Misbruik belastingen, sociale zekerheid en subsidies; Notitie 'Bestrijding fraude en financieel-economische criminaliteit 2002-2006'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 17050, nr. 234

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

17050 nr. 234

19-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKABINETSNOTA BESTRIJDING FRAUDE EN FINANCIEEL-ECONOMISCHE
CRIMINALITEIT 2002–2006INHOUDSOPGAVEI. INLEIDINGII. TERUGBLIK OP DE PERIODE 1998–2001 EN KORTE VOORUITBLIK
NAAR 2002–20062.1 INLEIDING2.2 FISCALITEITTabel fiscale kosten en opbrengsten 1999–2001 in
het kader van intensivering fraudebestrijding (in mln. €) Cijfers Belastingdienst/FIOD-ECD 1999–2001 2.3 SOCIALE ZEKERHEID(in mln. €) 2.4 HORIZONTALE FRAUDEBestrijding horizontale fraude en uitbreiding BOD'en (in
miljoenen guldens) Aantallen door het OM opgepakte zaken en maatschappelijk
nadeel: 2.5 CAPACITEITSUITBREIDING BIJZONDERE OPSPORINGSDIENSTENArbeidsinspectie (AI)Sociale Inlichtingen- & Opsporingsdienst (SIOD)Algemene Inspectie Dienst (AID)Economische Controle Dienst (ECD)Dienst Recherchezaken (VROM)2.6 PROJECT REGEERAKKOORD BOD'EN EN FUNCTIONEEL OM2.7 TUSSENBALANS EN VOORUITBLIKIII. EXTRA IMPULSEN AAN DOORLOPEND BELEID3.1 INLEIDING3.2 MISBRUIK VAN EN (ZWARTE) FRAUDE MET OVERHEIDSPRESTATIES3.2.1 Inleiding en probleemanalyse3.2.2 Algemene doelstellingen3.2.3 Aanpaka. Slimmere handhavingHet investeren in kennis en het leren van best practicesHet investeren in betere methoden en technieken voor het
opsporen van fraudeGerichter toepassen van het instrumentarium voor handhavingAandacht voor voorlichtingb. Bredere handhavingc. Meer handhaving3.2.4 Kosten en opbrengstenKosten en opbrengsten bestrijding misbruik van en (zwarte)
fraude met overheidsprestaties uitgesplitst naar maatregel (in mln. €): 3.3 HORIZONTALE FRAUDE3.3.1 Inleiding en probleemanalyse3.3.2 Algemene doelstellingen3.3.3 Aanpaka. Transport en logistiekb. Telecomfraudec. Midden Afrika criminaliteitd. Intensiveringen in het FIOD-ECD domein3.3.4 Kosten en opbrengstenKosten en opbrengstenbestrijding horizontale fraude uitgesplitst
naar maatregel (in mln. €): IV NIEUWE SPEERPUNTEN4.1 INLEIDING4.2 IDENTITEITSFRAUDE4.2.1 Inleiding en probleemanalyse4.2.2 Algemene doelstellingen4.2.3 AanpakKennis en communicatiea. Verhoging kennisniveau van baliepersoneelb. Regionale samenwerkingc. Masterplan gegevensuitwisselingd. Toepassing van biometriee. Intensivering van de voorlichtingBestandsbeheerf. Bestandsopschoningeng. Optimalisering beheer sofi-nummersh. Sluitende administratie vanaf eerste werkdagHandhavingi. Intensivering controle en opsporingj. Aanpassing sanctie-instrumentariumk. Strafrechtelijk sluitstuk4.2.4 Kosten en batenKosten en opbrengsten bestrijding identiteitsfraude uitgesplitst
naar maatregel (in mln. €): 4.3 FRAUDE ALS BEDREIGING VAN DE VOEDSELVEILIGHEID EN
GEZONDE LEEFOMGEVING4.3.1 Inleiding en probleemanalyse4.3.2 Algemene doelstellingenVoedselveiligheidGroene leefomgeving4.3.3 AanpakAanpak intensivering opsporingVerdere professionalisering opsporingInspectieprojecten voedselveiligheidProject geautomatiseerde controle meststoffenwetgevingHandhavingscommunicatie4.3.4 Kosten en batenKosten en opbrengsten bestrijding fraude als bedreiging
van de voedselveiligheid en gezonde leefomgeving uitgesplitst naar maatregel
(in mln. €): 4.4 CORRUPTIE4.4.1 Probleemanalyse4.4.2 Algemene doelstellingen4.4.3 Aanpak1. Kennisopbouw integriteit en corruptie2. Voorkómen van corruptie door integriteitsbevordering
bij de overheid en het bedrijfsleven3. Intensiever toezicht en intensievere opsporing van
corruptie4.4.4 Kosten en batenKosten bestrijding corruptie (in mln. €): BIJLAGEN Hoofdstuk 3.2 Misbruik van en (zwarte)
fraude met overheidsprestatiesHoofdstuk 3.3 Horizontale fraude Hoofdstuk 4.2 IdentiteitsfraudeToelichting Project Regionale SamenwerkingAlgemeenDoelstellingad a: Preventiead b: RepressieOntwikkeling aantal aangiftenStrafrechtelijke keten: onderbouwing van de geraamde kosten
en batenHoofdstuk 4.3 Fraude als bedreiging van de voedselveiligheid
en een gezonde leefomgeving Hoofdstuk 4.4 CorruptieKosten en baten intensivering opsporing FIOD-ECD in mln.
euro's: 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 17050Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 203 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
17 050Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied van belastingen, sociale
zekerheid en subsidiesnr. 234BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 april 2002Op 16 juli 2001 zond ik u de voortgangsrapportage «bestrijding financieel-economische
criminaliteit» over 2000 (Kamerstukken II, 17 050, nr. 221), waarover
op 19 december een algemeen overleg plaatsvond. Bij de aanbieding van die
voortgangsrapportage meldde ik u dat het kabinet voornemens was u in het eerste
kwartaal van 2002 een notitie aan te bieden waarin enerzijds zou worden teruggeblikt
op de resultaten van gepleegde intensiveringen van de afgelopen jaren, en
waarin anderzijds de blik op de toekomst zou worden gericht.Bijgaand treft u deze notitie aan. Aangezien over de jaren 1999 en 2000
reeds uitvoerig is gerapporteerd door middel van de reguliere voortgangsrapportages1, wordt in deze notitie volstaan met een terugblik op
hoofdlijnen. Ook de belangrijkste resultaten over 2001 zijn verwerkt. Daarmee
kan de notitie tevens worden gezien als een verkorte voortgangsrapportage
over 2001.Voorts doet het huidige kabinet in deze notitie een voorzet voor mogelijke
intensiveringen die een nieuw kabinet zou kunnen inzetten bij de bestrijding
van fraude en financieel-economische criminaliteit in de komende vier jaar.Het kabinet is van mening dat het in 1999 ingezette intensiveringsprogramma
zijn vruchten heeft afgeworpen. Er zijn gunstige resultaten bereikt op die
terreinen waar de afgelopen jaren extra is geïnvesteerd. Zo is de handhavingscapaciteit
voor de bestrijding van fiscale fraude uitgebreid en zijn 50 voorgenomen projecten
vrijwel allmaal in uitvoering genomen en gerealiseerd. Daaruit zijn niet alleen
directe belastingopbrengsten voortgevloeid, maar zijn ook de risico's in diverse
sectoren en branches beter in beeld gekomen.Ook in de sociale zekerheidssector zijn belangrijke verbeterslagen gemaakt,
op het gebied van de algehele kwaliteitsverbetering van de fraudebestrijding
in die sector, bij het verbeteren van de geautomatiseerde gegevensuitwisseling,
de versterking van de samenwerking tussen de betrokken diensten en bij de
bestrijding van internationale fraude.Voorts is fors geïnvesteerd in de opsporing en vervolging van zogenaamde
horizontale fraude, dat is fraude waarvan niet de overheid maar de private
sector (bedrijfsleven, de financiële sector, banken en verzekeraars)
het slachtoffer worden. Er zijn nieuwe samenwerkingsverbanden tot stand gekomen
van politie en Openbaar Ministerie, er is veel gedaan aan expertise-ontwikkeling
en aan het opzetten en uitbouwen van de publiek-private samenwerking op dit
terrein. De beoogde taakstelling voor het aantal strafrechtelijk in behandeling
te nemen zaken is gerealiseerd.Terugkijkend kan derhalve worden geconstateerd dat de uitvoering van het
fraudebestrijdingsprogramma 1998–2002 succesvol is verlopen en duidelijk
zijn vruchten heeft afgeworpen.Tegelijkertijd kan worden vastgesteld dat het verstandig is ook vooruit
te kijken naar hoe de fraudebestrijding de komende jaren vormgegeven zou kunnen
worden. Fraude blijkt dieper geworteld in de samenleving dan een aantal jaren
geleden wellicht werd vermoed, en nieuwe ontwikkelingen op het terrein van
fraude maken oplettendheid noodzakelijk. Dat is recent ook gebleken naar aanleiding
van de gebeurtenissen rond de «bouw» en in het «hoger onderwijs».
Omdat deze onderwerpen momenteel reeds een eigen traject doorlopen, wordt
er in het kader van de bijgevoegde notitie niet uitgebreid op ingegaan. Voorts
is van belang dat zich nieuwe «thema's» hebben aangediend, die
naar de mening van het kabinet de komende jaren als speerpunt zouden kunnen
gelden. Het betreft de aanpak van «identiteitsfraude», «fraude
als bedreiging van de voedselveiligheid en een gezonde leefomgeving»
en «corruptiebestrijding».Een nieuw kabinet zal moeten afwegen in welke mate het ingezette beleid
wordt doorgezet en op onderdelen versterkt, of waar aanvullend beleid nodig
is. De notitie bevat voorstellen hiervoor, waarbij tevens een indicatie is
gegeven van de kosten en de verwachte opbrengsten van de diverse maatregelen.
Besluitvorming over de inhoud en de omvang van de nieuwe voorstellen is voorbehouden
aan het volgende kabinet.De Minister van Justitie,A. H. Korthals KABINETSNOTA BESTRIJDING FRAUDE EN FINANCIEEL-ECONOMISCHE
CRIMINALITEIT 2002–2006INHOUDSOPGAVEI.Inleiding4   II.Terugblik op de periode 1998–2001 en korte vooruitblik naar
de periode 2002–20065   2.1 inleiding 5 2.2 fiscaliteit 6 2.3sociale zekerheid 7 2.4 horizontale fraude 102.5 capaciteitsuitbreiding Bijzondere
Opsporings Diensten13 2.6 project Regeerakkoord BOD'en en
Functioneel OM15 2.7 een korte tussenbalans 16    III.Extra impulsen aan doorlopend beleid17   3.1inleiding 17 3.2 misbruik van en (zwarte) fraude
met overheidsprestaties 17 3.2.1 inleiding en probleemanalyse17 3.2.2 algemene doelstellingen 19 3.2.3aanpak 20  a. slimmere handhaving 20 b. bredere handhaving 22  c. meer handhaving23 3.2.4 kosten en opbrengsten 25 3.3horizontale fraude 26 3.3.1 inleiding en probleemanalyse 26 3.3.2 algemene doelstellingen 273.3.3 aanpak 27  a. transport en logistiek 28 b. telecomfraude 28  c. «Midden Afrika criminaliteit» 29  d. intensiveringen in het FIOD-ECD
domein 29 3.3.4 kosten en opbrengsten 30   IV.Nieuwe speerpunten31   4.1inleiding 31 4.2 identiteitsfraude 32 4.2.1inleiding en probleemanalyse 32 4.2.2 algemene doelstellingen 34 4.2.3 aanpak 34 4.2.4 kosten en opbrengsten 39 4.3 fraude als bedreiging van de voedselveiligheid
en een gezonde leefomgeving 40 4.3.1inleiding en probleemanalyse 40 4.3.2 algemene doelstellingen 41 4.3.3 aanpak 42 4.3.4 kosten en opbrengsten 44 4.4 corruptie 45 4.4.1inleiding en probleemanalyse 45 4.4.2 algemene doelstellingen 46 4.4.3 aanpak 47 4.4.4 kosten en opbrengsten 49    V.Bijlagen51I. INLEIDINGDe achter ons liggende jaren hebben duidelijk gemaakt dat hogere eisen
worden gesteld aan de overheid als normatieve gezagsdrager, zeker als het
gaat om het vasthouden aan de naleving van gestelde maatschappelijk relevante
gedragsregels. Er is een duidelijke roep vanuit de samenleving om meer duidelijkheid
over normen en regels, en om een consequente handhaving ervan. Genoemd kunnen
worden de nasleep van de vuurwerkramp in Enschede en de nieuwjaarsbrand in
Volendam, maar ook de recente bouwfraude-affaire1,
de discussies over het toezicht op de besteding van EU-gelden (ESF-zaak) en
de in algemene zin groeiende aandacht voor integriteit en corruptiebestrijding,
zowel in de publieke als in de private sector. Dat stelt eisen aan de overheid.
In een op verzoek van het kabinet opgestelde notitie inzake een heroriëntatie
van de rol van de overheid in onze samenleving is dit als volgt verwoord:
«Er is behoefte aan een overheid die zich weer als drager van het primaat
van de maatschappelijke inrichting beschouwt en in zijn uitspraken niet alleen
normatief richting geeft, maar ook grenzen steltén deze effectief bewaakt2 ».Deze ontwikkelingen kunnen niet zonder gevolgen blijven voor de handhaving
in het financieel-economische domein de komende jaren. In april 1998 bracht
het toenmalige kabinet een notitie uit3 met voorstellen
voor intensivering van de aanpak van misbruik, oneigenlijk gebruik en fraude.
In 1999 is een aanvang gemaakt met de uitvoering van dit intensiveringsprogramma.
Nu, in het laatste jaar van deze kabinetsperiode, kan geconstateerd worden
dat het intensiveringsprogramma zijn vruchten heeft afgeworpen (zie hoofdstuk
II), maar dat er bepaald geen reden is om «achterover te leunen».
Het voorkómen en bestrijden van fraude en financieel-economische criminaliteit
behoeft blijvende aandacht, en op gezette tijden moet worden bezien of de
bestaande aanpak nog voldoet, of dat verbeteringen of aanscherpingen nodig
zijn. Daarbij moet ook rekening gehouden worden met toekomstige ontwikkelingen.
Zo vragen maatschappelijke tendensen als digitalisering en internationalisering
en nieuwe vormen van fraude of financieel-economische criminaliteit om een
adequate reactie van de overheid4.Het intensiveringsprogramma 1998–2002 richtte zich enerzijds op
de versterking van de aanpak van fraude op de traditionele deelgebieden «fiscaliteit»,
«sociale zekerheid» en «EU-fraude»; anderzijds –
en dat was nieuw – is gestart met een structurele aanpak van de bestrijding
van «horizontale fraude», fraude waarvan niet de overheid, maar
de particuliere sector het slachtoffer is (banken, verzekeraars, bedrijfsleven).
Gedurende deze kabinetsperiode is gebleken dat deze aanpak te beperkt is,
omdat een aantal gebieden er niet of in ieder geval onvoldoende door gedekt
worden. Net als andere vormen van criminaliteit wordt fraude bevorderd door
een aantal, elkaar versterkende factoren. Verminderd normbesef, en daardoor
een minder grote geneigdheid tot naleving, is één factor. Daarnaast
spelen financiële belangen een rol, alsook het relatieve gemak waarmee
veel vormen van fraude gepleegd kunnen worden. De toegenomen aandacht voor
het fenomeen in de afgelopen jaren heeft bijgedragen aan een verbeterde aanpak,
maar heeft ook duidelijk gemaakt dat het probleem wijder verbreid is dan we
voorheen dachten: er is zicht gekomen op nieuwe vormen van fraude, waarop
met de huidige capaciteit niet voldoende adequaat kan worden gereageerd. Met
andere woorden, fraude blijkt dieper geworteld in de samenleving dan een aantal
jaren geleden werd vermoed.Een verdere versterking, maar ook een verbreding van de aanpak is daarom
noodzakelijk. Noodzakelijk, omdat alle vormen van misbruik, fraude en financieel-economische
criminaliteit een bedreiging vormen voor de integriteit van de
samenleving als geheel: de integriteit van de overheid (in al zijn geledingen),
van het bedrijfsleven, van het financieel-economisch verkeer, en van de burgers.
In dit verband wordt ook nog gewezen op de recentelijk prominent op de voorgrond
gekomen relatie tussen (financiering van) terrorisme en de integriteit van
de financiële sector. De meer algemene roep om een stringenter handhavende
overheid onderstreept voorts het belang van extra maatregelen als het gaat
om handhaving in het financieel-economische domein. Daar komt bij dat, aangezien
het bij fraudedelicten veelal gaat om financiële benadeling van overheid
en private sector, bestrijding van deze vorm van criminaliteit zichzelf «terugverdient».In deze nota wordt eerst kort teruggeblikt op de afgelopen jaren, waarbij
aandacht wordt besteed aan de belangrijkste resultaten van het bij het begin
van deze kabinetsperiode gestarte intensiveringsprogramma. Deze tussenbalans
biedt de basis voor het programma van de komende jaren. Daarbij wordt een
drieledige aanpak wenselijk geacht:– Het reguliere beleid, gericht op bestrijding van misbruik, oneigenlijk
gebruik en fraude, zal worden gecontinueerd. Omdat het hier om doorlopend
beleid gaat, zal er in deze nota niet meer uitvoerig op worden ingegaan. De
terugblik (hoofdstuk II) en de uitvoerige voortgangsrapportages aan de Kamer
van de afgelopen jaren verschaffen daarin reeds voldoende inzicht1.– Waar binnen dat staande beleid wel belangrijke verbeteringen,
aanscherpingen of intensiveringen zijn voorzien, komen die aan de orde in
hoofdstuk III (misbruik van en (zwarte) fraude met overheidsprestaties; horizontale
fraude).– Tot slot spitst de nota zich in hoofdstuk IV toe op een beperkt
aantal nieuwe speerpunten binnen de financieel-economische criminaliteit,
die de komende jaren specifiek om extra aandacht en investering vragen: identiteitsfraude,
fraude als bedreiging van de voedselveiligheid en een gezonde leefomgeving;
corruptie.Waar relevant wordt tevens aandacht besteed aan de noodzakelijk geachte
activiteiten op het gebied van voorlichting2.
Aard en inhoud van de benodigde voorlichtingsactiviteiten is afhankelijk van
het specifieke fraudeveld waar ze betrekking op hebben. Daarom is ervoor gekozen
deze activiteiten te beschrijven bij de specifieke deelthema's.II. TERUGBLIK OP DE PERIODE 1998–2001 EN KORTE VOORUITBLIK
NAAR 2002–20062.1 INLEIDINGHet bij het begin van deze kabinetsperiode gestarte intensiveringsprogramma
had tot doel een forse extra impuls te geven aan de bestrijding van zogenoemde
verticale fraude3, en tevens te werken aan een
krachtige versterking (zowel qua organisatie van opsporing en vervolging,
als in termen van capaciteit) van de aanpak van horizontale fraude4. Wat de verticale fraude betreft richtte het intensiveringsprogramma
zich met name op fiscale fraude en op fraude in de sociale zekerheidssector.
Ook is een aantal Bijzondere Opsporings Diensten versterkt5. Om de beoogde versterking van de aanpak van horizontale fraude te
bewerkstelligen is geïnvesteerd in een andere organisatie van de opsporing
en vervolging op dat terrein en in capaciteitsuitbreiding van politie en Openbaar
Ministerie. De Tweede Kamer is jaarlijks door middel van reguliere voortgangsrapportages
uitvoerig geïnformeerd over de voortgang en resultaten van het
intensiveringsprogramma (zie voetnoot 4). In dit hoofdstuk wordt daarom slechts
op hoofdlijnen ingegaan op de belangrijkste resultaten van de afgelopen jaren.
Die resultaten zijn niet altijd uit te drukken in harde euro's op een specifieke
begroting, maar bestaan vaak ook uit moeilijker in geld te waarderen preventieve
effecten. Bij de weergave van de resultaten wordt voor de overzichtelijkheid
dezelfde indeling gehanteerd als in de intensiveringsnota van destijds. Verder
wordt ook aangegeven in hoeverre het nu ingezette beleid de komende jaren
zal worden doorgezet, en welke resterende of nieuwe aandachtspunten aandacht
behoeven.2.2 FISCALITEITHet beleid van de Belastingdienst, gericht op voorkóming en bestrijding
van fiscale fraude, rustte de afgelopen jaren op drie centrale pijlers: verbetering
van dienstverlening, verbreding van algemeen toezicht en intensivering van
toezicht en opsporing (deze drie pijlers zullen overigens ook de komende jaren
de basis blijven vormen). Deze algemene doelstellingen hebben een concrete
vertaling gevonden in de vorm van uitbreiding van de handhavingscapaciteit
en in ruim 50 projecten, die vrijwel allemaal in uitvoering zijn genomen en
gerealiseerd. Daarmee zijn de activiteiten van deze projecten onderdeel geworden
van het lopende proces en ingebed in het reguliere toezicht dat de Belastingdienst
uitoefent.De uitvoering van de diverse projecten heeft geresulteerd in betere ontdekkingsmethoden
van risico's (onder andere door het werken met centrale meldpunten en het
gebruik maken van kennisgroepen voor specifieke onderwerpen) en betere behandelmethoden
van die risico's. Ook is door de getroffen maatregelen een efficiëntere
inzet van mensen en middelen mogelijk gemaakt, wat heeft bijgedragen aan een
effectievere aanpak van gesignaleerde fraude. De diverse projecten hebben
niet alleen directe belastingopbrengsten gegenereerd, maar ook bijgedragen
aan het beter in kaart brengen van specifieke risico's in bepaalde branches
of sectoren. Belangrijke opbrengsten, zoals ook gerapporteerd in de reguliere
voortgangsrapportages (zie onder 2.1), zijn voorts gerealiseerd met de aanpak
van mega-fraudezaken en landelijke acties.In termen van financiële opbrengsten over de jaren 1999 tot en met
20011 zien de resultaten er als volgt uit:Tabel fiscale kosten en opbrengsten 1999–2001 in
het kader van intensivering fraudebestrijding (in mln. €)  Doel 1999 Realisatie 1999 Doel 2000 Realisatie 2000 Doel 2001 Realisatie 2001 Kosten92,5 92,7 146,5 146,5164,7 164,7 Opbrengsten101,6 101,6169,2 159,7 217,4 217,4Bron: Voortgangsrapportage bestrijding finec 16 juli 2001 (Kamerstukken
II, 17 050, nr. 225).De tabel maakt duidelijk dat de gerealiseerde opbrengsten de geraamde
kosten overstijgen. Met andere woorden, fraudebestrijding loont. Wel valt
op dat ramingen voor de opbrengsten in 2000 niet volledig zijn gerealiseerd,
wat is veroorzaakt doordat de in dat jaar uitgevoerde mega-onderzoeken (met
een strafrechtelijk nadeel van vele honderden miljoenen guldens) slechts beperkt
tot belastingaanslagen in Nederland konden leiden. De met deze onderzoeken
opgedane kennis is ingebracht in de Wereld Douane Organisatie. In 2001 is
het «World Cigarette Offense» gestart; dit is een project waarin
een aantal activiteiten wordt benoemd om sigarettenfraude te bestrijden. Namens
Nederland participeert het Centraal Meldpunt Accijnsfraude in de expertgroep
van dit project. Naast de directe belastingopbrengsten in de zin van correcties op aangiften,
zijn ook indirecte niet op geld waardeerbare opbrengsten gerealiseerd, zoals
het toegenomen gebruik van de internetsite door belastingplichtigen, de versnelling
van processen, in beslag genomen (en vernietigde) goederen als sigaretten
en verdovende middelen, opgemaakte processen verbaal, verzonden risicosignalen,
behandelde verzoeken, toegenomen samenwerking met andere instanties, vergroting
kennis, etc. Daarenboven draagt dit soort acties bij aan de algemene bereidheid
tot naleving van de belastingwetgeving. Er is geen betrouwbare berekeningsmethode
beschikbaar om al deze effecten tot een geldswaarde te herleiden. Voorts zijn
op grond van de activiteiten in 2001 en voorgaande jaren preventieve effecten
gerealiseerd.Het verloop van «fraudevermoeden» tot «aanmelding bij
het OM» laat over de jaren 1998–2001 het volgende beeld zien:Cijfers Belastingdienst/FIOD-ECD 1999–2001  1999 2000 2001Aangemelde zaken (fraudevermoeden) 3 410 (100%) 3 156 (100%) 1 607 (100%) Adm. afdoening (Belastingdienst)2 848 (84%) 2 602 (82%) 1 082 (67%) In TPO geaccepteerd voor sr. onderzoek FIOD-ECD 562 (16%) 554 (18%)525 (33%)In 2001 zijn er van de in het TPO1 geaccepteerde
zaken 462 met een proces-verbaal afgesloten (2000: 452; 1999: 453). Hiermee
zijn de in het handhavingsarrangement met het OM opgenomen afspraken (450
zaken per jaar) gerealiseerd.Voorts blijkt uit de cijfermatige gegevens over het handhavingsbeleid
van de Belastingdienst dat sprake is van een forse volumegroei in aantallen
aanslagen en behandelde biljetten, terwijl het correctiepercentage op hetzelfde
niveau is gehandhaafd onder gelijktijdige realisatie van een procesversnelling2.Zoals gezegd gaat de Belastingdienst de komende jaren voort op de ingeslagen
weg. Naast continuering van het ingezette beleid wordt de komende jaren meer
in het bijzonder aandacht nodig geacht voor vergroting van de fraude-alertheid
van medewerkers en voor verdere versterking van de samenwerking met andere
handhavings-partners («bredere handhaving»). Als inhoudelijk aandachtsvelden
verdienen voorts identiteitsfraude en internationale aspecten van fraudebestrijding
de komende jaren bijzondere aandacht.2.3 SOCIALE ZEKERHEIDHet voorkómen en bestrijden van fraude op het gebied van sociale
zekerheid heeft zich de afgelopen jaren geconcentreerd op vier hoofdthema's,
namelijk (1) kwaliteitsverbetering van de fraudebestrijding, (2) verbetering
van de uitwisseling van gegevens, (3) verbetering van samenwerking en (4)
bestrijding van internationale fraude.De kwaliteitsverbetering van de fraudebestrijding betrof met name activiteiten
ter verhoging van de fraudebestendigheid van werkprocessen, ter versterking
van het M&O-beleid3 in beleidsvorming en -verantwoording,
ter verhoging van de controleselectiviteit en ter verbetering van de afdoening.
Zo is in 2000 het meerjarig traject «kwaliteitsverbetering fraudebestrijding
bijstand» afgerond, is fraudebestrijding onderdeel geworden van de bestuurlijke
afspraken met gemeenten in het kader van de «Agenda van
de Toekomst» en hebben het Lisv en de uvi's risico-analyses ontwikkeld.
Voorts hebben de Wet Boeten, Maatregelen, Terug- en Invordering (WBMTI) en
de met het Openbaar Ministerie afgesloten handhavingsarrangementen over de
afdoening van fraudezaken in belangrijke mate bijgedragen aan de beoogde kwaliteitsverbetering.De verbetering van het geautomatiseerde gegevensverkeer is vormgegeven
door middel van activiteiten ter intensivering en stroomlijning van het gegevensverkeer
tussen instanties voor verificatie, snellere signalering van «witte
fraude1 » en risico-analyse. Van bijzonder
belang zijn geweest de voorbereiding en ontwikkeling van het Cliënt Volg
Communicatie Stelsel (CVCS, inmiddels SUWI-net geheten), de Gemeenschappelijke
VerwijsIndex (GVI) en het Inlichtingen-bureau (IB). Voorts is innovatief onderzoek
verricht naar het gebruik van technieken als voice-response, chipcards en
biometrie.De verbetering van de samenwerking stond vooral in het teken van «brede
handhaving», waarbij ernaar gestreefd werd dat verschillende organisaties
aan elkaar gerelateerde fraudeproblemen gezamenlijk aanpakken, de handhavingsinspanningen
onderling afstemmen en fraudestructuren in kaart brengen. Als belangrijke
resultaten kunnen voorts genoemd worden dat de in 2000 toegezegde gefaseerde
verdubbeling van het aantal waarnemingen ter plaatste door uitvoeringsinstellingen
(uvi's) volgens schema verloopt, dat het Westland Interventie Team (WIT) is
gestart en dat het aantal Regionale Interdisciplinaire Fraudeteams (RIF's)
is uitgebreid van 5 naar 8. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een verdere
versterking van de fraudebestrijding, onder meer resulterend in een stijging
van het aantal opgemaakte processen verbaal en in aanzienlijke financiële
baten (zie onderstaande tabel).De bestrijding van internationale fraude heeft zich vooral gericht op
de controle van gegevens, die alleen in het buitenland geverifieerd kunnen
worden en op de opsporing en afdoening van fraude met die gegevens. Belangrijke
pijlers waren de totstandkoming van de Wet Beperking Export Uitkeringen, het
afsluiten van verdragen in het kader van die wet, de inrichting van het Internationaal
Bureau Fraudebestrijding (IBF) en de uitvoering van diverse controle-projecten
op het gebied van kinderbijslag en vermogen in het buitenland.Wat de geraamde financiële effecten betreft kan het volgende overzicht
worden gegeven: (in mln. €)  Raming 1999 Realisatie 1999 Raming 2000 Realisatie
2000 Raming 2001 Realisatie 2001 Opbrengsten      I. kwaliteitsverbetering fraudebestrijding7 7 15 15 16 16 II. verbetering gegevensverkeer 9 3 17 3 25 17III. verbetering samenwerking 14 8 16 16 1616 IV. bestrijding internationale fraude 8 810 10 15 14 Totaal382658447263       Kosten      I. kwaliteitsverbetering fraudebestrijding 5 5 8 8 6 6II. verbetering gegevensverkeer 20 3 21 11 3119 III. verbetering samenwerking 5 4 6 6 66 IV. bestrijding internationale fraude 4 33 3 6 5 Totaal341538284936Bron: Financiële verantwoording SZW (1999, 2000, 2001).Uit bovenstaande tabel blijkt dat de gerealiseerde opbrengsten de gerealiseerde
kosten in belangrijke mate overstijgen. Met andere woorden, ook hier kan geconstateerd
worden dat fraudebestrijding loont. Wel laat de tabel een verschil zien tussen
de oorspronkelijke raming van de kosten en opbrengsten en de realisatie volgens
de huidige inzichten. Dit verschil valt grotendeels te verklaren uit mutaties
binnen het thema «verbetering gegevensverkeer». Door met name
vertragingen in de besluitvorming rond de invoering van het Inlichtingenbureau
zijn de kosten en opbrengsten van deze projecten (gedeeltelijk) in de tijd
doorgeschoven.In aanvulling op het voorgaande kunnen nog de volgende belangrijke resultaten
worden genoemd:– de werking van de gemeenschappelijke verwijsindex (GVI) is verbeterd,
omdat met een meer verfijnde selectie van fraudesignalen een efficiëntere
controle mogelijk is. Hierdoor zijn de afgelopen jaren steeds meer fraudeonderzoeken
succesvol afgerond;– in 2001 is begonnen met de landelijke uitrol van het Inlichtingenbureau;– op basis van de uitkomsten van een in de gemeente Delft gehouden
chipcardproef wordt het experiment in een grootschaliger vorm voortgezet in
de gemeente Eindhoven.Het algemene beeld over de afgelopen jaren is dat de fraudebestrijding
verbetert1, maar die verbetering moet de komende
jaren wel doorzetten. In ieder geval zullen de reeds ingezette beleidsinitiatieven
en verbetermaatregelen uit het intensiveringsprogramma 1998–2002 moeten
worden voortgezet, maar dat is niet voldoende. Diverse signalen onderstrepen
de noodzaak van extra maatregelen (resultaten uit de praktijk, beleidsonderzoek,
toezicht en bevindingen van de Algemene Rekenkamer). Zo zijn gemeenten aangesproken
op achterstanden bij de afhandeling van belastingsignalen en de SVB op de
afname van het aantal fraude-onderzoeken alsmede het percentage op basis daarvan
gedane aangiften. Uit de praktijk van de controle en opsporing bleken met
name identiteitsfraude, zwarte fraude en illegale tewerkstelling deels in
combinatie en deels in georganiseerd verband te worden gepleegd en daarmee
om een complexe en arbeidsintensieve fraudebestrijding te vragen. Daarbij
waren werkgeversverplichtingen omtrent werknemersadministratie en tewerkstellingsvergunningen
moeilijk te handhaven. Uit onderzoeken (randomized response, onderzoek naar
bestrijding van zwarte fraude in de bijstand en evaluatie wet BMTI2 ) bleek daarbij dat met name zwarte fraude met uitkeringen
nog te veel voor komt, dat de kennis over verplichtingen nog niet voldoende
is en dat de wetsconforme signalering en sanctionering van misbruik en oneigenlijk
gebruik beter kan. Bij «zwarte fraude» gaat het om vormen van
fraude die, in tegenstelling tot «witte fraude», niet via bestandvergelijking
ontdekt kan worden. Zwarte fraude is vaak hardnekkiger, en moeilijker te detecteren.
Daarom is de bestrijding ervan aanzienlijk arbeidsintensiever. Voorts is duidelijk
dat internationale aspecten van fraudebestrijding de komende jaren om bijzondere
aandacht vragen. Uit het toezicht en uit rapporten van de Algemene Rekenkamer
bleek voorts de noodzaak van verbeteringen in de informatievoorziening, prestatie-afspraken
en centrale regie in de opsporing en vervolging en verbeteringen in de aansturing
op het M&O-beleid in de sociale zekerheid.Zoals in het Kabinetsstandpunt inzake de Bijzondere Opsporings Diensten
van 15 december 19991 staat vermeld is op het
werkterrein van het ministerie van SZW meer samenhang en structuur in de opsporing
aangebracht. Op 1 januari 2002 is daartoe binnen SZW het Bureau Opsporingsbeleid
(BOB) opgericht, dat verantwoordelijk is voor de coördinatie van het
SZW-brede opsporingsbeleid, inclusief de monitoring van en rapportage over
dit beleid. Het BOB heeft, in samenspraak met de opsporingsdiensten van diverse
organisaties en met het Openbaar Ministerie, een opsporingsbeleidsplan en
een handhavingsarrangement voor 2002 opgesteld. Beide documenten zijn op 15
januari 2002 aan de Kamer aangeboden2. De SIOD
is eveneens per 1 januari 2002 actief en zal door middel van opsporing van
zware en/of sectoroverschrijdende strafbare feiten misbruik van sociale wetgeving
en voorzieningen tegengaan. Hiermee levert de SIOD een bijdrage aan het behoud
van het maatschappelijk draagvlak voor deze wetgeving en voorzieningen.Tot slot wordt gewezen op een aantal belangrijke ontwikkelingen, die de
komende jaren verder tot wasdom zullen komen. Verdere verbetering van de fraudebestrijding
wordt verwacht van de samenvoeging van vijf uitvoeringsinstellingen tot één
Uitvoeringsinstelling voor de Werknemersverzekeringen (UWV), onder rechtstreekse
aansturing en toezicht van SZW. Dit leidt tot een bundeling van handhavingscapaciteit
en -expertise, maar ook tot een meer uniforme uitvoering van weten regelgeving.
Eind 2001 heeft SZW voorts een regeling gepubliceerd ter stimulering van opsporingssamenwerkingsverbanden
bij gemeenten.2.4 HORIZONTALE FRAUDEIn de periode 1998–2002 zijn diverse maatregelen tot uitvoering
gebracht, gericht op versterking van de opsporing en vervolging van horizontale
fraude. Belangrijkste inzet was om te komen tot een bundeling van kennis en
expertise bij politie en OM, en tot de organisatie van de capaciteit voor
de opsporing en vervolging horizontale fraude in samenwerkingsverbanden op
bovenregionaal enarrondissementsniveau. Concreet heeft dit geleid tot de gefaseerde
inrichting van zeven interregionale fraudeteams (IFT's), en van even zovele
landelijke expertisecentra van het Openbaar Ministerie (die zich elk richten
op een of twee specifieke vormen van horizontale fraude).Wat de geraamde financiële effecten betreft kan het volgende beeld
worden gegeven3: Bestrijding horizontale fraude en uitbreiding BOD'en (in
miljoenen guldens)  Doel 1999 Realisatie 1999 Doel 2000 Realisatie 2000 Doel 2001 Realisatie 2001 Kosten15 15 27.2 27.2 28.128.1 Opbrengsten0 0 5.5 5.510.9 10.9Bron: Voortgangsrapportages Bestrijding finec en fraude 1997–1998,
TK 17 050, nr. 207 en 2001, TK 17 050, nr. 221.Uit de tabel blijkt dat de kosten voor opsporing en vervolging (politie,
BOD'en en justitiële keten) hoger zijn dan de directe baten (d.w.z. concrete
opbrengsten voor de Rijksbegroting). Dat was destijds in de ramingen ook voorzien.
Daarbij moet worden aangetekend dat slechts een gedeelte van het aantal potentiële
fraudezaken uiteindelijk via opsporing en vervolging leidt tot directe baten
in de vorm van opgelegde boetes of belastingopbrengsten. Bestrijding van horizontale
fraude door politie, Bijzondere Opsporings Diensten en Openbaar Ministerie
leidt evenwel ook tot indirecte, maatschappelijke baten (of: tot minder schade)
bij de private partijen (zoals banken en verzekeraars), die vaak slechts gedeeltelijk
in geld zijn uit te drukken en die niet terugvloeien naar de Rijksbegroting.Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal door het OM opgepakte
zaken en de daarmee gemoeide maatschappelijke baten, uitgedrukt in het financieel
nadeel dat in 2001 is opgespoord dan wel voorkómen bij diverse vormen
van horizontale fraude. Het betreft hier financieel nadeel dat is voorkómen
omdat het misdrijf door ingrijpen van politie en justitie niet voltooid kon
worden, of financieel nadeel dat door het slachtoffer (instelling, bedrijf)
kan worden teruggevorderd bij de dader.Aantallen door het OM opgepakte zaken en maatschappelijk
nadeel: Soort fraudeAantal door OM opgepakte zakenOpgespoord
en/of voorkómen nadeel (in miljoenen euro's) (zwaar(Z)/middelzwaar
(MZ))* Bancaire fraude27 (12 Z; 15 MZ) 38,9 Creditcard fraude 2 ( 0 Z; 2 MZ)0,2 Faillissementsfraude 18 ( 3 Z; 15
MZ) 11,6Intellectuele eigendom en namaak 1 ( 1 Z; 0 MZ) –Telecomfraude 6 ( 2 Z; 4 MZ) 2,2 Verzekeringsfraude12 ( 3; Z 9 MZ) 3,5 Overige fraude** 18 ( 5 Z; 13 MZ) 2,5 Totaal84 (26 Z; 58 MZ)58,9Bron: Managementrapportage Interregionale Fraude Teams 2001 * De gegevens
in deze tabel betreffen vooral de productie van 5 IFT's; de twee nieuwste
IFT's (Rotterdam en Amsterdam) zijn in de laatste maanden van 2001 volledig
gaan draaien, zodat hun productie pas vanaf dat moment is meegeteld.** Onder overige fraude wordt verstaan heling, oplichting en flessentrekkerij,
valsheid in geschrifte.Opgemerkt moet nog worden dat het aantal fraudesignalen dat bij de IFT's
en bij het Landelijk Bureau Fraude binnenkomt aanzienlijk hoger is dan het
aantal opgepakte zaken. Uit het aanbod wordt een selectie gemaakt volgens
de VPO-richtlijnen1, waarna alleen die zaken
worden opgepakt die IFT-waardig zijn. De overige zaken worden in beginsel
afgedaan door de regiopolitie.De inrichting van deze samenwerkingsverbanden (de IFT's) en een aantal
speciale «fraudeloketten» (voor o.a. de banken en verzekeringsmaatschappijen)
heeft een duidelijke impuls gegeven aan de bestrijding van diverse vormen
van horizontale fraude. Ook heeft deze ontwikkeling onmiskenbaar
geleid tot een grotere herkenbaarheid en daarmee bereikbaarheid van politie
en OM voor de private sector. De samenwerking met private partners is verder
verbeterd door het afsluiten van handhavingsarrangementen met het OM, die
afspraken bevatten over onder meer de wijze van aanlevering en afdoening van
fraudezaken. De gegroeide samenwerking tussen publieke en private partners
heeft er zeker ook toe bijgedragen dat de private sector zelf maatregelen
is gaan treffen ter voorkóming van fraude (vaak op basis van preventie-adviezen
vanuit de IFT's).Bij de start van de IFT's is als taakstelling geformuleerd dat jaarlijks
15 middelzware en 2 zware fraudezaken per IFT in onderzoek genomen moesten
worden. Deze streefgetallen zijn in 1999 en 2000 gehaald, zoals ook aan de
Kamer is gerapporteerd in de reguliere voortgangsrapportages1. De cijfers over 2001 zijn opgenomen in de tabel eerder in deze paragraaf;
deze cijfers wijzen uit dat het aantal in behandeling genomen zware zaken
is toegenomen, terwijl het aantal middelzware zaken een lichte daling laat
zien.In het begin 2000 verschenen tussen-evaluatierapport over het functioneren
van de IFT's2 werd geconstateerd dat de opbouw
van de IFT's in korte tijd en op onorthodoxe wijze tot stand was gekomen,
waarmee volgens de onderzoekers een prestatie van formaat was geleverd. Voorts
werd geconstateerd dat de private sector zeer te spreken was over de opgezette
IFT-structuur, vooral omdat er een duidelijk aanspreekpunt was gecreëerd
waar de sector met haar zaken terecht kon. Er waren ook kritische kanttekeningen,
onder andere over de organisatorische inbedding van de IFT's, de bedrijfsvoering
en het– zeker in de beginfase – achterblijven van het aantal fraudemeldingen
uit de private secor. De eindevaluatie van het project Financieel Rechercheren
zal in de eerste helft van 2002 worden afgerond.Een relevante ontwikkeling van de afgelopen jaren is voorts dat de informatievoorziening
over de afdoening van fraudezaken3 gaandeweg
verbetert. Sinds 2000 wordt de opsporing en vervolging van fraudezaken ondersteund
door middel van het Fraude Registratie en Informatiesysteem (FRIS). Het FRIS
ondersteunt een landelijke uniforme weging en prioritering van fraudezaken,
maakt een sturing op (fraude) opsporings- en vervolgingscapaciteit mogelijk
en zal op termijn op basis van managementinformatie fraudebeelden genereren.
Dan zal ook beter inzicht ontstaan in de aard en omvang van (bepaalde vormen
van) fraude in Nederland. De eerste fase van FRIS is inmiddels afgerond, in
die zin dat alle IFT's, het Landelijk Bureau Fraude en het Landelijk Rechercheteam
een aansluiting hebben op het FRIS. De tweede fase van FRIS, het middels elektronische
interfaces aansluiten van private (o.m. Verbond van Verzekeraars, EVO) en
publieke partners (o.m. FIOD-ECD, SIOD), is in ontwikkeling.Een ander belangrijk aandachtspunt was de deskundigheidsbevordering van
de medewerkers van de IFT's. Daarvoor moest een geheel nieuw opleidingspakket
ontwikkeld worden, zowel voor politie als OM, variërend van het basisniveau
tot zeer gespecialiseerd niveau. Vrijwel alle beoogde opleidingen voor de
verschillende niveaus zijn in de afgelopen periode tot stand gekomen.Geconstateerd kan worden dat de bestrijding van horizontale fraude de
afgelopen jaren een duidelijke impuls heeft gekregen. Deze verbeterslag moet
ook de komende jaren worden doorgezet, maar daarnaast is versterking (op onderdelen)
en verbreding van de aanpak nodig. Van belang is dat bij de bestrijding van
horizontale fraude geen «witte vlekken» blijven bestaan. De afgelopen
periode zijn nieuwe vormen van horizontale fraude in beeld gekomen,
die vragen om een adequate reactie. Het gaat hier in het bijzonder om fraude
in de sfeer van de telecommunicatie (vaste telefonie, service providers en
kabelmaatschappijen), de transport- en logistieke sector en criminele activiteiten
gepleegd door specifieke dadergroepen, afkomstig uit Midden Afrika (hierbij
gaat het vooral om fraude in de bancaire sector). Indien deze nieuwe bedreigingen
met de bestaande capaciteit moeten worden aangepakt, zal dat onherroepelijk
ten koste gaan van de inzet bij andere vormen van horizontale fraude. Daarom
is extra capaciteit in de sfeer van opsporing en vervolging nodig. Tot slot
is het volgende van belang. Zoals aangekondigd in de nota «Landelijke
en bovenregionale recherche» van de ministers van Binnenlandse zaken
en Koninkrijksrelaties en van Justitie1 zullen
de IFT's niet in hun huidige organisatorische vorm blijven bestaan, maar zullen
zij samen met de BRT's worden omgevormd tot een zestal vaste teams, de BRT-IFT
combinaties. Deze teams krijgen een ruimere taakstelling dan de huidige IFT's,
maar het verrichten van opsporingsonderzoeken op het gebied van de horizontale
fraude zal tot hun takenpakket blijven behoren, alsmede het vervullen van
de expertisefunctie op het gebied van horizontale fraude en financieel rechercheren.
Bezien wordt nog op welke wijze de thans bestaande fraudeloketten voor de
private sector in dit nieuwe model vorm zullen krijgen. Een verdere uitwerking
van de voorgaande punten zal zijn beslag krijgen in het kader van het Beleidsplan
Nederlandse Politie II, de prioriteitenbrief van het OM 2003 en het daarop
gebaseerde Jaarplan OM.2.5 CAPACITEITSUITBREIDING BIJZONDERE OPSPORINGSDIENSTENOm de rol van de Bijzondere Opsporings Diensten bij de bestrijding van
verticale fraude en -voorzover tot hun taak behorend- ook de horizontale fraude
een verdere impuls te geven, zijn vanaf 1999 extra middelen ter beschikking
gesteld voor de versterking van de Arbeidsinspectie van SZW, de ECD (destijds
van het ministerie van EZ, inmiddels als een geïntegreerde FIOD-ECD,
ressorterend onder het ministerie van Financiën), de AID van het ministerie
van LNV en de Dienst Recherchezaken van het ministerie van VROM.Arbeidsinspectie (AI)Aan de activiteiten van de Arbeidsinspectie zal in dit hoofdstuk niet
meer afzonderlijk aandacht worden besteed, omdat die onderdeel uitmaken van
de maatregelen die zijn getroffen in de sfeer van de sociale zekerheidsfraude
(zie 2.3). Hieronder zal kort worden ingegaan op de activiteiten en resultaten
van de andere BOD'en.Sociale Inlichtingen- & Opsporingsdienst (SIOD)De SIOD is een Departementale Bijzondere Opsporingsdienst die zich richt
op zwaardere fraude over de hele breedte van het domein van SZW. De SIOD onderzoekt
niet zozeer enkelvoudige strafbare feiten, maar verricht opsporingsonderzoeken
op een wijze waarbij de aandacht wordt gericht op de achterliggende fraudeconstructies,
zoals de actuele problematiek bij de malafide intermediairs en de georganiseerde
illegale arbeid. In 2002 is de SIOD volledig in opbouw en daarmee is 2002
een overgangsjaar. Op 1 januari 2002 is gestart met circa 40 fte. Dit aantal
zal eind 2003 aangegroeid zijn tot maximaal 345. Algemene Inspectie Dienst (AID)Het intensiveringsprogramma 1998–2002 stond voor de AID in het teken
van kwaliteitsverbetering en capaciteitsvergroting. De verbetering van de
kwaliteit heeft plaatsgevonden door middel van opleidingen en verbeteringen
op het materiële vlak (aanschaf van extra hard- en software en van specifieke
opsporingsmiddelen). De personele capaciteit is de afgelopen periode met 19,5
fte uitgebreid, waarbij onder andere een begin gemaakt is met de oprichting
van eenheden van hooggespecialiseerde opsporingsmedewerkers op het vlak van
forensische accountancy, financiële recherche, digitale recherche en
(strategische) forensische analyse. De uitbreiding van de capaciteit heeft
er in kwantitatieve zin toe geleid dat de AID in totaal circa 30% meer opsporingscapaciteit
heeft kunnen inzetten ten opzichte van de periode daarvoor.Dit heeft geleid tot een toename van het aantal opsporingsonderzoeken
op het gebied van de meststoffen, de niet toegelaten diergeneesmiddelen en
illegale groeibevorderaars en bestrijdingsmiddelen. Het aantal onderzoeken
naar EU-fraude is redelijk stabiel gebleven. Door de toegenomen deskundigheid
op het gebied van financieel rechercheren kon voorts in een toenemend aantal
gevallen het wederrechtelijk verkregen voordeel worden berekend ten behoeve
van een ontnemingsprocedure (waar dit in 1998 nog slechts op incidentele basis
gebeurde, zijn in 2001 16 ontnemingsrapportages opgesteld met een totaal geraamd
bedrag aan wederrechtelijk verkregen voordeel van bijna f 5 miljoen).De komende jaren zal het ingezette intensiveringstraject worden gecontinueerd
en verder worden uitgebouwd. Belangrijk daarbij is onder meer het voortzetten
van de oprichting van hooggespecialiseerde eenheden om de professionele basis
voor het dienstonderdeel opsporing binnen de AID, in het kader van de vorming
van een eigenstandige, LNV-BOD robuust en efficiënt neer te zetten. Uiteraard
zal daarbij de samenwerking met het in 2002 in te richten Functioneel OM een
belangrijk aandachtspunt zijn (zie 2.6).Los van de gerealiseerde intensiveringen op de hiervoor beschreven terreinen
heeft het kabinet de afgelopen jaren het beleid op het gebied van de voedselveiligheid
en een gezonde leefomgeving geïntensiveerd. In aansluiting op die nieuwe
beleidsinitiatieven moet de komende jaren ook de handhaving als sluitstuk
van het beleid meer aandacht krijgen. Daarbij zal de aandacht vooral uitgaan
naar het versterken van de strafrechtelijke aanpak (opsporing en vervolging).Economische Controle Dienst (ECD)De ECD (inmiddels FIOD-ECD) heeft de afgelopen periode extra inzet gepleegd
in de sfeer van toezicht en opsporing op de deelgebieden assurantiefraude,
faillissementsfraude en namaak (= fraude op het gebied van intellectuele eigendom
en merkenrechten). Investeren in kenniscentra is noodzakelijk voor de rechtshandhaving
in het ECD-domein; in 2001 is daarom de eerste aanzet gegeven tot de inrichting
van een Kenniscentrum Assurantiefraude. Dit centrum is ondergebracht bij de
Fraude Unit Oost van het Openbaar Ministerie. In 2001 zijn ook kenniscentra
opgezet op het gebied van witwassen, precursoren en EU-fraude. Voorts is het
afgelopen jaar overlegd met de opdrachtgevende departementen, het Openbaar
Ministerie en de toezichthouders over aard, inhoud, omvang en niveau van de
handhaving op de verschillende taakvelden van het ECD-domein, met als doel
die handhaving een nieuwe impuls te geven. De conclusie die uit deze overleggen
voortkwam was dat een verdere versterking en professionalisering van de handhaving
binnen het ECD-domein noodzakelijk is. Daarbij gaat het meer
in het bijzonder om de thema's faillissementsfraude, consumentenbescherming
en declaraties van zorgverzekeraars (zie voor een verdere uitwerking paragraaf 3.3.3.
onder d).Dienst Recherchezaken (VROM)Aan het ministerie van VROM zijn extra middelen ter beschikking gesteld,
met name voor uitbreiding van de opsporingscapaciteit van de Dienst Recherchezaken.
In verband met een grootscheepse reorganisatie van de VROM-inspecties ten
behoeve van de versterking van de handhavingsfunctie is ervoor gekozen gedurende
die periode van herstructurering de extra toegekende middelen niet aan te
wenden voor extra opsporingscapaciteit. Besloten is een meer kwalitatieve
impuls te geven, in de vorm van het project «beleggers», een verkennend
onderzoek waarbij transacties in de onroerende zakensector (aankoop woningbezit
van Toegelaten Instellingen door particuliere beleggers) in kaart zijn en
worden gebracht en geanalyseerd teneinde witwasconstructies in beeld te krijgen
en/of malafide kopers van de volkshuisvestingmarkt te weren. De reorganisatie
van de VROM-inspecties, waarbij de voormalige Dienst Recherchezaken met de
opsporingscomponent van het Milieu Inlichtingen en Opsporingsteam (MIOT) en
het Milieu Bijstandsteam (MBT) uiteindelijk zijn omgevormd tot de nieuwe Inlichtingen-
en Opsporingsdienst van VROM (de VROM-IOD), heeft op 1 januari 2002 zijn beslag
gekregen.Op het gebied van de volkshuisvesting (naast het project Beleggers) heeft
de aandacht zich de afgelopen jaren met name gericht op de bestrijding van
de zgn. «witte fraude» door het realiseren van grootschalige gegevensuitwisselingen
met diverse gegevensbronnen (Belastingdienst, bevolkingsregister/GBA en verhuurders).
Met betrekking tot het aandachtsgebied milieu richtte de aandacht zich met
de oprichting van het MIOT op de opsporing van concrete milieudelicten (veelal
met fraudecomponenten). Een en ander heeft ertoe geleid dat de aandacht (capaciteit)
ten behoeve van de bestrijding van «zwarte» fraude onder druk
heeft gestaan. Als gevolg daarvan vinden er de laatste twee jaar in principe
alleen nog bestuursrechtelijke onderzoeken plaats en wordt geen eigen recherchecapaciteit
ingezet op de (zwarte) huursubsidiefraude. Het aantal onderzoeken is vanaf 1998
(meer dan 1000) stelselmatig afgenomen tot 248 onderzoeken in 2000. In 2001
zijn, bij gebrek aan eigen recherchecapaciteit ten behoeve van de bestrijding
van huursubsidiefraude, samenwerkingsovereenkomsten gesloten inzake informatie-uitwisseling
met een aantal sociale recherche eenheden bij gemeenten. Dit heeft geleid
tot de beoordeling en afhandeling van 430 zaken met een totaal schadebedrag
van 550 000 euro. Om de bestrijding van (zwarte) fraude met huursubsidie
de komende jaren te versterken, worden intensiveringen op dit gebied in de
komende kabinetsperiode noodzakelijk geacht.2.6 PROJECT REGEERAKKOORD BOD'EN EN FUNCTIONEEL OMParallel aan de uitvoering van het intensiveringsprogramma is de afgelopen
jaren gewerkt aan de implementatie van het kabinetsstandpunt over de Bijzondere
Opsporings Diensten. Hoewel dit traject op zich los staat van de intensivering
van de fraudebestrijding, spelen de diverse organisatorische veranderingen
met betrekking tot de BOD'en ook een belangrijke rol bij het verder versterken
en professionaliseren van de opsporing en van fraude en financieel-economische
criminaliteit. Genoemd kan worden het aanbrengen van de scheiding tussen toezicht
en opsporing, en het binnen de Belastingdienst onderbrengen van de ECD. Zo
resteren vier grote BOD'en: de SIOD van het ministerie van SZW, de FIOD-ECD
van het ministerie van Financiën, de AID van het ministerie van LNV en
de Inlichtingen- en Opsporingsdienst van VROM. Om te komen tot
een meer eenduidige en sterkere aansturing van de opsporing door de BOD'en,
is ook het Openbaar Ministerie zich anders gaan organiseren.In 2002 is een aanvang gemaakt met de opbouw van het Functioneel OM (FOM),
dat zich niet meer richt op een bepaald territoriaal gebied (bijv. een arrondissement),
maar op een functie, een belang (bijv. fiscale fraude, de sociale zekerheid,
de integriteit van de financiële sector, de voedselveiligheid, het milieu).
Het FOM moet uitgroeien tot een hoogwaardige, landelijke OM-voorziening op
de terreinen fraude, economie en milieu; het zal tevens dienen als centraal
aanspreekpunt binnen het OM voor de vier grote BOD'en.Uitgangspunt hierbij is dat de BOD'en in het vervolg met één
loket te maken hebben binnen het OM. Voor de rol van het FOM op het terrein
van de integriteit financiële sector zij tevens verwezen naar de nota
Integriteit Financiële sector en terrorismebestrijding van de Ministers
van Financiën en Justitie (Kamerstukken 2001–2002, 28 106,
nrs. 1 en 2).2.7 TUSSENBALANS EN VOORUITBLIKDe bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik, fraude en financieel-economische
criminaliteit is de afgelopen jaren op een aantal specifieke terreinen geïntensiveerd
(fiscale fraude, sociale zekerheidsfraude, horizontale fraude en fraude in
de sectoren van LNV en VROM). Naast de thema's waarop specifieke intensiveringsmaatregelen
zijn getroffen, zijn de afgelopen periode uiteraard veel meer activiteiten
verricht en resultaten geboekt, die thuishoren in het reguliere beleid met
betrekking tot het voorkómen en bestrijden van misbruik, oneigenlijk
gebruik en fraude. In de reguliere voortgangsrapportages en ook in afzonderlijke
departementale verantwoordingsstukken aan de Kamer is hieraan de afgelopen
jaren uitgebreid aandacht besteed.De terugblik in deze paragraaf heeft zich geconcentreerd op de belangrijkste
resultaten en verworvenheden per deelgebied van het intensiveringsprogramma
1998–2002. Daarbij is ook per deelterrein vermeld waar de komende jaren
nog extra inspanningen nodig worden geacht.In algemene zin kan uit de gepresenteerde terugblik worden geconcludeerd
dat de fraudebestrijding de afgelopen jaren is versterkt en verbeterd en dat
dit positieve resultaten heeft opgeleverd. Daarbij is ook een aantal lessen
geleerd. Zo is gebleken dat het realiseren van capaciteitsuitbreiding in de
sfeer van toezicht, opsporing en vervolging vaak de nodige tijd met zich meebrengt,
niet alleen in verband met werving en selectie op een krappe arbeidsmarkt
maar ook door het «zoeken» naar de meest efficiënte en effectieve
organisatievorm. Ook is gebleken dat deskundigheidsbevordering een belangrijk
aandachtspunt is, zeker als geheel nieuwe opleidingen moesten worden ontwikkeld,
zoals bijvoorbeeld voor financieel rechercheren. Tot slot blijft fraudebestendigheid
van regelgeving een belangrijk issue, ook voor de komende jaren. Naarmate
bij het opstellen van regelgeving meer rekening wordt gehouden met mogelijke
frauderisico's, zal de kans op misbruik van regelingen navenant afnemen.Ondanks de positieve resultaten van de afgelopen jaren is de conclusie
dat fraudebestrijding continue aandacht verdient. Daarom wordt in de volgende
hoofdstukken een mogelijke inzet voor de volgende jaren beschreven. Hiermee
worden de resultaten van de afgelopen jaren gewaarborgd en wordt met gerichte
intensiveringen de fraudebestrijding op een hoger plan gebracht. Het gaat
daarbij om drie sporen: 1. Het reguliere fraudebestrijdingsbeleid wordt gecontinueerd en de gerealiseerde
verbeteringen worden geborgd. Het gaat hierbij om het tegengaan van misbruik
en oneigenlijk gebruik ten aanzien van overheidssubsidies en andere verstrekkingen,
de aanpak van EU-fraude en het tegengaan van fraude in de gezondheidszorg.
Hierop zal in het kader deze nota niet verder worden ingegaan, het betreft
hier regulier beleid dat ongewijzigd wordt voortgezet.2. Het lopende beleid kan versterkt worden door op specifieke onderdelen
extra maatregelen te nemen. Het gaat daarbij om extra accenten, of om verbreding
van de bestaande aanpak. In de eerste plaats betreft het de aanpak van misbruik
van en fraude met overheidsprestaties, waarbinnen bijzondere aandacht nodig
is voor de «zwarte fraude», die hardnekkiger en moeilijker te
detecteren is, en voor een aantal internationale aspecten van fraudebestrijding.
In de tweede plaats hebben zich binnen de horizontale fraude een aantal nieuwe
probleemvelden aangediend, die extra aandacht en inzet vergen (fraude in de
sectoren van de telecommunicatie en de transport en logistieke sector, alsmede
de «Midden Afrika-criminaliteit»). Deze maatregelen worden uitgewerkt
in hoofdstuk III.3. Tot slot zal het programma van de komende jaren zich richten op een
beperkt aantal nieuwe speerpunten, te weten: identiteitsfraude, fraude als
bedreiging van de voedselveiligheid en een gezonde leefomgeving, en corruptie
(hoofdstuk IV).III. EXTRA IMPULSEN AAN DOORLOPEND BELEID3.1 INLEIDINGDe afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in de bestrijding van misbruik,
oneigenlijk gebruik en fraude. Het beleid van de afgelopen jaren zal worden
gecontinueerd, maar vergt op specifieke onderdelen verdere verbetering, intensivering
of verbreding. Het gaat hierbij dus om terreinen waar extra accenten en intensiveringen
op specifieke aspecten nodig zijn. Het betreft twee grote aandachtsgebieden:– Misbruik en (zwarte) fraude met overheidsprestaties, waarin met
name aandacht wordt besteed aan professionalisering («slimmer»
handhaven), verbetering van samenwerking en synergie («breder»
handhaven) en versterking van controle en opsporing («meer» handhaven).
Wat de inhoudelijke thema's betreft wordt ingezoomd op de aanpak van «zwarte»
fraude en op internationale aspecten van fraudebestrijding. Beide behoeven
nadrukkelijk extra aandacht, zoals in hoofdstuk 2 reeds is aangegeven.– Horizontale fraude, waarbinnen zich een aantal nieuwe aandachtsgebieden
heeft aangediend (telecom, transport en logistiek, «Midden Afrika-criminaliteit»)3.2 MISBRUIK VAN EN (ZWARTE) FRAUDE MET OVERHEIDSPRESTATIES3.2.1 Inleiding en probleemanalyseMisbruik van en fraude met overheidsprestaties kent veel verschijningsvormen.
Het kan gaan om het ten onrechte ontvangen van uitkeringen of subsidies, het
niet afdragen van premies of het niet betalen van belasting over genoten inkomsten
of vermogen. Gemeenschappelijk kenmerk van al deze vormen van misbruik of
fraude is dat mensen zich geld of vermogensbestanddelen toe-eigenen of overheidsprestaties
ontvangen waar ze geen recht op hebben. Dat vormt een bedreiging
voor een correcte en rechtvaardige verdeling van lasten en publieke middelen,
waardoor de effectiviteit van het overheidshandelen wordt ondermijnd.De afgelopen jaren zijn veel inspanningen gepleegd om misbruik en oneigenlijk
gebruik van overheidsprestaties in zijn diverse verschijningsvormen tegen
te gaan, maar de problematiek vergt nog altijd nadrukkelijk de aandacht. Verdere
versterking en verbetering van de aanpak is nodig, waarbij de bestrijding
van «zwarte fraude» en de internationale aspecten van fraudebestrijding
specifieke aandachtspunten vormen.Zoals eerder gezegd is «zwarte fraude» vaak hardnekkiger en
moeilijker te detecteren dan «witte fraude». Bovendien is vaak
sprake van een combinatie van meerdere overtredingen tegelijkertijd, die deels
ook in georganiseerd verband worden gepleegd. Dat vergt een andere, vaak arbeidsintensievere,
aanpak dan bij de bestrijding van witte fraude gevolgd moet worden. Ervaringsgegevens
bij de aanpak van fraude in de sociale zekerheidssector, de fiscale sector
en de volkshuisvestingssector onderstrepen dit.Zo is voor de sociale zekerheid uit diverse onderzoeken1 gebleken dat zwarte fraude nog veel voorkomt en bovendien dat er ook
manieren zijn om deze zwarte fraude aan te pakken. Ook uit de pilot «bestrijding
van zwart werk» van het Sociaal fonds bouwnijverheid (Sfb) bleek dat
de effectiviteit van de bestrijding van zwart werk verhoogd kan worden door
een intensieve integrale aanpak van meerdere instrumenten die beschikbaar
zijn. Uit het project Westland Interventie Team (WIT) komt het beeld naar
voren dat illegale tewerkstelling gepaard gaat met andere vormen van fraude,
dat deze fraude deels in georganiseerd verband gepleegd wordt en dat voor
de aanpak van sommige, relatief eenvoudige overtredingen het strafrechtelijk
traject relatief zwaar is. Uit het rapport «illegale tewerkstelling
verkend» van Research voor beleid blijkt dat er per jaar 50 000
arbeidsjaren gemoeid zijn met illegale tewerkstelling.Ten aanzien van de fraudebestrijding in de sociale zekerheidssector in
het algemeen (d.w.z. niet alleen t.a.v. de zwarte fraude) is voorts gebleken
dat de veelal schriftelijke controle op lopende sociale zekerheidsuitkeringen
onvoldoende zicht geeft op de populatie uitkeringsgerechtigden. Voorts zijn
ook de snel van samenstelling wijzigende ABW en (vooral) WW-populaties onvoldoende
helder in beeld wat de handhavingsrisico's betreft. En uit het hiervoor reeds
aangehaalde randomized response onderzoek naar de omvang van regelovertredingen
in WW, WAO en ABW bleek de belangrijkste oorzaak van fraude: het ontbreken
van fysieke controles. Om de handhaving op dit punt te versterken is de komende
jaren dus een forse, gefaseerde uitbreiding van deze fysieke controles nodig,
bijvoorbeeld door middel van huisbezoeken. Om deze controle-inspanningen effectief
te maken in termen van opsporing en afdoening is het daarnaast ook nodig om,
in aanvulling op de activiteiten van de SIOD, de opsporing te versterken.Wat de internationale aspecten betreft blijkt uit diverse signalen van
de afgelopen jaren dat in het buitenland gepleegde misbruik van en fraude
bij het verkrijgen van overheidsprestaties reden geeft tot constante aandacht.
Ook vindt er fraude plaats met gegevens die alleen in het buitenland gecontroleerd
kunnen worden. Gewezen kan worden op de ervaringen van het GAK, de SVB en
de Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland met de controle en opsporing
in het kader van de wet BEU, op het project «controle op vermogen in
het buitenland» in het kader van de uitvoering van de Algemene bijstandswet
en op de ervaringen van de SVB met onderzoeken naar «tweelingenfraude»
met kinderbijslag in Turkije. Ook worden door internationalisering
(onder meer de komende uitbreiding van de Europese Unie) de ontwijkingsmogelijkheden
in de fiscale en douanesfeer eenvoudiger. Op operationeel niveau vereist internationalisering
van fraude (en criminaliteit in het algemeen) extra aandacht voor samenwerking
over de grenzen heen.Wat betreft de ervaringen van de Nederlandse vertegenwoordigingen in het
buitenland kan de aanwijzing probleemlanden niet onvermeld blijven:Binnen de Permanente Commissie van advies voor de zaken van de burgerlijke
stand en voor nationaliteitsaangelegenheden werd in mei 1994 geconstateerd
dat documentfraude een serieus probleem vormt voor zowel de burgerlijke stand,
de bevolkingsadministratie, als de vreemdelingendiensten. Door de Immigratie-
en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie (IND) werd in de commissie
uiteengezet dat toepassing van de circulaire inzake legalisatie en verificatie
van buitenlandse stukken onvoldoende waarborgen biedt ten aanzien van de authenticiteit
van stukken afkomstig uit bepaalde landen. Ook vanuit de Nederlandse posten
in een aantal landen kwamen dergelijke signalen. Op 7 maart 1996 benoemde
de Minister van Buitenlandse Zaken Ghana, Nigeria, Dominicaanse Republiek,
India en Pakistan met ingang van 1 april 1996 tot probleemlanden op het gebied
van het schriftelijk bewijs. Alle documenten uit de vijf probleemlanden die
vanaf 1 april 1996 worden aangeboden voor gebruik in de Nederlandse basisadministratie
dienen inhoudelijk te worden geverifieerd in het land van herkomst.De maatregel is in 1998 door AEF geëvalueerd en effectief gebleken.
N.a.v. het AEF-rapport werd tijdens het Algemeen overleg van de Vaste Kamercommissie
van Buitenlandse Zaken en Justitie van 21 april 1999 het gevoerde legalisatie-
en verificatiebeleid op hoofdpunten door bijna alle fracties in de kamer ondersteund,
waarbij zelfs een aantal fracties aandrong op uitbreiding van het aantal probleemlanden.
Voordat de Minister echter tot aanwijzing van nieuwe probleemlanden zal overgaan,
zal goed moeten worden bekeken of de vertegenwoordigingen in de huidige vijf
probleemlanden op alle fronten voldoende houvast hebben voor het uitvoeren
van de legalisatie- en verificatiewerkzaamheden. Op dit moment wordt ongeveer
30% (gemiddeld) van de documenten in de probleemlanden voor legalisatie geweigerd.
Thans vindt een evaluatieonderzoek naar de effectiviteit van de maatregel
aanwijzing probleemlanden op het gebied van het schriftelijk bewijs plaats.
De wijze waarop (manier van verifiëren) de fraudebestrijding zou moeten
worden aangepakt is mede afhankelijk van de evaluatie.In het buitenland gepleegde fraude is lastiger te bestrijden, omdat deze
zich gemakkelijker aan de waarneming onttrekt. Controle, opsporing en vervolging
zijn aanzienlijk arbeidsintensiever, en vereisen in beginsel een verdragsrechtelijke
basis. Daar komt bij dat informatie-uitwisseling met (diensten van) andere
landen noodzakelijk is, hetgeen specifieke problemen met zich meebrengt. Ook
aan terug- en invordering in het buitenland, bijvoorbeeld van niet afgedragen
premies en belastingen of ten onrechte ontvangen uitkeringen, zitten haken
en ogen.3.2.2 Algemene doelstellingenMisbruik van overheidsregelingen en de daaraan verbonden rechten en plichten
frustreert de effectiviteit van overheidsbeleid en veroorzaakt onrechtvaardige
situaties. Hoofddoelen van fraudebestrijding bestaan uit het bevorderen van
de spontane naleving van regelingen door burgers en bedrijven en het ontmoedigen
van overtreding ervan. Belangrijk daarbij is dat de regels voor iedereen duidelijk
zijn, en dat de overheid consequent reageert op overtreding van regels. Burgers
en bedrijven moeten daartoe kunnen rekenen op heldere en zo eenvoudig mogelijk
na te leven en te handhaven regelingen; goede informatie over
hun rechten en plichten en over de bijbehorende sancties; goede ondersteuning
bij de naleving van die verplichtingen en hoge drempels tegen niet-naleving
en fraude in het bijzonder. Voor de geloofwaardigheid van de overheid is voorts
van belang dat sprake is van een hoge pakkans bij regelovertreding, tijdige
en passende bestuurs- of strafrechtelijke sancties of maatregelen tegen overtreders
en fraudeurs en een zodanige afdoening dat de opgelegde sanctie ook daadwerkelijk
wordt uitgevoerd. Om dus te komen tot een zo goed mogelijk spontane naleving
zal elke schakel in de handhavingsketen voldoende aandacht moeten hebben.
Daarbij moet het geen verschil maken of het misbruik van Nederlands overheidsgeld
in Nederland of in het buitenland plaatsvindt.De kern van de aanpak op de diverse terreinen is het slimmer, breder en
intensiever maken van de handhaving, waarbij bijzondere accenten worden gelegd
op de bestrijding van «zwarte» fraude en «internationale
fraude». Slimmer handhaven betekent dat handhavingsinstrumenten zo gericht
mogelijk worden ingezet, zodat de zwaarste instrumenten alleen daar worden
ingezet waar dat het hardst nodig is. Breder handhaven wil zeggen dat door
middel van samenwerking, goede afstemming en gemeenschappelijke strategieën
bij de diverse betrokken handhavings- en uitvoeringsinstanties de krachten
gebundeld worden, zodat een effectievere aanpak kan ontstaan. Intensiever
handhaven wil zeggen dat – waar nodig – meer capaciteit wordt
ingezet voor fysieke controle/opsporing, zonder dat dit ten koste gaat van
de bestrijding van «witte fraude».3.2.3 AanpakWaar fraude niet of nauwelijks via gegevensuitwisseling ontdekt kan worden,
is de overheid aangewezen op informatie van derden en vooral op eigen fysieke
waarnemingen c.q. controles. Daarbij kunnen aanwijzingen voor uiteenlopende
delicten worden aangetroffen, waartegen ook verschillende stappen kunnen worden
genomen. Gegeven de kosten van fysieke controle en opsporing voor zowel de
overheid als voor burgers en bedrijven, is het kabinet van mening dat de pakkans
en passende sanctionering van (zwarte) fraude deels via slimmere, deels via
bredere en deels ook via méér handhaving gerealiseerd moet worden.a. Slimmere handhavingIn een steeds veranderende maatschappij is voortdurende aanpassing aan
nieuwe omstandigheden noodzakelijk. Burgers spreken de overheid enerzijds
aan op kwalitatief hoogwaardige diensten en voorzieningen en anderzijds op
een nadrukkelijk herkenbare rechtshandhaving. Bij geconstateerde tekorten
in de handhaving wordt een krachtdadig optreden verwacht. Om aan deze verwachtingen
te kunnen voldoen moeten rechtshandhavende organisaties voortdurend investeren
in professionalisering. Er wordt dus een slimmer handhaven verwacht van de
overheid. Dit slimmer handhaven kan op verschillende manieren worden bereikt,
namelijk via:1. het investeren in kennis en het leren van best practices;2. het investeren in betere methoden en technieken voor het opsporen van
fraude;3. het gerichter toepassen van het instrumentarium voor handhaving en4. aandacht voor voorlichting.Het investeren in kennis en het leren van best practicesVoor de komende kabinetsperiode is voor de Belastingdienst vooral de investering
in kennis een speerpunt, in het bijzonder in de vorm van extra opleidingen
voor de medewerkers van de Belastingdienst ter vergroting van de gerichtheid
op detectie en bestrijding van fraude.Binnen de sociale zekerheid wordt bezien hoe geleerd kan worden van best
practices. Naast de reeds bestaande benchmarking van de gemeentelijke sociale
diensten zal een benchmarking worden ingevoerd voor de regionale kantoren
van het UWV waarvan de handhaving een expliciet onderdeel vormt. Voorts zullen
de eerder in het project kwaliteitsverbetering fraudebestrijding ontwikkelde
instrumenten bij alle gemeenten moeten worden ingevoerd. Dat zal worden ondersteund
middels een tijdelijke stimuleringsregeling voor de periode van twee jaar.In de fiscale sector is de inrichting voorzien van een Team Internationale
Opsporingssamenwerking (TIOS).Het investeren in betere methoden en technieken voor het
opsporen van fraudeHet investeren in betere methoden en technieken voor het opsporen van
fraude is eveneens een belangrijk aandachtspunt. SZW zal in het kader van
de opsporing, in samenwerking met alle uitvoeringsorganisaties, gemeenten,
het Ministerie van Buitenlandse Zaken, de Arbeidsinspectie, de SIOD en het
OM inventariseren wat de mogelijkheden zijn om reeds bestaande risico-analyses
en daderprofielen tussen de verschillende betrokken organisaties uit te wisselen.
Doel hiervan is te komen tot meer samenhang in aanpak, detectie en selectie
van fraudesignalen tussen de diverse verantwoordelijke organisaties. Elke
gemeente zal in 2005 een risico-analyse uitgevoerd moeten hebben van de fraudesignalen
binnen de gemeente, gericht op het onderkennen van risicovolle groepen, waarop
extra controles kunnen worden losgelaten.De Belastingdienst zal het toepassen van analyses op brancheen doelgroepgegevens
uitbouwen. Het gebruik van renseignementen en contra-informatie wordt ten
behoeve van risicoanalyse verbeterd.In de sfeer van de studiefinanciering blijft controle een punt van aandacht,
mede gezien het vóórkomen van georganiseerd misbruik van studiefinancieringsgelden
waarover in de media van tijd tot tijd wordt bericht. Bij de uitvoering van
de Wet studiefinanciering 2000 en de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten zullen bestaande controlemethodieken verder worden verbeterd.
Ook de invoering van persoonsgebonden nummers in het onderwijs (wet van 6
december 2001, Stb. 681) zal hierbij van nut kunnen zijn. Het onderwijsnummer
zal tevens worden aangewend ter borging van de rechtmatigheid van de bekostiging
van onderwijsinstellingen. Mede op grond van signalen betreffende oneigenlijk
gebruik van bekostigingsgegevens is een accountantsonderzoek uitgevoerd naar
misbruik rond de inschrijving van buitenlandse studenten aan een zestal hogescholen.
Wegens het redelijk vermoeden dat in strijd is gehandeld met de bekostigingsvoorwaarden
is er onder meer aangifte gedaan bij het openbaar ministerie. Voorts worden
de controleregels, het controlebeleid en de controlestructuur aangescherpt.Er is ook een Taskforce Rekenschap ingesteld die zich buigt over discrepanties
en fricties tussen wat in de regelgeving wordt beoogd en hoe daarmee om te
gaan in zich snel ontwikkelende en veranderende omstandigheden: wat is met
de regels beoogd; hoe verhoudt zich dat tot de feitelijke uitvoering; wat
moet nader worden toegelicht; wat is aan wijziging toe; hoe moet een halt
worden toegeroepen aan gesignaleerde praktijken. Naar aanleiding van de recente
inzichten rond de onrechtmatigheden in het HBO, gaat OCenW de controle en
handhaving intensiveren. Uitwerking vindt de komende maanden plaats. Gerichter toepassen van het instrumentarium voor handhavingBinnen de sociale zekerheid zal de huidige controlepraktijk tegen het
licht worden gehouden met het doel herinrichting van dit proces waardoor fraude
eerder wordt ontdekt. Ook zal worden onderzocht of het bestuurlijk boete-instrumentarium
kan worden uitgebreid naar eenvoudige dan wel (economische) overtredingen
van verplichtingen, bijvoorbeeld in het kader van de Wet Arbeid Vreemdelingen
en sociale zekerheidsverplichtingen voor werkgevers en werknemers (WID, MSV).
Beide initiatieven hebben tot doel bij te dragen aan het gerichter toepassen
van het instrumentarium voor handhaving.Ook de regelingen binnen de volkshuisvesting zullen worden geanalyseerd
op de nu bekende fraude en de fraudegevoeligheid zodat er fraudeprofielen
ontstaan, waarop dan weer gerichter gehandhaafd kan worden.Aandacht voor voorlichtingTot slot blijft investeren in gerichte voorlichting aan burgers en instellingen
en betere communicatie over uit te voeren controles een belangrijk speerpunt.
Daarbij is bijzondere aandacht op zijn plaats voor voorlichting in landen
met grote populaties uitkeringsgerechtigden.b. Bredere handhavingOok bredere handhaving draagt bij aan de bestrijding van onder meer zwarte
fraude. Via samenwerking, onderlinge afstemming en gemeenschappelijke strategieën
nemen uitvoerings-, handhavingsinstanties en belanghebbende organisaties meer
preventieve maatregelen tegen combinaties van aan elkaar gerelateerde fraudevormen.
Het kan bij samenwerken gaan om uitwisselen van kennis, het uitwisselen van
gegevens, het samen controleren, het samen onderzoeken hoe de effectiviteit
van samenwerking kan worden vergroot, etc. Ook de opsporing kan alleen effectief
en efficiënt plaatsvinden in nauwe samenwerking met alle relevante partners
in de handhavingsketen. Het bredere handhaven wordt de komende kabinetsperiode
vooral vormgegeven door:– uitbreiding en/of verbetering van het aantal samenwerkingsafspraken,
ook met internationale partners– uitbreiding van informatie-uitwisseling tussen controlerende en
opsporende instantiesDe uitbreiding van het aantal samenwerkingsafspraken wordt onder meer
vormgegeven door het opzetten van een interdepartementale activiteitenkalender
waardoor wordt bereikt dat afstemming plaatsvindt tussen de uitvoeringsorganisaties
en departementen over de gezamenlijke prioriteiten en de daarbij horende inzet
van mensen en middelen. Verder worden op basis van evaluaties de opzet en
werking verbeterd van bestaande samenwerkingsverbanden zoals de Regionale
Interdisciplinaire Fraudeteams (RIF's).In 2001 zijn door de Arbeidsinspectie, het GAK en de Belastingdienst gezamenlijk
projecten opgezet waarmee de malafide intermediairs – met name in de
Haagse regio – extra worden gecontroleerd op zaken als correcte afdracht
van belastingen en premies werknemersverzekeringen en op het nakomen van administratieve
verplichtingen en verplichtingen in het kader van de Wet Arbeid Vreemdelingen
(WAV). Gelet op de ernst van de problematiek is het noodzakelijk om deze projecten
gedurende de komende kabinetsperiode te laten doorlopen. Het kabinet acht het voorts wenselijk om extra middelen vrij te maken
voor interventieteams bij het UWV en de Arbeidsinspectie. Deze teams worden
flexibel ingezet om gericht intensief te handhaven in sectoren en gebieden,
waar handhavingsproblemen wijdverspreid zijn. Dit betekent een voortzetting
en verbreding van de aanpak, zoals die gevolgd wordt bij het Westland interventieteam
(Wit), de aanpak van malafide uitzendbureaus en handmatige loonbedrijven in
de land- en tuinbouw en de landelijk opererende Bouwnijverheid Interventie
Teams (BIT's). Uit een in 2001 uitgevoerd lokaal project van het SFB bleek
dat er in de bouw op grote schaal fraude met belastingen, premies en uitkeringen
voorkomt.In het verlengde van «meer samenwerking» ligt eveneens het
meer uitwisselen en afstemmen van informatie. Er zal naar worden gestreefd
(mede ter uitwerking van de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer1) om door de diverse betrokken organisaties gehanteerde
definities van fraude en gegevens over fraudezaken zoveel mogelijk eenduidig
vast te stellen en te stroomlijnen. Dat zal de mogelijkheden van uitwisseling
tussen de informatiesystemen van de Belastingdienst, UWV, SVB en gemeenten
met informatiesystemen van het OM op het terrein van opsporing en afdoening
van fraude verbeteren. Voorts zal de Belastingdienst nog niet benutte terreinen
van samenwerking en het uitwisselen van informatie systematisch gaan verkennen
en in kaart brengen. Het gaat daarbij om intensivering van de samenwerking
met bijvoorbeeld de UWV, maar ook met externe handhavingsdiensten op het gebied
van de niet-fiscale douanetaken en andere organisaties. Met opdrachtgevers
wordt samengewerkt om de opdracht tot handhaving vast te leggen in handhavingsafspraken,
terwijl samenwerking en informatie-uitwisseling met andere partners in convenanten
wordt vastgelegd. Bij de aanpak van concrete zaken, gericht op die maatschappelijke
sectoren waar rechtshandhaving verdrongen lijkt door gedogen, zal samenwerking
met andere instanties volgens het model«fiscale vrijplaatsen»
in pilots worden getest.Wat de internationale samenwerking betreft is op het gebied van de sociale
zekerheid het Internationaal Bureau Fraude-informatie (IBF) een belangrijk
schakelpunt en contactorgaan tussen Nederlandse sociale zekerheidsinstanties
en buitenlandse zusterorganisaties. Het IBF zal de komende jaren, naast de
reeds lopende activiteiten ten behoeve van de uitvoeringsinstellingen «werknemersverzekeringen»
in toenemende mate diensten moeten verlenen ten behoeve van de Gemeentelijke
Sociale Diensten (o.a. door gebruik te maken van het Inlichtingenbureau van
de gemeenten) en de Sociale Verzekerings Bank. Ook zal de samenwerking met
diverse buitenlandse zusterorganisaties uitgebreid en geïntensiveerd
worden; op een eind 2000 gehouden internationaal congres is de behoefte daartoe
duidelijk gebleken. Om te kunnen voorzien in de groeiende behoefte aan ondersteuning
met betrekking tot internationale samenwerking zal de capaciteit van het IBF
geleidelijk worden uitgebreid.c. Meer handhavingMet «meer handhaving» wordt gedoeld op extra inzet in de sfeer
van controle en opsporing, zowel voor de bestrijding van «zwarte»
fraude, als «internationale» fraude. De gedachte hierachter is
dat via meer fysieke controle meer zwarte en internationale fraude kan worden
ontdekt. Omdat dit niet ten koste mag gaan van de bestrijding van witte en
«nationale» fraude, vergt dit in een aantal sectoren capaciteitsuitbreiding.In de sociale zekerheidssector zal gekoppeld aan bestuurlijke prestatieafspraken
de fysieke controle van het UWV en de Gemeentelijke Sociale Diensten in de
periode 2003–2006 geleidelijk worden uitgebreid. Doel van die uitbreiding
is om, in aanvulling op andere, meer administratieve vormen van
controle, te komen tot een zo volledig mogelijke inzet van controlemiddelen.
Uitbreiding van fysieke controle vergroot de pakkans voor fraude die moeilijk
via administratieve controles te traceren is en verhoogt ook de subjectieve
pakkans, omdat het de zichtbaarheid van de controle-inspanningen verhoogt.
De integrale aanpak van het controleproces moet uiteindelijk leiden tot een
gedifferentieerde inzet van handhavingsmiddelen. Het gaat hier dus niet alleen
om «meer handhaven», maar uiteindelijk ook om «slimmer handhaven».
Met deze versterking van de fysieke controle wordt een impuls gegeven aan
het primaire uitvoeringsproces. De maatregelen zullen niet alleen leiden tot
concrete opbrengsten in de sfeer van minder (onterecht) lopende uitkeringen
en meer opgelegde sancties, maar naar verwachting ook tot aanzienlijke preventieve
effecten. Door de intensivering van de controle-activiteiten door gemeenten
zal het aantal opsporingszaken ook toenemen. De uitbreiding zal worden gekoppeld
aan de totstandkoming van gemeentelijke samenwerkingsverbanden voor de opsporing.Om de fysieke controlemogelijkheden in «risicolanden» te kunnen
versterken en uit te breiden, de benodigde gegevens te kunnen uitwisselen
en de mogelijkheden van terug- en invordering te verbeteren, zullen samenwerkingsverbanden
en/of verdragen worden gesloten met die landen, of zullen bestaande samenwerkingsafspraken
(en de daarop gebaseerde uitvoeringspraktijk) moeten worden aangepast. Ook
moet worden ingespeeld op de gevolgen van de komende uitbreiding van de Europese
Gemeenschap voor de interne arbeidsmarkt (mogelijke verschuiving in migratiestromen).Om in internationale verhoudingen effectief te kunnen handhaven is opleiding
van medewerkers van belang, evenals het vergroten van het zicht op uitwisseling
van relevante informatie en het uitvoeren van concrete samenwerkingsprojecten.
Daartoe zullen activiteiten op vele terreinen worden ontwikkeld, zoals: uitbreiding
van internationale gegevensuitwisseling, versterking van de Nederlandse vertegenwoordigingen
in het buitenland, het signaleren van risicolanden/risicogroepen en het efficiënt
inrichten van de hiermee gepaard gaande verificatieonderzoeken, versterking
van de bestrijding van EU-fraude, het vergaand samenwerken door douaneadministraties
binnen de EU, het versterken van de «stopfunctie» van de douane
in het licht van de groeiende wereldhandel en het bestuderen van de gevolgen
van de groei van e-business en internationale internetfraude. Doeltreffende
bewaking van de buitengrenzen in het kader van de stopfunctie van de Douane
vraagt daarbij om voortgaande investeringen in (mobiele) containerscans.In de volkshuisvestingssector heeft de bestrijding van «zwarte»
fraude bij de huursubsidie de afgelopen jaren niet die aandacht kunnen krijgen
die nodig is (zie paragraaf 2.5). Dit heeft zich vertaald in een afname
van het aantal huursubsidiezaken dat door de Dienst Recherchezaken kon worden
afgehandeld. Intensiveringen op dit gebied worden in de volgende kabinetsperiode
noodzakelijk geacht. Om de – zeer arbeidsintensieve – bestrijding
van «zwarte» fraude in deze sector de aandacht te (kunnen) geven
die het verdient, wordt binnen de «nieuwe» VROM-IOD oprichting
nodig geacht van een afzonderlijke unit (huur)subsidiefraude, onder gelijktijdige
verhoging van de capaciteitsinzet met betrekking tot deze vorm van fraudebestrijding.
Gestreefd wordt naar een intensievere (meer onderzoeken), gerichtere (kennis-
en gegevensuitwisseling en risicoanalyse) en bredere aanpak (samenhangende
aanpak bij samenlopende fraudedelicten). Inmiddels is een eerste aanvang gemaakt
om te komen tot fraudeprofielen en kan worden geconcludeerd dat er nadere
risicoanalyses moeten plaatsvinden, uitgesplitst naar deelpopulaties (van
de huursubsidiewet). Dit moet leiden tot een programma van gerichte,
specifieke onderzoeken.Ten behoeve van de verbetering van de (beleids)informatievoorziening inzake
de opsporing en afhandeling van (zwarte) fraudesignalen dient het huidige
informatiesysteem van de Dienst recherchezaken (RIS) te worden aangepast en
omgebouwd naar een VROM-fraude informatiesysteem, welke de komende jaren kan
worden gebruikt voor informatie-uitwisseling met de fraudesystemen van onder
meer de andere vakdepartementen en het fraude informatiesysteem van het OM
(FRIS).Daarnaast zal in 2003 een algehele oriëntatie moeten plaatsvinden
op het productveld huursubsidiefraude ten einde in overleg en in samenwerking
met het OM, SZW, de VNG en VROM tot een zo efficiënt en effectief mogelijke
handhaving van de subsidieregelgeving in het algemeen en de huursubsidiewet
in het bijzonder te komen. De uiteindelijk voor 2003 (en volgende jaren) benodigde
(en mogelijke) omvang van de afdeling subsidiefraude zal in deze heroriëntatie
opnieuw worden meegenomen.3.2.4 Kosten en opbrengstenAls bovenstaande maatregelen de komende kabinetsperiode worden uitgewerkt
en geïmplementeerd om fraude met overheidsprestaties tegen te gaan, zijn
hier financiële consequenties aan verbonden. Anderzijds zullen er directe
opbrengsten voor de Rijksbegroting ontstaan1.
In onderstaande tabel staan de directe opbrengsten en kosten voor de Rijksbegroting
vermeld die samenhangen met de in dit hoofdstuk vermelde intensiveringen.
Indirecte maatschappelijke opbrengsten en een uitgebreidere toelichting op
de maatregelen zijn vermeld in de bijlage. Kosten en opbrengsten bestrijding misbruik van en (zwarte)
fraude met overheidsprestaties uitgesplitst naar maatregel (in mln. €):   Verwijz. maatr. bijlage 2003 2004 2005 2006VROM Slimmer 1+2+4+5 Kosten 2 1.4 1.11.1  handhaven  Opbrengsten – –– –  Breder 1+7+8 Kosten 0.9 0.80.3 0.3  handhaven  Opbrengsten –– – –  Meer 2+3 Kosten 2.5 3.53.5 3.5  handhaven  Opbrengsten –– – – Totaal  Kosten5.45.74.94.9VROM  Opbrengsten0.51.01.51.5FINSlimmer 1+3 Kosten 1.4 2.8 4.9 7.3 handhaven  Opbrengsten 0.9 2.3 4.56.8  Breder 5+6 Kosten 10.5 14.5 0.5–  handhaven  Opbrengsten 4.5 6.89.1 –  Meer 5+7 Kosten 2.8 1.4 1.41.4  handhaven  Opbrengsten 1.4 1.82.3 – Totaal  Kosten9.24.74.34.3FIN  Opbrengsten9.118.527.132.1SZW Slimmer 2+3+5Kosten 17.5 19.5 20 15.5 handhaven  Opbrengsten 6.25 21.2530.5 30.5  Breder 1+3 Kosten 12.1 15.111.1 11.1  handhaven  Opbrengsten12.3 24.2 29.3 28.4  Meer 1+4+6 Kosten3.2 7.6 12.2 17.7  handhaven Opbrengsten 2.8 8.4 13.5 19.8 Totaal  Kosten32.842.243.842.8SZW  Opbrengsten21.350.872.779.0BZ – – – – –– – OC&W – – – – –– – Totaal  Kosten47.452.553.052.0   Opbrengsten31.470.3101.8112.6Bij het inventariseren van de kosten is geen rekening gehouden met herprioritering
van bestaande budgetten. Welke maatregelen worden uitgevoerd en in welke mate
additionele financiering voor de uitvoering van de maatregelen beschikbaar
komt, wordt overgelaten aan een nieuw kabinet.3.3 HORIZONTALE FRAUDE3.3.1 Inleiding en probleemanalyseHorizontale fraude is fraude waarvan niet de overheid maar particulieren,
bedrijven en financiële instellingen het slachtoffer worden. Bij het
begin van de huidige kabinetsperiode heeft de bestrijding van horizontale
fraude een flinke impuls gekregen: er is geïnvesteerd in extra capaciteit
voor opsporing en vervolging, in concentratie van die capaciteit in nieuwe
bovenregionale en arrondissementelijke samenwerkingsverbanden van politie
en OM en in de oprichting van expertisecentra voor verschillende deelterreinen
van horizontale fraude (zie hierover verder paragraaf 2.4). Ook is nadrukkelijk
geïnvesteerd in verbetering van de samenwerking met de private
sector, onder meer in de vorm van handhavingsarrangementen met bijvoorbeeld
de banken, verzekeraars en partners in de transport- en logistieke sector.
Dergelijke handhavingsarrangementen bevatten afspraken over wederzijdse verplichtingen.
De private partners verplichten zich onder andere tot het nemen van preventieve
maatregelen. Gedacht kan worden aan het verbeteren van het fraudebewustzijn
binnen de eigen organisatie of het opstellen van fraudebeheersplannen.De structurele aandacht die politie en justitie sinds 1998 zijn gaan geven
aan de bestrijding van horizontale fraude heeft ertoe geleid dat de afgelopen
jaren geleidelijk aan meer inzicht is ontstaan in de breedte van dit werkterrein.
De toegenomen zichtbaarheid en activiteit van politie en OM bij de aanpak
van horizontale fraude heeft er mede toe geleid dat nieuwe partners zich hebben
gemeld met het verzoek om ook in die sectoren een serieuze en geconcentreerde
bestrijding van fraude te garanderen. Geconstateerd kan worden dat een groot
aantal belangrijke aandachtsgebieden wordt afgedekt door de huidige aanpak,
maar dat op onderdelen verdere versterking mogelijk is en dat zich voorts
een aantal nieuwe probleemvelden heeft aangediend die om een passende reactie
vragen1. Met de bestaande inzet en capaciteit
kunnen de gewenste verdieping en verbreding van de aanpak van horizontale
fraude in zijn diverse verschijningsvormen niet worden gerealiseerd, en zal
zelfs het bestaande handhavingsniveau onder druk komen te staan. Uitgangspunt
bij de bestrijding van horizontale fraude voor de komende jaren is dat een
aanpak wordt gerealiseerd die landelijk dekkend is en geen «witte vlekken»
meer laat bestaan. Eén van de instrumenten die van belang is bij de
aanpak van horizontale fraude is deskundigheid op het gebied van financieel
rechercheren. Deze moet op verschillende niveaus voorhanden zijn. Op basisniveau
moet dergelijke dergelijke deskundigheid breed aanwezig zijn binnen de organisaties,
belast met opsporing en vervolging. Meer gespecialiseerde kennis behoeft slecht
in kleinere kring beschikbaar te zijn, terwijl hoogwaardige, zeer gespecialiseerde
kennis geconcentreerd kan blijven op meer centraal niveau, wat de opsporing
betreft onder meer bij het KLPD en de FIOD-ECD. Uitgangspunt is in ieder geval
bundeling van dergelijke schaarse, hoogwaardige expertise, en geen «verneveling».
Dit uitgangspunt is ook terug te vinden in de vorig jaar uitgebrachte Nota
Integriteit Financiële sector en terrrorismebestrijding van de ministers
van Justitie en Financiën (Kamerstukken 2001–2002, 28 106,
nrs. 1 en 2). Hieronder zal worden aangegeven welke maatregelen de komende
jaren kunnen worden genomen, om een adequate aanpak van horizontale fraude
door politie en OM te waarborgen.3.3.2 Algemene doelstellingenDe centrale doelstelling is om ook de komende jaren een geloofwaardige
en adequate aanpak van horizontale fraude in zijn diverse verschijningsvormen
te garanderen. De inzet is erop gericht de strafrechtelijke handhaving op
het gebied van horizontale fraude ten minste op het huidige niveau te handhaven,
en tevens een adequate strafrechtelijke reactie te bieden op nieuwe bedreigingen
die zich in de sfeer van horizontale fraude hebben aangediend. Daartoe zal
ook geïnvesteerd worden in verdere versterking van de samenwerking met
relevante private partners.3.3.3 AanpakDe belangrijkste nieuwe aandachtsgebieden voor de komende jaren waarop
extra geïnvesteerd die zich lenen voor extra investeringen in de opsporing
en vervolging, zijn fraude in de sector transport en logistiek, fraude in
de telecomsector, de toename van fraudegerelateerde criminaliteit
door specifieke dadergroepen uit Midden Afrika en intensiveringen op het terrein
van de FIOD-ECD.a. Transport en logistiekIn de transport- en logistieke sector gaat het om droge logistiek (= wegvervoer),
natte logistiek (= haven en binnenvaart), railvervoer, luchtvervoer en pijpvervoer.
De schade door fraude en andere vormen van criminaliteit in de droge logistieke
sector bedraagt volgens onderzoeksgegevens zo'n 35 miljoen euro per jaar1. Bekend is dat dit slechts het topje van de ijsberg
is. Bij fraude in de logistieke sector moet worden gedacht aan het vervalsen
van documenten of het op een andere manier ontduiken van voorschriften met
als oogmerk het bedrijf of de instelling te benadelen; het kan hierbij bijvoorbeeld
gaan om fraude met ladingen, overslagcontainers of tankpassen. De bestrijding
van die activiteiten vergt dat het Openbaar Ministerie en vertegenwoordigers
van de logistieke keten nauw gaan samenwerken, waarbij het van groot belang
is dat de aangiftebereidheid bij bedrijven toeneemt. Het afsluiten van een
handhavingsarrangement, en het inrichten van een fraudeloket zoals dat ook
bestaat voor de bancaire- en de verzekeringssector, kunnen als eerste stappen
worden gezien. Naar verwachting kan de aangiftebereidheid verder positief
worden beïnvloed door afspraken te maken over vorm en inhoud van de aangifte,
de wijze van terugkoppeling door het OM en de verhoging van het «fraudebewustzijn»
bij bedrijven. Dan is de vereiste«infrastructuur» beschikbaar,
die politie, Bijzondere Opsporings Diensten en OM in staat stellen de zaken
uit deze sectoren op een goede manier af te kunnen handelen. Dit zal leiden
tot een groeiend aanbod van het aantal fraudezaken, hetgeen de inzet van extra
capaciteit voor opsporing en vervolging vergt.Voor de bestrijding van fraude in de transport- en logistieke sector en
de telecomfraude (zie hierna) is een capaciteitsuitbreiding van 21 BVE bij
de politie (is € 1.26 mln. per jaar) en 7,5 fte bij het OM (is € 0.6
mln. per jaar) noodzakelijk. Een toelichting hierop is in de bijlagen opgenomen.b. TelecomfraudeOok in de telecomsector is een versterking van de samenwerking en uitbreiding
van het aantal partners gewenst. Uit onderzoek van het Landelijk Expertisecentrum
Telecomfraude2 blijkt dat de ontwikkelingen in
de telecombranche de laatste jaren in een stroomversnelling zijn geraakt.
In hoog tempo worden nieuwe toepassingen ontwikkeld die locatiegebonden communicatie
mobiel maken. De mobiele telefonie zal naast telefoneren een meer veelzijdige
rol krijgen, zoals bijvoorbeeld op het gebied van bankieren. Daarmee worden
ook de mogelijkheden van misbruik navenant groter. Gebleken is dat fraude
en misbruik in deze sector zich in bijna alle gevallen richt op de diensten
die de telecombranche aan de consument aanbiedt. Als voorbeelden kunnen genoemd
worden: het onder een valse naam aangaan van een abonnement om daarmee vervolgens
bedrog te plegen; het illegaal verkrijgen van beltegoeden; het op illegale
wijze beïnvloeden van het belgedrag naar een zelf geëxploiteerd
nummer, teneinde daardoor zichzelf financieel te bevoordelen; fraude met randapparatuur,
bijvoorbeeld het tegen de regels vroegtijdig verwijderen van de SIM-lock beveiliging.
Het is noodzakelijk meer inzicht te krijgen in de ontwikkelingen in deze branche.
Daarbij gaat het niet alleen om uitbreiding van de contacten met de «vaste
telefonie», maar ook met de service providers en de kabelmaatschappijen.
Onlangs is een handhavingsarrangement afgesloten tussen het OM en de aanbieders
van mobiele telefonie (KPN, Vodafone, Ben, Dutchtone, Telfort). Verder wordt
gewerkt aan de oprichting van een branchevereniging waarin krachten
worden gebundeld en waar centraal informatie kan worden verzameld. Een vroegtijdige
onderkenning van fraudezaken zal worden bevorderd door een koppeling van het
telecomregister aan het kredietregister van het Bureau Kredietregistratie.
Door de snelle technologische ontwikkelingen in deze sector is ook aan de
opsporings- en vervolgingskant hoogwaardige expertise noodzakelijk.c. Midden Afrika criminaliteitDe afgelopen periode is een nieuwe vorm van criminaliteit zichtbaar geworden,
waarbij criminele groepen uit met name West- en Midden Afrika betrokken zijn1. Het gaat om criminele groepen met een losse structuur,
die geregeld van samenstelling wisselen; kleine samenwerkingsverbanden worden
gevormd om een bepaalde «klus» te doen. Deze criminele activiteiten,
vooral op gebied van fraude, zijn beter zichtbaar geworden door de gestructureerde
bestrijding van diverse vormen van bancaire fraude door de IFT's, het Landelijk
Bureau Fraude en de private partners als banken en creditcardmaatschappijen2. Het gaat hier met name om:– fraude waarvan banken en creditcardmaatschappijen het slachtoffer
zijn, zoals overboekingsfraude en chequefraude;– fraude waarbij potentiële benadeelden wordt verzocht een
bankrekening ter beschikking te stellen om geld te ontvangen of om deel te
nemen aan een «lucratieve deal» (zogenaamde advance free fraude);– misbruik van fiscale en sociale voorzieningen;– betrokkenheid bij mensensmokkel, vrouwenhandel, prostitutie en
handel in verdovende middelen.Hoewel het hier om verschillende vormen van criminaliteit gaat, vormen
fraudedelicten wel het leeuwendeel. Het betreft doorgaans geen op zichzelf
staande grootschalige zaken, maar omvangrijke aantallen kleinere fraudezaken.
Ook in andere landen wordt melding gemaakt van deze problematiek, reden waarom
ook Europol en Interpol zich met het onderwerp bezighouden. Voor een effectieve
bestrijding van deze vorm van criminaliteit is een internationale aanpak onontbeerlijk.
De aanpak hiervan vergt extra capaciteit bij politie en OM: bij de politie
is een capaciteitsuitbreiding met 21 BVE (is € 1.26 mln. per jaar)
noodzakelijk, bij het OM een capaciteitsuitbreiding met 7 fte (is € 0.56
mln. per jaar). Een toelichting hierop is in de bijlagen opgenomen.d. Intensiveringen in het FIOD-ECD domeinBinnen de aandachtsgebieden van de ECD stelt de FIOD-ECD zich ten doel
de bereidheid van burgers, beroeps- en bedrijfsleven tot normconform gedrag
te bevorderen. De komende jaren wil de FIOD-ECD extra aandacht geven aan de
thema's faillissementsfraude, bestrijding van malafide ondernemingen ter bescherming
van consumentenbelangen en fraude in de zorgsector, in het bijzonder ten aanzien
van zorgverzekeraars. De bescherming van crediteuren en consumenten is maatschappelijk
gezien van groot belang, onder meer voor de stabiliteit en integriteit van
veel sectoren. Het aanbod van onderzoeken op genoemde terreinen is de afgelopen
jaren fors toegenomen. Zo kan de FIOD-ECD thans nog slechts een summiere selectie
van het aanbod van faillissementsfraudezaken in behandeling nemen. Ook voor
het bestrijden van fraude waarvan de consument als eindschakel de dupe wordt,
is extra inzet noodzakelijk. Naast schade voor de consument zelf is hierbij
ook vaak sprake van derving van fiscale opbrengsten. Het toezicht op de drie
genoemde aandachtsgebieden wordt in overleg met de opdrachtgevende departementen
geïntensiveerd. Deze intensivering zal gefaseerd plaatsvinden. Dit zal
vanaf 2005 leiden tot 66 extra processen verbaal met een geconstateerd
maatschappelijk nadeel van 50 ml. Euro. Naast de bovengenoemde intensiveringen in het de organisatie van FIOD-ECD
zelf, is in de afgelopen jaren een versterking ingezet van de samenwerking
tussen betrokken partijen op het terrein van de integriteit financiële
sector, die gestalte heeft gekregen in het eind 1998 opgerichte Financieel
Expertisecentrum, een samenwerkingsverband van de financiële toezichthouders
(DNB, PVK en Autoriteit-FM), politie, FIOD-ECD, Belastingdienst, MOT en OM.
Doel van het FEC is het bevorderen van de integriteit van de financiële
sector; daartoe is een aantal taken benoemd. Voor de achtergronden van het
FEC en het vorig jaar ingezette traject ter versterking van deze samenwerking
zij kortheidshalve verwezen naar de Nota Integriteit Financiële sector
en terrorismebestrijding (Kamerstukken 2001–2002, 28 106, nrs.
1 en 2).3.3.4 Kosten en opbrengstenOm de bestrijding van horizontale fraude op een adequaat niveau te houden,
en tevens te kunnen inspelen op de bovenbeschreven nieuwe ontwikkelingen,
is uitbreiding van de beschikbare capaciteit noodzakelijk, zowel bij OM als
politie. In totaal gaat het om 42 BVE's voor de politie en 14,5 fte's voor
het OM. De prioriteitenbrief van het Openbaar Ministerie voor 2003 en het
Beleidsplan Nederlandse Politie II zullen de basis vormen voor de verdere
uitwerking en vormgeving van deze voorgenomen intensiveringen.Zoals aangegeven in de terugblik levert deze extra inzet van opsporings-
en vervolgingscapaciteit niet zo zeer directe baten op voor de Rijksbegroting,
maar vooral «maatschappelijke baten», in termen van financieel
nadeel dat wordt voorkómen omdat het misdrijf door ingrijpen van politie
en justitie niet voltooid kon word (zie § 2.4). Door de inzet van
extra capaciteit zal het aantal door het OM opgepakte zaken uiteraard toenemen.
Doelstelling is om zowel in de telecomsector 2 zware en 7 middelzware zaken
per jaar extra te behandelen. In de transport en logistieke sector is de doelstelling
een toename van 2 zware en 5 middelzware zaken per jaar. Doelstelling bij
de intensivering met betrekking tot de «Midden Afrika criminaliteit»
is om per jaar 6 grote onderzoeken in te stellen gericht op zware, georganiseerde
criminaliteit.Als bovenstaande maatregelen de komende kabinetsperiode worden uitgewerkt
en geïmplementeerd om horizontale fraude tegen te gaan, zijn hier financiële
consequenties aan verbonden. In onderstaande tabel staan de directe kosten
voor de Rijksbegroting vermeld die samenhangen met de in dit hoofdstuk vermelde
intensiveringen. Indirecte maatschappelijke opbrengsten en een uitgebreidere
toelichting op de maatregelen zijn vermeld in de bijlage. Kosten en opbrengstenbestrijding horizontale fraude uitgesplitst
naar maatregel (in mln. €):   Verwijz. maatr. bijlage 2003 20042005 2006 OMTransport en logistiek en telecom 1+2 Kosten Opbrengsten0.6– 0.6– 0.6– 0.6– Midden Afrika crim. 3 Kosten Opbrengsten0.56– 0.56– 0.56– 0.56–Totaal
 OM  Kosten Opbrengsten1.16–1.16–1.16–1.16–BZK Transport en logistiek en telecom 1+2Kosten Opbrengsten 1.26– 1.26– 1.26–1.26–  Midden Afrika crim. 3 Kosten Opbrengsten 1.26– 1.26– 1.26– 1.26–Totaal
 BZK  Kosten Opbrengsten2.52–2.52–2.52–2.52–FIN Faillissementsfraude 4 Kosten Opbrengsten 1.5– 2.0– 2.4– 2.4– «consumentenfraude» 5 Kosten Opbrengsten0.5– 0.7– 0.9– 0.9– «zorgverzekeraars» 6 Kosten Opbrengsten0.6– 1.0– 1.1– 1.1–Totaal
 FIN  Kosten Opbrengsten2.6–3.7–4.4–4.4–Totaal   Kosten Opbrengsten 6.28–7.38– 8.08– 8.08–Bij het inventariseren van de kosten is geen rekening gehouden met herprioritering
van bestaande budgetten. Welke maatregelen worden uitgevoerd en in welke mate
additionele financiering voor de uitvoering van de maatregelen beschikbaar
komt, wordt overgelaten aan een nieuw kabinet.IV NIEUWE SPEERPUNTEN4.1 INLEIDINGHet fraudebestrijdingsprogramma voor de komende jaren bestaat voor een
deel uit het continueren en op specifieke onderdelen aanscherpen van het reeds
ingezette beleid. Daarop is met name in het vorige hoofdstuk ingegaan. Hierna
wordt aandacht besteed aan drie mogelijke speerpunten voor de komende jaren:Bij de aanpak van identiteitsfraude kan nog een forse extra inzet worden
gerealiseerd, alsmede een versterking en verbreding van de samenwerking tussen
de betrokken partners in de keten.De thema's «voedselveiligheid» en «gezonde leefomgeving»
zijn relatieve nieuwe loten aan de stam. De afgelopen jaren hebben ze aan
belang gewonnen, hetgeen ook tot uitdrukking is gekomen in het kabinetsbeleid1; dat belang is alleen maar toegenomen door de sterk
toegenomen internationale aandacht voor voedselveiligheid. De komende jaren
kan geïnvesteerd worden in versterking en intensivering van de handhaving,
als sluitstuk van het beleid. Wat de bestrijding van corruptie betreft kan gewerkt worden aan een steviger
basis en aan een meer structurele aanpak in de nabije toekomst.4.2 IDENTITEITSFRAUDE4.2.1 Inleiding en probleemanalyseMet «identiteitsfraude» wordt gedoeld op vormen van misbruik
van of fraude met betrekking tot identiteit en identiteitsgegevens, waarmee
een persoon of groep van personen het oogmerk heeft op onrechtmatige wijze
aanspraak te maken op overheidsprestaties, dan wel zich anderszins onrechtmatig
te bevoordelen. Met een valse of pseudo-identiteit kan men zich toegang verschaffen
tot Nederland en vervolgens tot de Nederlandse arbeidsmarkt. Identiteitsfraude
kan een middel zijn om zwart te (laten) werken, om ten onrechte een uitkering,
huursubsidie of studiefinanciering te ontvangen, of om loonbelasting of sociale
verzekeringspremies te ontduiken. Ook kan onder een valse of pseudo-identiteit
fraude gepleegd worden in de sfeer van verzekeringen, financiële dienstverlening
(banken, creditcards) of andere vormen van horizontale fraude.Een andere vorm van identiteitsfraude is dat men zich bij vertrek naar
het buitenland opzettelijk niet laat uitschrijven uit de persoonsadministraties
(bijvoorbeeld de GBA) teneinde (via een stroman) Nederlandse overheidsprestaties
te blijven ontvangen. Hierbij is dus sprake van een verschil tussen de eigen,
persoonsgebonden werkelijkheid en de administratieve werkelijkheid. Het hoeft
daarbij niet altijd te gaan om (opzettelijke) fraude; het is ook mogelijk
dat sprake is van administratieve of systeemtechnische fouten (bestandsvervuiling),
waardoor iemand een overheidsprestatie ontvangt waar hij geen recht op heeft.
In dat geval is sprake van onrechtmatigheid (waarop overheidsinstellingen
door middel van o.a. toezichtscriteria worden gecontroleerd), die mogelijk
kan leiden tot fraude.Er zijn verschillende maatschappelijke verschijningsvormen van fraude
met identiteit, identiteitsbepalende gegevens en ondersteunende gegevens (bijv.
adres) te onderkennen. In de zogenoemde identiteitsketen, het geheel van organisaties
en acties rond het fenomeen «identiteit», vervullen in het huidige
stelsel documenten, bestanden en administratieve nummers een centrale rol.
Om de breedte van de problematiek duidelijk te maken, is het goed ter illustratie
de belangrijkste verschijningsvormen van fraude met identiteit en identiteitsbepalende
gegevens op een rijtje te zetten:– Fraude door gebruikmaking van vervalste documenten (bijv. door
oppervlaktewijzigingen, fotowissel, paginasplitsing). Dit kunnen gestolen
documenten zijn of anderszins ten onrechte verkregen identiteitsdocumenten;– Fraude door gebruikmaking van valse documenten;– Fraude door gebruikmaking van een wederrechtelijk verkregen, maar
rechtsgeldig document. Te denken valt aan een door steekpenningen of omkoping
verworven (bron)document, dat dus voorzien is van (merendeels buitenlandse)
kenmerken die wijzen op rechtsgeldigheid;– Fraude door gebruikmaking van een rechtsgeldig document door een
andere persoon met oppervlakkig dezelfde uiterlijke kenmerken (zgn. «look-alike»);– Fraude door overtreding van de meldings- en mutatieplicht van
persoonsgegevens bij de landelijk dekkende Gemeentelijke Basisadministratie
(GBA);– Fraude door gebruikmaking van vervalste kopieën van identiteitsdocumenten. Dit kan voorkomen bij onvoldoende naleving en controle op
de identificatieplicht, bijv. bij werkgevers;– Fraude door wederrechtelijk gebruik van een bestaand sofi-nummer.
Dit betreft een sofi-nummer met daaraan gekoppelde individuele identiteitsbepalende
gegevens van een ander persoon. Ook dit kan voorkomen bij onvoldoende naleving
van en controle op de identificatieplicht;– Fraude door gebruikmaking van een niet bestaand sofi-nummer. Ook
deze vorm van fraude is mogelijk door onvoldoende naleving en controle van
de identificatieplicht (o.a. omdat het sofi-nummer is opgenomen in het paspoort).Identiteitsfraude is dus zowel een op zichzelf staand delict (doorgaans
zal het gaan om valsheid in geschrifte, oplichting of vervalsing van een reis-
of identiteitsdocument), als een basisdelict dat het mogelijk maakt om andere
vormen van criminaliteit te (kunnen) plegen.Tot op heden zijn, mede door de veelvormigheid van het verschijnsel en
het ontbreken van een specifiek registratiesysteem, geen harde gegevens beschikbaar
over de feitelijke omvang van (bovensectorale) identiteitsfraude. Een veelheid
aan instanties, organisaties, instellingen en bedrijven wordt geconfronteerd
met een diversiteit aan vormen en gevolgen van identiteitsfraude. Er is wel
een breed gedragen vermoeden van een aanzienlijke toename van identiteitsfraude
in de afgelopen jaren (o.a. door internationalisering en technologische ontwikkelingen).
De volgende kwantitatieve indicaties kunnen genoemd worden:– het aantal door de CRI geregistreerde «als gestolen of vermist
opgegeven Nederlandse reisdocumenten» vertoont de afgelopen jaren een
sterke stijging. Over de afgelopen 5 jaar (1996 tot en met 2000) ging het
in totaal om 435 000 reisdocumenten.– op basis van ervaringsgegevens – van o.a. OM en CRI –
is een schatting bekend van het potentiële benadelingsbedrag voor de
Nederlandse overheid met betrekking tot een deel van de bovengeschetste groepen
frauderisico's, namelijk als «gestolen» of «vermist»
geregistreerde Nederlandse paspoorten vanaf 1996. Dit bedrag beloopt
(zelfs bij een paar procent van het meetbare totaal, niet alle als «gestolen»
of «vermist» opgegeven Nederlandse paspoorten worden immers gebruikt
voor identiteitsfraude) honderden miljoenen guldens op jaarbasis. Daarbij
is uitgegaan van een potentieel benadelingsbedrag per vals of vervalst document
van € 36 300,–, een schatting die berust op ervaringsgevens
van de CRI. De gedachte hierachter is dat, zoals hierboven reeds aangegeven,
men zich met een vals of vervalst document toegang kan verschaffen tot tal
van overheidsprestaties of -voorzieningen en ook fraude kan plegen in de sfeer
van de private sector;– op basis van dezelfde ervaringsgegevens omtrent het potentiële
benadelingsbedrag, gerelateerd aan het jaarlijks aantal strafzaken van het
OM waarbij sprake was van identiteitsfraude, beloopt dit eveneens honderden
miljoenen op jaarbasis;– op basis van onderzoek naar overtreding van de regelgeving in
de sociale zekerheid (met de zgn. Randomized Response-methode1) bleek dat onder de respondenten (ca. de helft van de aangeschreven
uitkeringspopulaties) over 2000 ten aan zien van de WAO, WW en Abw in resp.
6, 7 en 12% sprake was van zwart werk; zoals eerder gesteld heeft zwart werk
een overlap met identiteitsfraude.Vastgesteld kan worden dat het hier gaat om een veelomvattende problematiek,
die zich kan uitstrekken tot vrijwel alle andere vormen van fraude of financieel-economische
criminaliteit en die grote financiële schade veroorzaakt voor de publieke
en private sector. Naast die financiële schade vormen identiteitsfraude
en de bijbehorende gevolgen ook een bedreiging voor de integriteit
en de geloofwaardigheid van de overheid. Ook bestaat de indruk dat identiteitsfraude
een rol speelt binnen de georganiseerde criminaliteit. Daarom is een krachtige
aanpak van dit verschijnsel in al zijn facetten nodig.4.2.2 Algemene doelstellingenMet de voorgestane aanpak dient een structurele voorkóming en wezenlijke
terugdringing van identiteitsfraude in de samenleving bereikt te worden. Dit
is niet alleen van groot belang door het bovensectorale karakter van identiteitsfraude
en het potentiële benadelingsbedrag, maar ook door de veelheid aan toepassingen
waarbinnen fraude optreedt. Identiteitsfraude biedt immers de mogelijkheid
tot het plegen van diverse vormen van zowel horizontale als verticale fraude.
Er zal derhalve worden ingezet op alle onderdelen van de handhavingsketen,
namelijk preventie, signalering/controle, opsporing en (strafrechtelijke)
afdoening. Het is daarbij van groot belang dat de aandacht voor de identiteitsketen
niet uitsluitend uitgaat naar de overheidsinstellingen met «identificerende
taken» (o.a. gemeentelijke bevolkingsregistraties), maar dat ook de
uitvoering van «verifiërende taken» adequaat wordt geoutilleerd
en gefaciliteerd (o.a. de Centra voor Werk en Inkomen). Het kabinet verwacht
dat aanscherping van het beleid en de uitvoering van de repressieve kant zoals
hierna beschreven, een wezenlijke bijdrage gaat leveren aan de preventieve
kant. Zo zal een potentiële fraudeur de inschatting van de reële
pakkans laten meewegen in zijn of haar overwegingen. Voor een overtuigende
en geloofwaardige aanpak is van belang dat niet alleen maatregelen worden
getroffen in de sfeer van preventie en toezicht, maar dat in voorkomende gevallen
ook een passende strafrechtelijke sanctie volgt. Het OM voert een actief vervolgingsbeleid
als het gaat om het gebruik van valse reispassen1.
De extra inspanningen in alle schakels van de keten zullen echter leiden tot
een aanzienlijk groter aanbod van onderzoekswaardige zaken die in aanmerking
komen voor een strafrechtelijk vervolg Dat vergt een forse intensivering in
de strafrechtelijke keten (zie hierna).4.2.3 AanpakOm de terugdringing van de identiteitsfraude te verwezenlijken is een
groot aantal maatregelen en activiteiten noodzakelijk, waarbij onderlinge
coördinatie (in verband met het sectoroverschrijdende karakter en de
veelheid aan actoren) een belangrijke randvoorwaarde is. Omdat identiteitsfraude
de mogelijkheid opent tot het plegen van een groot aantal andere vormen van
fraude en (financieel-economische) criminaliteit, en er een groot aantal uiteenlopende
instanties en (overheids)instellingen het slachtoffer van wordt, is de traditionele
aanpak binnen de driehoek openbaar bestuur, politie en OM niet toereikend.
Een effectieve aanpak vergt dat gekozen wordt voor een bredere samenwerkingsketen.
De door het kabinet voorgestane aanpak bestaat uit de volgende elementen:Kennis en communicatiea. Verhoging kennisniveau van baliepersoneelMede door het vrije verkeer van personen binnen de EU dient de kennis
rond authenticiteit en echtheidskenmerken ten aanzien van reis-, bron- en
vreemdelingendocumenten verhoogd en ondersteund te worden. De opleidingen
zijn voor bepaalde sectoren al beschikbaar (bijv. bevolkingsadministraties).
Daarnaast zal moeten worden voorzien in facilitering bij de verificatieprocessen
(zie ook b). Ter ondersteuning van de documentcontrole is een tweetal ontwikkelingen
in gang gezet:1 De opbouw van een kennissysteem brondocumenten: In projectverband wordt
beoogd een kennissysteem te realiseren met technische en enige tactische informatie
over brondocumenten. Het doel hiervan is te zorgen voor een instrument (kennissysteem)
waarmee functionarissen uit de eerste (frontoffice) en tweede lijn (backoffice)
in staat zijn om informatie rond de echtheidskenmerken van brondocumenten
te raadplegen onafhankelijk van tijd en situatie. Het kennissysteem dient
de verificatie van de uiterlijke kenmerken i.c. de verschijningsvorm te ondersteunen.
Het bevat dan ook informatie over de kenmerken in beeld en tekst. Het systeem
is met name bedoeld voor medewerkers van de afdeling Burgerzaken van gemeenten
(in combinatie met de regionale kenniscentra), IND, Vreemdelingenpolitie,
KMAR (bureau falsificaten) en organisaties als de SVB.2 verbetering documentcontrole a.d.h.v. het Negatief Basisregister Reisdocumenten:
Om fraude en misbruik met reisdocumenten te voorkomen en te bestrijden is
door BPR het Negatief Basisregister Reisdocumenten ontwikkeld. Onderdeel hiervan
is een Verificatieregister, waarmee snel kan worden getoetst of een Nederlandse
reisdocument in het maatschappelijk verkeer kan worden gebruikt als een geldig
identificatiedocument. Het Basisregister zelf stelt BPR in staat meervoudige
vermissingen te detecteren. Om snel in actie te kunnen komen wanneer een ongeldig
document ter verificatie wordt aangeboden is het van belang dat direct de
lokale politie wordt ingeschakeld. De financiering van dit Negatief Basisregister
blijft buiten het bestek van deze nota.b. Regionale samenwerkingDe deskundigheidsbevordering «aan de voorkant» moet worden
ondersteund door een adequate kennisinfrastructuur. Doel hiervan is dat een
regionale vraagbaak beschikbaar is voor de verschillende partijen die in hun
processen geconfronteerd worden met identiteitsfraude (Belastingdienst, Centra
voor Werk en Inkomen, Sociale Verzekeringsbank, gemeenten, Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen, Uitvoeringsorganisatie VROM, Kamers van Koophandel,
Kadaster, banken, Grenswisselkantoren, verzekeringswezen, notariaat). Met
het verhogen van het kennisniveau van baliepersoneel, alsmede een ketengerichte
samenwerking, dient voorkomen te worden dat valse, vervalste of onjuiste gegevens
in de basisadministratie van betrokken instanties terechtkomen. Bij constatering
van valse of vervalste documenten dient vervolgens wederom door ketengerichte
samenwerking onmiddellijk te worden opgetreden. In 2001 zijn door middel van
3 pilots gunstige ervaringen opgedaan met een dergelijke aanpak1. c. Masterplan gegevensuitwisselingEen voorwaarde voor de realisering van optimale gegevensuitwisseling is
dat organisaties van de (Rijks)overheid beschikken over betrouwbare2 registraties met basisgegevens die eenduidig en geharmoniseerd
zijn. In de komende regeerperiode zal het gebruik van gegevensuitwisseling
als instrument ter bestrijding van fraude verder worden gestimuleerd en uitgebouwd.
Zo wordt in 2002 gestart met de voorbereidingen voor de realisatie van een
communicatie-systeem voor online gegevensuitwisseling uit de GBA. Hierdoor
zullen de actuele persoonsgegevens op elk gewenst tijdstip voor de daartoe
geautoriseerde GBA-afnemers benaderbaar zijn. Door een online GBA kan de GBA
in de toekomst ook in de frontoffice worden ingezet, waardoor persoonsgegevens
in het vervolg direct aan de balie kunnen worden geverifieerd. Een volledig
geïmplementeerde on line GBA zal naar verwachting niet eerder
dan over 8 jaar gerealiseerd kunnen zijn. Om die reden wordt een tijdelijke
Landelijk Raadpleegbare Directory (LRD) in het leven geroepen om op korte
termijn te voorzien in de behoefte van afnemers om sneller dan voorheen te
beschikken over persoonsgegevens. Deze LRD zal in de tussentijd goede diensten
kunnen bewijzen voor afnemers waaronder de hierna genoemde CWI's en de politie
bij het uitvoeren van hun werkzaamheden. De modernisering GBA en het migratietrajekt
daarnaar toe worden hier wel genoemd als belangwekkende maatregelen ter voorkoming
van identiteitsfraude maar de financiering valt buiten het bestek van deze
nota.In de komende kabinetsperiode wordt binnen het programma stroomlijning
basisgegevens (SBG) gestart met een specifiek onderzoek naar identiteits-
en persoonsgegevens. Binnen het programma stroomlijning basisgegevens (SBG)1 zijn op het punt van het uitwisselen van identiteit-
en persoonsgegevens reeds initiatieven gestart. In 2003 start SZW een pilot Inkijk CWI's op de GBA: een proef met het online beschikbaar
stellen van GBA-gegevens in de front offices van de CWI, op basis van het
LRD. Daarnaast zullen onder coördinatie van het programma SBG van BZK
de komende kabinetsperiode de bestaande vormen van gegevensuitwisseling in
kaart worden gebracht. In een op te stellen masterplan wordt aangeven hoe
gegevensuitwisseling verder uit te bouwen en te stimuleren. In de daaropvolgende
kabinetsperiode is de realisering van een optimale gegevensuitwisseling op
het gebied van het identiteits- en persoonsgegevens voor alle daarvoor in
aanmerking komende regelingen het einddoel.d. Toepassing van biometrieToepassing van biometrie is voorgenomen kabinetsbeleid. Biometrie kan
een toegevoegde waarde vormen bij fraudebestrijding en identiteitsfraude in
het bijzonder. Bij biometrie gaat het om het meten van persoonsgebonden fysieke
kenmerken, waardoor – naast effectieve dienstverlening – ten aanzien
van identiteitsfraude toner en rechtmatig houder van o.a. een document aan
elkaar geverifieerd kunnen worden. De nieuwe generatie reisdocumenten bevat
vele controlemechanismen waardoor de fraudebestendigheid aanmerkelijk is vergroot.
De belangrijkste uitdaging bestaat er echter in om ook de zogenoemde look-alikefraude
tegen te kunnen gaan. Hiervoor is biometrie op identiteitsbewijzen de aangewezen
remedie. De vergelijking van de biometrische template met de biometrische
kenmerken van de eigenaar van het document is hiervoor noodzakelijk. Hoewel
de verdere besluitvorming omtrent de invoering en het gebruik van biometrie
(o.a. in relatie tot gebruik op het Nederlandse paspoort en chipcardtechnologie)
buiten het bestek van deze nota valt, is het wel van belang dit aspect hier
te noemen, aangezien de verdere ontwikkelingen op dit terrein van groot belang
zijn voor de bestrijding van identiteitsfraude. Op dit moment hebben de voornemens
van het kabinet betrekking op een beperkte, specifieke toepassing van biometrie,
ten behoeve van verificatie van de identiteit van de houder van het identiteitsdocument.
Welke eventuele verdere toepassingsmogelijkheden voor het gebruik van biometrie
mogelijk en wenselijk zijn, wordt nader onderzocht. Mocht in de toekomst besloten
worden tot verbreding van het gebruik van biometrie, zoals ten behoeve van
personen van wie de identiteit geverifieerd moet worden ten einde in aanmerking
te kunnen komen voor een overheidsprestatie, dan zal daarvoor specifieke verificatie-apparatuur
beschikbaar moeten zijn. In de bijlage bij deze nota is een kostenraming opgenomen,
voor geval er in de kabinetsperiode 2002–2006 nadere besluiten in die
richting genomen worden. In het verdere besluitvormingstraject zal tevens
de (on)deugdelijkheid van het rijbewijs als wettelijk identiteitsdocument
meegenomen worden; een rijbewijs is thans naast het paspoort
en daarmee gelijkgestelde documenten erkend bij financiële transacties,
notariële zaken, als ook de persoonscontroles op de werkplek, in het
openbaar vervoer en bij voetbalwedstrijden.e. Intensivering van de voorlichtingHet complex aan wet- en regelgeving dat betrekking heeft op de toon-,
verificatie-, bewaar- en administratieplichten rond identiteit moet beter
onder de aandacht worden gebracht van burgers en administratieplichtigen.
Maar ook registrerende en uitvoerende instanties moeten eenduidig geïnstrueerd
worden, zoals bijv. ten aanzien van verklankingsrichtlijnen van persoonsnamen.Bestandsbeheerf. BestandsopschoningenDe onafhankelijke persoonsregistraties worden onderzocht op ontstane bestandsvervuilingen
en zo nodig opgeschoond. Naast deze geautomatiseerde acties zal de gegevenswaarde
ook verbeterd worden door zgn. «zelfreinigende systematieken»,
waarbij een groter belang met betrekking tot een correcte gegevensregistratie
wordt neergelegd bij betrokkene. Voorbeelden hiervan, maar dan meer specifiek
op het gebied van wet- en regelgeving, zijn de (uitbreiding van de) koppeling
van overheidsprestaties aan een juiste inschrijving in het GBA en instelling
van een polisadministratie in de werknemersverzekeringen.g. Optimalisering beheer sofi-nummersDoor het toenemende gebruik van het sofi-nummer in het maatschappelijk
verkeer (uitbreiding sofi-domein) moet het beheer rond administraties die
gebruik maken van het sofi-nummer alsmede het leidende basisregister verbeterd
worden. Doel is om een snellere constatering van misbruik en oneigenlijk gebruik
ten aanzien van identiteitsgegevens en sofi-nummer mogelijk te maken. Maatregelen
op dit terrein zijn gelegen in ondersteuning van administratieplichtigen bij
het vervullen van hun taken en verificatie van identiteitsgegevens alsmede
het daaraan gekoppelde sofi-nummer.h. Sluitende administratie vanaf eerste werkdagVolgend op onderzoek naar uitvoeringsconsequenties wordt een eerstedagsmelding
voor dienstverbanden overwogen, ter vervanging van de termijn van vier weken
in de huidige systematiek. Hierdoor wordt een sluitende administratie vanaf
de eerste werkdag geboden, waardoor controle op feitelijke zwart werk (alsmede
opsporing en afdoening) efficiënter kan worden vormgegeven.Handhavingi. Intensivering controle en opsporingAan de hand van bestandsonderzoeken, -vergelijkingen en risico-analyses
wordt gericht onderzoek uitgevoerd bij administratieplichtigen waarvan op
enige wijze indicaties bestaan dat zich fraude met identiteitsgegevens en
sofi-nummers voordoet. De Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland
vervullen hierbij als «poortwachter» een belangrijke rol in de
bestrijding van fraude met buitenlandse brondocumenten en voeren hiertoe verificatieonderzoeken
uit. Intensivering van de aanpak van de mondiale documentfraudebestrijding
(hierbij dient gedacht te worden aan het signaleren van risicolanden/risicogroepen
en het efficiënt inrichten van de hiermee gepaard gaande verificatieonderzoeken)
is daarom van groot belangj. Aanpassing sanctie-instrumentariumOp basis van onderzoek, mede afhankelijk van de (ontwikkeling rond de)
indicator aangiftes bij het OM, zal worden bezien in hoeverre er aanleiding
bestaat het bestaande sanctie-instrumentarium te herzien of uit te breiden.
Gedacht kan worden aan de introductie van een administratiefrechtelijke sanctionering,
bijv. bij overtreding van «eenvoudige» verplichtingen ten aanzien
van identiteit (draagplicht en toonplicht werknemer; bewaarplicht en verificatieplicht
werkgever).k. Strafrechtelijk sluitstukHet gevolg van de vele initiatieven in de diverse schakels van de handhavingsketen
is dat zich meer onderzoekswaardige zaken zullen aandienen, die nopen tot
evenzoveel extra activiteiten in de sfeer van opsporing en vervolging. Dat
betekent dat ook in het vervolgtraject (na detectie) door alle uitvoeringsorganisaties
op het SZW-terrein, gemeenten, politie en OM adequate maatregelen moeten worden
getroffen om aan zaken zonodig een strafrechtelijk vervolg te geven. De beoogde
intensivering van de identiteitscontroles bij alle betrokken actoren zal leiden
tot een toename van het aantal aangiften bij de politie. Het Openbaar Ministerie
verwacht dat het aantal aangiften terzake van vervalsing van documenten (in
2002 naar schatting 4500 aangiften) in 2003 zal stijgen tot 5000 aangiften
per jaar; in nagenoeg alle gevallen zal sprake zijn van een heterdaadsituatie.
Deze stijging wordt mede veroorzaakt doordat een aantal actoren in de keten
(o.a. de Centra voor Werk en Inkomen, de Belastingdienst, de Kamers van Koophandel)
heeft besloten tot maatregelen in de sfeer van deskundigheidsbevordering en
intensivering van documentcontrole. Naarmate het kabinetsbeleid tot intensivering
van de bestrijding van document- en identiteitsfraude nadrukkelijker vorm
krijgt, wordt in de jaren daarna een forse groei van het aantal opgespoorde
zaken en dus van het aantal aangiften verwacht, tot zo'n 8000 in de jaren
2004 en volgende. Dit is niet alleen het gevolg van beleidsintensiveringen;
ook de toetreding van nieuwe lidstaten tot de Europese Unie zal van invloed
zijn op het aantal gestolen (en vervolgens vervalste) reisdocumenten.De inspanningen van het OM zullen erop gericht zijn de aangeboden zaken
zo snel mogelijk de strafrechtelijke keten te laten doorlopen (dagvaarding,
berechting ter zitting, tenuitvoerlegging van het vonnis, aansluitend aan
de voorlopige hechtenis). De ervaringsgegevens1
wijzen er tot nu toe op dat de daders vaak (illegale) vreemdelingen zijn;
gedurende de detentie zal de vreemdelingendienst reeds activiteiten moeten
ontplooien, gericht op verwijdering van betrokkenen uit Nederland. Het gegeven
dat de dadergroep voor een belangrijk deel bestaat uit vreemdelingen die illegaal
in Nederland verblijven, betekent dat in het strafrechtelijk traject gekozen
moet worden voor het consequent toepassen van vervangende hechtenis en het
eisen van gevangenisstraf. Het betreft hier immers een categorie die zich
anders gemakkelijk aan justitieel toezicht zal onttrekken. Waar het gaat om
verdachten met de Nederlandse nationaliteit of legaal in Nederland verblijvende
vreemdelingen zal toepassing van voorlopige hechtenis niet nodig zijn, maar
zal evenals in de andere gevallen wel gevangenisstraf worden geëist.
Op basis van de ervaringen met drie pilots in Eindhoven, Utrecht en Amsterdam
(zie voetnoot 40) zal het College van PG's van het Openbaar Ministerie in
mei 2002 bezien of en hoe landelijke implementatie van de «lik-op-stuk»
werkwijze uit de pilots kan worden vormgegeven. Dat zou leiden tot een forse
volumegroei die door de strafrechtelijke keten verwerkt moet
worden. Denkbaar is dat ook het strafvorderingsbeleid van het OM op dit punt
wordt verzwaard (dat is in voornoemde pilots gebeurd), maar landelijke invoering
daarvan zou een al te grote druk leggen op de strafrechtelijke keten en de
celcapaciteit. Daarom wordt voorgesteld thans alleen de volumegroei op te
vangen, tevens in alle gevallen (behoudens sepot) gevangenisstraf te eisen,
maar thans geen verzwaring van de strafeis te introduceren. Wat de aantallen
te verwerken zaken betreft wordt gekozen voor een gefaseerde opbouw, zoals
hierboven is aangegeven. De ontwikkeling van het aantal aangiften zal jaarlijks
gemonitord worden, zodat de verwachtingen en de daaraan gekoppelde effecten
voor de strafrechtelijke keten zonodig kunnen worden bijgesteld.4.2.4 Kosten en batenIn verband met de veelheid aan instellingen en (overheids)instanties die
het slachtoffer zijn van identiteitsfraude, is een brede, ketengerichte aanpak
nodig. De bovenbeschreven, in samenhang te verrichten activiteiten vergen
een aanzienlijke (financiële) inspanning, maar als deze aanpak werkelijk
zijn beslag krijgt, zijn ook omvangrijke besparingen te verwachten.Extra investeringen in de strafrechtelijke keten zullen in de loop van
2003, maar vooral in de jaren daarna nodig zijn, om een adequaat strafrechtelijk
sluitstuk te kunnen garanderen. Ten gevolge van de beleidsintensiveringen
in eerdere schakels in de identiteitsketen zal het aantal aangiften naar verwachting
stijgen van ongeveer 4000 in 2000 naar 4500 in 2002, 5000 in 2003 en ruim
8000 in 2004 en verder. In onderstaande tabel worden de totale kosten voor
de strafrechtelijke keten vermeld; een verdere uitsplitsing alsmede een toelichting
zijn opgenomen in de bijlage. Wat de celcapaciteit betreft zijn vooralsnog
uitsluitend exploitatiekosten in de ramingen opgenomen.Van belang bij deze ramingen is dat zij gebaseerd zijn op de praktijkervaringen
die zijn opgedaan in de drie pilots, en op de premisse dat de werkwijze in
de pilots landelijk zal worden geïmplementeerd. Het College van Procureurs-Generaal
zal hierover binnenkort een beslissing nemen. Wat de effecten op de prognose
met betrekking tot celcapaciteit betreft, is van belang dat de voorgenomen
beleidsintensiveringen op het gebied van identiteitsfraude mede moeten worden
bezien in samenhang met andere beleidsintensiveringen en -prioriteiten. Over
de totale, Justitiebrede prognose met betrekking tot de behoefte aan sanctiecapaciteit
voor de periode 2002–2006 zal de Kamer in mei 2002 nader worden geïnformeerd.Van de hier beschreven beleidsinsintensiveringen mogen ook forse baten
worden verwacht, zij het dat die niet steeds ten goede komen aan de Rijksbegroting.
Maar op basis van de in paragraaf 4.1 genoemde schatting van de CRI kan
met elk uit het «circuit» gehaald vals of vervalt document gemiddeld € 36 300,–
per jaar worden bespaard doordat met dat document niet langer ten onrechte
een beroep kan worden gedaan op overheidsprestaties, dan wel anderszins financiële
schade toegebracht aan overheid of bedrijfsleven. Indien de door het openbaar
ministerie voorziene groei naar 8000 aangiften en evenzovele strafrechtelijke
interventies vanaf 2004 zich daadwerkelijk aftekent, zou een bedrag van € 290
mln. aan maatschappelijke schade voorkomen kunnen worden.Als bovenstaande maatregelen de komende kabinetsperiode worden uitgewerkt
en geïmplementeerd om identiteitsfraude tegen te gaan, zijn hier financiële
consequenties aan verbonden. Anderzijds zullen er directe opbrengsten voor
de Rijksbegroting ontstaan1. In onderstaande
tabel staan de directe opbrengsten en kosten voor de Rijksbegroting vermeld die samenhangen met de in dit hoofdstuk vermelde intensiveringen.
Indirecte maatschappelijke opbrengsten en een uitgebreidere toelichting op
de maatregelen zijn vermeld in de bijlage.Kosten en opbrengsten bestrijding identiteitsfraude uitgesplitst
naar maatregel (in mln. €):   Verwijz. maatr. bijlage 2003 20042005 2006  SZWKennis & communic. a+b+e Kosten Opbrengsten15 5.5 1 –  Bestandsbeheer g Kosten Opbrengsten 69.5 11.5 5.5   Handhaving iKosten Opbrengsten 5 13 7 3 Totaal
 SZW*  Kosten Opbrengsten26 23284519.5 688.591 FIN Kennis & communic. b Kosten Opbrengsten – – – –  Bestandsbeheer  Kosten Opbrengsten –– – –   Handhaving i Kosten Opbrengsten –27.2 –18.1 –18.1 –18.1 Totaal
 FIN  Kosten Opbrengsten–27.2–18.1–18.1–18.1 VROM Kennis & communic. a Kosten Opbrengsten 0.2– 0.1– –– –––– BZK Kennis & communic. a+dKosten Opbrengsten 0.6– –– ––––  OM Handhaving k Kosten Opbrengsten 9– 27– 27– 27– BZ Handhaving i Kosten Opbrengsten40.8 40.8 40.8 40.8 Totaal  Kosten Opbrengsten39.8 51.059.1 63.950.5 86.939.5 109.9 * Gezien het feit dat de maatregelen van het Ministerie van SZW een totaalpakket
vormen met een sterke onderlinge samenhang, kunnen de opbrengsten niet uitgesplitst
worden per maatregel.Bij het inventariseren van de kosten is geen rekening gehouden met herprioritering
van bestaande budgetten. Welke maatregelen worden uitgevoerd en in welke mate
additionele financiering voor de uitvoering van de maatregelen beschikbaar
komt, wordt overgelaten aan een nieuw kabinet.4.3 FRAUDE ALS BEDREIGING VAN DE VOEDSELVEILIGHEID EN
GEZONDE LEEFOMGEVING4.3.1 Inleiding en probleemanalyseDe afgelopen periode heeft het kabinet haar beleid op de thema's voedselveiligheid
en een gezonde leefomgeving geïntensiveerd. De beleidsdoelen van het
kabinet zijn neergelegd in een drietal nota's1
(zie ook paragraaf 4.1). Aansluitend bij die beleidsdoelen is de komende
jaren een intensivering van het handhavingsbeleid op deze thema's gewenst
als sluitstuk, om te waarborgen dat we veilig voedsel houden
en dat de kwaliteit van de leefomgeving niet achteruit gaat. Er moet krachtig
worden opgetreden tegen bedrijven of personen die moedwillig knoeien met voedsel
of het milieu, bijvoorbeeld door het toevoegen van verboden stoffen (zoals
groeihormonen of dioxinen) aan diervoeders, het gebruiken van illegale bestrijdingsmiddelen
op voedingsgewassen en het opzetten van schijnconstructies met mestcontracten
waardoor meer mest afgezet kan worden dan de grond kan verwerken, louter om
een financieel voordeel te behalen.Bij de aanpak van fraude op het vlak van voedsel en groen kan de blik
niet slechts op de individuele boer worden gericht maar moeten meerdere schakels
in een keten (handelaren, transporteurs, producenten van halffabrikaten en
eindproducenten) worden onderzocht om te kunnen achterhalen waar voorschriften
zijn overtreden en welke nadelen daardoor zijn ontstaan. Belangrijk is te
onderkennen dat ergens in de keten voorschriften worden overtreden waarmee
de integriteit van de gehele keten onder druk komt te staan. Zo kiezen boeren
meer en meer in semi-georganiseerd verband voor ongeoorloofde wegen om hun
mestafzet te regelen. Tot slot is er in veel gevallen bovendien sprake van
een kolom over de grenzen heen, en dus van een internationale fraude component.4.3.2 Algemene doelstellingenVoedselveiligheidHet belang van veilig voedsel is de afgelopen jaren een aantal malen nadrukkelijk
een (nationaal en internationaal) issue geweest. Bij de diverse crises (varkenspest,
dioxine, BSE1 ) was de centrale vraag hoe de
burger erop kan vertrouwen dat hij geen schadelijke gevolgen ondervindt van
het voedsel dat hij eet. Uit de aspecten die bij voedselveiligheid horen wil
LNV een zwaartepunt in de controle en opsporing richten op drie voor de EU
en Nederland zeer belangrijke thema's: diervoeders, diergeneesmiddelen/groeihormonen
en bestrijdingsmiddelen. Ook het in gevaar brengen van de veiligheid van voedsel
door opzettelijke vervuiling van voedsel (met maatschappijontwrichtende motieven:
bioterrorisme) kan hierbij in beeld komen.Door vervuiling in het diervoederspoor bij de productiefase (met afvalproducten
zoals zware metalen, dioxine of bse-risicovol materiaal) of in de handelsfase,
die beide een sterk internationaal karakter hebben, komt uiteindelijk de voedselveiligheid
in hoge mate in het gedrang. Hetzelfde geldt voor de aanmaak van en de handel
in niet toegelaten diergeneesmiddelen en groeihormonen, een vraagstuk dat
bij uitstek in de gehele Europese ruimte, inclusief de nieuwkomende lidstaten,
geldt. In zekere mate wordt deze tendens ook voorzien voor de bestrijdingsmiddelen,
mede omdat Europese en nationale aanscherping van het beleid aan de orde is.
Het nieuwe gewasbeschermingsbeleid «Zicht op gezonde teelt» richt
zich voor de komende jaren onder andere op het terugdringen van het illegaal
gebruik van bestrijdingsmiddelen in consumptieve gewassen. Voor bestrijdingsmiddelen
geldt ook bij uitstek dat de belasting van de (groene) leefomgeving hierbij
van belang is.Groene leefomgevingDe kwaliteit van de leefomgeving van mens en dier is een belangrijk goed.
Deze kwaliteit kan ernstig worden aangetast door het gebruik van te veel meststoffen.
Het kabinet wil daarom de komende jaren extra aandacht geven aan het tegengaan
van illegale praktijken, gericht op ontduiking van het bestaande beleid met
betrekking tot de mestafzet. 4.3.3 AanpakNaast de continuering van de kwaliteitsverbetering en de capaciteitsvergroting
bij de AID, die continuïteit waarborgt in de opsporing op de terreinen
van onder meer de illegale handel in beschermde soorten, illegale handel in
vlees- en zuivelproducten en misbruik van subsidies, wil LNV in de periode
2002–2006 de opsporing en controle intensiveren op de terreinen voedsel(veiligheid)
en groene leefomgeving. In het kader van het bevorderen van de naleving blijkt
ook het instrument handhavingscommunicatie van belang. De AID zal in de komende
kabinetsperiode dit instrument meer inzetten.Aanpak intensivering opsporing– Bestudering en opsporing van de (internationale) criminele constructies
en organisaties die betrokken zijn bij de illegale aanmaak van en handel in
diervoeders en diergeneesmiddelen (waaronder groeihormonen en bestrijdingsmiddelen).– Naast overtreding van de bijzondere wetgeving is de inzet ook
gericht op onder meer het bewijs van delicten als valsheid in geschrifte (225
WvSr), het deelnemen aan een misdadige of criminele organisatie (140 WvSr)
of het verkopen van voor de gezondheid schadelijke waren (174 WvSr). Extra
controles en opsporingsonderzoeken op het gebied van veevoeding zullen eraan
bijdragen dat de bewuste vervuiling van veevoeding afneemt.– Voorts zullen extra opsporingsonderzoeken naar illegale diergeneesmiddelen
en groeibevorderende middelen, de toediening ervan doen afnemen. Door de voornoemde
onderzoeken zal de hoeveelheid residuen gevaarlijke stoffen in voeding afnemen.
Dit bevordert de veiligheid van voedsel.– Mede aan de hand van uit te werken analysetechnieken zullen extra
opsporingsonderzoeken worden uitgevoerd die tot doel hebben om bestaande netwerken
die zich richten op de illegale handel in en het gebruik van middelen bloot
te leggen. Daarmee wordt bereikt dat middelen die een risico voor de voedselveiligheid
vormen uit de consumptieve teelten worden geweerd.– De komende jaren zal extra capaciteit worden ingezet voor de opsporing
van onder andere schijnconstructies, gericht op het op frauduleuze wijze uitbreiden
van de officieel toegestane mestproductie. Verdere professionalisering opsporingDe AID geeft door deze verdieping in de opsporingsprofessionaliteit antwoord
op de professionalisering en internationalisering van de criminaliteit bij
voedsel en milieu. En zal hierdoor voor 2006 bereikt hebben dat voor alle
opsporingszaken waarvoor dit opportuun is:– het Digiteam ingezet wordt, zowel voor digitaal rechercheren in
het algemeen als voor verdergaande internetrecherche,– forensische accountants en financiële rechercheurs ingezet
worden,– een volwaardig observatieteam (OT) ingezet wordt, ter observatie
in het algemeen en zo nodig met gebruikmaking van hoogwaardige informatietechnische
hulpmiddelen. Dit OT werkt in convenantverband samen met FIOD/ECD en andere
BOD-en en benut waar relevant recherche-ondersteuning van de politie en– (internationaal)juridische samenwerkingsmogelijkheden in opsporing
uitgeput worden (collega diensten in andere lidstaten, OLAF, Interpol, Europol,
Greenpol). Inspectieprojecten voedselveiligheidDe destructiewetgeving strekt ertoe de verwerking
van kadavers en dierlijke afvallen op een adequate wijze te laten plaatsvinden.
Dit teneinde te voorkomen dat deze afvallen een risico voor de gezondheid
van mens en dier opleveren. De vermoedelijke relatie tussen de verwerking
van dierlijke resten in veevoer en het ontstaan van BSE toont aan dat het
hier geen denkbeeldige risico's betreft. De AID heeft de taak toe te zien
op de handhaving van de destructiewetgeving in het begin van de destructieketen,
de zogenaamde boerderijfase en de slachterijen en uitsnijderijen. In het kader
van deze wetgeving zullen aan de hand van te maken risicoanalyses en de uitkomsten
van extra administratieve controles jaarlijks 200 extra fysieke controles
worden uitgevoerd.In de diergeneesmiddelenwet zijn o.a. voorschriften
gesteld omtrent de registratie en kanalisatie van diergeneesmiddelen. Het
niet conform de wetgeving hanteren van met name deze aspecten levert een direct
risico op voor de volksgezondheid. Zo kunnen risico's ontstaan wanneer een
niet geregistreerd diergeneesmiddel wordt toegepast. Ook kan het zogenaamde
off-label use (het toepassen van een diergeneesmiddel voor een ander doeldier
en/of aandoening dan bij registratie bepaald) toepassen van een diergeneesmiddel
een risico voor de volksgezondheid inhouden. Verder is het van belang dat
de kanalisatieregels worden nageleefd aangezien het voorschrijven/toepassen
van een diergeneesmiddel een bepaalde deskundigheid kan vereisen. De handhaving
van deze wetgeving zal worden geïntensiveerd door projectmatig jaarlijks
extra gerichte controles te houden in met name de pluimveehouderijen de kalversector.
Deze controles vinden onder andere plaats door middel van monsteranalyse.
Er zullen jaarlijks circa 175 bedrijven extra in genoemde sectoren op deze
wijze worden gecontroleerd.Door de AID worden jaarlijks circa 3600 agrarische bedrijven gecontroleerd
op de naleving van debestrijdingsmiddelenwetgeving.
Van deze 3600 controles richten er zich circa 1500 op bedrijven in de voedingstuinbouw
(totaal 22 000 bedrijven – controledichtheid circa 7%). Oorzaak
van de lage controledichtheid is met name gelegen in het feit dat de bewijsvoering
voor strafrechtelijke overtredingen (en dan met name het gebruik van niet
of niet meer toegelaten middelen) ingewikkeld is.Met een op handen zijnde wetswijziging wordt het mogelijk om enkel op
het feit dat een niet (meer) toegelaten middel in een gewas wordt aangetoond,
de teler te vervolgen wanneer hij niet kan aantonen dat het middel niet door
zijn toedoen op of in het gewas is terecht gekomen. De jaarlijkse controledichtheid
in de voedingstuinbouw zal worden verhoogd naar 10 tot 12 procent van de totale
doelgroep.Dit levert een belangrijke extra bijdrage aan de realisatie van het door
het kabinet vastgestelde gewasbeschermingsbeleid voor de periode 2001–2010:
«Zicht op gezonde teelt». Een van de drie doelstellingen van dit
beleid is namelijk: «Het verbeteren van de naleving
van de huidige wet- en regelgeving voor gewasbeschermingsmiddelen met betrekking
tot volksgezondheid, milieu en arbeidsbescherming. Door het vergroten van
de naleving van de regelgeving ten aanzien van milieu en volksgezondheid op
de primaire bedrijven [...] kan nog aanzienlijke winst worden geboekt.»Project geautomatiseerde controle meststoffenwetgevingDit innovatieproject heeft als doel het ontwikkelen en uitwerken van de
geautomatiseerde uitvoering van controles. Dit in eerste instantie op het
terrein van de meststoffenwetgeving (mineralenaangiftesysteem en systeem van
mestafzetcontracten). De digitale controles richten zich op het vaststellen
van de naleving van die wet- en regelgeving aan de handvan digitaal
beschikbare gegevens. Het project richt zich derhalve in eerste instantie
op het ontsluiten van diverse digitale gegevensbronnen vanuit verschillende
wettelijke registraties op het terrein van dierlijke productie. Hieruit ontstaat
een digitaal dossier wat als basis dient voor de verdere (geautomatiseerde)
uitvoering van de controles. De daarop volgende uitvoering van geautomatiseerde
controles over de hele populatie van mest producerende bedrijven leidt in
de meeste gevallen tot een geautomatiseerde afdoening. Daarbij behoeft er
vervolgens geen fysieke controle meer op de bedrijven plaats te vinden. De
geautomatiseerde controle levert in specifieke gevallen de aanleiding op tot
gerichte fysieke controles ter plaatse. Deze manier van controleren leidt
tot een verhoogde productiviteit c.q. een intensivering van de controles.
Het aantal fysieke controles (ter plaatse) zal afnemen. Tevens leidt deze
werkwijze tot een hogere informatiedichtheid en daardoor tot een efficiëntere
en effectievere analyse en selectie van te controleren bedrijven, lees: een
verhoogde pakkans. De kans op het constateren van fraude wordt verhoogd.HandhavingscommunicatieDe versterking van de handhaving – en meer in het bijzonder de fraudebestrijding –
op het gebied van voedselveiligheid, natuur en milieu zal de komende periode
bij de AID ook gestalte krijgen door meer controles uit te voeren. Controles
vormen in vele gevallen de basis voor het ontdekken van grootschaliger overtreden
van de regelgeving. Daarnaast dragen controles met het preventief effect daarvan,
bij aan de verhoging van het nalevingsniveau en dus het voorkomen van fraude.
De AID heeft daarbij de afgelopen jaren in pilotverband goede ervaringen opgedaan
met de inzet van handhavingscommunicatie. Handhavingscommunicatie is een vorm
van gericht georganiseerde berichtgeving in de media of directe communicatie
met inspectiedoelgroepen, gekoppeld aan daadwerkelijke fysieke controles.
Het gaat in casu om aankondiging van controles en het melden van resultaten
daarvan, b.v. in de vorm van advertenties, posters, brieven of persberichten.
Deze vorm van communicatie verhoogt de pakkansperceptie bij doelgroepen en
leidt aldus tot verhoging van het nalevingsniveau. Bovendien zorgt het ervoor
dat een bepaald controleonderwerp in de betreffende branche sterk gaat leven,
hetgeen informatieleverantie over overtreding van de regelgeving stimuleert.
Het is daarom zinvol verder te investeren in dit handhavingsinstrument en
dat in het bijzonder in te zetten in de beleidsgebieden diergeneesmiddelen,
diervoeders, meststoffen, bestrijdingsmiddelen, veehouderij, vlees, destructie
en natuurbescherming.Om de komende jaren structurele inzet van handhavingscommunicatie te kunnen
waarborgen is een aanpak gewenste die past bij de inrichting van de AID. Dat
wil zeggen dat in iedere regio, dicht bij het primaire proces, deskundigheid
op het gebied van handhavingscommunicatie beschikbaar wordt gesteld. Op centraal
niveau zal de coördinatie van deze inzet ter hand worden genomen. Verder
is materieel budget noodzakelijk om de communicatiemiddelen te kunnen laten
vervaardigen en bijvoorbeeld mediaruimte in te kopen. Tot slot heeft een pilot
geleerd dat op een aantal specifieke aspecten inhuur van een gespecialiseerd
handhavingscommunicatieadviesbureau noodzakelijk is.4.3.4 Kosten en batenHet belang van voedselveiligheid en een gezonde leefomgeving is, anders
dan een aantal andere thema's uit deze kabinetsnota, minder gemakkelijk uit
te drukken in financiële schade voor de overheid. Fraudebestrijding op
de terreinen van LNV vergt dan ook een eigen kijk en aanpak. Het gaat er hierbij
voornamelijk om de realisatie van de concrete, maar niet direct in financiële
termen te duiden, beleidsdoelen op het vlak van voedsel en groen te ondersteunen
door handhaving van de regelgeving.Een kwantitatieve (financiële) benadering van de baten uit de opsporing
van fraude op LNV-terrein is af te leiden uit de gelden die gemoeid zijn met
ontneming, in beslag genomen goederen en opgelegde boetes. Bij indicatieve
berekeningen vielen de baten het afgelopen jaar 5% hoger uit dan de kosten.
Extrapolerend verwacht LNV dat de financiële baten circa € 5,75
miljoen zullen bedragen. Deze zullen evenwel niet op de begroting van LNV
kunnen worden ingeboekt1.Als bovenstaande maatregelen de komende kabinetsperiode worden uitgewerkt
en geïmplementeerd, zijn hier financiële consequenties aan verbonden.
In onderstaande tabel staan de directe kosten voor de Rijksbegroting vermeld
die samenhangen met de in dit hoofdstuk vermelde intensiveringen. Indirecte
maatschappelijke opbrengsten en een uitgebreidere toelichting op de maatregelen
zijn vermeld in de bijlage. Kosten en opbrengsten bestrijding fraude als bedreiging
van de voedselveiligheid en gezonde leefomgeving uitgesplitst naar maatregel
(in mln. €):   Verwijz. maatr. bijlage 2003 20042005 2006 LNVVoedselveiligheid 1+2+3+4 Kosten Opbrengsten3.2– 3.2– 3.2– 3.2– Groene leefomgeving 5+6 Kosten Opbrengsten1.4– 1.4– 1.4– 1.4– Professional. opsporing 7 Kosten Opbrengsten 0.5– 0.5– 0.5– 0.5– Handhavingscommunic. 8 Kosten Opbrengsten0.4– 0.4– 0.4– 0.4–Tot.  Kosten Opbrengsten5.5–5.5–5.5–5.5–Bij het inventariseren van de kosten is geen rekening gehouden met herprioritering
van bestaande budgetten. Welke maatregelen worden uitgevoerd en in welke mate
additionele financiering voor de uitvoering van de maatregelen beschikbaar
komt, wordt overgelaten aan een nieuw kabinet.4.4 CORRUPTIE24.4.1 Probleemanalyse«The Netherlands has a reputation of being a corruption free country»
. Dit was de aanvang van de landenstudie die werd verricht in het kader van
het Global Forum on Fighting Corruption and Safeguarding Integrity II, dat
werd gehouden in Den Haag in het voorjaar van 2001. Nederland stond op de
corruptie-index van Transparency International in 2001 dan ook op de achtste
plaats van minst-corrupte landen. Door onze goede reputatie bestaat het idee
dat corruptie niet tot nauwelijks voorkomt in Nederland en dat dit geen structurele
aandacht vraagt van de overheid. Over het werkelijk aantal gevallen van corruptie
is echter geen betrouwbare uitspraak te doen, omdat corruptie een onopvallend
en veelal onzichtbaar fenomeen is. Maar het zogenoemde «dark number»
van corruptie is volgens criminologisch onderzoek vermoedelijk aanzienlijk3. In totaal werkte de Rijksrecherche in 2000 aan 313
strafrechtelijke onderzoeken, waarvan er 215 werden afgerond. 84 zaken (39,2%)
betroffen onderzoeken naar corruptie en fraude, 38 zaken (17.5%) betroffen
vermogensdelicten, schendingen van bevoegdheden en valsheid in
geschrifte. Deze aantallen betreffen slechts de ernstige zaken waarbij een
overheidsambtenaar betrokken was. Daarnaast worden door de regiokorpsen ook
opsporingsonderzoeken naar corruptie verricht en onderzoeken de Bureau's interne
Onderzoeken bij de regiokorpsen interne integriteitsschendingen, waaronder
corruptie.Op de private sector bestaat veel minder zicht. De politiekorpsen en de
FIOD-ECD1 besteedden nauwelijks aandacht aan
de actieve opsporing van corruptie. Dat corruptie echter voorkomt in de private
sector, met name in de internationale handel, staat vast. Vooral bij het zaken
doen in minder ontwikkelde landen worden bedrijven geconfronteerd met corruptie.Corruptie is een financieel-economisch delict en komt met name voor in
combinatie met andere financieel-economische delicten en fraude2. Wanneer (grote) bedragen worden betaald om iemand om te kopen, moet
dit namelijk worden «verwerkt» in de boekhouding. Valsheid in
geschrifte komt dan ook op grote schaal voor in combinatie met corruptie.
Andersom komt corruptie veel voor bij het verdoezelen van andere vormen van
criminaliteit. Controleurs worden bijvoorbeeld omgekocht voor het niet melden
van overtreding van vergunningvoorschriften, chefs of collega's worden betaald
om te zwijgen over verduistering en ook in het onderzoek naar de bouwfraude
wordt onderzocht in hoeverre sprake was van omkoping van ambtenaren3. Afhankelijk van de belangen die er spelen zullen de
corruptiepraktijken dan ook verschillen in omvang. Feit blijft echter dat
de integriteit van de overheid en het bedrijfsleven, en daarmee ons democratisch
en economisch stelsel, hiermee wordt ondermijnd. Door omkoping wordt oneigenlijk
gebruik gemaakt van (overheids)voorzieningen en worden de concurrentieverhoudingen
op de economische markten verstoord. Bovendien is corruptie een typisch «afglijprobleem»,
waarbij het gevaar bestaat dat het een gewoonte wordt en dat er geen transacties
meer worden gedaan zonder dat er bijvoorbeeld steekpenningen worden betaald.Internationaal groeit de aandacht voor corruptie aanzienlijk. Omdat via
de mondialisering en de internationale handel de contacten van Nederlandse
bedrijven en overheden met buitenlandse bedrijven en overheden steeds verder
toeneemt, krijgen we ook steeds meer te maken met landen waar corruptie veelvuldig
voorkomt. Nederland zal zichzelf daarom moeten beschermen tegen deze invloeden.Nederland heeft bijna alle corruptieverdragen van EU, de OESO en de Raad
van Europa geratificeerd en geïmplementeerd in haar regelgeving. Bovendien
is Nederland lid van de anti-corruptiewerkgroepen van de OESO en de Raad van
Europa. In deze gremia wordt de nadruk gelegd op de ontwikkeling van sluitende
wetgeving en adequaat beleid. Door middel van evaluaties worden regelgeving,
beleid en uitvoering getoetst aan de Verdragen en Principles, waarna bindende
aanbevelingen volgen om verbeteringen aan te brengen. Nederland werd in 2001
gevisiteerd door de OESO, met name gericht op de regelgeving; de aanbevelingen
worden nu opgenomen in het beleid. In 2002 volgt een visitatie van de Raad
van Europa die zich met name zal richten op de uitvoering van het beleid.
De internationale druk om te investeren in anti-corruptiebeleid en integriteit
is dus groot.4.4.2 Algemene doelstellingenDe afgelopen jaren is wel geïnvesteerd in de corruptiebestrijding,
maar met name in de preventie: het integriteitsbeleid. Uiteraard heeft de
Rijksrecherche veel corruptiezaken onderzocht, maar met de toegenomen aandacht
voor integriteit, bleef de aandacht voor corruptie stabiel bij de Rijksrecherche
en het OM. In het algemeen kan men zeggen dat de structurele
aandacht voor integriteit er wel is gekomen, maar dat dit nog steeds ontbreekt
voor corruptie. Zowel beleidsmatig als op uitvoerend niveau zal dit de komende
jaren daarom een impuls krijgen. Daarbij wordt niet zozeer gefocust op uitbreiding
van de opsporings- en vervolgingscapaciteit, alswel op een hogere prioriteitstelling
en kennisontwikkeling bij de betrokken departementen en veldorganisaties.Dit komt tot uitdrukking in een drietal doelen:1. Kennisopbouw over de aard en omvang van corruptie2. Voorkómen van corruptie door integriteitsbevordering bij de
overheid en het bedrijfsleven3. Intensiever toezicht en intensievere opsporing van corruptie4.4.3 AanpakIn het brede veld van corruptiebestrijding en integriteitsbevordering
werken vele partners samen. In dit hoofdstuk komen met name de activiteiten
en bijbehorende partners aan de orde die op dit moment in het middelpunt van
de belangstelling staan en die om intensieve aandacht vragen de komende kabinetsperiode.Om de bovengenoemde doelstellingen te bereiken zullen de komende jaren
de volgende maatregelen worden genomen:1. Kennisopbouw integriteit en corruptieOmdat tot voor enkele jaren terug het idee bestond dat corruptie in Nederland
nauwelijks voorkomt, werd slechts incidenteel onderzoek naar corruptie gedaan.
Een handicap daarbij was (en is) dat de omvang van corruptie moeilijk is vast
te stellen daar er nauwelijks aangifte wordt gedaan bij dit delict en er meestal
geen directe slachtoffers zijn. In de afgelopen jaren werd wetenschappelijk
dan ook nauwelijks aandacht besteed aan het monitoren van ontwikkelingen op
dit gebied en het leggen van dwarsverbanden tussen de wetenschappelijke onderzoeken.
Aan de hand daarvan kan gericht pro-actief beleid worden ontwikkeld en kan
in de opsporing en vervolging een juiste inschatting worden gemaakt van de
capaciteit en prioriteit die aan dit delict moet worden besteed.Daarnaast is het van belang dat de kennis over corruptie zo breed mogelijk
wordt verspreid. In de opleidingen van de politie en de magistratuur wordt
hieraan al aandacht besteed. De komende jaren zal dit worden verbreed door
middel van onderwijs en symposia voor andere handhavers in het veld.2. Voorkómen van corruptie door integriteitsbevordering
bij de overheid en het bedrijfslevenCorruptiebestrijding kan preventief worden aangepakt door integriteitsbevordering,
hoewel integriteit veel breder is dan alleen het voorkómen van corruptie.
Met name integriteitsbevordering bij de overheid heef de afgelopen jaren een
flinke impuls gehad. Voor de komende kabinetsperiode kunnen de volgende prioriteiten
worden genoemd:– Het BIBOB-instrumentarium1 is specifiek
ten behoeve van de relationele integriteit2 van
de overheid ontwikkeld en behelst één van de zwaarste vormen
van screening. Concrete aanleiding hiervoor was de in de praktijk gebleken
behoefte aan een nieuw bestuurlijk instrument om (rechts)personen die zich
inlaten met criminele activiteiten te weren door een betere informatiepositie
te kunnen opbouwen. Ook door de parlementaire enquêtecommissie Van Traa
is deze tekortkoming van het bestuurlijk instrumentarium geconstateerd en
is de aanbeveling gedaan om terzake een instrument te ontwikkelen. In 2002
zal de Wet BIBOB in werking treden. Een evaluatie van het functioneren van
de Wet BIBOB en het Bureau BIBOB (dat de screenings uitvoert
en is ondergebracht bij het Ministerie van Justitie) zal plaatsvinden drie
jaar na inwerkingtreding van de Wet (2005).– de zogenaamde klokkenluidersregeling, oftewel het melden van een
vermoeden van misstanden in de eigen organisatie, is binnen de sector Rijk
van toepassing. Na aanpassing van de Ambtenarenwet zullen ook andere overheden
in een regeling voor het melden van vermoedens van misstanden moeten voorzien.
De voorgestelde aanpassing van de Ambtenarenwet bevat een opdracht aan alle
overheidswerkgevers om regelingen te treffen op een drietal integriteitsonderwerpen
(waaronder voor klokkenluiders). Deze aanpassing zal in 2002 worden ingevoerd.
Naar analogie van de gedragsregels voor de overheid, wordt in opdracht van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2002 een onderzoek
afgerond naar de mogelijkheden om gedragsregels voor klokkenluiders in ondernemingen
vast te stellen.– Eind 2001 is door het kabinet besloten dat alle gemeenten, provincies
en waterschappen een ombudsman moeten aanstellen waar burgers hun klachten
kunnen indienen. De lagere overheden kunnen zelf kiezen of ze gebruik maken
van de Nationale Ombudsman of dat ze een eigen onafhankelijke ombudsvoorziening
instellen. Het implementatietraject van dit besluit zal de komende jaren invulling
krijgen.– De afgelopen jaren is de aandacht voornamelijk uitgegaan naar
integriteit en corruptie bij de overheid. Integer handelen in het bedrijfsleven
was nauwelijks een issue. De initiatieven van het Ministerie van Economische
Zaken om in overleg met het bedrijfsleven dit onderwerp duidelijker op de
agenda te zetten hebben echter haar vruchten al afgeworpen en impulsen op
dit gebied zullen worden geïntensiveerd.– De laatste jaren is steeds meer aandacht ontstaan voor het belang
van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). De handhaving en de bevordering
van integriteit is onderdeel van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Vooral
bij het zaken doen in minder ontwikkelde landen worden bedrijven immers geconfronteerd
met corruptie. Nu omkoping in het buitenland sinds 1 februari 2001 vervolgbaar
is, staat integriteit sterk in de belangstelling bij het Nederlandse bedrijfsleven.
Voor de overheid, het Ministerie van Economische Zaken in het bijzonder, is
een taak weggelegd om het bedrijfsleven aan te moedigen een strategie uit
te zetten op het gebied van integriteit. EZ voert de dialoog hierover via
de Kamers van Koophandel en andere intermediaire organisaties.– In 2002 zal een parlementaire enquête naar de bouwfraude
worden gehouden. Na de eerste debatten hierover eind 2001 is direct gestart
met een aantal actiepunten. Ten eerste zal het Bureau BIBOB actief worden
ingezet bij het screenen van bedrijven bij aanbestedingen. Ten tweede zullen
de Europese regels aangaande uitsluitingsgronden bij aanbestedingen op nationaal
niveau worden uitgewerkt1. Ten derde zullen maatregelen
worden genomen om corruptie bij aanbestedingen te voorkomen en op te sporen.
Omdat ten tijde van het verschijnen van deze nota nog geen resultaten van
de parlementaire enquête beschikbaar zullen zijn, kunnen deze activiteiten
slechts in algemene termen worden aangekondigd. Verwacht wordt echter dat
hiervoor een afzonderlijk traject zal worden opgezet, waarbij de aanbevelingen
van de Parlementaire Enquêtecommissie gemonitord worden de komende jaren.3. Intensiever toezicht en intensievere opsporing van
corruptieNaast kennisopbouw en preventie van corruptie door integriteitsbevordering,
moet ook worden geïnvesteerd in de opsporing en vervolging van corruptie.
De Rijksrecherche is verantwoordelijk voor de opsporing van corruptie bij
de overheid en ambtelijke corruptie in het buitenland. De FIOD-ECD
zal zich mogelijk meer gaan concentreren op de opsporing in de private sector.
Ook de politie heeft uiteraard de reguliere mogelijkheden om corruptie op
te sporen, corruptiebestrijding is echter geen prioriteit bij hen. Wanneer
de politie toch een corruptiezaak onderzoekt, is dit met name vanwege samenloop
met een ander lopend onderzoek, bijvoorbeeld wanneer sprake is van omkoping
bij de import van drugs. De nadruk zal de komende jaren dan ook liggen op
de coördinatie en structurering van de opsporing en vervolging. Hiertoe
worden, naast een aantal lopende trajecten, de volgende activiteiten geïnitieerd:– Met de strafbaarstelling van ambtelijke corruptie in het buitenland
in 2001, is besloten de Rijksrecherche aan te wijzen als de bevoegde opsporingsinstantie.
Dit betekent een uitbreiding van bevoegdheden, omdat de Rijksrecherche voorheen
slechts onderzoek mocht doen naar Nederlandse overheidsambtenaren en vanaf
nu ook onderzoek mag verrichten naar bedrijven en personen in de private sector
die een ambtenaar in het buitenland hebben omgekocht1. In 2002 zal de Rijksrecherche deze nieuwe taak oppakken.– De FIOD-ECD en het OM zullen gezamenlijk de strafrechtelijk aanpak
naar corruptie in het bedrijfsleven uitwerken. In deze uitwerking wordt tevens
bepaald hoeveel onderzoeken per jaar langs strafrechtelijke weg kunnen worden
afgedaan. Vooruitlopend daarop verwacht de FIOD-ECD op grond van eerste inschattingen
in de komende jaren gefaseerd vanaf 2002 jaarlijks respectievelijk 2,
10 en 20 strafrechtelijke onderzoeken in te stellen. Daartoe wil de FIOD-ECD
in 2003 15 fte's en in de jaren daarna 25 fte's extra opsporingscapaciteit
inzetten.– In samenwerking tussen de landelijke officier van justitie voor
corruptie en Rijksrecherche en het Ministerie van Justitie, zal in 2002 een
Plan van Aanpak worden opgesteld voor de corruptiebestrijding.– Om tot eenduidig en afgestemd justitieel beleid te komen inzake
corruptiebestrijding zal in 2002 een Taskforce corruptiebestrijding worden
opgericht. Deze Taskforce zal zich in eerste instantie richten op het corruptiebeleid
op ministerieel niveau. Op langere termijn zal worden bezien of het wenselijk
is de Taskforce uit te breiden op interdepartementaal niveau en met meerdere
partners in de opsporing.– Het Ministerie van Financiën bereidt een wetswijziging voor
waardoor de aftrekbaarheid van steekpenningen van de belastingaangifte wordt
afgeschaft. Dit wetsvoorstel zal in 2002 aan de Raad van State voor advies
worden voorgelegd.4.4.4 Kosten en batenIn het corruptiebeleid zal de komende jaren met name kwalitatief worden
geïnvesteerd. Er zal veel onderzoek worden gedaan en overlegstructuren
worden opgezet om het veld in kaart te brengen. Daarnaast zal de opsporing
en vervolging van private corruptie een impuls krijgen.Als bovenstaande maatregelen de komende kabinetsperiode worden uitgewerkt
en geïmplementeerd om corruptie tegen te gaan, zijn hier financiële
consequenties aan verbonden. In onderstaande tabel staan de directe kosten
voor de Rijksbegroting vermeld die samenhangen met de in dit hoofdstuk vermelde
intensiveringen. Indirecte maatschappelijke opbrengsten en een uitgebreidere
toelichting op de maatregelen zijn vermeld in de bijlage.Kosten bestrijding corruptie (in mln. €):  2003 2004 20052006 FIN 0.8 1.1 1.9 1.9Bij het inventariseren van de kosten is geen rekening gehouden met herprioritering
van bestaande budgetten. Welke maatregelen worden uitgevoerd en in welke mate
additionele financiering voor de uitvoering van de maatregelen beschikbaar
komt, wordt overgelaten aan een nieuw kabinet. BIJLAGEN Hoofdstuk 3.2 Misbruik van en (zwarte)
fraude met overheidsprestaties Operationele doelstellingMaatregel Financiële consequenties A. Slimmer
handhaven    Het investeren
in kennis en het leren van best practices1. VROM: Kennisontwikkeling
op het gebied van (zwarte) fraudebestrijding Stelselmatig (laten) verrichten van onderzoek naar de reikwijdte van (zwarte)
fraude in relatie tot afzonderlijke subsidieregelingen van VROM ten behoeve
van informatie-, kennis- en beleidsontwikkeling Kosten:    2003 2004 2005 2006 mln.in €
 0.2 0.2 0.2  0.2 2. SZW: Verhoging van
het kwaliteitsniveau van de handhaving in de uitvoeringsprocessen van het
UWV. In het kader van de UWV-vorming vindt benchmarking
van processen plaats. De nieuwe organisatie zal worden ingericht op basis
van aangetroffen «best practices». Geen additionele kosten.3. FIN: Het verbeteren
van de kwaliteit van, kennis van en bewustheid inzake fraudebestrijding bij
medewerkers, de gebruikte middelen en de wijze van organiseren van het werk. • Deze opleiding maakt structureel onderdeel
uit van het opleidingspakket van medewerkers belast met intensief toezicht.
Het opleidingspakket is voorzien van een module fraudegerichtheid, terwijl
tegelijkertijd een deel van de medewerkers de opleiding forensische accountancy
heeft gevolgd; • Het toepassen van analyses op branche- en doelgroepgegevens
is verder uitgebouwd. Het gebruik van renseignementen en contra-informatie
ten behoeve van risicoanalyse is verbeterd; • De aanpak van constructies
en fraude door kennis- en constructiebestrijdingsgroepen is verder geprofessionaliseerd
door een adequate organisatorische ondersteuning. Eventuele extra uitgaven worden bestreden uit de eigen begroting. De opbrengsten
zijn indirekt. Dit betekent dat deze opbrengsten niet zijn af te zonderen
van de overige belastingopbrengsten. 4. VROM: Verhoging opleidingsniveau
uitvoerende medewerkers Maken van een opleidingsmodule
voor medewerkers belast met de behandeling van subsidieaanvragen VROM in 2003. Kosten: 2003 
mln. in €  0.1 5. SZW: Het implementeren
van een uniform begrippenapparaat en relevante (stroom)gegevens betreffende
de opsporing bij alle organisaties (UWV, Svb, gemeenten, AI, SIOD). Het resultaat
is betere beleidsinformatie, op basis waarvan adequaat kan worden bijgestuurd
door SZW. In het rapport «Opsporing en vervolging
van fraude» van de Algemene Rekenkamer is aangegeven dat er zowel een
gebrek is aan inzicht in de bronnen voor opsporingsonderzoeken als een tekort
aan beleidsinformatie over de afhandeling van opsporingszaken. Zo is er geen
inzicht in de afhandeling van sepotzaken die mogelijk nog bestuursrechtelijk
kunnen worden afgedaan. SZW zal een plan van aanpak opstellen, dat er in voorziet
dat deze lacunes in de beleidinformatie worden opgeheven. De concrete maatregelen
zullen gevolgen hebben voor de gemeenten en uitvoeringsorganisaties: •
het herontwerpen van processen (en ICT) binnen de verschillende organisaties
t.b.v. de gewenste beleidsinformatie; • ontwikkeling van een systeem/methodiek
voor uitvraag van beleidsinformatie; • implementatie van methodiek bij
gemeenten en uitvoeringsorganisaties Kosten:   2003  2004 2005 2006 structureel mln.in €
 2 2 10  10 Resultaten van het onderzoek dat in 2002 wordt uitgevoerd
zullen uitwijzen hoeveel en welke wijzigingen bij gemeenten en uitvoeringsorganisaties
nodig zijn. Op basis hiervan kan een betere onderbouwing van de raming worden
gemaakt. Bovenstaande raming heeft meer het karakter van een reservering,
waarbij de grootschalige implementatie naar verwachting in 2005 en 2006 plaatsvindt     Het investeren
in betere methoden en technieken voor het opsporen van fraude    1. SZW: Het verhogen
van de effectiviteit van de huidige controlepraktijk in de bijstand.Ontwikkeling van de methodiek van risicoanalyse en testen
daarvan in pilots. Het betreft hier een ontwikkeltraject waarbij met inschakeling
van externe deskundigheid en samenwerking met andere overheidsinstanties (i.h.b.
de Belastingdienst) een methodiek wordt uitgewerkt waarbij in pilots de best
practice wordt beproefd. Na afloop van dit traject kunnen alle gemeenten deze
werkwijze invoeren.Kosten: 2003 2004 2005 2006 struct. in mln. € 0,5 0,5 –
 – – Opbrengsten: 2003 2004
 2005 2006 struct. in mln. € – 0,5 1,5  1,5 1,5 De
te verwachten opbrengst als gevolg van een toename van het aantal ontdekte
fraudegevallen en van niet als zodanig meetbare preventieve effecten, is behoedzaam
geraamd op een verhouding baten:kosten van 3:2 waarbij de opbrengsten pas
ontstaan na het jaar waarin de kosten zijn gemaakt. 2. FIN: De zekerheid
omtrent juistheid en tijdigheid van massale renseignementen wordt vergroot
en nieuwe bronnen voor relevante gegevens worden aangeboord. Een belangrijk element in het toezicht van de Belastingdienst
vormt het gebruik van contra-informatie, verkregen van derden. Het toezicht
op de juistheid en tijdigheid van aangeleverde gegevens zal in de komende
periode worden geïntensiveerd.Eventuele extra
uitgaven worden bestreden uit de eigen begroting. De opbrengsten zijn indirekt.
Dit betekent dat deze opbrengsten niet zijn af te zonderen van de overige
belastingopbrengsten. 3.FIN: Het digitaal beschikbaar
stellen van zaaksgegevens, procesgegevens, externe relevante gegevens, organisatie-
en persoonsgegevens en voorzien van slimme hulpmiddelen voor analyse aan de
rechercheur, waardoor hij sneller en beter fraude kan opsporen.Het ontwikkelen van software en aanpassen van processen en hardware. Kosten: 2003 2004
2005 2006 struct. mln. in € 0.9 0.45 0.45 0.45 Opbrengsten: Alleen indirect. 4. OCW: Voortzetting
en verbetering van de controle op de rechtmatigheid van het verstrekken van
studiefinanciering aan studerenden Bezien wordt
in hoeverre misbruik en oneigenlijk gebruik van studiefinancieringsmiddelen
(WSF2000 en WTOS) verder kan worden teruggedrongen door wijziging van regelgeving
(bijvoorbeeld door het vereenvoudigen van toekenningscriteria). Ook zal consequenter
en slagvaardiger worden opgetreden tegen overtreders, zal de samenwerking
tussen gegevensbeherende instanties worden geïntensiveerd en zal voorlichting
een belangrijker rol gaan spelen bij het versterken van de acceptatie van
maatschappelijk gewenst gedrag. Binnen de te controleren entiteiten wordt
onderzocht of risicogroepen te onderkennen zijn, waardoor thans nog integrale
controles wellicht kunnen worden beperkt in omvang en frequentie. Aldus kan
worden gekomen tot een beter evenwicht tussen effectiviteit en efficiency
van M&O-controles.Binnen de regulier beschikbare
middelen van de IB-Groep. 5.OCW: Verbetering van
de controle op de rechtmatigheid van de bekostiging van onderwijsinstellingen De introductie van een persoonsgebonden nummer
voor onderwijsvolgenden (het «onderwijsnummer») als basis voor
de bekostigingsgegevens, maakt een sterk verbeterde controle op de rechtmatigheid
van de bekostiging van onderwijsinstellingen mogelijk. Gekozen is voor het
gebruik van het sofinummer. Aan studerenden die niet over een sofinummer beschikken,
kent de Informatie Beheer Groep een alternatief identificerend nummer toe.
Van de nieuwe controlesystematiek zal een grote preventieve werking uitgaan. Opbrengsten: Oplopend
tot € 13 mln structureel vanaf 2004 (verlaging bekostigingsbudget
in verband met bijgestelde studentenramingen als gevolg van de graduele invoering
van de Wet Onderwijsnummer per studiejaar 2002/2003). Deze opbrengsten zijn
reeds verwerkt in de OCenW-begroting.     Het gerichter
toepassen van het instrumentarium voor handhaving    1. SZW: Uitbreiding van
het bestuurlijk boete-instrumentarium naar eenvoudige dan wel (economische)
overtredingen van verplichtingen, bijvoorbeeld in het kader van de Wet arbeid
vreemdelingen en sociale zekerheidsverplichtingen voor werkgevers en werknemers. Instelling van bestuursrechtelijke sancties voor
administratieve overtredingen van werkgevers (WAV,WID, MSV) en ID-overtredingen
van werknemers. Voorafgaand hieraan dient een onderzoek te worden ingesteld
naar de meest wenselijke ophanging van deze administratiefrechtelijke sancties.
Bij de financiële consequenties is van accordering uitgegaan en is onder
andere rekening gehouden met het instellen van een boetebureau.Kosten: 2003 2004 2005 2006
 struct. € mln 1 2   4 4 4 Afhankelijk van de uitkomsten
van het onderzoek moet wet- en regelgeving worden aangepast om extra bestuursrechtelijke
sancties mogelijk te maken. Opbrengsten: 2003
 2004 2005 2006 struct. € mln –   2   4  
4 4 Vooral op langere termijn preventief van aard. 2.SZW: Het verhogen van
de effectiviteit van de handhavingsinspanningen van gemeenten bij de uitvoering
van de Abw.Een tijdelijke stimuleringsregeling
ter bevordering van de invoering op brede schaal van de werkwijze van hoogwaardig
handhaven. De methodiek van het hoogwaardig handhaven betekent een andere
manier van werken binnen een sociale dienst waarbij de nadruk ligt op een
volledig uitgewerkt handhavingsbeleidsplan met meetbare doelstellingen, nadruk
op de bevordering van spontane naleving, controle op maat (onder meer door
invoering van risicoanalyses) en een krachtig lik-op-stuk-beleid bij geconstateerde
fraude. Kosten 
2003 2004 2005 2006 struct. in mln. € 12,5 12,5 – –
 – Opbrengsten: 2003 2004 2005 
2006 struct. inmln. € 6,25 18,75 25 25 25 De werkwijze wordt op dit moment ontwikkeld in 6 gemeenten (Kennisbank
Implementatie Project) waaraan SZW gedurende een periode van 2 jaar (2001
en 2002) een bijdrage levert van € 0,8 mln. In 3 gemeenten gebeurt
dit in combinatie met de werkwijze van het Inlichtingenbureau (LAT-project;
bijdrage SZW € 0,7 mln). Voor de invoering van deze werkwijze na
2002 in andere gemeenten zullen deze kosten moeten maken bestaande uit herinrichting
van de werkprocessen en uit overige projectkosten waaronder externe ondersteuning.
De stimuleringsregeling is voorzien voor een periode van 2 jaar en richt zich
op de overige projectkosten. Er wordt van uitgegaan dat de bijdrage van SZW
-in combinatie met de inzet van de gemeenten- in het eerste jaar voor 50%
en daarna voor 100% per jaar leidt tot lagere uitkeringslasten. 3. SZW: Het landelijk
invoeren van uniforme afhandelingstermijnen bij gemeenten m.b.t. de verschillende
fasen van het opsporingstraject • opstellen
implementatieplan voor ondersteuning gemeenten; • stroomlijnen van controle-
en opsporingsproces(sen) bij gemeenten op afhandelingsproces bij OM, zodat
verkorting van totale afhandelingstermijn gerealiseerd wordt; • aanpassen
van ICT om kwaliteit en termijnen van afhandeling te verbeterenKosten: 2003 2004 2005 2006
 struct. mln.in € 1,5 2,5 2,5   0 Opbrengsten: Alleen indirect 4. VROM: Aanscherping
van het M&O-beleid • Stelselmatig ontwikkeling
van fraudeprofielen voor gebruikers Huursubsidiewet en overige subsidieregelingen
VROM. • Bij de meest fraudegevoelige regelingen steekproeven nemen periode
2003–2006.Kosten:
 2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.2  0.2 0.2 0.2 5. VROM: Aanscherping
incassobeleid Uitbreiding capaciteit incasso (4
fte) in 2003 Kosten:
 2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.3  0.3 0.3 0.3 6.VROM: Realisering van
een VROM-informatiesysteem voor fraudezaken ten behoeve van de afdelingen
uitvoering, incasso en opsporing.Haalbaarheidsonderzoek
en systeembouw in 2003–2004Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 1.0  0.5
 0.3 0.3     Aandacht
voor voorlichting    1. FIN: Het verder verbeteren
van naleving van fiscale wetten door belastingplichtigen. Een drietal projecten zal worden uitgevoerd met betrekking tot de onderwerpen
captives, buitenlandse optieregelingen voor werknemers in Nederland en constructies.Kosten: 2003 2004
2005 2006 struct. mln. in € 0.5 0.5 0.5 0.5 0.5 Bestaan vooral
uit uitgaven voor opleidingen en te ontwikkelen hulpmiddelen. Opbrengsten: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in € 0.9 
 2.3 4.5 6.8 6.8 2. VROM: Verhoging bewustzijn
bij burgers en instellingen door gerichte voorlichting en communicatie over
uitgevoerde controles en opsporingsonderzoeken. Opstellen en uitvoeren van een specifiek communicatieplan Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.2
 0.1 0.1 0.1    B. Breder
handhaven    Uitbreiding
van het aantal samenwerkingsafspraken    1. Het opzetten van een
Interdepartementale activiteitenkalender waardoor wordt bereikt dat afstemming
plaatsvindt tussen de uitvoeringsorganisaties en departementen over de gezamenlijke
prioriteiten en de daarbij horende inzet van mensen en middelen. Onderzocht zal worden of door het opzetten van een regiegroep
op interdepartementaal niveau samenwerkingsprojecten effectiever en efficiënter
kunnen worden gerealiseerd Geen extra kosten.
Opbrengsten worden gerealiseerd door uitvoering van projecten, welke niet
aan deze regiegroep worden toegerekend. 2. SZW: Herijken effectiviteit
van Rif's. Op basis van evaluatieonderzoek zal
bezien worden welke aanpassing de huidige opzet en werking van de Rif's behoeft. Geen additionele kosten 3. SZW: intensieve controle
via op maat gesneden interventieprojecten voor die sectoren en gebieden waar
maatwerk nodig is om die risicogroepen aan te zetten tot betere naleving van
SZW-regelgeving. Dit is een voortzetting en verbreding van de werkwijze die
gevolgd is bij het westland interventieteam (Wit) , de aanpak van malafide
uitzendbureaus en de bouwinterventieteams (Bit) bij de UWV en de Arbeidsinspectie.
Via deze aanpak zullen UWV en de Arbeidsinspectie jaarlijks 50 onderzoeken
naar malafide uitzendbureaus en 2250 controles uitvoeren. • de UWV en de AI zetten de intensieve aanpak van malafide uitzendbureaus
en handmatige loonbedrijven in de land- en tuinbouw meerjarig voort, tot het
moment dat het probleem van de malafide uitzendbureaus voldoende zichtbaar
is teruggedrongen. Deze aanpak wordt structureel verbreed tot andere sectoren
en regio's waarin malafide uitzendbureaus en handmatige loonbedrijven actief
kunnen zijn. • de UWV en de AI worden regionaal uitgerust met speciale
interventieteams; dit zijn eenheden die flexibel worden ingezet in de branches
waar de handhavingsproblemen het grootst zijn. Hierbij valt te denken aan
o.a. de land- en tuinbouw, de horeca en de vleesverwerking. • de UWV
en de AI bereiden samenwerking op maat voor met de andere handhavende instanties,
waaronder de belastingdienst. De extra, flexibele inzet van UWV & AI op
interventieteams voor SZW-regelgeving mag daarmee geen extra druk op de samenwerking
met die handhavende instanties leggen.Kosten 2003 2004 2005 2006 struct. 10,1 
10,1 10,1 10,1 10,1 Baten 2003 2004
 2005 2006 struct. 12,3 16,7 21,2 21.2 21.2      Het gaat hier om grootschalige controle-acties op o.a. ID-fraude, illegale
tewerkstelling, premie-ontduiking, etc. (De boeken van) ca. 1 500 uitzend-
en bemiddelingsbureaus moeten worden gecontroleerd inclusief de (boekhouding
van) duizenden opdrachtgevers. Bij fraudesignalen vindt overdracht naar de
opsporingsdiensten plaats en strafrechtelijke of bestuursrechtelijke afdoening.
Hier zijn jaren mee gemoeid. Deze teams hebben een preventief en ook repressief
karakter. Dit in tegenstelling tot de RIF's die zijn ingesteld om fenomenen
in kaart te brengen. Gezien de aard en omvang van deze problematiek is een
meerjarig karakter van deze handhavings-methodiek noodzakelijk om deze, vaak
georganiseerde, illegale tewerkstelling en bijbehorende fraude te bestrijden.
Hierbij wordt verwezen naar de toezeggingen die in de TK zijn gedaan omtrent
het instellen van BITS (Bouwinterventieteams).  4. SZW en FIN: Het samenwerken
tussen de Belastingdienst en UWV op het gebied van: • gezamenlijke behandelplannen
voor grote (profit- en non-profit) instellingen en het UWV en het samenwerken
bij het volgen van grote (infrastructurele) projecten en evenementen; •
de ontwikkeling van Auditfile/Clair, met name het onderdeel loonadministratie. In de loop van 2002 zal een samenwerkingsconvenant
Belastingdienst – UWV worden geslotenHieraan
zijn geen additionele kosten verbonden 5. FIN: Het uitvoeren
van opsporingsonderzoeken op het FIOD-domein en het ECD-domein door één
BOD, de FIOD-ECD, zal naar verwachting een toenemende synergie laten zien. De synergie komt tot uiting door een geïntegreerde
aanpak van fiscale, financiële en economische fraude. Nadrukkelijk wordt
aandacht besteed aan gevolgen van opsporing in het ene domein voor het andere. De kosten van de intensivering betreffen de capaciteituitbreiding
voor het ECD-domein. De verwachte extra belastingopbrengsten van de vergroting
van de synergie bedragen: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in €
 10 14 14 14 14 6. FIN: Het (verder)
ontwikkelen van activiteiten door de Belastingdienst op het terrein van het
verbeteren van bestaande samenwerking. Nog niet
benutte terreinen van samenwerking en met betrekking tot het uitwisselen van
informatie zullen systematisch verkend en in kaart gebracht worden. Het zal
daarbij gaan om de intensivering van de samenwerking met bijvoorbeeld de UWV,
maar ook met externe handhavingsdiensten op het gebied van niet-fiscale douanetaken
en met andere organisaties.Kosten: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in € 0,5 0,5 
 0,5 0.5 0.5 Opbrengsten: 2003 2004 2005
2006 struct. mln. in € 4,5 6,8 9,1 9.1 9.1 7. VROM: Samenwerking
internationale en grensoverschrijdende fraude tussen SZW en VROM Project uitwisseling gegevensbestanden ABW, HSW, belastingdienst
met bestanden Nederlandse Antillen in 2003–2004 Marokko, Turkije, België,
Duitsland, Engeland (pm)Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.3 0.2 0.1 0.1 8. Afstemming en samenwerking
incassobeleid • Procedures incassobeleid
SZW, VROM, OC&W, Belastingdienst op elkaar afstemmen (boetes, afbetalingsregelingen). •
Afspraken maken over gezamenlijke invordering (via één deurwaarder).
VROM: Kosten: 
2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.2 0.2 – –     Uitbreiding
van informatie-uitwisseling tussen controlerende en opsporende instanties    1.Stroomlijning van SZW-,
VROM-, en Belastingdienst- informatiesystemen (UWV/SVB/gemeenten) met informatiesystemen
van OM op het terrein van opsporing en afdoening van fraude • VROM: haalbaarheidsonderzoek in 2003 en bouwtraject in
2004 • SZW: Aanpassing van informatiesystemen. Vloeit voort uit de toezeggingen
van bewindspersonen van Fin, Just, SZW inzake ARK-rapport opsporing en afdoening
van fraude. • VROM: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.4 0.4 0.2 0.2 •
SZW: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in €
 1 2 – – 2. SZW: Verbetering van
de afdoening van opgelegde sancties door het UWV • het verbeteren van de verantwoordingsinformatie over de incassofunctie
bij het UWV. De verantwoording van het UWV dient daarop ingericht te worden. Geen additionele kosten, wel mogelijk meer opbrengsten 3. SZW: Integrale aanpak
van gegevensuitwisseling voor de sociale zekerheid, onder meer leidend tot
verkleining van het handhavingsgat in de bijstand • Integrale studie: informatie-architectuur van mogelijkheden voor gegevensuitwisseling •
Uitbreiding van de functie van het Inlichtingenbureau met ziektekostenverzekeraars
en penitentiaire inrichtingen Kosten: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in €  1  
3 5   1 1 Opbrengsten: 2003 2004
2005 2006 struct. mln. in € –   4,5  7,5 7,5 7,5     C. Meer
handhaven     Operationele doelstellingMaatregel Financiële consequenties 1. SZW: Verkleining van
het handhavingsgat door uitbreiding van fysieke controles met structureel
90 000, te realiseren in een gefaseerd tijdpad waarin de structurele
situatie naar verwachting in 2007 bereikt wordt. jaar: aantal controles:
2003 9 000 2004 27 000 2005 45 000 2006
 67 500 structureel 90 000Uitbreiding
van de fysieke controlecapaciteit op uitkeringsgerechtigden (huisbezoek, e.d.)
bij het UWV en de gemeenten. Uit het Randomised Response-onderzoek bleek dat
het ontbreken van fysieke controles het belangrijkste knelpunt was. Er is
nu feitelijk vooral sprake van een papieren controle.
Vanwege de uitvoerbaarheid wordt de capaciteitsuitbreiding voor extra controles
gefaseerd uitgevoerd, zodat op basis van de behaalde resultaten tussentijds
kan worden bijgestuurd. In 2005 wordt het traject tussentijds geëvalueerd.
Voor de gemeenten wordt hiertoe een bijdrageregeling ingesteld, aangezien
de uitbreiding van de controles in de medebewindsrelatie door gemeenten gerealiseerd
moet worden en de besparingen voor een belangrijk deel ten gunste van de Rijksoverheid
komen. Om te waarborgen dat de inzet van extra controle leidt tot het gewenste
resultaat zullen daarover nadere prestatieafspraken met UWV en gemeenten worden
gemaakt. Kosten: 
 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in € 2 6,1 10,1 15,2 20,3 Opbrengsten: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in €
2,5 7,6 12,7 19 25,3 2. VROM: Intensivering
toezicht subsidieregelingen Uitbreiding toezichtscapaciteit
±10 fteKosten: 2003 2004 2005 2006
 mln. in € 1.0 1.0 1.0 1.0 3. VROM: Intensivering
en uitbreiding van de opsporingsonderzoeken (zwarte) fraude VROM-IODUitbreiding van de opsporingscapaciteit afdeling subsidiefraude
met ±20 fte in 2003 en ±10 fte in 2004 Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 1.5
 2.5 2.5 2.5 4. SZW: Als gevolg van
de intensivering van de controle- activteiten door gemeenten, zal het aantal
opsporingszaken op Abw-fraude navenant toenemen. Voorts leidt ook de accentverschuiving
naar opsporing van zwarte fraude tot een extra druk op de beschikbare opsporingscapaciteit
bij gemeenten (deze zaken zijn meer complex en arbeidsintensief). Deze extra
druk op de opsporing wordt opgevangen door het stimuleren van het opschalen
van gemeentelijke samenwerkingsverbanden in de opsporing en door uitbreiding
van het aantal opsporingsfunctionarissen bij deze verbanden.• stimulering van het opschalen van gemeentelijke
opsporingssamenwerkingsverbanden; • uitbreiden van de opsporingscapaciteit
bij nieuwe opsporingssamenwerkingsver- band; • het vaststellen van een
verdeelsleutel voor toedeling van de extra opsporingscapaciteit aan het nieuwe
opsporingssamenwerkingsverband; • intensivering van de samenwerking met
opsporingsdiensten bij andere uitvoeringsorganisaties. Kosten: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in €
0,5 1,0 1,6 2,0 2,7 Opbrengsten: Deze zijn
meegenomen in de opbrengsten van de uitbreiding van fysieke controles. 5. FIN: het versterken
van de stopfunctie van de douane in het licht van de groeiende wereldhandel In de komende planperiode wordt een extra mobiele
containerscan in gebruik genomen. De kosten van
een containerscan bestaan uit de investering in een containerscan en de exploitatiekosten.
In mln. Euro: 2003: invest. + exploit.kn.: 6,8 2004 en verder: expl. kn.:
1,4 De opbrengst bestaat uit een toename van het aantal gescande containers/ladingen.
Vermoedelijk zullen met de mobiele scans jaarlijks 25 000 controles kunnen
worden uitgevoerd 6. SZW: Verbetering terug-
en invorderingsmogelijkheden in het buitenland Onderzoek laten instellen naar internationale incassomogelijkheden in alle
voor Nederland relevante buitenlanden (Wet BEU) Kosten: 2003 mln. in € 0,5 7. FIN: Versterking van
de internationale uitwisseling van gegevens, bijstand en samenwerking, zowel
in bi- en multilateraal verband tussen staten, als in EU-verband. Aldus zullen
overheden toezicht kunnen blijven houden op het internationaal opererend bedrijfsleven. Het aantal multilaterale controles wordt sterk
uitgebreid. Ter indicatie: Kosten extra controles: 2003 en verder mln. in € 1,4 (per
jaar) Opbrengsten: 2003 2004 2005 2006 struct.
mln. in € 1,4 1,8 2,3 2.3 2.3 8. SZW: Uitbreiding van
de werkingssfeer van het Internationaal Bureau Fraude-informatie (IBF) te
Arnhem Het IBF gaat structureel meer doen t.b.v.
de GSD'en en de SVB. Hiertoe moet de capaciteit van het IBF met 5–10
FTE worden uitgebreid. Het gaat hier om een verdubbeling van de capaciteit
omdat het IBF nu ook meer werkzaamheden tbv de gemeenten en de SVB gaat verrichten.
Voorheen werd er voornamelijk t.b.v. de UVI's gewerkt.Kosten: 2003 2004 2005 2006 struct. mln. in €
0.2 0.5 0.5 0.5 0.5 Opbrengsten: 2003
2004 2005 2006 struct. mln. in € 0.3 0.8 0.8 0.8 0.8Hoofdstuk 3.3 Horizontale fraude  Operationele doelstellingMaatregel Financiële consequenties     1. OM: Versterking (strafrechtelijke)
handhaving m.b.t. fraude in transport- en logistieke sector • Inventarisatie/monitoring van de branche
(meer inzicht verkrijgen in aard en omvang van fraude) • Onderzoeken
van mogelijkheden van het inrichten van een fraudeloket voor deze sector (dan
wel een breder criminali- teitsloket) • OM neemt jaarlijks 2 zware en
5 middelzware zaken extra in behandeling Betreffende
transport- en logistieke sector (1) en telecomsector (2): Kosten (mln. in €): 2003 2004 2005 2006 struct. BZK 1.26
1.26 1.26 1.26 1.26 Justitie 0.6 0.6 0.6  0.6  0.6 (BZK t.b.v.
21 bve's politie per jaar) (Justitie t.b.v. 7,5 fte OM) per jaar) Opbrengsten: extra inzet m.b.t. opsporing en vervolging
levert geen directe opbrengsten op voor de Rijksbegroting. Wel zijn maatschappelijke
opbrengsten te verwachten (zie ook paragraaf 2.4), maar deze zijn vooraf
niet in te schatten 2. OM: Versterking (strafrechtelijke)
handhaving m.b.t. fraude in telecomsector•
Ontwikkelen criminaliteitsbeeldanalyse • Monitoren van de overige telecommarkt,
met name vaste telefonie en internetproviders • Kennisoverdracht aan
markt en politie (vergroten fraudebewustzijn d.m.v. cursussen, opstelen van
handboek «Wegwijzer in telecomland» • OM neemt jaarlijks
2 zware en 7 middelzware zaken in behandelingKosten/opbrengsten 2003 ev: zie onder 1. 3. OM: Versterking aanpak
«Midden Afrika criminaliteit» •
Ontwikkelen nadere criminaliteitsbeeldanalyse • Onderzoek naar mogelijkheden
van informatiegericht opsporen   • Inrichting van een (inter)nationaal coördinatiepunt    • OM stelt jaarlijks 6 grote onderzoeken in, gericht op zware, georganiseerde
criminaliteit in deze sectorKosten (mln. in €): 2003 2004 2005 2006 struct. BZK
    1.26 1.26 1.26 1.26 1.26 Justitie  0.56 0.56 0.56
 0.56 0.56 (BZK t.b.v. 21 bve's politie per jaar) (Justitie t.b.v. 7 fte
OM per jaar) Opbrengsten: extra inzet m.b.t. opsporing
en vervolging levert geen directe opbrengsten op voor de Rijksbegroting. Wel
zijn maatschappelijke opbrengsten te verwachten (zie ook paragraaf 2.4),
maar deze zijn vooraf niet in te schatten 4. FIN: Het inrichten
van een kenniscentrum over faillissementsfraude.• Verzamelen van informatie, specialiseren op het gebied
van de anti-misbruik- wetgeving met experts, inrichten databases en beschrijven
opsporingsmethodes (2003). Kosten: 2003 2004 2005  2006 struct. FTE 18 25 
31 31  31 mln. in € 1,5 2,0  2,4 2.4 2.4   • Adequate selectie van zaken, samenwerken met regiopolitie, IFT's en
curatoren, het instellen van onderzoeken en op basis van deze onderzoeken
verfijnen van de Hit and Run methode en het uitbreiden van het aantal zware
onderzoeken met een georganiseerd karakter van criminaliteit (2003–2006). •
Jaarlijks 40 (2003: 20; 2004: 28; 2005 e.v.: 40) extra opsporingsonderzoeken,
waaronder tien zwaardere. Totaal strafrechtelijk nadeel vanaf 2005 van
ten minste 22 mln Euro (2003–2006). 5.FIN: Het uitvoeren
van een scan en het ontwikkelen van een pro-actieve onderzoeksmethode voor
het tijdig detecteren en stoppen van ondernemers die opzettelijk grote schade
berokkenen aan consumenten.•
Aanvang overleg met consumentenorganisaties, branche-organisaties en de Vereniging
van Kamers van koophandel en het vervaardigen van een protocol voor melding
(2003). • Veredelen van de meldingen en het instellen van onderzoeken
(2003–2006). Jaarlijks 10 (2003: 5; 2004: 8; 2005 e.v.: 10) strafrechtelijke
onderzoeken met een nadeel voor de consument van mini- maal Euro 2,2 miljoen
(2003–2006).Kosten:
 2003 2004 2005 2006 struct. FTE 6  9  11  11
  11 mln. in € 0,5 0,7 0,9 0,9 0,9 6.FIN: Het ontvangen
van signalen vanuit het fraudeprotocol van Zorgverzekeraars Nederland gericht
op het instellen van strafrechtelijke onderzoeken. De onderzoeken worden ad
hoc opgepakt en in de vorm van een jaarlijkse aktie. Het resultaat wordt preventief
uitgedragen en dient als ultimum remedium voor de sector. • Intensiveren van het fraude-overleg met de werkgroep Declaraties van
Zorgverzekeraars Nederland (2003). • Jaarlijks instellen van een aktie
binnen een onderdeel van de sector en het jaarlijks instellen van 16 (2003:
9; 2004: 14; 2005 e.v.: 16) strafrechtelijke onderzoeken op basis van de aangiften
van de zorgverzekeraars met vanaf 2005 een strafrechtelijk nadeel van
in totaal 4,5 mln. Euro (2003–2006).Kosten: 2003 2004 2005 2006 struct. FTE 8 
 13 15 15  15 mln. in € 0,6 1,0 1,1 1,1 1,1Hoofdstuk 4.2 IdentiteitsfraudeIn aanvulling op de algemene doelstelling die werd geformuleerd in § 4.2.3,
kunnen een aantal operationele doelstellingen en indicatoren worden geformuleerd.Het beleid rond de bestrijding van identiteitsfraude is toegesneden op
de gedifferentieerde doelgroep waar verschillende overheidsinstanties mee
te maken hebben. Dit is een conglomeraat van o.a. bevolkingsadministraties,
fiscaliteit, sociale zekerheidsinstellingen en de asielketen. Van de sociale
zekerheid kan opgemerkt worden dat daar een (onevenredig) groot risico op
feitelijke fraude zal liggen vanwege het te behalen financieel gewin (toetreding
tot arbeid in relatie tot zwart werk). Doordat identiteitsfraude zich afspeelt
binnen verschillende beleidsterreinen van de overheid zal de nadruk moeten
liggen op samenwerking, efficiency, facilitering, het delen van
opgebouwde expertise en uitbouw hiervan door onderzoek.Voor een aantal maatregelen van het Ministerie van SZW konden in de onderstaande
tabel alleen de kosten per maatregel worden geraamd, de bijbehorende opbrengsten
voor het totaal van maatregelen bedragen:  2003 2004 20052006 SZW 23 45 68 91 Operationele doelstellingMaatregel Financiële consequenties Kennis en communicatie a.Verhoging kennisniveau
baliepersoneel• FIN: Opleiden baliemedewerkers
en ter beschikking stellen van hulpmiddelen • SZW: Het verhogen van
het kennisniveau in de sociale zekerheid met betrekking tot (internationale)
reis- en brondocumenten. Het opleiden van personeel dat veelvuldig in aanraking
komt met (EU-)identiteitsbewijzen maar ook brondocumenten, m.n. baliepersoneel
(CWI's, gemeenten) en verzekeringssartsen. Als verdiepingsmodule zal de nadruk
komen te liggen op brondocumenten De meest specialistische module is bestemd
voor opsporingsdiensten en looninspectie en o.a gericht op het onderkennen
van vervalsingen o.b.v. kopieën. Het gaat hier om een extra kwalitatieve
impuls die niet met bestaande middelen te bekostigen valt. Een prestatie-indicator
is het aantal opgeleide medewerkers per jaar. • VROM: in het kader van
de totstandkoming van de lokale klantcontactpunten voor de huursubsidie wordt
uitdrukkelijk aandacht besteed aan het kwalificeren van het baliepersoneel.
Daarvoor wordt een aparte opleidingsmodule ontwikkeld. Vanaf medio 2003 kunnen
gaandeweg elektronische handelingen (invoer gegevens t.b.v. subsidieaanvraag;
mutaties in gegevens) aan de balie worden verricht. • BZK: Facilitering
verbetering documentcontrole. Opbouw kennissysteem brondocumenten: doel is
te zorgen voor een instrument (kennissysteem) waarmee functionarissen uit
de eerste (frontoffice) en tweede lijn (backoffice) in staat zijn om informatie
rond de echtheidskenmerken van brondocumenten te raadplegen onafhankelijk
van tijd en situatie. Het kennissysteem dient de verificatie van de uiterlijke
kenmerken i.c. de verschijningsvorm te ondersteunen • FIN: Aanschaf apparatuur heeft in 2001 reeds plaatsgehad. Opleidingstraject
wordt in 2002 afgerond. Geen kosten en alleen indirekte opbrengsten. •
 SZW: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln.
in € 9 3 – – • VROM: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.2  0.1
 – – • BZK Kosten: 
2003 2004 2005 2006 mln. in € 0.6 –  – 
 – b.Regionale samenwerking • FIN: zie i. • SZW: Verbetering gegevensuitwisseling
ID fraude. Terugmelding en infrastructuur doorgeven signaleringen. Op dit
moment worden slechts meldingen van gestolen/vermiste paspoorten geregistreerd.
Hierdoor is er sprake van een forse onderregistratie van deze problematiek.
Feitelijk zouden ook alle ID-documenten waarvan door instanties bij controles
misbruik wordt geconstateerd centraal moeten worden gemeld opdat de omvang
van het probleem in zijn totaliteit zichtbaar wordt en gericht onderzoek kan
worden ingesteld. • VROM: zie SZW•
FIN: zie i. • SZW: Kosten: 2003 2004
 2005 2006 mln. in € 2 1,5 1 – Registratie vindt thans
plaats bij een private instantie (de BKR te Tiel). Of er moeten middelen worden
vrijgemaakt om deze instantie meer werkzaamheden ten behoeve van overheidsinstanties
te laten verrichten, of er moet een nieuwe beheerder worden aangewezen/ingericht. •
 VROM: Geen kosten en alleen indirecte opbrengsten. d.Toepassing biometrie• BZK: De investeringen in apparatuur en
personele capaciteit die nodig zijn voor het opnemen van templates met biometrische
kenmerken op de reisdocumenten blijven in het bestek van deze nota buiten
beschouwing, evenals de ontwikkelkosten t.b.v. het bepalen van het biometrische
kenmerken en de wijze van opslag. Indien in de toekomst besloten wordt de
toepassing van biometrie verder uit te breiden, dan zullen investeringen moeten
worden gedaan in verificatieapparatuur bij de loketten van de overheidsdiensten
waar mensen zich moeten identificeren t.b.v. overheidsvoorzieningen. Daarbij
zijn niet meegerekend politiediensten en grensoverschrijdings controles (waar
identificatie immers niet in eerste aanleg is gerelateerd aan financieel-economische
fraude). De kosten van de biometrische meetapparatuur (afhankelijk van internationale
afspraken worden dat waarschijnlijk irisscanners, gelaatsscanners, vingeradrukscanners
of zelfs combinaties van deze scanners) worden voorzichtig geschat op € 5 000
per stuk, te installeren bij ca. 1 500 loketten waaronder gemeentelijke
diensten, CWI-vestigingen, regiokantoren UWV en IBG etc. Daarbij wordt gerekend
met ca. 10% aan opslagkosten voor installatie en instructie van bedienend
personeel. De totale kosten bedragen daarmee naar schatting € 8,25
mln, ongeveer € 4,1 miljoen in 2005 en € 4,2 miljoen in
2006. Bij de integrale kostenafweging betreffende de besluitvorming over biometrie
zal dit aspect worden meegenomen.  e.Intensivering voorlichting • FIN: Inhoudingsplichtigen voor de Loonheffing
actief ondersteunen bij het uitvoeren van identificatie-verplichtingen •
 SZW: Verhoging bekendheid met toon-, verificatie-, bewaar- en administratieplichten.
Intensivering van de (publieks) voorlichting en facilitering aan werkgevers.
Ook deze maatregel ondersteunt het complex van maatregelen gericht op optimalisering
van de controles. De identificatieverplichting op de werkplek is in het slop
geraakt. De te houden voorlichtingscampagne moet direct gevolgd worden door
grootschalige verspreide controles, omgeven door publiciteit (controle op
een ministerie/bij de IND/bij de KLPD op de werkplek?). • FIN: Geen kosten en alleen indirekte opbrengsten. • SZW: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 4 
 1 – – Het gaat vnl. om kosten voor een aparte, grote voorlichtingscampagne
die extra aandacht moet genereren voor de WID-verplichtingen. Hiermee is in
de budgettoekenning van het UWV geen rekening gehouden.Bestandsbeheer f.Bestandsopschoning Onderzoek naar bestands-vervuiling, gevolgd door
acties om bestand op te schonen. Voorts invoering zelfreinigende technieken
om nieuwe vervuiling tegen te gaan. Bestandsschoningsacties in de jaren 2003
tot en met 2005; invoering zelfreinigende technieken vanaf 2002. Geen kosten en alleen indirekte opbrengsten. g.Optimalisering beheer
sofi-nummers • FIN: Onderzocht wordt op welke
wijze de relevante informatie voor de bestrijding van ID-fraude toegankelijk
kan worden gemaakt voor alle bij de bestrijding betrokken actoren. •
 FIN: verbeterde ondersteuning in het sofi-domein aan inhoudingsplichtigen
bij de verificatie van sofinummers. Op dit moment wordt onderzoek uitgevoerd
naar een verificatiepunt, naar analogie naar het verificatiepunt dat al voor
banken en verzekeraars bestaat. • SZW: – versterking van de kwaliteitsbewaking
en koppeling van persoonsadministraties inzake het gebruik van sofinummers–
snellere constatering van identiteitsfraude en misbruik van het sofinummer
in onder meer de sociale zekerheid, door middel van permanent en structureerd
bestandsonderzoek en -vergelijking en het uitwisselen van gegevens tussen
de relevante uitvoeringsorganisaties die gebruik maken van het sofinummer–
onderdeel van deze trajecten zijn in 2003 uit te voeren haalbaarheidsstudies
naar de meest succesvolle opzet hiervan.•
FIN: Geen kosten en alleen indirekte opbrengsten. • SZW: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln. in € 6 9,5 11,5
 5,5 Handhaving i.Intensivering controle
en opsporing• FIN: Instellen
onderzoeken met andere toezichthouders • SZW: Optimaliseren van controlemethodiek
en afstemming fysieke en administratieve werkelijkheid. Op basis van haalbaarheidsonderzoeken,
de invoering van een beperkte eerstedagsmelding van dienstverbanden (Wetsvoorstel
WALVIS); direct opleggen van meldingsplicht tijdens controle; premievaststelling
o.b.v. niet-loongerelateerde gegevens; omkering van bewijslast bij geconstateerde
aanwezigheid op de werkvloer. Het gaat hier om een complex van voorstellen
waarmee in zijn totaliteit wordt beoogd de effectiviteit van werkplekcontroles
te vergroten. Hiermee hangt ook de introductie van nieuwe administratieve
sancties (m.b.t. WID, WAV, MSV) samen. De prestatie-indicator is het doorvoeren
van de maatregelen. • BuZa: – intensivering van het gebruikmaken
van de expertise van BuZa – signaleren van risicolanden/risico- groepen –
efficient inrichten van de hiermee gepaard gaande verificatieonderzoeken BuZa
gaat het huidige aantal risicolanden uitbreiden met vijf risicolanden. Hiertoe
wordt de capaciteit op de posten uitgebreid met 12 uitgezonden en 15 lokale
medewerkers. De capaciteit op het departement wordt uitgebreid met 9 fte uitgebreid. • FIN: Opbrengsten
 2003 2004 2005 2006 mln. in € 27.2 18.1 18.1 18.1 •
 SZW: Kosten: 2003 2004 2005 2006 mln.
in € 5 13 7 3 • BuZa: Kosten:
 2003 2004 2005 2006 mln. in €  4   4 4 4 Opbrengsten: 2003 2004 2005 2006 mln. in €
0.8 0.8 0.8 0.8 k.OM: Strafrechtelijk
sluitstuk • Doel is om de beleidsintensiveringen
in eerdere schakels van de «identiteitsketen» van een adequaat
strafrechtelijk sluitstuk te voorzien• Op basis van de ervaringen in
3 pilots tot nu toe wordt uitgegaan van een groei van het aantal door het
OM in behandeling te nemen aangiften tot 5000 in 2003, en tot 8 000 in
2004 ev. In beginsel volgt in alle gevallen een strafrechtelijke reactie (dagvaarding,
berechting, detentie). Premisse is daarbij landelijke implementatie van de
«lik-op-stuk» werkwijze uit de pilots, en versterking van de diverse
betrokken schakels in de strafrechtelijke keten. Daarbij wordt uitgegaan van
de in hoofdstuk 4.2 beschreven volumegroei, maar niet van verzwaring van de
strafeis van het OM.Kosten
versterking strafrechtelijke keten: 2003 2004 2005 2006 mln.
in  € 9 27  27 27 Opbrengsten:
De opbrengsten zullen preventief van aard zijn (voorkómen van verdere
schade voor overheid en private sector), dan wel als maatschappelijke baten
moeten worden gedefinieerd (indien het financieel nadeel door bedrijf of instelling
kan worden teruggevorderd bij de dader). Opbrengsten die (verdere) schade
voor de overheid voorkómen, zullen ten goede komen aan diverse betrokken
departementen (SZW, Financiën, VROM, OC&W). Waar mogelijk zijn deze
opbrengsten eerder in deze tabel opgenomen.Toelichting Project Regionale SamenwerkingAlgemeenHet project is, onder leiding van het Openbaar Ministerie, gestart in
2000. In september 2001 zijn de opgedane bevindingen in de praktijk gebracht
in de vorm van drie pilots, in de gemeenten Eindhoven, Utrecht en de regio
Amsterdam. In 2002 zal op basis van de ervaringen in de pilots een voorstel
worden opgesteld voor landelijke implementatie van de in het project toegepaste
werkwijze. Daarbij hoort tevens een voorstel aan het College van Procureurs
Generaal om een landelijke strafvorderingsrichtlijn te doen uitgaan,
om te waarborgen dat de in de pilots ingezette strafrechtelijke aanpak in
het gehele land zal worden gevolgd.DoelstellingHet project kent de volgende doelstellingen:a. Door middel van samenwerking voorkomen dat valse, vervalste of onjuiste
gegevens in de GBA en andere basisadministraties worden opgenomen (preventie)b. Door middel van samenwerking onmiddellijk en adequaat optreden bij
constatering van valse of vervalste documenten (repressie) ad a: PreventieBij de preventieve aanpak is een groot aantal partners betrokken: gemeenten
(GBA), de Belastingdienst, Centra voor Werk en Inkomen, de Sociale Verzekerings
Bank, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen, de Kamers van Koophandel,
het Kadaster, banken, grenswisselkantoren, het verzekeringswezen en het notariaat.Uitgangspunt is dat door een goede identiteitsvaststelling (GBA) mede
aan de hand van een goede identiteitscontrole wordt voorkomen dat vele andere
bestanden worden vervuild. Dit kan worden bereikt door deskundigheidsbevordering
van baliepersoneel in het herkennen van valse of vervalste documenten. Bij
constatering van valse of vervalste documenten dient stelselmatig aangifte
te worden gedaan bij de politie, teneinde een adequaat strafrechtelijk vervolg
te kunnen geven.ad b: RepressieIndien de op preventie gerichte activiteiten zijn verricht, is het van
belang dat de politie onmiddellijk beschikbaar is indien een vals of vervalst
document wordt geconstateerd. De verdachte dient te worden aangehouden, waarna
aangifte wordt opgenomen en het opsporingsonderzoek kan worden afgerond. Daarbij
blijft de verdacht zo veel mogelijk ter beschikking van Justitie (inverzekeringstelling,
in bewaringstelling, gevangenhouding). Zo spoedig mogelijk dient een dagvaarding
te worden uitgereikt, gevolgd door een berechting op korte termijn («snelrecht»).
Is de verdachte een illegale vreemdeling dan dient aansluitend aan de strafrechtelijke
detentie verwijdering uit Nederland plaats te vinden.Ontwikkeling aantal aangiftenIn 2000 bereikten 3 657 aangiften ter zake van artikel 231 Wetboek
van Strafrecht (= vervalsing van een reis- of identiteitsdocument) het Openbaar
Ministerie. Daarnaast zijn ook veel aangiften binnengekomen ter zake van overtreding
van artikel 225 Wetboek van Strafrecht (= valsheid in geschrifte), waarin
eveneens sprake is van vervalsing van documenten. Volgens een schatting van
het Openbaar Ministerie kan zonder meer worden uitgegaan van een totaal van
4200 aangiften in 2000, die betrekking hebben op vervalsing van documenten.De afgelopen jaren is het inzicht gegroeid dat een adequate identiteitsvaststelling
van groot belang is; dit besef is versterkt na de gebeurtenissen op 11 september
2001 in de Verenigde Staten. Een aantal actoren, met name de Centra voor Werk
en Inkomen, de Belastingdienst en de Kamers van Koophandel heeft hun beleid
terzake aangepast en heeft extra geïnvesteerd in deskundigheidsbevordering
en intensivering van documentcontrole. Deze verhoogde aandacht in het begin
van de keten zal naar verwachting leiden tot een groei van het aantal aangiften
in 2002 naar 4500. Dit aantal vormt de «bodem» van
het fors groeiend aantal zaken dat het openbaar ministerie in 2003 en daarna
zal bereiken.Het kabinetsbeleid met betrekking tot de voorkóming en aanpak van
identiteitsfraude, zoals beschreven in paragraaf 4.2, zal eind 2002 en
zeker in de loop van 2003 nadrukkelijker vorm krijgen. Omdat eerst nog een
inhaalslag gemaakt moet worden met betrekking tot deskundigheidsbevordering
in de gemeenten wordt, mede op basis van de in de 3 pilots opgedane ervaringen,
een relatief beperkte stijging van het aantal aangiften verwacht in 2003:
van 4500 naar 5000. In de jaren daarna mag echter, op grond van de voorgenomen
aanpak, een forse stijging worden verwacht naar 8000 aangiften op jaarbasis.
Deze verwachte groei zal niet alleen het gevolg zijn van beleidsintensiveringen
van alle actoren, inclusief de gemeenten, maar ook van de toetreding van nieuwe
lidstaten tot de Europese Unie de komend jaren. In dit verband wordt erop
gewezen dat in de periode 1996–2000 in totaal 435 000 paspoorten
als «gestolen» of «vermist» zijn opgegeven en dat
het aantal «hitmeldingen» (d.w.z. dat het Verificatie Informatie
Systeem bevestigt dat het nummer van het te verifiëren document als ongeldig
bekend is; bron: BKR) in het jaar 2000 32 711 bedroeg, waarvan 15 514
paspoorten.Strafrechtelijke keten: onderbouwing van de geraamde kosten
en batenDe in het kader van het project «Identiteitsfraude; regionale samenwerking»
gevolgde aanpak komt erop neer dat partners in het begin van de identiteitsketen
een adequaat strafrechtelijk vervolg wordt gegarandeerd, indien zij zelf voldoende
preventieve maatregelen hebben getroffen. Dat betekent dat alle aangiften
snel en doeltreffend moeten worden afgedaan. Zoals hierboven aangegeven, wordt
voor 2003 rekening gehouden met 5000 aangiften en voor de jaren 2004 en volgende
met 8000 aangiften. In vrijwel alle gevallen zal daarbij sprake zijn van een
heterdaadsituatie. Niet in alle gevallen zal het toepassen van voorlopige
hechtenis nodig zijn. Met name indien het verdachten betreft met de Nederlandse
nationaliteit of legaal in ons land verblijvende vreemdelingen zal worden
volstaan met het uitreiken van een dagvaarding. Bij deze categorie zal na
het rechterlijk vonnis wel gevangenisstraf worden opgelegd; de ervaringen
in de pilopt wijzen uit dat de rechter in de meeste gevallen inderdaad gevangenisstraf
oplegt. Als het gaat om niet legaal in Nederland verblijvende vreemdelingen
zal in beginsel steeds voorlopige hechtenis worden toegepast.Om het gewenste strafrechtelijke sluitstuk mogelijk te maken zijn extra
investeringen in de strafrechtelijke keten noodzakelijk: er zal, zeker vanaf 2004,
een grotere druk komen op de beschikbare celcapaciteit (voorlopige hechtenis,
in bewaringstelling, gevangenhouding, tenuitvoerlegging van vonnissen) en
op de verwerkingscapaciteit van het Openbaar Ministerie (parketsecretarissen
en officieren van justitie) en de Zittende Magistratuur (rechters).In de jaren 2003 en volgende wordt een verdere, aanzienlijke stijging
verwacht, vanaf 2004 uitlopend tot 8000 zaken per jaar. Kosten in mln. €: 1 jaar  20032004200520062 volume 2002  45004 500 4 500 4 500 3 beleidsintensivering I 500 3 500 3 500 3 500 4beleidsintensivering II  1 013 1 013 1 0131 013 5 ZM Rechter Com inverzekeringst 0,1 0,30,3 0,3 6 ZM raadkamer gevanghouding 0,20,5 0,5 0,5 7 ZM Politierechter zitting 0,41,2 1,2 1,2 8 OM behandeling zaken  0,61,8 1,8 1,8 9 OM gerechtskosten  0,2 0,50,5 0,5 10 rechtsbijstand  1,2 3,4 3,43,4 11 cellen  6,7 19,2 19,2 19,2 totaal 9272727ad 3 Dit betreft de toename
van het aantal strafzaken t.o.v. volume in 2002  Voor de keteneffecten
is aangenomen dat het OM in 10 procent van de zaken seponeert. ad 4Het OM zal consequent
zaken voor de rechter brengen en een vrijheidsstraf vorderen  Dit betreft 25% van de
zaken. Hierin wordt thans een transactie aangeboden. Voorts is aangenomen
dat de rechter dit in 90% van de zaken volgt. ad 5 De RC zal in alle
zaken behalve bij sepots betrokken zijn. ad 6 in 7/8 daarvan beslist
de Raadkamer over gevangenhouding ad 8 OM betrokken bij
alle zaken. Gem kostprijs 398 euro ad 9 100% van volume
krijgt tolk, gem kostprijs bedraagt 114 euro ad 10 100% van volume
krijgt rechtsbijstand, gem vergoedingsbedrag 818 euro ad 11rechter legt in
90% van de zaken een straf van gemiddeld 6 weken op (hierin is duur inverzekeringstelling
+ gevangenhouding bedraagt gem. 25 dagen verrekend), gem kostprijs 114 euro
per dag  Beleidsintensivering I: volumegroei (extra aantal zaken) ten opzichte van 2002 Beleidsintensivering II: behoudens sepot in alle gevallen gevangenisstraf eisen. Nu wordt in ongeveer
25% van de gevallen (1013 zaken) nog een transactie aangeboden.Aan de andere kant levert een sluitende aanpak van identiteitsfraude hoge
baten op. In paragraaf 4.1 is reeds aangegeven dat per vals of vervalst
document dat uit het «circuit» wordt gehaald een gemiddeld bedrag
van f 80 000 op jaarbasis wordt «bespaard» (doordat
met dat document niet langer ten onrechte een beroep kan worden gedaan op
overheidsprestaties, dan wel anderszins financiële schade aan overheid
en bedrijfsleven kan worden toegebracht). Het betreft hier baten die niet
terugvloeien naar de Justitiebegroting, maar veelal indirecte baten (besparingen
in de private sector c.q. het bedrijfsleven, besparingen en/of extra inkomsten
in de vorm van in- of terugvordering in de sociale zekerheids- en de fiscale
sector).Hoofdstuk 4.3 Fraude als bedreiging van de voedselveiligheid
en een gezonde leefomgeving LNV-thema Projecten Kosten per jaar Voedselveiligheid 1Intensivering opsporing 0.70   2 Intensivering controles
destructiewetgeving (200 extra controles per jaar) 0.25  3 Intensivering controles
diergeneesmiddelenwetgeving (extra controles en kosten monsteranalyse) 1.25   4Intensivering controles
bestrijdingsmiddelenwetgeving (900 controles extra en incl. kosten monsteranalyse) 1.00  Groene leefomgeving 5 Intensivering opsporing fraude mestafzet0.45   6 Project geautomatiseerde
controle meststoffen 0.95  Verdere professionalisering opsporing 7 Extra inzet hoogwaardige opsporingstechnieken
op het vlak van forensische accountancy, financiële recherche, digitale
recherche c.q. inhuur van specifieke deskundigheid 0.50  Handhavingscommunicatie 8Diverse projecten op voormelde thema's 0.40 Totale kosten per jaar   5.50Totale baten per jaar (zie toelichting
hoofdtekst en voetnoot 47)   5.75Hoofdstuk 4.4 CorruptieDe doelstellingen zoals vermeld in paragraaf 2 en uitgewerkt in paragraaf 3
bevatten de volgende actiepunten:1. Kennisopbouw integriteit en corruptie• Om tot goed beleid te kunnen komen zal daarom de komende jaren
flink moeten worden geïnvesteerd in wetenschappelijk onderzoek naar de
aard en omvang van corruptie. Daarvoor zal in 2002 een onderzoek worden gestart,
in de jaren daarna zal een monitor moeten worden ontwikkeld om de ontwikkelingen
op dit gebied te volgen en om hierop beleidsmatig te kunnen anticiperen.• Het Openbaar Ministerie zal in 2002 een Handboek Vervolging Corruptie
vervaardigen, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan de bestaande regelgeving
en jurisprudentie.• De FIOD-ECD zal in 2002 een evaluatief onderzoek starten naar corruptie
in het bedrijfsleven. Het onderzoek is gericht op het ontwikkelen van een
strafrechtelijke aanpak gevolgd door het instellen van opsporingsonderzoeken.
Aan de hand van het onderzoek moet worden bepaald welke (strafrechtelijke)
aanpak van dit probleem moet worden geïnitieerd. Onder punt 3 wordt hierna
aangegeven welk effect dit op de opsporing van corruptie zal moeten hebben.• vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is een onderzoek geïnitieerd naar de mogelijke verbetering van registratie
van integriteitsschendingen en ambtsmisbruik binnen het openbaar bestuur.
Het onderzoek moet een toetsingskader opleveren dat in de toekomst kan bijdragen
aan het beter structureren, registreren en beoordelen van integriteitsschendingen
binnen het openbaar bestuur.• In samenwerking met maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven
zal een Centrum voor Integriteitsmanagement worden opgericht. Dit centrum
zal zich naast het doen van onderzoek en research ook bezighouden met het
geven van onderwijs op het gebied van integriteitsbewustwording.3. Intensiever toezicht en opsporen van corruptie• Voor 1 januari 2004 zal een evaluatie plaatsvinden van de opsporing
van corruptie in het buitenland door de Rijksrecherche. Ten behoeve hiervan
zal de Rijksrecherche een afzonderlijke registratie bijhouden van zaken in
het buitenland en de capaciteit die hiermee gemoeid is.• In het Plan van Aanpak corruptiebestrijding, dat in samenwerking
tussen OM en het Ministerie van Justitie zal worden opgesteld, zal het beleid
aangaande de corruptiebestrijding voor de komende jaren worden vastgelegd.• Het OM zal een Richtlijn corruptiebestrijding maken, waarin met
name de opsporing en vervolging van private en buitenlandse corruptie gestalte
moeten krijgen.• Opsporing van corruptie door de FIOD-ECD: Inkopers en andere functionarissen
laten zich door middel van kick.backs, contant of via rekeningen in het buitenland
persoonlijk verrijken. Deze kosten worden met behulp van valse facturen in
de administratie weggeboekt. Dergelijke corruptie veroorzaakt oneerlijke concurrentie
en heeft een negatieve invloed op de normen en waarden van het Nederlandse
bedrijfsleven. Ook worden de kostprijzen van produkten hierdoor soms hoger
dan noodzakelijk. Een bijkomend aspect is dat ook de Belastingdienst wordt
benadeeld. Kosten en baten intensivering opsporing FIOD-ECD in mln.
euro's:  2003 2004 20052006 Aantal pv's 10 20 20 20 Kosten0.8 1.1 1.9 1.9 Baten (opgespoord strafrechtelijk nadeel) 1,8 9 18 18De opbrengst van dit onderzoek kan gezien het innovatieve karakter slechts
worden geschat. Gezien de signalen in de pers is er een nadeel van tientallen
miljoenen. Afhankelijk van het resultaat van het toegepast wetenschappelijke
onderzoek worden er gefaseerd vanaf 2003 jaarlijks respectievelijk 2,
10 en 20 strafrechtelijke onderzoeken ingesteld met een nadeel van minimaal
Euro 0,9 miljoen per onderzoek. Dit nadeel betreft het economisch nadeel voor
de onderneming die de kosten van de corruptie ten onrechte ten laste van zijn
resultaat brengt. XNoot1Voortgangsrapportages «bestrijding financieel-economische criminaliteit»
van respectievelijk 22 juni 2000 (Kamerstukken II, 17 050, nr. 210) en
16 juli 2001 (Kamerstukken II, 17 050, nr. 221).XNoot1Omdat ten tijde van het verschijnen van deze nota nog geen resultaten
van de parlementaire enquête beschikbaar zijn, wordt in deze nota niet
nader ingegaan op bouwfraude. Naar alle waarschijnlijkheid zullen de maatregelen
die worden genomen naar aanleiding van de bouwfraude-enquête in een
apart traject worden gemonitord.XNoot2Notitie van de directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, dr. P.
Schnabel. Deze notitie ging vooraf aan de «Verkenningen» op een
vijftal beleidsterreinen, waarvan de Minister-President op 23 augustus 2001
de resultaten aan de Tweede Kamer heeft aangeboden.XNoot3Brief van de minister van Justitie van 9 april 1998, Kamerstukken II,
vergaderjaar 1997–1998, 17 055, nr. 203.XNoot4Zie bijvoorbeeld de scenariostudie van prof. B. Hoogenboom: «'t
Neemt toe, men weet niet hoe», scenariostudie financieel-economische
criminaliteit in 2010 (Den Haag, Koninklijke Vermande, 2001) die een beeld
geeft van de mogelijke gevolgen van een aantal belangrijke maatschappelijke
ontwikkelingen voor de aanpak van financieel-economische criminaliteit.XNoot1Zie de voortgangsrapportages «bestrijding financieel-economische
criminaliteit» van 17 juni 1999 (Kamerstukken II, 17 050, nr. 207),
22 juni 2000 (Kamerstukken II, 17 050, nr. 210), en 16 juli 2001 (Kamerstukken
II, 17 050, nr. 221).XNoot2Op deze wijze wil het kabinet invulling geven aan de toezegging van de
Minister van Justitie tijdens het algemeen overleg van 20 februari 2001 om
de mogelijkheden van een anti-fraudecampagne van de overheid te bezien (zie
Kamerstuk 17 050, nr. 214, pag. 5).XNoot3Verticale fraude is fraude waarvan de overheid het slachtoffer is (zoals
fraude met uitkeringen, belastingen, overheidssubsidies etc.).XNoot4Horizontale fraude is fraude waarvan de private sector (bedrijfsleven,
financiële sector) of burgers het slachtoffer zijn.XNoot5De Arbeids Inspectie van het ministerie van SZW, de Economische Controle
Dienst (destijds van het ministerie van Economische Zaken, inmiddels de FIOD-ECD
van het ministerie van Financiën), de Algemene Inspectie Dienst van het
ministerie van LNV en de Dienst recherchezaken van het ministerie van VROM).XNoot1Het jaar 1998 is hier niet meegenomen, omdat de intensiveringsgelden eerst
met ingang van 1999 beschikbaar zijn gekomen.XNoot1TPO= Tri Partiet Overleg tussen Belastingdienst, FIOD-ECD en OM.XNoot2Zie voortgangsrapportage «bestrijding financieel-economische criminaliteit
2000», 16 juli 2001, blz. 40 (Kamerstuk: zie voetnoot 4).XNoot3Misbruik en Oneigenlijk gebruik.XNoot1Met «witte fraude» wordt gedoeld op die vormen van fraude
die door middel van bestandsvergelijking kunnen worden ontdekt.XNoot1Zie de «integrale handhavingsrapportage voor de sociale zekerheid»
(kenmerk: SZAO-01-988) voor de kwantitatieve ontwikkelingen over de periode
1997–2000.XNoot2Van Gils, Van der Heijden, Rosebeek: Randomized Response: Onderzoek naar
regelovertreding (ABW, WAO en WW), Amsterdam, SZW/NIPO, januari 2001; het
rapport «Zwarte bijstandsfraude» is 15 november 2001 aangeboden
aan de TK (kenmerk BZ/AB/01/67 521); zie voor en overzicht van onderzoeken
inzake de evaluatie van de Wet MBTi: Oeloff, E., Interne nalevingsbereidheid
in zes stappen (een implementatietraject voor handhavingsbeleid in het kader
van het project draagvlakvergroting BMTi, Radar/Lisv, Amsterdam 2001, waarin
o.a. opgenomen: 1. Rietbergen, C.J.M. en J.T.F. Vos, Boeten en maatregelen
in uitvoering. Evaluatie van de uitvoering van de wet Boeten, Matregelen,
terug- en Invordering sociale zekerheid in ZW en WAO, Verwey-Jonker Instituut/Lisv,
Utrecht/Amsterdam, 2000 en 2. Deursen, C.G.L. van, Uitvoering van de WW 3
jaar na de invoering van de wet BMTi (onderzoek onder 48 WW functionarissen),
Bureau Astri/Lisv, Leiden/Amsterdam, 1999.XNoot11Kamerstukken II, 1999–2000, nr. 26 955, nr. 1.XNoot2PO/01/779709.XNoot3 Aan de kostenkant betreft het hier extra middelen voor politie, OM en
BOD'en (zie de bijlage bij de voortgangsrapportage «bestrijding financieel-economische
criminaliteit 1997–1998, blz. 55, tabel 1). Het betreft hier primair
de extra toegekende middelen voor de bestrijding van horizontale fraude, maar
ook de extra middelen de zijn toegekend aan de BOD'en (zie par. 2.5). De BOD'en
richten zich vooral op verticale fraude, en in mindere mate op horizontale
fraude. Deze middelen zijn met ingang van 1999 aan de diverse begrotingen
toegevoegd, reden waarom in dat jaar nog geen opbrengsten zijn geraamd: de
beoogde werving t.b.v. de uitbreiding van opsporingscapaciteit kon pas dat
jaar starten. Wat de opbrengsten betreft ging het in 2000 om een bedrag van
fl 2 miljoen aan extra inkomsten in de sfeer van boeten en transacties (2001:
fl 4 miljoen), en voor het overige om extra inkomsten in de sfeer van belastingheffing
en BTW. De inkomsten uit boeten en transacties op dit onderdeel maken slechts
een gering aandeel uit van de totale inkomsten aan boeten en transacties op
de Justitie-begroting. Omdat «fraude» een breed scala aan misdrijven
omvat, is het niet mogelijk gebleken een precieze uitsplitsing te maken naar
inkomsten voor de verschillende fraudecategorieën. Gelet op de algemene
ontwikkeling m.b.t. de inkomsten uit boeten en transacties in 2000 in 2001
kan evenwel worden aangenomen dat de geraamde inkomsten m.b.t. horizontale
fraude inderdaad zijn gerealiseerd.XNoot1VPO = Voorbereidend Prioriteiten Overleg.XNoot11999: zie voortgangsrapportage van 22 juni 2000 (17 050, nr. 211,
blz. 47, 48); 2000: zie voortgangsrapportage van 16 juli 2001 (17 050,
nr. 221, blz. 33).XNoot2«Inpoldering van het fraudelandschap», Faber organisatievernieuwing,
door de bewindslieden van Justitie en van BZK aangeboden aan de Tweede Kamer
per brief van 14-02-2000 (kenmerk 5009446/500/GBJ).XNoot3Een van de belangrijkste aanbevelingen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer «Opsporing en vervolging van fraude» van 14 december
2000 (Kamerstukken II, 2000–2001, 27 555, nrs. 1–2).XNoot1Brief van de ministers van BZK en Justitie aan de Tweede Kamer van 26
februari 2002, kenmerk EA2002/59218.XNoot1Van Gils, Van der Heijden, Rosebeek: Randomized Response: Onderzoek naar
regelovertreding (ABW, WAO en WW), Amsterdam, SZW/NIPO, januari 2001; Berkhout,
Renooy en Van Waveren: Zwarte bijstandsfraude. Beleid ter voorkoming en bestrijding.
Den Haag, SZW/Elsevier, november 2001; Visser en Van Zevenbergen: illegale
tewerkstelling verkend. Den Haag, SZW/Elsevier, maart 2001.XNoot1Opsporing en vervolging van fraude, Algemene Rekenkamer, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2000–2001, 27 555 nrs. 1–2.XNoot1De opbrengsten betreffen de bedragen die neerslaan in de collectieve sector.
Voor zover maatschappelijke baten zijn te formuleren, zijn deze opgenomen
in de bijlagen.XNoot1De reeds eerder gememoreerde scenariostudie van prof. B. Hoogenboom («'t
neemt toe, men weet niet hoe», zie voetnoot 3) maakt duidelijk dat horizontale
fraude ook de komende jaren een probleem blijft dat een serieuze en krachtige
aanpak van politie en justitie vergt. Dat Nederland daarin bepaald niet uniek
is, blijkt uit een onderzoek naar fraude ten koste van het bedrijfsleven in
een groot aantal Europese landen (European economic crime survey, Price Waterhouse
Coopers, 2001).XNoot1Rapport Monitor bedrijven en Instellingen, Nipo Consult/Eysink Smeets
& Etman, 25 mei 2000 (in opdracht van de ministeries van Justitie (WODC)
en BZK).XNoot2«Naar nieuwe mogelijkheden telecommunicatie, ook nieuwe fraudevormen?»,
Groningen, 3 september 2001.XNoot1Signaalrapport «West en Midden Afrikaanse criminele netwerken»
KLPD, Unit Financiële criminaliteit, 9 januari 2002.XNoot2Begin 2002 werd door EUROPOL een conferentie georganiseerd specifiek gericht
op de West-Afrika problematiek.XNoot1Zie de nota's Voedsel en Groen (Kamerstukken II, 27 232, nr. 2) en
Natuur voor mensen, mensen voor natuur (Kamerstukken II, 27 235, nr.
1).XNoot1Van Gils, Van der Heijden, Rosebeek: Randomized Response: onderzoek naar
regelovertreding (ABW, WAO en WW), Amsterdam, SZW/NIPO, januari 2001.XNoot1Sedert 1995 heeft het OM zijn inspanningen verdrievoudigd. Waar in 1995 1083
zaken zijn behandeld, is dat in 2001 opgelopen tot 3080. Het merendeel van
de zaken betreft het gebruik van valse reispassen (2934), bij een minderheid
gaat het om het vervaardigen daarvan (146 zaken).XNoot1Het betreft pilots in de gemeenten Eindhoven, Utrecht en de regio Amsterdam,
in het kader van het project «Identiteitsfraude. Project Regionale Samenwerking».
Voor meer informatie over dit project wordt verwezen naar paragraaf 4.2
van de bijlage, onder «toelichting project regionale samenwerking».XNoot2Registraties die voldoen aan de randvoorwaarden van authenticiteit, integriteit
en vertrouwelijkheid. Authenticiteit: de identiteit van de andere partij kan
met zekerheid worden vastgesteld. Integriteit: betrokken partijen kunnen zeker
zijn dat de aangeboden informatie echt is en niet gemanipuleerd. Vertrouwelijkheid:
betrokken partijen kunnen zeker zijn dat de informatie die wordt uitgewisseld
vertrouwelijk blijft en niet in verkeerde handen valt.XNoot1Programma Stroomlijning Basisgegevens (SBG) is een samenwerking van de
ministeries van BZK, EZ, Fin, Jus, LNV, SZW, VenW, VROM en VWS, de VNG en
het College Bescherming Persoonsgegevens. In de brief van de minister voor
Grote Steden- en Integratiebeleid d.d. 17-10-2001 (TK, vergaderjaar 2001–2002,
26 387, nr. 11) is de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang
van het programma SBG.XNoot1Zie de vorige voetnoot.XNoot1De opbrengsten betreffen de bedragen die neerslaan binnen de collectieve
sector. Voor zover maatschappelijke baten zijn te formuleren, zijn deze opgenomen
in de bijlagen.XNoot1Zie de nota's Voedsel en Groen (Kamerstukken II, 27 232, nr. 2),
Zicht op gezonde teelt (Kamerstukken II, 27 858, nr. 2) en Natuur voor
mensen, mensen voor natuur (Kamerstukken II, 27 235, nr 1).XNoot1Bovine Spongiforme Encephalopathie – de zogenaamde «gekke»
koeien ziekte.XNoot1Volgens de gegevens van LNV betreft het hier onder meer opbrengsten uit
ontneming, boetes en in beslag genomen goederen. Deze opbrengsten kunnen niet
worden ingeboekt op de begroting van LNV en evenmin gespecificeerd elders
op de Rijksbegroting. Daarom zullen ze worden vermeld als maatschappelijke
opbrengsten in de bijlage.XNoot2Corruptie kan worden gedefinieerd als het aannemen van een gift, dienst
of belofte waarbij men weet dat dit wordt gedaan teneinde een wederdienst
te verkrijgen. Niet alleen het aannemen van de gift is daarbij strafbaar,
ook het aanbieden is strafbaar. «Opgemerkt dient te worden dat corruptie,
evenals fraude, geen juridisch begrip is. Het Wetboek van Strafrecht kent
ook niet de strafbaarstelling van fraude en corruptie als zodanig. Fraude
en corruptie zijn slechts verzamelnamen voor allerlei strafbaar gestelde gedragingen
(of in bredere zin als veelvormige maatschappelijke verschijnselen)»
aldus de Tijdelijke commissie onderzoek bouwfraude (Commissie Vos) in haar
rapport (TK 2001–2002, 28 093, nrs. 22–23).XNoot3L. Huberts, «Bestuurlijke corruptie en fraude in Nederland»,
Arnhem, 1992 en H. van de Bunt, «Maatregelen tegen corruptie in het
bedrijfsleven: een kwart eeuw na de invoering van art. 328ter Wetboek van
Strafrecht», in: Justitiële Verkenningen, 19-I, 1993.XNoot1De FIOD-ECD reageert alleen wanneer uit de belastingaangifte een signaal
komt dat mogelijk sprake is van corruptie. Zij speelt deze signalen dan door
aan de politie, dan wel stelt zelf een onderzoek in gericht op de financiële
aspecten van de kick-backs (steekpenningen) en de gevolgen hiervan voor de
belastingen.XNoot2De Commissie Vos zegt hierover: «Corruptie en fraude komen evenwel
vaak samen voor en gaan veelal gepaard met andere vormen van onregelmatigheden,
doordat bijvoorbeeld wordt geprofiteerd van mazen in wet- en regelgeving of
van hetgeen oogluikend wordt toegestaan.XNoot3In het jaarverslag 2000 van de Rijksrecherche is een aantal omvangrijke
zaken uitgewerkt waarbij corruptie hand in hand gaat met andere frauduleuze
en/of financieel-economische delicten.XNoot1«BIBOB» staat voor Bevordering integriteitbeoordelingen door
het openbaar bestuur.XNoot2Bij «relationele integriteit» wordt gedoeld op de integriteit
van de overheid in haar contacten met burgers, bedrijven en organisaties waarbij
moet worden gewaarborgd dat geen criminele handelingen kunnen plaatsvinden
met behulp van overheidsvoorzieningen.XNoot1Er wordt hierbij ook wel gesproken van «zwarte lijsten».XNoot1Per 1 februari 2002 is in de Aanwijzing taken en inzet Rijksrecherche
geregeld dat de Rijksrecherche de bevoegdheid krijgt onderzoek te verrichten
naar corruptie in het buitenland, waarbij een Nederlandse ambtenaar of een
Nederlands bedrijf een ambtenaar of bedrijf in het buitenland heeft omgekocht,
c.q. is omgekocht door een bedrijf of ambtenaar uit het buitenland. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-17050-234.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl