDaartoe gemachtigd door de Ministerraad mogen wij U, mede namens de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde
voorstel van wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal te zenden.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. RutteBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W05.05.0580/III
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.– In de definities van «accreditatie» en «geaccrediteerde
opleiding in artikel 1.1 de woorden »Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie«
telkens vervangen door: NVAO– In de definitie van «Croho» in artikel 1.1 de zinsnede «als
bedoeld in artikel 2.10» laten vervallen.– In de definitie van «examencommissie» in artikel 1.1
voor «commissie» het woord «een» toevoegen.– In de definitie van «getuigschrift» in artikel 1.1 «bewijsstuk»
vervangen door: een getuigschrift– In de definities van «hbo-bacheloropleiding», «hbo-masteropleiding», «wo-bacheloropleiding»
en «wo-masteropleiding» in artikel 1.1, de begrippen «hbo-bachelorniveau», «hbo-masterniveau», «wo-bachelorniveau»
en «wo-masterniveau» definiëren.– In de definities van «hogeschool» en «universiteit»
in artikel 1.1, deze begrippen nader definiëren door te verwijzen naar
de taakomschrijvingen in artikel 4.1, tweede en derde lid.– In de definitie van «inspectie» in artikel 1.1, de
woorden «inspectie als bedoeld» vervangen door: de inspectie,
bedoeld– In de definitie van «Open Universiteit» in artikel
1.1 de woorden «Open Universiteit als bedoeld» wijzigen in «de
Open Universiteit, genoemd» en deze instelling nader definiëren
door te verwijzen naar artikel 4.1, derde lid.– In de definitie van «persoonsgebonden nummer» in artikel
1.1 voor het woord «sociaal-fiscaalnummer» het woord «een»
plaatsen en de woorden «het door de IB-groep uitgegeven onderwijsnummer,
bedoeld» vervangen door: een door de IB-groep uitgegeven onderwijsnummer
als bedoeld– Aan artikel 1.2 een bepaling toevoegen dat de bedoelde artikelen
slechts wel of niet van toepassing zijn voor zover het de instellingen en
academische ziekenhuizen betreft, bedoeld in de desbetreffende leden, dan
wel dit per bepaling specificeren.– In artikel 1.2, eerste en tweede lid, onderdeel e, telkens na «8.6,»
invoegen, «8.12, tweede lid», en tevens in onderdeel c van het
vierde en vijfde lid, «8.12» vervangen door: 8.12, tweede lid.– Aan artikel 1.2, vierde lid, onderdeel a, «met uitzondering
van artikel 5.5» toevoegen.– In de aanhef van artikel 1.3, eerste lid, de woorden «van
de onderstaande hoofdstukken» alsmede «paragrafen en» laten
vervallen, in de onderdelen de verwijzingen naar de afzonderlijke hoofdstukken
laten vervallen, in onderdeel b «artikel» vervangen door «de
artikelen» en in onderdeel c tot en met e telkens voor het woord «artikelen»
het woord «de» plaatsen.– In artikel 1.3, het tweede lid, de bijzin «die het geaccrediteerde
onderwijs verzorgt of wil verzorgen,» laten vervallen en de woorden «genoemde
paragrafen en artikelen» vervangen door: bedoelde artikelen– Artikel 2.1, eerste lid, beperken tot «Het college van bestuur
zorgt ervoor dat binnen de instelling goed onderwijs wordt verzorgd en goed
onderzoek wordt verricht» dan wel deze bepaling anderszins beter afstemmen
op artikel 2.2.– In artikel 2.1, derde lid, na «voor het onderzoek»
in de eerste volzin «, met inbegrip van de promotietrajecten»
invoegen en tevens de tweede volzin laten vervallen.– In artikel 2.2, eerste lid «eerbiedigd» vervangen
door: geëerbiedigd– In artikel 2.2, tweede lid, na «onderwijs of onderzoek»
een komma plaatsen.– In artikel 2.3 en in artikel 2.5 de begrippen «hoogleraar»
respectievelijk «lector» definiëren.– In artikel 2.4, vierde lid, «artikel 4.3» vervangen
door: artikel 2.3– In artikel 2.4, zesde lid, onderdeel a, «het bij of krachtens
dit artikel bepaalde» vervangen door: dit artikel– In artikel 2.6, onderdeel b, na «het college voor promoties»
invoegen: bedoeld in artikel 2.19– In artikel 2.9, derde lid, na «het tweede lid» toevoegen:
, onderdeel b onderscheidenlijk onderdeel d– In artikel 2.10, eerste lid, uitdrukkelijk opnemen dat er een
Croho is dat gegevens met betrekking tot de opleidingen in het hoger onderwijs
bevat.– De tekst van artikel 2.10, tweede lid, onderdeel c afstemmen op
de aanhef van dit lid.– In artikel 2.10, vijfde lid, onderdeel c, aangeven welke termijn
uit artikel 8.13 en 8.14 wordt bedoeld.– In artikel 2.10 tevens een voorziening treffen voor de overdracht
van registratie in het CROHO bij juridische fusie van twee instellingen.– In paragraaf 2.3 uitdrukkelijk bepalen dat aan elke opleiding
een examen is verbonden en aan elke onderwijseenheid een tussentijdse toets.– In artikel 2.11, derde lid, in onderdeel g, na «opgesteld»
het woord «supplement» laten vervallen en in onderdeel h «de
organisatie van» laten vervallen.– In artikel 2.11, vijfde lid, «om» vervangen door «over
de uitvoering van de», de woorden «uit te voeren,» laten
vervallen en «evenals» vervangen door: en over– In artikel 2.12, onder c, «de» voor studenten laten
vervallen, omdat het ook om een deel van de studenten kan gaan.– In artikel 2.13, derde lid, de onderdelen a en b als opsommingen
redigeren en tevens in onderdeel c de zinsnede «onderdelen a of b»
vervangen door: onderdelen en b– In artikel 2.15, derde lid, «genoemd» vervangen door:
bedoeld– In artikel 2.17, tweede lid, in de tweede volzin de zinsnede «In
afwijking van artikel 3.6, eerste lid,» laten vervallen en tevens de
bepaling omvormen tot één volzin.– In artikel 2.18, eerste lid, onderdeel b, «onderzoek»
vervangen door «bekwaamheidsonderzoek», in het tweede en derde
lid van dit artikel «een instelling» telkens vervangen door «de
instelling»en in het vijfde lid «genoemd» vervangen door:
bedoeld– In artikel 2.19, tweede lid, «van een universiteit»
laten vervallen en «oud-hoogleraar» vervangen door: een oud-hoogleraar
als bedoeld in artikel 2.3, derde lid– In artikel 2.21, tweede lid, «de in dat lid bedoelde graad»
vervangen door: de graad Doctor– De tekst en toelichting van paragraaf 3.1 op elkaar afstemmen
aangezien volgens de toelichting de bepalingen omtrent het persoonsgebonden
nummer ook op extraneï van toepassing zijn, en volgens artikel 9a.27,
onderdeel A, ook op de Wet verzelfstandiging informatiseringsbank.– In artikel 3.1, tweede lid, de betrokken organisaties nader omschrijven.– In artikel 3.2, eerste lid, «door het college van bestuur»
laten vervallen.– De tweede volzin van artikel 3.2, tweede lid, als een apart lid
redigeren en de woorden «niet geacht» vervangen door: geacht niet– In artikel 3.3, eerste lid, onderdeel e, «genoemd»
vervangen door: bedoeld– In artikel 3.3, tweede lid, na «onderscheidenlijk»
het woord «toont» invoegen.– In de toelichting bij artikel 3.4, tweede lid, en artikel 3.5,
vierde lid, de samenhang tussen beide bepalingen aantonen.– In artikel 3.4, derde lid, na «een opleiding» de woorden «een
programmaonderdeel» invoegen.– In artikel 3.5, eerste lid, de tweede volzin laten vervallen,
aangezien het derde lid al in deze situatie voorziet.– Artikel 3.5, derde lid, in overeenstemming brengen met de in artikel
1.1 opgenomen definitie van persoonsgebonden nummer, die mede onderwijsnummers
omvat.– In artikel 3.6, derde lid, na «artikel 3.50» vervangen
door: artikel 3.50, eerste lid– In artikel 3.7, eerste lid, de tweede volzin laten vervallen,
aangezien het tweede lid al in deze situatie voorziet.– In artikel 3.9, eerste lid, onderdeel b, onder 1°, «om
te kunnen worden ingeschreven» laten vervallen.– In artikel 3.9, tweede lid, onderdeel b, «ten» telkens
vervangen door «onder» en onder 2° «van dit onderdeel»
laten vervallen.– In artikel 3.10, eerste lid, «en tweede lid» vervangen
door «onderscheidenlijk het tweede lid,» en voorts de tweede volzin
in een apart lid onderbrengen.– In artikel 3.10, tweede lid, «of tweede lid» vervangen
door: onderscheidenlijk het tweede lid– In artikel 3.10, derde lid, na «een diploma» telkens «als»
invoegen. – In artikel 3.10, derde en vierde lid, voor «waarop»
telkens «als» invoegen.– In artikel 3.10, vijfde lid, er rekening mee houden dat de termen «persoon»
en «personen» in artikel 3.9 niet voorkomen.– De verhouding tussen artikel 3.12, eerste lid, en artikel 3.13,
nader toelichten, mede gezien het tweede en derde lid van dat artikel welke
ook onverminderd artikel 3.20, tweede lid, respectievelijk artikel 3.21, tweede
lid, gelden.– In artikel 3.14, «Paragraaf 3.3» vervangen door:
Deze paragraaf– In de toelichting bij artikel 3.16 aandacht besteden aan de aangewezen
aanstaande studenten uit de Nederlandse Antillen en Aruba.– In artikel 3.16, zesde lid, de verwijzing naar artikel 3.10 specificeren,
het begrip «getuigschrift» vervangen door «diploma»,
en tevens «en tweede lid» vervangen door: of tweede lid– In artikel 3.17, eerste lid, «tweede en vijfde lid»
vervangen door: tweede en vierde lid– In artikel 3.18, «7:10» vervangen door: 7:10, eerste
lid,– In artikel 3.21, tweede lid, «een masteropleiding»
vervangen door: een wo-masteropleiding of een hbo-masteropleiding– In de artikelen 3.22, eerste lid, 3.23, eerste lid, en 3.24, eerste
lid, «daaropvolgend» telkens vervangen door: van het daaropvolgende
kalenderjaar– In artikel 3.22, tweede en derde lid, «genoemd» telkens
vervangen door: bedoeld– De vierde volzin van artikel 3.22, tweede lid, onderbrengen in
een afzonderlijk lid.– In artikel 3.22, derde lid, «het kalenderjaar» laten
vervallen.– In artikel 3.23, derde lid, «en een wijziging» vervangen
door: of een wijziging– In artikel 3.24, het eerste en tweede lid omdraaien.– In artikel 3.25, eerste lid, na «artikel 3.23» invoegen:
, eerste lid,– De laatste zin van artikel 3.26, derde lid, in een apart lid onderbrengen.– Het eerste lid van artikel 3.28 redigeren als een opsomming en
de laatste volzin vanaf «tenzij een betalingsregeling» laten vervallen.– In artikel 3.28, tweede lid, «toepassing, als» vervangen
door «toepassing op» en «is verschuldigd» laten vervallen.– In artikel 3.29 «Paragraaf 3.5» vervangen door:
Deze paragraaf– In artikel 3.32, tweede lid, onderdeel a, «tweeëenveertig»
vervangen door: tweeënveertig– In artikel 3.34, eerste lid, in de eerste volzin, tussen «voor»
en «laatstbedoelde» het woord «de» invoegen.– In artikel 3.40, in het eerste lid, «krachtens» vervangen
door: op het grond van deze wet, en tevens in onderdeel a na «het onderwijs-
en examenreglement» invoegen: , bedoeld in artikel 3.43,– De tweede volzin in artikel 3.41, tweede lid, in een apart lid
onderbrengen.– In artikel 3.42, tweede lid, na «te verrichten» invoegen:
activiteiten– In de toelichting bij artikel 3.42, vierde lid, motiveren waarom
deze materie wordt gedelegeerd aan de minister in plaats van aan de Kroon.– In artikel 3.44, onderdeel b, «artikel 3.40, onderdeel a»
vervangen door: artikel 3.43– Artikel 3.47, tweede lid, laten vervallen, aangezien deze bepaling
niets aan het eerste lid toevoegt.– In de aanhef van artikel 3.47, vierde lid, het woord «niet»
laten vervallen en «tenzij» vervangen door: mits– In artikel 3.50, eerste lid, in onderdeel c, «op welke grond
dan ook laten vervallen, en in onderdeel d »die artikelen« vervangen
door: het desbetreffende artikel– In artikel 3.50, derde lid, «aan de Open Universiteit ingeschreven
studenten» vervangen door: inschrijvingen aan de Open Universiteit– In artikel 3.51, in de definitie van «geschil» de
zinsnede «dan wel een uitgebleven beslissing» plaatsen achter «achtergesteld», «personen»
vervangen door «een persoon», alsmede «zijn» door «is»en «krachtens»
telkens vervangen door: op grond van– In artikel 3.51, in de definitie van «klacht», «personen»
vervangen door «persoon» en «zijn» door: is– In artikel 3.52, de zinsnede «op eenzelfde plaats»
nader motiveren.– Het tweede en derde lid van artikel 3.52 redigeren overeenkomstig
aanwijzing 83.– In artikel 3.53, tweede lid, «op grond van het eerste lid»
laten vervallen en «geheel» vervangen door: gehele– In artikel 3.56, eerste lid, «bij of krachtens» telkens
vervangen door: op grond van– In de toelichting bij artikel 4.1 de begrippen «persoonlijke
ontplooiing» en «maatschappelijke verantwoordelijkheid»
nader toelichten, aangezien het normale spraakgebruik onder deze begrippen
iets anders verstaat dan uitsluitend «klaar zijn voor de arbeidsmarkt».– In paragraaf 4.2 een bepaling opnemen die uitdrukkelijk regelt
dat deze paragraaf alleen op bekostigde instellingen van toepassing is.– In de toelichting bij artikel 4.6 ingaan op de verhouding van
deze bepaling tot het ambtenarenrecht en het privaatrecht.– In artikel 4.8, derde lid, de tweede volzin vanaf «het eerste,
tweede en vierde lid van dit artikel» wijzigen in: alsmede de artikelen
4.9, eerste lid, onderdelen b, c en d, alsmede g tot en met j, artikel 4.10,
onderdeel b tot en met e, en de artikelen 4.11 tot en met 4.16 buiten werking
gesteld.– In artikel 4.12 uitdrukkelijk vastleggen dat pas van het onderzoeksrecht
kan worden gebruik gemaakt, nadat het geschil aan de geschillencommissie is
voorgelegd.– In artikel 4.13, eerste lid, in de tweede volzin na «schriftelijk»
de woorden «en met redenen omkleed» invoegen en het gedeelte na «voorstellen»
laten vervallen.– In artikel 4.15, tweede lid, tevens regelen dat ook de medezeggenschapsraad
een geschil kan aanmelden.– In de toelichting bij artikel 4.24 motiveren waarom paragraaf 4.3
over de rechtspositie van het personeel niet van toepassing is op theologische
of levensbeschouwelijke universiteiten.– De verwijzingen naar artikel 8.14 in onderdeel a en c van artikel
4.25 op elkaar afstemmen.– In de aanhef van artikel 4.26, tweede lid, na «verstrekt»
invoegen: de naam en– In het derde lid van artikel 4.26 de verwijzing naar het derde
lid van artikel 4.26 weghalen.– In artikel 5.4, derde lid, «tweede lid» wijzigen in:
derde lid– In artikel 6.2, tweede lid, de bijzin «, die ook lid is,»
laten vervallen omdat zulks al onomstotelijk uit de hoofdzin blijkt.– Artikel 6.3, tweede lid, formuleren als: De bibliothecaris bereidt
het beleid van het algemeen bestuur voor en voert dit uit– In de toelichting bij artikel 7.2 motiveren waarom bekostigde
instellingen geen niet-bekostigde bacheloropleidingen kunnen verzorgen.– In artikel 7.4, derde lid, «en prestaties» laten vervallen
omdat prestaties in het normale spraakgebruik een onderdeel vormen van de
kwaliteit van het onderzoek, en over de inhoud van het begrip prestatie blijkens
de toelichting nog onvoldoende duidelijkheid bestaat.– In artikel 7.7, tweede lid, «artikel 5.4» vervangen
door: artikel 5.5– In artikel 7.11, eerste lid, «De rijksbijdrage, bedoeld
in artikel 7.11,» vervangen door: De rijksbijdrage, bedoeld in artikel
7.10– De tweede volzin van artikel 7.13 laten vervallen, aangezien accountants
deze verklaring al volgens hun eigen protocollen opstellen.– Het derde en vierde lid van artikel 7.14 laten vervallen, aangezien
controle op de rechtmatigheid en doelmatigheid van de besteding niet tot de
taken van de accountants die de jaarrekening opstellen behoren.– Het tweede lid van artikel 7.21 laten vervallen, aangezien de
beperking van de periode waarin een nieuwe opleiding ter instemming kan worden
voorgelegd niet wordt gemotiveerd.– In de toelichting bij artikel 7.21 tevens ingaan op de rol die
de aanwezigheid van een niet-bekostigde opleiding kan spelen bij de beoordeling
van de macrodoelmatigheid van een opleiding.– in artikel 7.25, tweede lid, tweede volzin, «vaststeling»
vervangen door: vaststelling– in artikel 7.27, tweede lid, in de eerste volzin na «student»
de woorden «en extraneus» toevoegen, aangezien het de bedoeling
is ook de gegevens van extraneï op te nemen.– in artikel 8.9, derde lid, uitdrukkelijk bepalen welke minister
of ministers de bedoelde ministeriële regeling vaststellen.– in artikel 8.10, derde lid, in de aanhef «de NVAO»
laten vervallen, in onderdeel a vóór «de
termijn» de woorden «de NVAO» invoegen, en in onderdeel
b «heeft» vervangen door «is», teneinde rekening te
houden met de mogelijkheid dat de beroepsinstantie zelf in de zaak voorziet.– Aan artikel 8.13 en 9.13 toevoegen dat een besluit als bedoeld
in het eerste, respectievelijk het derde lid, tevens aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal wordt gezonden.– In artikel 8.16 regelen vanaf welk moment de rijksbijdrage opnieuw
wordt verstrekt.– In artikel 8.16, eerste lid, de verwijzing naar artikel 9 van
de Wet op het onderwijstoezicht laten vervallen en rechtstreeks verwijzen
naar artikel 5:20 van de Algemene wet bestuursrecht.– In artikel 8.17 tevens de mogelijkheid opnemen om een besluit
van de algemene vergadering van de KNAW te vernietigen.– in artikel 9.40, tevens rekening houden met artikel 2.10, vijfde
lid, onderdeel d en met de voorgestelde wijziging van artikel 17 van de Wet
op het onderwijstoezicht.– In de toelichting bij artikel 8.20 motiveren waarom op het ten
onrechte afgeven van een getuigschrift een zwaarder strafmaximum is gesteld
dan op het ten onrechte verlenen van een graad en tevens de zin over het ten
onrechte verlenen van titels laten vervallen, omdat een instelling formeel
geen titels verleent.– In de toelichting bij paragraaf 8.3 motiveren waarom in de
WHOO geen met artikel 15.2 WHW vergelijkbare bepaling is opgenomen.– In artikel 8.21 opnemen dat ook op grond van artikel 8.16 rechtstreeks
beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak kan worden ingesteld, gelet op
de financiële gevolgen die opschorting, wijziging en inhouding van de
bekostiging voor de instelling kan hebben.– In de toelichting een volledige lijst opnemen van de uitvoeringsregelingen
die ingevolge artikel 9.2 van de WHW worden ingetrokken.– In artikel 9.2, de zinsnede vanaf «behoudens» laten
vervallen, aangezien dit, gelet op de tekst van artikel 9.3 tot en met 9.10
overbodig is.– Artikel 9.5 laten vervallen aangezien artikel 9.37 dit al regelt.– In artikel 9.30, tweede lid, «is afgerond» vervangen
door: zijn afgerond.– In artikel 9.51 «binnen een redelijke termijn» vervangen
door een concrete datum en voorts een voorziening treffen voor lopende zaken
die op die datum nog niet zijn afgerond.– In artikel 9.52 uitdrukkelijk regelen dat het bedoelde koninklijk
besluit tijdig wordt gepubliceerd, aangezien het in de toelichting geuite
vertrouwen dat de regering dit besluit ook zonder wettelijke verplichting
tijdig zal regelen de betrokkenen onvoldoende garanties biedt.– In artikel 9a.8, onder B, in artikel 62 eerste lid, onderdeel
b, van de Advocatenwet, tevens «re voeren» vervangen door: te
voeren– In artikel 9a.18, onder, A, in artikel 8.1, eerste lid, van de
Aanpassingswet invoering bachelor-masterstructuur tevens «met goed afleggen»
vervangen door: met goed gevolg afleggen– In het tweede lid, onderdeel k, van deze bepaling tevens «rechterlijk
ambtenaren» vervangen door: rechterlijke ambtenaren– In artikel 9a.26, onder Q, «artikel 5.9a, tweede lid»
telkens vervangen door: artikel 9.5a, tweede lid– In artikel 9a.29, «artikel 3.41, eerste lid» vervangen
door «artikel 3.41» teneinde ook andere categorieën studenten
die bijzondere afstudeersteun ontvangen hiervoor in aanmerking te laten komen.– In artikel 9a.40, in de zinsnede «in de bijlage bij de Wet
op het hoger onderwijs en onderzoek of bij de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek» telkens «of bij de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek» laten vervallen, aangezien
deze vermelding gelet op artikel 9.10 van de WHOO overbodig is.– Het voorstel mede laten ondertekenen door de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit.– In onderdeel e van de bijlage de desbetreffende theologische universiteiten
opnemen, dan wel toelichten waarom deze nog niet in deze bijlage zijn opgenomen.XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Zie onder andere het rapport «Science and Technology Indicators.
Summary 2005» van januari 2006 en het rapport «Investeren in dynamiek»
van de Commissie Dynamisering van 11 april 2006.XNoot2Zie onder andere «Onderwijsprofiel van Nederland: analyse en samenvatting
van education at a Glance 2005», Ministerie van OCW 13 september
2005.XNoot1Zie onder andere M. Yorke en B. Longden «Retention and
Student Success in Higher Education» McGraw-Hill Education, Berkshire
2004.XNoot1«Hoger Onderwijs: autonomie en kwaliteit», Kamerstukken II
1985/86, 24 646, nr. 3.XNoot2Memorie van toelichting, blz. 107.XNoot1Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, 2003, Bevrijdende
kaders; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, 2004, Bewijzen van goede dienstverlening; Sociaal-Economische
Raad, 2005, Ondernemerschap voor de publieke zaak;
Europese Commissie, 2005, Mobilising the brainpower of
Europe: enabling universities to make their full contribution to the Lisbon
Strategy, Brussel.XNoot1Onderwijsraad, 2005b, Waardering voor hoger onderwijs,
advies over het voorstel van Wet op het hoger onderwijs en onderzoek.XNoot1Het aantal universitaire octrooien geeft al jaren een teruglopende ontwikkeling
te zien geeft (bron: NOWT-2005 rapport, figuur 4.16); uit de CBS innovatie-enquetes
blijkt dat het belang van universiteiten als kennisbron voor innoverende bedrijven
laag is, ook in internationaal opzicht en dat geldt ook voor het percentage
samenwerkende innoverende bedrijven met een samenwerkingsverband met universiteiten
(bron; NOWT-2005 rapport, resp. figuur 2.31 en tabel 2.29).XNoot2Investeren in dynamiek – Eindrapport
Commissie Chang, maart 2006.XNoot1Advies van 3 mei 1994, Bijvoegsel Stcrt. 14 maart 2001, nr. 51
(W03.93 0317).XNoot2Memorie van toelichting, paragraaf 1.3.XNoot3Kamerstukken II 2004/05, 29 853, nr. 16.XNoot1Memorie van toelichting, paragraaf 6.3.XNoot1De RvT moet de kwaliteit van de horizontale verantwoording bewaken en
hier eisen aan stellen. Daarbij ziet de RvT er onder andere op toe dat de
instelling de wettelijke verplichtingen naleeft en zich houdt aan de gedragscode.
De zorgplichten zijn hiermee uitdrukkelijk onder de toezichtstaak van de RvT
gebracht. Ook moet de RvT de begroting, de jaarrekening, het jaarverslag en –
voor zover van toepassing – het strategisch meerjarenplan van de instelling
goedkeuren.XNoot1Kamerstukken II 2004/05, 29 853, nr. 16.XNoot1Advies van 7 oktober 2005, Kamerstukken II 2005/06, 30 387,
nr. 4.XNoot1Memorie van toelichting, paragraaf 3.1.XNoot2Memorie van toelichting, hoofdstuk 3, inleiding, blz. 129.XNoot1Ministerie van OCW, Ruim baan voor talent, Kamerstukken
II 2003/04, 29 388, nr. 1.XNoot2Ministerie van OCW, Hoger Onderwijs en Onderzoeksplan,
2004, Kamerstukken II 2003/04, 29 410.XNoot1Memorie van toelichting, paragraaf 7.2.XNoot1Memorie van toelichting, paragraaf 7.1.2.XNoot1Memorie van toelichting, paragraaf 5.6.XNoot2Memorie van toelichting, paragraaf 1.2.2.XNoot3De memorie van toelichting verwijst hier kennelijk naar het arrest van
het HvJ EG in zaak 263/86, Humbel Jurispr. 1988, blz. 5365.XNoot4Zie onder andere C-475/99, Glöckner, Jurispr 2001, blz. I-8089;
wat betreft het vrij verkeer kan worden gewezen op zaken C-158/96, Kohll,
Jurispr. 1998, blz. I-1931 en C-157/99, Smits en Peerbooms, Jurispr.
2001, blz. I-5473.XNoot1Zie bijvoorbeeld zaken 263/86, Humbel, Jurispr. 1988, blz. 5365,
C-159/91 en C-160/91, Poucet, Jurispr. 1993, blz. I-637; C-109/92, Wirth,
Jurispr. 1993, blz. I-6447, C-264/01, C/306/01. C-354/01 en C-355/01,
AOK Bundesverband e.a., Jurispr. 2004, blz. I-2493, zie ook de mededeling
van de Commissie betreffende de diensten van algemeen belang (2001/C 17/04),
punten 29 en 30.XNoot2Kaderregeling en Beschikking van 28 november 2005, 2005/842/EG, Pb EG L 312/67.XNoot3Blijkens het arrest in zaak 293/83, Gravier, Jurispr. 1985, blz. 593,
r.o. 19, behoren de inrichting van het onderwijs en het onderwijs als
zodanig niet tot de onderwerpen die het Verdrag onder de bevoegdheid van de
Gemeenschapsinstellingen heeft gebracht.XNoot4Zie onder meer Kamerstukken II 2004/05, 29 891, nr. 1.XNoot1In de WHW bestaat deze mogelijkheid alleen voor de hogescholen.XNoot1Kamerstukken II 2004/05, 30 183, nr. 1. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30588-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl