Uitvoeringswet EG-verordening registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH); Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30600, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30600 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. «Menselijke gezondheid en milieu»3. Uitvoering Reach en andere regelingen4. Algemene delegatiebepaling5. Aanwijzing bevoegde instanties6. Aanwijzing strafbare Reach-verboden7. ArtikelsgewijsArtikel 9.2.2.3Artikel 9.2.2.6Artikel 9.2.3.4Artikel 9.2.3.58. Memorie van toelichtingOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W08.050568/V
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30600Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 600Uitbreiding en wijziging van de Wet milieubeheer in verband met de uitvoering
van EG-verordening registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen
(REACH) en de overheveling van de bepalingen van de Wet milieugevaarlijke
stoffen naar de Wet milieubeheer, alsmede daarmee samenhangende wijzigingen
van andere wetten (Uitvoeringswet EG-verordening registratie, evaluatie en
autorisatie van chemische stoffen (REACH))nr. 4ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 24 maart
2006 en het nader rapport d.d. 15 juni 2006, aangeboden aan de Koningin
door de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.
Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 20 december 2005, no. 05004720, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer, bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt
het voorstel van wet, houdende uitbreiding en wijziging van de Wet milieubeheer
in verband met de uitvoering van EG-verordening registratie, evaluatie en
autorisatie van chemische stoffen (Reach) en de overheveling van de bepalingen
van de Wet milieugevaarlijke stoffen naar de Wet milieubeheer en daarmee samenhangende
wijzigingen van andere wetten (Uitvoeringswet EG-verordening registratie,
evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (Reach), met memorie van toelichting.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 20 december
2005, no. 05 004720, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 24 maart 2006, nr. W08.050568/V, bied ik U hierbij
aan.De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar
maakt een aantal opmerkingen. Hij is van oordeel dat in verband daarmee enige
aanpassing van het wetsvoorstel en de toelichting wenselijk is.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met zijn advies rekening zal
zijn gehouden. Hieronder ga ik op de opmerkingen in.1. Inleidinga. Inhoud Reach «Reach» is de korte benaming voor een
concept EG-verordening waarin de belangrijkste bestaande verordeningen en
richtlijnen op het gebied van chemische stoffen worden geïntegreerd.2 Reach beoogt een regime te bieden waarin
de bescherming van mens en milieu wordt gecombineerd met het voorkómen
van onnodige proeven, en een eerlijke concurrentie. Een belangrijk uitgangspunt
is dat de verantwoordelijkheid voor chemische stoffen verschuift van de overheid
naar degene die deze stof produceert of in de handel brengt. Ook moeten de
verschillende actoren in de keten elkaar informeren over onder meer ervaringen
met het gebruik van een stof. Deze ervaringen dragen weer bij aan de kennis
over de effecten van een stof, waardoor risico’s voor mens en milieu
beter kunnen worden beoordeeld.De taken van de lidstaten, die thans nog zijn belast met taken waaraan
zij in de praktijk onvoldoende toekomen, zoals onderzoek en registratie, worden
beperkt. Veel taken gaan over naar het nieuw op te richten Europees Chemicaliënagentschap
(ECA). Het ECA krijgt het beheer over databanken van chemische stoffen en
wordt het belangrijkste beslissingsbevoegde orgaan. Het ECA zal beslissen
op aanvragen om vergunning voor zeer zorgwekkende stoffen. De lidstaten moeten
meerjarenplannen maken voor onderzoek naar stoffen en deze voorleggen aan
het ECA. De producenten moeten hun stoffen laten registreren en voornemens
om proeven te nemen vooraf melden bij het ECA. Op die manier ontstaat een
gecoördineerde aanpak waarbij uiteindelijk de door het ECA beheerde databanken
een compleet overzicht bieden van alle gegevens over chemische stoffen. Voor
de Nederlandse wetgeving heeft Reach tamelijk ingrijpende gevolgen, die in
het voorliggende wetsvoorstel worden geregeld. Het voorstel voorziet onder
meer in intrekking van de Wet milieugevaarlijke stoffen (WMS). Veel bepalingen
van de WMS moeten als gevolg van Reach vervallen; de bepalingen die worden
gehandhaafd, worden opgenomen in de Wet milieubeheer. Verder wordt voorzien
in het aanwijzen van de instanties die Reach moeten uitvoeren en in het regelen
van het sanctiestelsel.b. De totstandkoming van Reach en de voorbereiding van het wetsvoorstelDe totstandkoming van Reach heeft veel tijd gevergd en doet dat nog. Daarnaast
bevat Reach korte uitvoeringstermijnen. De regering hecht terecht aan een
tijdige uitvoering. Verwarring over de geldende regels (als gevolg van het
naast elkaar bestaan van Reach en nationale regels) moet worden voorkomen.
Daarnaast zou bij niet-tijdige uitvoering en daaruit voortvloeiende aanpassing
van de bestaande wetgeving, een handhavingsvacuüm kunnen ontstaan. Dit
kan het geval zijn wanneer Reach in werking is getreden maar niet kan worden
gehandhaafd omdat de daarvoor noodzakelijke nationale regels nog niet zijn
vastgesteld. Om een tijdige uitvoering van Reach mogelijk te maken, was het
onvermijdelijk dat voorbereiding en indiening van het voorstel van de uitvoeringswet
plaatsvinden voordat Reach in werking is getreden. Daarover heeft tijdig overleg
plaatsgehad met de Staten-Generaal. In de brief van de staatsecretaris aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, gedateerd 2 mei
2005,1 wordt onder meer opgemerkt:«Uitgangspunt is dat indiening van het wetsvoorstel bij de Tweede
Kamer niet eerder zal plaatsvinden dan nadat de Raad in eerste lezing een
gemeenschappelijk standpunt heeft vastgesteld. Voorts zal indiening bij de
Eerste Kamer niet eerder plaatsvinden dan nadat a) de Raad in tweede lezing
de amendementen van het Europees Parlement in tweede lezing heeft aanvaard,
dan wel – indien de Raad de amendementen van het Europees Parlement
verwerpt – b) Raad, Parlement en Commissie in conciliatie overeenstemming
bereiken. Pas dan bestaat namelijk definitieve zekerheid over de inhoud van
de REACH-verordening. De periode die daarna nog is gemoeid met bekendmaking
van de REACH-verordening in het Publicatieblad van de EU is naar verwachting
voldoende voor behandeling van het wetsvoorstel door de Eerste Kamer.»Een en ander betekent ook dat het voorstel dat aan de Raad om advies is
voorgelegd, niet kon zijn gebaseerd op de definitieve versie van Reach en
dat er rekening mee moet worden gehouden dat een of meer nota’s van
wijziging nodig zullen zijn om het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel
aan te passen aan de eindversie van de verordening.Onder deze omstandigheden gaat de Raad ervan uit dat deze nota’s
van wijziging, voorzover nodig in afwijking van aanwijzing 277, tweede lid,
van de Aanwijzingen voor de regelgeving, aan de Raad zullen worden voorgelegd.
Hij zal dan een spoedige behandeling daarvan bevorderen. 1 onder b. De Raad constateert terecht dat het voorstel van wet dat aan
de Raad voor advies is voorgelegd, niet is gebaseerd op de definitieve versie
van REACH zodat er rekening mee moet worden gehouden dat een of meer nota’s
van wijziging nodig zullen zijn om het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel
aan te passen aan de eindversie van REACH. Overeenkomstig de Aanwijzingen
voor de regelgeving zullen ingrijpende wijzigingen van het wetsvoorstel aan
de Raad van State worden voorgelegd. In overleg met de Raad zal bepaald worden
of ook niet-ingrijpende nota’s van wijziging, voorzover die verband
houden met een aanpassing van het wetsvoorstel aan de definitieve versie van
REACH, voor advies zullen worden voorgelegd.2. «Menselijke gezondheid en milieu»Reach beoogt schadelijke effecten van stoffen te voorkomen te beperken.
Met schadelijke effecten wordt bedoeld: schadelijk «voor de menselijke
gezondheid of voor het milieu».1In het wetsvoorstel wordt met betrekking tot het te beschermen object
in het criterium voor schadelijkheid van een stof in de meeste gevallen de
uitdrukking «mens en milieu» of «mens of milieu» genoemd,
die is ontleend aan de WMS.2 Dat is verdedigbaar
voor zover het bepalingen betreft die niets van doen hebben met Reach, maar
voor de bepalingen die wel met de uitvoering daarvan te maken hebben –
in het bijzonder de voorgestelde artikelen 9.2.2.1 en 9.2.2.6 Wm3 – is het van belang de Reach-terminologie zo nauwkeurig mogelijk
te volgen. Daarom adviseert de Raad, in de genoemde artikelen te spreken van «die
een risico voor de menselijke gezondheid of voor het milieu vormen»
(artikel 9.2.2.1, eerste lid, aanhef) onderscheidenlijk van «het risico
... voor de menselijke gezondheid of voor het milieu» (artikel 9.2.2.6,
eerste lid).Nu het inhoudelijke verschil tussen de in het wetsvoorstel gebruikte uitdrukkingen
en de Reach-terminologie gering is, adviseert de Raad om vergelijkbare wijzigingen
door te voeren in de overige bepalingen waarin het probleem speelt; dat komt
de consistentie van de Wet milieubeheer ten goede.2. De Raad adviseert voor de bepalingen in het wetsvoorstel die te
maken hebben met de uitvoering van REACH de REACH-terminologie zo nauwkeurig
mogelijk te volgen voor wat betreft de verwijzing in REACH naar «het
risico voor de menselijke gezondheid of het milieu». Dit advies is overgenomen,
in die zin dat in het gehele wetsvoorstel het begrip «mens» is
vervangen door «de gezondheid van de mens». Dit houdt verband
met het feit dat in de Nederlandse vertaling van het gemeenschappelijk standpunt
van de Raad ten aanzien van REACH de term «menselijke gezondheid»
is vervangen door «gezondheid van de mens».3. Uitvoering Reach en andere regelingenHet wetsvoorstel bevat twee nieuwe titels die in hoofdstuk 9 van de Wm
moeten worden opgenomen, waarvan er één (titel 9.3) uitsluitend
bepalingen bevat ter uitvoering van Reach.Titel 9.2 bevat bepalingen met een nationale achtergrond alsmede bepalingen
die strekken ter uitvoering van andere Europese regels dan Reach. Twee artikelen
uit deze titel moeten blijkens de toelichting4
echter tevens een grondslag bieden voor uitvoering van Reach, en wel van artikel
126.5 Het betreft de voorgestelde artikelen 9.2.2.1
en 9.2.2.6 Wm. Artikel 9.2.2.1 biedt een grondslag voor het bij algemene maatregel
van bestuur geven van regels «indien een redelijk vermoeden is gerezen
dat door handelingen met stoffen (...) ongewenste effecten voor mens of milieu
zullen ontstaan.» Artikel 9.2.2.6 bepaalt dat dergelijke regels spoedshalve
tijdelijk ook bij ministeriële regeling kunnen worden gegeven.De artikelen 9.2.2.1 en 9.2.2.6 zijn afkomstig uit de geldende WMS.6 Daarin waren ze opgenomen ter implementatie van Europese
regels die voornamelijk betrekking hebben op genetisch gemodificeerde organismen.Artikel 126 Reach bepaalt dat «wanneer een lidstaat gegronde redenen
heeft om aan te nemen dat een stof (...) weliswaar aan de voorschriften van
de verordening voldoet, maar niettemin een risico voor de gezondheid van de
mens of het milieu vormt, die lidstaat passende voorlopige maatregelen kan
nemen.» Indien wordt beoogd de artikelen 9.2.2.1 en 9.2.2.6 tevens toe
te passen om uitvoering te geven aan artikel 126 Reach, dient
dit naar het oordeel van de Raad niet alleen uit de toelichting te blijken.Uit een oogpunt van duidelijkheid moet uit de wet zelf blijken wat de
reikwijdte van een bepaling is. Nu de beoogde «dubbele reikwijdte»
van genoemde artikelen niet blijkt uit de titel waarin ze zijn opgenomen,
zal de tekst van de bepalingen de nodige duidelijkheid dienen te verschaffen.
Het is van belang om de bepalingen die geheel of mede strekken tot uitvoering
van Europeesrechtelijke regels, duidelijk te onderscheiden van andere, die
daarvoor niet zijn bedoeld. Een eerste reden is dat de uitoefening van bevoegdheden
in communautair verband meebrengt dat aan die bevoegdheid specifieke eisen
en grenzen worden gesteld; zo verplicht artikel 126 Reach de lidstaten om
het ECA alsmede andere lidstaten op de hoogte te stellen, indien men het voornemen
heeft op grond van dit artikel maatregelen te nemen. In de tweede plaats geldt
voor bepalingen welke dienen der uitvoering van een communautaire verordening,
dat ze verordeningsconform moeten worden uitgelegd. Ten slotte acht de Raad
het van belang dat per geval een afgewogen keuze wordt gemaakt tussen de verschillende
bevoegdheden ter uitvoering van Reach. Dit wordt bevorderd indien duidelijk
is wat het toepassingsbereik is van de onderscheiden bevoegdheden.De Raad adviseert daarom om – gegeven de voorgestelde plaatsing
van de bepalingen – in de tekst van de artikelen 9.2.2.1 en 9.2.2.6
tot uitdrukking te brengen dat zij óók kunnen worden gehanteerd
ter uitvoering van Reach.3. Het belang dat de Raad hecht aan een duidelijk onderscheid tussen
de bepalingen die geheel of mede strekken tot uitvoering van Europese regels
en andere bepalingen die daarvoor niet zijn bedoeld, wordt op zichzelf onderschreven.
Hierdoor wordt duidelijk kenbaar welke bepalingen van nationaal recht een
Europeesrechtelijke achtergrond hebben. Het zou echter naar mijn mening te
ver voeren om als uitgangspunt bij het opstellen van een delegerende bepaling
te hanteren dat steeds uitdrukkelijk zal moeten worden aangegeven dat de delegerende
bevoegdheid waarin de bepaling voorziet, ook kan worden gebruikt ter implementatie
van Europese regels. Een bestaande gedelegeerde bevoegdheid tot regelgeving
zou dan immers nooit voor de implementatie van toekomstige Europese regels
kunnen worden gebruikt.Het advies van de Raad om in de tekst van de artikelen 9.2.2.1 en 9.2.2.6
tot uitdrukking te brengen dat die artikelen óók kunnen worden
gehanteerd ter uitvoering van REACH is ook om een andere reden niet overgenomen.
Artikel 128 van REACH biedt de mogelijkheid tot het nemen van nationale maatregelen
die niet de uitvoering van REACH betreffen. Artikel 128 ziet dus juist op
die gevallen die niet door REACH worden gedekt. In die zin wordt derhalve
geen uitvoering aan REACH gegeven en is er geen sprake van een «dubbele
reikwijdte» van de artikelen 9.2.2.1 en 9.2.2.6, zoals de Raad stelt.
Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor artikel 48 van REACH. De toelichting
van het wetsvoorstel is dienaangaande verduidelijkt.4. Algemene delegatiebepalingArtikel 9.3.1 bepaalt dat bij ministeriële regeling «ter uitvoering
van de EG-verordening registratie, evaluatie en autorisatie van chemische
stoffen» regels kunnen worden gesteld. Daarnaast bevat het voorstel
diverse specifieke delegatiebepalingen.De Raad is van oordeel dat voor een algemeen-aanvullende delegatiebepaling
als hier wordt voorgesteld, alleen plaats kan zijn indien uit de toelichting
blijkt dat aannemelijk is dat daaraan behoefte bestaat. In de toelichting1 wordt echter opgemerkt dat «de uitvoering van
Reach thans niet het gebruik van de bevoegdheid tot vaststelling van een ministeriële
regeling (...) vereist.» Op grond hiervan lijkt de bepaling vooral opgenomen
te zijn «voor het geval dat» zich een bepaalde noodzaak tot nadere
regeling zou kunnen voordoen.Delegatie van de bevoegdheid tot het stellen van regels
ter uitvoering van Europese regelingen aan het niveau van de ministeriele
regeling moet, zoals door de Raad in eerdere adviezen is uiteengezet,2 beperkt blijven tot gevallen waarin– behoudens
op ondergeschikte punten – geen ruimte is voor het maken van keuzen
van beleidsinhoudelijk aard; dit overeenkomstig aanwijzing 26, tweede lid,
van de Aanwijzingen voor de regelgeving. Omdat in dit geval niet tevoren vaststaat
dat het louter om geheel gebonden uitvoering zou gaan, is de Raad
van oordeel dat – indien al nodig – slechts delegatie naar het
niveau van de algemene maatregel van bestuur, met de mogelijkheid van subdelegatie,
in de rede ligt. De Raad adviseert allereerst na te gaan of de noodzaak van
een algemeen-aanvullende delegatiebepaling aanwezig is. Mocht dat zo zijn –
het zal uit de toelichting moeten blijken -, dan adviseert hij artikel 9.3.1
te vervangen door een bepaling volgens welke bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur de nodige regels kunnen worden gesteld.4. Het advies om artikel 9.3.1 te vervangen door een bepaling volgens
welke bij of krachtens algemene maatregel van bestuur de nodige regels kunnen
worden gesteld is overgenomen. Het is inderdaad juister om op het niveau van
een algemene maatregel van bestuur, indien bekend is welk onderwerp ter implementatie
van REACH geregeld moet worden, te besluiten dat de regelgevende bevoegdheid
voor dat specifieke onderwerp naar het niveau van ministeriële regeling
wordt gedelegeerd, dan hiertoe reeds bij voorbaat op wetsniveau te besluiten.
Het onderwerp van regeling bepaalt immers in overwegende mate welk niveau
van regelgeving passend is. Tevens is de toelichting dienovereenkomstig aangepast.
REACH vereist thans niet het gebruik van de bedoelde bevoegdheid tot vaststelling
van regels ter uitvoering van REACH. Niet kan worden uitgesloten dat het in
de toekomst niettemin nodig is ter uitvoering van REACH of ten gevolge van
toekomstige wijzigingen van REACH van deze bevoegdheid gebruik te maken. De
bepaling is dus inderdaad, zoals de Raad veronderstelt, bedoeld «voor
het geval dat».5. Aanwijzing bevoegde instantiesOp grond van artikel 118 van Reach moeten de lidstaten de bevoegde instantie
of instanties aanwijzen die verantwoordelijk is of zijn voor de uitvoering
van de bij de verordening toegekende taken.In het voorgestelde artikel 9.3.2 Wm wordt hieraan uitvoering gegeven.
In het eerste lid wordt de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer (hierna: VROM) aangewezen als bevoegde instantie. Het tweede
lid bevat een regeling voor onderdelen van de verordening die betrekking hebben
op beleid dat behoort tot de verantwoordelijkheid van een andere minister;
in zo’n geval kan die andere minister worden aangewezen bij regeling
van die minister, in overeenstemming met de Minister van VROM.Het nadeel van deze opzet is dat verschillende ministeriële regelingen
noodzakelijk zijn, hetgeen afbreuk doet aan de overzichtelijkheid en daarmee
aan de rechtszekerheid.De Raad adviseert daarom de andere ministers aan te wijzen bij regeling
van de Minister van VROM, in overeenstemming met de betrokken andere minister.
Zo kan met één ministeriële regeling worden volstaan.5. De Raad adviseert de andere ministers als bevoegde instantie aan
te wijzen bij regeling van de Minister van Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, in overeenstemming met de betrokken
andere minister. Dit advies is overgenomen.6. Aanwijzing strafbare Reach-verbodenOp grond van artikel 123, eerste lid, Reach moeten de lidstaten sancties
op overtreding van Reach vaststellen die doeltreffend, evenredig en ontmoedigend
zijn. Hieraan wordt in het voorgestelde artikel IV uitvoering gegeven door
artikel 9.3.3 Wm en door wijziging van de Wet op de economische delicten (WED).
Artikel 9.3.3, eerste lid, bepaalt dat het verboden is handelingen te verrichten
in strijd met «bij ministeriele regeling aangewezen bepalingen die bij
of krachtens [Reach] zijn gesteld» omtrent een aantal, in
artikel 9.3.3 opgesomde handelingen. Als reden voor deze delegatie aan de
minister wordt in de toelichting gewezen op de omstandigheid dat «de
tekst en de nummers van de bepalingen pas in de laatste fase van de totstandkoming
van de verordening worden vastgesteld».1De Raad merkt hierbij het volgende op.Voor het bij de Tweede Kamer in te dienen, oorspronkelijke wetsvoorstel
zal moeten worden uitgegaan van de versie van Reach van 19 december 2005
(het politiek akkoord), vermeld in noot 1. De Raad gaat ervan uit dat stemming in de Tweede Kamer niet eerder zal
plaatshebben dan nadat de tekst van Reach definitief is vastgesteld, zodat
aanpassingen aan de uiteindelijke redactie en nummering van de verordening
in het wetsvoorstel kunnen zijn verwerkt.Dit leidt tot de conclusie dat de in het wetsvoorstel voorgestelde methode
van delegatie aan de minister niet nodig is. De bepalingen van Reach waarop
straffen zijn gesteld (thans bij wege van toelichting opgenomen in bijlage
4 bij de memorie van toelichting), kunnen – op basis van een in het
lichaam van de Wm op te nemen bepaling – in een bijlage bij de Wm worden
opgenomen en tijdens de behandeling van het wetsvoorstel door de Tweede Kamer,
zo nodig worden aangepast.De Raad adviseert het voorstel aan te passen.6. De Raad adviseert artikel 9.3.3 van het wetsvoorstel zodanig aan
te passen dat de voorgestelde methode van delegatie aan de minister niet nodig
is. Dit advies is overgenomen. In verband met de aanwijzing van de strafbare
REACH-verboden zijn er twee onderwerpen aan het wetsvoorstel toegevoegd.In de eerste plaats is in artikel XI geregeld dat de nummers van de strafbaar
te stellen bepalingen van REACH die in artikel 9.3.3 worden genoemd door de
Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer voorafgaand
aan publicatie van de wet in het Staatsblad, in overeenstemming worden gebracht
met de definitieve nummers van deze bepalingen. Dit is nodig omdat de Tweede
Kamer met het oog op de tijdige uitvoering van REACH reeds over het wetsvoorstel
zal stemmen voordat de bepalingen van REACH hun definitieve nummers hebben
gekregen. De nummering van de bepalingen van REACH zal na de stemming over
het wetsvoorstel door de Tweede Kamer nog veranderen omdat in REACH met een
voorlopige nummering wordt gewerkt zal deze na de vaststelling van deze verordening
worden vervangen door een definitieve nummering.In de tweede plaats is geregeld dat andere bepalingen van REACH dan in
artikel 9.3.3, eerste en tweede lid, genoemd, bij algemene maatregel van bestuur
kunnen worden aangewezen als strafrechtelijk handhaafbare bepalingen. Dit
is nodig omdat er nog overleg tussen de Europese Commissie en de andere lidstaten
plaatsvindt over de handhaving en sanctionering van overtredingen van REACH.
Uit dat overleg kan naar voren komen dat nog andere dan de in artikel 9.3.3
reeds genoemde bepalingen strafrechtelijk gehandhaafd moeten kunnen worden.
Dit is in het bijzonder van belang omdat er bij REACH sprake is van één
gemeenschappelijke markt met één Europees bevoegd gezag, zodat
het wenselijk is dat de lidstaten bij de sanctionering van overtredingen niet
totaal verschillend te werk gaan.Indien bij algemene maatregel van bestuur strafrechtelijk handhaafbare
bepalingen van REACH worden aangewezen, zullen die vervolgens krachtens het
eerste of tweede lid van artikel 9.3.3 worden aangewezen. De werkingsduur
van een dergelijke algemene maatregel van bestuur zal dan ook tijdelijk zijn,
namelijk ten hoogste een jaar of, indien in die tijd een wetsvoorstel is ingediend
om de strafbaarstelling van die bepalingen te regelen, totdat het wetsvoorstel
na tot wet te zijn verheven, in werking is getreden dan wel het wetsvoorstel
is verworpen.7. ArtikelsgewijsArtikel 9.2.2.3Het voorgestelde artikel 9.2.2.3 Wm komt grotendeels (het eerste tot en
met het vierde lid) overeen met artikel 26 WMS. Het vijfde lid is echter anders
geformuleerd. Het betreft hier de bevoegdheid om de vergunning te wijzigen
of in te trekken.Op grond van artikel 26, vijfde lid, WMS kan de vergunning worden gewijzigd
of ingetrokken «[v]oor zover zulks bij algemene maatregel
van bestuur is bepaald». Wat intrekking betreft, bepaalt het zesde lid
vervolgens in welke twee gevallen dit slechts kan geschieden; het gaat –
kort gezegd – om het niet naleven van voorschriften of om een handeling
die gevaar oplevert, terwijl wijziging van de voorschriften geen soelaas kan
bieden. Materieel komt het vijfde lid van artikel 9.2.2.3 overeen met het
huidige artikel 26, zesde lid, WMS.Op zichzelf behoeft tegen het vervallen van het bestaande vijfde lid (tussenkomst
van een algemene maatregel van bestuur) geen bezwaar te bestaan. Een onbedoeld
gevolg is echter dat de voorgestelde bepaling nu zwijgt over de vraag
wanneer een vergunning kan worden gewijzigd. Dat dit niet de bedoeling is
geweest, kan worden afgeleid uit het zesde lid, waarin sprake is van «de
voorbereiding van een wijziging of intrekking als bedoeld in het vijfde lid».De Raad adviseert de bepaling aan te vullen met een voorziening voor het
wijzigen van de vergunning.Artikel 9.2.2.6Het voorgestelde artikel 9.2.2.6 Wm komt overeen met artikel 31 WMS.De Raad adviseert in de opsomming van bepalingen die van overeenkomstige
toepassing worden verklaard (eerste lid, slotzin) ook artikel 9.2.2.1, tweede
lid, aanhef en onder i (de bepaling die overeenkomst met artikel 28 WMS, dat
in artikel 31 WMS wordt genoemd) op te nemen, dan wel toe te lichten wat de
reden is van deze wijziging ten opzichte van artikel 31 WMS.Artikel 9.2.3.4Het voorgestelde artikel 9.2.3.4 Wm komt overeen met artikel 38 WMS. Het
tweede lid betreft echter, anders dan artikel 38 WMS, ook genetisch gemodificeerde
organismen. De Raad adviseert de reden voor deze uitbreiding van het bereik
toe te lichten.Artikel 9.2.3.5Het voorgestelde artikel 9.2.3.5 Wm komt overeen met artikel 39, vierde
en vijfde lid, WMS.De Raad adviseert in de opsomming in de aanhef van het eerste lid artikel
9.2.3.4 (het artikel dat overeenkomt met artikel 38 WMS, dat in artikel 39,
vierde lid, WMS wordt genoemd), op te nemen, dan wel toe te lichten wat de
reden is van deze wijziging ten opzichte van artikel 39 WMS.7. ArtikelsgewijsArtikel 9.2.2.3Het advies van de Raad om artikel 9.2.2.3 aan te vullen met een voorziening
voor het wijzigen van de vergunning is overgenomen. Aan artikel 9.2.2.3 is
toegevoegd dat wijziging van de vergunning mogelijk is voorzover dat bij algemene
maatregel van bestuur is bepaald.Artikel 9.2.2.6Aan het advies van de Raad om in artikel 9.2.2.6, eerste lid, slotzin,
ook artikel 9.2.2.1, tweede lid, aanhef en onder i, op te nemen, is geen gevolg
gegeven. Immers, artikel 9.2.2.6 bepaalt dat spoedshalve bij ministeriële
regeling regels gesteld kunnen worden als bedoeld in artikel 9.2.2.1, eerste
lid. Deze regels kunnen daarmee ook de inhoud hebben van de in het tweede
lid, onderdelen a tot en met m, genoemde onderwerpen.Artikel 9.2.3.4Anders dan de Raad veronderstelt, is artikel 38 WMS ook van toepassing
op genetisch gemodificeerde organismen. Immers, zoals ook blijkt uit paragraaf 6.1
van de memorie van toelichting, zijn in de WMS de handelingen met genetisch
gemodificeerde organismen onder de handelingen met stoffen begrepen. In dit
wetsvoorstel worden chemische stoffen, voorzover nodig, expliciet van genetisch
gemodificeerde organismen onderscheiden en er is dus geen sprake van een uitbreiding
van het bereik.Artikel 9.2.3.5Het advies om het voorgestelde artikel 9.2.3.4 Wm in de opsomming in de
aanhef van het eerste lid van artikel 9.2.3.5 op te nemen, is overgenomen.
Tevens is artikel 9.2.3.4 ook opgenomen in de opsomming van het tweede lid
van artikel 9.2.3.5. Dit tweede lid komt overeen met het vijfde lid van artikel
39 WMS, waarin artikel 38 WMS ook in de opsomming is opgenomen. 8. Memorie van toelichtingMet betrekking tot de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel plaatst
de Raad kanttekeningen bij vijf onderwerpen:a. de opzet van de memorie,b. de aan de toelichting toe te voegen versie van Reach,c. het belang van een duidelijker presentatie van de functie van
het ECA, end. de noodzaak van toelichting op enkele inwerkingstredingsbepalingen.a. In de memorie van toelichting wordt uitvoerig stilgestaan bij
de verschillende aspecten van de uitvoering van Reach. Hierbij is een thematische
aanpak gehanteerd. Het artikelsgewijze gedeelte is vergeleken hierbij beperkt.
Op zichzelf behoeft tegen een dergelijke opzet geen bezwaar te bestaan, mits
de toelichting zo is opgezet dat de in het algemene deel opgenomen toelichting
op de artikelen gemakkelijk terug te vinden is en dat niet teveel versnippering
optreedt.In casu moet worden vastgesteld dat de toelichting veel doublures bevat,
die afbreuk doen aan de overzichtelijkheid. Een belangrijke oorzaak hiervoor
is, naast de thematische aanpak, paragraaf 7, «Overheveling WMS-bepalingen».
In die paragraaf worden alle WMS-bepalingen opgesomd die worden «overgeheveld»
naar de Wet milieubeheer. Het gevolg is dat bepalingen als bijvoorbeeld de
zorgplicht (artikel 9.2.1.2) op drie verschillende plaatsen worden besproken,
waarbij telkens verschillende aspecten aan de orde zijn: in subparagraaf 7.1
als «overgehevelde» bepaling, in subparagraaf 7.3 als «begrip»
en ten slotte in het artikelsgewijze gedeelte. Dat geldt ook voor de toelichting
op veel andere bepalingen.Aangezien de memorie van toelichting bedoeld is als toelichting op voorgestelde
artikelen, is de «herkomst» van deze artikelen (paragraaf 7)
later niet meer van groot belang.1Verschillen
met de WMS kunnen, voor zover voor een goed begrip van het artikel noodzakelijk,
worden vermeld in het artikelsgewijze gedeelte, waar de lezer deze gegevens
ook allereerst zal zoeken.De Raad adviseert de overzichtelijkheid van de memorie, en de vindbaarheid
van die onderdelen van de toelichting welke van belang zijn voor de afzonderlijke
artikelen, te vergroten, onder meer door de thematische onderdelen te beperken
tot essentiële thema’s, doublures zoveel mogelijk te vermijden
en paragraaf 7 te schrappen.b. De memorie van toelichting, die in de aan de Raad voorgelegde
vorm nog was afgestemd op het Commissievoorstel van 29 oktober 2003,
zal moeten worden aangepast aan de nieuwere versie van Reach (nr. 15 921/05)
van 19 december 2005. De Raad gaat ervan uit dat bij de indiening van
het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal de laatstgenoemde
versie van Reach als bijlage bij de memorie van toelichting zal worden gevoegd.c. Het ECA vormt een belangrijk onderdeel van Reach. De toekenning
van uitgebreide bevoegdheden aan dit agentschap onderstreept ook de nieuwe
aanpak van de communautaire stoffenregulering. In de toelichting worden de
belangrijke taken van het ECA slechts betrekkelijk terloops aangestipt. Weliswaar
vergen de Reach-bepalingen die het ECA betreffen als zodanig geen uitvoeringsregels,
kennis van de taken en bevoegdheden van het ECA is niettemin van groot belang
voor het inzicht in de bevoegdhedenstructuur van Reach.De Raad adviseert daarom, een afzonderlijk onderdeel van de memorie van
toelichting te wijden aan de belangrijkste bevoegdheden van het ECA.d. De artikelen IX (intrekking WMS) en XI (inwerkingtreding) zijn
niet toegelicht.De Raad wijst erop dat een toelichting op deze artikelen niet kan worden
gemist, gezien de samenhang tussen deze twee artikelen en de afstemming op
het complexe inwerkingtredingsregime van Reach.8. Memorie van toelichtinga. Het advies om de overzichtelijkheid van de memorie van toelichting
en de vindbaarheid van de toelichting over de verschillende artikelen te vergroten
is opgevolgd. In de aangepaste memorie van toelichting zijn de
doublures zoveel mogelijk geschrapt en is de toelichting op artikelen gebundeld.
In paragraaf 6 (voorheen paragraaf 7) zijn niet meer alle WMS-bepalingen
opgesomd die worden «overgeheveld» naar de Wet milieubeheer. De
memorie van toelichting is zodanig aangepast dat alleen de belangrijkste onderdelen
die uit de WMS worden overgeheveld naar de Wet milieubeheer, thematisch zijn
toegelicht.b. Bij de indiening van het wetsvoorstel zal het gemeenschappelijk
standpunt van REACH van de Raad ten aanzien van REACH aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal worden gezonden.c. Het advies van de Raad om een afzonderlijk onderdeel van de memorie
van toelichting te wijden aan de belangrijkste bevoegdheden van het Europees
Chemicaliën Agentschap (ECA) voor het inzicht in de bevoegdhedenstructuur
van REACH is niet overgenomen. Zoals de Raad zelf al aangeeft, is daartoe
geen strikte noodzaak omdat de REACH-bepalingen die het ECA betreffen als
zodanig geen uitvoeringsregels vereisen, zodat er geen noodzaak is tot een
nadere toelichting bij dit wetsvoorstel. Overigens bevat REACH terzake reeds
een uitvoerige toelichting en zal in het kader van voorlichting over de invoering
van REACH aan de taken en bevoegdheden van het ECA uitvoerig aandacht worden
besteed.d. Overeenkomstig het advies van de Raad zijn de artikelen inzake
de intrekking van de WMS en de inwerkingtredingsbepaling uit het wetsvoorstel
nader toegelicht.9. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.9. Ten aanzien van de redactionele kanttekeningen van de Raad, zoals
vermeld in de bijlage bij het advies, merk ik op dat deze zijn overgenomen
met uitzondering van de volgende onderdelen:– de opmerking genoemd bij het tweede gedachtenstreepje ten aanzien
van artikel I, onderdeel A, onder 5, is niet overgenomen, omdat de gekozen
vormgeving naar mijn mening overeenkomstig de Aanwijzingen voor de regelgeving
is;– de opmerking ten aanzien van de handeling «aan een ander
ter beschikking stelt» in het eerste lid van artikel 9.2.1.4 Wm is niet
overgenomen. Dat zou immers een zeer omvangrijke en niet-bedoelde uitbreiding
van de reikwijdte betekenen van de huidige administratieverplichting ingevolge
artikel 32 WMS, die zich uitsluitend richt tot producenten en importeurs;– de opmerking bij het vierde gedachtenstreepje is overgenomen,
met dien verstande dat naast «en verdere» ook «nadere»
uit het vierde lid van artikel 9.2.3.3 is geschrapt. Ten onrechte was de formulering
van het vierde lid zodanig dat de bevoegdheid tot het stellen van regels met
betrekking tot de verpakking en sluiting beperkt was tot de onderwerpen, genoemd
in het eerste tot en met derde lid van artikel 9.2.3.3;  ten aanzien van de laatste redactionele opmerking wordt nog vermeld
dat per abuis artikel 9.2.3.6 wordt genoemd. Bij deze opmerking wordt echter
artikel 9.2.2.6 bedoeld.Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om het wetsvoorstel op de volgende
punten aan te passen:– In het gemeenschappelijk standpunt van de Raad ten aanzien van
REACH is opgenomen om in specifieke gevallen bepaalde stoffen als zodanig
of in een preparaat of product, vrij te stellen van REACH indien dat noodzakelijk
is in het belang van defensie. In het wetsvoorstel is vanwege die mogelijkheid
in REACH aan artikel 9.2.1.5 de mogelijkheid toegevoegd om in het belang van
de landsverdediging ontheffing of vrijstelling te verlenen van het in artikel
9.3.3. opgenomen verbod om niet in strijd met REACH te handelen.– Ten aanzien van de intrekking van de WMS (artikel IX) is het wetsvoorstel
aangevuld. In het gemeenschappelijk standpunt van de Raad ten aanzien van
REACH is de inwerkingtreding van deze verordening nader ingevuld. REACH zal
gefaseerd in werking treden. Niet elke verplichting uit REACH geldt
vanaf de datum van inwerkingtreding daarvan. De meeste onderdelen uit REACH
zullen pas twaalf maanden na de dag van inwerkingtreding van REACH van toepassing
zijn. De onderwerpen uit de WMS die door REACH geregeld zullen worden, zijn
opgenomen in die onderdelen uit REACH die twaalf maanden na de inwerkingtreding
van REACH van toepassing zijn.  In artikel X is bepaald dat voor kennisgevingen gedaan op grond
van artikel 3 van de WMS de WMS en de daarop gebaseerde regelgeving tot twee
maanden na de intrekking van die wet, van toepassing blijven. In de periode
tussen de twaalfde en veertiende maand na de datum van inwerkingtreding van
REACH blijft de nationaal bevoegde instantie alle bevoegdheden houden om een
besluit te nemen over de ontvankelijkheid van de kennisgeving. Voor meldingen
overeenkomstig 13, eerste lid, WMS en nadere gegevens overeenkomstig artikel
14, eerste lid, WMS of artikel 15, eerste lid, WMS die voor de twaalfde maand
na de inwerkingtreding van REACH zijn ingediend, geldt hetzelfde.– Tevens is van de gelegenheid gebruik gemaakt om het vierde lid
van artikel 17.6 uit het wetsvoorstel aan te passen. Ten onrechte was in artikel
17.6 niet de verplichting uit het vierde lid van artikel 40 WMS overgenomen
om de maatregel zo spoedig mogelijk ter kennis van betrokkenen te brengen.
Het nemen van een maatregel kan ook bestaan uit feitelijk handelen. Het zo
spoedig mogelijk informeren van betrokkenen hierover wordt in dat geval niet
voorgeschreven door de Algemene wet bestuursrecht.– Tenslotte is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de memorie
van toelichting op een aantal plaatsen te actualiseren en onvolkomenheden
te corrigeren.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkIk moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en
de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
te zenden.De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer,P. L. B. A. van Geel Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W08.050568/V
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.– In het opschrift van het wetsvoorstel de woorden «en daarmee
samenhangende wijzigingen» vervangen door: , alsmede daarmee samenhangende
wijzigingen.– In artikel I, onderdeel A, onder 1, «worden in de alfabetische
rangschikking de volgende begrippen en de daarbij behorende wijzigingen ingevoegd»
vervangen door: wordt in de alfabetische rangschikking het volgende begrip
en de daarbij behorende omschrijving ingevoegd.  Aldaar in de onderdelen 3 en 4 het slotwoord «andere»
telkens vervangen door: : andere .  Aldaar in onderdeel 5, aanhef, «en twaalfde lid» vervangen
door «en het twaalfde lid» en in de tekst van het nieuwe elfde
lid «hetgeen» vervangen door: wat.1– In het voorgestelde artikel 9.2.1.4, eerste lid, Wm na «bewerkt
of verwerkt» invoegen: of aan een ander ter beschikking stelt.  In het tweede lid «Bij de maatregel» vervangen door «Bij
of krachtens de maatregel», nu het ook om voorschriften kan gaan van
louter technische of administratieve aard. Tevens ter wille van de duidelijkheid
de woorden «worden opgenomen» vervangen door: dienen te worden
opgenomen.– In het voorgestelde artikel 9.2.3.3, vierde lid, Wm «en
verdere» schrappen, nu die toevoeging geen betekenis heeft naast «nadere».– In het voorgestelde artikel 9.3.1 Wm de aanhef laten luiden als
volgt: Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld ter uitvoering
van ... (enz.).– In het voorgestelde artikel 9.3.2, eerste lid, Wm «instantie
als» vervangen door: instantie, .– In het voorgestelde artikel; 9.3.3, eerste lid, Wm niet naast «handelingen»
(eerste lid) ook «gedragingen» gebruiken (tweede lid) maar voor één
term kiezen (aanwijzing 58 Ar).– In het voorgestelde artikel 18.1a, tweede lid, «18.4»
vervangen door: 18.3.– In artikel VIII, tweede lid, in de opsomming van artikelen toevoegen «artikel
9.2.3.6», en «dat hoofdstuk» vervangen door: die titel.XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot2[http://register.consilium.eu.int/pdf/nl /05/st15/st15921.nl 05.pdf].XNoot1Kamerstukken II 2004/05, 21 501–08 en 21 501–32,
nr. 200, bijlage 3.XNoot1Dit komt onder meer tot uitdrukking in artikel 1, derde lid (voorzorgsbeginsel),
artikel 43 bis, tweede lid (communautair actieplan), en in artikel 126 Reach
(vrijwaringsbepaling).XNoot2Bijvoorbeeld in de voorgestelde artikelen 9.2.2.1, 9.2.2.3, 9.2.2.6 en
9.2.2.7 Wm.XNoot3Zie punt 3 van dit advies.XNoot4Onder meer in de paragrafen 3.5, 6.1 en 7.5 van het algemeen deel.XNoot5De bepalingen kunnen tevens worden gebruikt voor de uitvoering van artikel
47 Reach (memorie van toelichting, algemeen deel, paragraaf 4.1, zesde
tekstblok).XNoot6Art. 24 respectievelijk 31 WMS.XNoot1Paragraaf 4.3.XNoot2Bijvoorbeeld advies nr. W13.05 0264 over het Warenwetbesluit hygiëne
van levensmiddelen, bijvoegsel Stcrt. van 8 november 2005, nr. 217.XNoot1Paragraaf 4.2.XNoot1Er is ook nog bijlage 1 bij de toelichting, «Overhevelingstabel
WMS».XNoot1«Hetgeen» betekent: dat wat. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30600-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl