Herplaatsing en reïntegratie bij het Rijk; Rapport over inhoud, uitvoering en resultaten van het herplaatsingsbeleid bij het Rijk in de periode 1989-1995
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25305, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25305 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSAMENVATTING1 INLEIDING 1.1 Herplaatsingsbeleid bij het Rijk1.2 Onderzoek2 HET CENTRALE BELEIDSKADER 2.1 Belangrijke wachtgeldregelingen bij het Rijk2.2 Intensivering van het herplaatsingsbeleid2.3 Knelpunten in de regelgeving3 HERPLAATSINGSBELEID RIJKSBREED 3.1 Inventarisatie van informatie3.2 Instroom in wachtgeldregelingenTabel 3.1 Uitgaven (x f 1000) en omvang wachtgeldbestand
(in personen) op jaarbasis in de sector Rijk 1989–1995 Tabel 3.2 Uitgaven SBK (x f 1000) en omvang SBK-bestand
(in personen) op jaarbasis in de sector Rijk 1989–1995 Tabel 3.3 In- en uitstroomcijfers SBK Tabel 3.4 GEO-taakstelling en instroom in het SBK in de
periode 1992–1995 3.3 Herplaatsing per departementTabel 3.5 Aantal herplaatsingskandidaten en aantal herplaatsingen
per departement in de periode 1989–1995 3.4 Kosten van herplaatsing3.5 Interdepartementale herplaatsingenTabel 3.6 Overzicht vacatures gemeld bij de GVR, instroomcijfers
van personen bij de ministeries en CBS-vacatures. 4 VIJF MINISTERIES NADER ONDERZOCHT 4.1 Inleiding4.2 Organisatie van en inzicht in de uitvoeringToetsbare doelstellingInzicht in de uitvoeringTabel 4.1 Budgetten en uitgaven flankerend beleid per
departement in de periode 1992–1995 (bedragen x 1000) HerplaatsingprocedureRegionale samenwerking4.3 Voorzieningen uit het SBK4.4 Uitwerking voorzieningenDe begrippen vacature en passende functieAfwijking ontslagvolgordeInterdepartementale herplaatsingControle- en sanctiebeleidReïntegratieInzet extra instrumentenGeen gedwongen ontslagen4.5 Enquête onder wachtgelders en herplaatstenWachtgelders ouder dan 55 jaarWachtgelders onder de 55 jaarHerplaatstenVergelijking wachtgelders en herplaatsten5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENNieuwe ontwikkelingen6 REACTIES MINISTERS EN COMMENTAAR REKENKAMER 6.1 Minister van Binnenlandse Zaken ContextUitvoering herplaatsingsbeleidToezeggingenCommentaar Rekenkamer6.2 Minister van Verkeer en Waterstaat6.3 Minister van Justitie6.4 Minister van Financiën6.5 Minister van Economische Zaken6.6 Minister van Algemene Zaken7 NAWOORD REKENKAMERBIJLAGE 1Tabel 1 departementale herplaatsingsinspanningen (wachtgelders
onder de 55 jaar) Tabel 2 soort begeleiding (wachtgelders onder de 55 jaar) Tabel 3 aantal respondenten dat tenminste één
keer een functie kreeg aangeboden (wachtgelders onder de 55 jaar) Tabel 4 departementale herplaatsingsinspanningen (herplaatsten) Tabel 5 soort begeleiding (herplaatsten) Tabel 6 aantal personen dat tenminste één
maal een functie kreeg aangeboden (herplaatsten) Tabel 7 soort begeleiding door het ministeries (wachtgelders
en herplaatsten) Tabel 8 aantal respondenten één of meer
keer voorgedragen (wachtgelders en herplaatsten) Tabel 9 aantal malen dat een functie werd aangeboden (wachtgelders
en herplaatsten) Lijst van gebruikte afkortingen 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25305Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 305Herplaatsing en reïntegratie bij het Rijknr. 2RAPPORTInhoudBlz.   Samenvatting5   1Inleiding71.1Herplaatsingsbeleid
bij het Rijk7 1.2Onderzoek7    2Het
centrale beleidskader92.1Belangrijke wachtgeldregelingen
bij het Rijk9 2.2Intensivering van het herplaatsingsbeleid92.3Knelpunten in de regelgeving10    3Herplaatsingsbeleid
rijksbreed113.1Inventarisatie van informatie113.2Instroom in wachtgeldregelingen11 3.3Herplaatsing
per departement13 3.4Kosten van herplaatsing15 3.5Interdepartementale
herplaatsingen15      4Vijf ministeries
nader onderzocht174.1Inleiding17 4.2Organisatie
van en inzicht in de uitvoering17 4.3Voorzieningen uit het
SBK19 4.4Uitwerking voorzieningen19 4.5Enquête
onder wachtgelders en herplaatsten21    5Conclusies
en aanbevelingen24   6Reacties ministers en commentaar
Rekenkamer276.1Minister van Binnenlandse Zaken276.2Minister van Verkeer en Waterstaat28 6.3Minister
van Justitie29 6.4Minister van Financiën29 6.5Minister
van Economische Zaken29 6.6Minister van Algemene Zaken30   7Nawoord Rekenkamer31   Bijlage
1Enquête onder wachtgelders en herplaatsten32SAMENVATTINGVanwege de sterke groei van de wachtgelduitgaven eind jaren tachtig, begin
jaren negentig nam het kabinet in 1991 een aantal maatregelen gericht op verbetering
en intensivering van het herplaatsingsbeleid bij het Rijk. Doel van het nieuwe
beleid was het volume wachtgelders zoveel mogelijk te beperken, door de instroom
in de wachtgeldregelingen tot een minimum te beperken door met ontslag bedreigd
personeel te herplaatsen of bestaande uitkerings- en wachtgeldgerechtigden
te reïntegreren. De Rekenkamer onderzocht de uitvoering en de resultaten
van het herplaatsingsbeleid bij het Rijk in de periode 1989–1995.In het nieuwe beleid kwam herplaatsing centraal te staan. De verantwoordelijkheid
hiervoor kwam primair bij de betrokken ministers te liggen. Het interdepartementale
herplaatsingsbeleid moest worden versterkt. De regelgeving bood echter net
als voorheen alle ruimte voor vrijwillige uitstroom van werknemers naar het
wachtgeld. Het geïntensiveerde beleid werd niet ondersteund met adequate
regelgeving voor het zoveel mogelijk herplaatsen en reïntegreren van
personeel.De Rekenkamer onderzocht rijksbreed ontwikkelingen binnen het wachtgeld
en resultaten en kosten van het herplaatsingsbeleid. Het nieuwe beleid zorgde
niet voor een breuk met de omvangrijke uitstroom naar het wachtgeld.De uitgaven stegen van ruim 180 miljoen in 1989 tot ruim 334 miljoen in
1995. In 1995 bleek het aantal nieuwe wachtgelders op basis van het Sociaal
Beleidskader (SBK) met 1216 personen groter dan ooit. Het waren vooral ouderen
die naar het wachtgeld uitstroomden. Het aantal departementale herplaatsingen
nam ten opzichte van het aantal herplaatsingskandidaten nauwelijks toe. Interdepartementale
herplaatsingen kwamen in de periode 1992–1995 slechts in 3,5% van het
totaal aantal herplaatsingen voor.Bij vijf ministeries onderzocht de Rekenkamer de inhoud en uitvoering
van het herplaatsingsbeleid nader. De Rekenkamer stelt vast dat het de ministeries
in belangrijke mate ontbrak aan inzicht in de inzet van instrumenten, de mate
van succes en falen daarvan en in de uitgaven gerelateerd aan de instrumenten.
Omdat geen sprake was van toetsbare doelstellingen, ontbrak inzicht in de
mate van succes van het beleid eveneens. Kwesties als interdepartementale
herplaatsing, reïntegratie van wachtgelders of sancties voor onwillige
kandidaten kregen geen of weinig aandacht van de ministeries.Uit een enquête onder ongeveer 1000 wachtgelders en herplaatsten
bleek, dat herplaatsingsinspanningen van de ministeries, in het bijzonder
met betrekking tot personen die het wachtgeld in gingen, gering waren geweest.
Het grootste deel van hen die geen begeleiding ontvingen had overigens geen
bezwaar om het wachtgeld in te gaan. Herplaatsten kregen meer begeleiding.
Tweederde gaf aan dat het aan henzelf te danken was dat zij een nieuwe functie
kregen.De Rekenkamer beveelt aan meer inspanningen te verrichten om oudere werknemers
te behouden voor de organisatie.Daarnaast moet het interdepartementale herplaatsingsbeleid geïntensiveerd
worden. Inzicht in uitvoering en resultaten van herplaatsingsbeleid moet worden
verbeterd. Het voornemen bestaat om het overheidspersoneel per 1-1-1998 onder
te brengen onder de werknemersverzekeringen (de OOW-operatie1). Tot die tijd is in de regelgeving geen aandacht voor reïntegratie
van wachtgelders. De Rekenkamer is van mening dat deze reïntegratie bevorderd
moet worden. De coördinerend minister van Binnenlandse Zaken en de vijf betrokken
ministers konden zich over het algemeen vinden in de conclusies van de Rekenkamer
en hebben in lijn met de aanbevelingen activiteiten gestart of aangekondigd.
Inmiddels heeft de minister van Binnenlandse Zaken zeer onlangs een brief
aan de Tweede Kamer geschreven (21 maart 1997), waaruit blijkt dat hij bij
de invoering van de WW voor het overheidspersoneel het financieringsregime
nadrukkelijk zal betrekken. Hij zal nagaan welke effecten, voor- en nadelen
het regime bij de overheid heeft.De Rekenkamer zal de toekomstige ontwikkelingen met interesse volgen. 1 INLEIDING 1.1 Herplaatsingsbeleid bij het RijkEind jaren tachtig, begin jaren negentig namen de wachtgelduitgaven sterk
toe. Daarom nam het kabinet in 1991 een aantal maatregelen, gericht op de
verbetering en intensivering van het herplaatsingsbeleid. Het nieuwe beleid
werd verwoord in het sociaal beleidskader rijksoverheid 1991 (SBK RO 1991)
en in de nota Herplaatsingsbeleid bij de rijksoverheid. De maatregelen waren
nodig om de personele gevolgen van veranderingsoperaties als de Grote Efficiency
Operatie (GEO), verzelfstandigingen en departementale reorganisaties in goede
banen te leiden.Voorheen lag het accent op de uitstroom van oudere werknemers als remedie
voor de afslankingstaakstelling. Doel van het nieuwe beleid was het volume
wachtgelders zo veel mogelijk te beperken. Bij herplaatsingsbeleid gaat het
zowel om herplaatsing als om reïntegratie. Van herplaatsen is sprake
bij personen die met ontslag worden bedreigd en van reïntegratie is sprake
als gedoeld wordt op het opnieuw aan het werk krijgen van personen met een
wachtgelduitkering. Het beperken van wachtgelders kan dus op twee manieren:
de instroom in de wachtgeldregelingen tot een minimum beperken door te herplaatsen
of bestaande uitkerings- en wachtgeldgerechtigden te reïntegreren. 1.2 OnderzoekUit rapportages van het ministerie van Binnenlandse Zaken bleek dat de
groei van de wachtgelduitgaven niet werd afgeremd en dat interdepartementale
herplaatsingen maar mondjesmaat werden gerealiseerd. De Rekenkamer startte
eind 1995 met een onderzoek naar de uitvoering van het herplaatsingsbeleid
bij het Rijk in de periode 1989–19951.Doel van het onderzoek was inzicht te geven in de inhoud, de uitvoering
en resultaten van het geïntensiveerde herplaatsingsbeleid bij het Rijk
en vast te stellen of de resulaten in overeenstemming waren met de doelstelling
van het beleid.Het kabinet heeft de doelstelling van het beleid niet nader geconcretiseerd
in een hardere kwantitatieve taakstelling. De Rekenkamer is zich ervan bewust
dat in een periode waarin de overheid in omvang afneemt een toename van het
volume wachtgelders niet volledig te voorkomen zal zijn. Het onderzoek richtte
zich daarom ook op de vraag of de ministeries zich zo veel mogelijk hadden
ingespannen om deze groei zo beperkt mogelijk te houden.Het onderzoek richtte zich uitsluitend op personen wier functie na een
reorganisatie was opgeheven of in aantal was verminderd en niet op herplaatsingen
in het kader van arbeidsongeschiktheid of onbekwaamheid. De Rekenkamer onderzocht:• de inhoud van het centrale (sectorbrede) beleid en de regelgeving
in de periode tot en met 1995• de ontwikkeling van het aantal wachtgelders en de uitgaven voor
wachtgeld, en de resultaten en kosten van het herplaatsingsbeleid (rijksbreed)• de inhoud en uitvoering van het beleid bij vijf ministeries (de
ministeries van Justitie, Financiën, Economische Zaken, Verkeer en Waterstaat
en Algemene Zaken)• de ervaringen van wachtgelders (niet-geslaagde herplaatsingen)
en herplaatsten De Rekenkamer zond in januari 1997 haar bevindingen voor commentaar naar
de coördinerend minister van Binnenlandse Zaken en naar de vijf ministers
van de nader onderzochte ministeries. Zij reageerden in februari 1997. Hun
reacties zijn in hoofdlijnen weergegeven in hoofdstuk 6 en voorzien van een
nawoord. Waar de reacties daartoe aanleiding gaven heeft de Rekenkamer haar
rapport aangepast. 2 HET CENTRALE BELEIDSKADER 2.1 Belangrijke wachtgeldregelingen bij het RijkVoor het onderzoek was met name de wachtgelduitkering op basis van het
Sociaal Beleidskader (SBK) relevant, bestemd voor ambtenaren die worden ontslagen
omdat hun functie na een reorganisatie is opgeheven of in aantal is verminderd.
Daarnaast bestaan het Rijkswachtgeldbesluit 1959 (RWB; voor personeel dat
als ambtenaar is aangesteld en wordt ontslagen op grond van reorganisatie,
ongeschiktheid of onbekwaamheid anders dan op grond van ziels- of lichaamsgebreken)
en de Uitkeringsregeling '66 (UR '66; voor personeel dat als ambtenaar is
aangesteld en waarvoor een andere ontslaggrond wordt gehanteerd dan de hiervoor
genoemde).In het Sociaal Beleidskader Rijksoverheid (SBK 1987) en de wachtgeld-vutregeling
werd in aanvulling op bestaande rechtspositionele regelingen flankerend beleid
neergelegd ten behoeve van de afslankingsoperatie rijksoverheid 1988–1990.
Doel van de aanvullende regelgeving was gedwongen ontslagen zo veel mogelijk
te voorkomen, door ontslagen zoveel mogelijk te laten geschieden op basis
van vrijwilligheid en de mobiliteit van het betrokken personeel te vergroten. 2.2 Intensivering van het herplaatsingsbeleidAangezien de beoogde afslankingstaakstelling nog niet overal was gerealiseerd
en in het kader van de GEO een verdere personeelsreductie bij de rijksoverheid
moest plaatsvinden, werd het beleid uit het SBK 1987 geïntensiveerd.
Herplaatsing kwam centraal te staan in het Sociaal Beleidskader Rijksoverheid
1991 (SBK RO 1991). In het nieuwe beleid zijn de volgende drie elementen van
belang:Ten eerste is expliciet opgenomen dat departementen zich moesten inspannen
om aan ambtenaren, wier functie werd opgeheven ten minste één
maal een passende functie aan te bieden, zonodig ook buiten het eigen gezagsbereik.
Er gold een maximum termijn van 12 maanden. Tevens is de verplichting opgenomen
dat de ambtenaar mee moest werken een passende functie te vinden.Ten tweede werd de departementale verantwoordelijkheid voor het herplaatsingsbeleid
aangescherpt. Deze kwam primair bij de betrokken ministers te liggen. De centrale
rol die het ministerie van Binnenlandse Zaken voorheen had in de reïntegratie
van wachtgelders kwam te vervallen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken
werd belast met drie taken:• de rapportage over het herplaatsingsbeleid• de coördinatie van het interdepartementale herplaatsingsbeleid• het beheer van de Gemeenschappelijke Vacaturebank Rijksoverheid
(GVR).Ten derde moest het interdepartementale herplaatsingsbeleid worden versterkt.
Alle ministeries en Hoge Colleges van Staat verplichtten zich openstaande
vacatures, waarin niet door herplaatsingskandidaten van het «eigen»
departement of College kon worden voorzien, aan te melden bij de GVR. Daarmee
zou een direct oproepbaar en actueel overzicht van alle vacatures binnen het
Rijk ontstaan.Eerst moest onderzocht worden of een departementale herplaatsingskandidaat
voor de vervulling van de vacature in aanmerking kwam. Daarna kwamen de interdepartementale
herplaatsingskandidaten tegelijk met interne kandidaten in aanmerking voor
vervulling. Pas daarna kon een vacature extern worden opengesteld. Sinds per
1 juli 1993 de aanstelling in algemene dienst van het rijk voor
ambtenaren in hoofdgroep V (schaal 10 en hoger) van kracht werd, geldt dat
voor een vacature voor een functie van schaal 10 of hoger de herplaatsingskandidaten
van andere ministeries een gelijke positie hebben als de departementale herplaatsingskandidaten. 2.3 Knelpunten in de regelgevingEen aantal knelpunten staat de doelstellingen van het herplaatsingsbeleid
in de weg:De nieuwe regelgeving verschilde eigenlijk niet veel van de oude regelgeving.
Het SBK 1987 was in feite niet gericht op het bevorderen van herplaatsing.
De wachtgeld-vutregeling1 en de remplaçantenregeling2 die van kracht waren in die periode stimuleerden de realisering
van de afslankingstaakstelling via de wachtgeldprocedure. Bovendien hadden
ambtenaren van 55 jaar en ouder die aangemerkt waren als herplaatsingskandidaat
het recht een passende functie te weigeren. Zij hadden na ontslag geen inschrijvingsplicht
bij het arbeidsbureau en geen verplichting om passende arbeid te accepteren.
De heersende trend tot 1991 was ouderen vrijwillig te laten uitstromen naar
het wachtgeld. Ook met het nieuwe SBK RO 1991 zijn deze regelingen ondanks
de gewenste beleidswijziging van kracht gebleven. Afslanking realiseren via
het wachtgeld bleef hiermee dus een mogelijkheid.De centrale begrippen «passende functie» en «vacature»
waren onduidelijk. Het begrip passende functie was in de centrale regelgeving
niet uitgewerkt. Verschil van mening over het passend zijn van een functie
zou plaatsing op die functie in de weg kunnen staan. De inhoud van het begrip
vacature stond ook niet vast. In het kader van het interdepartementale herplaatsingsbeleid
werd gesproken van een vacature op het moment dat het bevoegd gezag een opengevallen
of nog vrijkomende plaats als een vacature had erkend en benoemd. Het bevoegd
gezag kreeg daarmee de mogelijkheid om vacatures buiten het bereik van herplaatsers
te houden. In de praktijk van het herplaatsingsbeleid was dan ook sprake van
een fase die aan de herplaatsingsprocedure vooraf ging, waarin het bevoegd
gezag een open plaats beziet op doorstroommogelijkheden voor medewerkers.
De minister van Binnenlandse Zaken accordeerde deze zogenaamde fase 0 met
de circulaire van 12 april 1994.In de centrale regelgeving werd aan reïntegratie nauwelijks aandacht
besteed. In het Rijkswachtgeldbesluit 1959 ontbrak bovendien de expliciete
verplichting voor wachtgelders om te solliciteren. Dit bemoeilijkt de ontwikkeling
van een stringent controle- en sanctiebeleid. Omdat instrumenten gericht op
de vrijwillige uitstroom worden gehandhaafd en omdat het recht op wachtgeld
in verhouding tot de marktsector langdurig is, zal een groep wachtgelders
ontstaan met een geringe bereidheid tot herplaatsing voor wie het wachtgeld
eerder het karakter van een VUT-uitkering heeft dan van een tijdelijke voorziening. 3 HERPLAATSINGSBELEID RIJKSBREED 3.1 Inventarisatie van informatieDe Rekenkamer heeft bij alle ministeries de ontwikkeling van het aantal
wachtgelders en de uitgaven voor wachtgeld en de resultaten en kosten van
het herplaatsingsbeleid in de periode 1989–1995 geïnventariseerd.Van de ontwikkeling van het volume van en de uitgaven voor wachtgeld bij
de departementen heeft de Rekenkamer een overzicht van de USZO (voorheen DUO)
opgevraagd.Bij het coördinerende ministerie van Binnenlandse Zaken bleek een
volledig beeld van de resultaten van het herplaatsingsbeleid niet aanwezig.
Ondanks interdepartementale afspraken uit 1992 was de aanlevering van informatie
over aantallen, aard en beschrijving van kandidaten aan het ministerie gebrekkig.
In een brief aan de SG's van juli 1996 stelt het ministerie dat het een onvolledig
beeld heeft.Een aantal departementen kon niet geheel aan de informatievraag van de
Rekenkamer voldoen. Het ministerie van VWS beschikte niet over gegevens van
de kosten van de uitvoering van het herplaatsingsbeleid en over gegevens van
het aantal herplaatsingen op lagere functies. Het ministerie van Economische
Zaken beschikte niet over informatie over het aantal herplaatsingen in de
jaren 1989 tot en met 1991. De ministeries van VROM, Justitie en Verkeer en
Waterstaat hadden op centraal niveau niet de gevraagde informatie beschikbaar
en moesten de vragenlijsten uitzetten bij de diensten. De kwaliteit van de
verkregen informatie verschilde per dienst.De Rekenkamer maakte verder gebruik van de periodieke rapportages van
de directie Personeelsmanagement Rijksdienst van het ministerie van Binnenlandse
Zaken, die het ministerie ondanks de problemen met de informatievoorziening
wel heeft opgesteld. De rapportages hadden een sterk kwantitatief karakter.
In de rapportage «Mensen en management in de rijksdienst» informeert
de minister van Binnenlandse Zaken de Tweede Kamer sinds 1993 jaarlijks over
de ontwikkeling van de wachtgelduitgaven en over de resultaten van het interdepartementale
herplaatsingsbeleid. Van deze resultaten bestond een onvolledig beeld. 3.2 Instroom in wachtgeldregelingenDe ontwikkeling van het aantal wachtgelders en de totale omvang van de
uitgaven bij het Rijk zijn als volgt. Tabel 3.1 Uitgaven (x f 1000) en omvang wachtgeldbestand
(in personen) op jaarbasis in de sector Rijk 1989–1995 jaar1989199019911992199319941995uitgaven180 397218 974251 964272 674308 408288 060334 156personen 7 7218 5378 2338 85911 17810 52110 971Bron: USZOEr was sprake van een gestage groei van omvang van en uitgaven voor het
wachtgeldbestand. De totale wachtgelduitgaven bij het Rijk stegen in de onderzochte
periode met 85 procent tot ruim 334 miljoen gulden. Het aantal personen met
een wachtgelduitkering steeg met 42 procent1.
Met name de uitkeringen in het kader van het SBK zijn relevant. Tabel 3.2 Uitgaven SBK (x f 1000) en omvang SBK-bestand
(in personen) op jaarbasis in de sector Rijk 1989–1995 jaar1989199019911992199319941995uitgaven56 19384 471111 527120 628157 027143 932177 307personen 1 8042 6752 8573 1533 9493 6954 172Bron: USZOIn 1989 bedroegen de uitgaven voor het SBK ongeveer eenderde van de totale
wachtgelduitgaven, in 1995 was dit aandeel gestegen tot ruim de helft. De
uitgaven voor het SBK waren daarmee voor het belangrijkste deel verantwoordelijk
voor de stijging van de totale wachtgelduitgaven. In 1990 was de stijging
van de uitgaven en het aantal personen het grootst, ongeveer 50 procent. In
de jaren daarna stegen bestand en uitgaven jaarlijks, met uitzondering van
het jaar 1994. Dit beeld is enigszins vertekend omdat vanaf 1994 de wachtgelden
van de voormalige Rijkspolitie niet meer zijn meegeteld (in 1994 ruim f 10
miljoen en 205 personen)1 .In tabel 3.3 zijn de in- en uitstroomcijfers in het SBK per departement
per jaar weergegeven voor de periode 1989–1995. Tabel 3.3 In- en uitstroomcijfers SBK  1989199019911992199319941995totaaltotaalDepartementeninuitinuitinuitinuitinuitinuitinuitinuitAZ11111010212052135BiZa345281239144382122382512124322110BuiZa13164891516281133109361EZ921496464544128337842112645448605291Fin.Dep24330112515317111391031313372Fin.Bel00000000155301322203118883Justitie35736113827431521533642615836589155LNV9320157551217587305410171107384118967506OCW578741321236813544129445350356192SZW2042841011145582219761517566V&W23548220110126116222542141472011872471741465836VROM1343921457498560422722932505855574557VWS14322126405458743568881111243464610431Totaal8811721074368538483772248906763705691121664060923365Bron: USZODe uitstroom uit het SBK is alle jaren kleiner dan de instroom maar is
sinds 1993 aanmerkelijk groter dan in de periode daarvoor omdat het wachtgeldrecht
van personen die eind jaren tachtig, begin jaren negentig in grote getale
een uitkering kregen van rechtswege eindigde (met name door intreding in de
VUT). De ministeries van EZ, Justitie, LNV en V&W namen het grootste deel
(ruim de helft) van de totale instroom voor hun rekening.Het einde van de afslankingsoperatie 1987–1990 en de GEO 1992–1995
ging gepaard met een hoge instroom in het wachtgeld in 1990 respectievelijk
1995. Er is geen duidelijk verschil tussen de periode waarin het geïntensiveerde
herplaatsingsbeleid werd uitgevoerd en de periode daarvoor. In 1995 werden
de meeste nieuwe uitkeringen op grond van het SBK verstrekt.De leeftijd van personen die in het kader van het SBK het wachtgeld instroomden
was gemiddeld hoog. Het grootste gedeelte was 55 jaar of ouder (gemiddeld
74% in de periode 1989–1995). De laatste jaren nam het aandeel
van deze groep iets af en steeg het aandeel van de groep in de leeftijdscategorie
45–54. De wettelijke ontslagvolgorde die bij overtolligheid in acht
moet worden genomen kan slechts een deel van dit beeld verklaren. Het is aannemelijk
dat de regelgeving het voor de ouderen aantrekkelijk maakte om vrijwillig
(en in overeenstemming met het ministerie) uit te stromen in een wachtgelduitkering.
Het SBK RO 1991 bood de ministeries ook een oplossing voor de afslanking die
in het kader van de GEO in de periode 1992–1995 gerealiseerd diende
te worden. Tabel 3.4 GEO-taakstelling en instroom in het SBK in de
periode 1992–1995 DepartementenGEO-taakstelling(in
fte's)Instroom SBK 1992–1995 (in personen)Percentage instroom
t.o.v. GEO AZ151067 BiZa23122397BuiZa29724 EZ53237270 Fin.Dep1915428Fin.Bel140018813 Justitie113305270LNV60859698 OCW27320475 SZW22311752V&W134488466 VROM55517732VWS41828769 Totaal5932342458Bron instroomcijfers: USZO; Bron GEO-taakstelling: Mensen en management
in de rijksdienst 1994Door uitstroom naar het wachtgeld kon een belangrijk deel van de afslanking
worden gerealiseerd: de instroom in het SBK is 58 procent van de GEO-taakstelling.
Opvallend is dat bij de Belastingdienst slechts 188 personen in deze periode
een wachtgelduitkering verkregen in het kader van het SBK RO 1991. Bij het
ministerie van Justitie was de instroom ruim 2,5 keer de GEO-taakstelling.
Dit voorbeeld toont aan dat de vergelijking van de GEO-taakstelling met de
instroomcijfers SBK met enige voorzichtigheid moet gebeuren. Ook (grotere)
reorganisaties die om andere redenen dan de GEO worden uitgevoerd konden instroom
in het SBK veroorzaken. Zo vond bij het ministerie van Justitie bijvoorbeeld
een reorganisatie van de Raden voor de Kinderbescherming plaats die tot uitstroom
naar het wachtgeld leidde. 3.3 Herplaatsing per departementIn de vraagstelling aan de departementen naar herplaatsing is uitgegaan
van de formele herplaatsingskandidaten. Dit zijn personen wier functie blijkens
een personeelsplan is of wordt opgeheven en die daarvan op de hoogte zijn
gesteld en voor wie de herplaatsingstermijn van 12 maanden is ingegaan. Tabel 3.5 Aantal herplaatsingskandidaten en aantal herplaatsingen
per departement in de periode 1989–1995  198919901991199219931994 1995*totaal KPKPKPKPKPKPKPKPAZ00000000187238014116BiZa411136620134711201788164428296102BuiZa4411001010105302010EZ121X102X0X2696810673022615538172Financiën150100013439331571049348Belast.d.11010203293256911532532621044442Justitie2983214529122561225521455107110525181333355LNV00000000000066X66XOC&W302 3031331733353011918927099SZW1591214 18142310384021682519152174 V&W33833791075755800513574433295109434021621536VROM198101188311213818121261332350105VWSXX182134267592010258913467Totaal727445366632631531508715120974514125681014437649931261 De aantallen bij de Belastingdienst betreffen geregistreerde
herplaatsingskandidaten die bovenformatief en/of bovenbezoldigd in dienst
waren en waarvoor in 1994 beleid werd vastgesteld.2 Het ministerie van Justitie gaf aan dat de verstrekte informatie
over herplaatsingen niet volledig was.3 In de opgaven van V&W zijn niet uitsluitend formele herplaatsingskandidaten
opgenomen maar ook personen die niet formeel waren aangewezen. Dit bleek bij
de enquête van de Rekenkamer onder de herplaatsten.K: Herplaatsingskandidaat P: Herplaatsing X : Onbekend* tot en met november 1995Bron: Opgave departementen 1996Iets minder dan de helft (3126) van de formeel aangewezen herplaatsingskandidaten
(6499) werd in de periode 1989–1995 herplaatst. Als de periode 1989–1991
wordt vergeleken met de periode 1992–1995 waarin het geïntensiveerde
herplaatsingsbeleid werd uitgevoerd, blijkt dat het aantal herplaatsingen
ten opzichte van het aantal kandidaten niet toenam. Absoluut gezien vonden
in de periode 1992–1995 overigens wel meer herplaatsingen plaats.Van de 3126 herplaatste ambtenaren in de periode 1989–1995 zijn
147 ambtenaren (5% van het totaal) op een lagere functie herplaatst. Het aantal
interdepartementale herplaatsingen was gering. 234 kandidaten (4% van het
totaal) werden buiten het Rijk herplaatst.Tussen departementen treden grote verschillen op. Het ministerie van LNV
wees pas in 1995 voor het eerst formeel herplaatsingskandidaten aan en de
Belastingdienst wees in 1994, toen het nieuwe herplaatsingsbeleid gestart
werd, een substantieel aantal herplaatsingskandidaten aan. De ministeries
van VROM, Justitie en Binnenlandse Zaken herplaatsten ongeveer eenderde van
het aantal kandidaten, zowel voor als na de beleidsintensivering. Het ministerie
van SoZaWe slaagde er in al haar formele kandidaten te herplaatsen. De intensivering
van het herplaatsingsbeleid is in de resultaten het meest merkbaar bij de
ministeries van VWS en OC&W die in de tweede periode een beter resultaat
haalden. Bij de meeste ministeries is geen duidelijke ontwikkeling te signaleren.Als van de 6499 aangewezen herplaatsingskandidaten het aantal herplaatsten
binnen het Rijk (3126) en het aantal herplaatsten buiten het Rijk (234) wordt
afgetrokken blijft eind 1995 een aantal van 3139 niet-herplaatsten over. Voor
een gedeelte hiervan is iets te zeggen over hun bestemming: een deel van de
kandidaten is aangewezen in de onderzochte periode maar is of zal worden herplaatst
buiten de onderzochte periode (van de 525 aangewezen kandidaten in 1995 van
het ministerie van Justitie zijn begin 1996 515 personen herplaatst). Na afloop van de herplaatsingstermijn blijven kandidaten soms boven-formatief
in dienst van een ministerie. Eind 1995 ging dit volgens de opgaven van de
ministeries om 208 personen. Bovendien bleven ook de niet-herplaatsten van
de Belastingdienst in dienst. Van 20 personen die niet konden worden herplaatst
werd het recht op wachtgeld afgekocht voor een totaal van bijna 3 miljoen
in de periode 1989–1995. Van de ministeries van EZ en LNV was niet van
alle jaren het aantal herplaatsingen bekend.Gelet op het bovenstaande zullen van de 3139 niet-herplaatsten maximaal
ongeveer 2000 personen het wachtgeldcircuit instromen. In de periode 1989–1995
stroomden veel meer personen, te weten in totaal 6092, het SBK in. Een groot
deel van deze instroom is dus nooit formeel als herplaatsingskandidaat aangemerkt.
Aangenomen mag worden dat deze personen vrijwillig en in overeenstemming met
het ministerie de dienst hebben verlaten. Het aantal gerealiseerde herplaatsingen
wordt daarmee in een ander daglicht geplaatst: blijkbaar zijn de herplaatsingsinspanningen
gericht geweest op een selecte groep. 3.4 Kosten van herplaatsingDe Rekenkamer heeft bij de departementen de kosten voor de uitvoering
van het herplaatsingsbeleid geïnventariseerd.Het grootste deel van de kosten bestond uit de salariskosten voor het
personeel dat belast was met bemiddeling, voorlichting, begeleiding en dergelijke.Voor zover bekend maakten de ministeries van AZ, EZ, SZW en V&W, gerelateerd
aan het aantal nieuwe herplaatsingskandidaten in 1993 en 1994, de minste kosten
voor de uitvoering van het herplaatsingsbeleid. De ministeries van VROM en
OC&W maakten de hoogste kosten. De kosten liepen uiteen van f 3 500
per kandidaat bij het ministerie van SZW tot bijna f 60 000 bij
het ministerie van OC&W. In 1994 was het totaal van herplaatsingskosten
f 10,7 miljoen. 3.5 Interdepartementale herplaatsingenDoel van de GVR was interdepartementale herplaatsingen te bevorderen.
Sinds eind 1992 zijn alle ministeries op de GVR aangesloten. Een aansluiting
biedt de mogelijkheid voor het geautomatiseerd «matchen» van kandidaten
en vacatures. Het Rijk beschikte in 1995 volgens RPD Advies in totaal over
55 aansluitingen. Het ministerie van Justitie had de meeste (27) aansluitingen.
De meeste ministeries maakten geen gebruik van de mogelijkheid om meer (maximaal
5) aansluitingen te nemen voor de prijs van één. Slechts 4 ministeries
hadden meer dan 2 aansluitingen. Opvallend was dat een groot gedecentraliseerd
ministerie als V&W slechts één aansluiting had.In totaal zijn in de periode 1992–1995 91 interdepartementale herplaatsingen
gerealiseerd (dit is slechts 3,5% van het totaal aantal herplaatsingen in
die periode). Uit de rapportages van het ministerie van Binnenlandse Zaken
kan worden afgeleid dat op 1% van alle bij de GVR gemelde vacatures een interdepartementale
herplaatsingskandidaat werd geplaatst. Een van de redenen voor dit geringe
aantal bleek het geringe aantal interdepartementale voordrachten dat naar
aanleiding van de gemelde vacatures plaats vindt: in de periode 1993–1995
gebeurde dit slechts voor 5% van de vacatures.Uit de kwartaalrapportages van het ministerie van Binnenlandse Zaken over
de GVR blijkt dat de melding van vacatures in 1993 op gang kwam. Tabel 3.6 Overzicht vacatures gemeld bij de GVR, instroomcijfers
van personen bij de ministeries en CBS-vacatures.  GVR
vacaturesInstroom departementenCBS-vacatures  199319941995199319941995199319941995AZ139410991382BuiZa181411170188107215339Justitie9298127631 3042 2701 8598921 780964BiZa1863104137918529135169OCW355919955468*502161Fin243137200739072534799Bel.d.zie Finzie Fin.zie Fin.4792015012946801 352VROM2591799515712754291185166V&W560596652336321364736661535EZ118836114014515512276155LNV155363352017811891146199SZW995912030193211598102VWS31718910518614086695167193TOTAAL2 7642 2362 4693 3183 7333 0594 8583 9074 036Bron: Mens en Management 1994 en 1995, CBS 1996 en Ministerie van Binnenlandse
Zaken 1996* exclusief de instroom van Cultuur (van voormalig WVC) naar OC&WOpvallend is dat de instroom van nieuw personeel bij de departementen
aanmerkelijk hoger ligt dan het aantal GVR-vacatures. Met name bij het ministerie
van Buitenlandse Zaken maar ook bij het ministerie van Justitie bleef het
aantal aan de GVR gemelde vacatures sterk achter bij de instroomcijfers. Het
ministerie van Buitenlandse Zaken gaf aan dat vacatures intern worden opgevuld
en niet aangemeld bij de GVR. Bij Justitie worden soms identieke vacatures
maar één keer geregistreerd bij de GVR terwijl er meer plaatsen
beschikbaar zijn. Welk deel op deze wijze kan worden verklaard is niet bekend
bij het ministerie van Justitie. Bij de ministeries van AZ, V&W, VWS,
VROM en SZW was het aantal bij de GVR gemelde vacatures gelijk of groter dan
de instroom.Het CBS telt aanmerkelijk meer vacatures dan aan de GVR werden gemeld.
Een deel van de discrepantie kan worden verklaard doordat het CBS een ruime
definitie van vacature hanteert. Niettemin blijkt uit de vergelijking met
het CBS dat slechts een klein deel van de opengevallen arbeidsplaatsen in
de departementen bij de GVR wordt gemeld.De coördinerende rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken was
bescheiden. Geprobeerd werd herplaatsing op de agenda (van de SG's) te zetten
en te houden en in overleg met de ICPR voorstellen te doen ter verbetering
van het herplaatsingsbeleid. Een deel van de voorstellen is met het van kracht
worden van de nieuwe regelgeving per 1-1-1996 gerealiseerd. Ook vervulde het
ministerie het secretariaat van de interdepartementale contactgroep GVR waarin
ervaringen werden uitgewisseld over het functioneren van de GVR. Eind 1992
initieerde het ministerie een bemiddelingsprogramma, waaraan wachtgelders
op vrijwillige basis konden deelnemen. De deelname aan dit programma was zeer
gering en leidde niet tot plaatsing van kandidaten. 4 VIJF MINISTERIES NADER ONDERZOCHT 4.1 InleidingDe Rekenkamer onderzocht bij vijf ministeries de inhoud en uitvoering
van het geïntensiveerde herplaatsingsbeleid, te weten bij de ministeries
van Algemene Zaken, Economische Zaken (waaronder het CBS), Financiën
(inclusief de Belastingdienst), Justitie en Verkeer en Waterstaat. Bij de
selectie van de ministeries werd rekening gehouden met spreiding van de ministeries
over een aantal kenmerken die voor herplaatsing van belang werden geacht:
geconcentreerde en gedeconcentreerde ministeries, personele omvang, omvang
GEO-taakstelling, instroom in wachtgeldregelingen en de af- en toename van
personeel. De Rekenkamer onderzocht departementale sociale beleidsplannen,
sociale statuten en departementale rapportages en voerde gesprekken met de
personeelsdirecties over de uitvoering. 4.2 Organisatie van en inzicht in de uitvoeringDe vijf departementen stelden de inhoud van het beleid centraal vast en
legden de verantwoordelijkheid voor de uitvoering, met uitzondering van AZ,
op decentraal niveau. De Belastingdienst en het CBS hadden «eigen»
herplaatsingsbeleid waarover afzonderlijk afspraken met hun Bijzondere Commissie
waren gemaakt. Tussen deze twee diensten en het «moederdepartement»
waren geen structurele voorzieningen/contacten gericht op herplaatsing van
personeel. Bij de ministeries Justitie, V&W en Financiën werd ook
het budget voor het flankerend beleid (voor outplacement, scholing van herplaatsingskandidaten
e.d.) gedecentraliseerd. Bij de ministeries van Justitie (voor de Dienst Justitiële
Inrichtingen en de Immigratie- en Naturalisatiedienst), EZ (in 1995) en Financiën
(in 1992) kwam het wachtgeld ten laste van het decentrale personeelsbudget. Toetsbare doelstellingGeen van de vijf departementen had de doelstelling om het volume wachtgelders
zo veel mogelijk te beperken nader geconcretiseerd en toetsbaar gemaakt, bijvoorbeeld
door een maximum aantal nieuwe wachtgelders vast te stellen. Opvallend is
dat de ministeries van V&W, EZ (inclusief CBS) en AZ de oude doelstelling
om gedwongen ontslagen zo veel mogelijk te voorkomen opnieuw opnamen zodat
de indruk wordt gewekt dat het «oude» beleid wordt voortgezet.
Op het ministerie van Financiën na, was bij alle ministeries sprake van
een tijdpad voor de invulling van de afslankingstaakstellingen. De Bestuursraad
van het ministerie van V&W stelde hierbij als enige jaarlijks, op basis
van aanvragen van de diensten, ramingen vast voor de uitstroom van ouderen
(55 en ouder) via het wachtgeld. Inzicht in de uitvoeringHet centrale niveau bleek slechts in beperkte mate informatie te verkrijgen
over de uitvoering van het herplaatsingsbeleid.Vastlegging van informatie over verrichte inspanningen beperkte zich op
decentraal niveau vooral tot de individuele personeelsdossiers. Inzicht in
de werking van instrumenten en de resultaten ontbrak bij de ministeries van
EZ, Justitie, V&W en bij de Belastingdienst. Het ministerie van AZ en
het kerndepartement Financiën hadden door hun geringe omvang meer inzicht
in de uitvoering. Ook de centrale aanpak van het herplaatsingsbeleid bij het
ministerie van AZ droeg daartoe bij. Bij het ministerie van V&W was de
rapportage aan het centrale niveau het meest uitgebreid. De vijf Plaatsingsbemiddelingsorganisaties
(PBO's) rapporteerden over aantallen herplaatste en nog niet
herplaatste medewerkers en over de bestemming van de herplaatsten. Ook vond
in het kader van de planningen controlcyclus een rapportage plaats over de
uitvoering van het jaarplan en het daarbij gevoerde sociale beleid.Niet bij alle ministeries bestond een volledig beeld van de uitputting
van de budgetten flankerend beleid in de periode 1992–19951. Tabel 4.1 Budgetten en uitgaven flankerend beleid per
departement in de periode 1992–1995 (bedragen x 1000)  19921992199319931994199419951995 BegrootRealisatieBegrootRealisatieBegrootRealisatieBegrootRealisatieAZ252303392147612276612161EZ875X**1039X**625X**250220CBSXXXXXXXX Finan.9209415585281715464XXBelastingd..X6252X5277X2511XXJustitie2000X2250X3570X3570XV&W39003100710054007200580062004500** Het Ministerie van EZ gaf aan dat in de periode 1992–1994 1805
mln. was uitgegeven.X Geen opgave verkregen van ministerie of dienstBron: Opgave departementen 1996Afgezien van het ministerie van V&W was er nauwelijks sprake van tussentijdse
gestructureerde en systematische vastlegging van de inspanningen en de resultaten
van het herplaatsingsbeleid ten behoeve van het centrale management.In het kader van decentrale sturing kan ook evaluatie-onderzoek (achteraf)
de noodzakelijke verantwoordingsinformatie aandragen. De Rekenkamer achtte
het relevant dat evaluaties inzicht gaven of en zo ja hoe de ministeries aan
hun verplichtingen voldeden om een maximale herplaatsingsinspanning te leveren.
De ministeries van AZ, Justitie en Financiën evalueerden de uitvoering
van het herplaatsingsbeleid niet. De overige ministeries hadden rapportages
met een groot aantal kwantitatieve gegevens over herplaatsingskandidaten,
herplaatsingen en uitgaven voor flankerend beleid. Met uitzondering van een
rapportage van het CBS over outplacement, boden de rapportages onvoldoende
inzicht in de mate van succes van bepaalde herplaatsingsinstrumenten en in
succes van beleid, mede omdat toetsbare doelstellingen ontbraken.De ministeries van Justitie en EZ wijzigden hun beleid in de periode 1992–1995.
De beleidswijzigingen kwamen niet tot stand na evaluatie van de uitvoeringspraktijk.
De Belastindienst voerde in 1994 haar nieuwe herplaatsingsbeleid in dat als
doel had formatie en bezetting in evenwicht te brengen. HerplaatsingprocedureHet centrale niveau van alle onderzochte ministeries had een herplaatsingprocedure
vastgesteld. De procedures verschilden van elkaar in opzet (wel of niet een
centrale herplaatsingscommissie, wel of niet centraal melden van vacatures
en kandidaten) maar hadden met elkaar gemeen dat, conform de centrale regelgeving,
de voorrangspositie van de herplaatsingskandidaten duidelijk tot uitdrukking
kwam. Regionale samenwerkingBij ministeries met diensten die over het hele land verspreid zijn (V&W, Justitie en de Belastingdienst) was alleen bij het ministerie van
V&W sprake van een structuur die de regionale samenwerking binnen een
ministerie moest bevorderen. De PBO's fungeren op regioniveau als een centraal
punt waar vraag en aanbod bij elkaar worden gebracht met overstijging van
de grenzen van het decentrale bevoegd gezag.Het ministerie van Justitie is verdeeld in sectoren (bijvoorbeeld de sector
Gevangeniswezen) en de aanpak van het herplaatsingsbeleid is ook in de regio's
sectoraal georganiseerd.Bij de Belastingdienst is evenmin een aanpak aangestuurd door een regionaal
verband. Wel is op ad-hoc basis (per reorganisatie) contact tussen eenheden
van de Belastingdienst. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een geautomatiseerd
systeem waarin herplaatsingskandidaten zijn opgenomen.Op het niveau van de regio's was ook geen sprake van een interdepartementaal
georganiseerde aanpak. 4.3 Voorzieningen uit het SBKBij de besluitvorming in de ministerraad over het SBK RO 1991 zijn twee
aanvullende afspraken gemaakt. Benadrukt werd dat het SBK RO 1991 beschouwd
moest worden als bindend raamwerk. Er was in de departementale plannen geen
ruimte voor aanvullende rechtspositionele regelingen.Daarnaast werd afgesproken dat het niet mogelijk was een garantie aan
het personeel te verstrekken dat geen gedwongen ontslag zou plaatsvinden.De onderzochte ministeries hadden alle voorzieningen uit het SBK RO 1991
opgenomen in hun sociale beleidskaders en/of in de per reorganisatie of sector
opgestelde beleidskaders. Het gebruik van sommige voorzieningen was echter
beperkt. Zo bleek dat afkoop van wachtgeld nauwelijks voorkwam en dat de extra
vergoeding voor reis- en verhuiskosten weinig werd toegepast.Niet alle ministeries namen de verplichte termijn van 12 maanden als standaardtermijn
op. Het CBS sprak een termijn van 21 maanden af en de Belastingdienst hanteerde
voor haar nieuwe herplaatsingsbeleid (dat in formele zin ook niet gebonden
was aan de standaardtermijn van 12 maanden) een onbeperkte herplaatsingstermijn.
De departementen slaagden er niet altijd in om de herplaatsingskandidaat binnen
de voorgeschreven periode van 12 maanden een passende functie aan te bieden.
Soms werd de herplaatsingstermijn verlengd of behield men jarenlang de status
van herplaatsingskandidaat. Het kwam zelden voor dat alsnog ontslag volgde.
 4.4 Uitwerking voorzieningenDe departementale plannen bij de vijf ministeries gaven nauwelijks uitwerking
aan voorzieningen of bepalingen. Op een aantal wordt hier ingegaan. De begrippen vacature en passende functieHet begrip «vacature» werd door geen van de vijf onderzochte
ministeries uitgewerkt.Voor het begrip «passende functie» bleken verschillende ministeries
een nadere concretisering te hebben waaruit bleek dat ook lagere functies
passend geacht werden. Het ministerie van AZ had een uitwerking van het begrip
in het sociaal statuut van de Inlichtingendienst Buitenland (IDB) opgenomen,
maar niet in het algemene sociaal statuut. Het ministerie van Financiën
had het begrip niet uitgewerkt. Afwijking ontslagvolgordeIn geen van de departementale sociale beleidskaders is opgenomen wanneer
het (decentrale) bevoegde gezag kan afwijken van de ontslagvolgorde. Het ARAR
biedt deze mogelijkheid. Uitsluitend het CBS legde de procedure voor afwijking
van de ontslagvolgorde vast. Van de ontslagvolgorde (volgorde van overtolligheid)
werd in de praktijk zelden afgeweken. In een incidenteel geval kwam het voor
dat een kandidaat vanwege de onmisbaarheid voor de dienst werd uitgezonderd
van de gebruikelijke ontslagvolgorde. Interdepartementale herplaatsingUit het onderzoek bleek een geringe betrokkenheid van de ministeries bij
het interdepartementale herplaatsingsbeleid. Het instrument GVR werd gemeld
in de procedurebeschrijving van de ministeries. Op het ministerie van Justitie
na had echter geen enkel ministerie een nadere uitwerking van het beleid in
de departementale plannen opgenomen. Omdat er weinig aansluitingen waren op
de GVR moest informatie over vacatures door de centrale diensten aan de decentrale
diensten worden doorgegeven. Hiermee ging de mogelijkheid om via het systeem
te «matchen» verloren. De enige structurele contacten tussen ministeries
over herplaatsingskandidaten liepen via de contactgroep GVR. Controle- en sanctiebeleidHet ministerie van Financiën (inclusief de Belastingdienst) schonk
niet apart aandacht aan het controle- of sanctiebeleid. De ministeries van
AZ, Justitie, V&W en EZ (inclusief CBS) noemden in het departementale
sociale statuut de verplichting voor het personeel om mee te werken op straffe
van ontslag. In de onderzochte periode zijn geen sancties toegepast als een
kandidaat onvoldoende medewerking verleende aan herplaatsing. Ook om-, her-
en bijscholing werd in de praktijk niet afgedwongen. ReïntegratieAlleen het ministerie van Justitie formuleerde medio 1995 beleid ten behoeve
van reïntegratie. In de praktijk bestond bij de ministeries nauwelijks
aandacht voor reïntegratie.Het ministerie van Binnenlandse Zaken voert als reden hiervoor aan, dat
de groep die in het kader van het SBK in het wachtgeld is ingestroomd zeer
moeilijk herplaatsbaar is, enerzijds doordat een groot deel van de wachtgelders
via de remplaçantenregeling vrijwillig in het SBK instroomde, anderzijds
omdat een deel van het bestand zonder succes reeds een herplaatsingsprocedure
heeft doorlopen voordat tot ontslag werd besloten. De motivatie om terug te
keren in het arbeidsproces schatten de ministeries daarom laag in. Verder
is de groep van 55 jaar en ouder moeilijk te reïntegreren omdat de inschrijving
bij een arbeidsbureau en solliciteren niet verplicht is.De rol van DUO was beperkt bij de reïntegratie van wachtgelders.
Met een meer actief reïntegratiebeleid zou een weigerende houding van
betrokkenen volgens de Rekenkamer wel bestraft kunnen worden, ook in het geval
van het Rijkswachtgeldbesluit. De wachtgelders zijn immers wel verplicht een
door het arbeidsbureau of anderszins aangeboden passende betrekking te aanvaarden.
DUO heeft in de onderzochte periode geen taak vervuld gericht
op reïntegratie van wachtgelders. Zij beperkte zich tot de administratieve
toets of een wachtgelder aan de formele vereisten voor het verkrijgen/behouden
van een uitkering voldeed. Het controle- en sanctiebeleid dat DUO ontwikkelde
is niet geformaliseerd door de minister van Binnenlandse Zaken. De uitvoering
van de controle door DUO was reeds eerder voorwerp van onderzoek van de Rekenkamer1. Inzet extra instrumentenIn het geformuleerde beleid is door de departementen soms apart aandacht
besteed aan de inzet van extra, aanvullende instrumenten (zoals externe bemiddeling,
terugkeergarantie, bevordering mobiliteit om plaats te maken voor herplaatsingskandidaten).
Hoe deze instrumenten in de praktijk hebben gewerkt is niet bekend bij de
grotere ministeries. Geen gedwongen ontslagenAlleen het ministerie van AZ (voor de Inlichtingendienst Buitenland) en
de Belastingdienst (voor de herstructureringsoperatie 1989–1994) zijn
met de bonden overeengekomen dat geen gedwongen ontslagen zouden plaatsvinden.Midden 1995 waren er nog ongeveer 23 IDB-ers die herplaatst moesten worden.
Gelet op de non-ontslaggarantie is de kans op herplaatsing gering. Hierdoor
wordt het ministerie van AZ geconfronteerd met circa 3 miljoen salariskosten
per jaar voor personeel zonder arbeidsprestatie.In het kader van de herstructurering van de Belastingdienst is in 1989
een werkzekerheidsgarantie vastgelegd die tot 1 juli 1994 van kracht was.
Bij de Belastingdienst werd bij elke reorganisatie aan alle personeelsleden
een functie aangeboden in de nieuwe structuur. Vrijwillige uitstroom, via
de wachtgeld-vut, werd alleen toegepast in hoge uitzonderingssituaties. Dat
een ieder werd herplaatst leidde wel tot een aanzienlijk aantal boven-formatieven
en boven-bezoldigden. In het licht van een efficiënte en effectieve bedrijfsvoering
achtte de Belastingdienst eigen herplaatsingsbeleid van belang. Het had in
de praktijk een enigszins vrijblijvend karakter. Met de 1044 geregistreerde
herplaatsingskandidaten werd slechts een deel van de boven-formatieven en/of
boven-bezoldigden aangewezen als herplaatsingskandidaat door het hoofd van
de eenheid. Het feit dat geen termijn voor herplaatsing is gesteld draagt
niet bij aan een snelle herplaatsing. 4.5 Enquête onder wachtgelders en herplaatstenOm een meer volledig beeld te krijgen van de uitvoeringspraktijk stuurde
de Rekenkamer circa 1000 wachtgelders (niet geslaagde herplaatsingen) en herplaatsten
(geslaagde herplaatsingen) van de vijf onderzochte departementen een enquête.
Uit de groep wachtgelders van 55 jaar en ouder werd op basis van een aselecte
steekproef een beperkte groep benaderd. De respons was 112 personen (70%).
De gehele groep wachtgelders onder de 55 jaar werd benaderd. De respons was
184 personen (53%). Het onderscheid in leeftijd is gemaakt omdat verwacht
werd dat voor de groep vanaf 55 jaar weinig inspanningen waren verricht. Van
de herplaatsten werden zij die in de onderzochte periode intern bij het departement
werden herplaatst, benaderd. De respons was 295 personen (53%). De resultaten
zijn weergegeven in bijlage 1. Wachtgelders ouder dan 55 jaarVoor ruim 80% van de wachtgelders van 55 jaar en ouder is door de departementen
geen herplaatsingsprocedure gestart. Ongeveer 90% van hen gaf
aan het daarmee eens te zijn. Voor een kleine groep hebben de departementen
wel inspanningen verricht. Slechts 8 van het totaal hebben daadwerkelijk begeleiding
gehad (7%). Uiteindelijk is aan slechts 3 personen een functie aangeboden
(dat is maar 3%).In de praktijk speelde volgens de ministeries motivatie van de kandidaat
een belangrijke rol voor de mate waarin het ministerie inspanningen verrichtte.
13% van deze groep gaf aan behoefte te hebben aan meer begeleiding van het
ministerie en/of USZO (DUO). Wachtgelders onder de 55 jaarVoor ongeveer 40% van de wachtgelders onder de 55 jaar startten de departementen
geen herplaatsingsprocedure. Het merendeel, met name in de leeftijdsgroep
45–54, was het hiermee eens. Ongeveer 40% ontving daadwerkelijk enige
vorm van begeleiding door de ministeries. Begeleiding had meestal de vorm
van «informatieverstrekking over vacatures» (52%) ; «inschakeling
outplacement-bureau» (64%) en sollicitatietraining (32%).In totaal hebben 21 respondenten aangegeven ooit voorgedragen te zijn
voor een functie, waarvan 4 van hen buiten het eigen ministerie. Slechts aan
14 respondenten is een functie aangeboden (maar 7% op de hele groep onder
55 jaar). Kennelijk hebben departementen grote moeite te voldoen aan de inspanningsverplichting
ten minste één maal een functie aan te bieden. Van de 14 respondenten
die aangeven dat hun een functie is aangeboden, gaven 9 respondenten redenen
waarom zij een functie niet hadden geaccepteerd. «Niveau te laag»
(4 maal) en «werkzaamheden niet aantrekkelijk» (5 maal) werden
het meest genoemd. Slechts één keer werd een functie aangeboden
buiten het eigen ministerie.De Rekenkamer constateerde dat in sommige gevallen oneigenlijk gebruik
werd gemaakt van het SBK door ambtenaren wegens ziekte of onenigheid uit te
laten stromen, redenen die in het SBK niet worden genoemd.De ministeries hadden na ontslag met slechts 7% van de wachtgelders contact
gericht op het vinden van een nieuwe functie. Hieruit blijkt dat weinig aan
reïntegratie is gedaan.Van de wachtgelders had 63% na het ontslag zelf naar ander werk gezocht.
35% van de wachtgelders had na het ontslag behoefte aan meer begeleiding bij
het vinden van ander werk. HerplaatstenVoor 65% van de herplaatsten is een formele herplaatsingsprocedure gestart
om tot herplaatsing te komen. Aan 68% van de herplaatsten is ook daadwerkelijk
begeleiding gegeven. Relatief vaak maakten de ministeries gebruik van «informatieverstrekking
over vacatures», en «bemiddeling binnen het departement».Ongeveer 35% van de herplaatsten werd voorgedragen voor een functie. 127
respondenten (44%) kreeg een functie aangeboden van het ministerie, waarvan
8 buiten het eigen ministerie. Overigens waren er verschillen tussen de departementen.
Redenen waarom herplaatsten functies niet accepteerden waren: «niet
aantrekkelijke werkzaamheden», «standplaats niet aantrekkelijk»,
«niveau te laag». Overigens hadden ook 30 respondenten een functie
in een lagere schaal geaccepteerd.Van de herplaatsten heeft 69%, onafhankelijk van de inspanningen van het
ministerie, zelf gesolliciteerd naar een andere functie. Tevens gaf 63% aan dat het voornamelijk te danken was aan de eigen inspanningen dat
zij een nieuwe functie verkregen. Vergelijking wachtgelders en herplaatstenVergelijking van beide groepen liet zien dat er geen groot onderscheid
was naar geslacht, opleiding of inschaling. De leeftijd week wel af: bijna
de hele groep wachtgelders was ouder dan 45 jaar, terwijl bij de herplaatsten
67% jonger was dan 45 jaar. De leeftijd bleek, ook bij de leeftijdsgroep onder
de 55 jaar, van belang te zijn bij het al dan niet herplaatst worden.De aard van de begeleiding week af. Van de wachtgelders gaf 42% aan dat
zij begeleiding hebben gehad, van de herplaatsten 68%. Van zowel de wachtgelders
als de herplaatsingskandidaten kreeg ongeveer de helft begeleiding in de vorm
van «informatieverstrekking over vacatures». Van de wachtgelders
kreeg 60% te maken met «outplacement», terwijl dit bij de herplaatsten
minder vaak voorkwam. Het aantal keren dat een functie werd aangeboden verschilde
aanmerkelijk (7% van de wachtgelders en 44% van de herplaatsten). 5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENDe afslankingstaakstelling en de opdracht om het volume wachtgelders zo
veel mogelijk te beperken ondersteunden elkaar niet. De ministeries zagen
zich daarmee gesteld voor een moeilijke opgave. Het realiseren van beide doelstellingen
vroeg veel van de ministeries.De maximale inspanning gericht op het zo veel mogelijk herplaatsen en
reïntegreren van personen is onvoldoende van de grond gekomen. De uitvoering
van het herplaatsingsbeleid als middel om het volume wachtgelders te beperken
heeft mede daarom onvoldoende resultaat gehad. Er werd geen breuk met de omvangrijke instroom in het wachtgeld bewerkstelligd.
Ook werd geen toename gerealiseerd van het aantal herplaatsingen ten opzichte
van het aantal kandidaten. Het aantal interdepartementale herplaatsingen,
speerpunt van het geïntensiveerde herplaatsingsbeleid, was zeer gering
(3,5% van het totaal aantal herplaatsingen in de periode 1992–1995).Uit het onderzoek bij de vijf ministeries bleek dat voor een groot deel
van de personen in het wachtgeld geen herplaatsingsinspanningen voorafgaand
aan het ontslag werden verricht. Of het ministerie inspanningen verrichtte,
werd veelal aan de betrokkenen zelf overgelaten. Slechts aan 7% van de wachtgelders
die op het moment van ontslag onder de 55 jaar waren werd een functie aangeboden
en aan 3% van de wachtgelders van 55 jaar en ouder. De herplaatsten ontvingen
meer begeleiding. Ongeveer 40% van hen kreeg een functie aangeboden.Kwesties als interdepartementale herplaatsing, reïntegratie van wachtgelders,
sancties voor «onwillige» herplaatsingskandidaten kregen in het
departementale beleid en in de praktijk van de vijf nader onderzochte ministeries
geen of weinig aandacht.Het geïntensiveerde herplaatsingsbeleid werd niet ondersteund met
adequate centrale regelgeving. Het ontbrak de ministeries van EZ, Justitie
en de Belastingdienst en in iets mindere mate het ministerie van V&W in
belangrijke mate aan inzicht in de inzet van herplaatsingsinstrumenten, de
mate van succes en falen daarvan en in de uitgaven gerelateerd aan de ingezette
instrumenten. Omdat geen sprake was van toetsbare doelstellingen hadden de
ministeries geen inzicht in de mate van succes van hun beleid en kon nauwelijks
bijsturing plaatsvinden.Voor het coördinerende ministerie van Binnenlandse Zaken was bij
de uitvoering van het nieuwe herplaatsingsbeleid zowel formeel als feitelijk
een beperkte rol weggelegd. Het ministerie slaagde er niet in om de informatievoorziening
door de ministeries te verbeteren en om het interdepartementale herplaatsingsbeleid
vlot te trekken. DUO speelde geen rol bij de reïntegratie van wachtgelders. Nieuwe ontwikkelingenTwee wijzigingen in de regelgeving zijn van belang voor de uitvoering
van het herplaatsingsbeleid:Ten eerste is in het ARAR per 1-1-1996 een reorganisatieparagraaf van
kracht geworden die het SBK RO 1991 vervangt. De wachtgeldvut-regeling en
de remplaçantenregeling werden beëindigd en een aantal nieuwe
herplaatsingsinstrumenten werd geïntroduceerd. De Rekenkamer is verheugd
dat meer dan voorheen een eenduidig signaal afgegeven wordt voor herplaatsing.
Het is echter de vraag of met de gewijzigde regelgeving de praktijk
van de ministeries zal wijzigen. Een aantal grote reorganisaties wordt nog
onder het oude regime uitgevoerd. Bovendien kunnen partijen ook onder de nieuwe
regelgeving overeenkomen dat ontslag (met recht op wachtgeld) de beste oplossing
is. Dit zou vooral nog bij de groep van 55 jaar en ouder kunnen voorkomen,
gelet op het recht op wachtgeld tot 65 jaar dat in bijna alle gevallen zal
bestaan.Bovendien kwam de nieuwe regelgeving tot stand zonder dat een evaluatie
plaatsvond van de uitvoering van het herplaatsingsbeleid. Of de nieuwe instrumenten
resultaat zullen hebben zal dan ook moeten worden afgewacht.Ten tweede worden met ingang van 1-1-1998 de werknemersverzekeringen (waaronder
de Werkloosheidswet) opengesteld voor het overheidspersoneel (de zogenaamde
OOW-operatie1. Belangrijke consequentie daarvan
is dat de financiële prikkel voor de ministeries voor de uitvoering van
het herplaatsingsbeleid mogelijk wegvalt. De wachtgelduitgaven zullen dan
uit een fonds worden betaald dat wordt gevuld door werkgevers- en werknemerspremies
en zullen, althans wat het wettelijke deel betreft, niet meer rechtstreeks
drukken op het departementale budget. Hierdoor zou de aandacht voor herplaatsing
af kunnen nemen.Met het van toepassing worden van het regime van de werknemersverzekeringen
zal USZO/DUO omgevormd worden tot een uitvoeringsinstelling in de zin van
de Organisatiewet Sociale Verzekeringen (OSV) en als wettelijke taak het uitvoeren
van een reïntegratiebeleid2 hebben. Wachtgelders
krijgen een sollicitatieplicht met het van toepassing worden van de WW.De Rekenkamer constateert dat vooruitlopend op de beoogde wijzigingen
in de regelgeving geen aandacht is voor de reïntegratie van wachtgelders
en dat de belemmeringen – het ontbreken van de sollicitatieplicht en
de regel dat personen van 55 jaar en ouder geen inschrijfplicht bij de Arbeidsvoorziening
hebben – tot die tijd blijven bestaan. De wachtgelders zijn dan ook
vooralsnog bijna onbemiddelbaar. USZO is eind 1996 in opdracht van het ministerie
van Binnenlandse Zaken wel een reïntegratie-experiment gestart met de
bedoeling 100 wachtgelders (van onder de 55 jaar) te reïntegreren.De Rekenkamer beveelt, gelet op de onderzoeksresultaten en de nieuwe ontwikkelingen,
aan:• het accent van de inspanningen meer dan nu te leggen op het behouden
van de oudere werknemers in de organisatie. Eenmaal in het wachtgeld is deze
groep moeilijk bemiddelbaar.• bij de vormgeving van de nieuwe structuur rekening te houden met
mogelijk het wegvallen van een belangrijke financiële prikkel voor de
uitvoering van het herplaatsingsbeleid.• het interdepartementale herplaatsingsbeleid te intensiveren en
het gebruik van de GVR te verbeteren. Een scherpere definiëring van het
begrip «vacature» is hiervoor wenselijk. Ook zal de informatievoorziening
over de melding van vacatures, het gebruik en de resultaten van de GVR moeten
worden verbeterd; de Rekenkamer onderschrijft de recente afspraken tussen
ministeries om overleg te voeren op het niveau van het management van de personeelsdiensten
en een Secretaris-Generaal portefeuillehouder herplaatsing te maken, waardoor
de betrokkenheid bij interdepartementale herplaatsing wordt vergroot.• op regionaal niveau, zowel departementaal als interdepartementaal,
meer samen te werken op het gebied van herplaatsing.• het inzicht van de ministeries in de uitvoering en resultaten van
het herplaatsingsbeleid en de werking van de ingezette instrumenten te verbeteren.
Hierdoor kan de sturing door de ministeries van het herplaatsingsbeleid worden
verbeterd. De informatievoorziening aan het ministerie van Binnenlandse
Zaken en aan de Tweede Kamer zal daarmee eveneens verbeterd kunnen worden.• de reïntegratie van wachtgelders te bevorderen, enerzijds
door de vaststelling en uitvoering van een stringenter controle- en sanctiebeleid,
anderzijds door actiever te bemiddelen voor wachtgelders. 6 REACTIES MINISTERS EN COMMENTAAR REKENKAMER 6.1 Minister van Binnenlandse Zaken ContextDe minister van Binnenlandse zaken wijst in zijn reactie op de moeilijke
situatie waarvoor de ministeries zich gesteld zagen. Naast herplaatsingsinspanningen
vanwege de afslankingstaakstelling diende ook een forse inspanning gepleegd
te worden om personeel dat door privatiseringen en verzelfstandigingen overtollig
was geworden te herplaatsen. Vanwege een discrepantie in de aansluiting van
vraag en aanbod van personeel kon de groei van wachtgelduitgaven niet volledig
voorkomen worden.De minister merkt op dat destijds bewust onder ogen is gezien dat er een
spanning bestond tussen het voorkomen van instroom in het wachtgeld en het
bevorderen van de uitstroom van oudere personeelsleden. De ouderenregelingen
hebben er weliswaar voor gezorgd dat het volume wachtgelders is toegenomen
maar hebben tegelijkertijd ook een belangrijk deel van de herplaatsingsproblematiek
opgelost. Bovendien komt de regelgeving en de uitvoering van het herplaatsingsbeleid
in overleg met de bonden tot stand waarbij een evenwicht tussen het bedrijfsbelang
en het sociaal beleid gevonden moet worden. Uitvoering herplaatsingsbeleidDe minister bevestigt dat sprake is van een gebrekkige informatievoorziening
over de uitvoering van het herplaatsingsbeleid en onderschrijft de noodzaak
tot verbetering. Hij maakt onderscheid tussen het departementale en het interdepartementale
herplaatsingsbeleid. Volgens de minister is het departementale herplaatsingsbeleid
in de onderzochte periode redelijk succesvol gebleken. Het interdepartementale
beleid was minder succesvol. Volgens de minister was de reden hiervoor dat
een ministerie dat een herplaatsingskandidaat overneemt ook de vaak kostbare
wachtgeldrechten moet overnemen. Ook het herplaatsen van ambtenaren op functies
met een lagere schaal met behoud van schaal en vooruitzichten vormde een belemmering.De minister stelt voorts dat een belangrijke reden om geen actief reïntegratiebeleid
te voeren de samenstelling van het uitkeringsbestand was. Meer dan 80 procent
was ouder dan 55 jaar. Tevens kent de wachtgeldregeling geen verplichting
om te solliciteren.Over het begrip «vacature» stelt de minister dat dit bewust
ruim gedefinieerd is. Hierdoor biedt het de mogelijkheid aan de departementen
om eerst ander personeel te verplaatsen om zo ruimte voor een herplaatsingskandidaat
te scheppen. In het gewijzigde ARAR is het overigens mogelijk om in het belang
van een herplaatsing ander personeel te verplaatsen. ToezeggingenDe minister onderschrijft de aanbeveling van de Rekenkamer dat het accent
van de inspanningen meer dan nu moet komen te liggen op het behoud van oudere
werknemers in de organisatie en stelt dat momenteel een ouderenbeleid ontwikkeld
wordt. Ook is een onderzoek gaande naar de visie van werknemers en managers
in de rijksdienst over de voorwaarden waaronder oudere werknemers gemotiveerd
en productief werkzaam kunnen zijn.De minister heeft inmiddels een interdepartementale taakgroep Herplaatsingsbeleid
ingesteld onder leiding van een directeur Personeelszaken. Een van de doelen
van de taakgroep is verbetering van de informatievoorziening zodat departementale
inspanningen meer zichtbaar en onderling vergelijkbaar worden.
Voorts heeft de taakgroep als opdracht concrete knelpunten bij het realiseren
van het interdepartementale herplaatsingsbeleid op te sporen en zo mogelijk
weg te nemen. Daarnaast is één van de taken het bevorderen van
het regionale herplaatsingsbeleid. Er zijn inmiddels regionale initiatieven
tot stand gekomen. De minister maakt in het voorjaar 1997 de balans op van
de regionale inspanningen. Over de informatievoorziening merkt de minister
voorts op dat momenteel in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken
een onderzoek wordt voorbereid naar de effecten van de recent gewijzigde regelgeving
inzake herplaatsing. Het onderzoek zal in 1998 worden afgerond. Bovendien
is de minister van Binnenlandse Zaken met de departementen overeengekomen
dat jaarlijks een overzicht geleverd zal worden van het aantal verwachte overtolligen
per departement en het verwachte aantal wachtgelders. Hierover zal jaarlijks
in Mensen en Management worden gerapporteerd.Over de reïntegratie van wachtgelders zegt de minister dat in het
kader van het jaarplan 1997 van USZO afspraken worden gemaakt over het handhavings-
en sanctiebeleid. Bovendien levert het reeds in het rapport genoemde rentegratieproject
wat door USZO wordt uitgevoerd inzicht in de effecten van het controle- en
sanctiebeleid. Commentaar RekenkamerDe Rekenkamer neemt met instemming kennis van de maatregelen die de minister
van Binnenlandse Zaken beschrijft.De stelling van de minister dat het departementale herplaatsingsbeleid
redelijk succesvol is geweest kan de Rekenkamer niet volledig delen. De onderzoeksbevindingen
wijzen erop dat ook nog verbeteringen mogelijk zijn bij de uitvoering van
het departementale herplaatsingsbeleid, te meer wanneer door onderzoek inzicht
ontstaat in de werking van de verschillende instrumenten. De Rekenkamer wijst
hierbij op het belang van meer concrete en toetsbare doelstellingen zodat
de resultaten van het beleid beter getoetst kunnen worden.De Rekenkamer blijft voorts van mening dat het begrip vacature aanscherping
behoeft. Dit biedt voor partijen meer duidelijkheid bij de uitvoering van
het herplaatsingsbeleid. Zeker nu het gewijzigde ARAR de mogelijkheid biedt
om personeel te verplaatsten om ruimte te scheppen voor herplaatsingskandidaten
is er geen reden meer om het begrip bewust ruim te houden. 6.2 Minister van Verkeer en WaterstaatDe minister van Verkeer en Waterstaat onderschrijft in grote lijnen de
aanbevelingen van de Rekenkamer. Zij onderkent het belang van het behoud van
oudere werknemers. Daarom werkt het departement mee aan een onlangs gestart
onderzoek naar de inzetbaarheid van oudere werknemers bij de rijksoverheid.
Het ministerie van V&W wil het interdepartementale herplaatsinsgbeleid
verbeteren. In 1996 is een project Vacaturebank gestart. Aan alle decentrale
diensten is in dat verband een aansluiting op de GVR aangeboden. Inmiddels
zijn 25 aansluitingen gerealiseerd. Voorts zijn mobiliteitsbureaus ingesteld
waarin diverse diensten op het gebied van herplaatsing en mobiliteit samenwerken
en waarbij er contacten zijn op interdepartementaal niveau en ook met bedrijven
en andere overheden. Aan de verbetering van de informatievoorziening wordt
gewerkt. Ten slotte stelt de minister dat ook positief kan worden uitgelegd
dat de meeste herplaatsten door eigen inspanning een andere functie hebben
verkregen. De taak van de werkgever is dergelijke eigen initiatieven te ondersteunen. 6.3 Minister van JustitieDe minister van Justitie zegt toe dat de doelstelling om het aantal wachtgelders
te beperken nader geconcretiseerd zal worden en via de planning- & controlcyclus
gevolgd zal worden. Voorts zullen met de Justitie-onderdelen afspraken gemaakt
worden om inzicht te krijgen in de werking van de verschillende ingezette
instrumenten.Er worden binnen Justitie momenteel in samenwerking met andere departementen
regionale mobiliteitscentra gevormd ter bevordering van mobiliteit en herplaatsing.
Voorts zal in de nieuwe herplaatsingsregeling van Justitie aandacht zijn voor
de omschrijving van het begrip vacature, een duidelijker beschrijving van
de verantwoordelijkheden van het hoofd van dienst en de medewerkers en de
procedures. In de eerste helft van 1997 zal elke Justitiedienst een aansluiting
kunnen krijgen op de vacaturebank Justitie. De regionale mobiliteitscentra
krijgen een vacaturebank.De minister merkt op dat DUO er niet in slaagde aan Justitie de juiste
en gevraagde cijfers te leveren. Als gevolg van de gebreken in opzet en werking
van de administratieve organisatie bij DUO miste Justitie niet alleen een
betrouwbaar inzicht in de aantallen en budgetten maar was het ook niet mogelijk
de kosten intern toe te delen aan de verantwoordelijke diensten. Hierdoor
ontbrak ook op lokaal niveau een prikkel voor een adequaat herplaatsingsbeleid. 6.4 Minister van FinanciënDe minister van Financiën onderschrijft in algemene zin de conclusies
en aanbevelingen van de Rekenkamer. Ten aanzien van de Belastingdienst is
hij van mening dat het bijzondere karakter van het herplaatsingsbeleid (inmiddels
«reallocatiebeleid» genoemd) in het rapport onvoldoende naar voren
komt. De Rekenkamer heeft haar rapport ten aanzien van de Belastingdienst
aangepast.De Rekenkamer stelt met de minister vast dat de uitstroom naar het wachtgeld
bij de Belastingdienst in vergelijking met andere ministeries gering was.
Zoals aangegeven had dit echter ook tot gevolg dat personeel bovenbezoldigd
of bovenformatief in dienst bleef. Door de omvang van en het natuurlijk verloop
binnen de Belastingdienst was het mogelijk om dit binnen de financiële
kaders van de Belastingdienst als geheel te realiseren. Een deel van de herplaatsingsproblematiek
werd zo in de tijd verplaatst. Hoewel het nieuwe herplaatsingsbeleid van de
Belastingdienst niet volledig identiek was met het «reguliere»
herplaatsingsbeleid bij het Rijk was de problematiek waarvoor de Belastingdienst
zich gesteld zag en waarvoor men het nieuwe herplaatsingsbeleid vaststelde
overeenkomstig. 6.5 Minister van Economische ZakenDe minister van Economische Zaken deelt de constatering van de Rekenkamer
dat de uitvoering van het herplaatsingsbeleid niet probleemloos is verlopen
en kan zich vinden in de aanbevelingen om het interdepartementale herplaatsingsbeleid
te versterken en de reïntegratie van wachtgelders te intensiveren. Op
beide punten worden initiatieven ontplooid.Het valt de Rekenkamer op dat de minister van Economische Zaken niet ingaat
op de door de Rekenkamer gewenste verbetering van de informatievoorziening
en op de aandacht die de groep ouderen in het herplaatsingsbeleid zou moeten
krijgen. 6.6 Minister van Algemene ZakenDe minister van Algemene Zaken stelt dat het ministerie heeft getracht
gedwongen ontslagen zo veel mogelijk te voorkomen en dat de doelstelling dus
eigenlijk nul was. Hij wijst er voorts op dat volledig inzicht bestaat in
de uitvoering van het herplaatsingsbeleid omdat alle activiteiten centraal
worden gecoördineerd. Ten slotte merkt de minister op dat veel aandacht
werd besteed aan interdepartementale herplaatsing en dat men een aantal instrumenten
heeft ontwikkeld om interne en externe herplaatsing te vergemakkelijken. Bovendien
wordt met wachtgelders contact onderhouden hetgeen heeft geresulteerd in twee
herplaatsingen.De Rekenkamer meent dat bovengenoemde vertaling van de rijksdoelstelling
weinig toevoegt wat betreft toetsbaarheid en concreetheid. Bovendien blijft
de doelstelling beperkt tot de gedwongen ontslagen. Over het inzicht
in de uitvoering merkt de Rekenkamer op dat AZ door haar centrale aanpak kennis
heeft van uitvoering en resultaten van het herplaatsingsbeleid maar dat systematische
vastlegging hiervan, net als bij andere ministeries, ontbreekt. Hierdoor bestaat
het gevaar dat de huidige kennis verloren gaat. 7 NAWOORD REKENKAMERDe Rekenkamer heeft met instemming kennis genomen van de maatregelen die
de verschillende ministeries en de coördinerende minister van Binnenlandse
Zaken noemden en die een bijdrage moeten leveren aan een effectiever herplaatsingsbeleid.
De Rekenkamer tekent hierbij wel aan dat met de intensivering van het herplaatsingsbeleid
in 1991 ook de intentie werd uitgesproken om het herplaatsingsbeleid te versterken.
Uit het onderzoek komt duidelijk naar voren dat de resultaten van dat geïntensiveerde
herplaatsingsbeleid teleurstellen en dat de noodzakelijke maximale inspanning
van de ministeries onvoldoende van de grond is gekomen.Inmiddels heeft de minister van Binnenlandse Zaken zeer onlangs een brief
aan de Tweede Kamer geschreven (21 maart 1997), waaruit blijkt dat hij bij
de invoering van de WW voor het overheidspersoneel het financieringsregime
nadrukkelijk zal betrekken. Er zal worden nagegaan welke effecten, voor- en
nadelen het regime bij de overheid heeft. Blijkens deze brief is de invoering
op zijn vroegst per 1 januari 1999 mogelijk. Volgens de Rekenkamer heeft dit
uitstel mogelijk als consequentie dat naar een marktconforme uitvoering van
het reïntegratiebeleid, inclusief de daarbij behorende invoering van
een formele sollicitatieplicht, pas dan gestalte krijgt.De Rekenkamer zal de toekomstige ontwikkelingen met interesse volgen. BIJLAGE 1ENQUÊTE ONDER WACHTGELDERS EN HERPLAATSTENTabel 1 departementale herplaatsingsinspanningen (wachtgelders
onder de 55 jaar)  Frequentie
totaalTotaal percentageFINEZJUSTV&W –
start formele procedure 8447%1303518 –
informele inspanningen106%0334 –
geen inspanningen6939%1211532 –
onbekend bij respondent158%0644 –
niet ingevuld6––––– 184100%2 5758Toelichting: Respondenten van AZ hebben deze vraag niet ingevuld. Tabel 2 soort begeleiding (wachtgelders onder de 55 jaar)  AZFINEZJUSTV&W– informatieverstrekking over vacatures––12199– financieel bijdragen aan opleiding/omscholing––885– bemiddeling voor een functie binnen het departement––341– bemiddeling voor een functie bij ander departement––321– bemiddeling voor een functie buiten Rijk––313– outplacementbureau––182110– sollicitatietraining––7116– anders––335Totaal begeleiding: 7700303017Geen begeleiding : 1711474 Onbekend
: 200101Niet van toepassing : 88Toelichting: respondenten konden meer dan één vorm van begeleiding
aangeven. Tabel 3 aantal respondenten dat tenminste één
keer een functie kreeg aangeboden (wachtgelders onder de 55 jaar)  TotaalAZFINEZJUSTV&W– aantal wachtgelders <55jr.18422635859– tenminste één keer functie aangeboden1401364– geen functie aangeboden8410323219Niet van toepassing86––––-Tabel 4 departementale herplaatsingsinspanningen (herplaatsten)  Frequentie
totaalTotaal percentageAZFINBEL dnstEZJUSTV&W– start formele procedure18865%0724516442– informele inspanningen238%0070610– anders6924%0715112411– onbekend bij respondent83%101113– niet ingevuld7–––––––Aantal herplaatsten295100%11447659566Tabel 5 soort begeleiding (herplaatsten)  AZFINBDEZJUSTV&W – informatieverstrekking
over vacatures–510293427 –
financieel bijdragen aan opleiding/omscholing–128415– bemiddeling voor een functie binnen het departement–58172328– bemiddeling voor een functie bij ander departement–30234– bemiddeling voor een functie buiten Rijk–00002– outplacementbureau–001926– sollicitatietraining–10837– anders–25515135Totaal begeleiding : 19801122496122Geen begeleiding: 78Onbekend: 9Niet ingevuld: 10Toelichting: Respondenten konden meer dan één vorm van begeleiding
aangeven. Tabel 6 aantal personen dat tenminste één
maal een functie kreeg aangeboden (herplaatsten)  TotaalWel
functie aangebodenGeen functie aangeboden Algemene Zaken101Financiën13310 Belastingdienst471235Economische Zaken642836 Justitie kern352114Justitie rest591940 Verkeer en Waterstaat674423Totaal286127159Niet ingevuld: 95Totaal herplaatsten: 295 Tabel 7 soort begeleiding door het ministeries (wachtgelders
en herplaatsten)  WachtgeldersHerplaatsten– informatieverstrekking over vacatures53%53% –
financieel bijdragen aan opleiding/omscholing28%15% –
bemiddeling voor een functie binnen het departement11%40% –
bemiddeling voor een functie bij een ander departement8%6% –
bemiddeling voor een functie buiten het Rijk9%1% –
outplacementbureau65%13% – sollicitatietraining32%10%– anders15%21%Aantal respondenten: 265Niet van toepassing: 200Toelichting: respondenten konden meer dan één vorm van begeleiding
aangeven, de percentages sommeren dus niet tot 100% Tabel 8 aantal respondenten één of meer
keer voorgedragen (wachtgelders en herplaatsten)  Aantal
respondentenAantal respondenten onder 55 jaarBegeleiding gehadVoordrachtenw.v.
voordrachten buiten eigen ministerie Wachtgelders29718477214Herplaatsten295281 1929318 59246526911422Tabel 9 aantal malen dat een functie werd aangeboden (wachtgelders
en herplaatsten)  Aantal
respondentenAantal respondenten onder 55 jaarBegeleiding gehadFunctie
aangebodenw.v. buiten eigen ministerie Wachtgelders29718477141Herplaatsten295281 1921198 5924652691339Lijst van gebruikte afkortingen ARARAlgemeen
Rijksambtenarenreglement BCBijzondere Commissie CBSCentraal
Bureau voor de Statistiek DUODienst Uitvoering OntslaguitkeringenFTEFull-Time-Equivalent GEOGrote Efficiency OperatieGVRGezamenlijke Vacaturebank Rijksoverheid ICPRInterdepartementale
Coördinatievergadering Personeelsbeleid Rijksdienst IDBInlichtingendienst
Buitenland (AZ) OOWOverheidspersoneel onder werknemersverzekeringenOSVOrganisatiewet Sociale Verzekeringen PBOPlaatsingsbemiddelingsorganisatie
(V&W) RWBRijkswachtgeldbesluit SBK 1987Sociaal
Beleidskader 1987 SBK RO 1991Sociaal Beleidskader Rijksoverheid
1991 SGSecretaris-Generaal UR'66Uitkeringsregeling
1966 USZOUitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid
en onderwijs VUTVrijwillig vervroegde Uittredingsregeling WWWerkloosheidswetXNoot1Uit een brief die de minister van Binnenlandse Zaken inmiddels aan de
Tweede Kamer heeft geschreven (21 maart 1997) blijkt dat de invoering van
de WW voor overheidspersoneel op zijn vroegst per 1 januari 1999 mogelijk
is.XNoot1Over een gelijktijdig uitgevoerd onderzoek naar herplaatsing bij de politie
wordt afzonderlijk gerapporteerd.XNoot1Deze maatregel maakt het voor ambtenaren van 55 jaar en ouder die met
reorganisatieontslag gaan mogelijk om op de daarvoor gerechtigde leeftijd
naar de VUT over te stappen.XNoot2Artikel 4 SBK 1987: «eervol ontslag kan worden verleend aan de belanghebbende
die zulks wenst, indien in diens betrekking een personeelslid wordt geplaatst
aan wie blijkens het personeelsplan ontslag moet worden verleend (...)».XNoot1De cijfers zijn exclusief het Ministerie van Defensie dat sinds 1993 niet
meer behoort tot de sector Rijk. Vanaf 1994 is de (Rijks)politie in de cijfers
van Justitie niet meer meegenomen. Deze zijn sinds 1-4-1994 opgegaan in de
 politieregio's.XNoot1Het Ministerie van Justitie stelde dat de door USZO over 1995 verstrekte
cijfers over de instroom en het bestand op jaarbasis bij het ministerie van
Justitie te hoog zijn.XNoot1Met flankerend beleid zijn hier bedoeld de faciliterende uitgaven zoals
om- her- en bijscholing en uitgaven voor outplacement e.d. en niet uitgaven
voor wachtgeld of wachtgeld-vut.XNoot1Op de wijze waarop DUO de controles uitvoerde heeft de Rekenkamer kritiek
geuit in haar rapporten bij de financiële verantwoording 1993, 1994
en 1995. De controle op de verrekening van neveninkomsten werd onvoldoende
geacht.XNoot1Inmiddels is door het kabinet besloten dat de WW op zijn vroegst per
1-1-1999 voor het overheidspersoneel wordt opgesteld (brief van de minister
van Binnenlandse Zaken, 21 maart 1997, Tweede Kamer, 1996–1997, 24 706,
nr. 10).XNoot2In hoeverre USZO haar doelstellingen zal kunnen realiseren komt in het
kader van ander onderzoek van de Rekenkamer aan de orde. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25305-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl