Voorstel van wet Dittrich e.a. tot wijz. Wetb.v.Strafrecht en Wetb.v. Strafvordering (strafbaarstelling van belaging); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25768, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25768 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN 1. Wetsvoorstel opgedragen aan slachtoffers2. Belaging3. Aanleiding4. Geschiedenis van strafbaarstelling in het buitenland5. Belaging in NederlandDe zaak van Astrid TillemaStichting Anti StalkingMobiel alarmsysteemVoorbeelden van recente belagingszaken in de mediaGebrek aan statistische gegevens6. Argumenten voor strafbaarstelling InleidingPsychische mishandeling met voorbedachte radeAangiftebereidheidBewijspositieVoorlopige hechtenisPsychische gesteldheid en Wet BOPZCivielrechtelijk verbod in kort gedingStrafrecht als ultimum remediumEvaluatieARTIKELSGEWIJS COMMENTAAR Artikel IOpzettelijkWederrechtelijkInbreuk makenVreesStelselmatigBelagingStrafmaatKlachtdelictArtikel IIOvergangsrecht
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25768Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 768Voorstel van wet van de leden Dittrich, Swildens-Rozendaal en O. P.
G. Vos tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering
(strafbaarstelling van belaging)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING ALGEMEEN 1. Wetsvoorstel opgedragen aan slachtoffersDit wetsvoorstel dragen ondergetekenden op aan al diegenen, die slachtoffer
zijn geworden van «stalking». In dit wetsvoorstel zal voor het
woord «stalking» het Nederlandse belaging worden gebruikt. Zie
hiervoor ook onder 2.In januari 1996 hebben enkele slachtoffers van belaging het initiatief
genomen om een stichting op te richten, de Stichting Anti Stalking. Oprichters
zijn Rita en Karl Vergunst, die zelf als slachtoffer jarenlange ervaring met
belaging hebben. Door hun volharding en de activiteiten van deze stichting
is het publieke debat over strafbaarstelling van belaging in Nederland op
gang gebracht. In mei 1997 heeft de stichting anti stalking een symposium
georganiseerd, waar vanuit allerlei disciplines werd aangedrongen op een strafrechtelijk
verbod op belaging. Daarnaast wordt door de stichting gepleit voor therapeutische
behandeling voor belagers. Een goede therapie van de daders van dit delict
zou slachtoffers evenzeer kunnen helpen.Twee slachtoffers van belaging noemen ondergetekenden met name, omdat
zij door middel van hun optreden in de media de problemen, die men ondervindt
als slachtoffer van belaging, bij een groot publiek bekend hebben gemaakt.Allereerst Astrid Tillema, die jarenlang slachtoffer is van belaging.
Zij heeft door het voeren van allerlei procedures tegen haar belager het juridische
pad verkend. Onder 5 wordt daarop verder ingegaan.Ten tweede Harry Sacksioni, de Nederlandse gitarist. Voor zover aan ondergetekenden
bekend is hij slachtoffer van de langdurigste belaging in Nederland. Anno
1997 wordt hij al ongeveer 23 jaar geterroriseerd door een vrouw. Ooit sprak
zij hem als jong meisje aan in een platenzaak. Zij was een fan van hem en
vroeg om een handtekening. Vervolgens heeft zij hem naar zijn huis achtervolgd.
Sedertdien is zij niet meer uit zijn leven verdwenen. Telefoonterreur, insluipingen
in de woning, opduiken op zijn vakantie-adres, concerten verstoren, achtervolgen
op straat, niets bleef Sacksioni bespaard. De politie in zijn
woonplaats heeft deze belaagster ontelbare keren van straat gehaald, soms
een nacht opgesloten in een politiecel. Straatverboden, door de President
van de rechtbank in kort geding opgelegd, werden door haar overtreden. Opnames,
vrijwillig en gedwongen, in een psychiatrisch ziekenhuis hebben er niet toe
bijgedragen dat de inbreuken op het privéleven van Sacksioni verminderden. 2. BelagingStalking is een Engelse jachtterm. Een stalker is een jager, die groot
wild besluipt. Het Nederlandse equivalent van stalking is «belagen».
Volgens Van Dale's Groot woordenboek der Nederlandse Taal is een belager iemand,
die een ander's leven of vrijheid op arglistige, bedekte wijze bedreigt. In
de wettekst en de toelichting zal daarom verder het zelfstandig naamwoord
belaging worden gehanteerd.Dat is gebruikelijk in het Wetboek van Strafrecht. Werkwoorden als beledigen,
verkrachten, verduisteren, oplichten worden omgezet in de daarbij behorende
zelfstandige naamwoorden belediging, verkrachting, verduistering respectievelijk
oplichting.Bij belaging wordt iemand opzettelijk door een ander herhaaldelijk lastig
gevallen. Dit kan door een en dezelfde activiteit, maar ook door middel van
een variëteit aan gedragingen, zoals bijvoorbeeld het op straat achtervolgen,
bedreigingen uiten, telefonisch of schriftelijk ongewenst benaderen, voor
de woning of werkplek posten, het ongewenst bestellen van goederen op naam
en op rekening van het slachtoffer, het laten bezorgen van grafkransen en
het plaatsen van overlijdensadvertenties, het ongevraagd geven van opdrachten
op naam van het slachtoffer, het verspreiden van valse geruchten over het
slachtoffer, het bekladden van de woning, het beschadigen, vernielen of verplaatsen
van goederen, het onder valse voorwendselen informatie inwinnen bij instanties
over het slachtoffer, het telkenmale nodeloos aanspannen van gerechtelijke
procedures etc. De gedragingen behoeven zich niet louter tot het slachtoffer
uit te strekken, ook familieleden, de werkgever, collega's, vrienden en kennissen
kunnen door de belager worden geterroriseerd. Kenmerk van de diepgaande inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer is dat het slachtoffer vaak bang wordt of onzeker.
Een normaal functioneren is in veel gevallen onmogelijk. Het slachtoffer kan
zich genoodzaakt voelen een geheim telefoonnummer te nemen, zich niet onbeschermd
op straat te begeven, op het werk voorzieningen te treffen, buren en anderen
in te schakelen om alert te zijn etc. Veel slachtoffers voelen zich gevangene
in eigen huis.De gedragingen kunnen escaleren en resulteren in misdrijven, zoals bijvoorbeeld
fysieke mishandeling met voorbedachte rade (art. 301 Wetboek van Strafrecht),
bedreiging met een misdrijf tegen het leven gericht (art. 285 Wetboek van
Strafrecht) of moord (art. 289 Wetboek van Strafrecht). 3. AanleidingVanuit kringen van slachtoffers en politie wordt de laatste jaren steeds
indringender aandacht gevraagd voor een effectieve bestrijding van belagers.
Politiefunctionarissen en slachtoffers van belagers constateren dat het in
de praktijk moeilijk is om op een effectieve wijze belagen tegen te gaan.
Bij gebreke van een strafrechtelijk verbod moet menig politiefunctionaris
aan het slachtoffer meedelen dat de politie niet kan ingrijpen, «omdat
er nog geen misdrijf is gepleegd». Afgezien van de vraag of een dergelijke
inschatting juist is, moet worden geconstateerd, dat een strafrechtelijk onderzoek
naar gedragingen als het wederrechtelijk stelselmatig lastig vallen van iemand,
op basis van de huidige artikelen in het wetboek van Strafrecht,
niet goed mogelijk is. In de praktijk wordt art. 426bis Wetboek van Strafrecht
weinig gebruikt. Het artikel luidt als volgt:Hij, die wederrechtelijk op de openbare weg een ander in zijn vrijheid
van beweging belemmert of met een of meer anderen zich aan een ander tegen
diens uitdrukkelijk verklaarde wil blijft opdringen of hem op hinderlijke
wijze blijft volgen, wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste een maand
of geldboete van de tweede categorie.Het betreft hier een overtreding en geen misdrijf.Veel slachtoffers, die aangifte willen doen, worden ontmoedigd, «omdat
de politie toch niets kan doen». Het zijn overwegend vrouwen, die slachtoffer
zijn van een belager, meestal hun ex-partner. Door ontoereikende wetgeving
kunnen deze vrouwen in een maatschappelijk isolement terecht komen, waarbij
zij zijn overgeleverd aan hun belager. Het besef is pas in de jaren 90 doorgedrongen dat in sommige situaties,
waarbij iemand wordt belaagd, bij een vroegtijdig ingrijpen verdere escalatie
voorkomen kan worden. Een strafbaarstelling helpt hierbij en kan preventief
werken. 4. Geschiedenis van strafbaarstelling in het buitenlandFilmsterren in Hollywood hebben met een zekere regelmaat last van mensen,
die hen belagen. Lang werd het verschijnsel van belagen afgedaan als een nadeel,
dat aan beroemdheid kleeft en waar het slachtoffer in kwestie mee moet leren
leven.Na de moord op de televisiester Rebecca Schaeffer in Hollywood, Californië
in 1989 door degene, die haar twee jaar lang had belaagd en daarbij een privé-detective
had ingeschakeld om haar woonadres te achterhalen, kwam de openbare discussie
in de Verenigde Staten op gang om belaging strafbaar te stellen. Aanvankelijk
ging men van de veronderstelling uit dat met name veelvuldig in de openbaarheid
tredende mensen zoals bijvoorbeeld film- en televisiesterren, artiesten, zakenlieden
en politici slachtoffer van belagers zouden kunnen zijn. Al snel bleek het
dat belaging veel vaker voorkwam bij vrouwen, die weigerden een relatie met
een aanbidder aan te gaan of bij vrouwen, die de relatie met hun partner hadden
verbroken. Volgens gegevens van het Amerikaanse Nationaal Slachtoffer Centrum
zijn belagers en hun slachtoffers zowel mannen als vrouwen, waarbij uit statistieken
blijkt dat in 75 tot 80 % van de zaken mannen de belagers van vrouwen zijn.
In 1990 werd belaging door de staat Californië strafbaar gesteld. Al
snel daarna volgden andere staten. In 1996 was belaging inmiddels strafbaar
gesteld in alle 50 staten van de Verenigde Staten.Belagen wordt ook als maatschappelijk probleem onderkend in Canada, Australië
en het Verenigd Koninkrijk. In deze landen is een strafbaarstelling reeds
opgenomen of bij het parlement in behandeling. In België is door de socialistische
partij onlangs een initiatief-wetsvoorstel ingediend om belaging strafbaar
te stellen. 5. Belaging in NederlandOok in Nederland is belagen geen onbekend fenomeen. Geschillen tussen
mensen, die op de een of andere manier met elkaar in relatie staan, zijn er
al zolang als er relaties zijn. Soms worden daarbij grenzen overschreden,
die juridisch gezien civielrechtelijk een onrechtmatige daad kunnen opleveren
in de zin van art. 6:162 Burgerlijk Wetboek. Met name in conflictsituaties
tussen partners, die hun relatie hebben verbroken, wordt nogal eens de hulp
van de civiele rechter ingeroepen om een van de partijen tot de orde te roepen.
Tamelijk veel jurisprudentie in kort geding is ontstaan, waarbij de belager
bijvoorbeeld een straatverbod of een contactverbod wordt opgelegd.
Een dergelijk verbod wordt in tijd beperkt en varieert meestal naar gelang
van de ernst van de onrechtmatige gedragingen van een half jaar tot twee jaren.
Gewoonlijk wordt als sanctie op overtreding van het verbod een dwangsom gezet.
Lijfsdwang wordt als sanctie sporadisch opgelegd. De zaak van Astrid TillemaBegin jaren negentig trad de Amsterdamse advocaat mr Benno Friedberg in
de publiciteit met de zaak van zijn cliënte Astrid Tillema. Deze zaak
is gaan gelden als het klassieke voorbeeld van belagen en is vele malen in
de media besproken. Een buurtgenoot van Astrid gaf haar in 1989 een lift naar
haar werk. Sedertdien heeft hij zich ingebeeld met haar een relatie te hebben
en is hij haar gaan belagen. Noch thuis, noch op haar werk was zij veilig
voor haar belager. Kortgedingvonnissen, waarin een straat- en later een straalverbod
werden opgelegd, werden overtreden. De dwangsom kon in eerste instantie niet
geïnd worden. Uiteindelijk besloot mr Friedberg de belager in gijzeling
te nemen. Dit werd voor een beperkte periode door de rechter toegestaan. Vanuit
het huis van bewaring kon de belager, die civielrechtelijk in gijzeling was
genomen, ruimschoots van de gelegenheid gebruik maken Astrid Tillema en haar
werkgever op te bellen. Geheime telefoonnummers bleven nooit lang geheim voor
hem. Na het beëindigen van de gijzelingsperiode ging het belagen door.
Om de verbeurde dwangsommen te innen werd het huis van de belager en zijn
auto verkocht. De belager werd genoodzaakt naar de andere kant van Nederland
te verhuizen, waarvandaan hij zijn activiteiten voortzette. Een gedwongen
opname in een psychiatrisch ziekenhuis volgde op grond van de Wet BOPZ (Bijzondere
Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen). Het bleek een koud kunstje om vanuit
de inrichting Astrid telefonisch lastig te blijven vallen. De belager kon
niet afdoende worden behandeld en de directeur van het psychiatrische ziekenhuis
beëindigde na verloop van tijd de opname. In alle hevigheid hervatte
de belager zijn activiteiten, die een diepe inbreuk op haar privéleven
betekenen. De terreur van inmiddels acht jaar hebben het slachtoffer ten einde
raad gemaakt. Astrid Tillema besloot te verhuizen en haar adres geheim te
houden. In oktober 1997 kwam deze zaak weer in het nieuws, nadat een PTT-medewerker
zich door de belager om de tuin had laten leiden en het geheime telefoonnummer
en adres van Astrid Tillema aan haar belager doorgaf. De belaging werd vervolgens
weer hervat.Volgens haar advocaat mr Friedberg kan slechts een aan de belager op te
leggen gevangenisstraf van enige duur Astrid Tillema de nodige rust verschaffen. Stichting Anti StalkingBegin 1996 werd in Nederland de Stichting Anti-Stalking (SAS) opgericht
door Rita en Karl Vergunst, zelf slachtoffers van een belager. De stichting
beijvert zich voor de erkenning van de vele problemen, waarmee slachtoffers
van belagers te maken kunnen krijgen door middel van de ondersteuning van
medeslachtoffers, publieksvoorlichting over belaging en de gevolgen daarvan
alsmede het streven naar een wettelijk verbod van belagen.Volgens schattingen van de SAS worden er duizenden mensen per jaar het
slachtoffer van belaging.Diverse psychiaters en psychologen hebben zich in het recente verleden
over het fenomeen belaging gebogen.De psychiater A.P. de Boer is gepromoveerd op het onderwerp partnerdoding.
Hij signaleert in de jaren 90 een stijging van het aantal partnerdodingen
in vergelijking met de jaren 70 en 80. Uit onderzoek naar gewelddelikten bij
paren bleek de moord of doodslag in 15 tot 20 % van de gevallen
vooraf te zijn gegaan door belaging. In de jaren 90 komt partnerdoding ongeveer
40 maal per jaar voor.De Boer heeft op een door de Stichting Anti Stalking in mei 1997 georganiseerd
symposium gepleit voor een strafrechtelijk verbod op belaging, omdat het vroegtijdig
ingrijpen mogelijk maakt en daardoor escalatie kan voorkomen. Mobiel alarmsysteemIn Rotterdam is in 1997 een project, genaamd AWARE, van start gegaan,
geïnitieerd door de politie Rotterdam-Rijnmond en SARA, Centrum voor
Vrouwenhulpverlening & Vrouwengezondheidszorg te Rotterdam. Het project
is opgezet, omdat gebleken is dat in situaties, waarin een slachtoffer wordt
belaagd, hulpverleners en politie niet adequaat kunnen reageren. Vrouwen,
die worden belaagd door hun ex-partner, kunnen worden uitgerust met een alarmknopje,
waarmee zij in en rond hun huis een signaal aan de politie kunnen zenden.
De politie heeft toegezegd aan het signaal prioriteit nr. 1 te geven en binnen
10 minuten ter plekke te zijn. Voorbeelden van recente belagingszaken in de mediaIn 1997 is een aantal zaken, waarin belaging centraal stond, in de openbaarheid
gekomen, zij het bijna altijd na escalatie onder de noemer van een ander delict.
De meeste zaken, die slachtoffers melden, halen de publiciteit echter niet.
Hieronder staat een kleine selectie.– In februari 1997 veroordeelde de meervoudige kamer van de rechtbank
te Arnhem een vrouw wegens laster en vernieling, meermalen gepleegd, tot een
voorwaardelijke gevangenisstraf van 12 maanden met een proeftijd van 2 jaar.
Als bijzondere voorwaarde legde de rechtbank de vrouw op dat zij op geen enkele
wijze contact op mag nemen met het slachtoffer, een gynaecoloog, en diens
familie en dat zij niet in de woonplaats van het slachtoffer mag komen. In
de motivering van het vonnis overweegt de rechtbank dat het slachtoffer door
de belaagster werd geterroriseerd.– In maart 1997 werd in Groningen een vrouw door haar ex-vriend
vermoord. Hij kon het niet verwerken dat zij aan hun relatie een einde had
gemaakt. Een eerdere vrijwillige opname in een psychiatrisch ziekenhuis op
aandringen van het slachtoffer had hij afgebroken. De vrouw en ook haar familie
werden door hem belaagd. Tevergeefs werd bij instanties hulp gezocht. De politie
was op de hoogte, maar kon niet adequaat ingrijpen. Een dag na de moord pleegde
de belager zelfmoord.– In het voorjaar van 1997 werd Nederland opgeschrikt door een aantal
gevallen, waarbij een ouder zijn kind(eren) vermoordde. In een van deze zaken
kon de vader zijn echtscheiding niet verwerken en belaagde hij zijn ex-vrouw
gedurende geruime tijd. Zijn ex-echtgenote dagvaardde hem in kort geding en
eiste een contactverbod. Toen hij zijn kinderen in het kader van de omgangsregeling
bij zich had, heeft hij hen gedood en daarna de hand aan zichzelf geslagen.– Een Groningse priester werd langer dan een jaar belaagd door een
vrouwelijk parochielid. De rechtbank legde haar een straat- en contactverbod
op. Na herhaalde overtreding van het vonnis eiste de advocaat van de priester
dat de belaagster in gijzeling zou worden genomen.– In juni 1997 wordt de kapster Maja G. uit Rijen in haar woning
doodgeschoten. Haar ex-echtgenoot, die haar na de echtscheiding jarenlang
had belaagd, werd door de politie aangehouden. De belagingsactiviteiten waren
in de gemeenschap van Rijen en bij de politie bekend.– In de zaak van de zogenaamde Goudse badkuipmoord veroordeelde
de rechtbank in Rotterdam een vrouw tot een gevangenisstraf van
tien jaar met TBS wegens medeplichtigheid aan moord op de vriendin van haar
ex-man. Na een huwelijk van 32 jaar was haar man bij haar weggegaan en met
een andere vrouw gaan samenwonen. De vrouw had haar ex-man en diens vriendin
vervolgens twee jaar lang lastig gevallen en bedreigd. In deze fase voorafgaand
aan de moord kon de politie niet adequaat interveniëren. Zijn vriendin
werd na bedwelmd te zijn, in de badkuip van haar woning verdronken. Het Gerechtshof
in Den Haag achtte in haar uitspraak van september 1997 medeplichtigheid aan
de moord niet bewezen en sprak de vrouw daarvan in hoger beroep vrij. Wel
werd zij veroordeeld wegens bedreigingen en vernielingen tot een gevangenisstraf
van vijftien maanden.– Over diverse Nederlandse tv- en muzieksterren werd in de media
bericht, dat zij belaagd worden door fans met obsessieve aandacht voor de
ster. Genoemd worden Gerard Joling, Linda de Mol, Rob de Nijs, Rick de Leeuw,
Harry Sacksioni en Fay Lovsky. De Belgische zanger Koen Wauters heeft meegedeeld
een straatverbod te zullen eisen tegen zijn belaagster. De zaak dient op 9
december 1997 voor de rechtbank te Antwerpen. Gebrek aan statistische gegevensOndergetekenden hebben getracht statistische informatie van politiekorpsen
te verkrijgen, waaruit blijkt, hoe vaak belagen voorkomt. Zaken, waarin belaging
centraal staat, worden niet als zodanig geregistreerd. Wanneer een misdrijf
als mishandeling of moord gemeld wordt, wordt de voorgeschiedenis opgenomen
in de processen-verbaal, maar de belaging wordt niet als zodanig apart geregistreerd.
Zodoende is het onmogelijk om een betrouwbaar beeld te geven van de frequentie
en intensiteit, waarmee belaging voorkomt.De Rijksuniversiteit Groningen heeft inmiddels interesse getoond wetenschappelijk
onderzoek te verrichten om het verschijnsel van belaging wetenschappelijk
onderbouwd in kaart te brengen.Uit bestudering van zaken, waarin belaging centraal staat, blijkt in de
praktijk het volgende stramien:De verklaringen van slachtoffers zijn legio, hoe zij uit angst voor hun
belager, de eigen woning nauwelijks meer uit durven komen, waardoor zij als
het ware gevangene in eigen huis zijn geworden. De belager daarentegen kan
betrekkelijk ongestoord zijn gang gaan. Het slachtoffer van de belager probeert
al dan niet via derden een bemiddelingspoging te ondernemen om de belaging
te laten ophouden.Heeft dat geen succes, dan wordt een advocaat ingeschakeld, die in kort
geding een verbod op specifieke gedragingen kan eisen.Civielrechtelijke acties, zoals het opleggen van een straat- of contactverbod
met bepaling van een dwangsom, hebben vaak niet het gewenste resultaat. Vaak
lappen belagers de civielrechtelijke verboden aan hun laars en overtreden
ongestraft het opgelegde verbod. Wanneer zij de dwangsom niet kunnen betalen,
rest het slachtoffer niets anders dan gijzeling te eisen. In de praktijk wordt
gijzeling bijna nooit opgelegd.In sommige gevallen wordt een vrijwillige of gedwongen opname in een psychiatrisch
ziekenhuis gestimuleerd.Strafrechtelijk kan tegen de belaging als zodanig niets worden ondernomen.
Maakt de belager zich aan een wel in het Wetboek van Strafrecht omschreven
misdrijf schuldig, bijvoorbeeld vernieling, dan kan de politie op grond daarvan
optreden.Er zijn tamelijk veel zaken, waarin noch bemiddeling, noch kortgedingprocedures,
noch opname in een psychiatrisch ziekenhuis, noch strafrechtelijke vervolging
op basis van andere gepleegde misdrijven het slachtoffer voldoende effectief
beschermen. De belaging gaat door. Slachtoffers weten zich geen raad. En ook de politie
en hulpverleners signaleren een tekortkoming in de bescherming van het slachtoffer. 6. Argumenten voor strafbaarstelling InleidingTer gelegenheid van de behandeling van de Justitiebegroting 1997 in november
1996 heeft eerste ondergetekende, het Kamerlid Dittrich (D66) het probleem
van belaging en het ontbreken van een specifieke strafbaarstelling in de Tweede
Kamer aan de orde gesteld. Dittrich achtte een dergelijke strafbaarstelling
gewenst en verzocht de Minister van Justitie daartoe over te gaan. De minister
antwoordde dat zij de kwestie zou onderzoeken.Bij brief van 6 maart 1997 heeft de minister de Tweede Kamer laten weten
in een aparte strafbaarstelling als zodanig «weinig heil» te zien.
De minister hanteert onder meer de volgende argumenten:a. de aangiftebereidheid van de slachtoffers is niet zeer groot. b. de (non-verbale) inbreuken op de privacy plegen niet te geschieden
in tegenwoordigheid van derden, waardoor de bewijspositie van het Openbaar
Ministerie zeer problematisch is.c. In excessieve gevallen zal gebruik gemaakt moeten worden van de dwangverplegingsmogelijkheden,
die de Wet BOPZ biedt, ook al is ook in die situatie een blijvende verwijdering
van de belager uit de samenleving onmogelijk. Psychische mishandeling met voorbedachte radeOndergetekenden zijn niet overtuigd door de argumentatie van de Minister
van Justitie en zijn van mening dat een specifieke strafbaarstelling van belaging
in concrete situaties een bijdrage kan leveren aan het bestrijden van de gedragingen
van de belager en het bevorderen van de veiligheid van het slachtoffer. Het
is om deze reden dat zij een initiatief vanuit de Kamer gerechtvaardigd achten.Daarom stellen zij art. 301a Wetboek van Strafrecht voor. Art. 301 lid
1 stelt mishandeling, gepleegd met voorbedachte rade, strafbaar. Op dit misdrijf
staat een maximum gevangenisstraf van drie jaar of een geldboete uit de vierde
categorie.Ondergetekenden achten opname van het nieuwe artikel in titel XX van Boek
II gewenst. Deze titel behandelt het misdrijf van mishandeling in al zijn
varianten. Onder mishandeling wordt fysieke mishandeling verstaan. Belaging
kan daarentegen worden gezien als psychische mishandeling met voorbedachte
rade en is gericht tegen de psychische en fysieke integriteit van het slachtoffer.
Daarom is opname van het nieuwe artikel direct na art. 301 Sr logisch.Ondergetekenden hebben nog overwogen het nieuwe artikel te plaatsen in
de Titel V, gewijd aan de misdrijven gericht tegen de openbare orde. Dat leek
hen uiteindelijk echter minder voor de hand te liggen, omdat het te beschermen
rechtsbelang niet gelegen is in de inbreuk op de openbare orde. Een plaatsing
in Titel V zou impliciet ook veronderstellen op het niveau van de bestanddelen
van het delict, dat de dader «in het openbaar», «openlijk»
of «op een voor het publiek toegankelijke plaats» heeft gehandeld.
De rechter zou geneigd zijn die vereisten voor strafbaarheid in de delictsformulering
te lezen, omdat de plaatsing van de delictspositie veronderstelt dat door
de belaging het openbaar gezag of de openbare orde gekrenkt is. Het is daarentegen
onze bedoeling daarvan in dit verband te abstraheren.Ook hebben ondergetekenden overwogen het nieuwe artikel te plaatsen direct
achter art. 285 Sr, waarin bedreiging met een misdrijf strafbaar
wordt gesteld. Wij hebben daarvan afgezien, omdat het kenmerkende van belaging
kan zijn dat het nu juist niet tot een duidelijke, welomschreven bedreiging
hoeft te zijn gekomen. De belager valt lastig, volgt hinderlijk, post constant,
belt 's nachts op etc, maar tot bedreigingen in de zin van het Wetboek van
Strafrecht hoeft het niet te komen. Zou er wel bedreigd worden met een misdrijf,
dan zijn de artikelen 284 en 285 Sr van toepassing en die gaan dan ingevolge
art. 55 lid 2 Sr voor. Juist om de rechter dit soort problemen van eendaadse
samenloop te besparen hebben wij het belagingsmisdrijf geformuleerd als aparte
vorm van mishandeling: de belager mishandelt het slachtoffer geestelijk door
stelselmatig inbreuk te maken op diens levenssfeer.De terminologie «persoonlijke levenssfeer» is in art. 10 van
de Grondwet gehanteerd en in andere wetten. Door ons wordt het als bestanddeel
in het Wetboek van Strafrecht geïntroduceerd. De jurisprudentie zal dit
bestanddeel verder moeten inkleuren. De belager breekt in op een situatie,
waarin het slachtoffer redelijkerwijs aanspraak kon maken op (een zekere mate
van) privacy. Privacy is een rechtsgoed, waaraan men ook deel heeft als men
de ruimtelijke beslotenheid van huis, tuin of erf verlaat. Zo kan iemand,
die op zijn werk zit, daar eveneens belaagd worden.Bij belaging is van belang of een andere persoon redelijkerwijs te vergelijken
of gelijk te stellen met het slachtoffer in kwestie, eveneens de handelingen
en activiteiten van de belager zou ervaren als inbreuken op zijn of haar privacy.
Men moet hier dus wel objectiveren. Als de persoon, die meent belaagd te worden,
een zeer nerveus en onzeker iemand is, die zich onredelijk snel gekrenkt voelt
in zijn grondrecht op privacy, terwijl anderen in vergelijkbare omstandigheden
dat zeker niet zo zouden waarderen, dan is de inbreuk niet aanwezig. AangiftebereidheidDe aangifte-bereidheid van slachtoffers van belagen zal aanzienlijk toenemen,
wanneer zij het vertrouwen hebben dat het Wetboek van Strafrecht voldoende
mogelijkheden biedt om een belager te vervolgen en te veroordelen. In een
situatie, waarin zowel door politie als Openbaar Ministerie wordt meegedeeld,
dat een effectief strafrechtelijk optreden niet tot de mogelijkheden behoort,
worden slachtoffers ontmoedigd aangifte te doen. Het kan zelfs agressieverhogend
werken, indien de belager op het politiebureau wordt ontboden om te reageren
op de aangifte om vervolgens te merken dat de interventie van de politie niet
tot nader strafrechtelijk optreden leidt. De belager kan daaruit de conclusie
trekken dat hij de macht in handen heeft en dat zijn slachtoffer een onbeschermde
prooi is.In haar brief van 6 maart 1997 schrijft de minister van Justitie dat de
aangifte-bereidheid vermoedelijk niet zeer groot is omdat door de strafvervolging
ook de privacy van het slachtoffer in meerdere of mindere mate in het gedrang
komt. De relatie van de belager tot het slachtoffer kan in de publiciteit
komen alsmede de motieven van de dader, die veelal hoofdzakelijk van seksuele
aard zijn.Ondergetekenden zijn van mening dat het aan het slachtoffer is om te beoordelen
of hij of zij wil dat een strafvervolging wordt ingesteld. Bij het afwegen
van die keuze kan het slachtoffer ook de mogelijkheid betrekken dat intieme
details naar buiten zullen worden gebracht. Dit is de reden, waarom ondergetekenden
ervoor kiezen het misdrijf van belaging tot een klachtdelict te maken. Wil
een slachtoffer geen klacht doen van belagen, dan staat het politie en justitie
niet vrij om strafvervolging in te stellen. Door het vereiste van het indienen
van een klacht wordt het slachtoffer zich er van bewust dat de strafvervolging
te zijner tijd kan leiden tot een confrontatie met de belager, bijvoorbeeld
ter gelegenheid van het getuigenverhoor op de openbare terechtzitting. De artt. 64 e.v. Wetboek van Strafrecht, die de indiening en intrekking
van de klacht bij alleen op klacht vervolgbare misdrijven behandelen, zijn
van toepassing. Voor het overige verwijzen wij naar het artikelsgewijze commentaar.Overigens wijzen ondergetekenden erop, dat in een aanmerkelijk aantal
zaken, waarin belaging een centrale rol speelt, het slachtoffer en de belager
helemaal geen intiem contact met elkaar hebben gehad en dat de motieven van
de belager geenszins hoofdzakelijk van seksuele aard zijn, zoals de Minister
schrijft. In die situaties speelt het door de Minister van Justitie geopperde
bezwaar dan ook geenszins. Te denken valt aan de gevallen, waarin iemand als
gevolg van een gebeurtenis bij de uitoefening van zijn of haar beroep door
een ander belaagd wordt. Bijvoorbeeld in het in de pers beschreven geval van
een bankmedewerker, die een kredietaanvrage afwijst wegens onvoldoende solvabiliteit
van de kredietaanvrager en vervolgens ruim veertien jaar lang op het werk
en privé door de kredietaanvrager werd belaagd.Bij ondergetekenden zijn situaties bekend van rechtshulpverleners, die
slachtoffer zijn geworden van belaging.Ondergetekenden verwachten dat na strafbaarstelling de aangifte-bereidheid
flink zal toenemen. Slachtoffers zullen niet meer ter bescherming van de persoonlijke
levenssfeer genoodzaakt zijn tegen soms hoge kosten een advocaat in te schakelen,
die in kort geding een verbodsactie moet afdwingen. De energie, die het slachtoffer
moet investeren in de civielrechtelijke procedure, kan beter aangewend worden
om uit het isolement te treden en zonder vrees aan het openbare leven deel
te nemen. De wetenschap dat een strafvervolging kan worden ingesteld, kan
het slachtoffer rust verlenen. Strafvervolging kan gezien worden als een erkenning,
dat de overheid de problemen van het slachtoffer serieus neemt. Het is de
politie en het Openbaar Ministerie, die activiteiten moeten ontplooien om
de belager te vervolgen en niet in de eerste plaats het slachtoffer. BewijspositieHet door de Minister aangevoerde argument dat belaging zeer moeilijk te
bewijzen zou zijn, wordt door ondergetekenden niet als overtuigend genoeg
ervaren om niet tot een specifieke strafbaarstelling over te gaan. Ondergetekenden
gaan er van uit dat allereerst de Officier van Justitie in staat zal zijn
om te beoordelen of een zaak zich leent om voor de rechter te brengen. Weigert
de Officier van Justitie tot strafvervolging van belaging over te gaan of
besluit hij de vervolging niet voort te zetten, dan kan het slachtoffer op
grond van art. 12 van het Wetboek van Strafvordering daarover schriftelijk
beklag doen bij het Gerechtshof binnen het rechtsgebied, waar de beslissing
tot niet of niet verdere vervolging is genomen. Wanneer de belager als verdachte
wordt vervolgd, dan is het vervolgens aan de rechter om te beoordelen of de
Officier van Justitie het wettig en overtuigend bewijs heeft kunnen leveren.
Beantwoordt de rechter die vraag bevestigend, dan zal hij de verdachte veroordelen.
Luidt het antwoord ontkennend, dan spreekt de rechter de verdachte vrij. In
elk geval behoeft een lastige bewijspositie in een concrete strafzaak voor
de wetgever geen reden te zijn belaging als misdrijf niet strafbaar te stellen.
Het wetboek van Strafrecht kent ook andere delicten, die lastig te bewijzen
zijn. Te denken valt aan de misdrijven van verkrachting (art. 242) en feitelijke
aanranding van de eerbaarheid (art. 246). Desondanks lukt het door goed opsporingsonderzoek
het benodigde bewijs te vergaren en worden er veroordelingen op basis van
deze artikelen door de rechter uitgesproken.Ondergetekenden zijn niet van mening dat de handhaafbaarheid van de strafbepaling
gering is, zoals de Minister stelt. Ervaringen in de Verenigde State, Australië
en Canada wijzen op het tegendeel. Bovendien kunnen technische
ontwikkelingen, zoals een mobiel alarmsysteem voor slachtoffers, de handhaafbaarheid
van de strafbepaling vergroten.Het lijkt ondergetekenden voor de hand te liggen de werking van de voorgestelde
strafbepaling na enkele jaren te evalueren om te bezien hoe de handhaving
in de praktijk verloopt. Voorlopige hechtenisDe minister voert als argument aan dat bij excessieve vormen van belaging
dwangmiddelen, zoals voorlopige hechtenis, formeel mogelijk zijn, maar in
de praktijk niet of niet lang toegepast worden. Indien de belager niet is
overgegaan tot geweldpleging, is er meestal ook niet voldaan aan de wettelijke
eis van een gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid, die de onverwijlde
vrijheidsbeneming vordert.Ondergetekenden hebben in dit wetsvoorstel door aanvulling van art. 67
Wetboek van Strafvordering met het nieuwe artikel 301 a Wetboek van Strafrecht
de mogelijkheid geopend voor de rechter-commissaris om een verdachte van belaging
in bewaring te stellen en voor de raadkamer van de rechtbank om de gevangenhouding
te bevelen. Uiteraard zal niet lichtvaardig naar dit dwangmiddel moeten worden
gegrepen, maar dat is in het concrete geval ter beoordeling aan de rechter.
Deze weegt de feiten en omstandigheden en vormt zich een oordeel over de vraag
of er in het concrete geval sprake is van een gewichtige reden van maatschappelijke
veiligheid, die ter bescherming van het slachtoffer, de onmiddellijke vrijheidsbeneming
vordert. In voorkomende situaties, die explosief genoeg zijn om te ontaarden
in levensbedreigende delicten of die het slachtoffer tot aan de rand van wanhoop
brengen, kan tot voorlopige hechtenis worden besloten. Een neveneffect daarvan
is dat de verdachte uit zijn ritme wordt gehaald. Zijn verblijf in een Huis
van Bewaring kan gaan werken als een afkoelingsperiode. De verdachte belager
ervaart met toepassing van het middel van voorlopige hechtenis dat zijn gedragingen
de consequentie hebben dat hij tijdelijk van zijn bewegingsvrijheid wordt
beroofd. Het slachtoffer ervaart tegelijkertijd dat de verdachte noodgedwongen
de belaging niet meer kan voortzetten. Tijdens de voorlopige hechtenis ontstaat
de mogelijkheid voor de hulpverlening om te proberen met de belager in contact
te komen. In sommige gevallen kan de belager al dan niet door middel van professionele
hulp tot bezinning komen en zich realiseren dat hij niet alleen het leven
van het slachtoffer aan het vergallen is, maar tevens zijn eigen leven. Sommige
belagers zijn immers met niets anders bezig dan het belagen van hun slachtoffer. Psychische gesteldheid en Wet BOPZDe Minister van Justitie voert aan dat de belager meestal lijdt aan een
dwangneurose of een obsessie, die hem overigens niet verhindert maatschappelijk
te functioneren.Dr E. Ameling, hoofd Psychologie van het Pieter Baan Centrum te Utrecht,
deelt belagers in twee categorieën in. De eerste categorie is die van
de psychotici. Deze belagers hebben last van waandenkbeelden, die voor hen
realiteit zijn. Vanuit zo'n denkbeeld terroriseren zij hun slachtoffer, bijvoorbeeld
omdat zij menen dat het slachtoffer van de belager houdt, maar dat alleen
nog niet weet en overtuigd moet worden. Zij worden ook wel erotomanen genoemd.
Dit type belager kan geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar zijn. Vooral
beroemdheden hebben te maken met dit type belager, veelal een fan met obsessieve
waanideeën.De tweede categorie echter is die van belagers met een persoonlijkheidsstoornis.
Vanuit die stoornis kunnen zij macht uitoefenen op hun slachtoffer. Vaak zijn
zij wel geheel toerekeningsvatbaar. Dr Ameling schat de kans dat dit type
belager tot gewelddadigheden overgaat als groot in.Op zichzelf is juist dat veel belagers maatschappelijk kunnen functioneren, terwijl zij tegelijkertijd het leven van hun slachtoffer kunnen verpesten.
De stichting anti-stalking SAS voert dit na onderzoek van zaken, waarin belaging
centraal staat, als eigenschap van het profiel van sommige belagers aan. Deze
categorie belagers komt zeer betrouwbaar en overtuigend over, wanneer zij
door derden op hun gedragingen worden aangesproken. Zij presenteren zich zelfverzekerd
en doen zich soms juist als slachtoffer voor. Het werkelijke slachtoffer,
dat door de belaging angstig en onzeker is geworden, wordt soms niet geloofd
en zodoende nog verder in een isolement gedrongen.Door verschillende psychiaters wordt er op gewezen dat behandeling van
belagers effectiever zou kunnen zijn, wanneer de behandelend psychiater als
stok achter de deur zou kunnen wijzen op een strafbaarstelling. Bij sommige
belagers kan de vrees voor een gevangenisstraf net dat zetje geven dat nodig
is om zich te laten behandelen.In excessieve gevallen zal gebruik gemaakt moeten worden van de dwangverpleegmogelijkheden,
die de Wet BOPZ (Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen) biedt,
ook al betekent dat geen blijvende verwijdering van de belager uit de samenleving,
aldus de Minister in haar brief van 6 maart 1997.Ondergetekenden onderkennen dat het in sommige situaties mogelijk is dat
een belager gedwongen wordt opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis op vordering
van de Officier van Justitie. De belager moet dan lijden aan een psychische
stoornis als gevolg waarvan hij een gevaar vormt voor het slachtoffer. De
belager kan in spoedeisende gevallen via een inbewaringstelling van de burgemeester
worden opgenomen. In andere gevallen ligt een rechterlijke machtiging meer
voor de hand. Het vereiste dat de belager volgens art. 1 lid 1 onder d en
e van de Wet BOPZ moet lijden aan een stoornis van de geestvermogens, hetgeen
als zodanig door een psychiater moet worden verklaard, levert in nogal wat
zaken, waarin belaging centraal staat, een obstakel op. In hoeverre lijdt
een man, die zijn ex-vrouw belaagt, aan een dergelijke stoornis? Veel psychiaters
menen van niet. Daarenboven zijn psychiaters voorzichtig bij het verklaren
dat de gedragingen van de belager een gevaar voor het slachtoffer kunnen vormen.
De ene psychiater schat die situatie anders in dan de andere. En mocht het
toch tot een dwangopname komen, dan wil dat nog niet zeggen dat de belager
zich wil laten behandelen. Het is aan de directeur van het psychiatrisch ziekenhuis
om de door de rechter gegeven machtiging tot opname te beëindigen. Hij
behoeft daarvoor niet de toestemming te vragen van de Officier van Justitie,
die de dwangopname heeft gevorderd, of de rechter, die hem heeft opgelegd.
De directeur is vrij in zijn beoordeling van de noodzaak tot voortzetting
van de dwangopname. Er zijn gevallen bekend van patiënten, die zich niet
wilden laten behandelen, en die daarom door de geneesheer-directeur uit het
ziekenhuis zijn weggestuurd. Uit vorenstaande moge duidelijk zijn dat dwangopname
slechts in weinig gevallen soelaas zal bieden aan het slachtoffer van de belager.Een vrijwillige opname in een psychiatrisch ziekenhuis biedt het slachtoffer
eveneens weinig bescherming, aangezien de belager op elk door hem gewenst
moment zijn behandeling kan beëindigen en het psychiatrisch ziekenhuis
kan verlaten. Civielrechtelijk verbod in kort gedingDe Minister van Justitie geeft in haar brief aan dat de kortgedingprocedure,
waarin het slachtoffer als eisende partij een civielrechtelijke straatverbod
vordert, een zware bewijslast kent. Bovendien, zo stelt de Minister, blijkt
het door de rechter opgelegde verbod zeer moeilijk te handhaven. De belager,
die geobsedeerd is door zijn slachtoffer, laat zich noch door het verbod,
noch door een eventuele dwangsom weerhouden.Ondergetekenden onderkennen dat civielrechtelijke straatverboden het slachtoffer van belagen onvoldoende bescherming bieden. Dat is dan
ook een van de redenen, waarom zij van oordeel zijn dat belaging als misdrijf
strafbaar gesteld moet worden. De specifieke strafbaarstelling zal de politie
stimuleren om gerichter op onderzoek uit te gaan en het slachtoffer bescherming
te bieden. Het is voor het slachtoffer een groot voordeel er niet meer alleen
voor te staan en zich gesteund te weten door de overheid. Daarnaast moet bedacht
worden dat een slachtoffer als eisende partij in een civielrechtelijke procedure
advocaatkosten moet maken en griffierecht moet betalen. De gefinancierde rechtshulp
vergoedt maar een deel van de werkelijk te maken kosten, aangezien men verplicht
is een eigen bijdrage te voldoen. Strafrecht als ultimum remediumEen blijvende verwijdering van de belager uit de samenleving wordt door
ondergetekenden niet beoogd, zoals de Minister van Justitie in haar brief
lijkt te suggereren. Met geen enkele strafbepaling in het Wetboek van Strafrecht
wordt dat nagestreefd. Levenslange gevangenisstraf wordt niet of nauwelijks
opgelegd. Ondergetekenden zien het strafrecht als een ultimum remedium. De
conflictsituatie tussen slachtoffer en belager kan via andere methoden worden
beslecht. Te denken valt aan bemiddeling. Toepassing van het strafrecht is
aan de orde, indien minder ingrijpende methoden niet baten. Met de strafbaarstelling
van belaging willen ondergetekenden benadrukken dat het hier om een ernstig
delict gaat ten koste van anderen in de samenleving en dat de belager gestraft
behoort te worden voor zijn gedragingen. Mocht de rechter in het concrete
geval kiezen voor het opleggen van een gevangenisstraf, dan betekent dat voor
het slachtoffer van belaging een periode van relatieve rust. EvaluatieHet lijkt ondergetekenden voor de hand te liggen de werking van de voorgestelde
strafbepaling na enkele jaren te evalueren. Jurisprudentie-onderzoek dient
in die evaluatie te worden betrokken. ARTIKELSGEWIJS COMMENTAAR Artikel IDe technische redactie van de gedragsomschrijving luidt als volgt:Hij, die wederrechtelijk stelselmatig inbreuk maakt op eens anders persoonlijke
levenssfeer met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen, niet te doen
of te dulden dan wel vrees aan te jagen, wordt, als schuldig aan belaging,
gestraft met (volgt strafpositie). OpzettelijkIn deze gedragsomschrijving hebben wij bewust de aanduiding «opzettelijk»
uit de delictsomschrijving weggelaten. Het is immers zo, dat al datgene wat
ná een dolusbepaling in een delictsomschrijving is opgenomen –
dus alle objectieve bestanddelen – onder het bereik van het opzet valt.
De dader moet op het moment van handelen kennis hebben gedragen van het bestaan
van ieder bestanddeel afzonderlijk. In dit verband verwijzen wij naar T. J.
Noyon, G. E. Langemeijer, Het Wetboek van Strafrecht, bewerkt door J. Remmelink,
A. J. A. van Dorst, J. W. Fokkens en A. M. Machielse, Arnhem, suppl. 91 (maart
1997) aant. 9 pag. 55: «De opzetaanduiding beheerst steeds de gehele omschrijving van het
strafbare feit, zoals die daarna – na het opzet dus – volgt.»Deze uitleg geldt met name voor Boek II, waarin de misdrijven zijn gedefinieerd.
Indien wij dus in de context van Titel XX zouden reppen van «opzettelijk»
wederrechtelijk inbreuk maken etc, zou er dus nogal wat onder het opzetbereik
vallen. Zelfs van het «stelselmatige» zou de dader weet moeten
hebben om strafrechtelijk aansprakelijk te zijn. Het lijkt ons geen juiste
eis om voor de strafbaarheid te vergen dat de dader zelf subjectief zijn daden
als «stelselmatig» heeft ervaren. En evenmin lijkt het ons juist
dat de dader verder zou moeten weten:1. inbreuk te maken op eens anders levenssfeer,2. die voor een ander «persoonlijk» is (want de een is nu
eenmaal privacy-gevoeliger dan de ander. Zie daarvoor onder het algemene deel,
nr. 6)3. die inbreuk geschiedde tegen de wil van die ander,4. die aan de dader duidelijk kenbaar is gemaakt,5. en die inbreuk heeft angst ingeboezemd of redelijkerwijs in kunnen
boezemen.Zouden wij «opzettelijk» in de delictsomschrijving opnemen,
dan zou dat de weg openen voor allerlei beroepen op feitelijke dwaling als
bestanddeeluitsluitingsgrond. Dat zou tot vrijspraak kunnen leiden. Het opzet
zou daarmee een te grote psychologische diepgang krijgen en dat heeft de wetgever
destijds in het algemeen onwenselijk geacht. De wetgever heeft het strafbaar
opzet «kleurloos» willen houden. Waar het om gaat is dat de dader
het feit van zijn gedraging onder ogen moet hebben gezien. Hij
moet de strekking van zijn handeling hebben gekend. Meer is er voor strafbaarheid
niet nodig. Als ondersteuning verwijzen wij naar het handboek D. Hazewinkel-Suringa,
Inleiding tot de studie van het Nederlandse strafrecht, Arnhem, 1995, pag.
201 en 225–227, waar men deze gangbare interpretatie uitvoerig met wetshistorische
argumenten toegelicht vindt.Aan deze interpretatie houden wij ook in dit verband vast. De dader behoeft
dus om strafrechtelijk aansprakelijk te zijn, niet te hebben geweten dat wat
hij deed, wederrechtelijk was. Evenmin behoefde hij te weten dat het een delict
was, noch dat het slachtoffer het feit als onrechtmatig of wederrechtelijk
heeft ervaren. Wanneer de belager als verweer voert: «ik wist niet dat
wat ik deed als inbreuk werd ervaren op de levenssfeer van het slachtoffer»,
heeft dat op de strafbaarheid als zodanig geen invloed. Men dient te bedenken
dat, wanneer wij in ons wetsvoorstel het «opzet» in de delictspositie
zouden opnemen, dit tot gevolg heeft dat indien een dader maar aannemelijk
weet te maken dat hij echt overtuigd was dat de ander «er niet mee zat»
(ongeacht of daarvoor een redelijke grond was) het vereiste opzet niet aanwezig
zou zijn. Sommige daders van het belagingsmisdrijf kunnen er merkwaardige
percepties op na houden, zeker in deze stalkingssfeer. Sommige daders houden
zich moedwillig blind voor de strekking van de daad en de gevolgen. Of dit
kennisgebrek ook verschoonbaar is, is niet van belang bij de beoordeling
van de bestanddelen, de bewijsthema's. Het is wel relevant voor de toepasselijkheid
van de strafuitsluitingsgronden. Dwaling is alleen dan een schulduitsluitingsgrond
als de dader redelijkerwijs kon menen wat hij dacht. Dat is precies de reden,
waarom de wetgever in Nederland het «opzet» meestal achteraan
zet in de delictsomschrijving of het slechts bezigt in erg korte delictsomschrijvingen. WederrechtelijkIn de delictsomschrijving hebben wij het woord «wederrechtelijk»
gebruikt. Het slaat op de gedragsomschrijving «inbreuk maken»,
waarin een opzetmoment besloten ligt omdat «inbreken» niet culpoos
kan gebeuren. In dit verband verwijzen wij naar het eerder aangehaalde
standaardwerk van Hazewinkel-Suringa, a.w., pag. 211–212.De wetgever gebruikt wel vaker zelfstandige naamwoorden en werkwoorden,
waarin het opzetmoment is vervat. Dit gebeurt met name in samenhang met delicten,
waaraan vanwege het werkwoord de kwalificatie reeds is toegevoegd. Te denken
valt aan «opruiing» (art. 131), «verkrachting» (art.
242), «feitelijke aanranding der eerbaarheid» (art. 246). Verder
noemen wij «binnendringen» (art. 138), «zich verzetten»
(art. 180), «dronken maken» (art. 252) en «aanhitsen»
(art. 425). Bij deze werkwoorden is het volstrekt duidelijk dat de daad alleen
maar opzettelijk en niet culpoos of met onachtzaamheid kan worden begaan.
Bovendien hebben dergelijke werkwoorden een in het taalgebruik reeds erkende
ongunstige lading. Ook bij «belagen» is dat niet anders.De dader moet uiteraard wel wederrechtelijk handelen. Wederrechtelijk
betekent in deze context dat de dader zonder eigen, door het stellige recht
erkend, subjectief recht handelt. Zo mag bijvoorbeeld de deurwaarder, die
herhaaldelijk een objectief in gebreke blijvende schuldenaar namens de schuldeiser
telefonisch en schriftelijk aanmaant, allerlei incasso-activiteiten ontplooien.
De schuldenaar kan laten blijken dat hij van deze inbreuken niets moet hebben,
dat hij door het vooruitzicht van de dwangincasso niet bepaald verheugd is.
De acties van de deurwaarder boezemen hem angst in. Hij durft niet zomaar
meer de voordeur te openen, wanneer de deurbel onverwacht gaat.Toch is het onze uitdrukkelijke bedoeling om de schuldeiser of de rechthebbende
uit te zonderen van de delictsomschrijving van belaging. Kunnen zij de titel
van de schuld aantonen, dan hebben zij een subjectief wettelijk erkend recht
tot hun handelen. Zij behoren buiten deze strafpositie te blijven. Inbreuk makenIn «inbreuk maken» zit besloten dat de privacy-gerechtigde
de storing in zijn persoonlijke levenssfeer niet wenst. Vindt iemand een storing
niet ongewenst, dan is er dus geen sprake van «inbreuk maken».
Wanneer iemand bijvoorbeeld 's nachts ongevraagd en stelselmatig opgebeld
wordt door een hijger, maar daar zelf van geniet en dat laat blijken, dan
kan er niet gesteld worden dat er van een strafrechtelijk relevante inbreuk
sprake is. Wie impliciet of uitgesproken toestemming geeft tot een daad, die
anders strafrechtelijk relevant zou kunnen zijn, heeft strafrechtelijk niets
te klagen. Hier geldt het juridische adagium «volenti non fit iniuria»
(wie toestemt heeft zijn recht verwerkt).Bij «inbreuk maken» is die toestemming er dus niet. VreesMet «vrees» in de delictsomschrijving wordt een emotie bedoeld,
die ieder normaal mens onder vergelijkbare omstandigheden ook zou hebben.
Daarom hebben wij aangesloten bij de klassieke terminologie van de artt. 284,
285 en 317 Sr en vermelden wij in de delictsomschrijving slechts «oogmerk
een ander te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden dan wel vrees
aan te jagen».In de eerste plaats behoeft hierdoor niet bewezen te worden dat het slachtoffer
tengevolge van de inbreuk iets heeft gedaan of nagelaten wat hij zonder die
inbreuk niet zou hebben gedaan of niet zou hebben nagelaten. Het oogmerk van de dader is gericht op zo'n doen, niet-doen, dulden of het ontstaan
van zo'n emotie. Of het beoogde slachtoffer daardoor tot iets is bewogen,
is strafrechtelijk niet relevant. Al maakt dat de bewijsvoering wel eenvoudiger.Strafrechtelijk voldoende is, dat in het algemeen de inbreuk geschikt
en geëigend zou zijn om een bepaalde opstelling teweeg te brengen. Wij geven het volgende voorbeeld ter verduidelijking.Een uitzonderlijke kordate vrouw, die zich door haar ex-man de kaas niet
van het brood laat eten, moet niet ten achter staan bij een zwakkere vrouw,
die wel eerder van de kaart is.Voorts: bedreiging staat inzoverre gelijk aan vreesaanjaging, dat bedreiging
eveneens aanwezig is, ook al voelt deze concrete persoon zich niet
daadwerkelijk bedreigd. Dat kan bijvoorbeeld zijn oorzaak vinden in het feit
dat hij of zij meer kennis heeft over de bedreiger. Hij of zij kan weten dat
de belager nog geen deuk in een pakje boter kan slaan. Ieder ander, die deze
kennis over de belager niet heeft, zou zich echter wel bedreigd voelen.Stel, een man belt regelmatig midden in de nacht op verschillende uren,
wekenlang in successie. Hij zegt niets, maar haalt duidelijk hoorbaar adem
door de telefoon en hoest zo nu en dan luid. Mevrouw A herkent hem aan zijn
hoest en weet dat dit de sullige, bedlegerige overbuurman is. Zij is daarom
niet bang, maar wel zwaar geïrriteerd. Mevrouw B echter kent deze man
niet en meent uit de ademhaling en hoest te kunnen afleiden dat een brute
geweldenaar haar lastig valt. Mevrouw B is doodsbang. Dit onderscheid in wat
de gedragingen van de belager bij het slachtoffer te weeg brengt, behoort
strafrechtelijk geen verschil te maken. De voorkennis van mevrouw A heeft
niet tot gevolg dat dit nachtelijk gebel bij haar geen belaging is. De inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer is dezelfde, ook al is duidelijk dat bij mevrouw
A géén en bij mevrouw B wel angst wordt ingeboezemd.Vergelijk hiervoor eveneens het arrest van de HR 17 januari 1984, NJ 1984,
479 ten aanzien van de interpretatie van bedreiging. Voor bedreiging is nodig
dat de bedreiging onder zodanige omstandigheden heeft plaats gevonden dat
bij de bedreigde de redelijke vrees kon ontstaan. De dader moet kennelijk
gericht zijn op het teweegbrengen van die vrees. De bedreigde moet in elk
geval kennis hebben gedragen van de inhoud van de bedreiging. Daarom
is in de delictsomschrijving niet het objectieve effect van de gedraging centraal
gesteld, maar de intentie van de dader. StelselmatigHieronder wordt verstaan: volgens een voorbedacht plan, niet zo maar toevallig.
Eén enkel nachtelijk telefoontje is geen belaging. Uiteraard kan de
combinatie van gedragingen wel het stelselmatige karakter opleveren. Zo zal
het plaatsen van één overlijdensadvertentie, één
vervelend telefoontje, en het bezorgen van een rouwkrans wel belaging kunnen
opleveren. BelagingVoor de rechters is het belangrijk de gedragingen in de bewezenverklaring
samen te kunnen vatten in één zelfstandig naamwoord. Daarom
is in de delictsomschrijving de term «belaging» opgenomen. Zie
verder in het algemeen deel, onder nr. 2. StrafmaatKortheidshalve verwijzen wij hiervoor naar het algemeen deel van de memorie
van toelichting onder nr. 6. KlachtdelictIn het tweede lid van het door ons voorgestelde artikel 301a voorzien
wij in een bijzondere vervolgingsgrond. Wij zijn van mening dat het misdrijf
van belaging een absoluut klachtdelict behoort te zijn. Het slachtoffer moet
exclusief kunnen bepalen of het Openbaar Ministerie tot vervolging van
de dader mag overgaan. Zonder klacht is er in beginsel geen vervolgbaarheid.
Het Openbaar Ministerie zal zonder klacht niet-ontvankelijk moeten worden
verklaard. In het algemeen deel van de memorie van toelichting gaven wij onder
nr. 6 al de reden aan. Het slachtoffer van de belaging moet zelfstandig kunnen
bepalen of hij of zij geconfronteerd wil worden met de gevolgen van een strafvervolging.
Bij het misdrijf van belaging zal de persoonlijke verschijning van het slachtoffer
in het strafproces als getuige vrijwel onontkoombaar zijn. Voor de rechtsgevolgen
van de klacht verwijzen wij naar Titel VII van Boek I van het Wetboek van
Strafrecht.Is het slachtoffer van belaging jonger dan zestien jaar, dan behoort de
klacht volgens de normale regeling ingediend te worden door zijn wettelijk
vertegenwoordiger in burgerlijke zaken. Hetzelfde geldt in de gevallen dat
dat slachtoffer onder curatele is gesteld of lijdt aan een gebrekkige ontwikkeling
of ziekelijke storing van de geestvermogens.Voorts zal duidelijk zijn dat de klachtgerechtigde aangemerkt moet worden
als «rechtstreeks belanghebbende» in de zin van art. 12, eerste
lid, van het Wetboek van Strafvordering in de gevallen dat het Openbaar Ministerie
toch besluit uit opportuniteitsoverwegingen niet tot vervolging over te gaan.
Het is om het slachtoffer deze extra stok achter de deur te gunnen, dat wij
voor een redactie van een absoluut klachtdelict hebben gekozen. Door in dit
verband in het tweede lid de term «begaan» te gebruiken en niet
van «plegen» te spreken, stellen wij veilig dat ook de poger en
de deelnemer – dus de medepleger, de doen pleger, de medeplichtige en
de uitlokker – strafbaar kunnen zijn volgens de omschrijving. Artikel IIIn het algemeen deel van de memorie van toelichting onder nr. 6 gaven
wij reeds aan dat wij het noodzakelijk achten dat voor belaging voorlopige
hechtenis kan worden opgelegd. Daartoe strekt deze aanvulling van art. 67
van het Wetboek van Strafvordering. OvergangsrechtVoor het materiële deel van ons wetsvoorstel, de delictsomschrijving,
geldt, zoals gebruikelijk, het nulla poena-beginsel ingevolge art. 1, eerste
lid, van het Wetboek van Strafrecht. Voor het formele deel sluiten wij aan
bij het gangbare intertemporele recht en is het onmiddellijkheidsbeginsel
toepasselijk.B. O. DittrichW. J. C. Swildens-RozendaalO. P. G. Vos 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25768-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl