Contourennota modernisering rechterlijke organisatie; Brief minister en staatssecretaris met de beleidsbrief ADR (alternatieve geschillenbeslechting)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26352, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

02-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26352 nr. 19

19-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamMEER WEGEN NAAR HET RECHT BELEIDSBRIEF ADR 2000–2002Inhoudsopgave blz. 1. Inleiding2. ADR in de Nederlandse context2.1 Bindend advies en arbitrage2.2 Mediation3. Doelstellingen ADR op de lange termijn4. Mediation4.1 De stand van zakenRechtbankenStichtingen voor rechtsbijstand (bureaus voor rechtshulp)4.2 Belemmeringen4.3 Strategische keuzes4.3.1 Rol van de rechter resp. de gerechten4.3.2 Toegang4.3.3 Kwaliteitswaarborging4.3.4 Juridische randvoorwaarden5. Overheid en markt: de (grenzen van de) verantwoordelijkheid
van Justitie6. Beleidsinitiatieven en projecten 1999–20026.1 Onderzoek6.1.1 Bindend advies en arbitrage6.1.2 Mediation6.2 Projecten mediation6.2.1 Projecten bij de rechterlijke organisatie6.2.2 Projecten bij de raden/stichtingen voor rechtsbijstand6.2.3 Overige projecten6.2.4 Monitoring van de projecten6.2.5 CommunicatieLiteratuur
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26352Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 352Contourennota modernisering rechterlijke organisatienr. 19BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 19 november 1999In aansluiting aan de Contourennota modernisering rechterlijke organisatie
(Kamerstukken II, 1998/1999, 26 352) zenden wij u hierbij de toegezegde
beleidsbrief ADR. Deze brief geeft het beleidskader voor de bevordering van
alternatieve vormen van geschilafdoening, als onderdeel van de (deel)moderniseringsoperatie
rechtspraak op maat. In hoofdzaak zijn de beleidsvoornemens gericht op het
meer gestructureerd introduceren van mediation in de rechtspraktijk, dat wil
zeggen bij resp. annex aan de rechterlijke organisatie en binnen het stelsel
van gefinancierde rechtsbijstand. In antwoord op de schriftelijke vragen bij
de Justitiebegroting 2000 (Kamerstukken II, 1999–2000, 26 800 VI,
vraag 96) hebben wij de start van de projecten mediation aangekondigd.Wij zullen u afzonderlijk op de hoogte stellen van de uitwerking van de
met de projecten gemoeide middelen voor 2000 t/m 2002. De voorbereidingen
voor de concrete projectplannen bij de rechterlijke macht en de raden voor
rechtsbijstand zijn thans gaande.Uiteraard zijn wij graag bereid met de Kamer van gedachten te wisselen
over de inhoud van deze brief, zoals reeds is aangekondigd in het nota-overleg
over de Contourennota d.d. 19 april jl.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsDe Staatssecretaris van Justitie,M. J. Cohen MEER WEGEN NAAR HET RECHT BELEIDSBRIEF ADR 2000–2002Inhoudsopgave blz. 1.Inleiding3   2.ADR in de Nederlandse context42.1.Bindend advies en arbitrage4 2.2.Mediation5   3.Doelstellingen ADR op de lange termijn7   4.Mediation94.1.De stand van zaken9 4.2.Belemmeringen10 4.3.Stategische keuzes11 4.3.1.Rol van rechters respectievelijk
de gerechten11 4.3.2.Toegang124.3.3.Kwaliteitswaarborging13 4.3.4.Juridische randvoorwaarden13    5.Overheid en markt: de (grenzen van de) verantwoordelijkheid van
Justitie14   6.Beleidsinitiatieven en projecten 2000–2002146.1.Onderzoek14 6.1.1.Bindend advies
en arbitrage14 6.1.2.Mediation156.2.Projecten mediation15 6.2.1.Projecten bij de rechterlijke organisatie16 6.2.2.Projecten bij
de raden/stichtingen voor rechtsbijstand17 6.2.3.Overige projecten17 6.2.4.Monitoring van de projecten176.2.5.Communicatiebeleid18   Literatuur191. InleidingIn het regeerakkoord (Kamerstukken II, 1997–1998, 26 024, nr.10)
is tegenover de juridiseringstendens in de samenleving de wenselijkheid van
dejuridisering geplaatst. Niet omdat juridisering per definitie een ongewenst
verschijnsel is, juridisering is een onvermijdbaar verschijnsel in een geëmancipeerde,
geïndividualiseerde en geïnternationaliseerde samenleving, maar
omdat er situaties zijn waarin gesproken kan worden van te ver doorgeschoten
juridisering.Het begrip juridisering wordt in verschillende contexten gebruikt. In
zijn totaliteit is sprake van een complex samenstel van fundamentele maatschappelijke
ontwikkelingen die de onderlinge relaties tussen wetgever, bestuur, rechterlijke
macht en (individuele) burger beïnvloeden1.
Deze ontwikkelingen manifesteren zich niet alleen in Nederland, maar in de
gehele Westerse wereld. Tot nog toe heeft in het Nederlandse politiek-maatschappelijke
debat de juridisering in het openbaar bestuur, het (bewaren van het) juiste
evenwicht tussen democratisch gelegitimeerde besluitvorming door het openbaar
bestuur enerzijds en rechtsbescherming van de justitiabele(n) anderzijds,
de meeste aandacht gekregen.Bij het stimuleren van alternatieve vormen van geschilafdoening gaat het
om dejuridisering in de zin van het niet primair of niet uitsluitend juridisch
inkaderen van geschillen waardoor het gebruik van resp. het beroep op formele
rechtsregels afneemt. Op civiele en bestuursrechtelijke rechtsgebieden lijkt
het stimuleren van alternatieven kansrijk2. Het
kabinet is van oordeel dat vooral mediation kansen biedt.In de regeringsverklaring (Handelingen II, 1998–1999, blz. 92-6207)
heeft het kabinet aangegeven dat bij de uitwerking van de plannen tot versterking
van de rechterlijke organisatie en verbetering van de toegankelijkheid van
de rechtspraak nadrukkelijk rekening zal worden gehouden met de mogelijkheden
van het gebruik van alternatieve vormen van geschilafdoening. Gewaakt moet
worden, aldus de regeringsverklaring, voor overgejuridiseerde verhoudingen
die ertoe leiden dat problemen onnodig op het bord van de rechter terecht
komen.In de inleiding van de MvT bij de Justitiebegroting 1999 (Kamerstukken
II, 1998–1999, 26 200 VI , nr. 3) wordt de verdere ontwikkeling
van ADR genoemd als denkbaar element van een adequate, juridische infrastructuur
die tegemoet komt aan de maatschappelijke behoefte, en waarbij partijen in
de eerste plaats zelf verantwoordelijkheid dragen voor de oplossing van hun
onderlinge geschillen. Bezien zou moeten worden welke rol ADR kan spelen in
plaats van, voorafgaand aan danwel in de rechterlijke procedure (bijvoorbeeld
via verwijzing). Geconstateerd wordt dat dit beleid, gericht op dejuridisering
in de betekenis van het verminderen van de druk op de rechtspraak, nog minder
ontwikkeld is.In de Contourennota modernisering rechterlijke organisatie (Kamerstukken
II, 1998–1999, 26 352, nrs.1–2) is vervolgens uiteengezet
dat toekomstig beleid onderdeel zal uitmaken van de ontwikkeling van rechtspraak
op maat (m.m. geschilafdoening op maat). Toegezegd is daarbij dat mede op
basis van het eindrapport van het Platform ADR – en de onderliggende
onderzoeksrapporten – wordt bepaald hoe het beleid de komende jaren
gestalte zal krijgen. Het Platform ADR, ingesteld door voormalig minister
van Justitie Sorgdrager, heeft zijn eindrapport en de onderliggende onderzoeksrappporten
d.d. 15 april jl. aan de minister aangeboden. Het Platform ADR concentreert
zich in zijn eindrapport op de beleidsontwikkeling van mediation in de Nederlandse
rechtspraktijk. U hebt het eindrapport van het Platform ADR en de onderliggende onderzoeksrapporten met begeleidend schrijven (759339/899) van ons
ontvangen, voorafgaande aan het nota-overleg over de Contouren-nota d.d. 19
april jl. Tijdens dit nota-overleg heeft de staatssecretaris naar aanleiding
van vragen van de Kamer aangegeven nader met u van gedachten te wisselen over
de beleidsvoornemens met betrekking tot ADR op basis van het verschijnen van
de toegezegde beleidsbrief.Met de nu voorliggende beleidsbrief geven wij het toegezegde kader voor
de beleidsontwikkeling van ADR in de periode 2000–2002.Allereerst wordt de vraag beantwoord wat in de Nederlandse context onder
«ADR» (Alternative Dispute Resolution) kan worden verstaan. Vervolgens
worden de doelstellingen van ADR op de lange termijn uiteengezet. Hierna wordt
dieper ingegaan op mediation: de stand van zaken, de belemmeringen, de strategische
keuzes die voor de verdere beleidsvorming moeten worden gemaakt. Aansluitend
komt de rol van de overheid resp. de markt bij het bevorderen van het gebruik
van mediation aan de orde, in het bijzonder de specifieke verantwoordelijkheid
van het ministerie van Justitie, maar juist ook de grenzen van die verantwoordelijkheid.
Tot slot worden de beleidsinitiatieven en de projecten mediation voor de periode
2000–2002 geschetst. In de Justitiebegroting voor het jaar 2000 (Kamerstukken
II, 1999–2000, 26 800 VI) hebben wij de start van de projecten
mediation aangekondigd.2. ADR in de Nederlandse context2.1 Bindend advies en arbitrageDe Nederlandse rechtspraktijk kent van oudsher alternatieven voor rechterlijke
geschillenbeslechting, die wij samenvattend kunnen aanduiden met het Engelstalige
begrip ADR. Wij willen de aanduiding ADR (Nederlands uitgesproken) ook in
de Nederlandse context handhaven.Het begrip is inmiddels sterk ingeburgerd in de binnenlandse discussie
en in de internationale discussie vergemakkelijkt het gebruik van de term
ADR eveneens het spraakgebruik.De traditioneel sterk verzuilde Nederlandse maatschappij maar ook de huidige,
meer marktgeoriënteerde samenleving bood en biedt een gunstig klimaat
voor een uitgebreide praktijk van arbitrage en bindend advies. Arbitrage en
bindend advies kunnen, immers feitelijk in de plaats tredend van rechtspraak,
tot ADR gerekend worden. In Angelsaksische rechtsstelsels is het gebruikelijk
arbitrage als een vorm van ADR te beschouwen; in continentaal Europa wordt
arbitrage vooral aangeduid als particuliere rechtspraak. Wij hechten eraan
het begrip rechtspraak te reserveren voor rechtspraak uitgeoefend door de
onafhankelijke rechterlijke macht. In deze beleidsbrief worden zowel arbitrage
als bindend advies tot ADR gerekend.Het bindend advies is een uitspraak door een of meer derden gegeven, waarvan
partijen op voorhand zijn overeengekomen – in de zgn. vaststellings-overeenkomst,
sinds 1 september 1993 gecodificeerd in de artt.7:900 e.v. BW – dat
zij zich daaraan zullen binden. Bindend advies dateert uit het einde van de
19de eeuw en wordt specifiek in Nederland toegepast.In het bijzonder geschillencommissies maken gebruik van deze vorm van
geschillenbeslechting. Wettelijke processuele waarborgen zijn er niet. De
procedure kan dus worden ingericht zoals bij het geschil past. Het bindend
advies, de beslechting van het geschil, levert geen executoriale titel op:
het bindend advies maakt deel uit van de overeenkomst tussen partijen zich
te binden aan de vaststelling van wat rechtens tussen hen geldt.
Het voor de individuele burger wellicht bekendste voorbeeld van de toepassing
van het bindend advies is de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken.Arbitrage is een ook internationaal bekende wijze van geschillenbeslechting,
die in het bijzonder in het bedrijfsleven wordt toegepast. De belangrijkste
regels en waarborgen van arbitrage zijn in internationale regelgeving te vinden.
Bij het Verdrag van New York van 1958, dat de erkenning en tenuitvoerlegging
van arbitrale vonnissen regelt, zijn inmiddels ruim honderd landen aangesloten.Op nationaal niveau is arbitrage in veel landen binnen de EU geregeld
in de wet. Nederland kent sinds 1 december 1986 een geheel herziene arbitrageregeling
in boek 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Arbitrageregelingen
in de verschillende landen lopen uiteen, maar algemeen geldt dat het gaat
om geschillenbeslechting door een derde (de arbiter) in een niet-openbare
procedure. De rechter is onbevoegd als partijen rechtsgeldig arbitrage zijn
overeengekomen (ofwel in een gerezen geschil ofwel met het oog op eventuele
toekomstige geschillen). De rechter kan wel in beeld komen voor het verkrijgen
van een zgn. verlof tot tenuitvoerlegging als een van de partijen zich niet
aan het arbitraal vonnis houdt. Partijen bepalen zelf het (oneven) aantal
arbiters. Ook de wijze van benoeming wordt primair door partijen bepaald.
Afhankelijk van de overeenkomst kunnen partijen ad hoc een college formeren,
of zich aansluiten bij een geïnstitutionaliseerd arbitragecollege. Nederland
kent naast het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI), dat in juni 1999 zijn
vijftigjarig bestaan vierde, een tiental (grotere of kleinere) arbitrage-instituten
voor specifieke sectoren. Voorbeelden zijn de Raad van Arbitrage voor Bouwbedrijven,
de Raad van Arbitrage voor Metaalnijverheid en de zgn. scheidsgerechten voor
de productenhandel.Het NAI biedt het bedrijfsleven sinds 1 september 1995 ook een andere
vorm van ADR: de zgn. minitrage, ontleend aan de in de V.S. (en ook daarbuiten)
bekende minitrial. Doel van deze procedure is niet om tot een uitspraak te
komen, maar juist tot een vergelijk tussen partijen. De bereikte overeenstemming
kan vervolgens worden omgezet in een arbitraal vonnis, zodat een executoriale
titel verkregen wordt.2.2 MediationNaast de traditionele vormen van alternatieve geschillenbeslechting als
alternatief voor rechterlijke geschillenbeslechting heeft zich meer recent
de praktijk van alternatieve geschiloplossing, mediation, ontwikkeld. Wij
stellen voor de term mediation (Engels uitgesproken) te gebruiken en niet
conflictbemiddeling of kortweg bemiddeling, omdat het – in tegenstelling
tot het ook wel gehanteerde begrip (conflict)bemiddeling – bij mediation
duidelijk is dat het om een specifieke methode van conflictoplossing gaat
die aan bepaalde eisen moet voldoen. Het begrip (conflict)bemiddeling wordt
in meerdere contexten gebruikt en is dus minder bepaald. Het gebruik van de
term mediation sluit ook aan bij de inmiddels gegroeide praktijk in Nederland.Bij mediation gaat het niet om de beslechting van een geschil door een
onafhankelijke derde (anders dan de rechter), maar om de oplossing van een
geschil door partijen zelf, onder leiding van een onafhankelijke derde. Mediation
is eind jaren zeventig in de Verenigde Staten tot ontwikkeling gekomen en
van daaruit ook in de common law rechtsstelsels
in Europa. De grote verschillen tussen die rechtssystemen en het Nederlandse,
zowel institutioneel als ook cultureel, brengen met zich dat de ontwikkeling
van mediation en de (uiteindelijke) plaats daarvan in de rechtspraktijk in
Nederland niet parallel zullen verlopen. Een belangrijke factor in het ontstaan
van het gebruik van ADR in de Verenigde Staten is bijvoorbeeld het
bestaan van juryrechtspraak in civiele zaken. In combinatie met de claimgerichte
aard van het Amerikaanse aansprakelijkheidsrecht is de behoefte aan conflictoplossing
waarbij partijen zelf de verantwoordelijkheid nemen (en houden) voor de uitkomst
van hun onderling geschil van essentiële betekenis voor de ontwikkeling
en plaatsbepaling van mediation in dat rechtssysteem.Internationale ervaringen wijzen erop1 dat
het vanaf de introductie van mediation in de rechtspraktijk geruime tijd duurt
voordat deze wijze van geschilafdoening ook een structurele plaats verwerft.
Dat betekent dat ook de worteling van mediation in het Nederlandse rechtssysteem,
nog afgezien van de vraag of zij (verder) aanslaat, de nodige tijd kan vergen.Alhoewel de ervaringen in ons omringende common law landen op zichzelf
bijzonder bruikbaar zijn, hebben wij er behoefte aan de ontwikkeling en actuele
plaatsbepaling van mediation in Europese landen met meer vergelijkbare rechtsstelsels
(Duitsland, Frankrijk) nader te verkennen. Wij zullen daarnaar dan ook onderzoek
laten verrichten.Het reikt te ver in deze beleidsbrief uitputtend op de specifieke kenmerken,
vaardigheden en technieken van mediation in te gaan. In Europese common law landen heeft zich inmiddels een breed scala aan vormen
van mediation ontwikkeld. Gemeenschappelijk kenmerk van de methode is dat
partijen in alle gevallen zelf bepalen of en hoe zij tot een oplossing van
hun geschil komen, maar daarin worden begeleid door een onafhankelijke derde,
de mediator. In de literatuur wordt voor de structuur van mediation uitgegaan
van een opbouw in fasen.Voor een geslaagde mediation is het essentieel dat de mediator ieder van
deze fasen zorgvuldig doorloopt. Indien een mediation stagneert of voortijdig
wordt beëindigd, is dit veelal te herleiden tot interventies van de mediator
waarmee deze te snel overgaat naar de volgende fase, bijvoorbeeld naar het
begeleiden van het onderhandelingsproces tussen partijen wanneer deze nog
niet in staat zijn constructief met elkaar te communiceren. Veel hangt af
van de kwaliteit van de mediator: deze moet in staat zijn de communicatie
tussen partijen mogelijk te maken, de opties voor de oplossing van het geschil
te doen verkennen op basis van expliciet gemaakte behoeften van partijen (en
niet op basis van formeel-juridische standpunten) en in staat zijn de uiteindelijke
onderhandelingen te faciliteren. Bij aanvang sluiten partijen en de mediator
een mediationovereenkomst, waarin de regels die het proces van mediation beheersen
(de vertrouwelijkheid van het besprokene, de verslaglegging, de wijze van
eventuele beëindiging door een of beide partijen) zijn vastgelegd. Indien
een mediation slaagt, wordt de bereikte overeenstemming – naar Nederlands
recht – vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst (artt. 7:900 e.v.
BW). De juridische afhechting van de mediation blijft dus van wezenlijk belang.
Bij niet-nakoming van de overeenkomst kan de rechter worden geadieerd, maar
ook dan heeft het – uiteraard – de voorkeur dat eerst opnieuw
mediation tussen partijen wordt beproefd. Afgesproken wordt doorgaans dat
partijen zich gedurende het proces van mediation onthouden van gerechtelijke
stappen. De (standaard)mediationovereenkomst van het Nederlands Mediation
Instituut (NMI) schrijft partijen voor zich daartoe te verplichten, waarbij
een uitzondering wordt gemaakt voor het treffen van maatregelen tot bewaring
van rechten. Het ADR Centrum voor het Bedrijfsleven kent een vergelijkbare
bepaling.Op de stand van zaken met betrekking tot mediation in Nederland, de belemmeringen
tot nog toe en de strategische keuzes voor de toekomst wordt in paragraaf 4.
ingegaan. 3. Doelstellingen ADR op de lange termijnAan de bevordering van ADR in deze kabinetsperiode ligt de volgende visie
ten grondslag. Wij onderscheiden vier doelstellingen van ADR voor de lange
termijn. Deze doelstellingen zijn deels algemeen van aard, deels zijn zij
specifiek van toepassing op een meer gestructureerde introductie van mediation
in de rechtspraktijk:1. dejuridisering van geschilafdoening;2. het op de kwalitatief beste resp. meest effectieve wijze afdoen van
geschillen;3. tegemoet komen aan de maatschappelijke behoefte aan een meer pluriforme
toegang tot het recht, waarbij partijen (burgers, bedrijfsleven, overheden)
in de eerste plaats zelf de verantwoordelijkheid dragen voor de afdoening
van hun onderlinge geschillen;4. het verminderen van de druk op de rechtspraak.ad 1. De doelstelling van het bijdragen aan de dejuridisering van geschilafdoening
geldt in het bijzonder het bevorderen van de toepassing van mediation in de
rechtspraktijk. Bij mediation gaat het erom achterliggende behoeften en belangen
van partijen expliciet te maken en op basis daarvan een oplossing te bereiken
die recht doet aan de toekomstige – of: achterliggende – relatie
die partijen voor wenselijk houden. Niet de formeel-juridische standpunten
van partijen die hen verdeeld houden, maar juist hun gemeenschappelijk belang –
voor zover aanwezig – vormt de basis voor de afdoening van het geschil.
De vaststellingsovereenkomst (artt. 7: 900 e.v. BW), waarin de oplossing wordt
neergelegd, biedt partijen die mogelijkheid. Op formele rechtsregels hoeft
daarbij niet noodzakelijkerwijs een beroep te worden gedaan, mits het overeengekomene
niet in strijd is met de openbare orde of de goede zeden. Strijd met dwingend
recht is dus mogelijk.ad 2. In de tweede plaats gaat het bij het bevorderen van geschilafdoening
anders dan door rechtspraak om het bereiken van de kwalitatief beste resp.
meest effectieve oplossing. De functie van rechtspraak is primair het beslechten
van een tussen partijen gerezen geschil en niet het tot elkaar brengen van
partijen. Beslechting van een geschil door middel van een rechterlijke uitspraak
behoeft echter niet altijd de meest gerede oplossing voor partijen te zijn.
De rechter hanteert om die reden het instrument van de schikking. Maar ook
de mogelijkheden van geschilafdoening door middel van schikking zijn beperkt,
zowel als gevolg van het feit dat het rechterlijk optreden in beginsel ingekaderd
wordt door het voorgelegde juridische geschil als door het feit dat de schikking
onderdeel blijft uitmaken van de gerechtelijke procedure en daardoor aan processuele
waarborgen, zoals het beginsel van openbaarheid en hoor en wederhoor, moet
voldoen.Het proces van mediation maakt het juist mogelijk dat in beslotenheid
met partijen gesproken wordt en dat partijen ook afzonderlijk kunnen worden
gehoord, terwijl rekening kan worden gehouden met behoeften en belangen van
partijen buiten het juridisch gekwalificeerde geschil om. Mediation biedt
daardoor extra mogelijkheden voor de oplossing van een geschil die, uiteraard
afhankelijk van de concrete situatie, meer recht kunnen doen aan de aard en
de omstandigheden ervan en aan de relatie tussen partijen. De kwaliteit en
de effectiviteit van geschilafdoening kunnen daardoor in voorkomende gevallen
worden vergroot. Ook bindend advies en arbitrage kunnen bij bepaalde soorten
geschillen door de specifieke deskundigheid van de desbetreffende adviseurs
resp. arbiters en door het gemeenschappelijke draagvlak voor de keuze (vooraf)
voor deze vorm van geschillenbeslechting voor een kwalitatief hogere en effectievere
geschilafdoening zorgdragen dan bij rechtspraak het geval zou zijn. ad 3. Justitie draagt verantwoordelijkheid voor het voorzien in een adequate
juridische infrastructuur die tegemoet komt aan de maatschappelijke behoefte.In een moderne rechtsstaat betekent dat het bestaan van toegankelijke
en efficiënte rechtspraak enerzijds en mogelijkheden voor een infrastructuur
waarbinnen partijen hun onderlinge geschillen afdoen (oplossen of laten beslechten)
zonder tussenkomst van de rechter anderzijds. De toegenomen mondigheid van
burgers ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de overheid impliceert
dat de weg tot de rechter moet openstaan, terwijl tegelijkertijd moet worden
voorkomen dat maatschappelijke verhoudingen tussen burgers, bedrijfsleven
en overheden onderling resp. ten opzichte van elkaar onnodig worden gejuridiseerd.
Daarbij spelen kostenoverwegingen uiteraard een rol, maar in essentie gaat
het om de visie op een rechtscultuur waarin onwenselijke elementen uit een
overgejuridiseerde en «claimgerichte» cultuur geen rol moeten
spelen1. Waar het beroep op recht toeneemt, wil
dit niet noodzakelijkerwijs zeggen dat het beroep op rechtspraak moet toenemen.
Een aanvullende infrastructuur die het mogelijk maakt geschillen door middel
van mediation af te doen, kan voorzien in die maatschappelijke behoefte aan
een meer pluriforme toegang tot het recht, waarbij partijen in de eerste plaats
zelf de verantwoordelijkheid dragen voor de afdoening van hun onderlinge geschillen.De bestaande justitiële infrastructuur biedt in aanleg goede mogelijkheden
om deze doelstelling ook concreet te verwezenlijken. Zo kan via de bureaus
voor rechtshulp worden gerealiseerd dat aangebrachte zaken worden afgeleid
van een eventuele gang naar de rechter door mediation aan te bieden –
uiteraard nog los van de inspanningen die de bureaus per definitie plegen
om zaken buiten rechte af te doen – en is goed denkbaar dat door tussenkomst
van de rechterlijke organisatie resp. de rechter aanhangig gemaakte zaken
alsnog worden doorgeleid naar mediators. De uitvoering kan worden gerealiseerd
door een aanvullende infrastructuur voor doorverwijzing op te zetten, die
aansluit bij de inrichting van werkprocessen van bureaus voor rechtshulp en
rechterlijke organisatie.ad 4. Het bijdragen aan de vermindering van de druk op de rechtspraak
zien wij als de vierde doelstelling van het bevorderen van ADR op de lange
termijn. De capaciteit van de rechterlijke macht staat onder voortdurende
druk. Het in gang gezette beleid gericht op de modernisering van de rechterlijke
organisatie, zoals uiteengezet in de Contourennota, beschouwen wij als een
van de beleidsprioriteiten in onze ambtsperiode. Door het scheppen van de
voorwaarden voor een toegankelijke en efficiënte rechterlijke organisatie
zou zich de paradoxale situatie kunnen voordoen dat het beroep op rechtspraak
verder toeneemt waardoor de werklast van de rechterlijke macht – opnieuw –
wordt vergroot. Om die situatie te helpen voorkomen is ondersteunend beleid,
gericht op het verminderen van de afdoening van geschillen door middel van
rechtspraak, gewenst. Waar in de huidige, meer marktgeoriënteerde samenleving
partijen een toenemende eigen verantwoordelijkheid dragen voor het reguleren
van hun onderlinge betrekkingen, is daarvan de implicatie dat partijen eveneens
in toenemende mate bereid moeten zijn de eventuele conflicten die uit hun
betrekkingen voortvloeien in beginsel in onderling overleg af te doen, waarbij
zij (vooraf) afspraken kunnen maken over de wijze waarop geschillen worden
opgelost zonder daarbij – onnodig – gebruik te maken van rechtspraak.Of, en zo ja, in welke mate het (verder) bevorderen van geschilafdoening
door middel van bindend advies, arbitrage en in het bijzonder mediation mogelijk
blijkt en de druk op de rechtspraak op de lange termijn doet verminderen,
is op dit moment niet te zeggen. Het is dan ook noodzakelijk de uit te voeren
beleidsvoornemens op dit gebied zorgvuldig te monitoren om een
verantwoorde uitspraak over het bereiken van deze doelstelling op termijn
te kunnen doen.Enerzijds dienen daarbij de verwachtingen van de introductie van mediation
in de rechtspraktijk op dit punt niet te hoog gespannen te zijn, anderzijds
mag juist van een meer gestructureerde introductie van mediation resultaat
worden verwacht, daar waar bindend advies en arbitrage in de Nederlandse rechtspraktijk
al sterk verankerd zijn.4. Mediation4.1 De stand van zakenMediation vindt sinds enkele jaren ook in Nederland ruim ingang. In een
paar jaar tijd zijn initiatieven ontwikkeld die de entree ervan illustreren:
de oprichting van het NMI, de Nederlandse Vereniging van Advocaten-Mediators
op initiatief van de Nederlandse Orde van Advocaten, de Stichting Informele
Geschillenoplossing Nevoa, opgericht door de Nederlandse Vereniging van Ondernemingsrechtadviseurs
en de Stichting ADR Centrum voor het Bedrijfsleven (ACB). Het Nederlands Genootschap
van Bedrijfsjuristen heeft een belangrijke rol gespeeld in het introduceren
van mediation vanuit de Verenigde Staten en Engeland. De markt maakt dus,
zij het in aantallen nog beperkt, steeds meer gebruik van de mogelijkheden
van mediation. Interessant is in dit verband ook het voornemen van (de juridische
werkgroep van) het Millennium Platform de zgn. millenniumgeschillen op te
lossen o.a. door middel van mediation. Besprekingen met het ACB, het NAI en
het NMI zijn hierover gaande.De afgelopen jaren hebben enkele experimenten plaatsgevonden met mediation
binnen de justitiële infrastructuur: bij gerechten en bureaus voor rechtshulp.
In het eindrapport van het Platform ADR wordt een overzicht gegeven van experimenten
bij twee rechtbanken en twee stichtingen rechtsbijstand (bureaus voor rechtshulp).
Ook wordt ingegaan op projecten met buurtbemiddeling en herstelbemiddeling
tussen dader en slachtoffer. Bij de laatste twee genoemde projecten is overigens
geen sprake van mediation in de eigenlijke betekenis, maar van bemiddelingsvormen.
Het is goed het onderscheid met mediation – o.m. bepaald door de start
van het proces met een mediationovereenkomst tussen partijen en de mediator
en het vastleggen van de oplossing van het geschil in een vaststellingsovereenkomst –
zorgvuldig te maken.Ook gaat het eindrapport van het Platform ADR in op de experimenten scheidings-
en omgangsbemiddeling (wél mediation), waarover op 1 oktober 1998 afzonderlijk
met de Vaste Commissie voor Justitie van de Tweede Kamer overleg is gevoerd.Op beide laatste ontwikkelingen, bemiddeling in (de marge van) het strafrecht
en de experimenten scheidings- en omgangsbemiddeling, wordt in deze beleidsbrief
niet ingegaan.Over de ervaringen met dading en de vergelijking met andere bemiddelingsvormen
binnen het strafproces ontvangt u conform toezegging een afzonderlijke beleidsnotitie
van de staatssecretaris.De staatssecretaris zal voorts, conform afspraak, over de experimenten
scheidings- en omgangsbemiddeling een voortgangsrapportage aan u zenden, nog
voor het einde van dit jaar.Op basis van het eindrapport van het Platform ADR en het onderzoeksrapport
over de experimenten kan een aantal naar ons inzicht elementaire aspecten
van belang voor de beleidsontwikkeling van mediation binnen de justitiële
infrastructuur worden geselecteerd. De kwantitatieve omvang van de onderzochte
zaken is weliswaar bijzonder gering, maar in kwalitatieve zin kunnen naar
ons inzicht richtinggevende uitspraken voor verdere beleidsvorming worden
gedaan. Overigens moet bedacht worden dat na afronding van het
onderzoek de experimenten bij de rechtbanken zijn voortgezet en dat inmiddels
bij de rechtbank Zwolle in tientallen zaken extra is bemiddeld, waarbij gemiddeld
de helft slaagt.RechtbankenBij twee rechtbanken, Amsterdam (sector civiel/kort geding) en Zwolle
(sector bestuur), vindt mediation plaats. De aard van de mediation bij de
twee rechtbanken is verschillend: in het ene geval treedt een rechter op als
mediator na doorverwijzing van een zaak door een collega-rechter, in het andere
geval wordt door de rechter doorverwezen naar externe mediators van wie het
honorarium door partijen zelf moet worden betaald. De zaken worden tijdens
de mediation pro forma aangehouden. Het feit dat partijen zelf de kosten van
de mediator (f 1500,– excl. BTW voor twee dagdelen) moeten betalen,
naast griffierechten en kosten van een advocaat, speelt volgens de onderzoekers
een belangrijke belemmerende rol in het experiment bij de rechtbank Amsterdam.
Bij de rechtbank Zwolle zijn voor partijen geen extra kosten verbonden aan
deelname.Het ministerie verleent tot op heden subsidie aan het experiment Zwolle.
Aan het experiment Amsterdam wordt door het ministerie geen subsidie verstrekt
aangezien hieraan geen specifieke kosten voor het gerecht verbonden zijn.
Een uitspraak over de snelheid van mediation in relatie tot de doorlooptijd
in een rechterlijke procedure kan op grond van het kleine aantal onderzochte
zaken niet worden gedaan. Wel wordt door de onderzoekers gesteld dat een vergelijking
van de tijdspanne die een geslaagde mediation gemiddeld omvatte met de tijd
die een vergelijkbaar probleem via gerechtelijke procederes zou kosten, vermoedelijk
wel enige winst oplevert. Dit geldt echter weer niet voor zaken die in kort
geding worden behandeld zoals het geval is in Amsterdam: in die gevallen kan
niet op tijdwinst worden gerekend. Ook doet het pas in een laat stadium van
de procedure doorverwijzen weer afbreuk aan de veronderstelde tijdwinst.Stichtingen voor rechtsbijstand (bureaus voor rechtshulp)De experimenten met mediation bij de bureaus voor rechtshulp zijn niet
voortgezet. Deze experimenten waren net als bij de rechtbankexperimenten naar
hun aard verschillend: in het ene geval was sprake van verwijzing naar externe
mediators, in het andere geval traden bureaujuristen zelf op als mediator.
De desbetreffende raden voor rechtsbijstand dienden vooraf toestemming te
geven voor de mediation, waarbij de eigen bijdrage voor de minderdraagkrachtige
partij was bepaald op f 100,–. De overige kosten, in het bijzonder
in verband met de vergoeding aan de mediator, waren voor rekening van het
ministerie. Over het kostenaspect wordt door de onderzoekers opgemerkt dat
mediation ten behoeve van minderdraagkrachtige justitiabelen een doodlopende
weg is als niet wordt zorggedragen voor een vorm van overheidsfinanciering:
mediation is anders onbetaalbaar.4.2 BelemmeringenOp grond van het onderzoek naar de experimenten en op basis van literatuuronderzoek
kunnen met het Platform ADR de volgende belemmeringen onderscheiden worden:
onbekendheid met mediation, het imago van mediation en de geringe (bereidheid
tot) doorverwijzing.Aan deze belemmeringen willen wij als afzonderlijke belemmering toevoegen
het ontbreken van een aanvullende infrastructuur voor doorverwijzing. Juist
deze belemmering zal voor ons leidend zijn bij het opzetten van concrete projecten
met mediation in deze kabinetsperiode.Daarmee hebben wij zowel het oog op een organisatorische als op een financiële
infrastructuur. Adequate informatie over mediation aan de (potentiële) justitiabele
en kennismaking met de kansen en technieken van mediation door de rechterlijke
macht en de stichtingen rechtsbijstand is voorts conditio sine qua non voor
de verdere ontwikkeling van mediation in de justitiële infrastructuur.
Als die voorwaarde niet is vervuld zal ook doorverwijzing niet kunnen slagen.Ook is het essentieel dat mediation als alternatieve vorm van geschilafdoening
afrekent met het daaraan toegeschreven «alternatieve» imago in
de figuurlijke («softe») betekenis. Dat imago doet de mogelijke
betekenis van mediation in het rechtssysteem tekort. Het feit dat tot nu toe
wordt geëxperimenteerd met mediation kan dat imago versterken. Beter
kan niet langer gesproken worden van experimenten met (conflict)- bemiddeling,
maar van projecten mediation binnen de justitiële infrastructuur. De
rechterlijke organisatie en de raden/stichtingen voor rechtsbijstand vervullen
daarbij een sleutelrol: daar wordt bepaald of doorverwijzing naar mediators
geïndiceerd is.Met het Platform ADR zijn wij van mening dat mediation op vrijwillige
basis moet plaatsvinden. De huidige wet- en regelgeving maakt verplichte doorverwijzing
op dit moment ook onmogelijk. Wij onderschrijven het uitgangspunt van vrijwilligheid,
maar achten het niet uitgesloten dat verplichte deelname aan mediation in
de toekomst wettelijk mogelijk wordt gemaakt bij een bepaald type zaak of
zaken, alvorens toegang tot de rechter wordt verleend.4.3 Strategische keuzesWij onderscheiden de volgende punten ten aanzien waarvan voor de verdere
beleidsontwikkeling van mediation strategische beleidskeuzes moeten worden
gemaakt en volgen daarbij de indeling die het Platform ADR gemaakt heeft,
zij het dat wij naast de positie van de rechter ook de positie van de gerechten
als een afzonderlijk punt onderscheiden:1. de rol van de rechter resp. de gerechten;2. de toegang;3. de kwaliteitswaarborging;4. de juridische randvoorwaarden.4.3.1 Rol van de rechter resp. de gerechtenTen aanzien van de rol van de rechter kan het Platform ADR zich op de
korte termijn vinden in de variant waarin de rechter die een zaak behandelt
verwijst naar een collega-rechter die vervolgens als mediator optreedt. Door
zelf ervaring op te doen als mediator raken rechters meer vertrouwd met de
mogelijkheden en beperkingen van mediation. Voor de langere termijn acht het
Platform ADR het minder voor de hand liggend dat de rechter ook als mediator
kan optreden en wel om twee redenen. Ten eerste omdat de rechter er is om
recht te spreken en als geschillenbeslechter reeds
over mogelijkheden beschikt om partijen binnen de procedure tot een schikking
te bewegen en in de tweede plaats omdat een belangrijk voordeel van ADR (i.c.
mediation) – namelijk dat ADR de groei van de werklast van de rechterlijke
macht kan beperken – grotendeels teniet wordt gedaan indien de rechter
tevens optreedt als mediator.Wij onderschrijven de zienswijze van het Platform ADR. Op de korte termijn,
om de rechterlijke macht vertrouwd te maken met mediation in het kader van
de projectfase 2000–2002, kan, naast doorverwijzing naar externe mediators,
ook de rechter – indien daartoe opgeleid – als mediator optreden,
maar alleen in een door een collega doorverwezen zaak. Het door de rechter
beurtelings optreden als rechter en als mediator in een en dezelfde
zaak kan niet worden toegestaan, ook niet bij wijze van experiment. Varianten
waarbij de rechter van rol kan verwisselen zijn dus per definitie ongewenst.
Op de langere termijn, na ommekomst van de projectfase, zal de rechter uitsluitend
kunnen doorverwijzen naar externe mediators. Uitgangspunt is voor ons dat
de rechter rechtspreekt, met alle mogelijkheden die hem daarbij overigens
ten dienste staan om partijen tot een schikking te brengen. De meer structurele
inbedding van mediation in de justitiële infrastructuur mag ons inziens
niet leiden tot een vervaging in de taakuitoefening van de onafhankelijke,
rechtsprekende rechterlijke macht.Over de positie van de gerechten als zodanig merken wij nog het volgende
op. Op termijn achten wij het denkbaar dat de gerechten een rol spelen bij
doorverwijzing naar externe mediators. In aansluiting op de inrichting van
werkprocessen kan worden gedacht aan een voorziening voor de selectie van
zaken op geschiktheid voor mediation.De projectfase in deze kabinetsperiode is ervoor bedoeld op de vraag naar
de verschillende modaliteiten hiervan een concreet antwoord te geven en dient
er daarmee in hoofdzaak toe te onderzoeken, of een voorziening voor doorverwijzing
naar externe mediators bij de rechterlijke organisatie structurele inbedding
verdient.4.3.2 ToegangMet betrekking tot de toegang tot mediation is het Platform ADR van mening
dat de overheid een taak heeft bij het verbeteren daarvan. Dat geldt zowel
voor de verbetering van de kennisoverdracht over (de meerwaarde resp. de beperkingen
van) mediation aan potentiële gebruikers en -doorverwijzers als voor
het zorgdragen voor een financieringsstructuur bij mediation in geschillen
waarbij minderdraagkrachtigen betrokken zijn.Wij delen deze visie van het Platform ADR, zij het dat het thans niet
mogelijk en overigens ook niet noodzakelijk is de financiering van mediation
voor minderdraagkrachtigen structureel te regelen analoog aan de wettelijke
voorziening voor gefinancierde rechtsbijstand (Wet op de rechtsbijstand, hierna
Wrb). Voorlopig kan worden volstaan met een vergelijkbare vorm van overheidsfinanciering
in het kader van concrete projecten.Indien door de rechterlijke macht wordt doorverwezen naar externe mediators,
dient dit voor partijen in beginsel kosteloos te zijn. Partijen is immers
reeds toegang tot de rechter verleend. In het kader van concrete projecten
zal in die gevallen voor een vorm van overheidsfinanciering worden zorggedragen.
De gedachten gaan uit naar een forfaitaire vergoeding aan de mediator. Voor
de vergoeding van eventuele bijstand tijdens de mediation door de toegevoegde
advocaat van een Wrb-gerechtigde partij kan worden aangesloten bij het (herzien)
Vergoedingenbesluit op basis van de Wrb.Voor de fase waarin (nog) geen procedure aanhangig is, zal de vergoedingssystematiek
van de Wrb worden gevolgd, waarbij de Wrb-gerechtigde partij een eigen bijdrage
betaalt en de eventueel niet-Wrb-gerechtigde wederpartij de helft van de kosten
(forfaitaire vergoeding) van de mediator draagt. Ook hierover heeft het Platform
ADR geadviseerd. Voor de vergoeding van eventuele bijstand van de minderdraagkrachtige
partij door een bureaujurist of een toegevoegd advocaat tijdens de mediation
zal eveneens de bestaande vergoedingssystematiek van de Wrb gevolgd kunnen
worden. Voor wat betreft de ontwikkeling van mediation in de rechtspraktijk zal
in elk geval de mogelijkheid van vergoeding door rechtsbijstandverzekeraars
moeten worden gestimuleerd, waarbij uiteraard de te verwachten kostenreductie
voor de verzekeraar een belangrijk gegeven zal zijn.4.3.3 KwaliteitswaarborgingTen aanzien van de kwaliteitswaarborging constateert het Platform ADR
dat het aanbod van mediators gestaag groeit en dat die ontwikkeling valt toe
te juichen, mits de kwaliteit van dit aanbod gewaarborgd wordt. Naarmate de
toegang tot mediation in het rechtssysteem mogelijk wordt gemaakt door middel
van overheidsfinanciering, aldus het Platform, neemt de verantwoordelijkheid
van het ministerie van Justitie toe.Wij zouden ons uitgangspunt als volgt willen formuleren. In zijn algemeenheid
berust de kwaliteitswaarborging van en het toezicht op mediators bij het NMI.
Daarbij hoort, ons inziens, het voorzien in een kwaliteitsprotocol dat gegevens
bevat over de vooropleiding, de feitelijke ervaring en de specialisatie (naar
rechtsgebied) van de mediator en de ontwikkeling van een klacht- en tuchtrecht
voor bij het NMI ingeschreven mediators. Het niveau van de kwaliteit en de
effectiviteit van het toezicht die door het NMI dienen te worden gewaarborgd,
zijn voor Justitie van groot belang. Door het waarnemerschap in het Algemeen
Bestuur van het NMI wil het ministerie van Justitie het kwaliteitsbeleid van
het NMI (incl. het toezicht) actief beïnvloeden. Het ministerie draagt
echter geen verantwoordelijkheid voor de kwaliteitsontwikkeling van mediators.
Wanneer mediation plaatsvindt door tussenkomst van de rechterlijke organisatie
of de raden voor rechtsbijstand in het kader van de concrete projecten behoudt
Justitie zich het recht voor bepaalde eisen te stellen aan de deelnemende
mediators naar wie wordt doorverwezen. De gerechten resp. de raden bepalen
daarmee het in aanmerking komende aanbod van mediators in het kader van de
projecten voor de uitvoering waarvan zij de verantwoordelijkheid dragen.4.3.4 Juridische randvoorwaardenMet betrekking tot de juridische randvoorwaarden voor mediation geeft
het Platform aan dat het burgerlijk- en bestuursprocesrecht in de praktijk
geen belemmeringen kennen voor het toepassen van (doorverwijzen naar) mediators
tijdens een gerechtelijke procedure.Wij willen daaraan toevoegen dat op de lange termijn zal kunnen worden
bezien of aanvullende wettelijke processuele voorzieningen ter ondersteuning
van de introductie van mediation in de rechtspraktijk mogelijk en gewenst
zijn. Denkbaar is bijvoorbeeld dat de juridische afhechting van mediation
door middel van de vaststellingsovereenkomst wettelijk geregeld wordt.Het Platform ADR beveelt nadere studie aan naar de wenselijkheid resp.
de mogelijkheid van het toekennen van verschoningsrecht aan mediators die
als getuigen worden opgeroepen. Het wettelijk toekennen van verschoningsrecht
is naar ons inzicht thans niet aan de orde. Dat laat onverlet dat de Hoge
Raad, gelet op de rechtsontwikkeling, het verschoningsrecht kan toekennen
aan een bepaalde beroepsgroep. Wij willen de ontwikkelingen afwachten. 5. Overheid en markt: de (grenzen van de) verantwoordelijkheid
van JustitieWaar de overheid er belang aan hecht het gebruik van mediation in de rechtspraktijk
te bevorderen, kunnen verschillende aspecten van de verantwoordelijkheid die
zij daarbij draagt worden onderscheiden.In de Contourennota is aangegeven dat louter door de markt geregisseerde
vormen van mediation de financiële toegankelijkheid ervan voor de individuele
justitiabele zullen frustreren. Om die reden zal mediation, wil deze wijze
van geschilafdoening überhaupt een structurele plaats in de rechtspraktijk
verkrijgen, niet aan de markt alleen kunnen worden overgelaten. Een eerste
aspect van de verantwoordelijkheid van de overheid betreft dus het scheppen
van financiële randvoorwaarden waardoor de bredere toepassing van mediation,
indien geïndiceerd, ook voor de minderdraagkrachtige justitiabele mogelijk
wordt. Een tweede aspect van de overheidsverantwoordelijkheid betreft de wettelijke
ruimte (de juridische randvoorwaarden) voor de toepassing van mediation. Op
deze aspecten is in het voorgaande ingegaan.Binnen de overheid is het de specifieke verantwoordelijkheid van Justitie
zorg te dragen voor de – grondwettelijk gewaarborgde – effectuering
van de toegang tot het recht. Mediation is in voorkomende gevallen een alternatief
voor rechterlijke geschillenbeslechting en verleent in die zin eveneens toegang
tot het recht.Weliswaar wordt door de justitiabele – de burger, een bedrijf, een
bestuursorgaan – geen verder beroep op geschillenbeslechting door de
rechterlijke macht gedaan, wel zoekt deze zijn recht.De specifieke verantwoordelijkheid van Justitie kent wel haar grenzen:
het aanbod en de kwaliteit van mediators wordt primair overgelaten aan de
markt, terwijl de facilitering van het gebruik van mediation uitsluitend plaatsvindt
indien de justitiële infrastructuur (rechterlijke organisatie of raden/stichtingen
voor rechtsbijstand) met een geschil wordt geconfronteerd en doorverwijzing
geïndiceerd lijkt. Dat betekent dat, zoals hiervoor reeds is gezegd,
de verantwoordelijkheid van Justitie voor het gebruik van mediation zich beperkt
tot en verloopt door tussenkomst van de eigen justitiële infrastructuur.
In die gevallen bewaakt Justitie de kwaliteit (door het aanbod van deelnemende
mediators te bepalen aan wie bepaalde eisen worden gesteld) en draagt zij
zorg voor een vorm van overheidsfinanciering.Ook kan het tot de verantwoordelijkheid van Justitie worden gerekend om,
in samenspraak met andere departementen, het gebruik van vormen van ADR te
bevorderen door subsidiëring van primair door de markt opgezette institutionele
voorzieningen, zoals bijvoorbeeld gebeurt bij de Stichting Consumentengeschillen.
Ook het verlenen van start- of horizonsubsidies aan marktinitiatieven die
het gebruik van mediation bevorderen valt hieronder. De subsidies die Justitie
verstrekt aan NMI en ACB zijn hiervan een voorbeeld.6. Beleidsinitiatieven en projecten 1999–20026.1 Onderzoek6.1.1 Bindend advies en arbitrageGeschillenbeslechting door middel van bindend advies of arbitrage komt
zowel voor op basis van allerlei overheidsregelingen als op grond van talloze
(ad hoc) regelingen in de marktsector. De aard en omvang van de praktijk van
arbitrage en bindend advies is moeilijk integraal in kaart te brengen.
Voor een meer gedegen inzicht in de kwantitatieve en kwalitatieve betekenis
ervan ten opzichte van rechterlijke geschillenbeslechting kan een inventarisatie
echter nuttig zijn. Dergelijke gegevens kunnen bijdragen aan de onderbouwing
van mogelijke keuzes over eventuele uitbreiding van de toepassingsmogelijkheden.Onder meer de volgende onderzoeksvragen zijn relevant:a. Wat is bekend over de feitelijke aard en omvang van de verschillende
soorten arbitrage en bindend advies?b. Is vast te stellen of, en zo ja, in welke mate deze rechtspraktijk
tot een vermindering van de druk op de rechtspraak leidt?c. Bestaan er financiële belemmeringen voor de individuele justitiabele
bij de toegang tot bindend advies resp. arbitrage, en zo ja, in welke mate?De beantwoording van deze vragen is een omvangrijke operatie. Wij zullen
de verschillende opties voor een dergelijke inventarisatie, de reikwijdte,
de vraagstelling, de wijze van uitvoering e.d. nader uitwerken in overleg
met andere departementen en externe partners.6.1.2 MediationZoals hierboven aangekondigd, vinden wij het van belang dat er meer inzicht
ontstaat in de praktijk van de toepassing van mediation binnen de justitiële
infrastructuur in ons omringende vergelijkbare rechtsstelsels en de rol die
de overheid – al dan niet als wetgever – daarbij inneemt. Een
internationaal vergelijkend onderzoek, waarvan in de eerste plaats een literatuurverkenning
deel uitmaakt, is daarvoor noodzakelijk. Mogelijk kan daarvoor worden aangesloten
bij danwel gebruik gemaakt worden van de expertise van supranationale of intergouvernementele
Europese instellingen (zoals de Raad van Europa en de Europese Commissie).6.2 Projecten mediationBij het opzetten van projecten met mediation gelden de volgende uitgangspunten
die in een landelijk kader van doelstellingen en (subsi- die)voorwaarden zullen
worden uitgewerkt:a. de bestaande justitiële infrastructuur (gerechten, raden voor
rechtsbijstand en stichtingen rechtsbijstand) en de inrichting van werkprocessen
vormen het aanknopingspunt voor het opzetten van een aanvullende infrastructuur
voor doorverwijzing naar (externe) mediators;b. in beginsel komen alle rechtsgebieden voor mediation in aanmerking,
waarbij in de uitvoering prioriteiten (resp. posterioriteiten) kunnen worden
gelegd bij bepaalde rechtsgebieden, afhankelijk van de inschatting van en
de ervaringen met de mogelijkheden resp. de beperkingen bij bepaalde type
zaken;c. de toegang tot mediation voor de minderdraagkrachtige justitiabele
in het kader van concrete projecten binnen het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand
wordt mogelijk gemaakt door een vorm van overheidsfinanciering analoog aan
de Wet op de rechtsbijstand;d. de toegang tot mediation in geval van doorverwijzing door rechters
in het kader van concrete projecten bij de rechterlijke organisatie is voor
de justitiabele in beginsel kosteloos;e. het waarborgen van de kwaliteit van en het toezicht op mediators is
de primaire verantwoordelijkheid van de markt;f. het door mediators in aanmerking komen voor een vorm van overheidsfinanciering
(forfaitaire vergoeding) in het kader van concrete projecten binnen de justitiële
infrastructuur gaat gepaard met het stellen van bepaalde eisen, waarbij de
rechtbanken resp. de raden bepalen welke mediators kunnen deelnemen; g. het financieren van marktinitiatieven ter bevordering van mediation
is een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en markt; in beginsel worden
door Justitie alleen start- of horizonsubsidies verleend.6.2.1 Projecten bij de rechterlijke organisatieDe gemeenschappelijke vergadering van presidenten van hoven en rechtbanken
heeft ons laten weten in beginsel bereid te zijn om mediation te bevorderen
door deel te nemen aan een aantal – gestructureerd op te zetten –
landelijke projecten bij de rechterlijke organisatie. De presidentenvergadering
bepleit daarnaast de opzet van cursussen, waarin rechters – ook zij
die niet aan de eigenlijke projecten meedoen – meer inzicht krijgen
in mediation en de (on)mogelijkheden van doorverwijzing. De presidentenvergadering
adviseert de projecten te spreiden over minimaal twee en maximaal vijf rechtbanken
en per rechtbank verschillende varianten te starten: doorverwijzing naar rechtersmediator
danwel doorverwijzing naar externe mediators. Ook zou gedifferentieerd kunnen
worden naar het moment van doorverwijzing: onmiddellijk na antwoord danwel
na comparitie na antwoord. Een en ander is geheel in lijn met onze gedachten
over de verscheidenheid in opzet van de projecten, waar wij nog aan willen
toevoegen, dat niet alleen het civielrechtelijk terrein maar ook het bestuursrechtelijk
terrein in de projecten vertegenwoordigd moet zijn.De presidentenvergadering vindt het essentieel dat aan een aantal voorwaarden
wordt voldaan. Deze hebben onder meer betrekking op de kwaliteitswaarborging
van de deelnemende externe mediators en op het toezicht op hun functioneren.
De presidenten zijn van mening dat tenminste een klachtregeling van toepassing
moet zijn. Eventuele klachten over het optreden van mediators naar wie door
rechters in hun rechtbank is doorverwezen zullen door de presidenten worden
doorgeleid. Aan de totstandkoming van een klachtrecht wordt door NMI en ACB
gewerkt. Een andere voorwaarde is dat voorafgaande aan de start van een project
in een bepaald arrondissement goed overleg is gevoerd met de plaatselijke
orde van advocaten, de bureaus voor rechtshulp en andere betrokken partners.
Over de kwaliteitsbewaking en het toezicht hebben wij in het voorgaande onze
opvatting gegeven. Wij onderschrijven deze visie van de presidentenvergadering.Ten aanzien van de rol van de rechter merkt de presidentenvergadering
het volgende op. De presidentenvergadering is van mening dat een rechter niet
in een en dezelfde zaak beurtelings mag optreden als rechter en als mediator,
ook niet bij wijze van experiment. Vanuit het besef dat mediation een toegevoegde
waarde kan hebben voor de rechtspraak en daarop een welkome aanvulling kan
zijn, zal door de gerechten en de rechters die dat wensen kunnen worden meegewerkt
aan projecten mediation om op die manier het fenomeen mediation ingang te
doen vinden. Zoals uiteengezet onderschrijven wij deze visie van de presidentenvergadering.Voor de langere termijn ziet de presidentenvergadering echter geen rol
op dit terrein weggelegd voor rechters en mogelijk ook niet voor de gerechten.
Hierover hebben wij in het voorgaande ook onze visie gegeven.De presidentenvergadering heeft een landelijk projectleider uit de rechterlijke
macht voorgedragen die leiding zal geven aan de projecten bij de rechterlijke
organisatie. Wij hebben deze voordracht graag overgenomen. Diens aanstelling
per 1 september jl., ten laste van het ADR-budget 1999 en volgende jaren,
is inmiddels gerealiseerd. De voorbereidingen voor de (deel)projecten
en de cursussen zijn inmiddels gaande.Wij zijn verheugd over de beginselbereidheid van de presidentenvergadering
mee te werken aan projecten mediation als onderdeel van de (deel)moderniseringsoperatie
rechtspraak op maat. De inzet van de dit jaar opgerichte Kring van rechters-mediator
is eveneens van groot belang.Ook de president en de procureur-generaal van de Hoge Raad hebben wij
over onze beleidsvoornemens geïnformeerd. De Hoge Raad heeft in zijn
midden een ADR-commissie ingesteld. Zonder de bereidheid van de rechterlijke
macht zou het niet denkbaar zijn op meer gestructureerde wijze dan voorheen
ervaring op te doen met mediation in de justitiële infrastructuur, in
het bijzonder bij resp. annex aan de rechterlijke organisatie.6.2.2 Projecten bij de raden/stichtingen voor rechtsbijstandOok binnen de gefinancierde rechtsbijstand zullen de mogelijkheden voor
het gebruik van mediation worden gestructureerd. De directeuren van de raden
voor rechtsbijstand hebben eveneens hun bereidheid uitgesproken deel te nemen
aan de opzet van projecten voor de uitvoering waarvan zij de verantwoordelijkheid
dragen. Ook de Vereniging Rechtsbijstandinstellingen (VRI), waarbij vrijwel
alle stichtingen rechtsbijstand (bureaus voor rechtshulp) zijn aangesloten,
wil meewerken aan de opbouw van een aanvullende infrastructuur voor doorverwijzing
naar externe mediators. De «routing» van de doorverwijzing naar
externe mediators vergt zorgvuldige uitwerking. Ons standpunt is dat de doorverwijzing
altijd door tussenkomst van rechtsbijstandverleners die deel uitmaken van
het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand zal moeten verlopen en met toestemming
van de desbetreffende raad voor rechtsbijstand, waarbij de eventuele deelname
van de advocatuur op contractbasis zou kunnen worden geregeld. Bureaus voor
rechtshulp en advocatuur zouden daartoe overeenkomsten kunnen sluiten. Het
ligt in de rede dat de projecten bij de rechterlijke organisatie en –
in de voorfase – binnen het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand
in dezelfde arrondissementen worden georganiseerd. Integratie van de beide
typen projecten bevordert de meer gestructureerde aanpak die wij noodzakelijk
vinden zodat ook de monitoring van de projecten mediation substantiëlere
resultaten zal kunnen opleveren.6.2.3 Overige projectenEen van de interessante mogelijkheden om mediation te introduceren in
de rechtspraktijk is het daaraan systematisch aandacht besteden in de juridische
(basis)opleiding. Over een initiatief van een aantal juridische faculteiten
om een universitair pilotproject mediation te starten wordt op dit moment
overleg gevoerd. Bezien zal worden hoe dit initiatief betrokken kan worden
in het project ADR.Het project zou gericht moeten zijn op het bevorderen van kennis over
mediation binnen het universitair juridisch onderwijs- en onderzoeksgebied,
het ontwikkelen van didactisch en praktijkgericht materiaal ten behoeve van
studenten rechtsgeleerdheid, het overdragen van dit materiaal aan andere belangstellende
juridische faculteiten en het ontwikkelen van een scholingsaanbod voor de
postdoctorale rechts- praktijk.6.2.4 Monitoring van de projectenOm verantwoord beleidsconclusies te kunnen trekken op basis van de projecten
zullen deze gelijktijdig worden gemonitord. Naast zaaksregistratie
wordt ook een procesevaluatie uitgevoerd, door betrokkenen (rechters, bureaujuristen,
partijen, hun eventuele raadslieden, mediators) rechtstreeks te bevragen.
Op die manier kan een beeld worden gevormd van de ontwikkeling van de verschillende
(deel)projecten en kunnen deze ook onderling worden vergeleken. In elk geval
de volgende vragen moeten worden gesteld: welke typen geschillen lijken «vatbaar»
voor mediation, op grond van welke criteria kan dat worden vastgesteld, in
welke fase is doorverwijzing het meest kansrijk, welke kosten zijn gemiddeld
verbonden aan afdoening van het geschil door middel van mediation in vergelijking
met afdoening in een gerechtelijke procedure. Op basis van de projectfase
zal een uitspraak moeten worden gedaan over de eventuele structurele voortzetting
van medaitionvoorzieningen in de justitiële infrastructuur en de daaraan
verbonden kosten. Door of vanwege het Wetenschappelijk Onderzoeks- en documentatiecentrum
(WODC) van het ministerie van Justitie zal de monitoring worden uitgevoerd.6.2.5 CommunicatieDe introductie van mediation vraagt eveneens om een zorgvuldige communicatie
met het algemeen publiek, waaronder zowel de potentiële justitiabele
als eventuele intermediairs tussen publiek en justitiële infrastructuur
moeten worden verstaan. Het gaat daarbij niet alleen om goede informatie over
inhoud, werkwijze, voordelen en voorwaarden voor mediation, maar ook om een
evenwichtige positionering ervan ten opzichte van bestaande rechtswegen. Het
eenzijdig belichten van de voordelen van mediation werkt averechts en doet
afbreuk aan de verscheidenheid van ons rechtssysteem; anderzijds dienen de
voordelen optimaal gepresenteerd te worden, mede in het licht van de beoogde
dejuridisering.Dit betekent dat voorlichting over mediation enerzijds zal moeten worden
verankerd in bestaande voorlichtingsuitingen van Justitie over geschilzaken
en dat anderzijds specifieke acties nodig zijn om de beweegredenen van Justitie
en de (on)mogelijkheden van mediation onder de aandacht te brengen van het
algemeen publiek.Het Platform ADR heeft nadrukkelijk gewezen op het belang van enkele communicatieve
aspecten. Onder meer is gewezen op de noodzaak de bekendheid en het imago
van mediation te verbeteren. Daarnaast vinden wij het van belang dat de rol
van voorlichting wordt bezien in samenhang met andere voorwaarden, zoals de
financiële voorwaarden voor toegang tot mediation in het kader van de
concrete projecten. Samenwerking met het NMI en de beroepsorganisaties waaruit
mediators afkomstig zijn is voor de communicatiestrategie wezenlijk. De gedachten
gaan uit naar een voorlichtingscampagne met vooral regionale uitingen, aansluitend
op de concrete projecten bij de onderscheiden rechtbanken, raden voor rechtsbijstand
resp. stichtingen rechtsbijstand. In een communicatieplan zullen deze voornemens
worden uitgewerkt. Over de publieke houding over ADR in het algemeen kan overigens
worden gemeld dat in mei 1999 in de zgn. Justitie Issue Monitor het publiek
de volgende stelling is voorgelegd: «Niet alle juridische zaken hoeven
door een rechter behandeld te worden, maar kunnen ook op een alternatieve
manier worden opgelost». 79% van de ondervraagden zei het hiermee eens
te zijn. Literatuur– Rechtshulp, maandblad voor de sociale praktijk, themanummer AGB/ADR/BGGO,
Alternative Dispute Resolution in het sociale recht?, 8/9, 1995, Samsom H.D.
Tjeenk Willink– Advocatenblad, de advocaat als bemiddelaar, ADR-special t.g.v.
de 43e jaarvergadering van de Nederlandse Orde van Advocaten, 15, 1995, SDU– Mediation, De notaris als professioneel conflictbemiddelaar?,
verslag van het 31e Landelijk Notarieel Studentencongres, Utrecht 17 mei 1996,
Kluwer– Tussenrapportage Platform ADR, ministerie van Justitie, 1996– Nederlands Juristenblad, juridiseringsspecial, 1997, afl. 21,
Kluwer– Van toetsing naar bemiddeling: alternatieve wijzen van beëindiging
van conflicten in het bestuursrecht, red. Vlies, I.C. van der; Pront-Van Bommel,
S., 1997, vakgroep bestuursrecht, Universiteit van Amsterdam, Kluwer– Alternatieve wegen naar het recht?, Een debat over de betekenis
van Amerikaanse ontwikkelingen voor de Nederlandse rechtspraktijk, M.A.Kleiboer,
N.J.H.Huls en H.J.de Kluiver (red.), 1997, AA Libri– Praktisch opgelost: mediation als methode voor conflicthantering,
Bruggen, Jet van (red.), Centrum voor Conflicthantering, 1997, SDU– ADR en consument, Een rechtsvergelijkende studie naar de mogelijkheden
van alternatieve geschillenoplossing, proefschrift, Jacobs, W.A., 1998, Kluwer– Nederlands Burgerlijk Procesrecht, Snijders, H.J., Ynzonides,
M., Meijer, G.J., tweede druk 1997, W.E.J. Tjeenk Willink– Alternatieve geschillenbeslechting, P.Sanders in: AA 47, 1998,
afl.5– Geschiloplossing in commerciële relaties, Integratie van
moderne conflicthanteringsmethoden in de regeling van de niet-nakoming en
het procesrecht, Barendrecht, J.M. en Van Beukering-Rosmuller, E.J.M. in:
Nederlands Juristenblad, 1998, afl.45/46, Kluwer– Algemene beginselen van behoorlijke geschillenbeslechting: waarom,
waarheen, waarvandaan?, A.F.M. Brenninkmeijer, gepubliceerd in de syllabus
Postdoctorale beroepsopleiding ADR voor Juristen, 1999– Conflictbemiddeling, Eindrapport van het Platform ADR, december
1998– Kansen voor bemiddeling, Verslag van een onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden
van conflictbemiddeling, B&A Groep, 1998– Weg van het recht, Verslag van het evaluatie-onderzoek in opdracht
van het ministerie van Justitie naar vier experimenten met bemiddeling bij
Buro's voor Rechtshulp en Rechtbanken, C.L.B.Kocken & N.F.van Manen, 1998,
Paul Scholten Instituut, Universiteit van Amsterdam XNoot1Verwezen zij naar het kabinetsstandpunt «Juridisering inhet openbaar
bestuur» van 21 december 1998, Kamerstukken II 1998–1999, 26 360,
nr. 1.XNoot2Zie ook C. J. M. Schuyt in het Nederlands Juristenblad, juridiseringsspecial,
1997, afl. 21.XNoot1Ook de International Conference on Mediation, georganiseerd door het Ministerie
van Justitie, 25–28 maart 1998, heeft dit beeld nog eens bevestigd.XNoot1Verwezen zij ook naar het kabinetsstandpunt «Claimcultuur»
van 17 juni 1999, Kamerstukken II, 1998–1999, 26 630. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26352-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl