Jaarverslagen over het jaar 2003; Jaarverslag van het ministerie van Buitenlandse Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29540, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

04-05-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29540 nr. 10

19-05-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOntvangsten 2003 per hoofddoelstelling (EUR)Uitgaven 2003 per hoofddoelstelling (EUR)INHOUDSOPGAVEA. ALGEMEEN1. VOORWOORDOndertekeningLichaam2. DECHARGEVERLENING3. LEESWIJZERAlgemeenVBTBB. BELEIDSVERSLAG4. BELEIDSPRIORITEITENA. Realisatie van de beleidsprioriteiten 2003IrakAfghanistanOVSEEuropese integratieDuurzame armoedebestrijdingBilaterale betrekkingenAsiel, migratie en consulaire zakenCultuurB. Budgettaire en financiële consequenties van de
beleidsprioriteiten 2003 C. Beleidsconclusies5. BELEIDSARTIKELENBELEIDSARTIKEL 1. HET BEVORDEREN VAN INTERNATIONALE ORDENINGA. Algemene doelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Bevorderen van de internationale rechtsordeBelangrijke behaalde resultaten in 20031a. Nederland gastland1b. Internationaal Strafhof2. Codificatie, ontwikkeling en naleving van internationaal
rechtBelangrijke behaalde resultaten in 20032a. Nalevings- en verificatieprocedures2b. Internationale mensenrechtenprocedures2c. Aansprakelijkheidsregelingen3. Bevordering en bescherming van de rechten van de mensBelangrijke behaalde resultaten in 20034. Bevordering van financieel-economische ordeningBelangrijke behaalde resultaten in 20035. Bevordering van ecologische ordeningBelangrijke behaalde resultaten in 2003Het Kyoto-ProtocolCartagena-ProtocolVerdrag van StockholmVerdrag van AarhusWSSDMultilaterale activiteitenPartnershipsC. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 2. VREDE, VEILIGHEID EN CONFLICTBEHEERSINGA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Bestrijding internationaal terrorismeBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Deelname aan internationale vredesoperatiesBelangrijke behaalde resultaten in 20033. Ondersteuning regionale vredesbevorderende initiatievenBelangrijke behaalde resultaten in 20034. Prioriteiten van het OVSE-voorzitterschapBelangrijke behaalde resultaten in 20035. Aanpassing en uitbreiding NAVOBelangrijke behaalde resultaten in 20036. Verdere operationalisering van het EVDBBelangrijke behaalde resultaten in 20037. Het tegengaan van proliferatie van massavernietigingswapensBelangrijke behaalde resultaten in 20038. Bevordering van conventionele wapenbeheersingBelangrijke behaalde resultaten in 20039. Een verantwoord wapenexportbeleid en bevordering van
transparantie in wapentransactiesBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 3. HUMANITAIRE HULPA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Snelle en adequate humanitaire hulpverlening door internationale
organisaties en NGO's in zowel chronische als acute crisesBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Versterking van de nationale en internationale coördinatie
van humanitaire hulpverlening2a. Versterking van de nationale coördinatieBelangrijke behaalde resultaten in 20032b. Verbetering internationale coördinatieBelangrijke behaalde resultaten in 20033. Vergroten van de kwaliteit en effectiviteit van humanitaire
hulpBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 4. GOED BESTUUR, MENSENRECHTEN EN VREDESOPBOUWA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenMensenrechtenBelangrijke behaalde resultaten in 2003Goed bestuurBelangrijke behaalde resultaten in 2003VredesopbouwBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 5. EUROPESE INTEGRATIEA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Verdieping van de integratie1a. Het toekomstdebatBelangrijke behaalde resultaten in 20031b. KenniseconomieBelangrijke behaalde resultaten in 20031c. Landbouw, voedselveiligheid en visserijBelangrijke behaalde resultaten in 20031d. Veiligheid (ruimte voor vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid)Belangrijke behaalde resultaten in 20031e. Milieu en transportBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Uitbreiding van de EUBelangrijke behaalde resultaten in 20033. Versterking van het externe EU-beleid3a. Ontwikkeling van het extern optreden in het algemeenBelangrijke behaalde resultaten in 20033b. Relaties met de EU en derde landenWestelijke BalkanNoord-Afrika en Midden-OostenOost-EuropaTransatlantische betrekkingenLatijns-Amerika en het Caraïbisch GebiedAziëACS-landen3c. EU-ontwikkelingsbeleidBelangrijke behaalde resultaten in 20034. Raad van EuropaBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 6. BILATERALE ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Concentratie van de structurele bilaterale hulp op
een beperkt aantal arme ontwikkelingslandenBelangrijke behaalde resultaten in 2003Basic EducationBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Versterking institutionele capaciteit van de ontvangende
landenBelangrijkte behaalde resultaten in 20033. Bevordering van donorcoördinatie en harmonisatie
van proceduresBelangrijke behaalde resultaten in 20034. Verhoging van het aandeel programmahulp in de bilaterale
hulpBelangrijke behaalde resultaten in 20035. Bevordering van beleidscoherentieBelangrijke behaalde resultaten in 20036. Versterking van de prestatiemeting en intensieve monitoringBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 7. PROGRAMMA'S EN FONDSEN VAN DE EUROPESE
UNIEA. Algemene doelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Verbetering van de inhoud van het EU-hulpbeleidBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Verbetering van de werkwijze ten aanzien van het EU-hulpbeleidBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 8. INSTELLINGEN VAN DE VERENIGDE NATIESA. Algemene doelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Bevordering van de effectiviteit van instellingen door
gerichte financiering en een intensievere samenwerking en coördinatie
tussen de belangrijkste multilaterale instellingen, met name de VN-instellingen
en de WereldbankBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Beïnvloeding van het beleid van VN-instellingen
in het licht van de Millennium Development Goals; bevordering van ownership
en hulpcoördinatieBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 9. INTERNATIONALE FINANCIELE INSTELLINGENA. Algemene DoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Beïnvloeding van het beleid van de Internationale
Financiële Instellingen in het licht van de Millenium Development Goals;
bevordering van ownership en hulpcoördinatie1a. Het Poverty Reduction Strategy (PRS) procesBelangrijke behaalde resultaten in 2003PSIAIntegratie sectorbeleidOndersteuning van PRSP-ontwikkelingBegrotingsbeheer en -beleidHarmonisatie1b. De Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF) van
het IMFBelangrijke behaalde resultaten in 2003Pro-poor growth en afstemming op PRSPRealistische groeiscenario'sSamenwerking met de WereldbankDialoog met donoren1c. Partnerschapprogramma's met de WereldbankgroepBelangrijke behaalde resultaten in 2003BNPPIFC en MKB1d. diversenBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Bevordering van een intensievere samenwerking en coördinatie
tussen de belangrijkste multilaterale instellingen op het terrein van ontwikkelingssamenwerking,
met name de Wereldbank en VN-instellingenBelangrijke behaalde resultaten in 2003PhiladelphiaHulpcoördinatieHulpcoördinatie in diverse partnerlandenInformatie-uitwisselingSamenwerking op landenniveauMOPANC. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 10. SAMENWERKING MET MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIESA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Faciliteren van Nederlandse en internationale maatschappelijke
organisaties om een effectievere bijdrage te leveren aan structurele armoedevermindering1a. Werking transparante regeling voor particulier kanaal
op basis waarvan subsidies worden toegewezenBelangrijke behaalde resultaten in 20031b. Ondersteuning organisaties op terrein van technische
assistentieBelangrijke behaalde resultaten in 20031c. Toename aantal maatschappelijke organisaties dat resultaatgericht
rapporteertBelangrijk behaald resultaat in 20032. Versterken van de inhoudelijke beleidsdialoogBelangrijke behaalde resultaten in 20033. Ondersteuning en versterking maatschappelijk draagvlak
voor ontwikkelingssamenwerkingBelangrijk behaald resultaat in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 11. INTERNATIONAAL ONDERWIJSA. Algemene doelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingenBelangrijke behaalde resultaten in 2003Programma's voor beursverlening (NFP) en institutionele
versterking (NPT)Programma Samenwerking Internationale Instituten (SII)Radio Nederland Training Centre (RNTC)Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT)C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 12. SAMENWERKING MET HET BEDRIJFSLEVENA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Vergroten van de ondernemerscapaciteit bij bedrijven
in ontwikkelingslanden op het gebied van bedrijfsvoering en marktontwikkelingBelangrijke behaalde resultaten in 20032. Opbouw van handelscapaciteit bij ondernemers in ontwikkelingslanden
teneinde toegang tot internationale markten te vergrotenBelangrijke behaalde resultaten in 20033. Vergroten van investeringscapaciteitBelangrijke behaalde resultaten in 20034. Intensiveren samenwerking met de particuliere sector
zelfBelangrijke behaalde resultaten in 2003C. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 13. POLITIEKE EN ECONOMISCHE BELANGENBEHARTIGINGA. Algemene beleidsdoelstellingB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenCoördinerende rol van Buitenlandse ZakenBelangrijke behaalde resultaten in 2003Inzet van de instrumentenInzet van het bilaterale beleidBelangrijke behaalde resultaten in 2003West-EuropaMidden-EuropaTurkije en CyprusWestelijke BalkanRussische FederatieZuidelijke Kaukasus en Centraal-AziëVerenigde Staten en CanadaMidden Oosten en GolfregioMarokkoAfghanistanIndonesiëChinaLatijns Amerika en de CaraïbenSub-Sahara AfrikaC. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 14. ASIEL, MIGRATIE EN CONSULAIRE DIENSTVERLENINGA. Algemene beleidsdoelstellingenB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenPersonenverkeer en migratieBelangrijke behaalde resultaten in 2003a. Toelating vreemdelingenb. Toelating asielzoekers: ambtsberichtenc. Toelating asielzoekers: streven naar opvang in de regiod. Tegengaan van illegale binnenkomst en van illegaal
verblijf in Nederlande. Europese samenwerkingf. Overige doelstellingenConsulaire dienstverleningBelangrijke behaalde resultaten in 2003a. Nationaliteitsrechtb. Gedetineerdenbegeleidingc. Overige doelstellingenC. Budgettaire gevolgen van beleidBELEIDSARTIKEL 15. INTERNATIONAAL CULTUURBELEIDA. Algemene beleidsdoelstellingenB. Geoperationaliseerde beleidsdoelstellingen en instrumentenBelangrijke behaalde resultaten in 20031. Het bevorderen van Nederlandse cultuuruitingen in het
buitenland en het versterken van de culturele infrastructuur2. Het in het buitenland meer bekendheid geven aan Nederland
als ontmoetingsplaats voor de kunstwereld3. Het duurzaam behouden van gemeenschappelijk cultureel
erfgoed4. Het bevorderen van de zichtbaarheid van de Nederlandse
cultuurinbreng5. Het bevorderen van de juridische waarborgen ten aanzien
van internationale culturele samenwerking en bescherming van cultureel erfgoedC. Budgettaire gevolgen van beleid6. NIET-BELEIDSARTIKELENNIET-BELEIDSARTIKEL 16. GEHEIMBudgettaire gevolgenNIET-BELEIDSARTIKEL 17. NOMINAAL EN ONVOORZIENBudgettaire gevolgenNIET-BELEIDSARTIKEL 18. ALGEMEENApparaatskostenKengetallenTotaal loonkosten ambtelijk personeelVergoedingenLokaal personeelMaterieelOverige apparaatsuitgavenCorporate rateProblematiek inzake misbruik en oneigenlijk gebruik ten
aanzien van BTZR en wachtgeldenBudgettaire gevolgen van beleid7. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAFInternationale ordening en bedrijfsvoering: het Internationaal
Strafhof (International Criminal Court-ICC)Vrede, veiligheid, conflictbeheersing en bedrijfsvoering:
voorzitterschap OVSEBilaterale hulp en bedrijfsvoeringHet bevorderen van bilaterale betrekkingen en bedrijfsvoeringAsiel, migratie, consulaire dienstverlening en bedrijfsvoeringAlgemene bedrijfsvoeringsdoelstellingena. Integriteitb. Kwaliteitsimpuls functies financieel beheerc. Normbudgetten voor de bedrijfsvoeringd. Versterking monitoring en evaluatie van activiteitene. Optimalisering en herziening regelgevingf. Verbetering informatievoorzieningfunctieC. JAARREKENING8. Verantwoordingsstaten8.0 Stelselwijziging in verband met invoering corporate
rate8.1 De verantwoordingsstaat van het ministerie van Buitenlandse
ZakenDepartementale verantwoordingsstaat 2003 van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken (V)Bedragen in EUR10008.2 De verantwoordingsstaat van het agentschap CBIVerantwoordingsstaat 2003 inzake het agentschap van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V)Bedragen in EUR10009. FINANCIËLE TOELICHTING BIJ DE VERANTWOORDINGSSTATEN9.1 Toelichting bij de beleidsartikelenBeleidsartikel 1 Internationale ordeningVerplichtingenUitgavenArtikel 1.1 Verenigde NatiesArtikel 1.3 Bijdragen internationaal rechtArtikel 1.6 Internationaal StrafhofBeleidsartikel 2 Vrede, veiligheid en conflictbeheersingVerplichtingenUitgavenArtikel 2.1 NAVOArtikel 2.5 CTBTOArtikel 2.6 VredesfondsArtikel 2.7 POBB/VBBeleidsartikel 3 Humanitaire hulpVerplichtingenUitgavenArtikel 3.1 Noodhulp ontwikkelingslandenArtikel 3.2 Noodhulp niet-DAC-landenArtikel 3.3 Ontmijnings- en kleine-wapenfondsBeleidsartikel 4 Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw VerplichtingenUitgavenArtikel 4.1 Centraal programma GMV in ontwikkelingslandenArtikel 4.2 Matra/goed bestuurArtikel 4.3 POBB/MRBeleidsartikel 5 Europese integratieVerplichtingenUitgavenArtikel 5.1 tot en met 5.4Artikel 5.5 Matra/pre-accessieArtikel 5.7 Europese bewustwordingOntvangstenArtikel 5.21 Vergoeding voor inning landbouwheffingenArtikel 5.22 Vergoeding voor inning invoerrechtenBeleidsartikel 6 Bilaterale ontwikkelingssamenwerkingVerplichtingenUitgavenArtikel 6.1 Landenspecifieke sectorale samenwerkingArtikel 6.2 Thematische samenwerkingArtikel 6.3 Macro-georiënteerde programmahulpArtikel 6.4 DeskundigenprogrammaArtikel 6.5 Garanties internationale samenwerkingArtikel 6.6 Rentesubsidies en apparaatskosten NIOArtikel 6.7 Tijdelijke middelenvoorziening NIOArtikel 6.8 Macrosteun en projecten niet-DAC-landenOntvangstenArtikel 6.20 Inkomsten uit leningen Ontwikkelingssamenwerking
en garantiebetalingen NIOArtikel 6.21 Tijdelijke financiering van de NIOArtikel 6.22 Diverse ontvangsten OSBeleidsartikel 7 Programma's en fondsen van de EUUitgavenArtikel 7.1 Europees ontwikkelingsfondsBeleidsartikel 8 Instellingen van de Verenigde NatiesVerplichtingenUitgavenArtikel 8.1 UNDPArtikel 8.2 UNICEFArtikel 8.4 UNIFEM/InstrawArtikel 8.5 UNAIDSArtikel 8.7 UNEPArtikel 8.8 GEF / Montreal ProtocolArtikel 8.10 IFADArtikel 8.13 Multilateraal deskundigenprogrammaOntvangstenBeleidsaritkel 9 Internationale financiële instellingenVerplichtingenUitgavenArtikel 9.1 WB-partnershipprogrammaArtikel 9.3 Speciale multilaterale activiteiten IFI'sBeleidsartikel 10 Samenwerking met maatschappelijke organisatiesVerplichtingenUitgavenArtikel 10.1 Medefinanciering particuliere organisatiesArtikel 10.2 SNVArtikel 10.3 Kleine plaatselijke activiteitenArtikel 10.4 Speciale activiteitenArtikel 10.5 Voorlichting op het terrein van OSArtikel 10.6 CommunicatieprogrammaArtikel 10.7 OnderzoeksprogrammaBeleidsartikel 11 Internationaal onderwijsVerplichtingenBeleidsartikel 12 Samenwerking met het bedrijfslevenVerplichtingenUitgavenArtikel 12.1 BedrijfslevenprogrammaArtikel 12.2 FMOBeleidsartikel 13 Politieke en economische belangenbehartigingVerplichtingenUitgavenArtikel 13.2 POBB/AlgemeenArtikel 13.3 Voorzitterschappen en staatsbezoekenBeleidsartikel 14 Asiel, migratie en consulaire dienstverleningVerplichtingenUitgavenArtikel 14.1 Opvang asielzoekersArtikel 14.2 Asiel en migratieArtikel 14.3 Consulaire dienstverleningArtikel 14.5 OverigOntvangstenBeleidsartikel 15 Internationaal cultuurbeleid Verplichtingen9.2 Toelichting bij de niet-beleidsartikelenArtikel 16 GeheimArtikel 17 Nominaal en onvoorzienVerplichtingen en uitgavenArtikel 18 AlgemeenVerplichtingenUitgavenArtikel 18.1 ApparaatsuitgavenOntvangsten9.3 Toelichting bij het agentschapCENTRUM TOT BEVORDERING VAN DE IMPORT UIT ONTWIKKELINGSLANDEN
(CBI)A. Algemene BeleidsdoelstellingenB. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenKengetallen 2003Sectorale Export Promotieprogramma'sBelangrijke behaalde resultaten in 2003Business Support Organisation Development Programma'sBelangrijke behaalde resultaten in 2003MarktinformatieBelangrijke behaalde resultaten in 2003Toelichting niet behaalde resultatenBedrijfsbemiddelingBelangrijke behaalde resultaten in 2003Niet behaalde resultatenHuman Resource Development ProgrammaBelangrijke behaalde resultaten in 2003ITCOverigeLandelijke Vereniging voor Wereldwinkels (LVW)European Fair Trade Association (EFTA)Innovatie3. FinancieelBaten-lastenoverzicht 2003 (in EUR1000)Baten en lastenKasstroomoverzicht 2003 (in EUR1000)Toelichting mutatie Rekening courant RHBVoorradenDebiteurenNog te ontvangenPassivaEigen vermogen/Onverdeeld resultaatLeningen bij het ministerie van FinanciënCrediteurenNog te betalenNiet uit de balans blijkende verplichtingen10. SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2003 EN TOELICHTINGMinisterie van Buitenlandse Zaken (V)I Saldibalans per 31 december 2003II INLEIDING1. Algemeen2. Waarderingsgrondslagen3. Toelichting waarderingsverschilIII TOELICHTING OP DE SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2003
(IN EUR1000)1 Uitgaven ten laste van de begroting (debet 9 540 595
x EUR1000)2 Ontvangsten ten gunste van de begroting (credit 615 233
x EUR1000)3 Liquide middelen (debet 19 662 x EUR1000)3.1 Kassaldi (debet 2 281 x EUR1000)3.2 Banksaldi (debet 18 712 x EUR1000)3.4 Gelden onderweg (credit 1 350 x EUR1000)4 Rekening-courant RHB (credit 8 934 189 x EUR1000)5 Intra-comptabele vorderingen (debet 21 480 x EUR1000)5.1 Ministeries (debet 7 673 x EUR1000)5.3 Externe debiteuren (debet 4 183 x EUR1000)5.4 Overige vorderingen (debet 9 137 x EUR1000)6 Intra-comptabele schulden (credit 32 315 x EUR1000)8 Extra-comptabele vorderingen (debet 487 037 x EUR1000)Te ontvangen aflossingen op begrotingsleningenVerrichte garantiebetalingen Ned. Investeringsbank voor
Ontwikkelingslanden (NIO)Stichting ECDPMDiverse extra-comptabele vorderingenNiet uit de saldibalans blijkende extra-comptabele vorderingen10 Extra-comptabele voorschotten (debet 4 602 496
x EUR1000)Ouderdomsanalyse voorschottenstandVoorschottenstandVoorschottenstroom*11 Openstaande garantieverplichtingen (credit 1 212 653
x EUR1000)12 Openstaande verplichtingen (credit 6 597 907
x EUR1000)Niet uit de saldibalans blijkende verplichtingen:11. BIJLAGENBIJLAGE 1:VERDIEPINGSBIJLAGEBIJLAGE 2:AANBEVELINGEN ALGEMENE REKENKAMERAlgemeenPlanning & ControlRisicoanalyseIntegriteitBIJLAGE 3:SANCTIES EN MALVERSATIESBIJLAGE 4:AFKORTINGENLIJSTBIJLAGE 5:TREFWOORDENREGISTER
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29540Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 517 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 540Jaarverslagen over het jaar 2003nr. 10JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN (V)Aangeboden 19 mei 2004Ontvangsten 2003 per hoofddoelstelling (EUR)Uitgaven 2003 per hoofddoelstelling (EUR)INHOUDSOPGAVEA.ALGEMEEN6   1.Voorwoord6   2.Dechargeverlening7   3.Leeswijzer9   B.BELEIDSVERSLAG11   4.Beleidsprioriteiten11   5.Beleidsartikelen21 Beleidsartikel
1: Internationale ordening21 Beleidsartikel
2: Vrede, veiligheid en conflictbeheersing28 Beleidsartikel
3: Humanitaire hulp39 Beleidsartikel
4: Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw44 Beleidsartikel
5: Europese integratie49 Beleidsartikel
6: Bilaterale ontwikkelingssamenwerking62 Beleidsartikel
7: Fondsen van de Europese Unie78 Beleidsartikel
8: Instellingen van de Verenigde Naties81 Beleidsartikel
9: Internationale financiële instellingen85 Beleidsartikel
10: Samenwerking met maatschappelijke organisaties92 Beleidsartikel
11: Internationaal onderwijs97 Beleidsartikel
12: Samenwerking met het bedrijfsleven99 Beleidsartikel
13: Politieke en economische belangenbehartiging105 Beleidsartikel
14: Asiel, migratie en consulaire dienstverlening115 Beleidsartikel
15: Internationaal cultuurbeleid123   6.Niet-beleidsartikelen127   7.Bedrijfsvoeringsparagraaf134   C.JAARREKENING138   8.Verantwoordingsstaten1388.0Stelselwijziging in verband met
invoering corporate rate1388.1De verantwoordingsstaat van het
ministerie van Buitenlandse Zaken1398.2De verantwoordingsstaat van het
agentschap CBI141   9.Financiële toelichting bij de verantwoordingsstaten1429.1Toelichting bij de beleidsartikelen1429.2Toelichting bij de niet-beleidsartikelen1609.3Toelichting bij het agentschap
CBI161   10.Saldibalans174   11.Bijlagen193 Bijlage 1. Verdiepingsbijlage194 Bijlage 2. Aanbevelingen Algemene
Rekenkamer203 Bijlage 3. Sancties en malversaties205 Bijlage 4. Afkortingenlijst206 Bijlage 5. Trefwoordenregister211A. ALGEMEEN1. VOORWOORDRegeren is vooruitzien. Maar regeren is ook terugblikken. Daarom presenteren
wij u hierbij het departementaal jaarverslag 2003 van Buitenlandse Zaken.
Het jaar 2003 was een druk bezet en bewogen jaar: druk bezet vanwege onder
andere de voorzitterschappen van de OVSE en de Raad van Europa en bewogen
vanwege onder andere de crisis in Irak. Ook de start van de Intergouvernementele
Conferentie over het ontwerpverdrag tot vaststelling van een grondwet voor
Europa, op basis van de voorstellen van de Europese Conventie, zorgde voor
veel beweging, met name binnen Europa. Het vergrootte de behoefte aan goede
coördinatie vanuit het ministerie van Buitenlandse Zaken.Afgelopen jaar deed het vernieuwde ontwikkelingsbeleid haar intrede. De
kernpunten hiervan zijn uiteengezet in de notitie Aan Elkaar
Verplicht. Daarnaast verscheen de notitie Sterke
Mensen, Zwakke Staten over het Nederlandse beleid ten aanzien van
Afrika ten zuiden van de Sahara. Europa, Irak, Afrika en het vernieuwde OS-beleid
waren niet alleen in 2003 maar zijn vandaag de dag nog steeds actueel. Dit
vertaalde en vertaalt zich in de mate van aandacht die de media aan deze onderwerpen
beste(ed)den. Overigens staan ook de meer reguliere taken van ons ministerie,
zoals hulp aan Nederlanders in den vreemde, nog steeds vaak in belangstelling.
Denkt u hierbij alleen maar aan de aandacht voor Nederlandse gedetineerden
in buitenlandse gevangenissen.In de internationale arena kan Nederland zijn wil niet aan andere landen
en andere actoren opleggen. Toch zijn wij er veelal in geslaagd de in de begroting
2003 geformuleerde na te streven resultaten te realiseren of in ieder geval
een stap dichterbij te brengen. Ook afgelopen jaar werd hierbij gezocht naar
aansluiting bij gelijkgestemden zodat onze belangen niet uitsluitend door
de Nederlandse vlag maar ook door die van anderen om ons heen gedekt werden.Buitenlands beleid heeft veelal een meerjarig karakter en de activiteiten
die wij ontplooien ter realisering van onze doelstellingen zijn vaak processen
van lange adem. Vanuit dit perspectief is dit jaarverslag niet alleen een
eindstand maar ook een tussenstand van de doelen die wij ons gesteld hebben.
Wij verzekeren u dat de resultaten die wij in het druk bezette en bewogen
jaar 2003 geboekt hebben en de lessen die wij eruit hebben getrokken voor
ons als springplank voor de toekomst zullen dienen.De Minister van Buitenlandse Zaken,B. R. BotDe Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. M. A. van Ardenne-van der Hoeven2. DECHARGEVERLENINGVerzoek tot dechargeverlening van de Minister van Buitenlandse
Zaken aan de Voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Buitenlandse
Zaken decharge te verlenen over het in het jaar 2003 gevoerde financiële
beheer met betrekking tot de uitvoering van de begroting van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken.Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek
tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld
van haar bevindingen en haar oordeel met betrekking tot:a. het gevoerde financieel en materieel beheer;b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;c. de financiële informatie in de jaarverslagen;d. de departementale saldibalansen;e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering;van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit rapport wordt separaat
door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden.Bij het besluit tot dechargeverlening dienen, naast het onderhavige jaarverslag/de
onderhavige jaarverslagen en het hierboven genoemde rapport van de Algemene
Rekenkamer, de volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken te worden betrokken:a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2003; dit jaarverslag
wordt separaat aangeboden;b. de slotwet van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het jaar
2003; de slotwet is als afzonderlijk kamerstuk gepubliceerd; het besluit tot
dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is
aangenomen;c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2003 met betrekking
tot de onderzoeken, bedoeld in artikel 83 van de Comptabiliteitswet 2001;
dit rapport, dat betrekking heeft op het onderzoek van de centrale administratie
van 's Rijks schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk, wordt
separaat door de Algemene Rekenkamer aangeboden;d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking
tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2003 opgenomen
rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2003, alsmede met betrekking
tot de Saldibalans van het Rijk over 2003 (de verklaring van goedkeuring,
bedoeld in artikel 84, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001).Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.De Minister van Buitenlande Zaken,B. R. BotenDe Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. M. A. van Ardenne-van der Hoevenmede namensDe Staatssecretaris voor Europese Zaken,A. Nicolaï3. LEESWIJZERAlgemeenIn het jaarverslag van het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) verantwoordt
de regering het grootste gedeelte van de uitgaven ten behoeve van het Nederlandse
buitenlandbeleid. Een overzicht van alle uitgaven
van het buitenlandbeleid is te vinden in het HGIS-jaarverslag. De HGIS, de
Homogene Groep Internationale Samenwerking, omvat naast het grootste gedeelte
van de BZ-uitgaven ook de uitgaven van de overige departementen op het gebied
van buitenlandbeleid. Het HGIS-jaarverslag wordt u gelijk met de departementale
jaarverslagen aangeboden.Het jaarverslag 2003 van het ministerie van Buitenlandse Zaken blikt terug
op de doelstellingen en resultaten zoals die geformuleerd zijn in de begroting
2003 en zet de uitputting van middelen af tegen de geraamde inzet ervan. Dit
jaarverslag bestaat naast het onderdeel algemeen,
waar deze leeswijzer deel van uitmaakt, uit een onderdeel beleidsverslag en een onderdeel jaarrekening.
Het beleidsverslag gaat (zoveel mogelijk conform de VBTB-vereisten) in op
het gevoerde beleid; in de jaarrekening staan de financiële consequenties
van het gevoerde beleid centraal.Het beleidsverslag (hoofdstuk 4 tot en met 7) blikt terug op de volgende
onderdelen uit de begroting 2003: de beleidsagenda, de vijftien beleidsartikelen,
de drie niet-beleidsartikelen en de bedrijfsvoeringsparagraaf.De beleidsinhoudelijke terugblik op de beleidsagenda vindt plaats in onderdeel
A van het hoofdstuk beleidsprioriteiten (hoofdstuk
4). Mede vanwege het geïntegreerde karakter van het buitenlandbeleid
en vanwege het feit dat veel van de behandelde thema's dwars door de begroting
en het jaarverslag heenlopen is het niet mogelijk om de in de Rijksbegrotingsvoorschriften
genoemde koppeling van de middelen aan deze prioriteiten weer te geven in
onderdeel B. In plaats daarvan is per hoofddoelstelling van het buitenlandbeleid
aangegeven welke middelen zijn geraamd en uiteindelijk ingezet. In onderdeel
C is overeenkomstig de motie Vendrik (TK 28 380, nr.81) beschreven welke
conclusies voor het beleid in 2004 en verder zijn getrokken uit de positieve
dan wel uitgebleven resultaten van het beleid in 2003.Hoofdstuk 5 schetst per beleidsartikel de resultaten van het in 2003 gevoerde
beleid. De na te streven resultaten zoals geëxpliciteerd in de begroting
2003 vormen hierbij het uitgangspunt voor reflectie. Hoofdstuk 6 behandelt
de niet-beleidsartikelen 16 tot en met 18; hoofdstuk 7 is de bedrijfsvoeringparagraaf.
Deze laatste heeft, zoals vorig jaar reeds aangekondigd, in zijn geheel het
karakter van een uitzonderingsrapportage: hij behandelt alleen eventuele knelpunten,
relevante verbeterslagen die reeds zijn gerealiseerd en voorgenomen (maar
nog niet gerealiseerde) verbeteringen.Hoofdstuk 8, 9 en 10 vormen de jaarrekening 2003. In hoofdstuk 8 is de
verantwoordingsstaat van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de samenvattende
verantwoordingsstaat van de baten-lastendienst CBI opgenomen. Hoofdstuk 9
geeft de mutaties ten opzichte van de vastgestelde begroting 2003 weer. Deze
mutaties zijn voorzien van een toelichting (behalve wanneer zij dusdanig klein
zijn dat een toelichting voor het «jaarbeeld» weinig meerwaarde
zou bieden). Ook bevat hoofdstuk 9 een toelichting op de resultaten en financiële
consequenties van beleid van de baten-lastendienst CBI. De saldibalans
plus toelichting (hoofdstuk 10) vormt het slotstuk van de jaarrekening.Dit departementale jaarverslag eindigt met een aantal bijlagen (hoofdstuk
11): verdiepingsbijlage (bijlage 1), aanbevelingen Algemene Rekenkamer (bijlage
2), sancties en malversaties (bijlage 3), afkortingenlijst (bijlage 4) en
trefwoordenlijst (bijlage 5). Bijlagen drie tot en met vijf zijn niet opgenomen
in de Rijksbegrotingsvoorschriften: de derde bijlage betreft een toezegging
aan het parlement uit 1998, opgenomen in de nota Beheer en Toezicht (TK 25 860,
nr. 1); de vierde en vijfde bijlage dienen eenvoudigweg het lees- en zoekgemak.VBTBOfschoon in 2003 veelal (nog) geen directe koppeling tussen doelen en
middelen is gemaakt (hetgeen overigens in de begroting 2004 al veel beter is gespecificeerd) en ook een aantal andere VBTB-aspecten
(nog) niet expliciet naar voren komt (bijvoorbeeld weergave van een tijdhorizon
per doelstelling), is het in dit jaarverslag grotendeels wel gelukt betekenisvolle
uitspraken te doen over het wel of niet behalen van de in de begroting 2003
geformuleerde na te streven resultaten. Een belangrijk instrument hierbij
is de inbedding van VBTB in de interne jaarplancyclus van het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Vanaf 2001 kennen de jaarplannen van posten en directies
dezelfde indeling als de begroting. Posten en directies werken in de jaarplannen
de doelstellingen uit de begroting verder uit. Voor het weergeven van resultaten
is hier waar mogelijk gebruik van gemaakt.Kwantitatieve prestatiegegevens blijven moeilijk te geven. Redenen hiervoor
zijn onder meer het feit dat Nederland bij veel beleidsterreinen op het vlak
van de internationale betrekkingen slechts één van de vele actoren
is en de uiteindelijke resultaten niet één op één
op de Nederlandse beleidsinspanningen terug te voeren zijn. Beoordeling van
de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid zal met name blijven plaatsvinden
door middel het (evaluatief) beoordelen van (de Nederlandse inzet in het kader
van) het functioneren en de verrichtingen van internationale organisaties.De budgettaire gevolgen van beleid zijn weergegeven vanaf 2000. Deze afwijking
van de Rijksbegrotingsvoorschriften (realisaties zouden vanaf 1999 moeten
worden opgenomen) is reeds eerder overeengekomen met het ministerie van Financiën
en houdt verband met het omrekenen van de oude begrotingsindeling naar de
huidige indeling. Aangezien realisaties vanaf 2000 worden geadministreerd
volgens de huidige indeling zal in het departementaal jaarverslag over 2004
op dit punt aan de voorschriften kunnen worden voldaan.De bijzondere structuur van het ministerie van Buitenlandse Zaken met
zijn netwerk van vertegenwoordigingen in het buitenland en de verschillende
directies op het departement verhindert het precies toerekenenen van apparaatsuitgaven
aan de verschillende beleidsartikelen. Daar waar andere departementen hele
dienstonderdelen kunnen toeschrijven aan een beleidsartikel, werken medewerkers
op de posten en bij directies van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor
meerdere beleidsterreinen. In dit verband is er wederom voor gekozen de apparaatskosten
extracomptabel toe te rekenen aan de beleidsartikelen. Per beleidsartikel
zijn de apparaatskosten als extra informatie opgenomen.B. BELEIDSVERSLAG4. BELEIDSPRIORITEITENA. Realisatie van de beleidsprioriteiten 2003Het kabinet heeft zich er voor ingespannen de verschillende terreinen
van de internationale politiek meer in hun onderlinge samenhang te bezien.
Gestreefd is naar een integrale benadering waarbij steeds is getracht die
combinatie van beleidsinstrumenten in te zetten die beantwoordt aan onze doelstellingen.
Hetgeen bereikt is staat in de verschillende beleidsartikelen beschreven.
Dit hoofdstuk bevat de meest in het oog springende resultaten van 2003.Ook in 2003 streefde de regering naar veiligheid, stabiliteit en rechtvaardige
verhoudingen in de wereld. Het actief benutten en versterken van het multilaterale
stelsel werd daarbij van groot belang geacht. De multilaterale fora en instellingen
stonden echter op verschillende momenten onder spanning. Zo heeft het ingrijpen
in Irak door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk de transatlantische
verhoudingen, de verhoudingen tussen de EU-landen en de verhoudingen binnen
de VN onder druk gezet. Nederland heeft steeds gepleit voor een nadrukkelijke
rol van de VN bij de vredeshandhaving en wederopbouw van Irak.In april werd het toetredingsverdrag voor de acht Midden- en Oost-Europese
landen en Malta en Cyprus getekend en sindsdien nemen de betreffende landen
deel aan alle werkzaamheden van de Europese Unie. De Unie kon nog geen overeenstemming
bereiken over een nieuwe Grondwet. Hierdoor werden aanpassingen die onder
meer wenselijk zijn met het oog op het goed functioneren van de Unie na de
uitbreiding, nog niet gerealiseerd. Veel aandacht ging uit naar de toepassing
van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP), met name vanwege het voortdurende
te grote begrotingstekort van Frankrijk en Duitsland. Het Europese Hof van
Justitie zal zich uitspreken over de rechtmatigheid van de beslissingen van
de Raad (EcoFin) hierover.Nederland heeft als voorzitter van de OVSE een bijdrage geleverd aan het
verbeteren van het functioneren van deze organisatie, onder andere door het
opstellen van een nieuwe strategie voor de OVSE, die tijdens de OVSE-ministeriële
in Maastricht werd aanvaard.IrakDe meeste internationale aandacht in 2003 ging uit naar het militaire
optreden tegen Irak en de val van het regime van Saddam Hussein. Nederland
was op verschillende manieren betrokken bij de ontwikkelingen in Irak. Nederland
steunde het optreden van de VS en het VK politiek, maar nam zelf niet deel
aan de gevechtshandelingen. Na de val van het regime van Saddam Hussein heeft
Nederland er met name bij de Amerikanen op aangedrongen dat een in te stellen
stabilisatiemacht door middel van een Veiligheidsraadresolutie van een VN-mandaat
zou worden voorzien. Ook pleitte Nederland voor een rol van de VN op tal van
andere terreinen. Voor Nederland stond voorop dat het Irakese volk zo snel
mogelijk en als de omstandigheden het zouden toelaten in staat zou worden
gesteld te beslissen over zijn eigen politieke toekomst en dat verantwoordelijkheden
zo snel mogelijk zouden worden overgedragen aan de geëigende Irakese
instellingen.Nederland neemt sinds de val van het regime van Saddam Hussein deel aan
de stabilistatiemacht SFIR, die op basis van VN-resolutie 1483 tot stand is
gekomen. Vanaf 1 augustus 2003 werden 1200 Nederlandse militairen gestationeerd
in de zuidelijke provincie Al-Muthanna. Deze inzet is in november verlengd
met zes maanden tot juli 2004. In de provincie Al-Muthanna was Nederland ook
actief in het kader van civiel militaire samenwerking (CIMIC). De CIMIC-projecten
spelen een belangrijke rol in het creëren van stabiliteit en veiligheid
in het inzetgebied. Het betrof hier onder andere een schoonmaakcampagne, reparatie
van scholen en het opknappen van sport- en spelfaciliteiten.AfghanistanIn Afghanistan droeg Nederland bij aan het proces van stabilisatie en
wederopbouw. Tussen februari en augustus 2003 hadden Duitsland en Nederland
de militaire en politieke leiding van ISAF in Kabul. Daarna werd het commando
van ISAF overgedragen aan de NAVO. In december 2003 besloot de regering positief
te reageren op het verzoek van toenmalig secretaris-generaal Robertson van
de NAVO om Apache-gevechtshelikopters ter beschikking te stellen aan ISAF.De veiligheidssituatie in Kaboel en omstreken is mede door de Nederlandse
presentie wezenlijk verbeterd. Dit is van groot belang voor de voortgang in
het proces van politieke en economische wederopbouw. De Nederlandse bereidheid
betrokken te blijven bij de wederopbouw van Afghanistan blijkt onder meer
uit het feit dat in oktober 2003 is besloten Afghanistan op de lijst van partnerlanden
te plaatsen. De ontwikkelingsrelatie met Afghanistan werd daarmee bevestigd.
Nederland is de afgelopen jaren een van de grootste donoren geweest: in 2003
gaf Nederland EUR 54 miljoen aan ODA, waarvan 35 ongeoormerkt aan het Afghan
Reconstruction Trust Fund.De onveiligheid in grote delen van Afghanistan is nog steeds groot. Tegenstanders
van de interim-regering blijven incidenteel actief. Tot op heden werden echter
geen Nederlandse verliezen geleden.Naast aan ISAF nam Nederland tot oktober 2003 vanaf de vliegbasis Manas
in Kirgizië met F-16 gevechtsvliegtuigen deel aan de operatie Enduring
Freedom (OEF), de onder leiding van de Verenigde Staten door een internationale
coalitie uitgevoerde operatie tegen het internationale terrorisme, waartoe
onder andere de strijd tegen strijders van Al-Qa'ida en Taliban.Ook in Sub-Sahara Afrika, met name in het Grote Meren gebied en de Hoorn
van Afrika, was Nederland actief betrokken bij crisisbeheersing en conflictpreventie,
vaak in nauwe samenwerking met de EU-partners. Vrede, veiligheid en stabiliteit
zijn immers van cruciale betekenis voor het ontwikkelingsproces dat moet leiden
tot structurele armoedevermindering. Met het ministerie van Defensie is hiertoe
nauw samengewerkt.Gezien het grensoverschrijdende karakter van conflicten werd gekozen voor
een regionale benadering van de problematiek van vrede, veiligheid en stabiliteit
in de regio's van de Grote Meren en de Hoorn van Afrika. Door actieve diplomatie
leverde Nederland een bijdrage aan de vermindering van spanningen in deze
gebieden. De minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
brachten een gezamenlijk bezoek aan het Grote Merengebied. De
minister voor OS bezocht de regio daarnaast nog meermalen. In 2003 was Nederland
voorzitter van de Friends of UNMEE en leverde
in die hoedanigheid een bijdrage aan het op gang houden van de dialoog tussen
Ethiopië en Eritrea. Een conferentie over de wederopbouw van Soedan in
april 2003 vormde een goede basis voor een vredesakkoord met de zuidelijke
opstandelingenbeweging SPLM/A. In West-Afrika werd een bijdrage geleverd aan
beheersing van het conflict in Liberia door het uitzenden van de Hr Ms Rotterdam
naar Liberia.Belangrijk nieuw beleidsinstrument in het streven naar integrale benadering
van buitenlands beleid is het in 2003 opgerichte Stabiliteitsfonds. Dit fonds
heeft tot doel om op snelle en flexibele wijze ondersteuning te bieden bij
activiteiten op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling in landen
en regio's die dreigen af te glijden naar een gewelddadig conflict of waar
zich reeds een conflict voordoet. Met dit fonds zal het mogelijk zijn verschillende
instrumenten en middelen van Nederlands buitenlands beleid op een meer coherente
en geïntegreerde wijze in te zetten.OVSEIn 2003 was Nederland voorzitter van de OVSE. Het Nederlands voorzitterschap
heeft waardering geoogst, vooral door actief optreden en intensieve communicatie.
Het voorzitterschap heeft zich er voor ingezet de bestrijding van de handel
in mensen, drugs en wapens, de strijd tegen het terrorisme en het tegengaan
van discriminatie op de OVSE-agenda te plaatsen.Veel aandacht ging uit naar conflicten in de regio, vooral dat in Moldavië.
Nederland heeft zich als voorzitter tot het uiterste ingespannen om dit langslepende
conflict dichterbij een oplossing te brengen. Aan het einde van het jaar kon
echter nog geen overeenstemming worden bereikt over een oplossing. Wel zullen
de plannen die in de loop van het jaar werden ontwikkeld als basis dienen
voor een definitieve regeling. Ook speelde het voorzitterschap een actieve
rol in de ontwikkelingen in Georgië en werd politieke en financiële
hulp gegeven ter ondersteuning van het verkiezingsproces. Gedurende het gehele
jaar ging ook veel aandacht uit naar Centraal-Azië. Minister De Hoop
Scheffer, in zijn hoedanigheid van Chairman-in-Office, en de door hem benoemde
Persoonlijk Gezant, de Finse oud-president Martti Ahtisaari, bezochten de
regio meermalen.Het OVSE-voorzitterschap werd afgesloten met een succesvolle Ministeriële
Raad in Maastricht in december 2003. Een nieuwe strategie («Strategy
to address Threats to Security and Stability in the Twenty-first Century»)
werd aangenomen, die beoogt de bestaande instrumenten van de OVSE toe te snijden
op nieuwe dreigingen. Een actieplan ter bestrijding van mensenhandel werd
door de ministers bekrachtigd. In Maastricht werd hier nog een uitvoerend
mechanisme aan toegevoegd dat bestaat uit een Speciaal Vertegenwoordiger en
een eenheid binnen het Secretariaat. Geen overeenstemming werd bereikt over
de regionale verklaringen over Moldavië en Georgië en de Russische,
zogenoemde «Istanboel-verplichtingen» ten aanzien van beide landen,
dat wil zeggen de eerder gemaakte afspraak met de Russische Federatie om troepen
en materieel uit deze landen terug te trekken. Uiteindelijk leidde dit ertoe
dat er in Maastricht geen ministeriële verklaring werd overeengekomen,
die vanwege het consensusvereiste op het punt van de regionale kwesties tot een verwaterd geheel zou zijn geworden, maar dat het Nederlands voorzitterschap
er de voorkeur aan gaf een voorzitterschapsverklaring af te geven.Nederland heeft zich als voorzitter van de OVSE ingezet voor nauwe samenwerking
met de Raad van Europa, bijvoorbeeld in de aanloop naar de verkiezingen in
Georgië en Azerbeidzjan. Hierbij speelde een rol dat Nederland vanaf
november 2003 ook het voorzitterschap van de Raad van ministers van de Raad
van Europa bekleedde.Europese integratieIn juli 2003 bereikte de Europese Conventie overeenstemming over een ontwerp
voor een Grondwettelijke Verdrag, dat door Conventievoorzitter Valery Giscard
d'Estaing, aangeboden werd aan het Italiaanse voorzitterschap. Nederland heeft
een actieve rol gespeeld bij de totstandkoming van het ontwerp, zowel alleen
als met partners en in wisselende samenwerkingsverbanden. De regering heeft
zich er hard voor gemaakt om voldoende aandacht in de Conventie – en
de daarop volgende Intergouvernementele Conferentie – te waarborgen
voor democratische legitimiteit, transparantie, slagvaardigheid en een effectief
extern beleid van de EU. Met de Benelux-partners, daarin gesteund door andere
gelijkgezinde landen, leverde Nederland een belangrijke bijdrage aan het debat
over de instellingen.Het Conventieresultaat werd als uitgangspunt genomen in de Intergouvernementele
Conferentie (IGC) die in oktober 2003 werd geopend. Daarin heeft de regering
aandacht gevraagd voor een aantal, voor Nederland wezenlijke wensen: schrappen
van de Wetgevende Raad, eerlijke toegang tot het ambt van voorzitter van de
Europese Raad, grotere democratische betrokkenheid van het Europees Parlement
bij verkiezing van de voorzitter van de Commissie, behoud van unanimiteit
in de besluitvorming over de Financiële Perspectieven en versterking
van de rol van het Hof bij de naleving van het Stabiliteits- en Groeipact.
Deze laatste wens werd ingebracht naar aanleiding van de discussies omtrent
de naleving van het Stabiliteits- en Groeipact.De Lidstaten zijn er in december 2003 niet in geslaagd de IGC af te ronden.
Overeenstemming bleef uit omdat op het institutionele vlak, met name ten aanzien
van de definitie van gekwalificeerde meerderheid, de posities van landen nog
te ver uit elkaar lagen. Het inkomende Ierse voorzitterschap kreeg de taak
voor de eerstvolgende Europese Raad (maart 2004) een inventarisatie van de
resterende openstaande kwesties te maken, waarna afspraken over het vervolg
van de IGC moeten worden gemaakt.Op het gebied van het interne beleid richtte Nederland een belangrijk
deel van zijn inspanningen op de voorjaarsraad. Zeker bij economische tegenwind
is de Lissabon-strategie essentieel voor het sociaal-economische beleid van
de EU. De Nederlandse prioriteiten – vertrouwen, werk, innovatie, kennis
en ondernemerschap – werden opgenomen in de conclusies.Voor de begrotingsdiscipline van de landen die deelnemen aan de euro was
2003 een moeilijk jaar. Frankrijk en Duitsland weken af van de regels van
het Stabiliteits- en Groeipact door hun begroting niet tijdig binnen het toegestane
tekort van drie procent te krijgen. Nederland heeft hiertegen met kracht bezwaar
gemaakt, zich baserend op letter en geest van het Stabiliteitspact.
Mede door Nederlandse inspanningen is in de conclusies van de Raad opgenomen
dat zij blijft hechten aan de regels van het Pact en het Verdrag.In juni 2003 werd een politiek akkoord bereikt over de hervorming van
het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB). Als gevolg van de hervorming
zal het GLB duurzamer, marktgerichter en minder handelsverstorend worden.
Voor Nederland is met name van belang dat nu gekozen is voor het principe
van volledige ontkoppeling van de directe inkomenssteun van de productie.Er is vooruitgang geboekt in de liberalisering van de energiemarkt. In
dit kader zijn een richtlijn inzake energiebelastingen, een richtlijn inzake
de aanpassing van de bestaande richtlijnen voor elektriciteit en gas en een
verordening betreffende grensoverschrijdende handel in elektriciteit vastgesteld.
Ook in het kader van het zekerstellen van de toekomstige energievoorziening
werden belangrijke resultaten geboekt.Het ratificatieproces voor de uitbreiding van de EU met tien nieuwe lidstaten
werd voortgezet. In november 2003 nam de Tweede Kamer unaniem de goedkeuringswet
bij het toetredingsverdrag aan. Nederland heeft er in de aanloop naar de uitbreiding
met 10 nieuwe lidstaten bij de Commissie voortdurend op aangedrongen dat het
van groot belang is dat op het moment van toetreding het acquis volledig en correct is overgenomen. Voor sectoren waar dit
niet het geval is, zullen vrijwaringsmaatregelen moeten volgen.Op het gebied van het externe beleid nam de Europese Raad van 12 december
een Europese Veiligheidsstrategie aan. Hiermee bevestigde de Unie dat zij
een actieve rol wil spelen bij het bevorderen van een veilig Europa in een
stabielere wereld. Als belangrijkste dreigingen noemt het document terrorisme,
proliferatie van massavernietigingswapens, regionale conflicten, «falende
staten» en georganiseerde criminaliteit. In de strategie is gekozen
voor een brede, geïntegreerde benadering van het begrip «veiligheid»,
waarbij militaire aspecten, ontwikkelingssamenwerking, handel, milieu en de
bevordering van goed bestuur, rechtsstaat en democratie in hun onderlinge
samenhang worden betrokken. In EU-verband zijn tevens regionale en thematische
dreigingsanalyses tot stand gekomen met een nadruk op de operationele vertaling
naar het derde-landenbeleid van de Unie op antiterrorismegebied. Resultaten
daarvan zijn onder meer de start van EU-antiterrorismeprogramma's, het waar
mogelijk opnemen van «antiterrorismeclausules» in verdragen tussen
de EU en derde landen alsmede operationeel gerichte samenwerking met relevante
partners en internationale organisaties.In 2003 werd door de EU eveneens een actieplan ter bestrijding van proliferatie
aangenomen. Op het gebied van bestrijding van de proliferatie van massavernietigingswapens
werd nauw samengewerkt tussen de EU en de VS, bijvoorbeeld in de beleidsafstemming
ten opzichte van landen als Noord-Korea, Pakistan, India, Libië en Iran.
Nederland heeft zich er in dit verband voor ingezet dat meer EU-landen deelnemen
aan het Amerikaanse Proliferation Security Initiative (PSI).Tijdens de NAVO-EU-bijeenkomst van december 2003 werd er door velen voor
gepleit de samenwerking verder te verbreden en te verdiepen in een geest van
transparantie en complementariteit. Als terreinen waar nauwer kan
worden samengewerkt werden met name terrorismebestrijding en non-proliferatie
van massavernietigingswapens genoemd.Het EVDB werd in 2003 daadwerkelijk operationeel. De eerste EU-geleide
politiemissie ging op 1 januari 2003 van start. Nederland nam met in totaal
circa 35 civiele politiemensen en leden van de KMAR deel aan deze missie (EUPM)
in Bosnië. Nederland heeft er in de aanloop naar deze missie steeds voor
gepleit dat goede afspraken worden gemaakt tussen EU en NAVO. De grotere betrokkenheid
van de EU op de Balkan kan ook bijdragen tot een meer evenwichtige lastenverdeling
tussen Europa en de VS.Duurzame armoedebestrijdingIn 2003 verscheen de notitie Aan Elkaar Verplicht,
ontwikkelingssamenwerking op weg naar 2015. De notitie kwam mede
tot stand door consultatie van maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven
en andere ministeries. Armoedebestrijding blijft de hoofddoelstelling van
ontwikkelingssamenwerking; de Millennium Development Goals (MDG's) zijn daarbij
de leidraad. Binnen de MDG's gaat bijzondere aandacht uit naar basisonderwijs,
AIDS, reproductieve gezondheid, milieu en water. Belangrijke beleidsaccenten
zijn verder geïntegreerd buitenlands beleid, coherentie, duurzame ontwikkeling,
Afrika en de regionale benadering.Er werd besloten de kwaliteit en effectiviteit van het beleid te verbeteren
door beperking van het aantal landen in de bilaterale ontwikkelingssamenwerking
van 49 naar 36. Het aantal sectoren per land wordt teruggebracht tot maximaal
drie. De effectiviteit kan verder worden verhoogd door goede coördinatie
tussen donoren, harmonisatie van procedures alsmede versterkte planning, monitoring
en evaluatie. Burgers, bedrijven en organisaties als kennis- en onderzoeksinstituten
worden meer bij ontwikkelingssamenwerking betrokken door het stimuleren van
kennisuitwisseling en het sluiten van partnerschappen.Speciale aandacht bij armoedebestrijding blijft uitgaan naar Afrika, als
armste werelddeel, en daarbinnen naar Sub-Sahara Afrika. In de nieuwe Afrika-notitie Sterke Mensen, Zwakke Staten, die in september aan het
parlement werd aangeboden, worden vijf accenten voor het Nederlandse Afrika-beleid
uitgewerkt: vrede en veiligheid, goed bestuur, investeren in mensen, pro poor
growth en duurzame ontwikkeling. De belangstelling voor Sub-Sahara Afrika
blijkt ook uit de herziening van de landenlijst die in 2003 werd uitgevoerd.
In Sub-Sahara Afrika werden niet minder dan 15 partnerlanden geselecteerd.
In de partnerlanden werd voortgang geboekt in het streven naar meer donorharmonisatie
in het ondersteunen van de armoedestrategieën (PRSP's) van de betrokken
landen. Zo werd op Nederlands initiatief met gelijkgezinde landen een succesvolle
proefproject voor donorharmonisatie in Zambia uitgevoerd.In 2003 is een begin gemaakt met een aanscherping van het AIDS-beleid
met Afrika als focus. Een AIDS-scan heeft de basis gelegd voor het Nederlandse
beleid op dit punt in Afrika in de komende jaren. De ontwikkelingsrelatie
met Afrika beperkte zich zeker niet tot de hulpstromen. Veel nadruk werd gelegd
op de coherentie van het beleid, bijvoorbeeld in relatie tot het handelsbeleid.
In dat kader werd onder andere steun gegeven aan de initiatieven van de katoenproducerende
landen in West-Afrika. De ruimte voor een inhoudsvolle politieke dialoog groeit
nog steeds, zowel in bilateraal als in multilateraal kader. Rapportages van
de posten over goed bestuur zijn verder gesystematiseerd. Belangrijk
is ook de verdere ontwikkeling van de relatie met het New Partnership for
African Development (NEPAD), waarbij Nederland intensief was betrokken bij
de dialoog tussen NEPAD en de G-8.Ecologische duurzaamheid van de armoedebestrijding blijft voor Nederland
een prioriteit. Milieu en water behoren tot de prioriteiten van de notitie Aan Elkaar Verplicht. Maatregelen zijn dan ook genomen
om zo spoedig mogelijk weer 0,1 procent van het BNP te kunnen bestemmen voor
het beleid op het vlak van natuur, milieu en water.Van 16 tot 23 maart 2003 werd in Kyoto in Japan het derde Wereld Water
Forum gehouden (WWF3). Nederland heeft als organisator van en deelnemer aan
meerdere sessies een actieve bijdrage geleverd. De ministeriele slotverklaring
sluit aan op wat eerder tijdens het tweede Wereld Water Forum in Den Haag
en de World Summit on Sustainable Development (WSSD) in Johannesburg was afgesproken.
Nederland is teleurgesteld over het tekort aan concrete actie in de slotverklaring
en over het grotendeels uitblijven van nieuwe financiële toezeggingen
door andere landen. Ook over de rol van watervoorziening bij armoedebestrijding
en de aanpak van de gevolgen van klimaatverandering, de twee prioriteiten
van de Nederlandse inzet, is de verklaring onvoldoende concreet.Een belangrijke kans om ook ontwikkelingslanden te laten profiteren van
de mondialisering ligt in de concrete invulling van de «Doha Development
Agenda» van de Wereldhandelsorganisatie WTO. In de voorbereiding van
de vijfde Ministeriële Conferentie in Cancún werd op het gebied
van het intellectuele eigendom (TRIPs-verdrag) in relatie tot medicijnen een
akkoord bereikt. De Conferentie van 11–14 september in het Mexicaanse
Cancún is vervolgens mislukt. Hoofdoorzaken waren te grote verschillen
in de verwachtingen en onderhandelingsposities van de aan de WTO-onderhandelingen
deelnemende landen, vooral op landbouwgebied – waarbij het katoendossier
illustratief was – en ten aanzien van de Singapore issues (investeringen,
mededinging, handelsfacilitatie en overheidsaankopen), veranderingen in internationale
(geo-)politieke verhoudingen en organisatorische onvolkomenheden. Het is tijdens
de conferentie ook duidelijk geworden dat ontwikkelingslanden een steeds grotere
rol spelen in de WTO-onderhandelingen. Het is van belang nu alles op alles
te zetten voor een eerlijker en werkbaarder handelsstelsel.Op het gebied van de toegang van arme landen tot geschillenbeslechting
werd daarentegen wel vooruitgang geboekt. Benin meldde zich, als eerste van
de Minst Ontwikkeld Landen die sterk van katoenexport afhankelijk zijn, als
derde partij aan bij het panel dat Brazilië tegen de Verenigde Staten
aanspande inzake de katoensubsidies.Bij armoedebestrijding gaat het er ook om op alle beleidsterreinen bewust
rekening te houden met mogelijke effecten op armoede in ontwikkelingslanden.
Nederland ondersteunde met kracht het streven naar coherentie van Monterrey.
Bij de hervorming van het GLB en binnen WTO-onderhandelingen vroeg Nederland
nadrukkelijk aandacht voor de belangen van ontwikkelingslanden. Met andere
EU-lidstaten en met het OESO-secretariaat werd nauw samengewerkt om de samenhang
in het beleid van de EU- en andere OESO-landen ten opzichte van ontwikkelingslanden
te versterken.De aanwezigheid van een krachtig maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden
is een voorwaarde voor duurzame ontwikkeling. Maatschappelijke organisaties
kunnen een belangrijke rol spelen bij het ondersteunen en versterken van het
maatschappelijk middenveld in het Zuiden. Op 1 januari 2003 is een nieuw subsidiesysteem
in werking getreden voor het particuliere kanaal. Het bestaat uit drie onderdelen:
het Medefinancieringsprogramma Breed voor de Nederlandse NGO's met een brede
benadering, de Thematische Medefinanciering voor de meer thematisch gerichte
organisaties en een voorziening («front office») voor kleine particuliere
projecten.Bilaterale betrekkingenIn 2003 werden de betrekkingen met de landen van de Europese Unie –
zowel de huidige 15 als de toetredende 10 – aangehaald. Vooral in het
kader van de Conventie en de daarop volgende IGC, maar ook met het oog op
de uitbreiding, werd veel bilateraal overleg gevoerd. Met Rusland werd een
nieuw Gemeenschappelijk Actieprogramma 2004–2005 ondertekend. Aan China
werd voor het eerst in acht jaar een bezoek gebracht.Asiel, migratie en consulaire zakenIn het afgelopen jaar hebben weer vele Nederlanders een beroep gedaan
op de consulaire dienstverlening door de Nederlandse ambassades en consulaten-generaal.
Aan de richtlijnen voor de begeleiding van de meer dan 2200 Nederlandse gedetineerden
in het buitenland werd in toenemende mate voldaan. Daarnaast werden reisadviezen
en evacuatieplannen voortdurend aangepast. Fase 2 van de Rijkswet tot wijziging
van de Rijkswet op het Nederlanderschap werd succesvol ingevoerd. Daarnaast
was 2003 een jaar waarin, met een zeer korte voorbereidingstijd, Tweede Kamerverkiezingen
werden gehouden. Deze verkiezingen hebben een recordopkomst van Nederlanders
in het buitenland te zien gegeven.Om de kwaliteit van de visumverlening te vergroten is een eerste concept-wetsvoorstel
Visumwet gereedgekomen. Ook is de doorlooptijd voor de verlening van machtigingen
tot voorlopig verblijf (mvv's), verkort van 32 naar 17 weken. De invoering
van het nieuwe visumsysteem heeft enige vertraging opgelopen, waardoor invoering
in 2003 nog niet mogelijk bleek.Het kabinet heeft de ontwikkeling van beleid op het gebied van bescherming
van vluchtelingen in de regio van herkomst ter hand genomen. In twee notities
aan de Tweede Kamer werd nadere invulling gegeven aan dit beleid door middel
van een beleidskader voor bescherming in de regio aangevuld met praktische
voorstellen van UNHCR ter versterking van bescherming in de regio.Met betrekking tot het tegengaan van illegaal verblijf van vreemdelingen
in Nederland, bevorderde Nederland terugkeer van vreemdelingen naar hun land
van herkomst. In samenwerking met het Ministerie van Justitie zijn doelgroepgerichte
programma's ontwikkeld voor de terugkeer van Angolese en Afghaanse uitgeprocedeerde
asielzoekers. In het kader van het tegengaan van illegaal verblijf en document-
en identiteitsfraude is een plan opgesteld voor een nieuw legalisatie- en
verificatiebeleid.In de Europese Unie is vooruitgang geboekt op de weg naar de totstandkoming
van een gemeenschappelijk Europees asiel- en migratiebeleid en de
implementatie van de maatregelen die zijn genomen ter verwezenlijking van
de Europese ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid. De Nederlandse
inzet richtte zich met name op het in behandeling nemen van de asielaanvraag
in het eerste land van binnenkomst en een evenredige verdeling van asielaanvragers
over de lidstaten van de Europese Unie. Afgerond werden de onderhandelingen
over de Dublin II verordening en de richtlijnen gezinshereniging en minimumnormen
voor de opvang van asielzoekers. Ook stond de integratie van migratie in het
externe beleid van de EU op de agenda, wat onder meer heeft geleid tot de
presentatie van de mededeling van de Europese Commissie over de relatie tussen
migratie en ontwikkeling.CultuurMet het opzetten van een nieuw internationaal cultuurbeleid kreeg ons
land in de afgelopen jaren in het buitenland een steviger cultureel profiel
en meer bekendheid als ontmoetingsplaats voor de kunstwereld. Dit beleid is
in het afgelopen jaar voortgezet, onder meer door het versterken van de culturele
functie op dertien prioritaire posten en het organiseren van beleidsconferenties.
In dit kader is tevens een cultureel programma tot stand gebracht voor de
viering van het 300-jarig bestaan van de stad Sint Petersburg. Voor het behoud
van het gemeenschappelijk cultureel erfgoed zijn beleidskaders overeengekomen
met Sri Lanka en Zuid-Afrika.B. Budgettaire en financiële consequenties van de
beleidsprioriteiten 2003 Bedragen in EUR1000Beleidsprioriteiten 2003Art.nr. Ontwerpbegroting 2003Nadere mutaties 2003Realisatie
2003Hoofddoelstelling I: Internationale ordening179 762–/– 3 82375 939Hoofddoelstelling II: Vrede, veiligheid en stabiliteit2 t/m 4328 615–/–
12 743315 872Hoofddoelstelling III: Europese integratie55 888 089–/– 278 6745 609 415Hoofddoelstelling IV: Duurzame armoedevermindering6 t/m 122 702 044–/–
50 6002 651 444Hoofddoelstelling V: Het bevorderen van bilaterale betrekkingen13 t/m 15241 827–/– 30 323211 504C. BeleidsconclusiesDe ontwikkelingen in 2003 tonen het belang aan van een goed functionerend
multilateraal stelsel. Multilaterale fora en instellingen, van EU en OVSE
tot NAVO en VN, zijn onmisbaar voor het streven naar internationale stabiliteit,
democratie en het verminderen van armoede.Dit multilaterale stelsel vergt voortdurende aandacht en onderhoud. Nieuwe
dreigingen, maar ook bijvoorbeeld nieuwe technische mogelijkheden, vragen
om nieuwe antwoorden. Met eigen ideeën kan Nederland een bijdrage leveren,
zoals bleek tijdens het Nederlandse OVSE-voorzitterschap.Een veranderde internationale omgeving vraagt daarnaast om een hierop
toegeruste Nederlandse opstelling. De onderhandelingen voor een nieuwe EU-Grondwet,
die werden gevoerd met 25 huidige en toekomstige lidstaten, toonden het belang
aan van coalitievorming en het vroegtijdig afstemmen van posities.
Om succesvol te kunnen zijn op het multilaterale spoor, moet onder meer beter
en strategischer ingezet worden op het bilaterale spoor.Op het gebied van duurzame armoedebestrijding blijft noodzakelijk om bij
internationale afspraken oog te houden voor de implementatie ervan. Dat betekent
blijven aandringen op en werken aan het daadwerkelijk uitvoeren van beleid,
goed monitoren, elkaar aanspreken op de resultaten (of het gebrek daaraan)
en het consequent agenderen van uitvoeringsvraagstukken. Harmonisatie is een
voorbeeld. De internationale consensus over het belang van harmonisatie is
groot, de praktijk in het veld is weerbarstiger. Dit vergt continue inzet
van departement en ambassades, terugkoppeling uit het veld naar Den Haag en
vervolgens inbreng in internationale overleggen.In 2003 is wederom gebleken dat vrede, veiligheid en ontwikkeling nauw
met elkaar samenhangen. Dit geldt met name in delen van Sub-Sahara Afrika,
waar enerzijds ontwikkeling en armoedevermindering niet tot stand komt door
het ontbreken van stabiliteit en anderzijds stabiliteit niet haalbaar is zonder
een minimale vorm van bestuurlijke en economische ontwikkeling. Deze vicieuze
cirkel laat zich slechts doorbreken door de integrale inzet van instrumenten
van buitenlands beleid, waarbij ontwikkelingssamenwerking met diplomatie,
politieke druk, veiligheidsbeleid en eerlijke handel wordt gecombineerd.5. BELEIDSARTIKELENBELEIDSARTIKEL 1. HET BEVORDEREN VAN INTERNATIONALE ORDENINGA. Algemene doelstellingHet algemene doel van internationale ordening is een welvarende, rechtvaardige
en vreedzame wereld met een duurzaam milieu. Daarvoor zijn rechtsregels, beleidsafspraken
en internationale kaders nodig. Daarbij gaat het niet alleen om interstatelijke
verhoudingen, maar ook om de verhouding tussen overheid en burgers.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Bevorderen van de internationale rechtsordeInternationale rechtsorde vormt de kern van internationale ordening. Vanuit
de grondwettelijke verplichting tot bevordering van de ontwikkeling van de
internationale rechtsorde zal deze dan ook verder uitgebouwd moeten worden.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• EUROJUST blijft definitief in Nederland.• Zetelovereenkomst NAVO-agentschap kwam tot stand.• Aanstelling van rechters voor het Internationaal Strafhof heeft
plaatsgevonden.• Het strategisch beleidskader voor werving en opvang van internationale
organisaties in Nederland werd zo goed als afgerond en wordt in het voorjaar
2004 aan de Kamer aangeboden1a. Nederland gastlandNederland wist zijn positie als gastland voor internationale organisaties
verder uit te breiden. Zo nam de Europese Raad in 2003 het besluit dat de
zetel van EUROJUST definitief in Nederland blijft gevestigd. Daarnaast werd
een zetelverdrag met NATO C 3A (NATO Consultation, Command
and Control Agency), de opvolger van SHAPE Technical Center, afgesloten.
Ten behoeve van de medewerkers van internationale organisaties en buitenlandse
missies in Nederland werd een Engelstalige website gelanceerd met voor de
doelgroep relevante informatie. De restauratie van het Vredespaleis, alwaar
het Internationale Gerechtshof en het Permanente Hof van Arbitrage hun zetel
hebben, is afgerond. Tevens werd begonnen aan de voorbereidingen van de vernieuwing
van het Academiegebouw dat ook op dit terrein is gelegen. Tenslotte is een
begin gemaakt met versterking van de beveiliging van het Vredespaleis.1b. Internationaal StrafhofVia het diplomatieke proces en met behulp van technische assistentie heeft
Nederland een bijdrage geleverd aan de uitbreiding van het aantal ratificaties
van het Statuut van Rome en aan de implementatie van de juridische bepalingen
van het Statuut in de nationale wetgeving van de verdragspartijen. De doelstelling
van 100 ratificaties is in 2003 niet gehaald, daar het ratificeringproces
te zeer van exogene factoren afhankelijk is. Eind 2003 hadden 92 landen het
Statuut geratificeerd. Het technische assistentie-programma voorziet
in een behoefte. Dat kan worden opgemaakt uit het aantal verzoeken om technische
assistentie bij het aanpassen van nationale wetgeving.Nederland heeft in oktober 2003 met de goedkeuring van de Wet Internationale
Misdrijven door de Eerste Kamer, zelf de implementatie van de juridische bepalingen
van het Statuut in de nationale wetgeving voltooid.In 2003 vond de verkiezing van de rechters plaats tijdens de vergadering
van verdragspartijen in New York. Tijdens een inaugurele zitting in de Ridderzaal
werden de rechters ingezworen en hebben zij uit hun midden een president aangewezen.
Later werden ook de aanklager en de griffier van het Hof verkozen. Met deze
aanstellingen kreeg het Hof een gezicht en kon de verdere inrichting van de
organisatie in gang worden gezet.Voor de definitieve huisvesting is een ontwerpprogramma van eisen opgesteld.
De verantwoordelijkheid voor de afronding van het programma van eisen ligt
bij het Internationaal Strafhof. Eind 2003 is besloten om, in samenhang met
het programma van eisen, door middel van verkennende studie, de mogelijkheden
voor uitbreiding van het aangewezen terrein dan wel een nieuw en groter terrein
te onderzoeken. Voordat er gestart wordt met de internationale architectenselectie,
moet eerst een definitief besluit worden genomen over het programma van eisen,
de locatie en de financiering van de definitieve huisvesting.In 2003 zijn voorzieningen getroffen voor de beveiliging in en rondom
de tijdelijke huisvesting van het Internationaal Strafhof. De begroting 2003
ging er vanuit dat de rechtzaal in 2003 zou worden opgeleverd. Dit bleek te
optimistisch; de rechtzaal zal niet eerder dan september 2004 opgeleverd worden.
Dit is de voornaamste oorzaak dat de uitgaven in 2003 fors lager liggen dan
begroot. In 2003 is een multifunctionele vergaderruimte opgeleverd dat ook
dienst kan doen in de fase van gerechtelijk vooronderzoek.2. Codificatie, ontwikkeling en naleving van internationaal
rechtBelangrijke behaalde resultaten in 2003• De totstandkoming van een verdrag over aansprakelijkheid voor schade
als gevolg van watergerelateerde industriële ongevallen is gerealiseerd.• Over de inhoud van een VN-verdrag inzake staatsimmuniteit is grotendeels
overeenstemming bereikt. Afrondende onderhandelingen over de inhoud van preambule
en slotbepalingen moeten nog plaatsvinden.• Overeenstemming bereikt over zetelverdrag / oprichtingsmaatregel
en financiering van het permanent secretariaat van het Antarctisch Verdrag.De onderhandelingen over de definitie van het misdrijf van agressie hebben
(zoals verwacht) nog niet tot resultaat geleid. Daarnaast kon met een alomvattend
VN-verdrag tegen terrorisme geen vooruitgang worden geboekt vanwege grote
onenigheid over de reikwijdte van het verdrag. Hetzelfde geldt voor het VN-verdrag
tegen nucleair terrorisme.2a. Nalevings- en verificatieproceduresWat betreft de totstandkoming van nalevingregimes is in het kader van
verschillende verdragen met betrekking tot ontwapening en milieubescherming
voortgang geboekt, maar zijn in 2003 geen nieuwe regimes tot stand gekomen.De verbetering van de naleving van het Verdrag inzake Biologische Wapens
is een meerjarig project waarmee dit jaar een voorzichtig begin is gemaakt
door een inventarisatie van nationale wetgeving tot implementatie van dit
verdrag. Het nalevingregime bij het Kyoto-Protocol kon nog niet worden omgezet
in een verdragsrechtelijke regeling omdat de inwerkingtreding van dit verdrag
hangt op de ratificatie door Rusland. Het Cartagena Protocol inzake bioveiligheid
trad wel in werking in 2003 maar de eerste bijeenkomst van verdragspartijen
vindt pas plaats in het voorjaar van 2004. Het nalevingregime bij dit verdrag
zal naar verwachting tijdens deze eerste bijeenkomst worden vastgesteld.2b. Internationale mensenrechtenproceduresHet aantal aan de regering gecommuniceerde klachten op basis van internationale
mensenrechten-verdragsprocedures lag in 2003 stabiel: rond de 50. Het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens deed einduitspraak in zeven zaken en vond
in zes een schending van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
De zaak waarin geen schending werd geconstateerd betrof de veelbesproken klacht
inzake de onpartijdigheid van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State. De verdragscomité's van de Verenigde Naties constateerden
in geen enkel geval een schending door Nederland. De overgrote meerderheid
van klachten onder alle procedures werd, zoals steeds, niet-ontvankelijk verklaard.Mede met het oog op het Nederlands voorzitterschap van de Raad van Europa
heeft Nederland de nationale goedkeuringsprocedure van enkele nog niet geratificeerde
instrumenten van die organisatie ter hand genomen dan wel doorgezet. Het betreft
in het bijzonder het Twaalfde (verbod van discriminatie) en Dertiende (verbod
van doodstraf ook in tijden van gewapend conflict) Protocol bij het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens, alsmede het Kaderverdrag inzake Nationale
Minderheden.2c. AansprakelijkheidsregelingenOok voor de totstandkoming van een internationaal mandaat voor de opstelling
van een aansprakelijkheidsregeling voor de grensoverschrijdende overbrenging
van genetisch gemodificeerde organismen in het kader van het Cartagena-Protocol
inzake bioveiligheid geldt dat de eerste bijeenkomst pas in 2004 zal plaatsvinden.
De EU heeft wel al een gemeenschappelijke submissie in de onderhandelingen
ingebracht en een inhoudelijke questionnaire beantwoord. Op het terrein van
de aansprakelijkheid van milieuschade is tijdens de vijfde ministeriële
conferentie «Environment for Europe» van de UNECE in Kiev van
21 tot 23 mei 2003 een verdrag over aansprakelijkheid voor schade als gevolg
van watergerelateerde industriële ongevallen tot stand gekomen. Wegens
complicaties met betrekking tot de bevoegdheid van de EG (thans opgelost)
vindt de ondertekening van twee protocollen tot de herziening van het Verdrag
van Parijs en het Aanvullend Verdrag van Brussel inzake aansprakelijkheid
voor nucleaire schade eerst in 2004 plaats.3. Bevordering en bescherming van de rechten van de mensBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Verklaring van het in Den Haag gehouden OVSE-seminar over de Bescherming
van Mensenrechten in de Strijd tegen Terrorisme en de aandacht voor mensenhandel
in de ministeriële Verklaring van Maas-tricht.• Verhoging van de allocatie uit het reguliere VN-budget voor het
Bureau van de Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens.• Aanname door AVVN van resolutie over huiselijk geweld.• Verkiezing van Nederland tot lid van de VN-Mensenrechtencommissie.Aangezien de normstelling op het terrein is van mensenrechten grotendeels
is voltooid, lag in 2003 de nadruk in het Nederlandse mensenrechtenbeleid
op implementatie en monitoring van mensenrechten. Hierbij spelen zowel de
VN-Mensenrechtencommissie in Genève in het voorjaar als de Derde Commissie
van de AVVN in het najaar een voorname rol. Nederland heeft in 2003 met name
ingezet op het thema geweld tegen vrouwen. Daarbij werd voortgebouwd op de
resoluties over eerwraak en genitale verminking bij vrouwen waartoe Nederland
in voorgaande jaren het initiatief had genomen. In de AVVN bleek weliswaar
geen consensus haalbaar voor een zogenaamde omnibusresolutie over alle vormen
van geweld tegen vrouwen, maar de aanname van een resolutie over huiselijk
geweld is een belangrijke stap vooruit, evenals de aanname van een resolutie
die opdracht geeft tot een studie over alle vormen van huiselijk geweld. Op
voorstel van de EU werd de allocatie van middelen uit het reguliere VN-budget
voor de Hoge Commissaris voor de rechten van de mens verhoogd. Nederland speelde
een belangrijke rol bij de totstandkoming van dit voorstel. Het facultatief
protocol bij het VN-verdrag tegen marteling is wegens vertragingen in de interdepartementale
afstemming hier omtrent voor Nederland in 2003 nog niet in werking getreden.
Dankzij een intensieve lobby is Nederland in 2003 gekozen als lid van de Mensenrechtencommissie
voor de periode 2004–2006.Het Nederlandse OVSE-voorzitterschap heeft veel aandacht besteed aan mensenrechten
in onder meer Centraal-Azië en de Kaukasus. Belangrijke resultaten op
mensenrechtengebied waren voorts de Verklaring van het in Den Haag gehouden
OVSE-seminar over de Bescherming van Mensenrechten in de Strijd tegen Terrorisme
en de aandacht voor mensenhandel in de ministeriële Verklaring van Maastricht.
Als voorzitter van de Raad van Europa heeft Nederland in 2003 een conferentie
van Regeringsagenten bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens georganiseerd
die instrumenteel is geweest bij het tot stand komen van voorstellen die na
aanname door het Comité van Ministers moeten leiden tot capaciteitsversterking
en verhoging van de effectiviteit van het Hof.In 2003 nam de eerste mensenrechtenambassadeur afscheid. Voor deze gelegenheid,
en ter verwelkoming van haar opvolger, organiseerde het Breed Mensenrechtenoverleg
een studiemiddag die tevens een uiting vormde van het draagvlak voor het mensenrechtenbeleid.
Zowel de vertrekkende als de nieuwe mensenrechtenambassadeur hebben in 2003
veelvuldig het mensenrechtenbeleid uitgedragen als integraal onderdeel van
het geïntegreerde Nederlands buitenlandbeleid.4. Bevordering van financieel-economische ordeningBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Op het terrein van TRIPS en medicijnen werd kort voor Cancún
een akkoord bereikt dat de export van goedkope medicijnen naar landen zonder
productiecapaciteit mogelijk maakt.• De EU heeft, mede dankzij Nederlandse inzet, een positieve bijdrage
geleverd aan de positionering van katoen als voorbeeld en trekker voor producten
die voor ontwikkelingslanden van speciaal belang zijn in de WTO-onderhandelingen.
Het Nederlandse standpunt dat er een datum genoemd moet worden waarop alle
vormen van exportsteun afgeschaft moeten zijn heeft aan acceptatie gewonnen
binnen de EU.• Nederland heeft ook in 2003 weer ruim bijgedragen aan financiering
van opbouw van handels- en onderhandelingscapaciteit. Dit leidde tot een actievere
participatie van ontwikkelingslanden in het onderhandelingsproces en een groter
bewustzijn bij ontwikkelingslanden van het belang van handel voor economische
ontwikkeling en armoedebestrijding.Versterking van de internationale economische instellingen en regelgeving
kreeg in 2003 opnieuw prioriteit. Nederland is van oordeel dat stabiliteit
in de wereld mede vergroot wordt door wereldwijde stabiele en duurzame economische
groei en rechtvaardige internationale inkomensverdeling. Handelspolitiek vormt
hierbij een belangrijk instrument en de bindende afspraken die hierover in
de WTO worden gemaakt zijn een belangrijk middel om juist de zwakste landen
te beschermen tegen willekeurige handelsmaatregelen van sterke landen. 2003
stond in het teken van de vijfde ministeriële conferentie in Cancún
in september 2003. De Nederlandse inzet was erop gericht om de EU een voortrekkersrol
te laten vervullen bij de concrete invulling van de ontwikkelingsdimensie
van de Doha-ronde. De Nederlandse delegatie weerspiegelde het belang van de
ontwikkelingsdimensie van de Doha-ronde, door de deelname van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking.5. Bevordering van ecologische ordeningBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Samen met internationale partners werden vier nieuwe WSSD partnerships
opgericht: het Global Village Energy Partnership, het EU-Partnership on Energy and Poverty, het West Africa Water
Initiative en het Asian Forest Partnership. Een Call voor public private partnerships op de WEHAB-gebieden ging uit,
gericht op het bedrijfsleven.• Samen met andere internationale donoren werd het beleidsdocument
Poverty & Climate Change uitgebracht. Minister Van Ardenne presenteerde
het document aan het maatschappelijk middenveld.• Cartagena en Aarhus traden in werking.Het Kyoto-ProtocolHet Kyoto-Protocol is in 2003 niet inwerking getreden. Het wachten is
op ratificatie door Rusland. Druk die met name vanuit de EU op Rusland werd
uitgeoefend heeft nog geen resultaat gehad. Met betrekking tot de ondersteuning
van ontwikkelingslanden werden resultaten geboekt via het uitvoeren van projecten
gefinancierd uit verschillende GEF-fondsen. Voorts werden in het kader van
het klimaatverdrag besluiten genomen om twee fondsen (verder) operationeel
te maken: het Special Climate Change Fund (SCCF) en het Fonds voor de Minst
Ontwikkelde Landen (LDC Fund). Beide fondsen worden beheerd door de instellingen
van de «Global Environment Facility». In EU-verband
is een richtlijn over een EU-emissiehandelsysteem vastgesteld. Op 1 januari
2005 gaat het van start.Cartagena-ProtocolHet Cartagena Protocol inzake bioveiligheid is in september 2003 in werking
getreden. De eerste bijeenkomst van partijen vindt plaats in februari 2004.
Nederland heeft zich ingezet voor een spoedige inwerkingtreding en een effectieve
uitvoering door bij te dragen aan capaciteitsopbouw in ontwikkelingslanden.Verdrag van StockholmHet verdrag van Stockholm (2001) inzake Persistent
Organic Pollutants (POPs) is nog niet in werking getreden. Per januari
2004 hebben 43 landen, waaronder Nederland, het verdrag geratificeerd. De
vijftigste ratificatie wordt in de eerste helft van 2004 verwacht. Hierna
treedt het verdrag in werking. Inmiddels is de eerste bijeenkomst van partijen
gepland voor maart 2005. Nederland heeft zich er in 2003 met name voor ingezet
dat het verdrag bij inwerkingtreding ook direct operationeel is, hetgeen zich
vooral heeft geuit in een voortrekkersrol ten aanzien van een nalevingsmechanisme
onder het verdrag.Verdrag van AarhusHet verdrag van Aarhus is sinds oktober 2001 in werking. Inmiddels kent
het verdrag 27 partijen. De ratificatie van Nederland is in voorbereiding
en wordt halverwege 2004 verwacht. Op Europees niveau zijn begin 2003 twee
richtlijnen (inzake publieke toegang tot milieu-informatie en inzake publieke
inspraak met betrekking tot de opstelling van bepaalde plannen en programma's
betreffende het milieu) aangenomen ter implementatie van het Verdrag van Aarhus.
Eind 2003 heeft de Europese Commissie twee voorstellen gedaan voor de implementatie
van het verdrag voor de eigen instellingen en betreffende toegang tot de rechter.
Samen met deze voorstellen heeft de Europese Commissie het besluit tot ratificatie
gepresenteerd.WSSDAfspraken over het monitoren van de implementatie van de WSSD-afspraken
zijn gemaakt tijdens de 11e zitting van de VN Commission on Sustainable Development.
Een interdepartementale voortgangsrapportage over de internationale strategie
van het Actieprogramma voor Duurzame Ontwikkeling («Duurzame Daadkracht»)
werd opgesteld.Gedurende het eerste semester van 2003 is vorm gegeven aan de integratie
van Duurzame Daadkracht in het ontwikkelingsbeleid, waarbij met name gekeken
is naar afstemming met de sectorbenadering, kanalen (bilateraal, multilateraal)
en partnerschappen. Er heeft met medewerking van de ambassades in de 19+3-landen,
milieulanden, DOV-landen en Suriname een inventarisatie plaatsgevonden om
een inzicht te verkrijgen op welke wijze deze landen zelf uitvoering geven
aan de uitkomsten van Johannesburg. Daarbij werd tevens bekeken welke mogelijkheden
er zijn om het Actieprogramma Duurzame Daadkracht te integreren in de bilaterale
samenwerking via de ambassades.Multilaterale activiteitenHet multilaterale kanaal is al sterk betrokken bij de uitvoering van Duurzame
Daadkracht, met name met betrekking tot de WEHAB-thema's en de partnerschappen.
In het kader van de wenselijkheid en noodzaak de private sector te betrekken
bij duurzame armoedebestrijding en het behalen van de MDG's,
is contact gezocht met UNDP om de publiek-private samenwerking (PPS)-ervaringen
en best practices van de VN te inventariseren.PartnershipsIn 2003 werd een «call for ideas» gepubliceerd gericht op
het bedrijfsleven. Doel hiervan is het tot stand komen van publiek-private
partnerships gericht op de WEHAB-thema's, waarbij het beschikbaar komen van
additionele middelen en resultaten wordt beoogd.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
1 Internationale ordening (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen49 76155 00375 914114 66078 88735 773       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal49 73553 57565 14075 93979 762– 3 823       1.1 Verenigde Naties42 41245 16352 91450 79352 184– 1 3911.2 OESO3 7033 9784 5874 5714 812– 2411.3 Bijdragen internationaal recht3 2723 8174 8475 7962 9792 8171.4 AIV348454566457431261.5 Overige bijdragen0163296158255– 971.6 Internationaal strafhof001 93014 16419 101– 4 937       Ontvangsten86747474740       1.20 Restituties contributies VN/OESO0000pm01.21 Doorberekening AIV aan Defensie86747474740Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 1 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement2 8132 8747 4738 019Posten36 25538 18320 32721 813Totaal39 06841 05727 80029 832BELEIDSARTIKEL 2. VREDE, VEILIGHEID EN CONFLICTBEHEERSINGA. Algemene beleidsdoelstellingHet Nederlandse veiligheidsbeleid richt zich op de veiligheid van het
Nederlandse en het bondgenootschappelijke grondgebied en de bevordering van
de internationale vrede, veiligheid en stabiliteit, zowel in Europa als mondiaal.Het klassieke, statische en in de praktijk minder operationele, veiligheidsbeleid
is ook in 2003 steeds verder achter de horizon van het verleden weggeschoven.
Ervoor in de plaats is een divers en meer geïntegreerd veiligheidsbeleid
zichtbaar geworden dat zich uitstrekt van landsverdediging, via vredesoperaties,
crisisbeheersing en terrorismebestrijding naar wederopbouw en ontwikkelingssamenwerking
en van de non-proliferatie van massavernietigingswapens, via het wapenexportbeleid
tot het humanitaire oorlogsrecht en de bestrijding van landmijnen, ontplofbare
oorlogsresten en kleine wapens.Nederland kan deze brede agenda met al zijn dwarsverbanden alleen effectief
in een multilateraal kader uitvoeren. Samenwerking in internationale samenwerkingverbanden
was derhalve voor Nederland in het verslagjaar de aangewezen route om de beleidsdoelstellingen
te verwezenlijken. In dat kader gold voor vrede en veiligheid wat ook in breder
kader gold, namelijk dat gewerkt is aan vergroting van de effectiviteit van
het multilateralisme. Dat betekende in 2003 op alle fronten een maximale inzet
op effectiviteit in VN-kader, in de NAVO, in EU-verband, in relatie tot de
OVSE, waar Nederland het voorzitterschap van bekleedde, en in diverse gespecialiseerde
organisaties.Waar het werken via bestaande multilaterale kanalen om politieke redenen
te weinig effect kon sorteren, heeft Nederland er het afgelopen jaar echter
ook voor gekozen om in coalitions of the willing
te werken. (Voorbeelden zijn het Proliferation Security
Initiative en de Haagse Gedragscode tegen de Proliferatie van Ballistische
Raketten.)B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Bestrijding internationaal terrorismeDe even diffuse als gevaarlijke dreiging die van het terrorisme uitgaat,
heeft voor de internationale veiligheidsconstellatie ingrijpende gevolgen.
Nederland heeft als actief lid van de brede coalitie tegen het terrorisme
nationaal en internationaal zijn bijdrage geleverd.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Effectieve bijdrage aan operatie Enduring Freedom (Afghanistan)
en NAVO-operatie Active Endeavour.• Oprichting van een permanente intelligence-eenheid
binnen NAVO om terrorismedreiging beter in kaart te brengen.• Betere coördinatie EU-NAVO inzake burgerbescherming.• Totstandkoming dreigingsanalyses EU en afspraken over antiterrorismeclausules
in verdragen met derde landen.In het kader van Operation Enduring Freedom werd een Nederlands fregat
ingezet (circa 170 militairen, tot 30 juni), alsmede een P3-C Orion (circa
25 militairen, tot 7 juni 2003) en vanuit Kirgizië zes F-16's
(circa 175 militairen, tot 1 oktober 2003). Gedurende het jaar werden gemiddeld
veertien militairen ingezet voor diverse liaisonfuncties.In het kader van de NAVO-operatie Active Endeavour (controle op de scheepvaart
in het oostelijk deel van de Middellandse Zee) werd het hele jaar 2003 een
fregat ingezet. Incidenteel werd dit bevoorraad door een bevoorradingsschip.
Van 20 oktober tot en met 20 december werd een P3-C Orion ingezet.In de NAVO is in december 2003 het besluit genomen een permanente terrorism threat intelligence unit op te richten. Het
betreft een co-locatie van medewerkers met een civiele en met een militaire
inlichtingenachtergrond zodat de verschillende inlichtingenstromen in samenhang
kunnen worden bezien.Er zijn afspraken gemaakt voor verbetering van de coördinatie tussen
de EU en de NAVO met betrekking tot burgerbescherming na een terroristische
aanval.In EU-verband zijn regionale en thematische dreigingsanalyses tot stand
gekomen met nadruk op de operationele vertaalslag naar het derde-landenbeleid
van de Unie op antiterrorismegebied. Resultaten daarvan zijn ondermeer: de
start van «pilot» EU-antiterrorismeprogramma's, waar mogelijk
de opname van «antiterrorismeclausules» in de verdragsrelaties
tussen de EU en derde landen, alsook meer operationeel gerichte samenwerking
met relevante partners en internationale organisaties.2. Deelname aan internationale vredesoperatiesVerschillende delen van de wereld kenmerken zich door instabiliteit en
conflicten. Vaak gaan die gepaard met ernstige schendingen van de mensenrechten.
Vredesoperaties zijn, in samenhang met bredere inspanningen tot politieke
verzoening en economische wederopbouw, een belangrijk instrument om dergelijke
situaties te stabiliseren. Nederland blijft zijn aandeel in dergelijke operaties
dragen, uiteraard met inachtneming van het gestelde in artikel 100 van de
Grondwet en het Toetsingskader.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Succesvolle leiding – met Duitsland – van ISAF III.• Succesvolle deelname aan SFOR, EUPM, EUMM, EU-politiemissie Macedonië,
SFIR en UNMIL.Nederland nam in 2003 deel aan de vredesoperatie in Afghanistan, waar
het vanaf 11 februari 2003 samen met Duitsland op succesvolle wijze leiding
gaf aan de International Security Assistance Force (ISAF). Op 11 augustus
2003 nam de NAVO de leiding van ISAF over.Nederland nam met ruim 1000 militairen deel aan de voortgezette, NAVO-geleide
Stabilisation Force (SFOR) in Bosnië-Herzegovina, die de uitvoering van
het Vredesakkoord van Dayton moet ondersteunen. Daarnaast nam Nederland met
in totaal circa 35 civiele politiemensen en leden van de KMAR deel aan de
EU-geleide politiemissie (EUPM) aldaar. Deze eerste EU-geleide politiemissie
ging op 1 januari 2003 van start. Nederland leverde voorts twee functionarissen
aan het hoofdkwartier van de EU Monitoring Mission (EUMM) voor de Balkan in
Sarajevo. Tenslotte nam Nederland deel aan de EU-geleide politiemissie
in Macedonië als opvolging van de militaire EU-missie Concordia.Vanaf 1 augustus 2003 nam Nederland deel aan de multinationale stabilisatiemacht
voor Irak (SFIR) met een mariniersbataljon en bijbehorende ondersteunende
eenheden (in totaal ongeveer 1 200 militairen). Het Nederlandse detachement,
dat ontplooid is in de zuidelijke provincie Al-Muthanna, droeg bij aan de
veiligheid en stabiliteit aldaar, en daarmee aan het politieke en economische
wederopbouwproces. In november 2003 besloot de regering de Nederlandse militaire
bijdrage aan SFIR te verlengen voor in beginsel zes maanden (van medio januari
2004 tot en met medio juli 2004).Vanaf half november 2003 nam Nederland deel aan de VN-vredesmacht in Liberia
(UNMIL), met de inzet van het Landing Platform Dock
(LPD) de Hr Ms Rotterdam, inclusief helicoptercapaciteit, een peloton mariniers,
een bootcompagnie en een chirurgisch team, in totaal circa 270 manschappen.
De Rotterdam werd voor een periode van maximaal drie maanden beschikbaar gesteld.
Beschikbaarstelling van de Hr Ms Rotterdam speelde volgens de VN een cruciale
rol bij de tijdige ontplooiing van UNMIL.Nederland heeft financieel bijgedragen aan CIMIC-projecten in het kader
van SFOR, ISAF en SFIR.3. Ondersteuning regionale vredesbevorderende initiatievenNederland ondersteunt regionaal en mondiaal vredesbevorderende initiatieven.
Speciale aandacht gaat uit naar het Afrikaanse continent, de Kaukasus en Centraal-Azië
in verband met het OVSE-voorzitterschap en terrorismebestrijding, Zuid-Oost
Azië, Indonesië en het Caraïbisch gebied.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Bijdrage aan verschillende vredesbevorderende projecten.• Oprichting Stabiliteitsfonds. Het Stabiliteitsfonds is per 1 januari
2004 in werking getreden.Lastens het Vredesfonds zijn in totaal 21 nieuwe projecten van start gegaan.
De nadruk lag op projecten in Afrika en het Midden-Oosten.Deze waren voor een belangrijk deel gericht op ondersteuning van institutionele
regionale vredesbevorderende initiatieven (zoals ECOWAS/ECOMOG). Zo werd bijgedragen
aan de vredesbevorderende activiteiten van ECOWAS in Ivoorkust. Ook ten behoeve
van de AU (Afrikaanse Unie) & Peace and Security Agenda en vredeshandhavingsactiviteiten
van AMIB (African Mission in Burundi) werden bijdragen goedgekeurd.Daarnaast is bijgedragen aan versterking van lokale opleidingscapaciteit
voor vredesoperaties en waarnemers, inclusief ondersteuning van vredesmachtoefeningen.
Bijgedragen werd o.a. aan de opleiding van politie in Afghanistan en het Kofi
Annan Peacekeeping Training Centre.Verder is aandacht gegeven aan de opbouw van onder civiele controle staande
legers en politie-eenheden in post-conflictsituaties. Ondersteuning werd verleend
aan een project in Irak (Al Muthanna) voor de opleiding van politie door het
Nederlandse bataljon.Tenslotte heeft Nederland een aantal lokale vredesdialogen (onder andere
in Angola) en reïntegratieactiviteiten (DDR) (financieel) ondersteund.
Bijgedragen werd in 2003 aan de afvloeiing en reïntegratie van legers
in Bosnië-Herzegovina en Kroatië.4. Prioriteiten van het OVSE-voorzitterschapIn 2003 bekleedde Nederland het Voorzitterschap van de OVSE. Inzet van
Nederland was bijzondere aandacht te geven aan versterking van organisatorisch-structurele
aspecten, crisisbeheersing en -preventie en, meer algemeen, een evenwichtig
beleid.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Meer profiel voor de OVSE door actief optreden van Nederland als
voorzitter.• Succesvolle bijeenkomst in Maastricht van de ministers van Buitenlandse
Zaken van de OVSE-landen, zowel inhoudelijk als organisatorisch.• Aanvaarding, in Maastricht, van een nieuwe strategie voor de OVSE,
waardoor het werk van de organisatie een belangrijke politieke impuls heeft
gekregen en een agenda voor de komende jaren is vastgesteld.• Actieve bijdrage, als voorzitter, aan het dichterbij brengen van
oplossingen voor soms lang slepende conflicten in OVSE-gebied.• Een actievere inzet van de OVSE in de strijd tegen mensenhandel,
door dit een van de priotiteiten te maken van het Nederlandse voorzitterschap.• Meer evenwicht in de activiteiten van de OVSE, zowel in de verhouding
tussen de dimensies als geografisch.• Hoger politiek profiel voor de bevordering van tolerantie en de
strijd tegen discriminatie.• Verbetering interne functioneren van de organisatie.Door de aanvaarding, in Maastricht, van een nieuwe strategie voor de OVSE
heeft het werk van de organisatie een belangrijke politieke impuls gekregen.
Deze zal de komende jaren richting geven aan het overleg over en de activiteiten
op het vlak van de centrale taken van de OVSE, te weten conflictvoorkoming
en -beheersing, wederopbouw na afloop van conflicten en het bijdragen aan
veiligheid en stabiliteit in het algemeen.Voorts zijn in Maastricht substantiële besluiten genomen, onder andere
op de gebieden van de bestrijding van terrorisme, de strijd tegen «trafficking»,
de positie van Roma en Sinti en de strijd tegen discriminatie en intolerantie.
De bestrijding van alle vormen van discriminatie heeft het gehele jaar hoog
op de agenda gestaan. Gedurende 2003 is de besluitvorming over bovengenoemde
en andere onderwerpen voorbereid in diplomatiek (voor)overleg, in hoofdzaak
in Wenen.Nederland heeft zich in zijn rol als voorzitter zeer ingespannen om het
zogenoemde bevroren conflict in Moldavië dichter bij een oplossing te
brengen. Daar is voortgang mee geboekt, zonder dat aan het eind van het jaar
2003 overeenstemming is bereikt over een oplossing. De dynamiek, echter, die
Nederland in de aanpak van het conflict heeft gebracht, heeft een actieve
betrokkenheid van de OVSE zeer bevorderd. Ook heeft Nederland een actieve
opstelling van de EU gestimuleerd in deze kwestie.Ten aanzien van Georgië heeft het Nederlandse voorzitterschap van
de OVSE zich actief betoond, in het bijzonder na het aftreden van president Shevardnadze in november 2003. Op Nederlands initiatief is op de OVSE-ministeriële
begonnen met het «Georgia Election Assistance Program», dat tot
doel heeft bij te dragen aan eerlijke en vrije verkiezingen in Georgië.In de vijf landen van Centraal-Azië heeft het Nederlands voorzitterschap
zich ingezet voor verdere democratisering, bevordering van de rule of law en voor de naleving van de rechten van de mens. Voormalig
Fins president Ahtisaari heeft hierin, als speciaal gezant van de voorzitter,
een belangrijke rol in gespeeld. Meer in het algemeen zijn binnen de OVSE
meer middelen vrij gemaakt ten behoeve van de Kaukasus en Centraal-Azië.In Maastricht is afgesproken om de strijd tegen mensenhandel in de OVSE
te versterken. Er is een actieplan aanvaard en een speciaal vertegenwoordiger
zal hieraan uitvoering geven. Het mandaat staat de speciale vertegenwoordiger
toe in het gehele OVSE-gebied te opereren, zowel in de landen van oorsprong,
doorvoer of bestemming. Daarnaast heeft het Nederlands voorzitterschap gedurende
het jaar 2003 aandacht gevraagd voor de economische en milieudimensie van
de OVSE. De activiteiten op dit vlak zijn geïntensiveerd, onder andere
door het opstellen van een nieuw strategisch document dat voor de komende
jaren een grondslag biedt voor de ontwikkeling van nieuwe activiteiten.In de keuze van onderwerpen voor de agenda van de OVSE – strijd
tegen discriminatie, bestrijding van «trafficking», bespreking
van het thema gastarbeiders – is meer geografisch evenwicht gebracht
in de activiteiten van de OVSE.Nederland heeft zich er sterk voor gemaakt om het secretariaat van de
OVSE te versterken, onder andere om het institutioneel geheugen van de organisatie
te vergroten en de continuïteit tussen voorzitterschappen te verbeteren.
Door het initiatief te nemen om de informatie-uitwisseling en afstemming tussen
de diverse geledingen van de OVSE, waaronder in het bijzonder de instellingen,
te intensiveren en te verbeteren, heeft Nederland, in zijn rol als voorzitter,
de coherentie bevorderd van het optreden van de OVSE. Ook zijn door Nederlandse
inzet het personeelsbeleid en hoge benoemingen binnen OVSE op nieuwe leest
geschoeid en transparanter gemaakt. Nederland heeft zich als voorzitter sterk
gemaakt voor een nieuwe, toegankelijke opzet van het budget in de OVSE, die
onder andere de uitgaven beter controleerbaar maakt. De genoemde maatregelen
hebben het interne functioneren van de OVSE belangrijk helpen verbeteren en
de efficiëntie en effectiviteit van de organisatie vergroot.5. Aanpassing en uitbreiding NAVOAls gevolg van de terroristische aanslagen op de VS van 11 september 2001
is het besef gegroeid dat de NAVO adequater uitgerust dient te zijn om de
nieuwe veiligheidsuitdagingen aan te kunnen. Het heeft de noodzaak van het
proces van verdere modernisering en aanpassing van de NAVO onderstreept, uiteraard
zonder dat één en ander afbreuk doet aan de kerntaken van de
NAVO.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Voortgang toetredingsproces zeven nieuwe lidstaten.• Vaststelling Nederlandse bijdrage aan de NATO Response Force.• Overeenstemming over Berlijn-Plus.• Versterkte relatie met overige NAVO-partners.De toetredingsprotocollen van de zeven uitgenodigde nieuwe lidstaten van
de NAVO, te weten Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije
en Slovenië, werden door het parlement goedgekeurd. Het ratificatieproces
is daarmee vrijwel rond. De zeven landen zullen naar verwachting in 2004 daadwerkelijk
deel gaan uitmaken het bondgenootschap.De Nederlandse bijdrage aan de NATO Response Force, de snel inzetbare
reactie-eenheid die vanaf 2004 initieel en vanaf 2006 volledig operationeel
moet zijn, is voor de komende rotaties vastgesteld. De ministers van Buitenlandse
Zaken en van Defensie hebben de Tweede Kamer hierover per brief geïnformeerd.
Zoals bekend steunde Nederland de totstandkoming van de NATO Response Force
vanaf het begin.In 2003 kwamen de zogenaamde «Berlijn-plus»-afspraken met
actieve en constructieve Nederlandse inbreng tot stand. Deze EU-NAVO-regeling
omvat onder meer afspraken over de EU-toegang tot NAVO-middelen en -capaciteiten,
vormt het raamwerk voor consultaties tussen de EU en de NAVO en bepaalt de
systematiek om de ontwikkeling van de militaire capaciteiten tussen beide
organisaties coherent en wederzijds versterkend te laten verlopen.Aanpassing van de Commandostructuur van de NAVO kreeg in 2003 zijn beslag.
Aanpassing had ten doel de commandostructuur te stroomlijnen, teneinde deze
compacter, flexibeler en efficiënter te maken. Dit moet het Bondgenootschap
beter in staat te stellen het volledige bereik van de bondgenootschappelijke
missies uit te voeren.Het programma Partnership for Peace is versterkt, in het bijzonder door
het opzetten van een IPAP-instrumentarium (Individual Partnership Action Plan).
Ook de samenwerkingsrelatie van de NAVO met de Russische Federatie in kader
van de NAVO-Rusland Raad is verder versterkt, met name op het gebied van Theatre
Missile Defense.6. Verdere operationalisering van het EVDBDe eerste operaties van de EU, waaronder de politiemissie in Bosnië
en mogelijk een militaire rol in Macedonië zullen de nodige aandacht
vragen. Voor de verdere ontwikkeling van het EVDB blijven adequate en structurele
samenwerkingsmodaliteiten tussen EU en NAVO cruciaal.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Succesvolle uitvoering van de eerste EU-geleide operaties: EUPM
in Bosnie, Concordia en Proxima in Macedonië en Artemis in de DRC.• Totstandkoming EU-Veiligheidsstrategie.• Besluit tot oprichting Europees Defensie Agentschap.• Versterking EU-NAVO relatie (incl. totstandkoming Berlijn-Plus).Nederland nam deel aan de EU-geleide Politiemissie (EUPM) in Bosnië-Herzegovina
(zie: Deelname aan internationale vredesoperaties).Met de aanvaarding door de Europese Raad van 12 december van de Europese
Veiligheidsstrategie bevestigde de Unie dat zij een actieve rol wil spelen
bij het bevorderen van een veilig Europa in een stabielere wereld. In de strategie
is gekozen voor een ook steeds door Nederland voorgestane –
brede, geïntegreerde benadering van het begrip«veiligheid»,
waarbij militaire aspecten, ontwikkelingssamenwerking, handel, milieu en de
bevordering van goed bestuur, rechtsstaat en democratie in hun onderlinge
samenhang worden betrokken. Met deze strategie beschikt de Unie over een alomvattend
kader voor de aanpak van de eigentijdse dreigingen, waarbij interne en externe
aspecten van veiligheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.In 2003 moest de Helsinki Headline Goal worden behaald: de EU moest in
staat zijn binnen 60 dagen maximaal 60 000 troepen gedurende minimaal
een jaar in te zetten voor crisisbeheersingmissies (Petersbergtaken). De Unie
beschikt nu over de operationele capaciteit voor de uitvoering van het hele
spectrum van Petersbergtaken. Deze capaciteit wordt echter wel begrenst door
een aantal vastgestelde Europese militaire tekorten, dat nog niet is opgelost.
De lidstaten zullen, onder meer in het kader van het European
Capabilities Action Plan blijven werken aan de oplossing van deze
tekorten, maar bepaalde tekorten kunnen pas op langere termijn volledig worden
opgeheven. Daarnaast zullen volgend jaar scherpere doelen worden gesteld voor
onder andere verbetering van de inzetbaarheid, interoperabiliteit en het voortgangsvermogen
van de Europese militaire capaciteiten.Er is besloten een Europees Defensie Agentschap op te richten. Dit intergouvernementele
agentschap moet een impuls geven aan de Europese defensie materieelsamenwerking.
De diverse aspecten van het materieelbeleid die nu in verschillende fora worden
behandeld moeten in het agentschap worden samengebracht. Belangrijkste opgave
van het agentschap is een bijdrage te leveren aan de versterking van de Europese
militaire capaciteiten.In Den Haag werd een succesvolle, laatste onderhandelingsronde tussen
de EU en de VS inzake het Galileo-programma georganiseerd. Hierin werd overeenstemming
bereikt over de frequentieverdeling tussen de militaire GPS-code en de Galileo-PRS-code.Nederlandse inzet in IGC-kader was gericht op aanpassing van de tekst
inzake gestructureerde samenwerking alsmede de tekst over nauwere samenwerking
op het gebied van onderlinge defensie. De uiteindelijke teksten op het gebied
van veiligheid en defensie die tijdens de IGC op 12 en 13 december 2003 voorlagen,
waren voor Nederland aanvaardbaar.De EU-NAVO relatie is versterkt, zowel op het gebied van verdieping als
verbreding van de agenda, als door verbetering van samenwerking op capaciteitengebied.
In 2003 is de EU-NAVO-regeling (Berlijn-plus) tot stand gekomen, die de EU-toegang
tot NAVO-middelen en -capaciteiten regelt, het raamwerk vormt voor consultaties
tussen EU en NAVO en de systematiek bepaalt om de ontwikkeling van de militaire
capaciteiten tussen beide organisaties coherent en wederzijds versterkend
te laten verlopen.7. Het tegengaan van proliferatie van massavernietigingswapensHet huidige multilaterale stelsel bestaande uit verdragen, verdragsorganisaties
en exportcontroleregiems ter voorkoming van proliferatie en ter bevordering
van wapenbeheersing en ontwapening moet worden versterkt.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Totstandkoming van een EU-actieplan ter bestrijding van proliferatie
en EU-non-proliferatiestrategie.• Succesvol voorzitterschap van de Haagse Gedragscode tegen de Preoliferatie
van Ballistische raketten (HCOC).• Totstandkoming van het Proliferation Security Initiative (PSI).In 2003 nam de EU grondbeginselen een actieplan aan ter bestrijding van
proliferatie, alsmede een daarop gebaseerde non-proliferatiestrategie.Tijdens de tweede prepcom van het Non-Proliferatie Verdrag (NPV) op weg
naar de toetsingsconferentie van 2005 is de centrale rol van het NPV in de
nucleaire wapenbeheersing herbevestigd.De CTBTO-prepcom werd, mede dankzij inzet van Nederlandse experts, verder
uitgebouwd en geoperationaliseerd, met name wat betreft het verificatienetwerk
en het inspectiehandboek. Ook werd de Nederlandse ambassadeur Ramaker tot
speciale vertegenwoordiger van de verdrags-partijen voor inwerkingtreding
CTBT benoemd.Het Internationale Atoomenergie Agentschap (IAEA) en de Organisatie voor
het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) zijn extrabudgettair ondersteund in
de uitvoering van hun programma's met bijdragen aan respectievelijk het IAEA-antiterrorismefonds
en het Artikel X fonds (assistentie bij bescherming tegen CW).Het Chemische Wapensverdrag (CW-verdrag) is onder meer tijdens de toetsingsconferentie
die in 2003 plaatsvond verder geconsolideerd en de Organization for the Prohibition
of Chemical Weapons (OPCW) is onder nieuwe leiding versterkt.Nederland leverde een financiële bijdrage aan vernietiging van chemische
wapens in Rusland.De richtlijnen van de verschillende exportcontroleregimes zijn aangescherpt
door opname van het «catch-all» beginsel in het Missile Technology
Control Regime en de Nuclear Suppliers Group. De Australië Groep breidde
haar controlelijst uit met nieuwe chemische stoffen.In 2003 is onder Nederlands voorzitterschap op succesvolle wijze bijgedragen
aan een toename van het aantal staten dat de Haagse Gedragscode tegen Ballistische
Raketten onderschrijft en een aanvang gemaakt met de implementatie van vertrouwenwekkende
maatregelen in het kader van de Code. In oktober droeg Nederland het voorzitterschap
over aan Chili.Contra-proliferatieactiviteiten zijn versterkt met de oprichting van het
Proliferation Security Initiative (PSI). Nederland nam vanaf het begin deel
aan dit Amerikaanse initiatief op het terrein van interdictie van goederen
en technologie op het gebeid van massavernietigingswapens en zette zich in
voor uitbreiding van het aantal deelnemende (EU-)landen. (Op dit moment nemen
slechts zeven EU-lidstaten deel.)Het nationale bewustzijn van de gevaren van proliferatie van biologische
wapens is verbeterd: er is zorggedragen voor verbrede interdepartementale deelname aan expertoverleg van de verdragspartijen bij het Biologische
Wapensverdrag (BW-verdrag) en de oprichting van een interdepartementale BW-contactgroep.De eerste intersessionele bijeenkomsten in het kader van het BW-verdrag
sinds het afbreken van de onderhandelingen over een verificatieprotocol zijn
succesvol afgerond.De coördinatie tussen NAVO en EU op gebied van consequence management in geval van terroristische aanslagen met
nucleaire, chemische of biologische wapens is verbeterd door een besluit tot
inventarisatie van mogelijke samenwerkingsterreinen (op basis van een Nederlands
voorstel uit 2002) .Helaas kon geen vooruitgang worden bereikt tussen de NAVO en Rusland op
het gebied van nucleaire vertrouwenwekkende maatregelen, omdat Rusland niet
met de NAVO over deze zaken wilde praten. Rusland wenste de nucleaire dialoog
met NAVO te beperken tot gesprekken over de veilige opslag van kernwapens
(waarover Nederlands reeds in 2002 een gezamenlijke bijeenkomst had georganiseerd).8. Bevordering van conventionele wapenbeheersingNederland zal een actieve rol spelen bij de ontwikkeling van instrumenten
die verplichten tot conventionele wapenbeheersing en de naleving van bestaande
instrumenten bevorderen.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Protocol inzake ontplofbare oorlogsresten onder Nederlandse voorzitterschap.• Overeenstemming over verdere besprekingen inzake anti-voertuigmijnen.• Succesvol vice-voorzitterschap VN-conferentie kleine wapens.• Nederlands-Noors initiatief inzake de tussenhandel in kleine wapens.• Totstandkoming OVSE-document inzake overtollige munitie.In november 2003 werd, na drie jaar van voorbereidend werk, onder Nederlands
voorzitterschap overeenstemming bereikt over de tekst van een nieuw juridisch
bindend verdrag inzake ontplofbare oorlogsresten (Vijfde Protocol bij het
Conventionele Wapens Verdrag (CWV)).Mede dankzij Nederlandse inspanningen is de kennis onder verdragspartijen
bij het Conventionele Wapensverdrag (CWV) over de noodzaak voor en mogelijkheden
tot wapensspecifieke aanpassingen van zowel anti-voertuig mijnen als clusterwapens
toegenomen. In november 2003 vond in Den Haag de start van een internationale
ngo-campagne over clustermunitie plaats. In november 2003 werd tussen de verdragspartijen
van het CWV overeenstemming bereikt over verdere besprekingen inzake anti-voertuig
mijnen.Nederland heeft samen met Noorwegen een succesvolle bijeenkomst georganiseerd
over controle op brokering van kleine wapens.
Nederland en Noorwegen hebben in de OVSE een voorstel voor een gedragscode
voor betere controle op tussenhandel ingediend.In 2003 werden uit het Kleine Wapensfonds dertien projecten op het gebied
van kleine wapens gesteund.Nederland heeft als vice-voorzitter een actieve en zichtbare bijdrage
geleverd aan de tweejaarlijkse VN-conferentie over kleine wapens.Nederland werd gekozen tot co-voorzitter van het «politieke»
Ottawa-Comité (GSO-Comité), dat toeziet op de werking, acceptatie
en naleving van het Ottawa-verdrag. Daarmee heeft Nederland een invloedrijke
positie verworven in de voorbereiding van de eerste toetsingsconferentie van
het verdrag in Nairobi in november / december 2004. Nederland leverde
reeds een zichtbare bijdrage aan de ontwikkeling en acceptatie van een visie
voor de succesvolle voorbereiding van de Toetsingsconferentie. Mede dankzij
Nederlandse inspanningen is het aantal partijen bij het Ottawa-verdrag verder
toegenomen tot 141 en de kwaliteit en kwantiteit van de jaarlijkse rapportages
aan de VN is verbeterd.Op 2 december 2003 is op de OVSE-ministeriële in Maastricht het OVSE-document
inzake overtollige munitievoorraden in het OVSE gebied aangenomen. Dit document
is op Frans / Nederlands initiatief tot stand gekomen.In de Algemene Vergadering van de VN in New York is op Nederlands initiatief
een consensusresolutie aangenomen over nationale wetgeving inzake wapenhandel.9. Een verantwoord wapenexportbeleid en bevordering van
transparantie in wapentransactiesNederland heeft zijn restrictieve beleid ten aanzien van de export van
conventionele wapens voortgezet. Daarmee wordt een goede naleving verzekerd
van de EU-Gedragscode voor wapenexport. Het kabinet zal zich blijven inspannen
voor een meer uniforme toepassing van de gedragscode door EU-lidstaten.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Overeenstemming over «gebruikershandleiding» EU-Gedragscode.• Uitbreiding reikwijdte VN-Wapenregister.• Nieuwe initiatieven regionale samenwerking.De Nederlandse regelgeving bleek in overeenstemming met het medio 2003
aanvaarde EU-gemeenschappelijk standpunt inzake wapentussenhandel, met uitzondering
van een lacune ten aanzien van een beperkt aantal wapens. De ministeries van
Justitie en Economische Zaken bezien de mogelijkheden van een wijziging in
de regelgeving.Binnen de EU is overeenstemming bereikt over een «gebruikershandleiding»
voor de EU-Gedragscode. Uitbreiding van het informatie- en consultatiemechanisme
van de Gedragscode tot nationale sondages maakt hiervan deel uit.De reikwijdte van het VN-Conventionele Wapenregister is, mede door Nederlandse
inzet, uitgebreid en omvat nu ook MANPADS (Man Portable Air Defense Systems)
en wapens vanaf een kaliber van 75 mm. De door Nederland ingediende resolutie
ter consolidatie van dit resultaat is in de VN zonder tegenstem door de Algemene
Vergadering aangenomen. Door Nederland medegeorganiseerde regionale seminars
over het VN-Wapenregister zijn goed verlopen.Er werden succesvolle werkbezoeken georganiseerd voor Slowaakse en Roemeense
delegaties in het kader van de bilaterale samenwerking. Bulgarije en Oekraïne
is bilaterale samenwerking aangeboden op het gebied van wapenexportregelgeving
en -controle.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
2 Vrede, veiligheid en conflictbeheersing (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen17 93129 71432 16528 00832 792– 4 784       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal17 86925 77131 32527 14132 826– 5 685       2.1 NAVO4 1283 8084 1943 5806 348– 2 7682.2 WEU1 2471 7198781 0161 281– 2652.3 OVSE4 8844 2715 8515 6485 3782702.4 OPCW1101 0051 2021 2691 175942.5 CTBTO1 3481 3841 6931 4211 963– 5422.6 Vredesfonds08 06910 1958 27010 210– 1 9402.7 POBB/VB3 4462 6424 2952 8423 710– 8682.8 Subsidies en bijdragen2 7062 8733 0173 0952 761334       Ontvangsten2 8021 10691893390528       2.20 Doorberekening subsidies en bijdragen aan andere ministeries2 62081681681681602.21 Restituties contributies vrede, veiligheid en conflictbeheersing1822901021178928Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 2 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement1 7521 83910 29311 045Posten15 73616 55215 30116 419Totaal17 48918 39125 59327 463BELEIDSARTIKEL 3. HUMANITAIRE HULPA. Algemene beleidsdoelstellingDe algemene beleidsdoelstelling van humanitaire hulp is de optimale leniging
van levensbedreigende menselijke noden als gevolg van (chronische) crisissituaties
en natuurrampen, in principe wereldwijd, maar in het bijzonder in een tiental
crisisgebieden in ontwikkelingslanden. Humanitair ontmijnen maakt hiervan
deel uit.In conflictsituaties dient humanitaire hulp bij voorkeur onderdeel te
zijn van een geïntegreerde strategie gericht op conflictbeheersing, die
eveneens de inzet van politieke, economische en zonodig ook militaire instrumenten
kan omvatten. Humanitaire hulp kan en mag geen alternatief zijn voor politieke
of diplomatieke actie: politisering van humanitaire hulp zou de effectiviteit
ervan schaden. Daarom blijven het humanitair imperatief en beginselen als
onpartijdigheid en onafhankelijkheid uitgangspunten bij de inzet van het humanitaire
instrumentarium.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Snelle en adequate humanitaire hulpverlening door internationale
organisaties en NGO's in zowel chronische als acute crisesBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Begrotingsmiddelen, inclusief optoppingen, zijn adequaat en transparant
ingezet via multilaterale en particuliere kanalen.• Middels het opstellen van Conflict Beleidskaders (CBK's) is een
nieuw en breed afgestemd raamwerk gevormd voor hulpverlening via NGO's.De uitgaven voor humanitaire hulp aan ontwikkelingslanden bedroegen in
2003 circa EUR 134,4 miljoen; het oorspronkelijke budget was EUR 113,4 miljoen.
De verhoging van het budget vloeide voort uit grote onvoorziene humanitaire
noden in onder andere Irak, Afghanistan en West -Afrika. Zo maakte Nederland
het mede mogelijk dat in Irak direct na de start van de vijandelijkheden hulp
kon worden geboden, en werd in Afghanistan UNHCR in staat gesteld om haar
programma voor terugkerende vluchtelingen voort te zetten. Het gehele noodhulpbudget
werd uitgegeven via betrouwbare multilaterale en particuliere kanalen, en
in grote lijnen conform de «indicatieve financiële planning»
die eind 2002 was opgesteld.Het budget voor noodhulp aan niet-DAC-landen werd vrijwel geheel besteed
aan de gevolgen van de crisis in en om Tsjetsjenië.Het budget voor humanitair ontmijnen werd als aparte categorie ondergebracht
in het programma voor thematische medefinanciering (beleidsartikel 10). In
2003 werd het totale, voor NGO's beschikbare budget voor de periode 2004 tot
en met 2007 gecommitteerd aan diverse gespecialiseerde NGO's.In 2003 werd voor circa 60 procent van het totaal van de uitgaven voor
humanitaire hulp aan ontwikkelingslanden gebruik gemaakt van zogenaamde kanaalfinancieringsovereenkomsten
(KFO), die met Verenigde Naties, het Internationaal Comite van het Rode Kruis
en de Rode Halve Maan zijn aangegaan. Subsidie-aanvragen van NGO's zijn in
de meeste gevallen beoordeeld op basis van «conflictbeleidskaders»
(CBK). Deze worden opgesteld voor de belangrijkste bestemmingsgebieden van humanitaire hulpfondsen. In 2003 waren dat: Afghanistan, Angola, Burundi,
Democratische Republiek Kongo, West-Afrika, Ivoorkust, Irak, de Molukken,
Soedan en Somalië. Overigens werd ook buiten deze concentratiegebieden
hulp geboden, bijvoorbeeld in Noord-Korea. In 2003 zijn, in tegenstelling
tot de voornemens, geen nieuwe of herziene beleidskaders gepubliceerd. Een
van de oorzaken is, dat voorrang moest worden gegeven aan andere zaken (Irak!).
In 2003 is derhalve gewerkt op basis van de CBK's 2002. Daarbij is in 2003,
in overleg met het maatschappelijk middenveld, een nieuw format voor een subsidiebeleidskader
gerealiseerd, dat begin 2004 is gepubliceerd in de Staatscourant.2. Versterking van de nationale en internationale coördinatie
van humanitaire hulpverlening2a. Versterking van de nationale coördinatieBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Werkafspraken met andere ministeries gemaakt inzake rampenrespons
in het buitenland.• Installatie van het Nederlandse Urban Search and Rescue
team.• Afronding van het beleidskader civiel-militaire samenwerking (CIMIC).• Vergrote betrokkenheid van ambassades bij het Consolidated Appeal
Process (CAP).Overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en andere departementen heeft geleid tot een meer heldere afbakening van verantwoordelijkheden
inzake rampenrespons in het buitenland, waarbij uiteindelijk Buitenlandse
Zaken beslist over wel of niet inzetten van het hulpinstrumentarium.In 2003 werden de voorbereidingen voor de oprichting van een Nederlands Urban Search and Rescue team (USAR.nl) afgerond met de
installatie van het team door de minister van BZK in november. Na enkele afrondende
trainingen is het team vanaf februari 2004 ook inzetbaar in het buitenland.
Inzet vindt plaats in het kader van de «International Search and Rescue
Advisory Group» (INSARAG), een onderdeel van het Office for the Coordination
of Humanitarian Affairs (OCHA) van de SGVN. In 2003 organiseerde Nederland
een conferentie van de Europese en Afrikaanse leden van INSARAG.In nauwe samenwerking met het ministerie van Defensie is een beleidskader
voor civiel-militaire samenwerking (CIMIC) opgesteld en aan de Tweede Kamer
toegezonden, waarin uiteen is gezet op welke wijze en onder welke voorwaarden
door de betrokken departementen CIMIC-activiteiten worden uitgevoerd en gefinancierd.Bij diverse gelegenheden is met ambassades gesproken over het belang dat
Nederland hecht aan het Consolidated Appeal Process (CAP), en over de rol
die ambassades daarbij kunnen spelen. De actieve rol van de Nederlandse ambassades
bij de voorbereiding van CAP's wordt door OCHA bevestigd.2b. Verbetering internationale coördinatieBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Vooruitgang geboekt bij vergroting van de internationale coördinatie
rond, en de kwaliteit van het CAP.• Versterking van de coördinerende rol van OCHA.In de praktijk staan de Nederlandse inspanningen op het terrein van humanitaire
hulp altijd in het teken van verbeterde internationale coördinatie. Nederland
beschouwt coördinatie als het belangrijkste en meest kosteneffectieve
middel om te komen tot betere en efficiëntere hulpverlening. Om die reden
is en blijft het CAP van de Verenigde Naties het belangrijkste uitgangspunt
voor Nederlandse humanitaire hulpverlening.In het kader van het Nederlandse voorzitterschap van de Friends of OCHA stond in mei 2003 de jaarlijkse bijeenkomst van de
belangrijkste donoren van OCHA in het teken van een versterkte coördinerende
rol voor OCHA, en het geven van meer autonomie aan OCHA door donoren. De bijeenkomst
was een succes, zeker ook in de ogen van OCHA zelf. De «Good Humanitarian
Donorship conferentie» (zie ook hierna) leidde onder meer tot een tweetal
pilots, in Burundi en DRC, die moeten leiden tot een sterkere positie van
de humanitaire coördinator in crisisgebieden, en tot verbeterde –
want beter gecoördineerde – «Appeals». In het verlengde
van deze inspanningen ondersteunt Nederland via zijn ambassades in crisisgebieden
de sleutelpositie van OCHA in het veld. Het belang hiervan is onder meer benadrukt
tijdens overleg met de belangrijkste «humanitaire ambassades»,
in november 2003.In overleg met de meest betrokken VN-instellingen is Nederland in 2003
betrokken geweest bij het zoeken naar oplossingen voor het probleem van de
«kloof» tussen humanitaire hulp en wederopbouw. In internationaal
verband is door Nederland aangedrongen op een geïntegreerde benadering
door de Verenigde Naties, onder meer met betrekking tot de overdracht van
coördinerende taken (na de noodhulpfase) van OCHA naar UNDP. Deze ideeën
zijn ruimschoots terug te vinden in een VN-rapport over «de Transitiefase»,
opgesteld onder leiding van UNICEF-directeur Bellamy.3. Vergroten van de kwaliteit en effectiviteit van humanitaire
hulpBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Aanzet tot evaluatie humanitaire hulpprogramma.• Kanaalfinancieringsovereenkomsten gesloten met ICRC, UNHCR, UNICEF
en WFP, en in het verlengde hiervan met de betrokken organisaties een beleidsdialoog
opgestart.• Start – en bijna afronding – van een beleidsdialoog
met NGO's over effectieve samenwerking.• Good Humanitarian Donorship conferentie in Stockholm.Er bestaat voldoende inzicht in de kwaliteit en doelmatigheid van de activiteitenportefeuille.
Dit inzicht is gebaseerd op voortgangsrapportages, op resultaten van door
de uitvoerende organisaties zelf geïnitieerde evaluaties van noodhulpprogramma's,
in combinatie met internationale uitwisseling hierover, bijvoorbeeld via het European Committee Humanitarian Office (ECHO) of het Active Learning Network on Accountability and Performance
(ALNAP), en op kwalitatief goede rapportage door het postennetwerk. Mede gelet
op een beperkte personele capaciteit (op directieniveau) is niet gekozen voor
een systematische uitvoering van eigen evaluaties maar voor een integrale
evaluatie van het gehele humanitaire hulpprogramma door de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie (IOB). Hiertoe zijn in 2003 de eerste stappen gezet. Ook
is er sprake van voortgaand overleg met NGO's over kwaliteit van projectaanvragen
en -uitvoering. Verhoogde aandacht voor kwaliteitsverbetering komt
ook tot uitdrukking in het besluit van een aantal NGO's om in 2004, met steun
van het ministerie, een tweede conferentie rond kwaliteitsvraagstukken inzake
noodhulp te organiseren.In 2003 zijn met vier organisaties (ICRC, UNHCR, UNICEF en WFP) zogenaamde
Kanaalfinancieringsovereenkomsten (KFO) afgesloten. Deze overeenkomsten vereenvoudigen
de samenwerking op beheersmatig vlak. In ruil daarvoor zijn ze gebaseerd op
een jaarlijkse beleidsdialoog. De eerste ervaringen met deze systematiek zijn
positief. Tijd die eerder besteed werd aan correspondentie over «gedane
zaken» komt nu geleidelijk beschikbaar voor (voorbereiding van) een
inhoudsvolle beleidsdialoog met de betrokken organisaties, die overigens doorgaans
plaatsvindt als onderdeel van het algemene beleidsoverleg dat vanuit het ministerie
met die organisaties wordt gevoerd. Administratieve problemen met het secretariaat
van de VN belemmerden tot eind 2003 afsluiting van een KFO met OCHA, inmiddels
heeft ondertekening plaatsgevonden.Overigens is in 2003 ook met NGO's een dialoog gestart om de samenwerkingsrelaties
te stroomlijnen en te vereenvoudigen. Dit heeft geleid tot afspraken over
een meer resultaatgerichte werkwijze, die begin 2004 zal worden geformaliseerd.In 2001 stond Nederland, als organisator van de «kwaliteitsconferentie»
aan de wieg van het «Good Humanitarian Donorship» proces, het
proces dat onder meer moet leiden tot effectiever, transparanter en meer voorspelbaar
donorgedrag. De eerste fase van dit proces eindigde met een internationale
conferentie in Stockholm, in juni 2003. Inmiddels gaat het om een van de leidende
ontwikkelingen in de humanitaire wereld, waarbij alle belangrijke donoren
zijn aangesloten, en ook de VN in toenemende mate enthousiast meewerkt. Belangrijkste
uitvloeisel van de conferentie zijn twee «pilots» (in Burundi
en DRC) waarbij donoren in overleg met de VN/OCHA tot een betere formulering,
monitoring, evaluatie, uitvoering en financiering van het «Consolidated
Appeal» proberen te geraken. Daarnaast heeft Nederland het voorzitterschap
op zich genomen van een werkgroep van donoren die moet leiden tot een aanpassing
van de internationale definitie van humanitaire hulp (in overleg met het DAC)
en daarmee tot een veel beter inzicht in omvang en richting van internationale
humanitaire geldstromen.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
3 Humanitaire hulp (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen231 962247 110271 592252 984213 96239 022       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal218 096250 218259 402232 063213 96218 101       3.1 Noodhulp ontwikkelingslanden115 597144 176151 731134 344113 44520  8993.2 Noodhulp niet-DAC landen6 3204 3384 4353 7654 538– 7733.3 Ontmijnings- en kleine wapen fonds16 27316 05615 63813 85615 882– 2 0263.4 VN-vluchtelingenprogramma's54 77658 24960 19852 69852 69803.5 Wereldvoedselprogramma24 95827 22727 22727 22727 22703.6 Internationaal Comite Rode Kruis1721721731731721       Ontvangsten1533232323203.20 Doorberekening ICRC aan Defensie153323232320Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 3 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement1 6312 2572 3752 549Posten1 91120012 5162 700Totaal3 5424 2584 8925 250BELEIDSARTIKEL 4. GOED BESTUUR, MENSENRECHTEN EN VREDESOPBOUWA. Algemene beleidsdoelstellingNederland stelt zich ten doel mensenrechten, goed bestuur en vredesopbouw
te bevorderen in geselecteerde landen. Dat past mede in het bevorderen van
internationale ordening (artikel 1) en vindt in belangrijke mate toepassing
in de bilaterale ontwikkelingssamenwerking (artikel 6).De context waarin de beoogde doelstellingen en resultaten waren geformuleerd,
wijzigde zich in 2003 als gevolg van de nieuwe prioriteiten zoals geformuleerd
in de aan de kamer aangeboden notitie Aan Elkaar Verplicht. Zo is de lijst van partnerlanden aangepast; een aantal van de GMV-landen
vond daarin een plaats. Daarnaast werd bepaald dat in alle bilaterale programma's
goed bestuur aandacht zal krijgen, als component binnen sectoren of als sectoroverstijgend
thema. Mede in dat licht werd besloten tot verbreding van het beleidskader
van landenspecifieke GMV-kaders tot ontwikkeling van een meer algemene handleiding
voor de formulering en uitvoering van goed bestuursprogramma's; medio 2003
werd hiermee een begin gemaakt en in 2004 zal deze zijn beslag krijgen. Ten
aanzien van vredesopbouw ligt meer dan in het verleden de nadruk op een flexibel
en geïntegreerd Nederlands beleid op het gebied van vrede, veiligheid
en ontwikkeling in met name de Grote Merenregio, de Hoorn van Afrika en de
westelijke Balkan.De aangekondigde GMV-beleidskaders voor Colombia en de Palestijnse gebieden
werden om deze reden aangehouden.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenMensenrechtenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Verdere integratie van mensenrechten in OS.• Versterkte relatie tussen mensenrechten en conflicten (onder meer
in Afghanistan).• Totstandkoming EU-richtlijn «kinderen en gewapend conflict».• Vervolging oorlogsmisdadigers in Siërra Leone.Het voornemen om in 2003 te komen tot uitgewerkt beleid in zake de relatie
tussen het ontwikkelingsbeleid en mensenrechtenbeleid heeft met name vorm
gekregen in de nota Aan Elkaar Verplicht. Ook
het advies van de AIV is hierbij van groot belang geweest. In juni heeft Nederland
een seminar georganiseerd over mensenrechten voor de Nederlandse ambassades
en permanente vertegenwoordigingen. Dat heeft een belangrijke impuls gegeven
aan verdere integratie van mensenrechten in hun werkzaamheden. De mensenrechtenbenadering
van ontwikkelingssamenwerking zal verder worden uitgewerkt in de Goed Bestuur
notitie.Tevens heeft de integratie van mensenrechtenbeleid met conflictpreventie
en -beheersing in 2003 de nodige aandacht gekregen. In landen als Irak en
Afghanistan moet immers een rechtsstaat worden opgebouwd die een essentiële
rol vervult bij het beschermen van mensenrechten en het beheersen van huidige
en toekomstige conflicten. Nederland heeft een actieve rol gespeeld in de
vredesonderhandelingen in Soedan, waarbij mensenrechtenkwesties concreet aan
de orde werden gesteld.In 2003 kwam mede dankzij actieve Nederlandse inzet een EU-richtlijn tot
stand inzake kinderen en gewapend conflict. Hierdoor kan de EU effectiever
en gerichter optreden. Mede dankzij Nederlandse steun kon de speciale VN-rapporteur
inzake kinderen en gewapend conflict een positieve rol spelen, gericht op
de verbetering van de positie van kinderen in diverse conflicten, met name
in het Grote Merengebied. Daarnaast steunde Nederland diverse non gouvernementele
organisaties die zich inzetten voor de rechten van kinderen in conflictgebieden
(onder andere de NGO Coalition Against Child Soldiers).Op het terrein van de bestrijding van straffeloosheid en de berechting
van oorlogsmisdadigers heeft Nederland een belangrijke rol gespeeld bij de
totstandkoming en de financiering van het Speciale Tribunaal voor Siërra
Leone. Ook levert Nederland een voorname financiële bijdrage (EUR 200 000)
aan de Waarheids en Reconciliatie Commissie in dit land. Deze commissie moet
leiden tot verzoening in dit door oorlog en geweld getraumatiseerde land.De in de begroting genoemde IOB-evaluatie naar de uitvoering van het mensenrechtenbeleid
loopt nog. IOB is nog bezig met de deelstudie over de Nederlandse inzet gedurende
de afgelopen tien jaar in de VN-mensenrechtenfora. Volgens de planning van
IOB zal die studie begin 2005 klaar zijn.Goed bestuurBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Verbeterd gebruik van de reeds bestaande instrumenten ter beoordeling
van begrotingsuitvoering.• Een trainingsmodule gender budgeting is ontwikkeld.• Via het Matra-programma werden diverse landen waaronder Servië-Montenegro
(als zestiende aan de landenlijst toegevoegd) ondersteund bij hervormingen
van het politieke bestel.• Totstandkoming VN-verdrag tegen corruptie.Het gebruik van bestaande instrumenten ter beoordeling van begrotingsvoorbereiding,
begrotingsuitvoering en begrotingsverantwoording is verbeterd door de volgende
activiteiten:– workshop over begrotingsbeleid bij WB en IMF voor relevante ambassades;– twee introductiecursussen ter zake voor departement en posten;– opstarten van een training en coaching programma voor staf van
ambassades in elf OS-landen;– opstellen van handreiking over adequaat begrotingsbeleid gericht
op versterking van analyse op dit terrein in de jaarplancyclus;– opstarten van het disseminatie programma dat zich richt op uitwisseling
van kennis en ervaringen op departement en posten.Een trainingsmodule gender budgeting werd
opgesteld die zal worden opgenomen in het trainingsaanbod voor ambassades
die deelnemen aan het Public-Finance-Management-ondersteuningsprogramma.De Nederlandse inspanning bij te dragen aan het democratisch gehalte en
legitimiteit van het politieke bestel in ontwikkelings- en OVSE-landen heeft
naar zijn aard een indirect en voorwaardenscheppend karakter. Met 149 korte-termijnwaarnemers,
onder wie 24 Kamerleden, en 27 lange-termijnwaarnemers nam Nederland deel
aan negentien missies voor verkiezingswaarneming. Deze waarnemingsmissies
hebben, in geval van een positief oordeel, bijgedragen aan het vertrouwen
van burgers in het verkiezingsproces.In juni 2003 nam Nederland het, jaarlijks roulerende, voorzitterschap
op zich van IDEA, het International Institute for Democracy
and Electoral Assistance. IDEA levert, mede met Nederlandse financiering,
expertise en toegepast onderzoek op het gebied van democratisering en verkiezingsondersteuning
aan de lidstaten en via regionale steunpunten aan overheden en middenveld
in ontwikkelingslanden.Via het Nederlandse IMD, Institute for Multi-party
Democracy, is gewerkt aan versterking van de capaciteit van politieke
partijen en het politieke bestel in dertien ontwikkelingslanden. Het nog jonge
IMD heeft belangrijke vooruitgang geboekt op het vlak van het programmamanagement
en de ontwikkeling van strategie en werkwijze in het veld. In een aantal IMD-programmalanden
zijn positieve ontwikkelingen in de relaties tussen politieke partijen en
binnen partijorganisaties mede aan de IMD-activiteiten toe te schrijven.Matraprogramma: begin 2003 werd Servië/Montenegro als zestiende land
toegevoegd aan de landenlijst. Kenmerkend voor de Matra-samenwerking was de
bevordering van partnerschap van Nederlandse niet-gouvernementele organisaties,
decentrale bestuursorganisaties en politieke partijen met gelijkgerichte organisaties
in de doellanden. In het Matra Opleidingen Programma werd op pilotbasis een
institutionele component ingebracht. Matra/PIN en Matra/KAP werden voorzien
van een betere procedurele basis. Begin 2003 werd een rapportage over de voortgang
van Matra in de periode 1999–2001 aangeboden aan de voorzitter van de
Tweede Kamer. Uit deze rapportage blijkt duidelijk hoe de in de beleidsbrief
Matra van medio 2000 aangekondigde intensivering en differentiatie van Matra
gestalte heeft gekregen.Nederland behoorde tot de 95 landen die, na een intensief onderhandelingsproces,
in december in Mexico het VN-verdrag tegen corruptie ondertekenden. Nederland
was – naast Oostenrijk, Mexico en Colombia – één
van de landen die in 2001 een complete ontwerptekst voor het verdrag indienden
en is steeds actief betrokken geweest bij de onderhandelingen. Met het totstandkomen
van het VN-verdrag tegen corruptie bestaat er nu voor het eerst een juridisch
bindend instrument met een mondiale reikwijdte.Daarnaast functioneert sinds 2002 in Utsteinverband een Virtual Resource
Centre ter ondersteuning van de (ambassade)staf van vier donorlanden bij activiteiten
ter voorkoming en bestrijding van corruptie. Hoewel de uitstraling van dit
initiatief vooralsnog achterblijft bij de verwachtingen, is in 2003 een aantal
praktische instrumenten ontwikkeld (onder andere een anti-corruptietraining
en een helpdesk) die het Resource Centre naar verwachting een grotere meerwaarde
zullen geven.Contacten met relevante posten over corruptiebestrijding zijn geïntensiveerd
en zijn zowel gericht op rapportage als op programmering. Een aantal posten
is actief waar het gaat om capaciteitsversterking op dit terrein, zoals ondersteuning
van studies naar corruptiebestrijding, van oprichting van anti-corruptiecommissies
en van lokale activiteiten van Transparency International.Aan de voorgenomen scan van een aantal PRSP's op anti-corruptie is als
gevolg van de discussie over de nieuwe lijst van partnerlanden en door gebrek
aan capaciteit geen uitvoering gegeven. Bekeken wordt op welke wijze dit punt
in 2004 bij de verdere intensivering van contacten met posten over dit onderwerp
kan worden meegenomen. Daarbij zal overigens in het achterhoofd gehouden worden
dat Duitsland – één van de Utsteinpartners – eind
2003 een soortgelijke exercitie is gestart.Inzake de ondersteuning van decentralisatieprocessen en de versterking
van lokaal bestuur werd in 2003 in samenwerking met SNV een regionale workshop
«versterking lokaal bestuur» gehouden voor posten in Azië.
Tevens werd een European Centre for Development Policy Management (ECDPM)
onderzoek afgerond naar SWAP's en decentralisatie. Daaruit is een aantal concrete
aanbevelingen gedestilleerd.VredesopbouwBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Toegenomen stabiliteit in Soedan.• Implementatie van DDR in Rwanda en Angola.• Opstarten DDR in Burundi en DRC.Nederland is actief betrokken bij het vredesproces in Soedan en heeft
onder meer daaraan bijgedragen door financiering van waarnemers in het Nubagebergte.
Daarnaast zijn informele vredesprocessen ondersteund via bijdragen aan maatschappelijke
organisaties als IKV, War-torn Societies Project International en International Alert; het betrof uiteenlopende
landen als Macedonië, Guatemala, Somalië en Rwanda. Voorts kwam
een kader voor stabiliteitsanalyse tot stand, het Stability
Assessment Framework, dat vervolgens werd toegepast in Kenya en Rwanda,
ter ondersteuning van de post bij het aanscherpen van beleid op het gebied
van conflictpreventie. Een grotere positieve rol van media bij conflicten
werd gestimuleerd door bijdragen voor Press Now, Search
for Common Ground en het Institute for War and
Peace Reporting.Tezamen met de Utsteinpartners werd het belang van transparantie van defensiebegrotingen
bepleit bij de Wereldbank. Dit heeft geresulteerd in een bijeenkomst over
dit onderwerp begin februari 2004. Mogelijke vormen van samenwerking ter zake
zijn in kaart gebracht. Voorts werd in samenwerking met Instituut Clingendael
een instrument ontwikkeld en gepubliceerd dat behulpzaam moet zijn bij het
ontwerp van programma's voor hervorming van de veiligheidssector; dit zogenoemde
SSR-instrument werd ook onder de aandacht gebracht bij de OESO.Het Multi-country Demobilisation and Re-integration Programme voor de
Grote Merenregio is actief begeleid en aangestuurd, in met name Rwanda, Burundi
en de DRC. In augustus reisden de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
en de minister van Buitenlandse Zaken naar de regio, onder meer om kennis
te nemen van voortgang en knelpunten in dit programma.Stability Assessment Framework (SAF)Het doel van SAF is om gezamenlijk met de ambassade, het maatschappelijk
middenveld, de internationale gemeenschap en zo mogelijk ook met de lokale
regering, tot een stabiliteitsanalyse te komen en de bevindingen te integreren
in ons beleid en activiteiten. De SAF was eerst toegepast in Rwanda en Mozambique.
In 2003 is daaropvolgend een analyse verricht in Kenia en een update gemaakt
in Rwanda. Opmerkelijk was dat na deze exercitie zowel de OS- als politieke
middelen gezamenlijk ingezet werden om stabiliteit te bevorderen. Zo kan OS
de structurele en langetermijnproblemen aanpakken en politieke middelen kunnen
voor de mogelijke conflict «triggers» ingezet worden, zoals mensenrechtenschendingen,
of in de voorbereiding van verkiezingen.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
4 Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen86 00291 84669 20961 80150 44011 361       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal42 39360 23974 92056 66881 827– 25 159       4.1 Centraal programma GMV in ontwikkelingslanden17 42026 16038 78824 52644 666– 20 1404.2 Matra/goed bestuur21 79030 65432 42728 54433 757– 5 2134.3 POBB/MR6878849361 1029081944.4 Gemeente initiatieven2 4962 5412 7692 4962 4960Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 4 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement2 3992 6894 1324 434Posten4 7134 9936 8407 340Totaal7 1137 68210 97211 774BELEIDSARTIKEL 5. EUROPESE INTEGRATIEA. Algemene beleidsdoelstellingDe regering stelt zich wat betreft het Europese integratieproces ten doel
de integratie te verdiepen, de EU uit te breiden en het externe beleid van
de Unie te versterken.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Verdieping van de integratie1a. Het toekomstdebatBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Succesvolle afronding van de werkzaamheden van de Europese Conventie.• Voortgang ten aanzien van de thema's van democratische legitimiteit,
transparantie en slagvaardigheid in de Conventie en daaropvolgende IGC (Intergouvernementele
Conferentie) alsook daarbuiten.• Succesvolle bilaterale samenwerkingsverbanden binnen het kader
van de Conventie (bilaterale bijdragen met Spanje, Frankrijk, VK en Zweden).• Succesvol gebleken gecoördineerde Benelux-positie in de Conventie
en IGC betreffende het institutionele kader ter versterking van de communautaire
methode.• Verwezenlijken van Nederlandse wensen in de Conventie alsook aandacht
voor resterende Nederlandse prioriteiten in de IGC.• De publieke en maatschappelijke discussie is in 2003 goed op gang
gekomen.Er is een stevige inspanning geleverd om voldoende aandacht in de Conventie –
en de daarop volgende IGC – te waarborgen voor democratische legitimiteit,
transparantie, slagvaardigheid, constitutionalisering en een effectief extern
beleid van de EU.In januari 2003 ging de «fase van voorstellen» van de Conventie
van start waarbij het presidium van de Conventie voorstellen voor een nieuwe
verdrag voor Europa presenteerde. In de daaropvolgende maanden is uitvoerig
gesproken over waarden en grondrechten, doelstellingen van de Unie, bevoegdheidsverdeling,
subsidiariteit en rol van nationale parlementen, het institutionele kader,
de financiën van de Unie, de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid,
sociaal-economisch beleid en het externe beleid. Nederland heeft daar actief
een rol in gespeeld, zowel individueel als in voorkomend geval in passende
samenwerkingsverbanden. Het parlement is steeds uitvoerig geïnformeerd
en er heeft een intensieve dialoog met het parlement plaatsgevonden. Vanuit
het parlement is ook een actieve inbreng geleverd aan de discussie en voortgang
van de Conventie.Met de Benelux, daarin gesteund door andere gelijkgezinde landen, leverde
de regering een belangrijke bijdrage aan het debat over de instellingen. Deze
bijdrage bleek beslissend voor het bereiken van overeenstemming over het institutionele
kader in de eindfase van de onderhandelingen. Het door de Conventie opgestelde
ontwerpverdrag is vervolgens op 18 juli 2003 aan het Italiaanse voorzitterschap
aangeboden. Het Conventieresultaat gold als uitgangspunt in de daaropvolgende
IGC die op 4 oktober 2003 van start ging. Daarin vroeg de regering
aandacht voor een aantal voor Nederland essentiële wensen: schrappen
van de Wetgevende Raad, eerlijke toegang tot het ambt voorzitter Europese
Raad, grotere democratische betrokkenheid van het Europees Parlement bij verkiezing
van de voorzitter van de Commissie, behoud van unanimiteit in de besluitvorming
over de Financiële Perspectieven en versterking van de rol van het Hof
bij de naleving van het Stabiliteits-en Groeipact. Het laatste punt werd gedurende
de IGC toegevoegd – tijdens het zogenaamde «Conclaaf» te
Napels op 28 november 2003 (met een interventie van de staatssecretaris van
Buitenlandse Zaken, zonder formeel tekstvoorstel) – naar aanleiding
van de discussies omtrent de naleving van het Stabiliteits- en Groeipact,
en met oog voor de motie daarover in het parlement.De Europese Raad is er op 12–13 december 2003 niet in geslaagd de
IGC af te ronden en overeenstemming te bereiken over een nieuw verdrag voor
de Unie. Een compromis kon vooral niet bereikt worden omdat op het institutionele
vlakde posities van landen nog te ver uit elkaar lagen, met name ten aanzien
van de definitie van gekwalificeerde meerderheid. Het inkomende Ierse voorzitterschap
heeft de taak gekregen een inventarisatie van de resterende openstaande kwesties
te maken om daarover aan de in maart 2004 te houden Europese Raad te rapporteren.
Eerst dan wordt bezien hoe de doorgaat.Buiten het kader van de Conventie en de IGC is voortgang geboekt met het
democratisch en transparant maken van de EU. Zo is er overeenstemming over
het Statuut Europese Politieke Partijen en ligt ereen Interinstitutioneel
Akkoord (IIA) over betere regelgeving. Nederland heeft zich in de onderhandelingen
over dit IIA positief opgesteld. Streven was een helder en substantieel akkoord
in Europa. Nederland heeft zich met succes ingezet voor het behoud van alternatieve
vormen van implementatie, zoals coregulering en zelfregulering. Ook heeft
Nederland gepleit voor een versnelde behandeling van codificatiewetgeving.
Dit heeft geleid tot de afspraak dat de Raad en het Europees Parlement binnen
zes maanden na inwerkingtreding van het akkoord hun werkmethoden ten aanzien
van voorstellen voor vereenvoudigde besluiten zullen wijzigen.De regering heeft zich ingezet voor het stimuleren van een brede discussie
over de toekomst van de Europese Unie in eigen land, zowel met het parlement
als met maatschappelijke organisaties. Rondom de Conventie en de IGC is actief
het maatschappelijk en parlementair debat aangemoedigd. Bijvoorbeeld door
een intensieve informatievoorziening en een uitgebreide dialoog met het parlement.
Maar ook door het opzetten en ondersteunen van publieksvoorlichtingsbijeenkomsten,
een actieve informatiecampagne, nauwe contacten met het maatschappelijk middenveld
en bijdragen in verschillende media. Dit alles heeft geleid tot regelmatige
aandacht in het parlement (debatten over de Conventie en de IGC – vooral
vanaf juni) alsook in de media.1b. KenniseconomieBelangrijke behaalde resultaten in 2003• De Nederlandse prioriteiten voor de Lissabon-strategie komen herkenbaar
terug in de conclusies.• Toenemende aandacht voor vergrijzing in de Lissabon-strategie.De EU boekte goede resultaten tijdens de Europese Voorjaarsraad 2003 over
de Lissabon-strategie. De Voorjaarsraad heeft vanwege het huidige economische
klimaat vooral veel nadruk gelegd op het economische beleid. Niettemin is
de balans tussen de economische, sociale en milieubelangen goed behouden gebleven.
De Lissabon-strategie blijft richtinggevend voor het sociaal-economische beleid
ondanks de huidige economische tegenwind.De Commissie meet jaarlijks de voortgang van de individuele lidstaten
op het terrein van de Lissabon-strategie in haar voorjaarsrapport. Dit doet
zij aan de hand van een aantal structurele indicatoren voor economische hervormingen,
werkgelegenheid, sociale cohesie en milieu. De prestaties van sommige individuele
lidstaten laten nog te wensen over. De methode van de Commissie maakt dit
ook duidelijk zichtbaar.Belangrijk is ook de stroomlijning tussen de belangrijkste instrumenten
voor beleidscoördinatie. De lidstaten zijn er meer en meer van doordrongen
dat de Lissabon-strategie zich bevindt op de snede van Europees en nationaal
beleid. Ondanks het vrijwillige karakter van het instrumentarium, bevordert
deze wisselwerking, de convergentie van nationaal beleid van de lidstaten
zoals toenadering op het gebied van pensioenen. De vergrijzing heeft de aandacht
behouden, zo voerden de lidstaten de discussie over hun begrotingsbeleid en
over sociale bescherming. Ook is de vergrijzing reden geweest om initiatieven
te ontwikkelen op het gebied van gezondheidszorg en ouderenzorg. Voorts hebben
de regeringsleiders het belang van implementatie, vooral op nationaal niveau,
benadrukt.De Nederlandse voorbereidingen voor de Europese Raad van voorjaar 2003
hebben daarmee resultaat gehad. De Nederlandse prioriteiten (vertrouwen, werk,
en innovatie, kennis en ondernemerschap) zijn herkenbaar in de conclusies.
Ook hebben de twee bilaterale initiatieven met respectievelijk Ierland en
Polen effect gesorteerd. Met deze initiatieven is geïnvesteerd in de
relatie met het Ierse Voorzitterschap en een belangrijke toekomstige lidstaat.
Voorts hebben de sociale partners en de milieubeweging inbreng geleverd bij
de voorbereidingen voor de Voorjaarsraad.Nederland hecht aan nauwe betrokkenheid van de kandidaat-lidstaten bij
de Lissabon-strategie. In dit kader hebben de premiers van Nederland en Polen
in aanloop naar de Europese Voorjaarsraad een gezamenlijk artikel gepubliceerd
over betrokkenheid van de kandidaat-lidstaten bij de Lissabon-strategie.Voor de begrotingsdiscipline en schuldreductie was 2003 een moeilijk jaar.
Nederland heeft zich ingezet voor naleving van de regels van het Stabiliteits-
en Groeipact. Tijdens de Ecofin Raad van 25 november 2003 is Nederland door
diverse lidstaten gesteund in zijn opstelling. Dit voorkwam niet dat Frankrijk
en Duitsland van de regels afweken. Toch hebben Frankrijk en Duitsland, mede
onder druk van Nederland, in de conclusies van de Raad opgenomen dat zij blijven
hechten aan uitvoering van de regels van het Pact en het Verdrag. De doelstellingen
van het Stabiliteits- en Groeipact zijn daarmee als zodanig gewaarborgd. De
Commissie heeft zich, mede onder druk van Nederland, gebogen over de gang
van zaken tijdens de Ecofin Raad van 25 november 2003. Zij heeft recent besloten
om de Raad voor het Europese Hof te dagen om te toetsen of de procedure die
de Raad destijds gevolgd heeft, rechtmatig was.1c. Landbouw, voedselveiligheid en visserijBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Hervorming EU Gemeenschappelijk Landbouwbeleid : duurzamer, marktgerichter
en minder handelsverstorend.• Nieuwe richtlijn MKZ (Mond- en Klauwzeer) die noodvaccinatie mogelijk
maakt.• Meerjarig herstelplan voor kabeljauw, overeengekomen door de Landbouw-
en Visserijraad in december 2003.De Landbouw- en Visserijraad (LVR) heeft in juni onder Grieks voorzitterschap
een politiek akkoord bereikt over de hervorming van het Gemeenschappelijke
Landbouwbeleid (GLB). Daarin zijn de belangrijkste principes uit de oorspronkelijke
voorstellen voor de mid-term review (MTR) grotendeels
overeind gebleven. Als gevolg van de hervorming wordt het Gemeenschappelijke
Landbouwbeleid duurzamer, marktgerichter en minder handelsverstorend. De Nederlandse
inzet was er op gericht de Commissie zoveel mogelijk te ondersteunen en daarmee
te voorkomen dat het hervormingspakket zou verwateren. Die opzet is grotendeels
geslaagd. Voor Nederland is met name van belang dat nu gekozen is voor het
principe van volledige ontkoppeling van de directe inkomenssteun van de productie.
Bovendien is de toekenning van betaling van inkomenspremies afhankelijk gemaakt
van het voldoen aan standaarden op het gebied van milieu, dierenwelzijn en
voedselveiligheid (de zogenaamde cross compliance).
De vergroening van het beleid wordt verder gestimuleerd door de overeengekomen
versterking van het plattelandsbeleid. De uitkomsten van de mid-term review staan meer gedetailleerd omschreven in de Staat van
de Europese Unie 2004 en in een brief van minister Veerman aan de Tweede Kamer
(7 juli 2003).De Raad bereikte in 2003 eveneens een akkoord over regelgeving inzake
Mond- en Klauwzeer (MKZ). Nederland heeft zich sterk gemaakt voor dit akkoord,
dat inhoudt dat binnen de EU noodvaccinatie mogelijk wordt als alternatief
bestrijdingsmechanisme voor het doden van dieren in geval van een uitbraak
van MKZ. Noodvaccinatie moet echter wel binnen de kaders van het non-vaccinatiebeleid
vallen, waaraan de EU vooralsnog vasthoudt.In december 2003 bereikte de Raad een politiek akkoord over een meerjarig
herstelplan voor de kabeljauwstand. Nederland stemde in met dit akkoord. Een
cruciaal onderdeel in het kabeljauwherstelplan wordt gevormd door de afspraken
over de beperking van de visserij-inspanning, een systeem waar Nederland actief
voor gepleit heeft. In combinatie met de vaststelling van de toegestane vangsthoeveelheden
voor 2004 bieden de plannen een goede basis voor het herstel van kabeljauwstand
binnen de beoogde termijnen van vijf tot tien jaar. Ten aanzien van het externe
visserijbeleid is tijdens het Italiaanse voorzitterschap de discussie gevoerd
over een mededeling inzake partnerschapsovereenkomsten met derde landen. Het
Ierse voorzitterschap tracht in de eerste helft van 2004 af te ronden door
aanname van Raadsconclusies. Nederland heeft bij de bespreking van dit onderwerp
benadrukt dat de belangen van ontwikkelingslanden steeds moeten worden meegenomen.
Evaluaties van bestaande overeenkomsten en wetenschappelijk advies dienen
de basis te vormen voor toekomstige partnerschapsovereenkomsten.1d. Veiligheid (ruimte voor vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid)Belangrijke behaalde resultaten in 2003• De streefdata voor asiel- en immigratiewetgeving, zoals overeengekomen
tijdens de Europese Raad van Sevilla, zijn deels gehaald: de Dublin-II-verordening
en de richtlijnen «gezinshereniging» en «minimumnormen voor
de opvang van asielzoekers» werden tijdig afgerond. Ook is er een politiek
akkoord over de status van «langdurig verblijvende derdelanders»
bereikt.• Een betere samenwerking bij grensbewaking is bereikt, onder andere
door de oprichting van een Europees agentschap terzake. Een aantal terug-
en overnameovereenkomsten met derde landen werd afgerond (Hong Kong, Macao,
Sri-Lanka). De onderhandelingen met onder andere Albanië (bijna afgerond),
Marokko en Rusland zijn nog gaande.• Het wetsvoorstel voor gemeenschappelijke onderzoeksteams is naar
het Nederlandse parlement gestuurd. Afronding is voorzien voor voorjaar 2004.• Er is overeenstemming over de definities van, en straffen op seksuele
uitbuiting van kinderen, milieucriminaliteit en corruptie in de private sector.
Ook is een akkoord bereikt over de bestrijding van illegale drugshandel. Voorts
zijn afspraken gemaakt over de voorwaarden voor confiscatie van opbrengsten
van misdrijven; en konden lidstaten zich vinden in de wederzijdse erkenning
van geldsancties, waardoor boetes opgelegd in de ene lidstaat geïnd kunnen
worden in de andere lidstaat.De verordening die bepaalt welke Lidstaat verantwoordelijk is voor het
in behandeling nemen van asielverzoeken (Dublin II) en de richtlijn waarin
het recht op gezinshereniging wordt bepaald, zijn in 2003 afgerond. Ook de
richtlijn over minimumnormen voor de opvang van asielzoekers is begin 2003
vastgesteld. In juni 2003 bereikte de Raad een politiek akkoord over de status
van langdurig verblijvende derdelanders. Nederland is voorstander van een
gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid. De doelstelling van een gemeenschappelijk
Europees asielsysteem is destijds ook op Nederlands initiatief opgenomen in
de conclusies van de Europese Raad van Tampere (1999). De afronding van deze
richtlijnen draagt hieraan bij. Er is geen overeenstemming bereikt over de
richtlijn over de erkenning en status van onderdanen van derde landen en staatlozen
als vluchtelingen en de richtlijn over de procedures in de Lidstaten voor
toekenning van de vluchtelingenstatus.Betere samenwerking bij grensbewaking krijgt gestalte in een agentschap
voor het beheer van de buitengrenzen. In november 2003 is hierover overeenstemming
bereikt. In de strijd tegen illegale immigratie heeft de Unie terug- en overnameovereenkomsten
(T&O's) gesloten. In 2003 zijn de eerste T&O's afgesloten met Hong
Kong, Macao en Sri Lanka. Met andere landen is de Commissie begonnen met onderhandelingen
c.q. heeft de Commissie een mandaat gekregen om dat te doen (Albanië,
Algerije, China, Marokko, Oekraïne, Pakistan, Rusland en Turkije). Nederland
onderschrijft het belang van het afsluiten van terug- en overnameovereenkomsten.Op 1 januari 2003 is het kaderbesluit voor gemeenschappelijke onderzoeksteams
ter bestrijding van drugshandel, mensenhandel en terrorisme in werking getreden.
Deze teams moeten de lidstaten helpen bij een meer effectieve, gezamenlijke
aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit.In 2003 is een kaderbesluit aangenomen over de bestrijding van kinderpornografie
alsook mensenhandel. Overeenstemming is bereikt over de definities van en
straffen op seksuele uitbuiting van kinderen. Eveneens is in 2003 overeenstemming
bereikt over de definities van en straffen op milieucriminaliteit. Tijdens
de Raad van november 2003 is overeenstemming bereikt over het kaderbesluit
drugs. Het bewerkstelligt een gemeenschappelijke definitie van drugshandel
en een zekere harmonisering van straffen. Het kaderbesluit is gericht op de
bestrijding van grensoverschrijdende drugshandel. Het politiek akkoord maakt
mogelijk dat Nederland het gedoogbeleid («coffeeshop beleid»)
kan handhaven.Het kaderbesluit tot vaststelling van de definitie van terrorisme en de
straffen voor terroristische misdaden had per 1 januari 2003 in werking moeten
treden. Lidstaten zullen een aantal delicten als van terroristische aard aanduiden
en de straffen voor terroristische daden harmoniseren. Enkele lidstaten, waaronder
Nederland, hebben echter de noodzakelijke wetswijzigingen nog niet doorgevoerd.
In Nederland dient de Senaat zich nog over het voorstel uit te spreken. Ook
wordt over de afspraken voor de wederzijdse erkenning van confiscatiebeslissingen
nog onderhandeld.1e. Milieu en transportBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Voortgang met de liberalisering van de energiemarkt, vaststelling
van richtlijnen met betrekking tot energiebesparing en ter bevordering van
biobrandstoffen in de transportsector en een politiek akkoord op de richtlijn
voorzieningszekerheid gas.• Ratificatie van het Bioveiligheidsprotocol door de EG, een politiek
akkoord over de richtlijn milieuaansprakelijkheid en vaststelling van de richtlijn
CO2-emissiehandel.• Met de onderhandelingen over de richtlijn Eurovignet en het Tweede
Spoorwegpakket werd goede voortgang gemaakt; het Europees Agentschap voor
Maritieme Veiligheid is vanaf 2004 operationeel.Er is duidelijk vooruitgang geboekt in de liberalisering van de energiemarkt.
Zo is er een richtlijn inzake energiebelastingen, een richtlijn inzake de
aanpassing van de bestaande richtlijnen voor elektriciteit en gas en een verordening
betreffende grensoverschrijdende handel in elektriciteit vastgesteld.Ook wanneer het gaat om het zekerstellen van de toekomstige voorziening
werden belangrijke resultaten geboekt. Zo werd in het kader van energiebesparing
de richtlijn voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling (WKK) vastgesteld.
Wat betreft diversificatie van energiebronnen werd een richtlijn vastgesteld
ter bevordering van biobrandstoffen in de transportsector. De EU ligt echter
achter op schema wat betreft gebruik van renewables: het aandeel renewables
in de energiemix blijft met 6 procent laag ten opzichte van de streefwaarde
van 12 procent in 2010.Met betrekking tot het zekerstellen van voldoende aanvoer van fossiele
energie heeft de Raad een begin gemaakt met het formuleren van een extern
beleid richting producerende en doorvoerlanden.Conform de inzet van Nederland heeft de Raad een voorstel voor een richtlijn
inzake de voorzieningszekerheid van gas (politiek akkoord) dusdanig gewijzigd
overgenomen dat de nationale soevereiniteit over bodemschatten
onder alle omstandigheden gehandhaafd blijft. De Europese Commissie krijgt
daarover, in tegenstelling tot haar voorstel, geen zeggenschap.Tenslotte kwam de Raad tot een politiek akkoord over het programma «Intelligente
energie voor Europa» voor de jaren 2003–2006. Het gaat om (voortzetting
van) ondersteuning van beleidsstudies op het gebied van duurzame energie (Altener),
energiebesparing (SAVE), transport (STEER) en samenwerking met ontwikkelingslanden
(Coopener). Het budget voor de jaren 2003–2006 bedraagt EUR 200
miljoen.Voor wat betreft diverse beleidsvoornemens op het gebied van internationaal
milieubeleid wordt tevens verwezen naar: «Bevordering van de ecologische
ordening» (beleidsartikel 1), met name voor wat betreft klimaat, chemische
stoffen en bioveiligheid. Het Bioveiligheidsprotocol is in 2003 door de EG
geratificeerd. Daarnaast is het protocol op 11 september 2003 in werking getreden.
Voorts werd in 2003 een drietal verordeningen inzake genetisch gemodificeerde
organismen (ggo's) van kracht: over traceerbaarheid en etikettering van ggo's,
over ggo-levensmiddelen en diervoeders en om enkele resterende zaken te regelen
ter implementatie van het Bioveiligheidsprotocol.In juni 2003 werd in de Raad een politiek akkoord bereikt over de richtlijn
inzake milieu-aansprakelijkheid. In januari 2004 is de conciliatie-procedure
gestart, die ertoe moet leiden dat de richtlijn medio 2004 van kracht zal
worden.In 2003 werd tussen Raad en Europees Parlement overeenstemming bereikt
over de richtlijn CO2-emissiehandel. Het Europese stelsel gaat
op 1 januari 2005 van start. In het najaar van 2003 presenteerde de Commissie
een voorstel over een aanvullende regeling die het gebruik van CDM- en JI-credits
in het Europese stelsel mogelijk maakt.Sinds oktober 2003 bespreekt de Raad de ontwerp-verordening inzake de
toelating van chemische stoffen (REACH). De behandeling van dit gecompliceerde
dossier zal nog geruime tijd duren. De Raad heeft zich tevens gebogen over
de ontwerp-richtlijn inzake de kwaliteit van zwemwater. De behandeling daarvan
wordt nog voortgezet.De Raad heeft eveneens een begin gemaakt met de behandeling van de Vierde
Dochterrichtlijn Luchtkwaliteit.In 2003 zijn vorderingen gemaakt met de herziening van de Richtlijn Eurovignet.
Doel hiervan is de lidstaten een communautair kader te bieden voor een afstandsgerelateerde
gebruiksheffing voor het vrachtvervoer over de weg. Zo komt het principe «de
gebruiker betaalt» meer tot zijn recht. Definitieve besluitvorming heeft
nog niet plaatsgevonden.Aanname van het Tweede Spoorwegpakket heeft plaatsgevonden. Dit behelst
regelgeving om te komen tot liberalisering van het goederenvervoer en de oprichting
van een Europees Spoorweg Agentschap. De openstelling van nationale markten
en het toestaan van cabotage is een noodzakelijke voorwaarde om een verbetering
van de concurrentiepositie van het spoor te bewerkstelligen.Het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid (EMSA) is vanaf begin
2004 operationeel. Tot de oprichting van dit agentschap is besloten na het
vergaan van olietanker Erika voor de Bretonse kust in 1999. De standplaats
is Brussel. Het Europees Agentschap voor Luchtvaart Veiligheid (EASA) is in
2003 van start gegaan. De standplaats is Keulen.Teneinde de toenemende congestie in het Europese luchtruim het hoofd te
kunnen bieden zijn in 2003 stappen ondernomen die ertoe moeten leiden dat
het Europese luchtruim eind 2004 is omgevormd tot een gemeenschappelijk luchtruim
dat valt onder één EU-wetgevingsregime. Deze single European sky zal in eerste instantie alleen de hogere luchtlagen
omvatten.2. Uitbreiding van de EUBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het ratificatieproces van het toetredingsverdrag ligt op schema.
In april 2003 werd het toetredingsverdrag inzake de tien kandidaatlidstaten
(Polen, Hongarije, Slovenië, Tsjechië, Slowakije, Estland, Letland,
Litouwen, Malta en Cyprus) getekend. In november heeft de Tweede Kamer de
goedkeuringswet bij het toetredingsverdrag aangenomen.• Via voldoende garanties van de Commissie voor toepassing van de
in het acquis communautaire en het toetredingsverdrag vervatte
vrijwaringsclausules is de zorgvuldigheid van het toetredingsproces gewaarborgd.• Met Bulgarije en Roemenië zijn al in 2002 «partnerschappen»
gesloten, waarbinnen, gericht op de toetreding, wordt samengewerkt vanuit
alle bij het toetredingsproces betrokken ministeries. Dat proces is in 2003
geïntensiveerd en wordt in 2004 versterkt.• Twinning (Kandidaat-lidstaten van de EU moeten bij toetreding het acquis communautaire hebben overgenomen en geïmplementeerd.
Met het oog hierop worden de overheid en het rechtstelsel in deze landen versterkt
(«institution building»). Het belangrijkste, specifiek op dit
doel gerichte EU-programma is twinning. Het wordt uitgevoerd door publieke
instellingen in de lidstaten. Zij delen hun ervaring betreffende het overnemen
en toepassen van het Acquis met zusterinstellingen in de kandidaat-lidstaten.):
Nederland stijgt opnieuw in de noteringen qua hoeveelheid Twinning-projecten
(en eindigt in de twinningronde 2003 als derde na Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk. Nederlandse deelnemers zijn voorbereid op komende Transitiefaciliteit
voor Institution Building («post-accessiesteun»)
voor de tien toetreders. Deelgenomen aan technisch overleg van Commissie met
lidstaten over twinning als instrument in kader «Wider Europe».De regering heeft zich in 2003 ten doel gesteld de toetreding van tien
kandidaat-lidstaten in 2004 verder voor te bereiden, de onderhandelingen met
Bulgarije en Roemenië te vervolgen en een nieuwe fase in relatie EU –
Turkije vorm te geven. Dit door een actieve Nederlandse inbreng in EU-kader,
gericht op het zorgvuldig verloop van het gehele uitbreidingsproces.Terwijl het Matra pre-accessie-instrumentarium voor de toetredende landen
wordt uitgefaseerd, wordt gewerkt aan een faciliteit voor partnerschappen
na de toetreding. Die kan direct bij toetreding van start gaan tot 2007, net
als de faciliteit voor institutionele versterking van de Europese Commissie.De toetredingsonderhandelingen met Bulgarije en Roemenië vorderen
in een verantwoord tempo dat recht doet aan de voortgang die beide landen
in de praktijk maken. De onderhandelingskalender voor Bulgarije en Roemenië
is nader gedefinieerd door de Europese Raad van Kopenhagen in december 2002.
De Unie wenst Roemenië en Bulgarije in 2007 te verwelkomen, afhankelijk
van de voortgang bij het voldoen aan de lidmaatschapscriteria. In de door
de Raad onderschreven draaiboeken voor het toetredingsproces zijn duidelijke
en passende einddoelen vastgelegd.Ten aanzien van Turkije beloot de Europese Raad van Kopenhagen dat in
december 2004 op basis van een rapport en een aanbeveling van de Commissie
zal worden bezien of Turkije aan de politieke criteria van Kopenhagen voldoet.
Als dat zo is, dan zullen zonder verwijl toetredingsonderhandelingen worden
geopend. In 2003 heeft de EU een dialoog onderhouden met Turkije over de voortgang
bij het voldoen aan de politieke Kopenhagen-criteria.3. Versterking van het externe EU-beleid3a. Ontwikkeling van het extern optreden in het algemeenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• In 2003 werd de eerste Europese veiligheidsstrategie afgerond.
In de strategie wordt het brede EU-instrumentarium (handel, ontwikkelingssamenwerking,
JBZ (Justitie- en Binnenlandse Zaken)) ingezet om de interne en externe veiligheid
van de Unie te waarborgen.• Afronding van een coherente EU-strategie ten aanzien van de dreiging
van massavernietigingswapens.• Inventarisatie en verduidelijking van bestaande Europese wet- en
regelgeving op het gebied van sancties.Het jaar 2003 was een roerig jaar voor wat betreft de externe betrekkingen
van de EU. De kwestie Irak heeft laten zien dat eensgezind optreden op het
terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid nog geen
automatisme is.Het instellen van een Europese minister van Buitenlandse Zaken, zoals
voorzien in de IGC, moet bijdragen aan verandering op dit terrein. Deze minister
zal de huidige activiteiten van de Europese commissaris voor externe betrekkingen
en die van de Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijk Buitenlands
en Veiligheids Beleid in zich verenigen. Met deze pijleroverstijgende formule
zal de coherentie van het externe beleid van de Unie worden bevorderd.Ten aanzien van de wens te komen tot een betere prioriteitstelling wordt
langzaam enige voortgang geboekt. De prioriteiten van de EU zijn een verzameling
van de prioriteiten van de lidstaten. Daarom is het moeilijk om posterioriteiten
te stellen. Nederland kan dit niet in zijn eentje veranderen, maar vraagt
hier, mede in het kader van de effectiviteit van het extern beleid, wel constant
de aandacht voor.3b. Relaties met de EU en derde landenWestelijke BalkanDe relaties met de Westelijke Balkan krijgen vorm binnen het Stabilisatie
en Associatie Proces (SAP). Europese Raad van Thessaloniki in juni 2003 gaf
dit proces nieuwe impuls. Met Kroatië en Macedonië zijn al Stabilisatie-
en Associatie-akkoorden gesloten. Kroatië diende in maart 2003 EU-lidmaatschapsaanvraag
in. In 2003 zijn onderhandelingen over stabilisatie- en associatie-overeenkomst
met Albanië begonnen. Bosnië-Herzegovina en Servië en Montenegro
zijn nog onderwerp van haalbaarheidsstudies. De EU leverde bovendien bijdrage
aan stabilisatie op de Balkan door EU-politiemissies in Bosnië-Herzegovina
en Macedonië, verdere afspraken over stapsgewijze introductie van de
uitbreidingsinstrumenten (twinning, toegang tot programma's) en samenwerking
bij de bestrijding van illegale immigratie en criminaliteit, zoals afgesproken
tijdens de Zagreb-II-conferentie in Thessaloniki in juni 2003.Noord-Afrika en Midden-OostenDe ratificatie van associatie-akkoorden met Algerije en Libanon kon nog
niet worden afgerond vanweg de lopende ratificatieprocedure (in de Tweede
Kamer). Mede dankzij Nederlandse inzet, werd een non-proliferatieclausule
in de associatie-onderhandelingen met Syrië ingebracht. Intensivering
van de relatie tussen de EU en Libië werd afhankelijk gemaakt van vooruitgang
op politieke onderwerpen. De landbouwonderhandelingen met Marokko en Israël
zijn afgerond. Er is EU-consensus over versterking van de conditionaliteit
op het gebied van mensenrechten, hervormingen en migratie in de relaties met
Mediterrane partnerlanden. De Euromed Stichting voor Dialoog der Culturen
is opgericht, en tijdens de Ministeriële Conferentie in Napels is het
EIB-mandaat voor de regio uitgebreid via de Euro-Mediterrane Faciliteit voor
Investeringen en Partnerschap (FEMIP).Oost-EuropaDe Gemeenschappelijke Economische Ruimte EU-Rusland kreeg vorm in een
gemeenschappelijk document. Er werd voortgang geboekt in de energiedialoog
met Rusland. Besprekingen over de politieke dossiers van partnerschaps- en
samenwerkingsovereenkomst (mensenrechten Tsjet-sjenië, Moldavië)
verliepen echter stroef. De EU-Rusland-toppen kenden een onevenwichtige uitkomst
(doordat Russische deliverables domineerden). De democratisering en bevordering
van de rechtsstaat blijven zorgpunten voor Oost-Europa en Centraal-Azië.Transatlantische betrekkingenTijdens de EU-VS-top in juni 2003 werden met de VS afspraken gemaakt over:
versterkte samenwerking en dialoog in de strijd tegen terrorisme, non-proliferatie
en de bestrijding van massavernietigingswapens, en de inzet voor de tijdige
afronding van de WTO-Doha-Ronde. Een verdrag over wederzijdse rechtshulp in
strafzaken en uitlevering werd ondertekend. Tevens werd een akkoord bereikt
over controle van containertransport in de strijd tegen terrorisme (CSI).
De Europese Raad van december 2003 sprak zich specifiek uit over het belang
van versterking van de transatlantische betrekkingen. Als onderdeel van «public
diplomacy» beleid van de EU gericht op de VS is er een begin gemaakt
met informatievoorziening (fact sheets) over EU in de VS. Eind december kwam
er een eind aan het staalconflict met de VS. Tenslotte vond uitwerking op
hoofdlijnen plaats van de herziening van de EU-Canada-relatie in Raadsconclusies
en werd voortgang geboekt bij het opstellen van een raamwerk voor het Trade
and Investment Enhancement AgreementLatijns-Amerika en het Caraïbisch GebiedHet jaar 2003 kenmerkte zich door vlotte afronding van politieke en samenwerkingsakkoorden
met de Andes Gemeenschap en Centraal Amerikaanse staten. De onderhandelingen
met Mercosur vorderde echter langzaam (politiek- en samenwerkingsakkoord
en handelsakkoord). In 2003 vond geen verdere uitwerking van de maritieme
samenwerking in EU-kader plaats.AziëEU heeft het beleidskader ten aanzien van de relaties met Zuidoost-Azië
en China aangescherpt, waarmee Nederlands beleid ook Europees tot uiting komt.
De EU-India top en top met China verliepen succesvol: de dialoog met India
en China werd geïntensiveerd en de praktische samenwerking geëffectueerd
(toerisme-overeenkomst met China en Galileo-verdrag). China heeft de ban op
Nederlandse producten van dierlijke oorsprong opgeheven. De stroomlijning
van de diverse overlegstructuren werd nog niet afgerond door ontbreken van
een ondersteunend secretariaat (ASEM); de ASEM-dialoog boekte weinig voortgang,
mede door moeizame discussie over eventuele toelating van Birma tot ASEM.ACS-landenNederland streefde naar afronding in 2003 van de Country Strategy Papers
(CSPs), de beleidsdocumenten waarin de samenwerking tussen de EU en het ontvangende
land wordt vastgelegd. Dit proces kon in 2003 niet worden afgerond, met name
door diverse problemen in de ontvangende landen. Er is een start gemaakt met
de eerste fase van de onderhandelingen over Economic Partnership Agreements.
De Raad heeft de eerste onderhandelingen over de vredesfaciliteit voor Afrika
afgerond. Nadere uitwerking zal in 2004 plaatsvinden.3c. EU-ontwikkelingsbeleidBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Nederland heeft bijgedragen aan de bevordering van de implementatie
van de Millennium Development Goals en de Monterrey commitments (in het bijzonder
0,7 procent BNP voor ODA) door consequente onderstreping van het belang ervan
in diverse EU-fora en onderhandelingstrajecten.• Op Nederlands initiatief is het EU Policy Coherence for Development
Network opgericht. Dit netwerk heeft tot doel informatie-uitwisseling tussen
de lidstaten over coherentiedossiers te bevorderen en bestaat inmiddels uit
elf lidstaten en het focal point van de Commissie.Beoordeling van het jaarverslag van de Commissie vormt één
van de instrumenten om de kwaliteit en de effectiviteit van het werk van de
Commissie te beoordelen. Nederland heeft het jaarverslag 2003 dan ook samen
met andere gelijkgezinde donoren kritisch beoordeeld en bijgedragen aan Raadsconclusies
ter verbetering ervan.4. Raad van EuropaBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het Nederlandse Voorzitterschap van de Raad van Europa, dat tot
mei 2004 loopt, is voor 2003 met name op het gebied van gezondheid, integratie
en grondrechten – conform inzet – goed verlopen.• In december 2003 is door Nederlands voorzitterschap een doorbraak
bewerkstelligd in de sinds 1998 slepende Loizidou-zaak. Als gevolg van Nederlandse
druk als voorzitter van het Comité van Ministers heeft Turkije in december
2003 een schadeloosstelling betaald aan mevrouw Loizidou wegens het verlies
van haar onroerend goed na de Turkse inval op Cyprus, conform
het arrest van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens terzake in 1998.• In mei 2003 is meegewerkt aan de formulering van een hervormingspakket
(CDDH (2003) 026 add I final) voor het Hof dat in mei 2003 is aangenomen en
in 2004, onder Nederlands Voorzitterschap moet resulteren in een herzien protocol
voor het Hof.Het jaar 2003 stond in het teken van de voorbereiding van het Nederlandse
voorzitterschap van het Comité van Ministers van de Raad van Europa
(6 november 2003 – 12 mei 2004). Interdepartementale coördinatie
leidde tot een Nederlands voorzitterschapsprogramma dat aan de Kamer is toegezonden.
Met voorafgaande en opvolgende voorzitterschappen (respectievelijk Malta,
Moldavië, Noorwegen en Polen) zijn contacten gelegd. Al in het najaar
van 2003 zijn enkele voornemens uit het programma gerealiseerd.Aan het Comité van Ministers van de Raad van Europa zijn de resultaten
van door het Voorzitterschap georganiseerde thematische bijeenkomsten aangeboden.– Een strategisch document over het formuleren van de internationale
agenda op het gebied van gezondheid (met inbegrip van de rechten van patiënten)
naar aanleiding van een bijeenkomst tussen vertegenwoordigers van de Raad,
de EU en de WHO.– Resultaten van de bijeenkomst van de Europese Commissie voor Integratie
(CDMG) gericht op «Focus on integration in the community and in the
workplace» betreffende inburgeringcursussen, stedelijk beleid en arbeidsmarktparticipatie.– Resultaten bijeenkomst experts Raad van Europa over fundamentele
grondrechten en de pluralistische maatschappij. Dit leverde onder meer de
aanbeveling op dat de Raad de uitwisseling van «best practices»
moet faciliteren en dient te assisteren bij het gebruik van de «margin
of appreciation» op gebieden als vrijheid van meningsuiting/religie
versus andere rechten en verantwoordelijkheden, toegang tot rechten en faciliteiten
in het publieke domein, religieuze manifestaties in het publieke domein en
het voorkomen van geweld tegen vrouwen en homoseksuelen.Een aantal Nederlandse prioriteiten komt pas in 2004 aan de orde: sport,
integriteit, synergie tussen Raad van Europa en OVSE en implementatie mensenrechten.In samenwerking met de Nederlandse Nationale Jeugdraad is een bijeenkomst
georganiseerd van het Raad van Europa Comité van het Europees Jeugdforum
in Den Haag (5–8 december 2003) en is een tekenwedstrijd over thema's
van de Raad uitgeschreven voor lagere scholen in Den Haag. In samenwerking
met de Europese Beweging is een aanvang gemaakt met een lezingencyclus over
de Raad van Europa.Nederland heeft zich met betrekking tot de meer reguliere werkzaamheden
van de Raad (zoals blijvende aandacht voor handhaving en uitbreiding van het acquis) onder meer deelgenomen aan de monitoring van
de toetredingscriteria van Armenië en Azerbeidzjan (met specifieke aandacht
voor het vraagstuk van politieke gevangenen in Azerbeidzjan) en van het Russische
optreden in Tsjetsjenië. Mede dankzij Nederland is verzekerd dat het
Comité van Ministers eveneens toeziet op de naleving van de verplichtingen
van de nieuwe lidstaat Servië-Montenegro.Nederland nam in 2003 actief deel aan de discussies in het kader van de
Raad van Europa over ondermeer een ontwerpconventie inzake de strijd tegen
mensenhandel en een ontwerpconventie over de strijd tegen terrorisme.In december 2003 zijn voorstellen ingediend (door Noorwegen ondersteund)
over hervorming van de ministeriële bijeenkomsten van het Comité
van Ministers van de Raad.Een ander belangrijk Nederlands aandachtspunt was de verbetering van het
functioneren van het EHRM door terugdringing van de huidige werklast. In 2003
werkte Nederland mee aan de formulering van een hervormingspakket (CDDH (2003)
026 add I final) voor het Hof dat in 2003 is aangenomen. Dit pakket zal in
2004 onder Nederlands Voorzitterschap moeten resulteren in een herzien protocol
voor het Hof.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
5 Europese Integratie (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen1 812 5721 701 5085 132 2245 611 4175 886 089– 274 672       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal1 805 9651 699 4475 128 7515 609 4155 888 089– 278 674       5.1 Vierde eigen middel EU1 790 5981 681 4272 267 7012 680 9362 786 027– 105 0915.2 BTW-afdrachten––-1 241 4031 195 6661 301 382– 105 7165.3 Landbouwheffingen––-258 690327 596230 00097 5965.4 Invoerrechten––-1 339 8611 382 0351 547 000– 164 9655.5 Matra/pre accessie7 7209 94112 93314 46415 429– 9655.6 Raad van Europa7 2177 3387 4127 9007 7821185.7 Europese bewustwording431741751818469349       Ontvangsten0102637 732426 179444 250– 18 0715.20 Restituties contributie RvE01028275pm755.21 Vergoeding voor inning landbouwheffingen––-97 67581 89957 50024 3995.22 Vergoeding voor inning invoerrechten––-539 975344 205386 750– 42 545Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 5 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement8 1558 5909 94010 666Posten28 99930 45722 84424 514Totaal37 15439 04732 78435 180BELEIDSARTIKEL 6. BILATERALE ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGA. Algemene beleidsdoelstellingIn de bilaterale ontwikkelingssamenwerking streeft Nederland naar een
zo effectief mogelijke armoedebestrijding. Leidraad daarbij zijn de acht Millenniumontwikkelingsdoelen
(Millennium Development Goals of MDG's) die in
internationaal verband zijn overeengekomen. De DAC Guidelines
on Poverty waarin de economische, sociale en maatschappelijke dimensies
van armoedebestrijding worden onderkend, zijn voorts een belangrijk analysekader
voor het bilaterale ontwikkelingsbeleid. Bij de uitvoering van bilaterale
ontwikkelingsprogramma's wordt zoveel mogelijk aangesloten bij het Poverty-Reduction-Strategy-proces van het partnerland.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Concentratie van de structurele bilaterale hulp op
een beperkt aantal arme ontwikkelingslandenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Besloten is het aantal partnerlanden terug te brengen van 49 naar
36 teneinde menskracht en middelen efficiënter te kunnen benutten.• Besloten is het aantal sectoren per partnerland terug te brengen
tot twee à drie teneinde menskracht en middelen efficiënter te
kunnen benutten.• Track record en appreciatiekader PRSP (Poverty Reduction Strategy Paper) zijn gekoppeld aan de systematiek
van landenscreening, alsmede aan de Piramidesystematiek van waardering.• Gender is geïntegreerd in het track record
voor macrosteun en in de Public-Finance-Management-ondersteuning,
met name gericht op gender budgeting.Naar aanleiding van de notitie Aan Elkaar Verplicht (TK 29 234, nr. 1) werd de bilaterale ontwikkelingssamenwerking
in 2003 beperkt tot 36 partnerlanden. Met deze landen wordt beleidsmatig in
een langdurige structurele samenwerkingsrelatie gewerkt van overheid tot overheid.
De samenwerking richt zich op een beperkt aantal (twee hooguit drie) sectoren
per land in de vorm van sectorale benadering en daar waar mogelijk in de vorm
van macrohulp. Zowel bij de beleidsvorming als de uitvoering van de bilaterale
hulp is participatie van het maatschappelijk middenveld, inclusief de private
sector, een belangrijk uitgangspunt. Partnerschappen zijn een belangrijk instrument
van samenwerking.De verdergaande concentratie van de bilaterale hulp kwam, naast een beperking
van het aantal partnerlanden, ook tot uitdrukking in een verdere accentuering
van sectorale benadering met daarin verhoogde aandacht voor de sectordoorsnijdende
thema's milieu en gender, alsmede voor de onderwijssector.In 2003 is het aantal landen met milieu en water als sector verkleind
door toedoen van de beperking van het aantal landen waarmee Nederland bilateraal
samenwerkt en het aantal sectoren waarin ambassades werken. Het (financieel
en inhoudelijk) belang om milieu en water breed te mainstreamen werd daarom groter: in budget support,
in sectoren en in programma's. Om de ambassades daarbij te ondersteunen is
het instrument Environmental Screening
ontwikkeld, dat zij bij het opstellen van hun jaarplan 2004 hebben toegepast.
De vraag om ondersteuning vanuit de posten op het gebied van milieu is in
2003 veranderd: meer vraag naar kennis op brede milieuthema's in relatie tot governance, conflict, handel, openbare financiën
en belastingen. Regionale samenwerking blijkt een belangrijke strategie om
(vaak grensoverschrijdende) problemen op te lossen.Een database voor de landenselectie is opgesteld die aansluit op de track-record-analyse
en een landenvergelijkende naast landenspecifieke beoordeling mogelijk maakt.
Het track record is verplicht gesteld voor alle partnerlanden per 2005, als
basis voor de keuze tussen hulpmodaliteiten.Basic EducationBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het Fast Track Initiative (FTI) is geconsolideerd
en het juridische kader voor het catalytic fonds, dat een onderdeel is van
het FTI, is vastgesteld. Hiermee is dit fonds gestart. Vanuit de Nederlandse
middelen is een bijdrage geleverd aan de onderwijssectorplannen van Niger,
Mauretanië, Guyana en Kaapverdië.• Op het gebied van donorharmonisatie is voortgang geboekt op verschillende
niveaus: via het FTI en via de Europese Unie door middel van het opstellen
van gezamenlijke indicatoren waarbij onderwijs als pilot is gekozen.• In samenwerking met posten is een intensiveringsstrategie ontwikkeld
met het doel de Education-for-All-doelstellingen (EFA) in
2015 te kunnen behalen.• De Joint Evaluation of External Support to Basic Education
in Developing Countries is afgerond en heeft belangrijke input geleverd
voor de verdere beleidsbepaling inzake basic education.Uitgangspunt van het beleid blijven de Millennium Development Goals en
de Onderwijs-voor-Iedereen-doelstellingen (EFA), zoals overeengekomen in 2000
in Dakar. Om deze doelstellingen te kunnen behalen zet Nederland extra middelen
in en zal er in lijn met de motie Hessing vijftien procent van het ontwikkelingsbudget
worden besteed aan basic education in 2007. De reeds in 2002 ingezette strategie
om deze vijftien procent te bereiken, is in 2003 verder geconcretiseerd. Dit
heeft ertoe geleid dat na een daling van de uitgaven in 2003 er een stijging
te verwachten is vanaf 2005. Bilateraal betekent dit dat in overleg met de
ambassades1 gezocht is naar strategieën
om de beoogde intensivering de komende jaren vorm te geven. Dit heeft geresulteerd
in meer aandacht binnen het beleid voor de subsectoren van basic education,
zoals lager beroepsonderwijs en alfabetisering (volwassenenonderwijs) en voor
kwaliteit. Het aangaan van nieuwe silent partnerships
als een alternatief in het kader van het ondersteunen van onderwijssectorplannen
in die landen die goede onderwijsplannen hebben, maar te weinig financiële
middelen om deze uit te voeren, is in 2003 verder onderzocht. Deze modaliteit
is tevens een belangrijk onderdeel van de harmonisatieagenda.Naast bovenstaande is Nederland nauw betrokken gebleven bij het Fast Track Initiative (FTI). Het FTI betreft een partnerschap
tussen nationale overheden en donoren (multi- en bilateraal) om te komen tot
het versnellen van de uitvoering van goede onderwijsplannen, met nadruk op
het behalen van de onderwijs-millennium-doelstellingen. In 2003 is er overeenstemming
bereikt door de internationale donorgemeenschap (inclusief een
aantal VN-instellingen) over het gezamenlijk kader (het zogeheten FTI-framework) waarbij duidelijke richtlijnen zijn neergezet
voor donorcoördinatie en harmonisatie. Ook is extra geld beschikbaar
gekomen voor de uitvoering van de plannen in de eerste tien landen. Daarnaast
heeft een aantal donoren (Nederland, België, Noorwegen en Italië)
ingestemd met het opzetten van een speciaal FTI-fonds voor het financieren
van plannen in die landen waar het financieringstekort in de onderwijssector
niet op lokaal niveau kan worden gedicht. Het gaat hierbij vooral om landen
waar weinig donoren actief zijn.Nederland heeft een belangrijke rol gespeeld in de Joint Evaluation of External Support to Basic Education in Developing Countries, als voorzitter van de steering committee
die deze evaluatie begeleidde. Aan deze evaluatie deden dertien internationale
donoren (CIDA, DfID, Ierland, EC, BMZ, JICA, DANIDA, NORAD, Nederland, SIDA,
UNESCO, UNICEF, WB) mee en vier partnerlanden (Bolivia, Burkina Faso, Uganda
en Zambia). De evaluatie dekt de periode 1990–2002. De evaluatie is
uitgevoerd door een onafhankelijk team van nationale en internationale consultants.Realisatie landenallocatie
structurele hulp partnerlanden in 2003, inclusief macrosteun (in EUR)Aghanistan Wederopbouw39 000 000Totaal39 000 000  Albanië Milieu791 000GMV5 152 000Exit1 000Totaal5 944 000  Armenië GMV376 000Macrosteun4 660 000Totaal5 036 000  Bangladesh Gezondheid9 477 000Onderwijs4 664 000Rurale Elektrificatie9 260 000Water/beheer8 470 000Sector doorsnijdende progr.3 142 000Totaal35 013 000  Benin Nog geen sectorkeuze1 160 000Macrosteun3 354 000Totaal4 514 000  Bolivia Productieve Rurale Ontwikkeling2 496 000Onderwijs9 216 000Decentralisatie en Institutionele Ontwikkeling4 911 000Sector doorsnijdende progr.733 000Exit2 420 000Macrosteun12 835 000Totaal32 611 000Bosnië Herzegovina GMV17 515 000Exit168 000Totaal17 683 000  Burkina Faso Rurale Ontwikkeling7 040 000Onderwijs5 596 000Gezondheid en AIDS bestrijding6 158 000Sector doorsnijdende progr.438 000Macrosteun10 346 000Totaal29 578 000  Colombia Milieu6 425 000GMV2 096 000Totaal8 521 000  Egypte Watermanagement4 229 000Drinkwater/sanitatie2 086 000Sector doorsnijdende progr.699 000Exit3 397 000Totaal10 411 000  Eritrea nog geen sectorkeuze548 000Totaal548 000  Ethiopië Gezondheidszorg10 685 000Onderwijs4 539 000Voedselzekerheid2 830 000Sector doorsnijdende progr.1 986 000Totaal20 040 000  Georgië GMV1 804 000Exit107 000Totaal1 911 000  Ghana Milieu4 064 000Gezondheidszorg11 883 000Sector doorsnijdende progr.935 000Macrosteun7 153 000Totaal24 035 000  Guatemala Milieu4 203 000GMV4 788 000Exit1 642 000Totaal10 633 000  Indonesië Community Recovery21 912 000Goed Bestuur6 972 000Onderwijs765 000Water5 569 000Exit2 064 000Totaal37 282 000Jemen Landbouw623 000Onderwijs9 206 000Gezondheid2 176 000Water1 086 000Sector doorsnijdende progr.9 828 000Totaal22 919 000  Kaapverdië Milieu7 081 000Totaal7 081 000  Kenia GMV1 904 000Exit177 000Totaal2 081 000  Macedonië Rurale Ontwikkeling803 000Onderwijs522 000Openbare Financiën1 273 000Sector doorsnijdende progr.4 430 000Macrosteun17 000 000Totaal24 028 000  Mali Gezondheidszorg14 000Onderwijs10 382 000Plattelandsontwikkeling4 071 000Sector doorsnijdende progr.1 943 000Macrosteun8 092 000Totaal24 502 000  Moldavië GMV787 000Exit1 180 000Totaal1 967 000  Mongolië Milieu2 049 000Exit1 022 000Totaal3 071 000  Mozambique Onderwijs2 855 000Gezondheidszorg3 034 000Water en sanitatie3 763 000Milieu3 234 000Sector doorsnijdende progr.2 421 000Exit255 000Macrosteun20 000 000Totaal35 562 000  Nicaragua Productieve Rurale Ontwikkeling644 000Micro- en Kleinbedrijf1 299 000Gezondheidszorg2 721 000Sector doorsnijdende progr.3 081 000Macrosteun6 650 000Totaal14 395 000Pakistan Milieu1 735 000GMV1 140 000Exit1 811 000Totaal4 686 000  Palestijnse Autoriteit GMV6 535 000Exit3 263 000Totaal9 798 000  Rwanda Juridische sector2 321 000Lokaal Bestuur5 401 000Economische Ontwikkeling2 332 000Rurale Ontwikkeling4 975 000Sector doorsnijdende progr.678 000Exit799 000Totaal16 506 000  Senegal Milieu8 674 000Exit225 000Totaal8 899 000  Sri Lanka Plattelandsontwikkeling1 773 000Milieu3 212 000Relief/Rehabilitation & Reconcilation3 302 000Sector doorsnijdende progr.999 000Totaal9 286 000  Suriname Rurale Ontwikkeling590 000Community Recovery424 000Gezondheidszorg6 688 000Onderwijs873 000Milieu711 000Lokaal Bestuur546 000Sector doorsnijdende progr.6 560 000Exit2 188 000Totaal18 580 000  Tanzania Particuliere sector ihb MKB1 709 000Onderwijs11 634 000Lokaal Bestuur5 785 000Gezondheid/drinkwater9 801 000Sector doorsnijdende progr.688 000Exit696 000Macrosteun25 324 000Totaal55 637 000  Uganda Juridische Sector521 000Onderwijs11 093 000Plattelandsontwikkeling/Lokaal Bestuur9 131 000Sector doorsnijdende progr.2 274 000Exit371 000Macrosteun10 000 000Totaal33 390 000Vietnam Gezondheid3 138 000Milieu/bossen & biodiversiteit3 824 000Waterbeheer en -transport3 158 000Sector doorsnijdende progr.3 603 000Macrosteun8 000 000Totaal21 723 000  Zambia Onderwijs6 426 000Gezondheidszorg13 967 000Economische Ontwikkeling2 764 000Sector doorsnijdende progr.1 327 000Totaal24 484 000  Zuid-Afrika Onderwijs5 584 000Jeugd3 405 000Lokaal Bestuur2 497 000Justitie150 000Sector doorsnijdende progr.1 866 000Totaal13 502 000De Joint Evaluation laat zien dat donoren en partnerlanden zich in toenemende
mate inzetten om te komen tot betekenisvolle partnerschappen voor een effectieve
ondersteuning van basic education in ontwikkelingslanden. De conclusies en
aanbevelingen vormen een belangrijke leidraad voor het verder invullen van
het beleid op het gebied van basic education op zowel internationaal als lokaal
niveau. Zo zal er meer gebruik gemaakt dienen te worden van nationaal en lokaal
ontwikkelde benaderingen, zal het belang van projecten bij innovaties binnen
het sectorale onderwijshervormingsbeleid ondersteund dienen te worden, zal
de nadruk niet alleen dienen te liggen op toegang tot formeel lager onderwijs
maar ook op alfabetisering, beroepsonderwijs en kwaliteit van onderwijs, zal
de noodzaak van donorharmonisatie en -coördinatie verder benadrukt dienen
te worden om de administratieve last voor partnerlanden steeds kleiner te
maken en zal de financiële duurzaamheid verder gewaarborgd moeten worden,
zowel waar het gaat om meerjarige committeringen als om de hoeveelheid steun.2. Versterking institutionele capaciteit van de ontvangende
landenBelangrijkte behaalde resultaten in 2003• Posten zijn in staat het begrotingssysteem van ontvangende overheden
te doorgronden, alsmede diagnoses en actieplannen op te stellen ter verbetering
van de interne besluitvorming over in te zetten hulpmodaliteiten.• Er is intensief geïnvesteerd in het vergroten van de kennis
op de ambassades en het departement inzake gender, armoede en capaciteitsversterking.
Dit gebeurde onder andere door ondersteuningsmissies naar Ghana, Burkina Faso,
Benin, Mali, Mozambique, Zambia, Rwanda, Ethiopië, Nepal en Bangladesh.• Het gebruik van en de ervaring met institutionele analyses is in
kaart gebracht. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling en uitvoering van een
nieuwe trainingsmodule Institutionele Analyses.• Het waterprogramma is geëvalueerd mede op de institutionele
aspecten en een institutioneel ondersteuningsprogramma is in voorbereiding.• Kennis van het instrumentarium van macro- en sectorbeleid op het
departement en de ambassades is verbeterd door middel van trainingen en coördinatie.De kwaliteit en capaciteit van de instituties van de partnerlanden zijn
essentieel voor succesvolle armoedebestrijding. Het personeel op het departement
en de ambassades is daarom de afgelopen jaren opgeleid om institutionele sector-
en organisatieanalyses te kunnen verrichten.Er hebben vier ondersteuningsmissies plaatsgevonden ten behoeve van gendermainstreaming
in Burkina Faso, Benin, Mali en Mozambique. Deze missies hebben geleid tot
een actieplan per ambassade over hoe gender te integreren in het beleid. Tevens
zijn er richtlijnen opgesteld om in de gekozen sectoren gender te integreren
en te monitoren. Ook zijn tips en suggesties gegeven aan de posten om kwaliteit
van armoedebestrijding en gender te verbeteren in decentralisatieprocessen
en PRSP's.In 2003 is begonnen met een pilot meerjarige strategische planning voor
de ambassades. Naast de verzoeken van ambassades voor ondersteuning bij het
uitwerken van sectorprogramma's blijkt ook hieruit een toegenomen aandacht
voor institutionele- en capaciteitsfactoren bij de uitvoering van bilaterale
ontwikkelingsprogramma's.Disseminatie van beleidsinzichten en beleidsontwikkelingen heeft plaatsgevonden
via de organisatie van de «macro-terugkom-week» en een Public-Finance-Management-seminar
in Washington (beide voor «19+»-posten).3. Bevordering van donorcoördinatie en harmonisatie
van proceduresBelangrijke behaalde resultaten in 2003• De OESO/DAC draagt effectiever en efficiënter bij aan de donorcoördinatie.• Donorcoördinatie in het veld is verbeterd.• Intensief overleg en gemeenschappelijk landenbezoek hebben geleid
tot intensivering van de samenwerking met «like-minded» donoren
in de sector gezondheid.• In DAC-verband heeft een evaluatie plaatsgevonden over gender in
evaluaties en zijn er vorderingen bij de beleidsharmonisatie met name op het
gebied van gender in PRSP, MDG's en conflict. Een eerste aanzet is gegeven
aan de uitwerking van beleidsimplicaties van gender en HIV/AIDS.De in de begroting 2003 genoemde resultaatgebieden zijn gerealiseerd,
met uitzondering van het voornemen om middelen te poolen voor technische assistentie,
met name op het gebied van financieel management en capaciteit ten aanzien
van monitoring en evaluatie. Wel is dit onderwerp opgenomen als één
van de actiepunten in het gemeenschappelijk Harmonisatie Actieplan van de
Nordic+-donoren1 (zie hierna). Omdat harmonisatie
in 2003 nog hoger op de (internationale) agenda stond dan was voorzien, is
in het onderstaande een aantal resultaten nader toegelicht.De internationale politieke en beleidsinhoudelijke afstemming ten aanzien
van harmonisatie is vastgelegd in de Rome Declaration on
Harmonisation. In totaal 28 OS-landen en 49 donoren en donororganisaties,
waaronder Nederland, hebben de Declaration aangenomen tijdens het High Level
Forum, dat eind februari plaatsvond en werd voorgezeten door de president
van de Wereldbank. Voor de beheersmatige afstemming heeft de OESO/DAC een good practice paper afgeleverd met de titel Harmonising Donor Practices for Effective Aid Delivery. In dit paper
is ruime aandacht voor de door Nederland nagestreefde samenwerking bij de
ex-ante-toetsing van de beheers- en implementatiecapaciteit van ontvangende
landen en het harmoniseren van eisen en instrumentarium voor (financiële)
verantwoording. Deze resultaten hebben geleid tot een eenduidiger taal van
donoren op het gebied van harmonisatie.Voor de implementatie van voornoemde harmonisatieafspraken, die vooral
in de OS-landen zelf zijn beslag moet krijgen, is binnen de OESO/DAC de Working Party on Aid Effectiveness and Donor Practices
opgericht. Deze werkgroep, die een mandaat heeft voor vier jaar, richt zich
op vijf onderwerpen: ontbinding van de hulp, procurement, harmonisatie en
alignment, Public Finance Management en resultaatgericht management van OS.
De werkgroep zoekt nadrukkelijk de aansluiting met de praktijk in het veld,
onder meer door participatie van een aantal OS-landen. Met genoemde aandachtsvelden
is de door Nederland nagestreefde aandacht voor het harmoniseren van donorprocedures
met die van de ontvangende landen (alignment) en
het volgen van beleid in begrotingsuitvoering (Public Finance Management)
op adequate wijze ingevuld.In het kleinere verband van de gelijkgezinde donoren (Nordic+) heeft Nederland
een belangrijke bijdrage geleverd aan de totstandkoming van het gemeenschappelijke
Harmonisatie Actieplan. Hierin zijn ruim twintig concrete activiteiten benoemd
die harmonisatie tussen deze donoren een stap verder zal brengen. De Nordic+-groep
is overigens geen exclusieve groep en werkt ook nauw samen met andere donoren,
zowel internationaal als op landenniveau (o.a. Canada, Zwitserland en soms
de Wereldbank, Europese Commissie en Duitsland).In de landen waar een PRSP is geformuleerd zijn stappen gezet van gemeenschappelijke
beleidsformulering (strategische en beleidscoördinatie) richting geharmoniseerde
beleidsuitvoering («operationele harmonisatie»). Onder operationele
harmonisatie wordt verstaan dat donoren en OS-landen hun overeenstemming over
strategie en beleid expliciet vastleggen in gemeenschappelijke overeenkomsten/contracten.
Hierin worden ook afspraken gemaakt over de financieringsmodaliteiten. In
Nordic+-verband is de ontwikkeling van een standaard voor deze gemeenschappelijke
overeenkomst/contracten (Joint Financing Arrangements) in een vergevorderd stadium. Dit instrument zal de vertaalslag van
strategische coördinatie naar operationele harmonisatie in de OS-landen
aanzienlijk vergemakkelijken, zo blijkt in de praktijk.Nederland heeft samen met Zweden het initiatief Harmonisation
in Practice in Zambia aangevoerd. In een gezamenlijke missie van
de Nordic+-donoren is een concreet harmonisatie-actieplan overeengekomen met
de Zambiaanse overheid. Ook in andere landen hebben de Nederlandse vertegenwoordigingen
een trekkersrol vervult op het terrein van harmonisatie.Joint Financing Arrangement begrotingssteun MozambiqueIn Mozambique zijn maar liefst vijftien donoren, waarvan zes Nordic+-landen,
met de regering van Mozambique in de afrondende fase beland van de ontwikkeling
van een gemeenschappelijk Joint Financing Arrangement
(ook wel Memorandum of Understanding of –
afgekort – MoU genoemd) voor begrotingssteun. De harmonisatie van begrotingssteun
in Mozambique is gestart met negen bilaterale donoren in 2000. Binnen deze
groep speelt Nederland een voortrekkersrol. Sinds 2000 zijn zes nieuwe donoren
toegetreden, waaronder de Wereldbank, een belangrijke verstrekker van begrotingssteun.
De donoren en de regering hebben overeenstemming bereikt over een gemeenschappelijk
systeem waarbinnen de begrotingssteun zal worden verstrekt en dit vastgelegd
in harde afspraken in het MoU. Het betreft onder meer afspraken over de volgende
onderwerpen: prestatie-indicatoren, dialoog tussen donoren en overheid, rapportages,
monitoring en de wijze waarop de donorbijdragen getrancheerd zijn. Uitgangspunt
hierbij is om steeds zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaande begrotingsen
verantwoordingssystemen van de overheid (alignment).
Met de gemeenschappelijke aanpak wordt de voorspelbaarheid en transparantie
van de donorbijdragen vergroot en zal de administratieve belasting voor de
overheid verminderen. Het gebruik van het Nordic+-model voor gemeenschappelijke
MoU's heeft de totstandkoming van dit MoU vereenvoudigd en bespoedigd.Op het departement heeft de coördinatiefunctie voor harmonisatie
een plaats gekregen. Via interne netwerken en trainingsprogramma's is harmonisatie
opgepakt door diverse onderdelen op het departement. Een belangrijke boodschap
die herhaaldelijk is uitgedragen is dat de (financiële en juridische)
regelgeving en procedures geen belemmering mogen vormen voor harmonisatie.
Het bleek niet nodig fundamentele wijzigingen door te voeren in de regelgeving
en procedures, zodat gesteld kan worden dat deze voldoende flexibel zijn.Nederland coördineert sinds 2003 het debat rond ODAbility-vraagstukken en heeft de DAC-coördinatiefunctie vervuld.
Ook was Nederland mede-organisator van zes Partnership-for-Poverty-Reduction-trainingen over PRSP's in ontvangende landen. Deze trainingen hebben
bijgedragen aan een verbetering van de donorcoördinatie in de betrokken
landen.In DAC-verband heeft het EvaluatieNetwerk samen met het GenderNetwerk
een studie uitgevoerd naar gender in de evaluaties van de afgelopen jaren.
De studie geeft veel kritische aanbevelingen over hoe te handelen in programma's
en sectoren om gendergelijkheid te bereiken. Het GenderNetwerk zal op grond
van de uitkomsten van dit onderzoek een advieslijst uitgeven met de belangrijkste
conclusies.Gender en MDG's wordt in DAC-verband samen met UNDP en de Wereldbank uitgewerkt,
met name wat betreft nationale monitoring en heldere dwarsverbanden tussen
de MDGs.HIV/AIDS/Gender in de gezondheid-SWAP zijn besproken met delegaties uit
Tanzania, Mozambique en Zambia. Concrete voorstellen om de integratie van
gender en HIV/AIDS in de SWAP te bereiken zijn geformuleerd.Over donorcoördinatie verscheen in 2003 de IOB-evaluatie Co-ordination and Sector Support – An Evaluation of the Netherlands
Support to Local Governance in Uganda, 1991–2001. Conclusie
hiervan was dat de wijze waarop coördinatie – in eerste instantie
op initiatief van Nederland en later via Ugandees ownership in de local governance
sector – is toegenomen conform de internationale consensus en het Nederlandse
beleid is. De delegatie van autoriteit naar lagere niveaus van
Ugandees bestuur en het lokale ownership zijn beide toegenomen.4. Verhoging van het aandeel programmahulp in de bilaterale
hulpBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het aandeel programmahulp, en met name het aandeel macrosteun,
is vergroot ten opzichte van voorgaande jaren.• De voorspelbaarheid van hulpstromen via de begroting van ontvangende
overheden is vergroot door het sluiten van MoU's met andere donoren en ontvangende
landen, alsmede analyses van de schuldhoudbaarheid van landen.• Kennis van het instrumentarium van macro- en sectorbeleid bij DGRC
en posten is verbeterd.Het aandeel programmahulp is toegenomen. Zo steeg de macrosteun in 2003
met drie procent van EUR 131 miljoen tot EUR 134,8 miljoen. Het aandeel van
de macrohulp in het totale bilaterale budget steeg van ongeveer 14,5 procent
naar 17,5 procent.De voorspelbaarheid van hulpstromen via de begroting is toegenomen door
delegatie van bevoegdheden ten aanzien van macrosteun naar de posten. Voorts
hebben de zogenaamde Harmonisation-in-Practice-donoren
aanzetten gemaakt voor gezamenlijke MoU's voor begrotingssteun met zeven donoren.
Nederland sloot met Ghana en Mozambique een MoU, voor Ghana met eenjarige
financiering. De opname van een gevoeligheidsanalyse voor exogene schokken
in de Debt Sustainability Analysis (DSA) van IMF
en WB maakt bilaterale toetsing overbodig.Kennis van het instrumentarium is vergroot, doordat medewerkers voorrang
hebben gekregen bij deelname aan de door elf gelijkgezinde donoren ontwikkelde
en gegeven Joint Donor Training Partnership for Poverty
Reduction en omdat binnen het Ministerie coördinatie heeft plaatsgevonden
in het kader van het Coördinatie Overleg PRSP's
en de Poverty Expert Group.Het HIPC-vijfpuntenplan werd door Nederland in september 2002 gelanceerd.
Dit plan beoogt HIPC effectiever te maken door het schuldenvraagstuk in een
bredere OS-context te plaatsen. Voor deze verbreding bestond slechts beperkte
belangstelling. Inmiddels bestaat wel internationale belangstelling voor twee
van deze punten, namelijk debt sustainability
en debt management. Hiervoor heeft Nederland ook
meer capaciteit vrijgemaakt. Vanuit WB/IMF-hoek wordt er steeds meer en beter
nagedacht over hoe de noodzaak voor een nieuw HIPC eventueel voorkomen kan
worden. Nederland heeft hieraan bijgedragen.HIV/Aids en reproductieve gezondheidHIV/Aids wordt steeds meer bekend als één van de grootste
bedreigingen voor ontwikkeling. In 2003 is een voortvarende start gemaakt
met de aanscherping en intensivering van het Aids-beleid om beter aan te sluiten
op deze realiteit. Een regionale themadeskundige Aids voor zuidelijk Afrika
is gestart met zijn werkzaamheden en door alle ambassades in Afrika is een
zogenaamde Aidsscan uitgevoerd. Met het mainstreamen van Aids is goede voortgang
gemaakt. Zo zijn er concrete plannen ontwikkeld voor de integratie van Aids
binnen de onderwijsprogramma's en wordt in toenemende mate gekeken naar samenwerking
met het bedrijfsleven. Ook de samenwerkingsovereenkomst met de Verenigde Staten richt zich op de rol van het bedrijfsleven in HIV/Aids-bestrijding.
In Ghana zijn in dit kader succesvolle activiteiten gestart om de betrokkenheid
van lokaal en internationaal bedrijfsleven in de Aids-bestrijding te vergroten;
soortgelijke plannen worden ontwikkeld voor Rwanda en Zambia.Een HIV/Aids-trainingsprogramma is gestart om de capaciteit van BZ verder
te versterken. Ook is in 2003 een start gemaakt met de uitvoering van het
Aids-personeelsbeleid op negentien posten in Afrika.Het beleidsterrein reproductieve gezondheid werd in 2003 gedomineerd door
een aantal internationale bijeenkomsten ter voorbereiding van de tiende verjaardag
van de Cairo-conferentie over bevolking en ontwikkeling. De gezamenlijke inspanning
van een grote groep ontwikkelings- en donorlanden heeft er voor gezorgd dat
de in Caïro bereikte overeenstemming staande is gebleven ondanks aanvallen
vanuit conservatieve kringen. Eind 2003 is voorts een goede start gemaakt
met de verdere intensivering van beleid op het gebied van reproductieve gezondheid,
dat in 2004 verder geconcretiseerd en uitgewerkt zal worden.Medewerkers van de 19+-ambassades kregen uitleg over de laatste beleidsontwikkelingen,
kritische reflectie werd gepleegd op de mogelijkheden voor begrotingssteun
en kennis werd gedeeld over Public Finance Management
(PFM), PRSP en armoedebeleid, politieke aspecten van armoede, goed bestuur,
corruptie en schuldenbeleid. Dankzij deze kennisvergroting zijn deze medewerkers
beter in staat geweest een beleidsdialoog op deze gebieden in de ontvangende
landen te voeren. Het PFM post-ondersteuningsprogramma heeft bijgedragen aan
interne capaciteitsopbouw op het gebied van begrotingsbeleid en -beheer, inclusief
financiële allocatieprocessen.De effectiviteit van macrosteun bij armoedebestrijding kan vergroot worden
door de best mogelijke (per situatie verschillende) modaliteit te gebruiken.
In het geval van macrosteun is door aanscherping, breder en kwalitatiever
gebruik van de track records en mede door het verband te leggen met het PRSP
en de PFM-appreciaties, nu een beter beeld over wanneer macro-/on-budget-steun
de meest geschikte modaliteit is.In het Hoofdlijnenakkoord is afgesproken dat de EKI-toerekening verhoogd
wordt met EUR 300 miljoen op jaarbasis. In 2003 is deze verhoging van de EKI-toerekening
niet gerealiseerd omdat de verwachte schuldkwijtschelding van een aantal landen
zich niet heeft voorgedaan.IOB heeft eind 2002 / begin 2003 een evaluatie afgerond over
het Nederlands schuldverlichtingsbeleid en de resultaten van internationale
schuldverlichting 1990–1999. Hierin wordt onder meer geconstateerd dat
er sprake is van een proces van verschuldiging, kwijtschelding en nieuwe leningen.
Deze constatering heeft een belangrijke invloed op de Nederlandse beleidsbepaling
ten aanzien van schuldverlichting en schuldhoudbaarheid. Ook wordt ingegaan
op de wijze van toerekening van kwijtschelding van herverzekerde exportkredieten
aan het ODA-budget. Om helderheid te krijgen over de juistheid van deze toerekening
heeft de regering eind 2003 een brief gestuurd aan het secretariaat van het
Development Assistance Committee.5. Bevordering van beleidscoherentieBelangrijke behaalde resultaten in 2003• De aanpak van coherentiedossiers binnen BZ is geïntensiveerd.• Nederland droeg bij aan het internationaal agenderen van de handelsverstorende
katoensubsidies.• De eerste resultaten op het coherentiedossier «productnormen»
zijn bereikt.In 2003 werden activiteiten ondernomen op een reeks van OS-coherentiethema's,
waaronder katoensubsidies, non-tarifaire marktbelemmeringen, landbouwhervorming
(waaronder suiker), visserijakkoorden, alsmede TRIPs en medicijnen. Het operationeel
worden van de DGIS Coherentie Eenheid gaf een impuls aan een meer intensieve
en gecoördineerde aanpak van deze dossiers binnen het ministerie van
Buitenlandse Zaken en aan de samenwerking met andere departementen (zie ook
Beleidsartikel 5).Cultuur en OntwikkelingHet programma Cultuur en Ontwikkeling beoogt de culturele identiteit in
ontwikkelingslanden te versterken en het onderling begrip tussen culturen
te bevorderen. Cultuur en Ontwikkeling was in 2003 het thema van een conferentie
in Rotterdam. Een tiental Nederlandse ambassades beschikt over decentrale
C&O-budgetten om ter plaatse projecten te kunnen honoreren. Nederland
is niet de enige donor die actief is op het vlak van Cultuur en Ontwikkeling.
Met Zweden is overleg gevoerd over een conferentie over C&O, die begin
2004 zal plaatsvinden. In Nederland vindt overleg plaats met nationale actoren
met als doel de discussie en beleidsvorming op dit beleidsterrein te intensiveren.
Ook kan als voorbeeld worden genoemd de samenwerking met het Prins Claus Fonds,
HIVOS en het KIT bij het gezamenlijk onderhoud van de website Kracht van Cultuur.Eén van de belangrijkste coherentiedossiers betreft katoen: miljarden
aan katoensubsidies in de VS, China en de EU schaden de niet-gesubsidieerde
katoenteelt in veel ontwikkelingslanden, waaronder in West- en Centraal-Afrika.
Dit ondermijnt de Nederlandse hulpinspanning in Burkina Faso, Mali en Benin,
landen waarmee Nederland een nauwe ontwikkelingsrelatie heeft en waar miljoenen
mensen sterk afhankelijk zijn van katoenopbrengsten.In overleg met de getroffen landen droeg Nederland actief bij aan het
internationaal agenderen van deze problematiek, zowel binnen de EU als in
breder internationaal verband. Benin, Burkina Faso, Mali en Tsjaad namen vervolgens
zelf het initiatief door in mei 2003 een onderhandelingsvoorstel bij de WTO
in te dienen waarin zij afschaffing van de handelsverstorende katoensubsidies
eisten. Tevens sloot Benin zich in het voorjaar aan bij het WTO-panel van
Brazilië inzake VS-katoensubsidies.Samen met OS-departementen van Frankrijk, Duitsland, het VK, Zweden, Denemarken
en Zwitserland werd steun gegeven aan de versterking van de onderhandelingscapaciteit
van deze MOLs binnen de WTO. Rond de ministeriële Conferentie van de
WTO in Cancún groeide dit onderwerp uit tot een mogelijke «toetssteen»
voor het ontwikkelingsgehalte van de Doha Ronde. Mede als gevolg van de mislukking
van «Cancún» kon deze zaak niet in 2003 worden afgerond
en zijn een langduriger committering en inzet nodig. De regeringsbrede coherente
inzet op dit dossier kwam ook tot uitdrukking in de kamerbrief van minister
Veerman ten aanzien van de hervorming van het EU-katoenbeleid: om marktverstoring
te minimaliseren is het kabinet voorstander van volledige ontkoppeling
van steun en katoenproductie bij de komende hervorming van de EU-katoensector.Bijzondere aandacht ging in 2003 uit naar Europese regelgeving op het
gebied van productnormen, omdat dergelijke regels als non-tarifaire belemmeringen
kunnen gaan fungeren ten aanzien van invoer uit ontwikkelingslanden. Zo zag
Nederland toe op de volledige en correctie implementatie van een WTO-uitspraak
inzake handelsbelemmerende eisen aan de etikettering van sardines uit Peru.
Bij de uitbreiding van het Europese inspectieregime voor snijbloemen werd
een verlaging van de inspectietarieven gerealiseerd, hetgeen met name van
belang is voor de bloementeelt in Oost- en Zuidelijk Afrika.De andere kant van dit coherentiedossier, de ondersteuning van de handelscapaciteit
van ontwikkelingslanden en producenten daarbinnen door middel van technische
assistentie en capaciteitsopbouw, kreeg eveneens veel aandacht in 2003. Ten
aanzien van voedsel- en diervoedercontroles in een ketenbenadering heeft Nederland
in Brussel bepleit om effectieve hulp aan ontwikkelingslanden tot een voorwaarde
te maken voor het toepassen van de nieuwe verordening op importen uit deze
landen. Het WSSD-partnership Market Access is
opgestart voor zeven geselecteerde landen. Dit steunt onder meer de opbouw
van phyto-sanitaire capaciteit in deze landen, in samenwerking met het Nederlandse
en lokale bedrijfsleven. Met LNV en het CBL (Centraal Bureau Levensmiddelenhandel)
is extern onderzoek geïnitieerd naar de mogelijkheden voor kleine boeren
om te voldoen aan de steeds hogere eisen die Europese supermarkten stellen
ten aanzien van bijvoorbeeld sperzieboontjes.Met UNCTAD wordt in het kader van de Consultative Task
Force on Environmental Requirements and International Trade samengewerkt
bij het ontwikkelen van «best practices» voor nationale en internationale
standaardontwikkeling en capaciteitsopbouw in ontwikkelingslanden.Nederland heeft erop aangedrongen dat het handels- en landbouwbeleid expliciet
geïntegreerd wordt in PRSP's en heeft daartoe onder andere ondersteuning
gegeven aan het Integrated Framework programma,
een initiatief van zes multilaterale organisaties (Wereldbank, IMF, UNDP,
ITC, WTO en UNCTAD) en aan het rurale programma binnen het Bank Netherlands Partnership Programme (BNPP) van de Wereldbank.
Deze programma's zijn gericht op versterking van de handelscapaciteit en op
verbetering van analyse en planning in ontwikkelingslanden, die zich op langere
termijn vertalen in verbeterde PRSP's. Bilateraal heeft Nederland, op basis
van hetgeen in de PRSP was opgenomen, bijgedragen aan de opstelling van een
nationale strategie voor rurale transformatie en landbouwontwikkeling in onder
meer Rwanda en Ethiopië.6. Versterking van de prestatiemeting en intensieve monitoringBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het waarderingssysteem voor activiteiten en sectoren is ingevoerd.• Er bestaat een kwalitatief betere onderbouwing van allocatiebeslissingen.• (Het inzicht in) de effectiviteit van macrofinanciering is verbeterd.• Institutionele- en gendercomponenten en -indicatoren voor gezondheidgerelateerde
MDG's zijn opgenomen in de instructie voor resultaatmeting.• De voor resultaatmetingen essentiële baseline op het gebied
van HIV/AIDS en reproductieve gezondheid is gerealiseerd. Daartoe
is een «quick scan» ontwikkeld en vervolgens uitgevoerd in alle
partnerlanden.• Doelstellingen en na te streven resultaten met betrekking tot HIV/AIDS
en reproductieve gezondheid zijn meerjarig uitgewerkt.Nadat het waarderingssysteem voor activiteiten en sectoren in 2002 op
de zogenaamde 19+3-posten was ingevoerd, is dit systeem in 2003 op de overige
OS-posten en directies in werking gesteld. Het ministerie zet daarbij in op
de verankering van het systeem in de dagelijkse werkzaamheden en op de kwaliteit
van de gegevensinvoer.Met het oog op de toezegging van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
aan de Tweede Kamer om te rapporteren over de resultaten en effecten van de
Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is in 2003 een start gemaakt met de
ontwikkeling van een instrumentarium om resultaten systematisch te kunnen
rapporteren.De notitie Aan Elkaar Verplicht kondigt aan dat alle posten met een aanzienlijke
OS-portefeuille in 2006 zullen werken met een meerjarig strategisch plan (MJSP).
In 2003 is de ontwikkeling van dit nieuwe instrument, dat een link legt tussen
de begroting aan het jaarplan, ter hand genomen. Zes posten zijn betrokken
geweest bij een ontwikkeltraject.In 2003 is voor het eerst een volledig overzicht gemaakt van alle afgeronde
evaluaties in 2002 en geplande evaluaties in 2003 en verdere jaren. Op basis
hiervan is de DGIS-bijdrage aan de BZ-evaluatieprogrammering opgesteld. Deze
voorziet in de dekking van de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek
Rijksoverheid (RPER). Vervolgens is veel aandacht uitgegaan naar de evaluatieprogrammering
om het gebruik te stimuleren van evaluaties tijdens beleidsformulering en
het (bij)sturen van de beleidsuitvoering. Inmiddels zijn met de directies
afspraken gemaakt om te komen tot het opstellen van evaluatienotities om met
name een betere koppeling tot stand te brengen tussen de evaluaties die worden
uitgevoerd door de posten en de themavoering door de directies.De resultaten op het gebied van allocatiebeslissingen en macrofinanciering
zijn behaald door middel van verbetering en verplichtstelling van het track
record voor alle partnerlanden, het vaststellen van de appreciatiekaders PRSP
en PFM alsmede het opstellen van een beoordelingskader voor jaarplannen van
de posten ten behoeve van beleidsartikel 6. Inzicht in de effectiviteit is
mede vergroot door middel van deelname aan de BritseDepartment-for-International-Development-evaluatie (DfID) van begrotingssteun.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
6 Bilaterale ontwikkelingssamenwerking (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen:1 560 1341 685 8031 687 213410 5161 005 873– 595 357       waarvan garanties4 2453 8121 947 00       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal1 341 5931 471 1561 209 306994 8441 079 790– 84 946       6.1 Landenspecifieke sectorale samenwerking721 913693 599771 806635 556703 087– 67 5316.2 Thematische samenwerking76 539185 24581 72252 66192 845– 40 1846.3 Macro-georiënteerde programmahulp374 783455 819242 919202 384197 3325 0526.4 Deskundigenprogramma23 56824 78114 2186 9111 7155 1966.5 Garanties Internationale samenwerking23 20021 30911 35611 41415 882– 4 4686.6 Rentesubsidies en apparaatskosten NIO76 43865 28156 25731 69360 012– 28 3196.7 Tijdelijke Middelenvoorziening NIO45 15320 06623 04049 525049 5256.8 Macro-steun niet DAC-landen05 0567 9884 7008 917– 4 217       Ontvangsten88 665107 69192 35964 44834 23330 2156.20 Inkomsten uit leningen OS en garantiebet. NIO19 42047 74625 52315 59013 0572 5336.21 Tijdelijke financiering van de NIO54 95545 15320 06623 039023 0396.22 Diverse ontvangsten OS14 29114 79246 77025 81921 1764 643Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 6 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement10 36315 62219 58921 021Posten96 528104 54577 76783 450Totaal106 890120 16797 356104 471BELEIDSARTIKEL 7. PROGRAMMA'S EN FONDSEN VAN DE EUROPESE
UNIEA. Algemene doelstellingNederland draagt ook via de EU bij aan de hoofddoelstelling van ontwikkelingssamenwerking:
de duurzame vermindering van armoede. Het gaat hierbij om de bevordering van
duurzame integratie van ontvangende landen in de wereldeconomie en het bevorderen
van rechtstaat en democratie.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenHet streven naar verbetering van de Europese externe hulp is ook in 2003
een belangrijk aandachtspunt van de regering geweest. Nederland richt zich
daarbij op zowel de inhoud van het beleid als op de werkwijze van de Commissie.1. Verbetering van de inhoud van het EU-hulpbeleidBelangrijke behaalde resultaten in 2003• In 2003 was de Nederlandse inzet vooral gericht op het vergroten
van coherentie bij de Europese beleidsinspanningen op extern terrein. Mede
door deze inzet is op diverse dossiers een OS-vriendelijker beleid tot stand
gekomen te weten: landbouw (Mid Term Review, MTR juni 2003), vrede en veiligheid
(instelling van vredesfaciliteit) en vergroting van de bewustwording van EU-lidstaten
op een aantal andere coherentiedossiers zoals wapenexportbeleid, productnormen,
landbouw (katoen en suiker) en public/private partnership.• Nederland is tevreden met het aparte hoofdstuk over ontwikkelingssamenwerking
en humanitaire hulp in de huidige Conventietekst1.
De nadruk op armoedebestrijding als overkoepelende doelstelling van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
van de Unie is voor Nederland van belang, evenals de «coherentieparagaraaf»
(Art. III-218). Hierin is expliciet opgenomen dat de Unie bij de uitvoering
van beleid dat gevolgen kan hebben voor ontwikkelingslanden rekening houdt
met de doelstellingen van ontwikkelingssamenwerking. Ook de paragraaf over
complementariteit van het optreden van de lidstaten en de Unie en coördinatie
van beleid beschouwt Nederland als een belangrijk onderdeel van de tekst.• Op Nederlands initiatief is het EU Policy Coherence for
Development Network opgericht. Dit netwerk heeft tot doel informatie-uitwisseling
tussen de lidstaten over coherentiedossiers te bevorderen en bestaat inmiddels
uit veertien lidstaten en het focal point van de Commissie.• Binnen de Unie zijn afspraken gemaakt over ontbinding van de hulp
in het kader van de regionale programma's. Deze ontbinding geldt voor alle
landen uit de betreffende regio en gaat daarmee verder dan aanbevolen door
de DAC-richtlijn die slechts spreekt van ontbinding ten aanzien van de minst
ontwikkelde landen.Nederland streefde tevens naar afronding van de Country Strategy Papers
(CSP) in 2003, de beleidsdocumenten waarin de samenwerking tussen de EU en
het ontvangende land wordt vastgelegd. Dit proces kon niet worden afgerond
in 2003, met name omdat de Commissie, die terzake voorstellen moet doen, meer
tijd nodig had voor haar voorbereidende werkzaamheden.2. Verbetering van de werkwijze ten aanzien van het EU-hulpbeleidBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Na de kritische beoordeling van het jaarverslag van de Commissie
2003 door Nederland samen met gelijkgezinde landen zijn afspraken gemaakt
over verdere verbetering van het jaarverslag. De Commissie dient voor juli
2004 te rapporteren over het hervormingsproces en de consequenties hiervan
voor de kwaliteit van de hulp. De verwachting is dat het deconcentratieproces
(het delegeren van bevoegdheden van «Brussel» naar de commissiedelegaties
in het veld) verder vorm zal krijgen, waardoor administratieve afhandeling
van activiteiten sneller kan plaatsvinden en de uitputting van externe fondsen
spoediger zal verlopen.• Hogere uitgavenpercentages en kortere «behandeltijden»
bij de regionale programma's waaronder het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF).
Dit heeft onder meer te maken met het veranderende karakter van de EU-hulp
(minder projecten, meer macrosteun zoals bijvoorbeeld het waterinitiatief)
en nieuwe instrumenten met omvangrijke budgetten, zoals de Vredesfaciliteit.De in het jaar 2000 door de Commissie ingezette hervormingen van het management
van de hulp hebben in 2003 verder hun beslag gekregen. In een aantal programma's
(met name het op het Mediterrane gebied gerichte MEDA, het financiële
instrument van de EU voor de implementatie van het Euro-mediterreane partnerschap)
wordt het effect van de deconcentratie zichtbaar, onder meer door hogere uitgavenpercentages
en kortere «behandeltijden». Met de hervorming in de ACS-landen
is later begonnen. Desalniettemin valt ook een versnelling van de EOF-uitgaven
waar te nemen. De verwachting is dat in de loop van 2004 ook hier betere resultaten
zichtbaar worden. Zoals aangegeven in de kamerbrief over het EOF van 4 december
2003 (TK 21 501-02, nr. 509) blijft verbetering van de uitvoering van
het EOF door de Commissie een aandachtspunt voor Nederland. Voortzetting van
het hervormingsproces blijft echter noodzakelijk. Nederland zal daarop blijven
aandringen.De Europese Rekenkamer heeft in haar jaarverslag over het begrotingsjaar
2001 ondanks de geconstateerde verbeteringen een onaanvaardbaar hoog aantal
fouten geconstateerd. In de betrouwbaarheidsverklaring wordt daarom, evenals
voorgaande jaren, een voorbehoud gemaakt voor de gevolgen van de in een aantal
punten geschetste problemen. Nederland betreurt dat. Daarnaast heeft Nederland
ervoor gepleit dat de Europese Rekenkamer naast haar kwalitatieve bevinden
ook kwantitatieve foutenpercentages zou moeten presenteren.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
7 Programma's en fondsen van de EU (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen0720 3580000       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal101 22843 39181 554114 841100 07114 770       7.1 Europees Ontwikkelingsfonds101 22843 39181 554114 841100 07114 770Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 7 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement1 6842 1491 7591 888Posten820878638685Totaal2 5043 0272 3972 572BELEIDSARTIKEL 8. INSTELLINGEN VAN DE VERENIGDE NATIESA. Algemene doelstellingVia de instellingen van de Verenigde Naties draagt Nederland bij aan de
hoofddoelstelling van ontwikkelingssamenwerking, de duurzame vermindering
van armoede. Als instrumenten worden zowel het leveren van financiële
bijdragen als beleidsbeïnvloeding van de betreffende organisaties gehanteerd.
Richtinggevend daarbij zijn de Millennium Development Goals (MDG's).B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Bevordering van de effectiviteit van instellingen door
gerichte financiering en een intensievere samenwerking en coördinatie
tussen de belangrijkste multilaterale instellingen, met name de VN-instellingen
en de WereldbankBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Vooruitgang geboekt op effectiviteit van de ontwikkelingsorganisaties
van de Verenigde Naties.• Betere monitoring en evaluatie van de multilaterale organisaties
totstandgekomen met behulp van MOPAN (Multilateral Organisations Performance
Network).De belangrijkste operationele ontwikkelingsorganisaties van de Verenigde
Naties hebben goede vooruitgang geboekt in het harmoniseren, stroomlijnen
en vereenvoudigen van regels en procedures, mede door gerichte financiering
en actieve beleidsinzet van Nederland. Daarmee zijn de formele obstakels om
te komen tot een slagvaardigere en effectievere VN op landenniveau weggenomen
en kan het vizier nu uitdrukkelijk worden gericht op resultaat op landenniveau.
Motor van dit proces is de United Nations Development Group. Met gerichte
financiering heeft Nederland die UN Development Group ondersteund. Op het
intergouvernementele niveau zijn de resultaten van de hervormingsinspanningen
teleurstellend. ECOSOC en de Tweede Commissie van de Verenigde Naties zijn
er niet in geslaagd hun agenda's en werkwijze te stroomlijnen, waardoor de
meerwaarde van deze fora betrekkelijk gering blijft.In 2003 is ook een slag gemaakt om het instrumentarium voor de monitoring
en evaluatie van multilaterale organisaties te verbeteren. Nederland heeft
in een netwerkverband met een aantal gelijkgezinde donoren (Multi-lateral
Organisations Performance Network: MOPAN) deelgenomen aan een proefproject
om een methodologie te ontwikkelen voor het beoordelen van het functioneren
van multilaterale organisaties op landenniveau. Belangrijkste resultaat van
het proefproject is dat de methodologie op basis van de opgedane ervaring
wordt verbeterd en dat in 2004 een nieuw onderzoek wordt uitgevoerd, dit keer
naar het functioneren van multilaterale organisaties waar het gaat om coördinatie
op landenniveau. Het MOPAN-onderzoek blijkt een nuttige aanvulling op de eigen
evaluaties van de organisaties. De samenwerking met andere donoren heeft bovendien
geleid tot betere afstemming van beleid ten aanzien van monitoring en evaluatie
van multilaterale organisaties.Het is niet gelukt hogere bijdragen te leveren aan goed functionerende
multilaterale instellingen. Dit resultaat is niet behaald vanwege budgettaire krapte op de begroting voor ontwikkelingssamenwerking. Wel werden
de bijdragen aan UNFPA en UNAIDS (incidenteel) verhoogd.De resultaten van Monterrey tot dusverre zijn besproken tijdens een bijeenkomst
op hoog niveau van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in oktober
2003 en tijdens diverse OESO- en EU-bijeenkomsten. Positief is de verhoging
van de ODA-inspanning door een aantal EU-lidstaten en toegenomen aandacht
voor het vraagstuk van de schuldhoudbaarheid. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd
dat waar het gaat om de Monterrey-agenda in zijn samenhang, deze bijeenkomst
weinig nieuwe gezichtspunten heeft opgeleverd.2. Beïnvloeding van het beleid van VN-instellingen
in het licht van de Millennium Development Goals; bevordering van ownership
en hulpcoördinatieBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Partnershipprogramma's met UNEP en HABITAT geoperationaliseerd.• Verbeterde afstemming van beleid inzake de VN en de IFI's.De partnershipprogramma's met UNEP en UNHABITAT zijn in 2003 operationeel
geworden. De partnershipprogramma's met ILO en WHO zijn in lijn gebracht met
de doelstellingen van de nota Aan Elkaar Verplicht.
Het partnershipprogramma met de FAO is eind 2003 onderworpen aan een externe
evaluatie. Hoofdbevinding daarvan is dat de doelstellingen van het programma
in belangrijke mate worden bereikt. De partnershipprogramma's met UNDP en
UNICEF zijn als instrument gehandhaafd, maar moesten vanwege budgettaire krapte
worden gereduceerd tot EUR 1 miljoen per jaar.De resultaten van het partnershipprogramma met het VN-coördinatiebureau
UNDGO worden positief beoordeeld. Het voornemen is om het partnershipprogramma
voort te zetten. Omwille van administratieve vereenvoudiging zal de bijdrage
aan UNDGO worden ondergebracht bij het partnershipprogramma met UNDP, waar
UNDGO organisatorisch deel van uitmaakt.Nederland is met gelijkgezinde donoren een discussie gestart om te komen
tot een betere afbakening van mandaten en taken tussen de VN-ontwikkelingsorganisaties
en de Wereldbank en daaraan gekoppelde financiering. In deze groep is nog
geen consensus bereikt. Gestreefd wordt om in 2004 met deze gelijkgezinde
partners tot gezamenlijke standpunten te komen als inzet in de discussie over
hervorming en financiering van de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur
in ECOSOC en in het kader van IDA-14. Het EU-kader is voor deze discussie
tot dusverre minder effectief, door de grote verschillen in beleid en financieringsgedrag
ten aanzien van de VN tussen een aantal EU-lidstaten en Nederland.MDG-8MDG-8 geeft een aantal doelstellingen weer waar met name de ontwikkelde
landen verantwoordelijk voor zijn: schuldkwijtschelding, een open en eerlijk
handelssysteem en markttoegang voor ontwikkelingslanden, het verhogen van
de ODA en het beter afstemmen van ODA op de hulpbehoefte, onder meer door
de hulp verder te ontbinden. De voortgang op deze terreinen is wisselend,
ondanks dat de internationale gemeenschap het eens is over het belang van
de doelstellingen en – in grote lijnen – over de manier waarop
ze bereikt zouden kunnen worden.In 2002 werd voor het eerst sinds lange tijd de dalende ODA-trend omgebogen
met een stijging van in totaal circa US $ 52 miljard in 2001 naar US $ 58
miljard in 2002. Deze stij-ging zal volgens de DAC-prognoses doorzetten; in
2006 zal de ODA in totaal met US $ 19 miljard zijn gestegen ten opzichte van
2001. Deze prognoses blijven echter achter bij de toegezegde committeringen
door donoren in Monterrey (US $ 25 miljard). De achterblijvende projecties
zijn te wijten aan de tegenvallende economische groei en begrotingskrapte
in veel donorlanden.Op het terrein van ontbinding van de hulp worden weliswaar voorbereidende
stappen gezet, maar de daadwerkelijke ontbinding verloopt traag. Door het
mislukken van de onderhandelingen in Cancún in 2003 is er nog weinig
verbeterd in de markttoegang voor ontwikkelingslanden. De voortgang in schuldkwijtschelding
is daarentegen aanzienlijk; eerste indicaties laten zien dat de schulden van
de 27 HIPC-landen hetzij reeds substantieel zijn verminderd hetzij in de nabije
toekomst substantieel zullen afnemen. Dit neemt niet weg dat hun schuldensituatie
nog immer een punt van zorg is.Nederland heeft onder de donorlanden het voortouw genomen om een format
te ontwikkelen voor regelmatige MDG-8-rapportages, in samenwerking met enkele
gelijkgezinde landen. Nederland vindt het belangrijk dat donorlanden hun verantwoordelijkheid
nemen voor de MDG-8-doelstellingen en in hun rapportages laten zien wat zij
gepresteerd hebben.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
8 VN-instellingen (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen430 695576 092401 217382 718408 319– 25 601       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal361 123443 827372 375386 830374 09812 732       8.1 UNDP72 60583 95095 02587 10093 025– 5 9258.2 UNICEF25 53343 50246 93735 06044 700– 9 6408.3 UNFPA102 28278 05160 53861 03861 03808.4 UNIFEM/Instraw3 4263 8573 7892 7893 789– 1 0008.5 UNAIDS17 24423 37017 92435 84817 92417 9248.6 UNCDF6 8077 2617 2617 2607 26008.7 UNEP2 7234 9927 3924 6338 268– 3 6358.8 GEF/Montreal Protocol14 18917 89719 22833 27720 27812 9998.9 Verwoestijningsverdrag147178225241259– 188.10 IFAD6 39014 97510 73810 4869 4001 0868.11 Gemeenschappelijk Grondstoffenfonds158255451423408158.12 Speciale multilaterale activiteiten80 816145 81779 22587 66987 749– 808.13 Multilateraal deskundigenprogramma28 80419 72223 64221 00620 0001 006       Ontvangsten8608608600860– 860       8.20 Doorberekening UNEP aan andere ministeries8608608600860– 860Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 8 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement2 4983 5025 4475 845Posten14 14614 9297 9778 560Totaal16 64418 43113 42414 405BELEIDSARTIKEL 9. INTERNATIONALE FINANCIELE INSTELLINGENA. Algemene DoelstellingNederland draagt via de Internationale Financiële Instellingen (IFI's)
bij aan de hoofddoelstelling van ontwikkelingssamenwerking: de duurzame vermindering
van armoede. Richtinggevend daarbij zijn de Millennium Development Goals (MDG's).B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Beïnvloeding van het beleid van de Internationale
Financiële Instellingen in het licht van de Millenium Development Goals;
bevordering van ownership en hulpcoördinatie1a. Het Poverty Reduction Strategy (PRS) procesBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Basis gelegd voor een meer systematisch PSIA beleid.• Sectorbeleid beter geïntegreerd in PRSP's.• PRSP-ontwikkeling ondersteund.• Meer aandacht voor begrotingsbeheer door Wereldbank en IMF.• Meer aandacht voor harmonisatie.PSIADe Wereldbank en het IMF hebben meer aandacht besteed aan Poverty and Social Impact Analysis (PSIA), aan de hand waarvan leningen
kunnen worden getoetst op de gevolgen voor de armoedesituatie van het land.
De Wereldbank heeft ook meer middelen voor PSIA beschikbaar gesteld. De methodologie
voor het uitvoeren van PSIA werd ontwikkeld en afspraken zijn gemaakt met
bilaterale donoren over de gewenste aanpak om PSIA's uit te breiden. Nederland
speelde hierbij een grote rol, onder meer door het organiseren van een internationale
workshop. Dit legt de basis voor een meer systematisch PSIA-beleid.Integratie sectorbeleidIn 2003 werd de beleidsdialoog met de Internationale Financiële Instellingen
(IFI's) over PRSP voortgezet. Aandachtspunten, vooral ten aanzien van het
IMF en de Wereldbank, waren de integratie van het sectorbeleid en verbeterd
begrotingsbeheer in PRSP's. In het kader van de «Scaling Up for Poverty
Reduction», waarbij de Wereldbank sectorplannen lanceerde voor onderwijs,
gezondheid, HIV/AIDS, drinkwater en sanitatie werd consistent aangedrongen
op betere aansluiting met de nationale beleidskaders (PRSP's) en coördinatiefora
in het kader van de PRSP's. Voor wat betreft de onderwijssectorplannen is
de boodschap duidelijk overgekomen, mede doordat Nederland ook een grote financier
is van het Education-for-All-inititatief.Ondersteuning van PRSP-ontwikkelingHet PRSP-fonds bij de African Development Bank kwam in 2003 op gang. Tegen
het eind van 2003 waren de beschikbare middelen vrijwel volledig gecommitteerd
en voor een groot deel reeds besteed. De evaluatie van het fonds is evenwel
uitgesteld naar 2004. Op basis van deze evaluatie zal Nederland een besluit
nemen over het al dan niet leveren van een nieuwe bijdrage aan dit fonds.Het PRSP-fonds bij de Asian Development Bank kende ook een verbeterde
voortgang in 2003, met name ten aanzien van de goedkeuring van nieuwe voorstellen.
Vanwege de lange doorlooptijd tussen de goedkeuring van een projectvoorstel
en de uiteindelijke start van de implementatie, loopt de implementatie van
activiteiten achter bij de oorspronkelijke planning. Nu de implementatie op
gang komt zal de komende periode aandacht worden geschonken aan de monitoring
van reeds goedgekeurde activiteiten.Begrotingsbeheer en -beleidDe relatie tussen verbeterd begrotingsbeheer/beleid en PRSP's heeft mede
dankzij de actieve Nederlandse bijdrage aan dit onderwerp een belangrijke
stimulans gekregen. De bewindvoerders, hun medewerkers en verschillende Hoofden
Ontwikkelingssamenwerking van Nederlandse ambassades voerden in het voorjaar
2003 overleg met Wereldbank- en IMF-staf om ervaringen en kennis uit te wisselen.
Hierbij was ruimschoots de gelegenheid om de Nederlandse visie ten aanzien
van PRSP, de rol van Wereldbank respectievelijk IMF en de relatie met de begroting
uit te dragen. De aandacht van WB/IMF voor armoedegerichte uitgaven binnen
de nationale begrotingen, die gebaseerd zijn op de PRSP-priortiteiten, is
thans dieper geworteld binnen deze instellingen.HarmonisatieDe Nederlandse inzet bij de IFI's inzake de harmonisatie van donorprocedures
werd veelvuldig uitgedragen. Niet alleen op ministerieel niveau in het Development
Committee maar ook in vele bijeenkomsten van de Raden van Bewindvoerders.
Harmonisatie is voor Nederland inmiddels een vast thema, dat bij vele agenda-onderwerpen
in de verschillende IFI's wordt ingebracht. Ook bij de bovengenoemde bijeenkomst
over begrotingsbeheer werden met het IMF en de Wereldbank onder andere de
mogelijkheden onderzocht om de onderlinge beoordelingskaders voor begrotingsbeheer
te harmoniseren.1b. De Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF) van
het IMFBelangrijke behaalde resultaten in 2003• PRGF meer pro-poor growth en beter afgestemd op PRSP.• Voorzichtige vooruitgang inzake realistische groeiscenario's in
PRGF.• PRGF effectiever en met grotere amoedefocus.• Verbeterde samenwerking met de Wereldbank.• Verbeterde dialoog met de donoren.Pro-poor growth en afstemming op PRSPDe Nederlandse inzet voor pro-poor growth houdt in dat de PRGF-economische
programma's van het IMF beter moeten worden afgestemd op de PRSP-prioriteiten.
Nederland vraagt het IMF derhalve om beleid voor groei en macro-economische
stabiliteit te helpen formuleren dat bijdraagt aan duurzame armoedebestrijding.
Tijdens diverse discussies en bijeenkomsten met het IMF-management en de IMF-staf
werd dit standpunt uitgedragen en vond een willig gehoor. Het IMF heeft echter
nog moeite met de daadwerkelijke invulling van pro-poor growth beleid, onder
meer omdat de PRSP's onvoldoende operationele prioriteiten bieden; ze zijn
te algemeen om voor het IMF een duidelijk richtlijn te vormen op basis waarvan
armoedegericht economisch beleid kan worden opgesteld. Een andere factor waardoor
de invulling van pro-poor growth achter blijft bij de verwachtingen van Nederland
is dat het – thans nog beperkte – onderzoek door
de IFI's naar pro poor growth nog onvoldoende lessen heeft opgeleverd die
voor beleidsmakers bruikbaar zijn.Realistische groeiscenario'sNederland heeft in zijn algemeenheid en bij specifieke bijeenkomsten van
de Raad van Bewindvoerders over ontwikkelingslanden aangedrongen op realisme
in het opstellen van groeiprognoses. Het IMF deelde onze zorg maar het heeft
lange tijd geduurd voordat IMF-staf op werkvloerniveau doordrongen was van
de noodzaak om niet te optimistisch te zijn in het macro-economische beleidsraamwerk
voor PRGF-landen. Eind 2003 werden echter de eerste signalen merkbaar dat
de groeiprognoses voorzichtiger worden.Samenwerking met de WereldbankIn 2003 werd de verbeterde samenwerking tussen IMF en Wereldbank merkbaar
voor wat betreft de afstemming van de conditionaliteiten. Het IMF concentreert
zich meer op die conditionaliteiten die gerelateerd zijn aan het eigen mandaat;
van overlap met de Wereldbank is nu minder, of nauwelijks sprake meer. Op
het gebied van begrotingsbeheer heeft het IMF samenwerkingsafspraken opgesteld.
In het algemeen heeft Nederland, waar en wanneer er aanleiding toe bestond,
aangedrongen op betere samenwerking en afstemming met de Wereldbank (bijvoorbeeld
op schuldhoudbaarheid). Het vormt thans echter geen hoofdpunt meer in de inzet
richting IMF omdat het op meerdere terreinen zichtbaar is verbeterd.Dialoog met donorenNederland heeft tijdens verschillende bijeenkomsten bij het IMF aangedrongen
op meer openheid richting bilaterale donoren. Op hoofdkwartier (management)niveau
is er zeker een willig oor voor dit verzoek omdat het IMF ook belang heeft
bij intensievere informatie-uitwisseling en discussie met de donoren. In de
praktijk, op werkvloerniveau, is er minder dialoog. Dit blijft een punt van
aandacht in de relatie met het IMF.1c. Partnerschapprogramma's met de WereldbankgroepBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Evaluatie BNPP uitgevoerd.• MKB bevorderd in het partnerschap-programma met de IFC.BNPPMedio 2003 is de evaluatie van het «Bank Netherlands Partnership
Programma» (BNPP) afgerond. De voornaamste conclusies van deze evaluatie
zijn:– het BNPP beantwoordt aan de prioriteiten van de deelnemers;– het BNPP heeft bijgedragen aan de transparantie en consolidatie
van niet-landenspecifieke bijdragen aan de Wereldbank;– er zijn aanwijzingen dat het BNPP van invloed is op het beleid
en de prioriteitstelling van de Wereldbank zonder dat het rapport ingaat op
de vraag om welk beleid en welke prioriteiten het gaat;– het merendeel van de ontwikkelde activiteiten kan als relevant
bestempeld worden en heeft een toegevoegde waarde;– de bulk van de activiteiten is effectief geweest, maar er bestaan
twijfels over de kosten effectiviteit van een klein aantal activiteiten, ook
al is hier verbetering waarneembaar.Deze conclusies hebben aanleiding gegeven tot de volgende aanbevelingen:– procedures en allocatiemechanisme dienen voor alle onderdelen
van het programma te worden geharmoniseerd;– zowel de Wereldbank als Buitenlandse Zaken dienen kritischer naar
financieringsvoorstellen te kijken;– het BNPP dient zowel bij de Wereldbank als bij Buitenlandse Zaken
institutioneel beter ingebed te worden.Deze aanbevelingen zijn voor een deel opgevolgd en hebben, tezamen met
een reductie van het budget voor het BNPP-kernprogramma vanaf 2005, geleid
tot een nieuwe opzet van het kernprogramma:– de begroting voor het kernprogramma is verdeeld over vier netwerken
die verantwoordelijk zijn voor de selectie van te financieren voorstellen;– alle voorstellen dienen bij te dragen aan de verwezenlijking van
de doelstellingen van Aan Elkaar Verplicht op basis van een set nog met de
Wereldbank af te stemmen criteria;– er komen afzonderlijke richtlijnen voor het beleid ten aanzien
van en het beheer van de bijdragen aan multidonortrustfunds die eveneens onder
het BNPP zijn opgenomen.Op grond van lopende afspraken met de Wereldbank kunnen deze wijzigingen
pas in 2005 doorgevoerd worden. Wel is afgesproken dat de te hanteren criteria
ook al in 2004 op nieuwe voorstellen zullen worden toegepast.IFC en MKBIn het partnerschapprogramma met de International Finance Corporation
(IFC) wordt een aantal faciliteiten van IFC ondersteund die in diverse regio's
innovatieve manieren ontplooien om het Midden- en Kleinbedrijf te helpen ontwikkelen.
In 2003 is IFC begonnen met het creëren van een netwerk om de in de praktijk
opgedane lessen beter te verspreiden binnen de organisatie. Op deze wijze
heeft het partnerschapprogramma een bredere invloed op het beleid van de organisatie.
Na opstartproblemen in 2002 bij een aantal onderdelen van het partnerschapprogramma,
heeft IFC in 2003 goede voortgang geboekt. Dit betreft activiteiten op het
gebied van de verbetering van het ondernemingsklimaat (een belangrijk thema
in de notitie Aan Elkaar Verplicht), verbetering van dienstverlening aan het
MKB en het stimuleren van maatschappelijk verantwoord ondernemen in ontwikkelingslanden.1d. diversenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Verbeterd inzicht in het presteren van de IFI's op landenniveau.• Meer invloed op de beleidsagenda van het IMF in lage inkomens landen.• Gedeeltelijk succesvolle Nederlandse inzet bij de middelenaanvulling
van het Aziatische Ontwikkelingsfonds.• De basis is gelegd voor schuldhoudbaarheid als criterium bij leningverstrekking
door IDA en IMF.• Meer aandacht van de IFI's voor ecologische duurzaamheid in armoedestrategieën
en bij leningen.• Detacheringen voortgezet.De communicatie met de Nederlandse ambassades in ontwikkelingslanden is
geïntensiveerd. Daardoor zijn de bewindvoerders bij de IFI's pro-actiever
en meer structureel gevoed met informatie over de prestaties van
de IFI's op landenniveau bij het bereiken van de Millennium Development Goals,
over de aansluiting van hun programma's op de door de landen zelf opgestelde
armoedestrategieën en over de samenwerking met andere actoren. De (Nederlandse)
interventies in de Raden van Bewindvoerders zijn hierdoor effectiever geworden.Er is meer samenwerking ontstaan tussen de Wereldbank, het IMF, Nederland
en DfID (Verenigd Koninkrijk) ten aanzien van de beleidsagenda van het IMF
in lage inkomenslanden. Daartoe is onder andere een gezamenlijk Trust Fund
voor macro-economisch onderzoek in ontwikkelingslanden ingesteld, dat in 2004
operationeel wordt.In de eerste twee rondes van de middelenaanvulling van het Aziatisch Ontwikkelingsfonds
is de Nederlandse inzet voor een deel verwezenlijkt. Voorbeelden zijn een
betere aansluiting van de landenstrategieën van de Bank op de armoedestrategieën
van de ontvangende landen, een actieplan voor de implementatie van results
based management, alsmede verfijning van het systeem om financiële allocaties
aan landen te bepalen. Een goede onderbouwing van de bestemming van schenkingen
en een acceptabele kostencompensatie van inkomstenderving door schenkingen
moeten nog worden uitonderhandeld.In de Mid Term Review (MTR) van het zachte
fonds van de Wereldbank (IDA-13) werden de Nederlandse zorgen over de compensatie
van het gemis aan terugbetaling als gevolg van het verlenen van schenkingen
in plaats van leningen onder IDA ten dele overgenomen door het management
van de Bank. Dit resulteerde in een aangepast voorstel, waarover in 2004 zal
worden besloten.De «terugbetalingen» slaan op de «reflows»/afbetalingen
door ontwikkelingslanden van hun leningen die door IDA werden verstrekt. Doordat
IDA-middelen als schenking worden verstrekt in plaats van als lening derft
de Wereldbank een aanzienlijk deel van haar inkomsten. Dit moet worden «gecompenseerd»
oftewel gedekt door extra donorbijdragen.De Nederlandse inzet ten aanzien van de schuldhoudbaarheid in HIPC-landen
wierp in 2003 vruchten af. Tijdens de MTR van IDA-13 stelde de Wereldbank,
geheel conform de Nederlandse lijn, voor om in samenwerking met het IMF meer
aandacht te besteden aan beter schuldbeheer door ontwikkelingslanden en om
zorgvuldiger de schuldensituatie van ontwikkelingslanden te analyseren.Intensief overleg en samenwerking, al dan niet in partnerships, met de
Wereldbank en de Aziatische, Inter-merikaanse en Afrikaanse Ontwikkelingsbanken
heeft bijgedragen aan een verdere integratie van ecologische duurzaamheid
in de armoedestrategieën van die instellingen. Daarnaast is bijgedragen
aan het «vergroenen» van specifieke leningenportefeuilles, met
name betreffende energie en water.De vijf gedetacheerden bij de Wereldbank hebben vrijwel allen een belangrijke
rol binnen de Bank op hun taakgebied en hebben de ruimte om de Nederlandse
visie in te brengen. Andersom heeft het departement de kans om van hen te
leren.2. Bevordering van een intensievere samenwerking en coördinatie
tussen de belangrijkste multilaterale instellingen op het terrein van ontwikkelingssamenwerking,
met name de Wereldbank en VN-instellingenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het Philadelphia-overleg niet verbreed.• Hulpcoördinatie licht verbeterd.• Verbeterde informatie-uitwisseling tussen IFI's en VN.• Verbeterde samenwerking op landenniveau tussen kantoren van de
IFI's en de VN.• Meer aandacht voor coördinatie tussen IFI's, VN en andere
donoren door MOPAN.PhiladelphiaVerbreding van het Philadelphia-overleg van een aantal gelijkgezinde donorlanden
ter afstemming van standpunten die worden ingenomen bij WB en IMF in Washington
en de VN in New York, naar andere VN-hoofdsteden heeft niet plaats gevonden.
Dit bleek niet meer nodig omdat in de hoofdsteden van de Philadelphia-groep
een intensieve discussie is gestart over de internationale ontwikkelingsarchitectuur.HulpcoördinatieNederland heeft geen inzicht in de concrete afspraken die gemaakt zijn
over het delen van elkaars analyses en evaluaties. Wel is sprake van meer
«cross references» in beleidsdocumenten van IFI's, dat wil zeggen
verwijzingen naar elkaars werk. Dit is een indicator voor hulpcoördinatie
en afstemming.Hulpcoördinatie in diverse partnerlandenHet is niet mogelijk om aan te tonen dat het verbeterd is of niet. Het
beeld wisselt sterk per land. Zo is het in Ethiopië absoluut verbeterd
dankzij een actieve Wereldbank-directeur die harmonisatie en coördinatie
een prioriteit vindt. In de meeste andere landen is nog geen duidelijke verbetering
waar te nemen.Informatie-uitwisselingOp centraal niveau is meer samenwerking en een betere informatie-uitwisseling
ontstaan tussen UNDP en de Wereldbank, bijvoorbeeld over de monitoring van
(het proces naar) het bereiken van de MDG's. Mede op aandringen van Nederland
betrekt de Wereldbank de VN-instellingen nu beter bij het monitoren van de
MDG's. Bij door de Wereldbank geïnitieerde workshops en beleidsdocumenten
op dit terrein speelt de VN, vooral UNDP, een duidelijke rol. Op het terrein
van het beleid ten aanzien van postconflictlanden is nog geen verbetering
in de samenwerking waar te nemen.Samenwerking op landenniveauOver het algemeen wordt door de landenkantoren van de IFI's en de VN de
noodzaak tot samenwerking beter ingezien. Dat bevordert de coherentie en voorkomt
overlap en «mission creep». Nederland en andere donoren hebben
hier steeds op aangedrongen. Overigens blijft de mate van overleg tussen de
IFI's onderling en tussen IFI's en VN-instellingen van land tot land variëren.MOPANHet Multilateral Organisations Performance Assessment Network (MOPAN),
waaraan Nederland actief deelneemt, bracht ook rapport uit over de coördinatie
tussen VN, IFI's en bilaterale donoren. Dit rapport heeft dankzij de inbreng
van Nederlandse ambassades bijgedragen aan een groter bewustzijn over de mogelijkheden
van en noodzaak tot coördinatie.Internationale PSIA-workshopOp 13 en 14 oktober organiseerde het Ministerie samen met DfID (Verenigd
Koninkrijk) een internationale workshop over Poverty & Social Impact Analysis
(PSIA) in Den Haag. PSIA's zijn belangrijk omdat zij de effecten van beleidsmaatregelen
op armoede in kaart brengen. De doelstelling van de workshop, een bilateraal
actieplan, werd gehaald. Het actieplan, genaamd PSIA North
Sea Manifesto, werd onderschreven door de volgende donoren: USAID
(VS), NORAD (Noorwegen), SIDA (Zweden), Ierland, DfID, GTZ (Duitsland), de
Europese Commissie, Finland en Nederland. Daarnaast stemden de Wereldbank
en het IMF, vertegenwoordigers van overheden en academici uit het Zuiden en
NGO's in met het manifest. Het manifest richt zich op: versterking van bewustzijn
van de noodzaak tot PSIA's op landenniveau, een collectieve donorlobby en
inzet bij besprekingen in de Raden van Bewindvoerders van de Wereldbank en
het IMF, technische ondersteuning door donoren van PSIA's op landenniveau
en een brede verspreiding van bevindingen via een «e-PSIA Group».C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
9 Internationale Financiële Instellingen (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen69 405106 915448 0893 16964 999– 61 830       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal54 33585 07692 373105 881127 865– 21 984       9.1 WB-partnership Programma31 64170 33177 39995 524105 854– 10 3309.2 IMF/PRGF10 21010 21110 21110 21110 21019.3 Speciale Multilaterale Activiteiten IFI's12 4834 5344 76314611 801– 11 655Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 9 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement2 0542 3353 4223 672Posten2 3122 4301 5271 639Totaal4 3664 7654 9495 311BELEIDSARTIKEL 10. SAMENWERKING MET MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIESA. Algemene beleidsdoelstellingNederland wil het maatschappelijk middenveld (civil society) in ontwikkelingslanden
versterken met het oog op duurzame armoedevermindering. Het doet dit via autonome
maatschappelijke organisaties.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Faciliteren van Nederlandse en internationale maatschappelijke
organisaties om een effectievere bijdrage te leveren aan structurele armoedeverminderingDe aanwezigheid van een krachtig maatschappelijk middenveld in OS-landen
is een voorwaarde voor duurzame armoedevermindering. Noordelijke maatschappelijke
organisaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het ondersteunen en versterken
van het maatschappelijk middenveld in het Zuiden. Het is dus van belang de
noordelijke maatschappelijke organisaties in staat te stellen om hun ondersteunende
rol naar het maatschappelijk middenveld in het Zuiden goed in te vullen.1a. Werking transparante regeling voor particulier kanaal
op basis waarvan subsidies worden toegewezenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Aanbevelingen Adviescommissie MFP-breed en de Stuurgroep Evaluatie
MFP-breed opgevolgd.• Aangescherpt Thematische Medefinancieringsprogramma (TMF).• Voor laagdrempelige particuliere initiatieven is een Front Office
opgericht.Per 1 januari is een nieuw subsidiesysteem in werking getreden. Dit bestaat
uit drie onderdelen:1. het Medefinancieringsprogramma Breed (MFP-breed) voor de Nederlandse
NGO's met een brede alomvattende benadering;2. de Thematische Medefinanciering (TMF) voor de meer thematisch gerichte
organisaties;3. de mogelijkheid voor particulier geïnitieerde kleine projecten.De Commissie Box (Adviescommissie MFP-breed) formuleerde een aantal aanbevelingen
voor de ronde 2006. Deze zijn opgevolgd. De belangrijkste aanbevelingen waren
de «ontschotting» tussen TMF en MFP en het loslaten van de ondergrens
van het percentage ODA voor TMF en MFP tezamen. Er is een akkoord bereikt
in de Tweede Kamer over het principe van ontschotting, alsmede over het loslaten
van de ondergrens vanaf 1 januari 2007.De Stuurgroep Evaluatie MFP-breed bracht in 2002 haar eindrapport uit,
met daarin een aantal aanbevelingen, zowel voor de overheid als ook voor de
MFO's. De meeste de aanbevelingen waren door het ministerie al opgevolgd met
het nieuwe, aangescherpte beleidskader MFP. Aan de laatste aanbeveling, meer
aansluiting tot stand te brengen tussen het bilaterale en het particuliere
kanaal, is met de pilot Werkafspraken opvolging gegeven. Naar aanleiding van
de aanbevelingen van de Stuurgroep aan de MFO's hebben deze – waar dit
van toepassing was – een stappenplannen ingediend. Deze
zijn beoordeeld en goedgekeurd; hiervan is verslag gedaan aan de Tweede Kamer.Het beleidskader Thematische Medefinancieringsprogramma (TMF) is aangescherpt,
evenals de subsidieregeling en het beoordelingskader. De TMF ronde 2003–2006
is extern geëvalueerd en de bevindingen zijn in het nieuwe beleidskader
geïncorporeerd. Er is een begin gemaakt met de vormgeving kwaliteitssysteem
in overleg met TMF. Tenslotte is de Tweede Kamer akkoord gegaan met de ontschotting
TMF / MFP.De vijf MFO's en de NCDO hebben in 2003 ieder hun eigen loket voor laagdrempelige
particuliere initiatieven (Front Office) geopend, waar de aanvragen van particulieren
en particuliere organisaties worden afgehandeld.1b. Ondersteuning organisaties op terrein van technische
assistentieBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Bedrijfsplan PSO goedgekeurd voor de jaren 2003–2006.• SNV is geheel verzelfstandigd.Naar aanleiding van het IBO «Technische Assistentie» is PSO
bezig met de omslag van uitzendende organisatie voor technische deskundigen
naar een organisatie die is gericht op capaciteitsopbouw en kennisoverdracht.
PSO heeft haar bedrijfsplan 2003–2006 ingediend. Dit plan is goedgekeurd.
Ook haar eerste jaarplan, waarin de organisatorische uitwerking van deze omslag
voor een belangrijk deel staat uitgewerkt, is beoordeeld en goedgekeurd.SNV is geheel losgekoppeld van het ministerie, ook voor wat betreft de
laatste (personele) aangelegenheden. Jaarverslag en jaarplan zijn beoordeeld
en goedgekeurd.1c. Toename aantal maatschappelijke organisaties dat resultaatgericht
rapporteertBelangrijk behaald resultaat in 2003• Toename van resultaatgerichte rapportage van maatschappelijke organisaties.De jaarplannen van de MFO's en andere maatschappelijke organisaties (vakbondsmedefinancieringsprogramma
VMP, SNV, PSO, NCDO) zijn beoordeeld op resultaatgerichtheid. In enkele gevallen
is om aanvullende informatie of om herformulering gevraagd. Tijdens beleidsgesprekken
zijn afspraken gemaakt over verbeteringen op dit vlak.De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) is begonnen
met het doorlichten van het monitoring- en evaluatiesysteem van de MFO's.TMF-organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor hun kwaliteitssysteem;
met hen vindt een (nog lopende) dialoog plaats hierover met het oog op uitwisselen
van kennis en ervaring en verbetering van de kwaliteitsystemen.Een notitie «Evaluatie TMF» is afgerond. Daarmee is het begin
gemaakt met het opzetten van een evaluatiesysteem TMF, dat halverwege 2004
in werking zal treden.2. Versterken van de inhoudelijke beleidsdialoogBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Duidelijkheid omtrent het aantal en frequentie van periodieke overleggen
per thema, sector of specialisatie tussen Civil Society Organisaties (CSO)
en het desbetreffende onderdeel van het Ministerie.• Toenemende aansluiting tussen het bilaterale en particuliere kanaal
en toenemende aandacht bij themadirecties voor de rol van het particuliere
kanaal en vice versa.• Versterkte dialoog met maatschappelijke organisaties.• Aanhoudende druk van ambassades op partnerlanden om CSO's en in
sommige gevallen parlementen bij de totstandkoming van PRSP's te betrekken.• Versterking vraaggerichte onderzoekscapaciteit in OS-landen.• Versterking van de onafhankelijke media, met name in Afrika.Door middel van een inventarisatie is duidelijkheid geschapen over het
grote scala van onderwerpen, thema's en specialisaties waarover periodiek
overleg plaatsvindt met maatschappelijke organisaties.Het beleidsdoel «toenemende aandacht voor maatschappelijke organisaties
in sectorale en thematische beleidsnota's» is ingezet door enerzijds
aansluiting tot stand te brengen tussen het bilaterale en het particuliere
kanaal (zie beleidsartikel 6), en anderzijds door de versterking van de beleidsdialoog
met maatschappelijke organisaties hier (zie geoperationaliseerde doelstelling
2). De versterking van de beleidsdialoog met maatschappelijke organisaties
leidt onder meer tot toenemende aandacht voor (de rol van) maatschappelijke
organisaties in beleidsnota's.Gestreefd wordt naar grotere participatie van maatschappelijke organisaties
in ontwikkelingslanden bij processen van beleidsvorming, in het bijzonder
voor wat betreft het opstellen van de PRSP's. Belangrijk principe van de PRSP's
is dat deze een breed maatschappelijk draagvlak hebben. Hiertoe wordt als
onderdeel van de formulering van de PRSP's overleg gevoerd met belangrijke
maatschappelijke groeperingen. De kwaliteit en breedte van de gevoerde consultatie
verschilt van land tot land en is sterk afhankelijk van de lokale sociaal-culturele
en politieke context en de organisatiegraad van maatschappelijke organisaties.
Met name de gemarginaliseerde, arme groeperingen waarvoor het PRSP proces
in eerste instantie is bedoeld zijn vaak moeilijk bereikbaar door communicatieproblemen
of geringe organisatiegraad. Nederland blijft in het kader van de nationale
politieke dialoog wijzen op de noodzaak van deelname van de belangrijkste
actoren alsook de nationale parlementen aan dit proces en heeft in sommige
landen hiervoor fondsen ter beschikking gesteld. Ook via een speciaal fonds
bij de Wereld Bank waaraan Nederland bijdraagt wordt dit proces op landenniveau
ondersteund.Bij de beoordeling van het proces wordt gerapporteerd over deelname van
het maatschappelijke middenveld bij totstandkoming, uitvoering en monitoring
van het PRSP. Het Ministerie wijst in internationale fora voortdurend op de
noodzaak van een breed maatschappelijk draagvlak voor PRSP. In het reguliere
overleg met de MFO's in het kader van de werkafspraken is voortgang van PRSP
een regelmatig terugkerend thema. Ook zijn de MFO's gevraagd
te rapporteren over betrokkenheid van hun partnerorganisaties bij PRSP. Gezien
het belang van partnerschappen voor het bereiken van resultaten op het terrein
van armoedereductie en de MDG's wordt met de posten en de MFO's bezien hoe
de betrokkenheid van alle actoren verder kan worden geïntensiveerd.Zoals al is opgemerkt in de Memorie van Toelichting 2004 bleek het beoordelen
van de effectieve bijdrage van Nederlandse CSO's en partners aan internationale
lobby voor beleidscoherentie niet realistisch en is niet verder opgevolgd.
Binnen het MFP-breed en TMF is het alle organisaties toegestaan ook een rol
op het gebied van beleidsbeïnvloeding te spelen. Bereikte resultaten
zijn vaak het gevolg van een complex samenspel van vele activiteiten door
zeer diverse actoren en worden beïnvloed door sociaal-politieke contexten;
sommige resultaten worden pas na zeer lange tijd bereikt. Daarom is het uitermate
moeilijk om aan te geven welke factoren precies leiden tot het gewenste resultaat.Het onderzoeksprogramma ondersteunt de ontplooiing en versterking van
een relevante, eigen onderzoekscapaciteit in ontwikkelingslanden. Het beoogt
het gebruik van onderzoek te stimuleren. Nederland wil tevens bevorderen dat
internationale financieringsmechanismen voor ontwikkelingsrelevant onderzoek
zich meer laten sturen door de vraag vanuit ontwikkelingslanden zelf. Door
subsidiëring van programma's voor onderzoeksfinanciering en capaciteitsopbouw
is een bijdrage geleverd aan de versterking van vraaggerichte onderzoekscapaciteit
in ontwikkelingslanden. In 2003 is tevens aandacht besteed aan toename van
vraagsturing en programmatische samenhang binnen de Consultative Group for
Agricultural Research (CGIAR). De beleidsdialoog heeft een impuls gekregen
door een nieuw mandaat en een vernieuwde samenstelling van de RAWOO. Een intensivering
van de contacten met het Nederlandse onderzoeksveld is in gang gezet.Het communicatieprogramma bevordert de pluriformiteit van de nieuwsgaring
en de toegang tot moderne informatie- en communicatietechnologie (ICT) in
ontwikkelingslanden. In 2003 is aandacht besteed aan de versterking van onafhankelijke
media, met name in Afrika, middels programma's gericht op capaciteitsopbouw
en institutionele ontwikkeling. Om de dialoog aangaande de rol van ICT binnen
ontwikkelingssamenwerking te versterken werd in november 2003 een workshop
gehouden. Een van de resultaten daarvan was de instelling van een klankbordgroep
over ICT en ontwikkeling bestaande uit deelnemers van het maatschappelijke
middenveld en het bedrijfsleven. Doel van deze groep is onder andere om te
komen tot een verdere strategiebepaling.In het kader van de TMF-subsidieregeling werd in 2003 subsidie verstrekt
aan een viertal organisaties, opererend op de terreinen van journalistieke
capaciteitsopbouw, fotojournalistiek, ICT en community radio.3. Ondersteuning en versterking maatschappelijk draagvlak
voor ontwikkelingssamenwerkingBelangrijk behaald resultaat in 2003• Mogelijkheden voor burgers om directe betrokkenheid met OS vorm
te geven zijn verruimd.De NCDO is een belangrijke partij voor het creëren en behouden van
draagvlak. Daarnaast hebben de MFO's de mogelijkheid om draagvlakactiviteiten
te ondersteunen, bijvoorbeeld via het Front Office. Door het instellen van
de Front Offices en het verruimen van het NCDO-budget voor onder meer het
Programma Kleine Plaatselijke Activiteiten (KPA), zijn de mogelijkheden voor
burgers om directe betrokkenheid met OS vorm te geven, verruimd. Uit het jaarverslag
2004 zal moet blijken in hoeverre gebruik is gemaakt van de Front Offices
ten behoeve van laagdrempelige particuliere initiatieven.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
10 Samenwerking met maatschappelijke organisaties (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen1 009 958571 8652 350 87376 828182 357– 105 529       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal511 942547 734627 216749 349680 99468 355       10.1 Medefinanciering particuliere organisaties366 762383 871394 434445 559409 15136 40810.2 SNV57 83560 68079 13184 27776 5387 73910.3 Kleine Plaatselijke Activiteiten3 6304 5384 5386 7503 6303 12010.4 Speciale activiteiten42 19750 914100 426159 092146 23012 86210.5 Voorlichting op het terrein van OS13 40614 63414 73020 19913 3866 81310.6 Communicatieprogramma6 5448 9708 6507 9378 487– 55010.7 Onderzoeksprogramma21 56824 12725 30725 53523 5721 963Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 10 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement5 3927 2995 7956 219Posten2 0502 1809921 064Totaal7 4429 4796 7867 282BELEIDSARTIKEL 11. INTERNATIONAAL ONDERWIJSA. Algemene doelstellingNederland richt zich in zijn internationaal onderwijsbeleid op duurzame
capaciteitsopbouw en kennisontwikkeling ten behoeve van armoedevermindering.
In het bijzonder wil Nederland hoger onderwijs en scholing van professioneel
middenkader in ontwikkelingslanden versterken.B. Geoperationaliseerde doelstellingen1. Institutionele versterking van hoger-onderwijs-
en trainingscapaciteit in ontwikkelingslanden2. Vermindering van kwantitatieve en kwalitatieve tekorten
aan geschoold middenkader in ontwikkelingslanden3. Bevordering van kennisontwikkeling en kennisuitwisselingBelangrijke behaalde resultaten in 2003• De selectie van vijftien landen voor het NPT is afgerond.• De door Nuffic uitgevoerde nieuwe NFP-beurzenprogramma's hebben
in 2003 voor het eerst de volledige procedure doorlopen (van aanvragen tot
toewijzing).• Binnen het door Nuffic uitgevoerde NPT-programma zijn in 2003 de
eerste negentien projecten aanbesteed. Voor twaalf projecten in vijf landen
(Ethiopië, Guatemala, Jemen, Mozambique en Vietnam) zijn inmiddels subsidiebeschikkingen
afgegeven.• Voor het KIT is een nieuwe vierjarige subsidiebeschikking tot stand
gekomen.Programma's voor beursverlening (NFP) en institutionele
versterking (NPT)2003 was het eerste volle jaar van uitvoering van de nieuwe internationaal-onderwijsprogramma's.
De Nuffic is als intermediaire organisatie belast met het beheer en de uitvoering
van de programma's. Nederland heeft in deze eerste fase intensief contact
met de Nuffic onderhouden over de ontwikkeling van enkele uitvoeringsinstrumenten
zoals de aanbestedingsdocumenten en de NFP-procedures. Ook zijn de eerste
ervaringen van de Nuffic op het gebied van vraagsturing, vraag- en aanbodkoppeling
alsmede de selectie van bursalen nauwlettend gemonitord. In 2003 is besloten
dat voor het meten van de effectiviteit van de NFP-programma's in de toekomst
gebruik wordt gemaakt van tracer studies. Hierbij
wordt bij oud-studenten een aantal jaren na afloop van de opleiding nagegaan
wat het effect van de opleiding is geweest voor henzelf en in breder verband
voor de instelling waar zij werken.Nadat eind 2002 de eerste zes landen voor het NPT waren geselecteerd heeft
Nederland eerst drie en later nog zeven landen uitgekozen. Aangezien Peru
van de landenlijst voor bilaterale ontwikkelingssamenwerking is geschrapt
is dit land ook voor het NPT afgevallen, zodat hiermee het beoogde totaal
van vijftien landen voor het NPT is bereikt.De afbouw van de oude zeven programma's, die in 2004 voltooid moet zijn,
loopt volgens schema. De hieruit vrijvallende middelen zijn aangewend voor
de nieuwe internationaal-onderwijsprogramma's.Programma Samenwerking Internationale Instituten (SII)Het Programma Samenwerking Internationale Instituten (SII) richt zich
op samenwerking met internationale organisaties en instituten, met als centrale doelstelling de opbouw en versterking van de onderwijssector
in ontwikkelingslanden. Het SII steunt landenoverstijgende projecten. Een
aantal nieuwe aanvragen en verzoeken om verlenging is gehonoreerd.Radio Nederland Training Centre (RNTC)Het RNTC geeft cursussen, zowel in Hilversum als in ontwikkelingslanden,
ten behoeve van de media in ontwikkelingslanden. De cursussen in Nederland
bieden plaats voor circa vijftig cursisten.In 2003 zijn afspraken met het RNTC gemaakt over de doelstellingen van
de basissubsidie en over te behalen resultaten. Deze afspraken moeten in 2004
verder worden uitgewerkt. Naar aanleiding van de evaluatie over de periode
1997–2001 zijn de gesprekken over een nieuwe financieringsrelatie met
het RNTC voortgezet.Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT)In 2003 is het inhoudelijk overleg over het productplan van het Koninklijk
Instituut voor de Tropen afgerond. Tevens heeft een benchmarkonderzoek naar
een aantal afdelingen van het KIT plaatsgevonden. Op basis hiervan en van
de eerder gemaakte «nulmeting» is in december 2003 een nieuwe
subsidiebeschikking voor de periode 2004–2007 tot stand gekomen waarin
duidelijke afspraken zijn gemaakt over producten en diensten die het KIT zal
leveren.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
11 Samenwerking op het terrein van internationaal onderwijs (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen120 61124 049115 025160 52168 24892 273       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal82 54681 55286 54885 05186 469– 1 418       11.1 Internationaal Onderwijs Programma82 54681 55286 54885 05186 469– 1 418Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 11 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement1 2311 5501 7951 926Posten3 7883 9852 2652 431Totaal5 0195 5354 0594 356BELEIDSARTIKEL 12. SAMENWERKING MET HET BEDRIJFSLEVENA. Algemene beleidsdoelstellingDe algemene beleidsdoelstelling is het stimuleren van de ontwikkeling
van de particuliere sector in ontwikkelingslanden. Samenwerking met de particuliere
sector is hierbij van groot belang. Ondersteuning bij het verbeteren van het
ondernemings- en investeringsklimaat vindt plaats door:• vergroting van markttoegang, schuldverlichting en handelsgerelateerde
capaciteitsopbouw;• bevordering van een voorwaardenscheppend en flankerend beleid ten
gunste van de particuliere sector in ontwikkelingslanden;• investeringsbevordering.Deze beleidsterreinen zijn nader uitgewerkt in de notitie Ondernemen tegen Armoede (TK 27 467, nr. 1), in de aanvulling
op deze notitie (TK 27 467, nr. 6), en in de notitie Aan Elkaar Verplicht (TK 29 234, nr. 1).B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumenten1. Vergroten van de ondernemerscapaciteit bij bedrijven
in ontwikkelingslanden op het gebied van bedrijfsvoering en marktontwikkelingBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Uitbreiding van het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM)
naar meer landen. In 2003 is PSOM in twaalf landen daadwerkelijk van start
gegaan.• Capaciteit voor de uitzending van managers in het kader van het
Programma Uitzending Managers (PUM) is uitgebreid; het programma zal zich
meer op Afrika en partnerlanden concenteren.Het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM) richt zich op het
bevorderen van investeringen in zeventien ontwikkelingslanden. PSOM medefinanciert
proefinvesteringen van Nederlandse ondernemingen en lokale entrepreneurs.
Op basis van het positieve tussentijdse evaluatierapport uit 2002, en mede
gelet op de grote belangstelling van het bedrijfsleven (zowel in Nederland
als in de ontwikkelingslanden), is besloten om PSOM om te zetten in een structureel
programma met een jaarlijkse committeringsruimte van EUR 30 miljoen. Deze
uitbreiding is in 2003 van start gegaan. Het jaar 2003 was in vele opzichten
een overgangsjaar waarin het accent lag op het afsluiten van nieuwe Memoranda
of Understanding met alle betrokken landen. In twaalf landen is het programma
in 2003 daadwerkelijk van start gegaan. Voorlopige cijfers geven aan dat eind
2003 circa 70 projecten in beheer waren en 132 voorstellen in 2003 werden
ontvangen, waarvan dertien tot nieuwe committeringen leidden. Met het uitvoerende
agentschap Senter zijn afspraken gemaakt over een meer resultaatgerichte rapportage
over de verschillende projecten. Het betreft hierbij onder meer gegevens over
de werkgelegenheidscreatie, maar ook over het lokale ondernemingsklimaat (zie
ook beleidsartikel 6). In het jaarverslag 2004 wordt hierover gerapporteerd.Het doel van PUM is de duurzame ontwikkeling van de private sector in
ontwikkelingslanden te stimuleren. Ook in 2003 heeft de stichting PUM het
midden- en kleinbedrijf in circa 70 ontwikkelingslanden geadviseerd en zo
bijgedragen aan de kansen van de betrokken bedrijven. Het ging hierbij om
circa 1200 projecten in ongeveer 1100 bedrijven; 2003 was hiermee een
bovengemiddeld jaar. Mede op basis van de evaluatie in 2002, waarbij naar
voren kwam dat het PUM een relevant programma is voor de duurzame ontwikkeling
en armoedebestrijding, is PUM geïntensiveerd. Ook is de professionaliteit
van de PUM-organisatie verbeterd, onder meer door versterking van de lokale
begeleiding van PUM-missies. Tevens zijn met Stichting PUM afspraken gemaakt
om meer te focussen op Afrika en de partnerlanden.Het FMO-programma IBTA (investeringsbevordering en technische assistentie)
biedt ondersteuning aan banken en bedrijven in ontwikkelingslanden door financiering
van voorstudies en technische assistentie om zo investeringen duurzaam te
bevorderen. Op basis van voorlopige informatie vonden in 2003 circa 150 uitbetalingen
plaats (ter waarde van ruim EUR 7 miljoen), waarvan ongeveer de helft in Afrika.
Bijdragen zijn verleend aan onder meer lokale financieringsinstellingen, lokale
bedrijven en joint ventures tussen Nederlandse en lokale bedrijven in diverse
sectoren (agrarisch, delfstoffen, industriële productie, energie/water,
infrastructuur, telecom, toerisme en diensten). In 2003 zijn, doordat enerzijds
bovengenoemde uitbetalingen plaatsvonden en anderzijds sprake was van budgettaire
krapte, geen nieuwe voorstellen in behandeling genomen. Om knelpunten en verbetermogelijkheden
voor IBTA vast te stellen heeft FMO een kritische interne doorlichting uitgevoerd;
over de follow-up wordt in 2004 besloten.2. Opbouw van handelscapaciteit bij ondernemers in ontwikkelingslanden
teneinde toegang tot internationale markten te vergrotenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Samenwerking met bedrijfsleven:– Aan 896 bedrijven die actief zijn in negentien verschillende marktsectoren
is in het kader van langjarige export-coachingsprogramma's ondersteuning gegeven.– Met vijftien bedrijfsondersteunende organisaties in ontwikkelingslanden
zijn institutionele ontwikkelingsprogramma's uitgevoerd en/of voorbereid.– In totaal zijn 115 000 marktinformatie-eenheden (marktstudies,
handboeken, etc.) over de EU-markten verspreid onder de doelgroep.– Voor 400 bedrijven is bemiddeld bij het leggen van zakelijke contacten
met bedrijven uit de Europese Unie.– Ruim 1300 medewerkers van bedrijven en bedrijfsondersteunende
organisaties namen deel aan thematische en sectorale trainingen over de EU-markten.• Het in gang gezette proces van samenwerking met relevante andere
spelers, waaronder PUM, Senter, UNCTAD, ITC, USAID, NORAD en SIPPO, is voorgezet.
Er vond regelmatig overleg plaats en ook werden bedrijven – die in een
eerder stadium door PUM of Senter waren ondersteund – begeleid bij het
betreden van de Europese markt.Het Centrum tot Bevordering van de Importen uit ontwikkelingslanden (CBI),
een agentschap van het ministerie van Buitenlandse Zaken, ondersteunt bedrijven
uit ontwikkelingslanden bij hun handelsactiviteiten op de Europese markten.
In 2003 ontving het CBI in dit kader een kasbijdrage van EUR 13,8 miljoen.Bedrijven die deel hebben genomen aan de langjarige export-coachingsprogramma's
blijken zeer succesvol te zijn op de Europese markten. Zo bleek uit een evaluatie
onder een groep van 45 bedrijven van het programma interieurdecoratie en cadeau-artikelen
dat de groep een exportomzet van EUR 16,1 miljoen over een periode van twee
jaar hadden weten te realiseren. De CBI investering voor dit specifieke programma
bedroegen EUR 1,3 miljoen. Het aantal bedrijfsondersteunde organisaties waarmee
het CBI samenwerkte nam in 2003 toe. Activiteiten in Cuba in dit kader werden,
vanwege politieke besluitvorming door de Cubaanse autoriteiten, bevroren.
Het aantal bezoekers aan de CBI-website steeg sterk, hetgeen een belangrijke
impuls gaf aan de verspreiding van marktinformatie via het internet. Een aantal
factoren belemmerden de snelle start van de CBI bedrijfsbemiddelingsfaciliteit.
Uiteindelijk konden slechts vierhonderd bedrijven door het CBI worden geholpen
bij hun zoektocht naar een zakelijk contact met een bedrijf binnen de Europese
Unie. De belangstelling voor de trainingen van het CBI is groot. Een voorbeeld
daarvan was de training over de effecten van de afloop van het Multivezel
Akkoord inzake de handel in textiel.Voor een meer uitgebreide terugblik op 2003 wordt verwezen naar de baten-lastenparagraaf
in dit jaarverslag.3. Vergroten van investeringscapaciteitBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Het MOL Infrastructuur Fonds («MOL-Fonds») is volledig
operationeel met ruim EUR 37 miljoen aan goedgekeurde projecten.• Binnen ORET/MILIEV werden twintig committeringen met een transactiewaarde
van EUR 304,7 miljoen en een schenkingswaarde van EUR 113,0 miljoen aangegaan.De Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) speelt ook
in 2003 een belangrijke rol bij het vergroten van de investeringscapaciteit
in ontwikkelingslanden. Zo beheert de FMO een aantal instrumenten die gericht
zijn op (1) het vergroten van de investeringscapaciteit van het MKB (Kleinbedrijffonds,
Seed Capital Fonds, Balkan Fonds), (2) het vergroten van investeringscapaciteit
in de infrastructuur in MOL-landen (het MOL-Fonds) en (3) het bevorderen van
buitenlandse investeringen in armere DAC-I-landen (Nederlands Investerings
Matching Fonds; NIMF). Ook de ORET/MILIEV-regeling wordt onder mandaat door
FMO/NIO uitgevoerd.De netto winst van FMO over 2002 bedroeg EUR 5 miljoen. Dit is een verbetering
ten opzichte van 2001. Het doel dat FMO zich gesteld heeft, is een rendement
van circa vijf procent. Dat is in 2002 niet gehaald, vooral als gevolg van
de wereldwijde economische teruggang. In 2003 verhoogde de FMO de informatiewaarde
omtrent de prestaties en effecten van door de Staat gesubsidieerde activiteiten
aanmerkelijk, onder meer door aanscherping van de jaarlijkse portefeuilleanalyse
op aspecten als de ontwikkelingswaarde en de bijdrage van de verschillende
programma's aan armoedevermindering. Ook zullen de financieringsbeslissingen
die vijf jaar lopen jaarlijks worden geëvalueerd. In de loop van 2003
zijn intensieve besprekingen met FMO gevoerd over de herziening van de relatie
Staat-FMO. Herziening is nodig vanwege het feit dat de overeengekomen bijdragen
vanuit ontwikkelingssamenwerking aan het Ontwikkelingsfonds in
2005 zullen stoppen. Deze besprekingen hebben onder meer betrekking op inhoud
en reikwijdte van de in 2004 uit te voeren externe evaluatie van deze overeenkomst.Over de prestaties van de speciale programma's van FMO kan op basis van
voorlopige informatie het volgende worden geconstateerd. In 2003 zijn bij
het Kleinbedrijffonds nieuwe meerjarige projecten ter waarde van EUR 32,7
miljoen gefinancierd. Het Seed Capital Fonds concentreert zich op deelname
door middel van participaties en achtergestelde leningen in (door-)startende
financiële instellingen. Het fonds werkt overwegend in Afrika. In 2003
zijn projecten ter waarde van EUR 9,6 miljoen goedgekeurd. Uitgaven in het
kader van het Balkanfonds bedroegen in 2003 circa EUR 7 miljoen. Projecten
hebben bijgedragen aan bedrijvigheid en werkgelegenheid in de betrokken landen.
Mede naar aanleiding van de in 2003 afgeronde evaluatie van het Kleinbedrijffonds
is een begin gemaakt met het tot stand brengen van meer synergie tussen bovenstaande
instrumenten en andere bij FMO neergezette instrumenten (onder meer NIMF,
het Nederlands Investerings Matching Fonds). Het streven is om in 2004 het
Kleinbedrijffonds, het Seed Capital Fonds en het Balkanfonds samen te voegen
tot één Financial Sector Development Fund.Het MOL-fonds is in 2003 op stoom gekomen. Op termijn moet het MOL-fonds
een belangrijke bijdrage leveren aan de betrokkenheid van de private sector
in infrastructuurinvesteringen en -beheer, met name in Afrika. Infrastructuur
is vaak een knelpunt bij private sector ontwikkeling. Een tussentijdse review
van FMO laat zien dat een portefeuille is opgebouwd met ruim EUR 37 miljoen
aan gecontracteerde projecten, waarop eind 2003 EUR 22 miljoen was uitgekeerd.
In twee jaar tijd zijn 93 voorstellen door FMO bestudeerd. Hiervan zijn er
zeven gecontracteerd, negen intern goedgekeurd en 41 afgewezen. Twee grote
transacties met een totale waarde van ruim EUR 19 miljoen, waar veel tijd
en energie in waren gestopt zijn afgesteld respectievelijk voor lange tijd
uitgesteld. Mede hierdoor is het uitbetalingsniveau lager gebleven dan lange
tijd werd verwacht. De totale begrotingsbelasting voor dit fonds is nu, inclusief
2002, EUR 45 miljoen. Verwacht wordt dat in maart 2004 dit gehele bedrag door
FMO zal zijn uitgekeerd. Het NIMF streeft ernaar de drempel te verlagen voor
investeringsplannen van buitenlandse ondernemers in armere DAC-I-landen. Dit
door participaties van buitenlandse ondernemers in lokale investeringen in
deze landen te matchen. Voorlopige cijfers geven
aan dat NIMF in 2003 aanvragen heeft goedgekeurd voor een waarde van circa
EUR 10,5 miljoen.Het programma Ontwikkelingsrelevante Export Transacties (ORET) en Milieu
en Economische Verzelfstandiging (MILIEV) richt zich op versterking van de
investeringscapaciteit ter verbetering van sociale en fysieke infrastructuur.
Projecten dragen bij aan de sociaal-economische ontwikkeling en hebben doorgaans
positieve werkgelegenheidseffecten. De uitputting van ORET/Miliev bleef in
2003 weer beneden de verwachting vanwege vertraging bij de uitvoering van
lopende ORET-projecten en de totstandkoming van nieuwe ORET-projecten. Dit
hangt samen met de wereldwijde economische teruggang, SARS en de oorlog in
Irak. Uiteindelijk werd circa EUR 79 miljoen uitbetaald, inclusief uitvoeringskosten.
Een tussentijdse review laat zien dat in 2003 in totaal 36 aanvragen werden
ingediend, twintig aanvragen werden goedgekeurd, 21 aanvragen werden gecontracteerd
en 24 aanvragen zijn vervallen. Ten opzichte van 2002 is de uitvoering verbeterd.
Zo is sprake van een nauwkeuriger uitgavenplanning doordat projecten strikter
worden gemonitord.4. Intensiveren samenwerking met de particuliere sector
zelfBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Oprichting Nederlands microfinancieringsplatform.• Convenant ten behoeve van agrarische sector en ondernemingsklimaat
in ontwikkelingslanden.• Verdere operationalisering van publiek-private samenwerking door
het uitbrengen van een «call for ideas».Mede in het licht van de notitie Aan Elkaar Verplicht is de dialoog met
het (Nederlandse) bedrijfsleven verder versterkt. Het gaat hierbij onder meer
om samenwerking met de financiële sector in ontwikkelingslanden (zie
ook beleidsartikel 6). Ook is in 2003 het Nederlandse microfinancieringsplatform
opgericht om tot een efficiënter en meer afgestemd beleid voor microfinanciering
te komen. Deelnemers zijn onder meer de MFO's, Oikocredit, FMO, stichting
Doen, stichting Rabobank en Triodos. Daarnaast is met Agriterra en LTO een
convenant afgesloten inzake de opbouw van een sterke agrarische sector en
ondernemingsklimaat in ontwikkelingslanden. Ook is in 2003 nieuw instrumentarium
op het gebied van publiek-private samenwerking ontwikkeld. Het doel is om
hiermee bij te dragen aan de afspraken van de WSSD in Johannesburg. De meerwaarde
ligt in het betrekken van het (internationale) bedrijfsleven bij de follow-up
van Johannesburg en het genereren van additionele fondsen (aan ODA) en resultaten.
Het gaat hierbij om samenwerkingsverbanden tussen bedrijven, overheden en
zo mogelijk niet-gouvernementele organisaties (ngo's). Internationale activiteiten
ter versterking van de particuliere sector zijn gesteund vanuit de partnerschapprogramma's
met de International Finance Corporation (IFC) en de ILO.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
12 Samenwerking met het bedrijfsleven (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen137 648362 902437 860187 51946 519141 000       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal153 121154 180186 006214 648252 757– 38 109       12.1 Bedrijfslevenprogramma95 12293 05598 463117 908136  381– 18 47312.2 FMO47 22250 59171 04782 964102 600– 19 63612.3 CBI10 77810 53416 49613 77613 7760       Ontvangsten5450000012.20 Eenmalige uitkering aan moederdepartement54500000Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 12 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement8351 6571 2941 389Posten6 3176 6305 0775 448Totaal7 1528 2876 3716 837BELEIDSARTIKEL 13. POLITIEKE EN ECONOMISCHE BELANGENBEHARTIGINGA. Algemene beleidsdoelstellingDe politieke en economische belangenbehartiging hebben tot doel bij te
dragen aan de verwezenlijking van Nederlandse doelstellingen in relatie tot
andere landen. Dit betreft niet alleen het onderhouden van de bilaterale betrekkingen,
maar richt zich ook onder meer op het behalen van doelstellingen in multilateraal
kader. De samenwerking met landen kan slechts inzichtelijk worden gemaakt
wanneer alle onderdelen van het buitenlandbeleid in nauwe samenhang bezien
worden. In dit artikel wordt met name ingegaan op de bilaterale betrekkingen
en economische facetten van het buitenlandbeleid.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenCoördinerende rol van Buitenlandse ZakenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Samenhang in het buitenlandbeleid is gewaarborgd op een groot aantal
belangrijke dossiers.• Nederlandse inspanningen hebben elkaar – waar mogelijk –
versterkt.Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft ook in 2003 invulling gegeven
aan coördinatie ten behoeve van een geïntegreerd buitenlands beleid.
De Coördinatiecommissie voor Internationale Aangelegenheden (CoRIA) is
in 2003 acht keer bijeen geweest en heeft onder meer besluitvorming voorbereid
over de volgende onderwerpen: financing for development (Monterrey), WSSD, notitie Aan Elkaar Verplicht, Afrika-notitie: Sterke Mensen, Zwakke Staten, notitie Terug- en Overname, HGIS-besluitvorming, internationale
paragrafen begrotingen andere departementen en een groot aantal verdragen.
Dit heeft ertoe geleid dat Nederland een breed gedragen en samenhangend standpunt
kon innemen op deze gebieden.De coördinatietaak van het ministerie van Buitenlandse Zaken kwam
tevens tot uiting in de nauwe samenwerking met het ministerie van Economische
Zaken. Deze samenwerking heeft ertoe geleid dat de Nederlandse economische
belangenbehartiging in het buitenland, in lijn met het buitenlandbeleid wordt
vorm gegeven. Met het ministerie van Economische zaken heeft daartoe op verschillende
ambtelijke niveaus periodiek overleg plaatsgevonden en zijn verschillende
activiteiten ontplooid die zowel in artikel 12 als 13 tot uiting komen.Inzet van de instrumentenBij de invulling van de bilaterale betrekkingen en het behalen van de
doelstelling op verschillende fronten staat de regering een aantal instrumenten
ter beschikking. Hoe deze instrumenten in een geïntegreerd verband zijn
ingezet, is weergegeven in de tekst onder de inzet van het bilaterale beleid.
Samengevat, kan het volgende worden aangegeven:• In 2003 zijn staatsbezoeken gebracht aan Chili en Brazilië
en hebben de presidenten van Mexico en Italië officiële bezoeken
aan Nederland gebracht.• Het postennet is in 2003 uitgebreid met twee nieuwe ambassades
met een beperkte omvang, in Valletta en in Nicosia. Met deze opening is het streven voltooid om in alle (toetredende) EU-landen vertegenwoordigd
te zijn. Met het oog op de invulling van de bezuinigingen zijn in 2003 echter
de ambassade in Kingston evenals het ambassadekantoor in Bonn gesloten en
zijn voorbereidingen getroffen voor de sluiting van de consulaten-generaal
in Houston, Djedda, Lagos en Karachi.• In het kader van het versterken van bilaterale partnerschappen
zijn vele activiteiten georganiseerd. Zo heeft de Prins van Oranje de festiviteiten
bijgewoond ter ere van het 300-jarig bestaan van de stad St. Petersburg. Nederland
heeft de stad voor deze gelegenheid tevens een nationaal geschenk aangeboden.
Tevens hebben festiviteiten plaatsgevonden in het kader van 350 jaar betrekkingen
met Zuid-Korea (Hameljaar).• Uit het Programma Kleine Projecten (PKP) is ook in 2003 weer een
gevarieerd scala aan activiteiten op de posten gefinancierd, met name op het
gebied van «Public Diplomacy» en kleinschalige culturele evenementen.• Met het Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB) heeft
de regering in 2003 onder meer een bijdrage geleverd aan het Nationaal geschenk
aan St. Petersburg, de EBRD NDEP Nuclear Activities, de opleiding van Soedanese
diplomaten aan Instituut Clingendael, het Afghanistan National Democratic
Institute, het Iraqi Bureau of Missing persons, de speciale gezant OVSE Athisaari,
de verkiezingen in de Russische Federatie en het IPA seminar over Terrorisme.Het postennetwerk is een belangrijk instrument om invulling te geven aan
de algemene beleidsdoelstelling van het buitenlandse economische beleid, te
weten: «Het scheppen van gunstige voorwaarden voor en het geven van
nieuwe impulsen aan de internationale economische activiteiten van burgers
en bedrijven zodat zij bijdragen aan de duurzame groei van de Nederlandse
economie.» Ter versterking van de economische functie op posten heeft
een groot aantal activiteiten plaatsgevonden, gefinancierd uit de extra EUR
4,5 miljoen HGIS-middelen die hiervoor in 2000 ter beschikking zijn gesteld.
Zo is gestart met het invullen van de economische dienstverlening van posten
aan de hand van de categorisering van economische dienstverlening op posten,
het zogenaamde sterrensysteem. Daarnaast is in 2003 een gemeenschappelijk
extranet in gebruik genomen tussen de ministeries van Economische Zaken, Buitenlandse
Zaken en de EVD met de naam «Hermes». Dit extranet ondersteunt
het gemeenschappelijke kennis- en informatiebeheer alsmede versterking van
de samenwerking op het gebied van exportbeleidsontwikkeling en handelsbevordering.
In het kader van de professionalisering van de economische functie op posten
is in 2003 tevens veel aandacht besteed aan de werving, selectie en opleiding
van medewerkers. Ook is door middel van tijdelijke personele versterking van
de economische afdeling van posten een mogelijkheid gecreëerd extra impulsen
aan het economische werk te geven en flexibel in te spelen op ontwikkelingen.
Zo zijn onder meer tijdelijke Technisch Wetenschappelijk Attachés geplaatst
in Londen, Parijs en San Mateo. Tevens is gestart met de oprichting van centra
voor kennis en technologieoverdracht in Rusland en de Oekraïne ter bevordering
van de Nederlandse agribusiness. Aan de hand van
de evaluatie van het netwerk van Netherlands Business Support Offices (NBSO's)
dat in 2003 is uitgevoerd, zal in 2004 worden bezien of aanpassingen in het
netwerk nodig zijn.Inzet van het bilaterale beleidBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Verdieping van de samenwerking met Frankrijk op buitenlandspolitiek
terrein door de oprichting Nederlands-Franse samenwerkingsraad en bekrachtiging
op ministerieel niveau van gemeenschappelijke initiatieven op het gebied van
Afrika, OVSE, EVDB, non-proliferatie en mensenrechten.• Faciliteren VN-bijeenkomst te Den Haag onder leiding van SGVN Annan
met de betrokken partijen, VK, Griekenland en Turkije in maart 2003 waarin
gepoogd werd tot een oplossing te komen van de kwestie-Cyprus.• Een nieuw, geactualiseerd, Gezamenlijk Actieprogramma Nederland-Rusland
2004–2005.• Meer arrestaties door de geïntensiveerde samenwerking met
de VS op het terrein van drugscriminaliteit.• Een «Joint Declaration» en een «Understanding
on Youth Exchanges» met Canada.• Nederland heeft met het Verenigd Koninkrijk een «Policy Paper»
opgesteld om een kader te bieden voor een grotere betrokkenheid van de EU
bij Indonesië.• Nederland heeft op de donorconferentie in Tokio succesvol gepleit
voor een koppeling tussen uitbreiding van de fondsen en de voortgang in het
vredesproces in Sri Lanka.• Het Regionale verdrag voor Maritieme Samenwerking inzake bestrijding
van drugstransporten werd in april getekend in Costa Rica.• De vertrouwensrelatie die Nederland met Soedan en Burundi heeft
opgebouwd, bracht de verzoening tussen rivaliserende partijen in deze landen
dichterbij.West-EuropaOok 2003 is weer een jaar geweest waarin de betrekkingen met de West-Europese
landen op vele terreinen zijn verdiept. Daartoe is door de bewindslieden een
groot aantal landen bezocht en is er ook tijdens EU-vergaderingen in Brussel
veelvuldig politiek overleg geweest. De aandacht ging in 2003 echter in eerste
instantie uit naar België, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
Met België en Luxemburg is in het kader van de Benelux tijdens de Europese
Conventie en de IGC nauw en met succes samengewerkt. Voorwaarde voor een dergelijke
samenwerking is dat de bilaterale verhoudingen goed zijn. In dit kader is
in 2003 gewerkt aan het naderbij brengen van een oplossing in de controversiële
dossiers in onze relatie met België, zoals de Westerschelde en de IJzeren
Rijn. Bovendien is een nieuwe structuur gegeven aan de Belgisch-Nederlandse-Conferentie
teneinde het activiteitenprogramma te verbeteren en heeft ter kennismaking
een ontmoeting plaatsgevonden tussen een groot deel van de nieuwe Belgische
en Nederlandse regering.Ook is in 2003 veel geïnvesteerd in de verdieping van de betrekkingen
met Frankrijk. Een aantal politieke terreinen is geïdentificeerd waarop
gezamenlijke initiatieven zijn overeengekomen o.a. OVSE, Afrika, EVDB, mensenrechten
en non-proliferatie, en er is een Nederlands-Franse Samenwerkingsraad in het
leven geroepen die de samenwerking ook op cultureel/maatschappelijk terrein
moet versterken.Met Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zijn in 2003 conferenties
georganiseerd over respectievelijk de maatschappelijke onderwerpen «vergrijzing»,
«de kloof tussen burger en overheid» en «de relaties tussen overheid, maatschappij en burger». Voorts zijn de voorbereidingen
gestart voor een Jongerenconferentie met de Britten in 2004. Wat Duitsland
betreft is in 2003 een onderzoek gestart naar de mogelijkheden om de samenwerking
te verbreden met de deelstaat Noord-Rijn-Westfalen.In 2003 zijn de mogelijkheden verkend om de samenwerking met Italië
en Spanje een impuls te geven.Midden-EuropaEen belangrijk deel van de werkzaamheden richtte zich in 2003 op de optimale
inzet van de bilaterale relaties voor de afronding van de laatste fase van
het toetredingsproces van de Laken-10. In Nederland lag de nadruk op de behandeling
van het toetredingsverdrag in het parlement. Bij de veelvuldige inkomende
en uitgaande bezoeken van bewindslieden en delegaties werd ruime aandacht
gegeven aan de Nederlandse zorgen over overname en implementatie van het acquis communautaire. De assistentie bij overname en implementatie
van het «acquis», bijvoorbeeld in
de vorm van de partnerschapsprojecten, werd voortgezet.Tevens werd een begin gemaakt bij het omvormen van de bilaterale relaties
van op toetredingsaspecten gerichte relaties naar relaties die gericht zijn
op gezamenlijk optreden als EU-partners ten aanzien van de belangrijke EU-dossiers.
Dit kwam bijvoorbeeld duidelijk tot uiting bij de Utrechtconferentie met Polen,
die zich vrijwel geheel op de grote EU-thema's (IGC, Lissabon, etc.) richtte.
Aan beide aspecten werd aandacht gegeven tijdens de succesvol verlopen bezoeken
van de minister-president aan Polen en Hongarije in oktober 2003.Voor Bulgarije en Roemenië lag het accent op de voortgang van de
toetredingsonderhandelingen. De minister-president bracht aan beide landen
in november 2003 een bezoek. Hierbij werd met succes de Nederlandse positie
t.a.v. de onderhandelingen («kritisch maar constructief») gepresenteerd.
De partnerschapsrelatie met beide landen werd verder voorbereid. Aan Bulgarije
en Roemenië werd in het kader van de kiesgroeprelatie EUR 2,2 miljoen
respectievelijk EUR 2,5 miljoen non-ODA macrosteun gegeven t.b.v. apparatuur
voor de Bulgaarse douane en een project voor de infrastructuur van de gemeente
Boekarest.Turkije en CyprusNederland heeft in 2003 het hervormingsproces bilateraal ondersteund,
mede met het oog op het toetredingsproces van dat land tot de EU. In verband
daarmee is de bilaterale dialoog met Turkije over de mensenrechten voortgezet.
Zo is tijdens het bezoek van de minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken aan Turkije vorig jaar ondermeer het belang van vrijheid van religie
benadrukt. Beide bewindslieden hebben vorig jaar tevens een bezoek aan Cyprus
gebracht. Dit bezoek was er onder meer op gericht inzicht te verwerven in
de kwestie Cyprus en de partijen op te roepen zich in te spannen voor hervatting
van de vredesbesprekingen, die eerder dat jaar in Den Haag mislukt waren.
In maart 2003 had Nederland immers een VN-bijeenkomst gefaciliteerd onder
leiding van SGVN Annan met de betrokken partijen, Verenigd Koninkrijk, Griekenland
en Turkije waarin gepoogd werd tot een oplossing te komen van de kwestie-Cyprus.
Om de Nederlandse betrokkenheid bij de Cyprus-kwestie te onderstrepen heeft
Nederland in 2003 besloten tot deelname van Nederlandse politiemensen aan
UNCIVPOL (politiecomponent van VN-vredesmacht UNFICYP), die het toegenomen
personenverkeer tussen Noord- en Zuid-Cyprus (vanwege het openstellen van
de groene lijn in april 2003) in goede banen moet leiden, en hiermee bijdraagt
aan de contacten tussen de Turks- en Grieks-Cypriotische bevolking
en het scheppen van een gunstig klimaat ter plaatse.Westelijke BalkanWat de Westelijke Balkan betreft werd het op stabilisatie van de regio
en associatie met EU en de NAVO gerichte beleid voortgezet. Het stabilisatie-
en associatieproces werd ondersteund met de gebruikelijke bilaterale instrumenten
(OS, Matra, PSO). In de notitie Aan Elkaar Verplicht is gekozen voor het plaatsen
van drie landen van de Westelijke Balkan, namelijk Albanië, Bosnië
en Macedonië, op de lijst van partnerlanden. In dezelfde notitie is bepaalde
dat de Westelijke Balkan één van de drie regio's is waar het
OS-instrumentarium zal worden ingezet vanuit regionaal perspectief.Russische FederatieIn het kader van de versterking van de bilaterale betrekkingen met de
Russische Federatie is een nieuw, geactualiseerd, Gezamenlijk Actieprogramma
Nederland-Rusland 2004–2005 opgesteld dat en marge van de Gemengde Commissie
in december 2003 door de minister-president en Russische vice-minister-president
is ondertekend. Daarnaast heeft een groot aantal wederzijdse bezoeken op politiek
en hoog ambtelijk niveau bijgedragen aan een intensivering van de politieke
dialoog op zowel multilateraal (OVSE) als bilateraal niveau. Ook de bijdrage
aan de organisatie van het Nederlandse aandeel in de festiviteiten in St.
Petersburg rond het 300-jarig bestaan van de stad droeg bij aan de versterking
van de bilaterale band. In dit kader past ook de bijdrage aan het nationaal
geschenk dat door de Prins van Oranje is aangeboden aan de stad St. Petersburg.Zuidelijke Kaukasus en Centraal-AziëDe Nederlandse betrokkenheid met de Zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië
werd nader ingevuld door intensivering van de relaties met de landen in deze
subregio's, die in het kader van het OVSE-voorzitterschap door de minister
van Buitenlandse Zaken intensief werden bereisd. Georgië ontving na de
«rozenrevolutie» een financiële bijdrage aan de verkiezingen
en marge van OVSE-ministeriële in Maastricht. Ter bevordering van een
oplossing van het conflict rond Transdnjiestrië werden (OVSE-)mogelijkheden
ontwikkeld, die echter uiteindelijk zijn gestuit op Russisch verzet. Bilaterale
politieke consultaties met Kazachstan en Kyrgyzstan vonden plaats terwijl
deze landen werden bezocht door een interdepartementaal gecoördineerde
handelsmissie. Ook bezocht de Kyrgyzische vice-premier Nederland.Verenigde Staten en CanadaVeiligheid was de rode draad in de relaties met de VS. Dit onderwerp bepaalde
eveneens de Amerikaanse binnenlandse beleidsagenda hetgeen zich vertaalde
in vele Amerikaanse initiatieven op buitenlands terrein. Kenmerkend hierbij
was het geringe geduld met minder sterke dreigingperceptie bij buitenlandse
partners. De relaties van Washington met Europa hebben onder spanning gestaan.
Het meest duidelijk werd dat bij de kwestie Irak. In multilateraal, transatlantisch
(NAVO, EU) en bilateraal verband klonk de Amerikaanse drang naar controle
en bescherming door. De samenwerking met de VS op het terrein van drugscriminaliteit
is in 2003 verder geïntensiveerd met regelmatige consultaties tussen
Amerikaanse en Nederlandse diensten. De versterkte samenwerking heeft inmiddels
geleid tot meer arrestaties. Ons land werd ook dit jaar niet genoemd op de Majors List van belangrijkste drugsproducerende en -exporterende landen, echter wel in de begeleidende brief van de
president van de Verenigde Staten in verband met productie van XTC.In het afgelopen jaar bezochten de minister-president, de minister van
Buitenlandse Zaken en andere bewindslieden de Verenigde Staten. De minister-president
en de minister van Buitenlandse Zaken werden op het hoogste politieke niveau
ontvangen. Het prinselijk paar bracht in mei een bezoek aan de Verenigde Staten
in het kader van de economische samenwerking. Met het oog op de invulling
van het systeem van «public diplomacy» heeft de ambassade te Washington
in dit kader onder andere een nieuwe website opgezet en een groot «Meet
the Dutch» evenement voor beleidsmakers en opinievormers georganiseerd.
Mede in dit kader is tevens te ambassade Washington een nieuw Stafbureau Communicatie
en Cultuur in gebruik genomen. De voorziene interdepartementale conferentie
tussen de Verenigde Staten en Nederland is niet van de grond gekomen, met
name door Irak en spanningen tussen de EU en de Verenigde Staten die de eerste
helft van 2003 de transatlantische agenda domineerden.De gelijkgezindheid met Canada werd onderstreept in een «Joint Declaration»
en een «Understanding on Youth Exchanges». Het aangekondigde bezoek
van «Team Canada» ging niet door vanwege de oorlog in Irak, maar
de bilaterale veiligheidsconsultaties konden succesvol worden afgesloten.
Een aanvang werd gemaakt met een beleidsnotitie Canada.Midden Oosten en GolfregioMede ten gevolge van de Irak-crisis, die tijdens een groot deel van 2003
zeer veel aandacht vroeg, heeft de consolidatie van de bilaterale contacten
met landen in het Midden-Oosten en de Golf-regio minder gestalte kunnen krijgen
dan voorzien. Het beoogde bezoek van de minister van Buitenlandse Zaken aan
de regio geen doorgang kon vinden vanwege zijn vertrek als minister. Desondanks
konden dankzij ontmoetingen en marge van de economische topontmoeting in Amman
en de AVVN de contacten met belangrijke spelers in de regio, waaronder Israël
en Egypte, worden verdiept. De voorziene bezoeken van zowel de Iraanse als
de Saoedische ministers van Buitenlandse Zaken hebben tegen de achtergrond
van onder meer de ontwikkelingen rond Irak niet plaatsgevonden.MarokkoNederland heeft de relatie met Marokko vormgegeven via bilaterale contacten
en intensieve contacten in EU-verband via het Barcelona-proces. En marge van
de AVVN vond voor het eerst in lange tijd een bilaterale ontmoeting plaats
tussen de minister van Buitenlandse Zaken en zijn Marokkaanse ambtgenoot.
Op ambtelijk niveau werd het interdepartementale overleg met Marokko voortgezet.AfghanistanIn 2003 werd veel aandacht besteed aan Afghanistan. Zo heeft de minister
van Buitenlandse Zaken een bezoek gebracht aan Afghanistan en is het profiel
van Nederland in het internationale overleg verhoogd door de aanstelling van
een speciaal vertegenwoordiger.Nederland heeft een bijdrage geleverd aan het streven de veiligheidssituatie
te verbeteren. Via het Vredesfonds is de opbouw van het leger en de politie
gesteund. In samenwerking met Duitsland heeft Nederland in de eerste helft
van 2003 leiding gegeven aan de ISAF-vredesmacht in Kaboel (tot 10 augustus
2003). Nederland leverde voorts een substantiële financiële bijdrage
aan de wederopbouw van Afghanistan via de Afghanistan Reconstruction
Trust Fund (ARTF). Voor 2003 werd de Nederlandse bijdrage
opgehoogd voor de ondersteuning van het ARTF, de Constitutionele Loya Jirga
en registratie rond de verkiezingen. De humanitaire hulp aan Afghanistan wordt
sinds 2003 geleidelijk afgebouwd. De pogingen om de Afghaanse diaspora in
te schakelen bij de wederopbouw van hun land hadden weinig resultaat. Ten
slotte is er gedurende het jaar veel aandacht uitgegaan naar de uitrusting
en veiligheid van de nieuwe Nederlandse vertegenwoordiging in Kaboel.IndonesiëIndonesië was in 2003 een ander belangrijk aandachtspunt voor Nederland,
met name op het gebied van terrorismebestrijding, conflictpreventie en versterking
van de rechtstaat. Bilateraal bleef Nederland zich inzetten voor een optimale
relatie en was daarmee zichtbaar aanwezig in Indonesië. Zo bracht de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking in juli 2003 een bezoek aan Jakarta
(in de marge van de ASEM FMM). De EU isnog geen belangrijke actor in dit land,
ondanks inspanningen van Nederland daartoe. Nederland heeft daarom met het
Verenigd Koninkrijk een «Policy Paper» opgesteld om een kader
te bieden voor de betrokkenheid van de EU bij Indonesië. Voor de Nederlandse
wens een ministeriële EU-troïka naar Jakarta te sturen bleek echter
nog onvoldoende steun. Nederland heeft in het kader van terrorismebestrijding
en conflictpreventie een bijdrage geleverd voor het anti-terrorismeprogramma
van de EU voor Indonesië. Nederland leverde een expert voor het leiden
van een anti-terrorismemissie naar Indonesië, Filippijnen, Cambodja,
Singapore, Maleisië en Thailand, waarbij nadere samenwerking tussen de
Europese Commissie en betrokken landen op dit punt werd onderzocht. Verder
is de aandacht voor terrorismebestrijding naar een hoger plan getild, door
initiatieven in diverse fora. Er is een aanzet gemaakt met versterking van
de rechterlijke capaciteit. Met Indonesië is overeengekomen dat Nederlandse
politie met de Indonesische zal samenwerken. De Nederlandse bijdrage aan de
monitoring van de staakt-het-vuren overeenkomst Atjeh is beperkt gebleven
door hervatting in Atjeh van interne strijd. Bilateraal is de zaak-Thoenes
diverse malen opgebracht om er zeker van te zijn dat deze zaak niet aan de
aandacht van de Indonesische regering ontsnapt en het onderzoek wordt voortgezet.ChinaOok China stond prominent op de agenda, zowel politiek als economisch.
De minister van Buitenlandse Zaken bracht voor het eerst in acht jaar een
bezoek aan China. Het handelsconflict naar aanleiding van het Chinees invoerverbod
op Nederlandse producten van dierlijke oorsprong is de facto opgelost. Dit
heeft in 2003 echter nog niet geleid tot een formele opheffing van het invoerverbod.Nederland heeft zich het afgelopen jaar actief ingezet voor het verbeteren
van de mensenrechtensituatie in de regio. De Nederlandse mensenrechtenambassadeur
bracht in het afgelopen jaar voor het eerst een bezoek aan China om de mensenrechtensituatie
te bespreken. Daarnaast is mede door Nederlandse inzet de aandacht voor de
mensenrechtensituatie in Birma op de politieke agenda gebleven.Ten aanzien van conflicten in de regio heeft Nederland zich in EU-verband
ingezet voor India/Pakistan, Sri Lanka, het Koreaanse schiereiland en China/Taiwan.
Met name Sri Lanka heeft in het jaar 2003 veel aandacht gevergd. Nederland
heeft op de donorconferentie in Tokio succesvol gepleit voor een koppeling
tussen uitbreiding van de fondsen en de voortgang in het vredesproces.Latijns Amerika en de CaraïbenVeiligheidsvraagstukken en regionale integratie stonden hoog op de agenda
van de landen in het westelijk halfrond. In de behartiging van de buitenlandse
betrekkingen van het Koninkrijk stonden de bestrijding van de handel in drugs,
andere vormen van grensoverschrijdende drugscriminaliteit en de bestrijding
van terrorisme in het Caraïbisch gebied, centraal. Daarnaast vroeg de
relatie tussen de EU en de Nederlandse Antillen en Aruba, de evaluatie van
de behartiging van de belangen van beide landen van het Koninkrijk en de verdere
intensivering van de samenwerking met de beide Directies Buitenlandse Betrekkingen
(DBB's) in Willemstad en Oranjestad de nodige aandacht. Over de evaluatie
van de behartiging van de belangen ontving de Tweede Kamer een studie van
de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie van het ministerie
van Buitenlandse Zaken alsmede een beleidsreactie daarop.Het Regionale verdrag voor Maritieme Samenwerking inzake bestrijding van
drugstransporten werd in april getekend in Costa Rica. Aan de implementatie
wordt samen met co-voorzitters Caricom en Costa Rica gewerkt. In Colombia
wordt bilateraal en in EU-verband aandacht besteed aan de structurele oorzaken
van het binnenlands conflict en de daarmee verband houdende drugsproblematiek.Ondanks een aantal positieve ontwikkelingen blijven in het algemeen de
rechtsstaat en democratie in Latijns-Amerika zwak; versterking hiervan is
onveranderd een speerpunt van het Nederlands beleid. Er is een begin gemaakt
met de actualisering van de Latijns-Amerika beleidsnotitie. De beleidsverschuivingen
als het gevolg van de notitie Aan Elkaar Verplicht hebben ertoe geleid dat
ontwikkelingssamenwerking uit de bilaterale dialoog met een vijftal Zuid-
en Midden-Amerikaanse landen zal verdwijnen. De economische belangen van Nederland
in de grotere Latijns-Amerikaanse landen werden behartigd door een actief
economisch netwerk en door een aantal bezoeken met een hoog profiel. In de
relatie met de EU werden in december politieke samenwerkingsakkoorden gesloten
met zowel de Andesgemeenschap, Midden-Amerika en de Caraïben. De relatie
van de EU met Cuba bevindt zich echter, als gevolg van schendingen door Cuba
van de mensenrechten, op een historisch dieptepunt, hetgeen een nadelige invloed
heeft op de mogelijkheden om Nederlandse belangen te behartigen.In maart is een succesvol staatsbezoek afgelegd aan Chili en Brazilië.
Bij haar bezoeken aan Colombia, Nicaragua en Guatemala in september stelde
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking goed bestuur en mensenrechten voorop,
alsmede de bijdrage van NGO's en de private sector aan ontwikkeling. In Colombia
vroeg de minister vooral aandacht voor de «London Declaration»,
een platform voor internationale samenwerking ten aanzien van Colombia, met
name tussen de EU en de Verenigde Staten. Tijdens haar bezoek aan Suriname
begin oktober stelde de minister voor Ontwikkelingssamenwerking de beleidscontext
centraal waarbinnen de besteding van de verdragsmiddelen plaatsvindt. De president
van Mexico bracht in januari een geslaagd bezoek aan Nederland.Het postennetwerk op het westelijk halfrond onderging enkele wijzigingen.
De ambassade te Kingston werd eind 2003 gesloten en de sluiting van het Consulaat-Generaal
in Houston voorbereid, zodat dat in de eerste helft van 2004 de deuren kan
sluiten. In alle gevallen stond een soepele overdracht van de Nederlandse
belangenbehartiging voorop.Sub-Sahara AfrikaDe landenkeuze resulteerde in Sub-Sahara Afrika in de vijftien partnerlanden
waarmee een structurele bilatereale ontwikkelingsrelatie wordt onderhouden:
Benin, Burkina Faso, Ethiopië, Eritrea, Ghana, Kaapverdië, Kenia,
Mali, Mozambique, Rwanda, Senegal, Tanzania, Uganda, Zambia en Zuid-Afrika.
De programma's in Guinee Bissau, Namibië en Zimbabwe zullen worden afgebouwd.
Belangrijke vooruitgang is geboekt bij de vredesprocessen in Soedan en Burundi.
De vertrouwensrelatie die Nederland met deze landen heeft opgebouwd, bracht
de verzoening tussen rivaliserende partijen in deze landen dichterbij.In de notities Aan elkaar verplicht en Sterke Mensen, Zwakke Staten is
het beleid over Afrika vastgelegd. De regionale benadering van de activiteiten
gericht op conflictpreventie en conflictbeheersing zijn vastgelegd in notities
over de voor Nederland prioritaire regio's van de Grote Meren en de Hoorn
van Afrika. Bij de totstandkoming van deze notities is het maatschappelijk
middenveld betrokken. Een geïntegreerde aanpak voor een Nederlandse bijdrage
aan de oplossing van de crisis in Liberia resulteerde in het uitzenden van
Hr Ms de Rotterdam naar Liberia.Mede met steun van Nederland kon de Economic Community
for West African States (ECOWAS) haar rol bij vredeshandhaving in
de West-Afrikaanse regio uitoefenen. Teneinde de eigen rol van de landen in
de regio te bevorderen ondersteunt Nederland het Peer Review
Mechanism van NEPAD. Nederland ondersteunde de Zuid-Afrikaanse vredesmacht
van de Afrikaanse Unie in Burundi.Samenwerking met regionale organisaties was gericht op capaciteitsversterking
van de Afrikaanse Unie (AU) en ECOWAS. De steun aan de Intergouvernmental Authority on Development (IGAD) resulteerde in
structurele hervormingen en uitwerken van strategisch beleid met als doel
verhoogde inzet van IGAD in vredesprocessen in de Hoorn van Afrika.De uitkomst van de inzet bij African Capacity Building
Foundation (ACBF), een organisatie die zich richt op capaciteitsvraagstukken,
is de afronding van de voorbereiding voor een in Nederland te houden seminar
in 2004. In afwachting van de nieuwe lijn die de Global
Coalition for Africa (GCA) wil gaan volgen is Nederland geen nieuwe
verplichtingen aangegaan. Teneinde op te kunnen treden voor belangenbehartiging
in WTO onderhandelingen zijn de onderhandelingscapaciteiten van katoen producerende
landen in West-Afrika versterkt. Daarnaast heeft het postennetwerk zich actief
gericht op de belangenbehartiging van het Nederlandse bedrijfsleven, zoals
bijvoorbeeld bij de voorbereiding voor en tijdens de landbouw handelsmissie
naar Ethiopië.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
13 Politieke en Economische belangenbehartiging (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen19 46919 87217 89929 03224 2154 817       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal16 05717 71314 84925 93024 2151 715       13.1 Programma kleine projecten6 2006 9088 3178 6668 849– 18313.2 POBB/Algemeen5 3417 2274 2008 4725 6752 79713.3 Voorzitterschappen en Staatsbezoeken3 1042 9021 7628 2669 030– 76413.4 Diverse bijdragen361392377405434– 2913.5 Internationale Manifestaties1 051284193121227– 106Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 13 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement4 8505 13416 62617 841Posten117 214123 207113 396121 683Totaal122 064128 341130 023139 526BELEIDSARTIKEL 14. ASIEL, MIGRATIE EN CONSULAIRE DIENSTVERLENINGA. Algemene beleidsdoelstellingenHet beleidsterrein heeft twee algemene doelstellingen:• het leveren van een bijdrage aan het reguleren van het vreemdelingenverkeer,
zowel van het legale personenverkeer en van migranten, als van de toestroom
van asielzoekers en het tegengaan van illegale migratie;• het verlenen van professionele consulaire diensten aan Nederlanders
in het buitenland volgens de hiervoor vastgestelde normen.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenPersonenverkeer en migratieHet ministerie van Buitenlandse Zaken draagt bij aan de regulering van
het vreemdelingenverkeer door een beoordelingsadvies voor de toelating van
vreemdelingen en asielzoekers, het tegengegaan van illegaal verblijf en –
waar nodig – het bevorderen van terugkeer. Voorts levert het een bijdrage
aan het ontwerpen van beleid in EU-kader. Dit alles in nauwe samenwerking
met het ministerie van Justitie.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Doorlooptijd mvv-aanvragen is bekort van circa 32 naar circa zeventien
weken.• In kader toepassing biometrie bij visumverlening zijn twee proefprojecten
uitgevoerd.• Een conceptwetsvoorstel Visumwet is aangeboden aan de bewindslieden
van BZ en V&I.• 53 Algemene ambtsberichten werden uitgebracht aan het ministerie
van Justitie.• 894 Individuele ambtsberichten werden uitgebracht aan het ministerie
van Justitie.• De ondertekening van de tripartiete terugkeerovereenkomst met UNHCR
en Afghanistan.• De ondertekening van een Memorandum of Understanding inzake de
vrijwillige terugkeer van Iraakse ex-asielzoekers via Jordanië.• De ondertekening van een terug- en overnameovereenkomst in Benelux-verband
met Zwitserland• In EU-verband werden de onderhandelingen over de Dublin-II-verordening
en de richtlijnen gezinshereniging en minimumnormen voor de opvang van asielzoekers
afgerond. Een politiek akkoord werd bereikt over de status van langdurig verblijvende
derdelanders.• In 2003 tekende de EU met de administratieve zone Macao een terug
en overnameovereenkomst.• De onderhandelingen tussen de EU en Albanië en Sri Lanka over
een terug- en overnameovereenkomst werden in 2003 afgerond.a. Toelating vreemdelingenDe geoperationaliseerde doelstelling voor 2003 beoogde het binnen wettelijke
termijnen toetsen van aanvragen voor een visum, het nemen van een kwalitatief
verantwoorde beslissing en het klantgericht afwikkelen ervan.Verlening van machtigingen tot voorlopig verblijf (mvv's) maakt onderdeel
uit van de visumverlening. In 2003 zijn ruim dertigduizend mvv's verleend.
In samenwerking met het ministerie van Justitie is binnen het Programma Bekorting
Doorlooptijden in 2003 een daling van de doorlooptijd van mvv-aanvragen gerealiseerd
van circa 32 naar circa zeventien weken en is de communicatie tussen de ketenpartners
verbeterd. Dit is voornamelijk gerealiseerd door gebruik te maken van elektronisch
berichtenverkeer en door betere communicatie met de aanvragers en de ketenpartners
over de voorwaarden en bescheiden die nodig zijn voor een mvv.Het Nieuw Visum Informatie Systeem (NVIS), waarmee de kwaliteit van de
visumverlening verder kan worden verbeterd, is nog niet gereed voor implementatie.
De ontwikkeling van een functioneel ontwerp bleek complexer dan bij aanvang
was voorzien. Beoogd wordt het NVIS te koppelen aan de Basis Voorziening Vreemdelingen
(BVV), een systeem waarmee uitwisseling van informatie tussen de verschillende
partners in de vreemdelingenketen mogelijk is.Met betrekking tot het gebruik van biometrie bij de afgifte van visa zijn,
in samenwerking met het Projectbureau Coördinatie Vreemdelingenketen
(PCV) van het ministerie van Justitie, in 2003 proefprojecten uitgevoerd in
Accra en Peking. De uitkomsten daarvan worden thans geëvalueerd.Een eerste conceptwetsvoorstel Visumwet is gereedgekomen en doorloopt
thans het adviestraject. Mede door de complexiteit van de materie is enige
vertraging ontstaan.In het kader van de harmonisatie van het visumbeleid heeft de Commissie
een haalbaarheidsstudie ten behoeve van een Europese databank voor visa afgerond
die goedgekeurd is door de Raad. De werkzaamheden voor het opzetten van deze
databank zijn gestart. Inmiddels is ook een politiek akkoord bereikt omtrent
de opneming van biometrische gegevens in visa en verblijfsdocumenten. Verder
werden besluiten aangenomen ten aanzien van het gemeenschappelijke aanvraagformulier,
vertegenwoordiging van lidstaten, reisverzekering en de gemeenschappelijke
visumtarieven.Met de Antilliaanse en Arubaanse autoriteiten zijn besprekingen gevoerd
over het visumbeleid en de verdergaande harmonisatie binnen het Koninkrijk
van de lijsten van visumplichtige nationaliteiten.Prestatie-indicatoren visumverlening  2003 (begroting)2003 (realisatie)Aantal aangevraagde visaAantal x 1000425373Gemiddelde kosten per visumEUR45,9047,89Totale uitgaven visaEUR mln.19,517,9Gemiddelde opbrengst per visumEUR26,4526Totale opbrengstEUR mln.11,29,7b. Toelating asielzoekers: ambtsberichtenDe geoperationaliseerde doelstelling voor 2003 betrof het uitbrengen van
kwalitatief hoogwaardige algemene en individuele ambtsberichten aan het ministerie
van Justitie. Daarbij werd gestreefd naar een verlaging van de doorlooptijd
van de individuele asielonderzoeken. Hieronder vallen ook de
onderzoeken ten behoeve van de identiteitsvaststelling van alleenstaande minderjarige
asielzoekers.Prestatie-indicatoren ambtsberichten 2003(begroting)2003(realisatie)Aantal uitgebrachte algemene ambtsberichten5053Aantal uitgebrachte individuele ambtsberichten1 500894Gemiddelde doorlooptijd individuele asielonderzoeken18 weken19 wekenHet aantal uitgebrachte algemene ambtsberichten bleef in 2003 ongeveer
gelijk aan 2002. Er werden tevens twee zogenoemde 1F-ambtsberichten uitgebracht.
Het aantal verzoeken van de Immigratie en Naturalisatiedienst om individuele
ambtsberichten daalde in 2003 sterk als gevolg van de dalende instroom van
het aantal asielzoekers. In 2002 werden circa 1550 individuele ambtsberichten
uitgebracht; in 2003 waren dat er circa 890. Voor algemene ambtsberichten
werd zoveel mogelijk een doorlooptijd van vier maanden aangehouden. Dit is
net als bij de doorlooptijd van individuele ambtsberichten afhankelijk van
de onderzoeksmogelijkheden in het desbetreffende land. De doorlooptijd van
individuele ambtsberichten werd van circa 24 weken in 2002 teruggedrongen
naar circa negentien weken in 2003.c. Toelating asielzoekers: streven naar opvang in de regioDe geoperationaliseerde doelstelling voor 2003 beoogde het nastreven van
een asielbeleid waarbij asiel in de regio van herkomst wordt geboden. Aan
dit streven van de Nederlandse regering werd in 2003 verder vorm gegeven door
Buitenlandse Zaken. In samenwerking met Justitie werden twee regeringsnotities
voor de Tweede Kamer over bescherming in de regio opgesteld. Deze notities
bevatten een beleidskader voor bescherming in de regio. Daarnaast verwijzen
ze naar enkele praktische voorstellen van UNHCR ter versterking van bescherming
in de regio die Nederland samen met het Verenigd Koninkrijk en Denemarken
ondersteunt.Circa 160 vluchtelingen zijn het afgelopen jaar in Nederland toegelaten
op grond van hervestiging via UNHCR. In dit geval stelt UNHCR de vluchtelingenstatus
vast in de regio van herkomst.d. Tegengaan van illegale binnenkomst en van illegaal
verblijf in NederlandDe geoperationaliseerde doelstelling op het gebied van illegale binnenkomst
en illegaal verblijf is het bevorderen van de terugkeer van uitgeprocedeerde
asielzoekers door een inhoudelijke bijdrage aan de totstandkoming van terugkeerregelingen.
Indien mogelijk wordt gebruik gemaakt van ODA-middelen.De financiële bijdragen van het ministerie aan de doelgroepgerichte
terugkeer van vreemdelingen, komen ten laste van de zogenoemde verrekeningsmiddelen.
Deze verrekeningsmiddelen zijn de financiële bijdrage van het ministerie
aan de dekking van de directe kosten voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers
uit DAC-1-landen.Buitenlandse Zaken heeft in samenwerking met Justitie doelgroepgerichte programma's ontwikkeld voor de terugkeer van Angolese en Afghaanse
ex-asielzoekers. Voor de financiering van het programma voor terugkeer en
AMA-opvang in Angola werd gebruik gemaakt van de verrekeningsmiddelen. Met
de Mongoolse autoriteiten werd overeengekomen dat afgewezen Mongoolse asielzoekers
op basis van nationaliteit kunnen worden teruggestuurd.De eind 2002 door Nederland begonnen onderhandelingen met Afghanistan
en UNHCR resulteerden in een tripartiete terugkeerovereenkomst. Hierin is
de zogenaamde REAN Plus regeling opgenomen (Return and Emigration of Aliens
from The Netherlands), bedoeld als financiële bijdrage voor de herintegratie
van vreemdelingen die aan dit programma deelnemen. In 2003 keerden circa tachtig
Afghanen terug naar Afghanistan, van wie circa zestig Afghanen een beroep
deden op gepacificeerde terugkeer. Zij werden daarbij geassisteerd door de
Internationale Organisatie voor Migratie (IOM).Het ministerie droeg ook in 2003 financieel bij aan het programma Return
of Qualified Afghans (RQA) van IOM. Met het oog op de wederopbouw van Afghanistan
keerden acht Afghanen tijdelijk en met behoud van hun verblijfsstatus in Nederland
terug naar Afghanistan. Dit aantal is aanzienlijk minder dan waarop was gerekend.De onderhandelingen op verschillende terug- en overnamedossiers werden
in 2003 voortgezet, bilateraal alsook in Benelux- en EU-verband. Met Zwitserland
werd een overeenkomst in Benelux-verband gesloten. De onderhandelingen tussen
de Benelux en Armenië werden voor wat betreft de verdragstekst afgerond.
De onderhandelingen die de Benelux voert over terug- en overnameovereenkomsten
met Frankrijk, Tsjechië, Nigeria, Azerbaijan, Georgië, Algerije,
Moldavië, Mali, Macedonië zijn gaande.e. Europese samenwerkingDe geoperationaliseerde doelstelling voor 2003 op het gebied van het asiel-
en migratiebeleid in EU-kader betrof het harmoniseren van regelgeving met
betrekking tot de toelating en de opvang van asielzoekers alsmede het tegengaan
van illegale migratie. Het geïntegreerd asiel- en migratiebeleid dient
te worden geformuleerd gericht op landen van herkomst en doortocht. Daarnaast
dienen terug- en overnameregelingen met derde landen een integraal deel van
de externe betrekkingen van de EU uit te maken.In 2003 is vooruitgang geboekt op de weg naar een gemeenschappelijk asiel-
en immigratiebeleid conform het Verdrag van Amsterdam en de daaruit voortvloeiende
afspraken. De vorming van een ruimte voor Vrijheid, Veiligheid en Rechtvaardigheid
in overeenstemming met het Verdrag van Amsterdam en de conclusies van de Europese
Raad van Tampere is na de Europese Raden van Sevilla (2002) en Thessaloniki
(2003) geïntensiveerd. De onderhandelingen over de Dublin-II-verordening
en de richtlijnen gezinshereniging en minimumnormen voor de opvang van asielzoekers
zijn in 2003 afgerond. Er is en politiek akkoord bereikt over de status van
langdurig verblijvende derdelanders. Nog geen overeenstemming werd bereikt
over de ontwerprichtlijnen inzake de asielprocedure en de erkenning van vluchtelingen.
Naast het wetgevingstraject werden maatregelen genomen ter bestrijding van
illegale migratie, zoals bijvoorbeeld oprichting van het Europees Agentschap
Buitengrenzen. Nederland heeft nadrukkelijk ingezet op harmonisatie van het
asiel- en migratiebeleid zoals ook in verschillende Europese Raden is overeengekomen.
Uitgangspunt vormde hierbij een evenredige spreiding van vluchtelingen
in de EU en het Dublin-principe dat bepaald dat asiel in het land van eerste
opvang aangevraagd dient te worden.De Commissie heeft van de Raad het mandaat gekregen om met bepaalde landen
te onderhandelen over terug- en overnameovereenkomsten (T&O's). In 2003
is een T&O's afgesloten met Macao. Met Albanië en Sri Lanka werden
de onderhandelingen over een T&O afgerond. Met andere landen is de Commissie
begonnen met onderhandelingen c.q. heeft de Commissie een mandaat gekregen
om namens de Raad een T&O-overeenkomst te sluiten (Algerije, China, Marokko,
Oekraïne, Pakistan, Rusland en Turkije). De onderhandelingen ondervinden
enige vertraging door de soms weinig coöperatieve opstelling van de betrokken
derde landen. Daarnaast speelde een rol dat de financiële middelen die
de Europese Commissie ten dienste staan voor flankerend beleid ten behoeve
van de betrokken derde landen beperkt waren.De relatie tussen migratie en ontwikkeling is in 2003 duidelijk op de
Europese agenda komen te staan. De Commissie heeft in 2003 een mededeling
hierover uitgebracht. Nederland heeft tijdens de Europese Raad van Thessaloniki
ingezet op opname van conclusies inzake de beheersing van illegale migratie.In 2003 besloot de Raad op het gebied van terugkeer meer gezamenlijke
terugkeeroperaties te ondernemen, daarnaast is de Raad overeengekomen minimumnormen
voor terugkeer op te stellen.De Europese Raad van Thessaloniki heeft nogmaals bevestigd dat migratievraagstukken
in het externe beleid van de EU moeten worden geïntegreerd. In het externe
beleid wordt in dat verband rekening gehouden met de bestaande situatie in
de verschillende regio's en in elk afzonderlijk partnerland. De integratie
van migratie in het externe optreden van de EU is onder meer in de Werkgroep
op HLWG Asiel en Migratie ter hand genomen. In het kader van de HLWG is vooruitgang
geboekt met de samenwerking met derde landen op migratiegebied. Nederland
heeft zich actief ingezet voor de aanvaarding van een permanente HLWG-budgetlijn
waaruit de komende vijf jaar technische en financiële bijstand aan derde
landen op het gebied van asiel en migratie en grensbeheer wordt gefinancierd.f. Overige doelstellingenIn 2003 werden 1465 bezwaarschriften afgedaan bij een instroom van 1114
bezwaarschriften. De werkvoorraad bezwaarschriften kon derhalve gedurende
het jaar met enkele honderden worden teruggebracht. Daarnaast werden 407 zaken
in beroep en hoger beroep afgehandeld, terwijl 384 nieuwe zaken in beroep
en hoger beroep werden geregistreerd. Medio 2003 werd de aanpassing van het
monitoringsysteem voor bezwaar- en beroepszaken voltooid, zodat bruikbare
managementinformatie wordt gegenereerd. De inspanningen van de externe adviescommissie
bezwaarschriften consulaire zaken hebben in 2003 niet geleid tot een substantiële
daling ten opzichte van voorafgaande jaren van het aantal ingediende bezwaarschriften
en beroepszaken:Tabel inkomende bezwaarschriften
en beroepszaken bezwaarberoep en hoger beroeptotaal20011 1522381 39020021 2293501 57920031 1143841 498Om een bijdrage te leveren aan de bestrijding van document- en identiteitsfraude
heeft de minister van Buitenlandse Zaken aan de ministers van Justitie, BZK
en V&I een plan voorgelegd voor een nieuw, wereldwijd, legalisatie/verificatiebeleid.
Doel hiervan is het voorkomen van het opnemen van onjuiste gegevens in de
(Nederlandse) administratie en het voorkomen van illegale immigratie. Het
interdepartementaal overleg hierover is gestart. Ook de praktijk van andere
(EU)-landen wordt hierbij betrokken.De doelstelling om binnen redelijke termijn verzoeken om legalisatie af
te handelen, inclusief de in dit verband in te stellen verificatieonderzoeken,
is nagenoeg gehaald, zo blijkt uit informatie van de ambassades. (Dit geldt
uiteraard niet voor Islamabad, aangezien de consulaire afdeling van de Nederlandse
ambassade aldaar nagenoeg het gehele jaar 2003 gesloten was.) Een exacte vaststelling
is nog niet te geven. Daarvoor is een geïntegreerd geautomatiseerd systeem
nodig. De ontwikkeling van een dergelijk systeem is in gang gezet, maar de
oplevering ervan is vertraagd, omdat dit gekoppeld is aan het NVIS.Consulaire dienstverleningDe vraag naar consulaire diensten is ook in 2003 een gegroeid. Om in tijden
van taakstellingen aan de stijgende vraag te kunnen blijven voldoen, wordt
ingezet op vergroting van de efficiëntie door verdergaande automatisering
en informatisering (te beginnen bij de begeleiding van de Nederlandse gedetineerden
in het buitenland).In lijn met het regeringsbeleid zijn de consulaire tarieven op een meer
kostendekkend niveau gebracht met de inwerkingtreding van de nieuwe Rijkswet
op de consulaire tarieven op 1 januari 2004.Consulaire kwesties – zaken als ontvoeringen, crisissituaties en
gedetineerden in het buitenland – genieten een brede belangstelling
van politiek, pers en publiek. Buitenlandse Zaken heeft daar in 2003 pro-actiever
op ingespeeld teneinde in brede kring zoveel mogelijk misvattingen weg te
nemen over wat het departement en de posten doen en kúnnen doen.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Fase 2 van de Rijkswet tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap
werd succesvol ingevoerd op de posten en bekend gesteld aan de doelgroep.• De normen voor de begeleiding van Nederlandse gedetineerden in
het buitenland zijn in toenemende mate gehaald.• De kwaliteit van de verstrekte reisadviezen en evacuatieplannen
is in 2003 verder verhoogd.• De Tweede-Kamerverkiezingen van januari 2003 hebben – ondanks
de relatief korte voorbereidingstijd – een recordopkomst van Nederlanders
in het buitenland te zien gegeven.a. NationaliteitsrechtDe ambassades en consulaten zijn uitgebreid geïnstrueerd omtrent
de wijzigingen in de nationaliteitswetgeving samenhangend met fase 2 van de
Rijkswet tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap, die op 1 april
2003 inging. Met trainingen en toezending van schriftelijk materiaal is het
kennisniveau van de uitvoerenden op de posten op het vereiste niveau gebracht.
De doelgroep is uitgebreid geïnformeerd, onder andere via advertenties,
de Wereldomroep, BVN-TV en diverse brochures en affiches.OptieverklaringenOp ruim 50 posten werden in het totaal ruim 800 optieverklaringen in ontvangst
genomen en bevestigd. De betreffende oud-Nederlanders herkregen hiermee het
Nederlanderschap, hetzij op grond van art. V lid 1 RRWN 2000, hetzij op grond
van art. 6 lid 1 en sub f juncto art. 26 RWN 1984.b. GedetineerdenbegeleidingDe geoperationaliseerde doelstelling voor 2003 luidde: het verlenen van
adequate consulaire begeleiding aan in het buitenland gedetineerde Nederlanders.
Hun aantal is in 2003 wederom gestegen en beliep 2220 per ultimo 2003. Als
belangrijkste resultaat geldt dat de normen die aan de Tweede Kamer bekend
zijn gesteld (ondermeer laatstelijk brief BuZa-02–68) voor de begeleiding
van Nederlandse gedetineerden in het buitenland in toenemende mate zijn gehaald.
Zo heeft bijvoorbeeld iedere Nederlandse gedetineerde buiten Europa maandelijks
een schenking van EUR 30 ontvangen en verstrekt het ministerie op verzoek
van gedetineerden een rijksvoorschot voor levensonderhoud, kleding, medicijnen
en terugreis na detentie. Tevens is een gericht opleidingenprogramma afgewerkt
voor betrokken medewerkers op de posten en het departement.c. Overige doelstellingenHulp bij acute noodsituaties werd op talloze plaatsen ter wereld verleend.
Als gevolg van de grote werkdruk, vooral vanwege het wederom gestegen aantal
Nederlandse gedetineerden, kon de voorgenomen intensivering van de samenwerking
met andere Nederlandse hulporganisaties nog niet ten uitvoer worden gebracht.Eind 2003 werd de campagne gestart ter bevordering van deelname van Nederlanders
in het buitenland aan de Europese verkiezingen van juni 2004, overwegend gebruikmakend
van dezelfde kanalen als bij de informatiecampagne over de wijzigingen in
het nationaliteitsrecht. De tussentijdse Tweede-Kamerverkiezingen van januari
2003 hadden – ondanks de relatief korte voorbereidingstijd – een
recordopkomst van Nederlanders in het buitenland te zien gegeven. Daarbij
moet worden aangetekend dat naar schatting minder dan vijf procent van de
stemgerechtigde Nederlanders in het buitenland aan Tweede-Kamerverkiezingen
deelneemt.Verkiezingen18 579 Nederlanders in het buitenland brachten per briefstembewijs
hun stem uit bij de Tweede-Kamerverkiezingen van mei 2002: een recordopkomst.
Het record hield niet lang stand want in januari 2003 gingen maar liefst 22 605
mensen naar de stembus. Daar kwamen in beide gevallen nog een paar duizend
Nederlanders in het buitenland bij die met een kiezerspas of via een volmacht
hun stem uitbrachten. Deze kiezers kunnen niet apart geteld worden. (Bron:
Kiesraad)De kwaliteit van de verstrekte reisadviezen en evacuatieplannen is in
2003 verder verhoogd. De webpagina waarop de reisadviezen worden gepubliceerd
is de meest bezochte pagina van de website van Buitenlandse Zaken. De voor
dit doel speciaal opgerichte aparte eenheid op het departement, die begin
2003 operationeel is geworden, is daarnaast in de eerste maanden van 2003
intensief ingezet ten behoeve van de Nederlanders in het Midden-Oosten als
gevolg van de oorlog in Irak. Ook bij de voorlichting aan Nederlanders in
verband met de uitbraak van SARS is de eenheid intensief betrokken geweest.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
14 Asiel, migratie en consulaire dienstverlening (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen181 154170 46097 133171 097203 593– 32 496       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal180 662170 32796 533170 961203 593– 32 632       14.1 Opvang asielzoekers176 345163 46889 538162 603194 420– 31 81714.2 Asiel en migratie1 1641 4261 0481 1341 788– 65414.3 Consulaire dienstverlening3892 0261 1512 4121 86055214.4 Gedetineerden begeleiding4107031 1531 2211 1804114.5 Overig2 3532 7043 6433 5914 345– 754       Ontvangsten19 34020 29419 48521 15318 8592 294       14.20 Kanselarijrechten en paspoortgelden19 34020 29419 48521 15318 8592 294Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 14 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement11 80111 99112 75013 682Posten130 790137 894105 881113 619Totaal142 591149 885118 631127 301BELEIDSARTIKEL 15. INTERNATIONAAL CULTUURBELEIDA. Algemene beleidsdoelstellingenHet ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap zijn samen verantwoordelijk voor het internationaal
cultuurbeleid. Het beleid daartoe is geformuleerd in 1999 en het voornemen
de rol van de fondsen daarbij te versterken is nader toegelicht in 2001. Het
internationaal cultuurbeleid kent de twee volgende algemene beleidsdoelstellingen:• een versterkt cultureel profiel van Nederland;• intensiever culturele betrekkingen met een aantal prioritaire landen
en regio's.De algemene beleidsdoelstellingen zijn nader gepreciseerd in vijf geoperationaliseerde
doelstellingen. Aan deze doelstellingen wordt invulling gegeven met behulp
van de volgende instrumenten: het HGIS-cultuurprogramma, het Programma Culturele
Ambassade Projecten (PCAP), het Programma Internationaal Cultuurbeleid (PICB),
de middelen die samenhangen met de samenwerking met Vlaanderen en de bijdragen
aan de Nederlandse instituten in Parijs en Jakarta.B. Geoperationaliseerde beleidsdoelstellingen en instrumentenBelangrijke behaalde resultaten in 2003• Op dertien prioritaire posten is de culturele functie verder versterkt,
onder andere door het houden van beleidsconferenties.• Een verbeterde monitoring van de HGIS-cultuurmiddelen is in gang
gezet.• Het beleidskader voor gemeenschappelijk cultureel erfgoed met Sri
Lanka is getekend en dat met Zuid-Afrika wordt in de eerste helft van 2004
getekend.• Ter gelegenheid van de viering van de 300-ste verjaardag van St
Petersburg is een cultureel programma tot stand gebracht.1. Het bevorderen van Nederlandse cultuuruitingen in het
buitenland en het versterken van de culturele infrastructuurOp dertien prioritaire posten (Berlijn, Budapest, Jakarta, Londen, Madrid,
Moskou, New York, Ottawa, Parijs, Praag, Pretoria, Rome en Tokio) is de culturele
functie verder versterkt. Deze posten hebben meerjarige cultuurbeleidsplannen
opgesteld en beschikken over een eigen cultuurbudget, het PCAP. In het afgelopen
jaar is actief bekendheid gegeven aan het instrument PICB, hetgeen erin heeft
geresulteerd dat dit budget volledig is benut. Het instrument van de bezoekersprogramma's
is met name ook voor deze landen van belang.De Nederlandse culturele fondsen en sectorinstellingen waren ook in 2003
actief betrokken bij de uitvoering van het internationaal cultuurbeleid. Met
een van de sectorinstellingen, het Nederlands Architectuurinstituut, is de
afspraak tot decentralisatie van HGIS-fondsen bij het NAi verlengd tot en
met 2004.In 2003 is nadere invulling gegeven aan de landenspecifieke aanpak in
een aantal prioriteitslanden door sterkere prioriteitsstelling en planmatiger
invulling van geselecteerde terreinen binnen het internationaal cultuurbeleid,
onder andere in Turkije en de nieuwe lidstaten van de EU. Daarnaast
zijn er zijn twee regionale conferenties gehouden waarbij uitvoerig aandacht
is geschonken aan zowel de beleidsmatige als de praktische aspecten van het
internationaal cultuurbeleid. Deze conferenties voorzagen in een grote behoefte.Bij de door beide departementen ondersteunde organisatie SICA (Stichting
Internationale Culturele Activiteiten), die een groot deel van de informatietaak
richting posten voor haar rekening neemt, is in 2003 een medewerker van het
ministerie van Buitenlandse Zaken gedetacheerd om de samenwerking te intensiveren.Naar aanleiding van de IOB-evaluatie is in 2003 aandacht besteed aan de
verbetering van de monitoring van de HGIS-cultuurmiddelen. Deze verbeteringen
krijgen in 2004 hun beslag. Ook heeft de geplande «mid-term review»
plaatsgevonden in de vorm van een brief van de Raad van Cultuur aan de staatssecretarissen
van OCW en Buitenlandse Zaken juni 2003.Ten aanzien van de instituten is in 2003 in Parijs bij het Institut néerlandais
een nieuwe directeur benoemd en zijn in Jakarta voor het Erasmus Huis extra
middelen beschikbaar gesteld voor achterstallig onderhoud. Voor het Nederlands-Vlaams
Centrum te Brussel is een stuurgroep van hoge ambtenaren samengesteld om te
komen tot een werkmodel voor de oprichting van het centrum in 2004.Aan de fondsen en sectorinstellingen werd voor EUR 3,4 miljoen gedecentraliseerd
budget toegekend. Voor de versterking van de culturele infrastructuur (voor
cultuurbalie, het culturele-zaken-werkbezoekenprogramma voor medewerkers posten,
beleidsondersteunende missies en culturele zaken-conferenties) werd in 2003
EUR 322 000 gereserveerd en werd aan achttien projecten in prioritaire
gebieden EUR 4,5 miljoen toegekend. Voorbeelden van projecten die plaatsvonden
zijn het Schönbergensemble in New York, de Rem Koolhaas-tentoonstelling
in Berlijn, Retrospectief tien jaar Viktor en Rolf in het Louvre in Parijs,
een Turks-Nederlandse muziektheaterproductie van Theater Rast, en een museaal
samenwerkingsproject van het Nationaal Museum van Indonesië en het Rijksmuseum
voor Volkenkunde in Leiden gericht op een grote tentoonstelling in 2005.2. Het in het buitenland meer bekendheid geven aan Nederland
als ontmoetingsplaats voor de kunstwereldHet programma «Nederland Vrijhaven» geeft ondersteuning aan
buitenlandse presentaties in Nederland. Hieronder vallen tal van disciplines
(dans, festivals, film, fotografie, mime, muziek, theater). In 2003 werden
voor dit thema elf projecten goedgekeurd voor een bedrag van in totaal EUR
1,2 miljoen. Voorbeelden hiervan zijn diverse filmfestivals (Amsterdam, Rotterdam,
Utrecht) en de fotomanifestatie Noorderlicht in Groningen.De bekendheid en actieve betrokkenheid van het ministerie van Buitenlandse
Zaken (naast OCW) op het terrein van het Internationaal Cultuurbeleid neemt
toe: de culturele wereld weet in toenemende mate de weg te vinden naar Buitenlandse
Zaken.3. Het duurzaam behouden van gemeenschappelijk cultureel
erfgoedMet een aantal Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoedlanden zijn landenbeleidskaders
in voorbereiding of inmiddels bekrachtigd. Zo is in het voorjaar van 2003
het beleidskader voor gemeenschappelijk cultureel erfgoed met Sri Lanka ondertekend.
In 2003 zijn in Zuid-Afrika de besprekingen voor het beleidskader voor gemeenschappelijk
cultureel erfgoed afgerond en politiek geaccordeerd. Ook met de Ghanese overheid
zijn besprekingen gestart voor een beleidskader met dat land. Ondertekening
van beide beleidskaders is voorzien in 2004. Aan twee projecten is in 2003
bijna EUR 440 000 toegekend. Het betreft onder andere een project van
Papoea cultureel erfgoed, met als doel vergroting van toegankelijkheid en
verspreiding van kennis. Aan het interdepartementaal beleidskader «Nederlandse
historische scheepsvindplaatsen en -vondsten in buitenlandse kustwateren»
wordt regulier uitvoering gegeven door een daartoe ingestelde commissie.4. Het bevorderen van de zichtbaarheid van de Nederlandse
cultuurinbrengVanuit de buitenlandspolitieke invalshoek is het deelnemen aan grootschalige
culturele manifestaties van groot belang. Zonder ondersteuning vanuit de HGIS-cultuurmiddelen
zou dit niet te realiseren zijn. Deze culturele inbreng bevordert de zichtbaarheid
van Nederland in internationale context zeer. Dit kwam onder meer naar voren
in het overzicht (TK 26 682, nr. 7), met analyse, van toegekende projecten
2001–2003 dat begin 2004 naar de Tweede Kamer is gestuurd. In 2003 is
door de ministeries van Buitenlandse Zaken en OCW, in nauwe samenwerking met
de SICA, actief gewerkt aan het tot stand brengen van een cultureel programma
ter gelegenheid van de viering van de 300-ste verjaardag van St Petersburg.5. Het bevorderen van de juridische waarborgen ten aanzien
van internationale culturele samenwerking en bescherming van cultureel erfgoedOnder deze doelstelling valt het onderhandelen, sluiten, ratificeren en
implementeren van multilaterale verdragen op cultureel gebied. Hierbij kan
zowel een algemeen internationaal cultureel belang als een specifiek Nederlands
belang worden onderscheiden.De mogelijkheden van toetreding en implementatie van het op 2 november
2001 tot stand gekomen UNESCO-verdrag inzake de bescherming van cultureel
erfgoed onder water worden bezien, evenals de ratificatie van het in 1999
tot stand gekomen Tweede Protocol van het UNESCO-verdrag inzake bescherming
van cultureel erfgoed in het geval van een gewapend conflict.In 2003 is andermaal bij de ministers van OCW en Justitie het belang benadrukt
van spoedige ratificatie van het door Nederland in 1996 getekende UNIDROIT-verdrag.
De staatssecretaris van OCW heeft mede op grond hiervan de Kamer toegezegd
in maart 2004 nader te zullen rapporteren.300 Jaar St PetersburgEind september 2003 heeft een grote manifestatie in St Petersburg plaatsgevonden
onder de naam «Venster op Nederland/Days of Dutch Culture». In
samenwerking met de SICA is een breed cultureel programma tot stand gebracht
waarvan een groot deel gesubsidieerd is uit de HGIS-cultuurmiddelen (bijna
een miljoen euro) in het kader van de intensivering van de culturele betrekkingen
met Rusland. Vanuit allerlei disciplines werden voorstellingen verzorgd: moderne
dans, muziek, beeldende kunst, schilderkunst, design en film. Hoogtepunt vormde
de aanbieding van een Nationaal Geschenk aan St Petersburg door de Prins van
Oranje. Het geschenk bestond uit de restauratie van de ondergrondse gang en
de kazemat van het Gosoedarev Bastion in de Peter-en-Paul-vesting.C. Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel
15 Internationaal Cultuurbeleid (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen11 38816 49919 30918 59014 0194 571       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal12 42611 03313 32414 61314 019594       15.1 Internationaal cultuurbeleid11 1649 58611 60212 95212 56638615.2 Bijdragen aan instituten1 2621 4471 7221 6611 453208Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 15 (EUR 1000) 200120022003realisatie 2003Departement2 8272 8524 9335 294Posten24 32025 67321 23222 784Totaal27 14728 52526 16428 0766. NIET-BELEIDSARTIKELENNIET-BELEIDSARTIKEL 16. GEHEIMBudgettaire gevolgenArtikel 16 Geheim (EUR1000) 200020012002Begroting
2003Realisatie 20031. Verplichtingen050pm02. Uitgaven050pm0NIET-BELEIDSARTIKEL 17. NOMINAAL EN ONVOORZIENBudgettaire gevolgenArtikel 17 Nominaal en onvoorzien
(EUR1000) 200020012002Begroting
2003Realisatie 20031. Verplichtingen3 676266627 36724      2. Uitgaven:3 676266627 36724      17.1 HGIS-indexering00027 231017.2 Onvoorzien3 676266613624NIET-BELEIDSARTIKEL 18. ALGEMEENDit artikel behandelt de apparaatsuitgaven van zowel het departement in
Den Haag als het postennet. Het omvat de verplichtingen en uitgaven aangaande
het ambtelijk personeel, overige personele uitgaven, materieel en voorlichting.Het ambtelijk personeel betreft de algemene leiding van het departement
(inclusief de ministers en de staatssecretaris), de beleidsdirecties, de ondersteunende
diensten, het uitgezonden personeel op de posten, inclusief themadeskundigen
en het lokaal aangenomen personeel op de posten. Daarnaast worden in dit artikel
de buitenlandvergoedingen aan uitgezonden personeel, overige vergoedingen
en diverse overige personele uitgaven verantwoord. Tevens zijn de uitgaven
ten behoeve van het post-actieve personeel van het ministerie opgenomen.De materiële uitgaven hebben betrekking op de uitgaven voor de exploitatie
van en investeringen in het departement in Den Haag en de posten in het buitenland.
Hieronder vallen onder andere de verplichtingen en uitgaven voor huur van
kanselarijen, residenties, personeelswoningen en het gebouw in Den Haag, beveiligingsmaatregelen,
automatisering en communicatiemiddelen, klein onderhoud en bouwkundige projecten.Op de personele en materiële kosten zijn de jaarlijkse (reguliere)
loon-, prijs-, en koersontwikkelingen van toepassing. Deze ontwikkelingen
dekt Buitenlandse Zaken af binnen de daarvoor in de HGIS getroffen voorziening.
Loonkostenstijgingen vloeien met name voort uit afgesloten CAO's; de prijsstijgingen
waarmee Buitenlandse Zaken te maken heeft, passen binnen het kader van algehele
(mondiale) inflatie. Daarnaast spelen koersfluctuaties tussen met name de
euro en de Amerikaanse dollar een belangrijke rol.De voorlichtingsuitgaven die betrekking hebben op de algemene informatievoorziening
over het buitenlands beleid van Nederland, de nieuwsvoorziening van het ministerie
en de informatie over Nederland in het buitenland worden ook in dit artikel
verantwoord.ApparaatskostenDe nu volgende tabel geeft een totaaloverzicht van de toerekening van
de apparaatsuitgaven naar de vijftien beleidsartikelen. Het bedrag dat bij
18. Algemeen is opgenomen betreft de niet-toerekenbare, ofwel centrale, apparaatsuitgaven.Totaaloverzicht toerekening
apparaatsuitgaven 2003 (extracomptabel in EUR1000) Raming totaalRealisatie totaalRealisatie dep.Realisatie postenToerekening 1 Internationale ordening27 80029 8328 01921 8134,4% 2 Vrede, veiligheid en conflictbeheersing25 59327 46311 04516 4194,1% 3 Humanitaire hulp4 8925 2502 5492 7000,8% 4 Goed.best., mensenrechten en vredesopb.10 97211 7744 4347 3401,7% 5 Europese integratie32 78435 18010 66624 5145,2% 6 Bilaterale ontwikkelingshulp97 356104 47121 02183 45015,4% 7 Programma's en fondsen van de EU2 3972 5721 8886850,4% 8 VN-instellingen13 42414 4055 8458 5602,1% 9 Internationale financiële instellingen4 9495 3113 6721 6390,8%10 Samenwerking met maatschap. organisaties6 7867 2826 2191 0641,1%11 Samenwerking oht van intern. onderwijs4 0594 3561 9262 4310,6%12 Samenwerking met het bedrijfsleven6 3716 8371 3895 4481,0%13 Politieke en econ. belangenbehartiging130 023139 52617 841121 68320,6%14 Asiel, migratie en consul. dienstverlening118 631127 30113 682113 61918,8%15 Internationaal cultuurbeleid26 16428 0765 29422 7844,2%      18 Algemeen118 037126 664126 664018,8%Totaal apparaatsuitgaven*630 238676 298242 152434 148100,0%* De raming van het totaal apparaatsuitgaven in de tabel «Totaaloverzicht
toerekening apparaatsuitgaven 2003» wijkt EUR 1,0 miljoen af van de
stand op subartikel 18.1 zoals weergegeven in de budgettaire tabel bij dit
artikel. De reden hiervoor is dat in de budgettaire tabel een Nota van Wijziging
(kmst. 28 600 V, nr. 9) verwerkt is (EUR 1,0 miljoen), terwijl bij de
toerekening is uitgegaan van de stand ontwerpbegroting.KengetallenIn de tabel op de volgende pagina worden de bij ontwerpbegroting 2003
geraamde uitgaven aan personeel en materieel afgezet tegen de realisaties.
Hetzelfde geldt voor de bezettingscijfers.Hieronder volgt een korte toelichting.Totaal loonkosten ambtelijk personeelDe totale loonkosten (personeel departement
en uitgezonden personeel, inclusief themadeskundigen) vallen ruim EUR 5,6
miljoen hoger uit als gevolg van twee factoren: een iets hogere bezetting
dan geraamd bij de opstelling van de ontwerpbegroting (40 fte's) en hogere
salariskosten als gevolg van een nieuwe CAO en hogere pensioenkosten. De gemiddelde loonkosten zijn hierdoor hoger dan geraamd
bij de opstelling van de ontwerpbegroting. De stijging van de bezetting hangt
vooral samen met de uitbreidingen in het kader van de skill mix. De totale
loonkostenstijging is beperkt gebleven door enkele kleinere incidentele meevallers.
De loonkosten van de themadeskundigen vallen als gevolg van een lagere bezetting
lager uit dan geraamd.VergoedingenDe buitenlandvergoedingen laten een kleine meevaller zien als gevolg van
de iets lagere bezetting. Prijsontwikkelingen zijn verder beperkt gebleven
door de daling van (met name) de dollarkoers. Bij de berekening van de buitenlandvergoedingen,
die in euro worden vastgesteld en uitbetaald, wordt mede rekening gehouden
met de koersverhouding ten opzichte van de valuta in het land van plaatsing.Lokaal personeelDe uitgaven voor het lokaal personeel nemen toe met EUR 6,1 miljoen. De
(lokale) bezetting op de posten is toegenomen, met name door uitbreidingen
bij vakdepartementen en de toegenomen aandacht voor veiligheid op de posten.
Daarnaast vormt de loonontwikkeling een verklaring.Anders dan bij de buitenlandvergoedingen spelen door de toepassing van
de zogenaamde corporate rate koerseffecten hier geen rol. De corporate rate
houdt in dat de posten hun uitgaven boeken tegen een vaste koersverhouding.
Uitbetaling vindt plaats in lokale valuta. De eventuele koerswinst, of het
eventuele koersverlies, wordt op een apart begrotingsartikel (ontvangstenartikel
18) geboekt.MaterieelDe post materieel valt hoger uit dan geraamd. Dit hangt met name samen
met hoger dan geraamde investeringskosten van enkele bouwkundige projecten.
Zie ook de budgettaire toelichting op artikel 18.1 in de jaarrekening.Overige apparaatsuitgavenHet verschil tussen raming en realisatie wordt voornamelijk veroorzaakt
door de uitrol van het nieuwe financiële systeem Piramide. In de ramingscijfers
van de kengetallen waren de kosten hiervan namelijk nog niet verwerkt omdat
pas na opstelling van de begroting 2003 goedkeuring aan de uitrol is gegeven.
In de realisatiecijfers zijn de kosten uiteraard wel verwerkt.(bedragen in EUR1000)Tabel
Kengetallen personeel en materieel Raming 2003Realisatie 2003Totaal loonkosten ambt. personeel (A+B+C)  Gemiddelde bezetting3 1933 233Gemiddelde prijs6162Toegelicht begrotingsbedrag194 850200 513   A) Loonkosten departement  Gemiddelde bezetting1 8791 937Gemiddelde prijs5858Toegelicht begrotingsbedrag108 956112 127   B) Loonkosten posten (excl. themadeskundigen)  Gemiddelde bezetting1 2341 231Gemiddelde prijs6568Toegelicht begrotingsbedrag80 19583 584   C) Loonkosten themadeskundigen (posten)  Gemiddelde bezetting8065Gemiddelde prijs7174Toegelicht begrotingsbedrag5 6994 802   Vergoedingen  Gemiddelde bezetting1 3141 296Gemiddelde kosten5657Toegelicht begrotingsbedrag74 13173 793   Lokaal personeel  Gemiddelde bezetting1 9832 050Gemiddelde prijs3234Toegelicht begrotingsbedrag63 46669 553   Materieel  Gemiddelde bezetting (incl att.)5 4765 553Gemiddelde kosten45,546,3Toegelicht begrotingsbedrag249 085257 247   Toegelicht begrotingsbedrag581 532601 106   Overige apparaatsuitgaven*48 70675 192   Totaal apparaatsuitgaven** (artikel 18.1)630 238676 298* Overige apparaatsuitgaven hebben o.a. betrekking op opleidingen, vernieuwing
personeelsbeleid, wachtgelden en investeringen in automatisering. (Exploitatie
automatisering valt onder materieel.)** De raming van het totaal apparaatsuitgaven in de kengetallentabel wijkt
EUR 1,0 miljoen af van de stand op subartikel 18.1 zoals weergegeven in de
budgettaire tabel bij dit artikel. De reden hiervoor is dat in de budgettaire
tabel een Nota van Wijziging (kmst. 28 600 V, nr. 9) verwerkt is (EUR
1,0 miljoen), terwijl de kengetallen gebaseerd zijn op de stand ontwerpbegroting.Corporate rateIn de begroting 2003 werd gemeld dat met ingang van 2003 het ministerie
naar verwachting de zogenaamde corporate rate zou invoeren. Met de implementatie
van Piramide heeft de corporate rate daadwerkelijk zijn intrede gedaan.Problematiek inzake misbruik en oneigenlijk gebruik ten
aanzien van BTZR en wachtgeldenHet Besluit Tegemoetkoming Ziektekosten Rijkspersoneel (BTZR) is in principe
gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). De hoogte van de
uitkering is immers afhankelijk van de opgave van de betrokkene zelf. Het
controlebeleid is ten eerste gericht op de onderbouwing van mutaties met bewijsstukken
(de polis voor de ziektekostenverzekering). Ten tweede wordt gebruik gemaakt
van de rapportages van de Dienst Informatievoorziening Overheidspersoneel
die bestandskoppelingen heeft gemaakt om onderzoek te kunnen doen naar eventuele
dubbele uitkeringen bij overheidspersoneel. Tenslotte voorziet het controlebeleid
in een additionele steekproefsgewijze controle binnen risicogroepen. Deze
controle is over 2003 beperkt tot een risico-inventarisatie die de basis zal
vormen voor de controle in 2004. Op basis van de bevindingen bij de controles
in de afgelopen jaren bedraagt de M&O-problematiek circa drie procent
van de uitgaven. In 2003 is in totaal EUR 7,9 miljoen uitgekeerd.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk
voor de uitvoering van de regelingen voor wachtgelden, WW-uitkeringen en bovenwettelijke
uitkeringen. De feitelijke uitvoering vindt plaats door de UWV USZO. De genoemde
regelingen zijn gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) omdat
voor de aspecten van het arbeidsverleden en neveninkomsten gebruik wordt gemaakt
van de gegevens van de betrokkene zelf. De UWV USZO heeft hiervoor een controlebeleid
ontwikkeld. De declaraties van de uitgekeerde bedragen uit hoofde van de wachtgeldregeling
zijn als voorschot aan de UWV USZO voldaan en in de extracomptabele voorschottenadministratie
opgenomen. De definitieve vaststelling zal plaatsvinden op basis van een bij
de jaarstukken van de UWV USZO behorende accountantsverklaring.Budgettaire gevolgen van beleidArtikel 18 Algemeen (EUR1000) 200020012002Begroting
2003Realisatie 20031. Verplichtingen587 229611 140656 723625 425656 050      2. Uitgaven:581 906596 799660 715629 628676 435      18.1 Apparaatsuitgaven581 765595 899659 343629 238676 29818.2 Koersverschillen1409001 372390137      3. Ontvangsten12 98411 18712 01810 057102 413Apparaatskosten (extracomptabel)
bij beleidsartikel 18 (x1000) 200120022003realisatie 2003Departement68 87672 467118 037126 664Posten0000Totaal68 87672 467118 037126 6647. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAFIn deze bedrijfsvoeringsparagraaf wordt ingegaan op de punten van aandacht
die in de begroting waren onderkend of gedurende de uitvoering van bedrijfsprocessen
naar voren zijn gekomen alsmede de daarvoor te treffen verbetermaatregelen.
Zowel bedrijfsvoeringsdoelstellingen met een directe relatie met één
van de beleidsdoelstellingen als meer algemene bedrijfsvoeringsdoelstellingen
komen aan bod.In de begroting 2003 is een aantal verbetermaatregelen beschreven die
het groeitraject van Buitenlandse Zaken naar de implementatie van het referentiekader
mededeling bedrijfsvoering weergeven in de periode 2003/2004. De beoogde structurele
inbedding van de risicoanalyse in de jaarplan- en begrotingscyclus en de introductie
van een systematische aanpak van risicomanagement is qua opzet nagenoeg gerealiseerd.
Vooralsnog is als enige «harde eis» gesteld dat de risicoanalyse
aantoonbaar moet zijn uitgevoerd en de belangrijkste uitkomsten daarvan worden
opgenomen in het jaarplan/de begroting. In de praktijk is gebleken dat het
uitvoeren van een risicoanalyse uiteenlopend wordt opgepakt. Voor 2004 staan
op de agenda:– het benutten van de bevindingen uit de individuele jaarverslagen
in de mededeling over de bedrijfsvoering in het departementale jaarverslag;– de tussentijdse monitoring van de bedrijfsvoering;– een evaluatie van de sturingsprincipes en instrumenten binnen
BZ en een daaruit volgende aanpassing van de bijbehorende handleiding.Internationale ordening en bedrijfsvoering: het Internationaal
Strafhof (International Criminal Court-ICC)Het ICC is onderwerp van intensief en gecompliceerd internationaal overleg.
Bij de totstandkoming van de tijdelijke huisvesting zijn bovendien veel partijen
betrokken. Om de beheersing van tijd, geld en kwaliteit te garanderen in deze
complexe omgeving is een aantal maatregelen genomen zoals: regulier overleg
tussen het Hof, de opdrachtnemer en andere betrokken partijen, een kritische
beoordeling van aanpassingen in budget en realisaties en een aparte procedure
voor meerwerk. In de praktijk bleek de in 2003 afgesproken procedure niet
effectief zodat voor 2004 de procedure is aangescherpt. Op gezette tijden
zal in 2004 de nieuwe procedure worden geëvalueerd. De kwaliteit van
de in 2003 opgeleverde onderdelen van het project bleek niet altijd te voldoen
aan de gestelde eisen. Dit zorgde in sommige gevallen tot vertraging in de
oplevering en in de daarmee samenhangende facturering. RGD en aannemers zijn/worden
hierop aangesproken.In de loop van 2003 is gebleken dat de beoogde locatie voor de definitieve
huisvesting naar alle waarschijnlijkheid in omvang niet toereikend zal zijn.
Besloten is een verkennende studie te laten verrichten naar de mogelijkheden
en modaliteiten voor uitbreiding van het terrein of voor een alternatieve
nieuwe locatie. In 2003 is begonnen met een inventarisatie naar de financieringsvarianten
voor de definitieve huisvesting. Bij de uiteindelijke keuze zullen factoren
een rol spelen zoals financieringsomvang, financieringskosten, financieringsrisico,
economisch risico en eigendom. Voordat met een internationale architectenselectie
kan worden gestart moeten eerst besluiten worden genomen ten aanzien van programma
van eisen, locatie en financiering van de definitieve huisvesting. Deze besluiten
moeten in internationaal verband worden genomen, waardoor de doorlooptijd
in gevaar kan komen.Vrede, veiligheid, conflictbeheersing en bedrijfsvoering:
voorzitterschap OVSEIn verband met het OVSE-voorzitterschap werd het jaar 2003 gekenmerkt
door een forse beheerslast. Conform verwachting werd van het totaal voor het
OVSE-voorzitterschap beschikbare bedrag ad EUR 12,7 miljoen het leeuwendeel
uitgegeven in 2003. Vooral (de aanloop naar) de ministeriële top van
Maastricht in december, de veelvuldige door het voorzitterschap georganiseerde
en veelal gefinancierde bijeenkomsten en de talrijke bijdragen aan velerlei
activiteiten ter inhoudelijke en publicitaire ondersteuning van het voorzitterschap
vergden niet alleen veel middelen maar ook de nodige administratieve en beheersmatige
ondersteuning.Ter afronding van het voorzitterschap zal een aantal beheerszaken nog
in 2004 dienen te worden afgehandeld en wel voor de uitfasering van speciaal
voor het voorzitterschap opgerichte Task Force OVSE en het opgaan van een
klein deel daarvan in de Directie Veiligheidsbeleid (DVB), uiterlijk voorjaar
2004. Het beheer van langer durende – soms meerjarige – projecten
zal integraal aan DVB worden overgedragen.Bilaterale hulp en bedrijfsvoeringZoals voorgenomen zijn op een aantal deelterreinen trainingen en opleidingen
gerealiseerd:– Nederland heeft een trekkersrol vervuld m.b.t. het organiseren
van «Joint PRSP trainingen» in de regio (Zuid-Oost-Azië,
Oost- en West-Afrika).– Een cursus harmonisatie van donorbeleid en -regelgeving is ontwikkeld
en maakt inmiddels deel uit van het reguliere opleidingsprogramma.– Middels het ondersteuningsprogramma voor Public Finance Management
zijn in 2003 een kleine 100 leidinggevenden, beleids- en beheersmedewerkers
getraind. Binnen het coachings- en trainingsprogramma ontvingen zeven ambassades
ondersteuning en zijn met vier anderen afspraken hierover gemaakt.Het aandeel macrosteun in het totale bilaterale budget steeg van circa
14,5 procent naar circa 17,5 procent (in absolute termen van EUR 131 miljoen
tot EUR 134,8 miljoen). Omdat de posten sinds 2003 één aanschrijvingsbedrag
krijgen, wordt macrosteun minder als sluitpost van de begroting behandeld.
Het verlenen van (algemene) macrohulp in een meerjarenperspectief vergt aanpassingen
in de wijze van contractering, de vereisten ten aanzien van rapportage en
monitoring en de vorm van sanctiebepaling. In het kader van harmonisatie van
procedures werd een aanzet gemaakt voor gezamenlijke MoU's (Memoranda of Understanding)
voor begrotingssteun met enkele gelijkgezinde donoren. Hiermee is één
geharmoniseerde vorm van contractbepaling gerealiseerd waarbinnen onder andere
rapportage, monitoring en sanctiebepalingen op geharmoniseerde wijze zijn
geregeld.De Checklist for Organisation Capacity Assessment, kortweg COCA-lijst
is in 2003 geïntegreerd met het beoordelingskader voor de thematische
medefinanciering. Dat betekent dat er nu nog maar één instrument
is voor het vooraf beoordelen van een organisatie waaraan BZ een bijdrage
geeft. De aangepaste COCA-lijst is opgenomen in de COCA-database die in 2003
geïmplementeerd is. Het monitoren van de kwaliteit van de gegevens blijft
een punt van aandacht.Het bevorderen van bilaterale betrekkingen en bedrijfsvoeringIn het kader van de invulling van de taakstelling van het Kabinet Balkenende
I heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken in 2003 de ambassade in Kingston
en het ambassadekantoor in Bonn gesloten. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen
voor de sluiting van de consulaten-generaal in Houston, Djedda, Lagos en Karachi.
Deze zullen in 2004 hun deuren sluiten. Bij sluiting van een post staat altijd
een soepele overdracht van de Nederlandse belangenbehartiging voorop.Asiel, migratie, consulaire dienstverlening en bedrijfsvoeringHet Nieuw Visum Informatie Systeem (NVIS), waarmee de kwaliteit van de
visumverlening verder kan worden verbeterd, is nog niet gereed voor implementatie.
De ontwikkeling van een functioneel ontwerp bleek complexer dan bij aanvang
was voorzien. Beoogd wordt het NVIS te koppelen aan de Basis Voorziening Vreemdelingen
(BVV), een systeem waarmee uitwisseling van informatie tussen de verschillende
partners in de vreemdelingenketen mogelijk is.Algemene bedrijfsvoeringsdoelstellingenDe volgende algemene bedrijfsvoeringsdoelstellingen hebben betrekking
op meerdere beleidsdoelstellingen.a. IntegriteitIn 2003 is de definitieve gedragscode Buitenlandse Zaken gereed gekomen.
De gedragscode zal begin 2004 verschijnen, samen met een overzicht van relevante
regelgeving plus een overzicht van integriteitmeldpunten binnen BZ. De ontwikkeling
van de gedragscode is gebruikt om integriteit binnen de gehele organisatie
onderwerp van gesprek te maken om zo de bewustwording op dit vlak te bevorderen.
Op basis van de gedragscode is een aantal acties geïdentificeerd die
in 2004 zullen worden uitgevoerd, zoals het invullen van een centraal coördinatiepunt
en het verder vormgeven aan integriteitsaudits.b. Kwaliteitsimpuls functies financieel beheerDe kwaliteit van beheersmedewerkers blijft de komende jaren een punt van
enige zorg. De aangekondigde toets op het bezit van de juiste vaardigheden
bij dertig procent van de beheersmedewerkers is uitgevoerd. Medewerkers werken
nu door middel van een persoonlijk ontwikkelplan aan verbetering van hun vaardigheden.
Een evaluatie moet begin 2004 uitwijzen of hierin vooruitgang is geboekt.
Naast het verbeteren van vaardigheden blijft verdieping en verruiming van
kennis nodig. Aanvullend op opleidingen hebben andere facetten de aandacht:
er is een start gemaakt met het vergroten van de toegankelijkheid van voor
de bedrijfsvoering relevante informatie en bij de overplaatsing van beheersmedewerkers
wordt meer aandacht geschonken aan aanwezigheid van vereiste kennis en vaardigheden
ter voorkoming van mogelijke beheersrisico's.c. Normbudgetten voor de bedrijfsvoeringIn 2002 is BZ gestart met een evaluatie van de gedelegeerde normbudgetten.
De conclusie is dat de gekozen systematiek bevredigend werkt De posten kunnen,
met hun kennis van specifieke lokale omstandigheden, de middelen doelmatiger
inzetten dan bij centrale toewijzing het geval is. De systematiek draagt verder
bij aan een vermindering van de beheerslasten. Op details werkt BZ aan een
aanpassing. BZ heeft, in het kader van de taakstelling, de bevindingen verder
benut voor het doorvoeren van enkele besparingen op de bedrijfsvoering.d. Versterking monitoring en evaluatie van activiteitenZoals gepland zijn de rollen van de auditdienst nader uitgewerkt. Hierbij
is waar relevant rekening gehouden met de RPE. Aan de inhoud van de RPE wordt
bekendheid gegeven middels gerichte communicatie. Het handboek bedrijfsvoering
Buitenlandse Zaken is nog niet aangepast aan de regeling; een aantal begrippen
uit de RPE verdient eerst een nadere operationalisering. Aangezien heldere
doelstellingen randvoorwaardelijk zijn voor de evalueerbaarheid van beleid
wordt bij de nieuwe opzet voor de begroting 2005 nadrukkelijk de relatie gelegd
met de RPE.e. Optimalisering en herziening regelgevingIn 2003 is het plan van aanpak voor de optimalisering en herziening regelgeving
goedgekeurd door de departementsleiding en is een begin gemaakt met de uitvoering.
Middels de methodologie van «omgekeerde bewijslast» zal in samenspraak
met uitvoerders van de regelgeving inzichtelijk worden gemaakt welke regelgeving
overbodig is, welke regelgeving hard en zacht is en welke verduidelijking
behoeft. De wijzigingen worden in 2004/2005 doorgevoerd.f. Verbetering informatievoorzieningfunctie• Implementatie PiramideIn 2003 heeft het project Piramide (het nieuwe geautomatiseerde financiële
managementinformatiesysteem) gezorgd voor de implementatie van het Piramidesysteem
bij de budgethouders en zijn ruim 2000 gebruikers opgeleid in het gebruik
ervan. Gedurende 2003 is de implementatie zodanig gepland dat voldoende ruimte
werd gecreëerd voor het jaarovergangstraject. Met de jaarovergang is
de implementatie afgerond. In 2003 heeft een capacitaire afbouw van het project
plaatsgevonden. De overige projectresultaten en -producten zullen in samenwerking
met de proceseigenaren voor 1 juli 2004 worden overgedragen naar de lijnorganisatie.
Met name de overgang van de oude systemen naar het Piramidesysteem en het
opleveren van een juiste concernadministratie hebben veel capaciteit van de
betrokken budgethouders, het project en FEZ gevraagd. In de afgelopen periode
is door de budgethouders veel geïnvesteerd in de verbreding en verdieping
van kennis. Om het systeem ten volle te kunnen benutten blijft echter verdere
opbouw en organisatie van kennis en capaciteit noodzakelijk.• Documentaire InformatievoorzieningDe reorganisatie van DDI is in 2003 formeel afgerond. In 2003 is tevens
de basis gelegd voor de vervanging van de huidige bibliotheekapplicatie die
in 2004 daadwerkelijk zal worden vervangen.• Juridische kennisbankenDe beoogde doelen van het Expertisecentrum Europees Recht (ECER) en het
Expertisecentrum internationaal recht (ECIR) werden grotendeels behaald. De
voorziene evaluatie van het ECER heeft nog niet plaatsgevonden maar staat
nu gepland voor voorjaar 2004.• Uitwijkvoorzieningen informatie- en communicatiesystemenHet project is volgens plan uitgevoerd: de belangrijkste centrale informatie-
en communicatiesystemen zijn redundant uitgevoerd op het departement in Den
Haag teneinde de continuïteit te waarborgen. Het concept heeft zich inmiddels
aan aantal keren in de praktijk bewezen en de kwetsbaarheid van de basisinfrastructuur
is hiermee verminderd.C. JAARREKENING8. Verantwoordingsstaten8.0 Stelselwijziging in verband met invoering corporate
rateIn 2003 heeft het Ministerie tegelijk met de implementatie van het nieuwe
financiële systeem (Piramide) de systematiek van de zogenaamde corporate
rate ingevoerd. Deze nieuwe systematiek houdt in dat de begrotingsbelasting
van de uitgaven en verplichtingen op artikelniveau plaatsvindt op basis van
een vooraf vastgestelde omrekenkoers voor vreemde valuta voor het gehele begrotingsjaar.
De voordelige koerseffecten die als gevolg van deze gewijzigde systematiek
in 2003 zijn gerealiseerd zijn verantwoord op de ontvangsten van niet-beleidsartikel
18 Algemeen. In de jaarrekening is in hoofdstuk 9 bij niet-beleidsartikel
18 Algemeen een nadere toelichting opgenomen.In hoofdstuk 10 wordt in de inleiding bij de saldibalans het effect van
de nieuwe systematiek op de verschillende balansposten uiteengezet.8.1 De verantwoordingsstaat van het ministerie van Buitenlandse
ZakenDepartementale verantwoordingsstaat 2003 van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken (V)Bedragen in EUR1000   (1)(2)(3)=(2)–(1)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting  verplich-tingenuitgavenontvang-stenverplich-tingenuitgavenontvang-stenverplich-tingenuitgavenontvang-sten TOTAAL 9 897 332509 270 9 540 633615 232 – 356 699105 962            Beleidsartikelen 9 240 337499 213 8 864 174512 819 – 376 16313 6061Internationale ordening78 88779 76274114 66075 9397435 773– 3 82302Vrede, veiligheid en conflictbeheersing32 79232 82690528 00827 141933– 4 784– 5 685283Humanitaire hulp213 962213 96232252 984232 0633239 02218 10104Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw50 44081 827 61 80156 668 11 361– 25 159 5Europese Integratie5 886 0895 888 089444 2505 611 4175 609 415426 179– 274 672– 278 674– 18 0716Bilaterale ontwikkelingssamenwerking1 005 8731 079 79034 233410 516994 84464 448– 595 357– 84 94630 2157Programma's en fondsen van de EU0100 071 0114 841 014 770 8VN-instellingen408 319374 098860382 718386 8300– 25 60112 732– 8609Internationale Financiële instellingen64 999127 865 3 169105 881 – 61 830– 21 984 10Samenwerking met maatschappelijke
organisaties182 357680 994 76 828749 349 – 105 52968 355 11Samenwerking op het terrein van
internationaal onderwijs68 24886 469 160 52185 051 92 273– 1 418 12Samenwerking met het bedrijfsleven46 519252 757pm187 519214 6480141 000– 38 109013Politieke en Economische belangenbehartiging24 21524 215 29 03225 930 4 8171 715 14Asiel, migratie en consulaire dienstverlening203 593203 59318 859171 097170 96121 153– 32 496– 32 6322 29415Internationaal cultuurbeleid14 01914 019 18 59014 613 4 571594  Niet-beleidsartikelen 656 99510 057 676 459102 413 19 46492 35616Geheimpmpm 00 00 17Nominaal en onvoorzien27 36727 367 2424 – 27 343– 27 343 18Algemeen625 425629 62810 057656 050676 435102 41330 62546 80792 356Ons bekend,De Minister van Buitenlandse Zaken,De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,8.2 De verantwoordingsstaat van het agentschap CBIVerantwoordingsstaat 2003 inzake het agentschap van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V)Bedragen in EUR1000   (1)(2)(3)=(2)–(1)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting  Agentschap CBI           Totale baten13 9987 333– 6 665  Totale lasten13 9987 324– 6 674  Saldo van baten en lasten099        Totale kapitaalontvangsten500– 50  Totale kapitaaluitgaven139266127Ons bekend,De Minister van Buitenlandse Zaken,De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,9. FINANCIËLE TOELICHTING BIJ DE VERANTWOORDINGSSTATEN9.1 Toelichting bij de beleidsartikelenBeleidsartikel 1 Internationale ordeningBeleidsartikel
1 Internationale ordening (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen49 76155 00375 914114 66078 88735 773       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal49 73553 57565 14075 93979 762– 3 823       1.1 Verenigde Naties42 41245 16352 91450 79352 184– 1 3911.2 OESO3 7033 9784 5874 5714 812– 2411.3 Bijdragen internationaal recht3 2723 8174 8475 7962 9792 8171.4 AIV348454566457431261.5 Overige bijdragen0163296158255– 971.6 Internationaal strafhof001 93014 16419 101– 4 937       Ontvangsten86747474740       1.20 Restituties contributies VN/OESO0000pm01.21 Doorberekening AIV aan Defensie86747474740VerplichtingenTen opzichte van de ontwerpbegroting is het verplichtingenbudget op totaalniveau
met EUR 35,8 miljoen overschreden. De verhoging van het verplichtingenbudget
is met name veroorzaakt door een aangegane verplichting voor de verbouwing
van de gebouwen van de Haagse Academie/het Vredespaleis en de aangegane verplichting
voor de opbouw van het Internationaal Strafhof.UitgavenArtikel 1.1 Verenigde NatiesAls gevolg van een lagere aanslag van de WHO/PAHO en een lagere Nederlandse
bijdrage aan het VN-klimaatverdrag wordt het artikel verlaagd.Artikel 1.3 Bijdragen internationaal rechtDe verhoging met bijna EUR 2,8 miljoen heeft betrekking op de verbouwing
van de gebouwen van de Haagse Academie/het Vredespaleis (EUR 0,9 miljoen)
en de eenmalige verhoging van de subsidie aan de Carnegiestichting in 2003
(EUR 1,7 miljoen).Artikel 1.6 Internationaal StrafhofWegens een lagere facturering door de Rijksgebouwendienst, het betalen
van slechts 75 procent van de verplichte contributie aan het Internationaal
Strafhof, het doorschuiven van de vrijwillige contributie, lagere kosten voor
de inaugurele zitting en het ontbreken van aanvullende werkzaamheden
voor datacommunicatie vallen de uitgaven op dit subartikel met EUR 4,9 miljoen
lager uit dan was begroot.Beleidsartikel 2 Vrede, veiligheid en conflictbeheersingBeleidsartikel
2 Vrede, veiligheid en conflictbeheersing (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen17 93129 71432 16528 00832 792– 4 784       Uitgaven:      Programma-uitgaven totaal17 86925 77131 32527 14132 826– 5 685       2.1 NAVO4 1283 8084 1943 5806 348– 2 7682.2 WEU1 2471 7198781 0161 281– 2652.3 OVSE4 8844 2715 8515 6485 3782702.4 OPCW1101 0051 2021 2691 175942.5 CTBTO1 3481 3841 6931 4211 963– 5422.6 Vredesfonds08 06910 1958 27010 210– 1 9402.7 POBB/VB3 4462 6424 2952 8423 710– 8682.8 Subsidies en bijdragen2 7062 8733 0173 0952 761334       Ontvangsten2 8021 10691893390528       2.20 Doorberekening subsidies en bijdragen aan andere ministeries2 62081681681681602.21 Restituties contributies vrede, veiligheid en conflictbeheersing1822901021178928VerplichtingenVoor een verklaring van de lagere realisatie wordt verwezen naar de tekst
onder de uitgaven.UitgavenArtikel 2.1 NAVODe minderuitgaven worden enerzijds verklaard door vertragingen in de nieuwbouw
van het NAVO-hoofdkwartier en anderzijds door een vertraging van de betaling
van de laatste tranche van de NAVO-contributie.Artikel 2.5 CTBTODoor een gunstige koersontwikkeling zijn de uitgaven ten behoeve van CTBTO
lager uitgevallen.Artikel 2.6 VredesfondsDe onderuitputting van het Vredesfonds is voornamelijk het gevolg van
een capaciteitsprobleem in de ontvangststructuur bij een tweetal projecten
in Liberia en Afghanistan.Artikel 2.7 POBB/VBDe onderbesteding hangt samen met een lagere projectbegroting ten behoeve
van HCOC 2003.Beleidsartikel 3 Humanitaire hulpBeleidsartikel
3 Humanitaire hulp (EUR1000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen231 962247 110271 592252 984213 96
239 022       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal218 096250 218259 402232 063213 96218 101       3.1 Noodhulp Ontwikkelingslanden115 597144 176151 731134 344113 44520 8993.2 Noodhulp niet-DAC landen6 3204 3384 4353 7654 538– 7733.3 Ontmijnings- en kleine wapen fonds16 27316 05615 63813 85615 882– 2 0263.4 VN-Vluchtelingenprogramma's54 77658 24960 19852 69852 69803.5 Wereldvoedselprogramma24 95827 22727 22727 22727 22703.6 Internationaal Comite Rode Kruis1721721731731721       Ontvangsten153323232320       3.20 Doorberekening ICRC aan Defensie153323232320VerplichtingenDe hogere verplichtingenrealisatie is met name het gevolg van de overschrijding
van circa EUR 32 miljoen op het ontmijnings- en kleine-wapenfonds. Deze is
hoofdzakelijk het gevolg van de verleende beschikkingen op het terrein ontmijning
in het kader van TMF. Daarnaast zijn iets meer verplichtingen aangegaan voor
noodhulp dan geraamd (circa EUR 7 miljoen meer).UitgavenArtikel 3.1 Noodhulp ontwikkelingslandenDe stijging van de uitgaven voor noodhulp houden verband met additionele
uitgaven voor Ivoorkust en Irak.Artikel 3.2 Noodhulp niet-DAC-landenIn 2003 werd vanwege de onveiligheid in Tsjetsjenië een minder groot
beroep gedaan op dit budget dan aanvankelijk voorzien.Artikel 3.3 Ontmijnings- en kleine-wapenfondsDe uitgaven zijn circa EUR 2 miljoen lager uitgevallen dan de ontwerpbegroting,
met name vanwege een korting van EUR 1 miljoen die in de loop van het jaar
in het kader van de ombuigingen is doorgevoerd en een overheveling van EUR
0,7 miljoen naar artikel 8.1 UNDP ten behoeve van het South Eastern Europe
Clearing House for the Control of Small Arms and Light Weapons.Beleidsartikel 4 Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw Beleidsartikel
4 Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen86 00291 84669 20961 80150 44011 361       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal42 39360 23974 92056 66881 827– 25 159       4.1 Centraal programma GMV in Ontwikkelingslanden17 42026 16038 78824 52644 666– 20 1404.2 Matra/goed bestuur21 79030 65432 42728 54433 757– 5 2134.3 POBB/MR6878849361 1029081944.4 Gemeente Initiatieven2 4962 5412 7692 4962 4960VerplichtingenDe hogere verplichtenrealisatie betreft voor circa EUR 3,5 miljoen het
centraal programma GMV in ontwikkelingslanden en voor circa EUR 5,5 miljoen
voor het Matra-projectenprogramma. In beide gevallen betreft het extra verplichtingen
die passen in het meerjarig kasbudget van deze programma's. De resterende
circa EUR 2,4 miljoen betreft het programma Gemeente-initiatieven, waarvoor
de beschikking van EUR 2,4 miljoen niet was opgenomen in de verplichtingenraming.UitgavenArtikel 4.1 Centraal programma GMV in ontwikkelingslandenDe minderuitgaven houden verband met de overheveling van het DDR-programma
van artikel 4.1 naar artikel 9.1.Artikel 4.2 Matra/goed bestuurVertragingen in het programma Matra/goed bestuur en verlate betaalafroepen
hebben bij dit programma geleid tot een uitputting die EUR 5,2 miljoen lager
was dan het oorspronkelijk begrote bedrag.Artikel 4.3 POBB/MRVoor het programma POBB/MR werden iets minder voorstellen gehonoreerd
dan geraamd, met een kleine onderuitputting van EUR 0,2 miljoen tot gevolg.Beleidsartikel 5 Europese integratieBeleidsartikel
5 Europese Integratie (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen1 812 5721 701 5085 132 2245 611 4175 886 089– 274 672       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal1 805 9651 699 4475 128 7515 609 4155 888 0 89– 278 674       5.1 Vierde eigen middel EU1 790 5981 681 4272 267 7012 680 9362 786 027– 105 0915.2 BTW-afdrachten––-1 241 4031 195 6661 301 382– 105 7165.3 Landbouwheffingen––-258 690327 596230 00097 5965.4 Invoerrechten––-1 339 8611 382 0351 547 000– 164 9655.5 Matra/pre accessie7 7209 94112 93314 46415 429– 9655.6 Raad van Europa7 2177 3387 4127 9007 7821185.7 Europese bewustwording431741751818469349       Ontvangsten0102637 732426 179444 250– 18 071       5.20 Restituties contributie RvE01028275pm755.21 Vergoeding voor inning landbouwheffingen––-97 67581 89957 50024 3995.22 Vergoeding voor inning invoerrechten––-539 975344 205386 750– 42 545VerplichtingenDe afdrachten aan de Europese Unie kennen een gelijk kas- en verplichtingenritme.
De mutatie hiervoor staat toegelicht onder de uitgaven.UitgavenArtikel 5.1 tot en met 5.4De BTW-afdrachten vallen beduidend lager uit dan geraamd. Dit wordt voornamelijk
veroorzaakt door lagere consumptiegroei in Nederland (en in Europa) die leidt
tot een verkleining van de grondslag waarover de BTW-afdracht wordt geheven.
De invoerrechten van Nederland vallen ook lager uit dan geraamd. Dit wordt
veroorzaakt door de tegenvallende economische groei in 2003 met als gevolg
een minder sterke stijging van de import. De landbouwheffingen zijn hoger
uitgevallen dan geraamd, onder meer onder invloed van de euro/dollar-koers.
Afdracht van het vierde eigen middel tenslotte, het BNI-middel, valt lager
uit. Dit komt deels omdat de definitieve begroting voor de EU, die bepaalt
hoeveel middelen de Unie nodig heeft in een gegeven jaar, wat lager is uitgevallen
dan het voorontwerp van de EU-begroting die bekend was op het moment van vaststelling
van de BZ-begroting. Daarnaast is het aandeel van het Nederlandse BNI in de
EU wat lager uitgevallen dan geraamd.Artikel 5.5 Matra/pre-accessieOp het programma Matra/pre-accessie is een vertraging opgetreden in de
uitgaven, onder andere door uitgestelde afhandeling van verrekenstukken en
een te optimistische raming voor MPAP (Matra/pre-accessieprogramma).Artikel 5.7 Europese bewustwordingTen behoeve van maatschappelijke intitiatieven tijdens het EU-voorzitterschap
zijn in 2003 extra gelden voor het Europafonds ter beschikking gesteld.OntvangstenArtikel 5.21 Vergoeding voor inning landbouwheffingenDoor de stijging in landbouwheffingen stijgt ook de vergoeding die Nederland
ontvangt voor de inning van deze heffingen.Artikel 5.22 Vergoeding voor inning invoerrechtenDoor de afname van de invoerrechten neemt de perceptiekostenvergoeding
hiervoor af.Beleidsartikel 6 Bilaterale ontwikkelingssamenwerkingBeleidsartikel
6 Bilaterale ontwikkelingssamenwerking (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen:1 560 1341 685 8031 687 213410 5161 005 873– 595 357       waarvan garanties4 2453 8121 947 00       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal1 341 5931 471 1561 209 306994 8441 079 790– 84 946       6.1 Landenspecifieke sectorale samenwerking721 913693 599771 806635 556703 087– 67 5316.2 Thematische samenwerking76 539185 24581 72252 66192 845– 40 1846.3 Macro-georiënteerde programmahulp374 783455 819242 919202 384197 3325 0526.4 Deskundigenprogramma23 56824 78114 2186 9111 7155 1966.5 Garanties Internationale samenwerking23 20021 30911 35611 41415 882– 4 4686.6 Rentesubsidies en apparaatskosten NIO76 43865 28156 25731 69360 012– 28 3196.7 Tijdelijke Middelenvoorziening NIO45 15320 06623 04049 525049 5256.8 Macro-steun niet DAC-landen05 0567 9884 7008 917– 4 217       Ontvangsten88 665107 69192 35964 44834 23330 215       6.20 Inkomsten uit leningen OS en garantiebet. NIO19 42047 74625 52315 59013 0572 5336.21 Tijdelijke financiering van de NIO54 95545 15320 06623 039023 0396.22 Diverse ontvangsten OS14 29114 79246 77025 81921 1764 643VerplichtingenIn 2003 zijn aanzienlijk minder verplichtingen aangegaan dan geraamd bij
ontwerpbegroting. Het betreft een saldo van een aantal verhogingen en verlagingen.
De verhoging betrof de tijdelijke middelenvoorziening van de NIO, een post
met een technisch karakter. Omdat deze niet te voorspellen is, wordt deze
verplichting bij ontwerpbegroting geraamd op PM. De realisatie betrof EUR
50 miljoen. Een deel van de verlaging (EUR 184 miljoen) heeft eveneens een
technisch karakter en is het gevolg van een boekhoudkundige
verandering in de wijze waarop rentesubsidies en garanties vanaf 2003 met
de invoering van het nieuwe informatiesysteem Piramide worden geadministreerd.
Het restant van de lagere verplichtingenrealisatie ten opzichte van de ontwerpbegroting
is met name het gevolg van het in de loop van 2003 terug moeten schroeven
van de plannen als gevolg van budgettaire krapte. Daardoor werd gedeeltelijk
een pas op de plaats gemaakt en daalde de hoeveelheid nieuwe verplichtingen
in de landenspecifieke sectorale samenwerking tot EUR 327 miljoen, in de thematische
samenwerking tot EUR 66 miljoen en binnen de macro-georiënteerde programmahulp
tot EUR 68 miljoen. Hierdoor kwam het totaal aan verplichtingen in 2003 EUR
595 miljoen lager uit dan aanvankelijk geraamd.UitgavenArtikel 6.1 Landenspecifieke sectorale samenwerkingDe realisatie op dit artikel ligt per saldo EUR 68 miljoen onder de oorspronkelijke
raming van EUR 703 miljoen. Dit is een saldo van enkele verhogingen en vooral
verlagingen. De belangrijkste verhoging betrof Afghanistan waarvoor nog geen
bijdrage was geraamd. Twee belangrijke programma's waar de voortgang in het
programma tot minder uitgaven leidde, waren Suriname en Indonesië. Andere
verlagingen waren het resultaat van ombuigingen als gevolg van budgettaire
krapte. De grootste hiervan betroffen verlagingen in de hulp aan Bangladesh,
Jemen, Macedonië en Tanzania. In 2003 is eveneens begonnen met de beëindiging
van het programma in India conform het verzoek daartoe van de Indiase autoriteiten.
In dat kader is in 2003 een overeenkomst gesloten met de FAO voor de overname
van de uitstaande verplichtingen van Nederland ten aanzien van drie land-en-waterprogramma's
in Andhra Pradesh. Een betaling ineens ter grootte van de uitstaande verplichtingen
stelt de FAO daartoe in staat. De FAO zal in de reguliere rapportage aan de
lidstaten rapporteren over de voortgang in deze activiteiten.Artikel 6.2 Thematische samenwerkingDe EUR 40 miljoen lagere uitgaven bij de thematische samenwerking hadden
met name betrekking op onderwijs (EUR 10 miljoen) en sociale en institutionele
ontwikkeling (EUR 28 miljoen, waarvan EUR 3 miljoen als gevolg van een overheveling
naar artikel 10.4). Vanwege de budgettaire krapte moest ook op deze centraal
op het departement beheerde, thematische samenwerking worden omgebogen. Daarnaast
lag vertraging in onder ander het silent partnership onderwijs in Malawi en
bij de implementatie van het African Capacity Building Foundation Trust Fund
ten grondslag aan de lagere uitgaven op dit artikelonderdeel.Artikel 6.3 Macro-georiënteerde programmahulpDe uitgaven voor macro-georiënteerde programmahulp vielen EUR 5 miljoen
hoger uit als gevolg van hogere bijdragen aan Armenië, Tanzania en Bolivia.Artikel 6.4 DeskundigenprogrammaIn de ontwerpbegroting waren de uitgaven die in 2003 nog zouden resteren
bij de afbouw van dit programma te laag ingeschat.Artikel 6.5 Garanties internationale samenwerkingIndien ontwikkelingslanden in gebreke blijven bij de aflossing van leningen
waarop garanties zijn verstrekt wordt de Nederlandse Investeringsbank voor
Ontwikkelingslanden uit dit artikelonderdeel schadeloos gesteld
totdat het ontwikkelingsland alsnog betaalt. Hiervoor was in 2003 EUR 4,5
miljoen minder benodigd dan begroot.Artikel 6.6 Rentesubsidies en apparaatskosten NIODe lage rentestand en een afname van de leningenportefeuille van de NIO
brachten een afname van de kosten met zich mee.Artikel 6.7 Tijdelijke middelenvoorziening NIOHet eventuele negatieve saldo van de NIO op de rekening courant bij de
Staat dient per 31 december van elk jaar te worden aangezuiverd. Deze aanzuivering
wordt aan het begin van het volgende jaar weer teruggestort. De betreffende
uitgave (in 2003 EUR 49,5 miljoen) wordt verantwoord op dit artikelonderdeel,
de ontvangst op artikel 6.21.Artikel 6.8 Macrosteun en projecten niet-DAC-landenDe uitgaven ter ondersteuning van de landen in transitie die lid zijn
van onze kiesgroep bij IMF/WB en EBRD – voorzover het geen DAC-landen
oftewel ontwikkelingslanden zijn – vielen in 2003 EUR 4 miljoen lager
uit.OntvangstenArtikel 6.20 Inkomsten uit leningen Ontwikkelingssamenwerking
en garantiebetalingen NIODe ontvangsten uit rente en aflossingen op in het verleden verstrekte
leningen in het kader van ontwikkelingssamenwerking en de terugstortingen
van de NIO van garantiebetalingen uit eerdere jaren vielen iets hoger uit
dan geraamd.Artikel 6.21 Tijdelijke financiering van de NIOHet negatieve saldo van de NIO op de rekening courant bij de Staat bedroeg
op 31 december 2002 ruim EUR 23 miljoen. Volgens het mechanisme zoals hierboven
bij het uitgavenartikel 6.7 Tijdelijke Middelenvoorziening NIO uiteengezet,
werd dit saldo eind 2002 aangezuiverd en werd deze aanzuivering begin 2003
teruggestort, resulterend in de betreffende ontvangst op dit artikelonderdeel.Artikel 6.22 Diverse ontvangsten OSDoor het actief terugvorderen van restfondsen werd bijna EUR 5 miljoen
meer ontvangsten gerealiseerd dan aanvankelijk geraamd.Beleidsartikel 7 Programma's en fondsen van de EUBeleidsartikel
7 Programma's en fondsen van de EU (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen0720 3580000       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal101 22843 39181 554114 841100 07114 770       7.1 Europees Ontwikkelingsfonds101 22843 39181 554114 841100 07114 770UitgavenArtikel 7.1 Europees ontwikkelingsfondsOp artikel 7.1 is EUR 14,8 miljoen meer uitgegeven dan begroot. De uiteindelijke
totale hoogte van de bijdragen blijft lastig te voorspellen omdat dit niet
alleen afhangt van de inspanningen van de Commissie, maar ook van de politieke
situatie in de ACS-landen. Pas bij de laatste afroep wordt duidelijk in hoeverre
de Commissie haar ambities heeft kunnen waarmaken. In totaal heeft de Commissie
uiteindelijk voor EUR 2,2 miljard aan uitbetalingen voor programma's kunnen
realiseren. Dit bedrag betreft de totale afroep van de EU-landen. De totale
Nederlandse bijdrage kwam hiermee op EUR 114,8 miljoen.Beleidsartikel 8 Instellingen van de Verenigde NatiesBeleidsartikel
8 VN-instellingen (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen430 695576 092401 217382 718408 319– 25 601       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal361 123443 827372 375386 830374 09812 732       8.1 UNDP72 60583 95095 02587 10093 025– 5 9258.2 UNICEF25 53343 50246 93735 06044 700– 9 6408.3 UNFPA102 28278 05160 53861 03861 03808.4 UNIFEM/Instraw3 4263 8573 7892 7893 789– 1 0008.5 UNAIDS17 24423 37017 92435 84817 92417 9248.6 UNCDF6 8077 2617 2617 2607 26008.7 UNEP2 7234 9927 3924 6338 268– 3 6358.8 GEF/Montreal Protocol14 18917 89719 22833 27720 27812 9998.9 Verwoestijningsverdrag147178225241259– 188.10 IFAD6 39014 97510 73810 4869 4001 0868.11 Gemeenschappelijk Grondstoffenfonds158255451423408158.12 Speciale multilaterale activiteiten80 816145 81779 22587 66987 749– 808.13 Multilateraal deskundigenprogramma28 80419 72223 64221 00620 0001 006       Ontvangsten8608608600860– 8608.20 Doorberekening UNEP aan andere ministeries8608608600860– 860VerplichtingenOp dit beleidsartikel zijn minder verplichtingen aangegaan dan was voorzien
bij de ontwerpbegroting. Als gevolg van noodzakelijke ombuigingen is het verplichtingenbudget
VN-instellingen en Partnershipprogramma's naar beneden bijgesteld. Het totaal
van deze bijstelling bedraagt EUR 86,4 miljoen en heeft vooral betrekking
op de volgende organisaties en/of programma's: UNDP, UNICEF, GEF, partnershipprogramma's
die vallen onder artikel 8.12 Speciale Multilaterale Activiteiten en het multilateraal
deskundigenprogramma. Tevens wordt de doorrekening van UNEP aan andere ministeries
niet meer verantwoord in de begroting waardoor het verplichtingenbudget met
EUR 0,9 miljoen negatief is bijgesteld. Daar staat tegenover dat in 2003 een
verplichting aangegaan is voor de zesde Middelenaanvulling van IFAD met een
omvang van EUR 40 miljoen waarvoor in de begroting abusievelijk
nog geen stelpost was opgenomen. Ook is voor de verdubbeling van de Nederlandse
bijdrage in 2003 aan UNAIDS het verplichtingenbudget met EUR 18 miljoen verhoogd,
als gevolg van het amendement Fierens/Terpstra inzake UNAIDS naar aanleiding
van de Voorjaarsnota (TK 28 947, nr. 7). Op het artikel Gemeenschappelijk
Grondstoffenbeleid werd een meerjarige verplichting van EUR 4 miljoen aangegaan
voor het Common Fund for Commodities (CFC). Per saldo leidt dit op dit beleidsartikel
tot een verlaging met een bedrag van EUR 26 miljoen.UitgavenArtikel 8.1 UNDPTen opzichte van de ontwerpbegroting is de uiteindelijke realisatie op
dit artikel EUR 6 miljoen lager uit gevallen. De belangrijkste reden hiervoor
is dat als gevolg van noodzakelijke ombuigingen het partnershipprogramma is
teruggebracht tot EUR 1 miljoen per jaar. Het nieuw af te sluiten programma
zal pas in 2004 ingaan. Bij de tweede suppletore begroting is extra budget
beschikbaar gesteld voor een tweetal activiteiten dat via UNDP loopt (het
WSSD-Global Village Energy Partnership en het South Eastern Europe Clearinghouse
for the Control of Small Arms and Light Weapons (SEESAC)).Artikel 8.2 UNICEFAls gevolg van noodzakelijke ombuigingen is het partnershipprogramma met
UNICEF teruggebracht tot EUR 1 miljoen per jaar. Ook hier geldt dat het partnershipprogramma
pas in 2004 vernieuwd zal worden. Dit leidde bij voorjaarsnota tot een verlaging
van het artikel met een bedrag van EUR 3,2 miljoen. De resterende onderuitputting
op de partnerschapsprogramma's UNICEF en Global Alliance for Vaccines and
Immunization (GAVI) is EUR 6,4 miljoen. Voor deze organisaties bestond geen
acute liquiditeitsbehoefte waardoor is besloten de laatste tranche niet uit
te keren. De tranche wordt doorgeschoven naar 2004. Per saldo leidde dit tot
een verlaging ten opzichte van de ontwerpbegroting met bijna EUR 10 miljoen.Artikel 8.4 UNIFEM/InstrawAls gevolg van ombuigingsmaatregelen is voor 2003 een korting op de vrijwillige
bijdrage aan UNIFEM van EUR 1 miljoen doorgevoerd.Artikel 8.5 UNAIDSHet budget op dit artikel is gedurende het jaar verdubbeld (ten opzichte
van de ontwerpbegroting) tot een totaal van EUR 36 miljoen als gevolg van
het amendement Fierens/Terpstra inzake UNAIDS naar aanleiding van de voorjaarsnota
(TK 28 947, nr 7). In het amendement werd gevraagd om een verdubbeling
van de bijdrage aan UNAIDS in 2003 ten opzichte van de ontwerpbegroting.Artikel 8.7 UNEPAls gevolg van de financiële krapte is voor 2003 eenmalig de vrijwillige
bijdrage aan UNEP met circa EUR 1 miljoen verlaagd. Tevens hoefde de laatste
tranche van het Partnership Programma met het VN-Milieuprogramma UNEP (EUR
1,8 miljoen) pas in 2004 betaald te worden. Tenslotte wordt de doorrekening
aan andere ministeries van EUR 0,9 miljoen niet langer afzonderlijk verantwoord
op de begroting van BZ maar direct verrekend met de uitgaven op dit subartikel.
De uiteindelijke realisatie viel hierdoor in totaal EUR 4 miljoen lager uit
dan vooraf was voorzien.Artikel 8.8 GEF / Montreal ProtocolIn 2002 zijn de onderhandelingen over Global Environmental Facility (GEF
III) afgerond. De uitkomst betekende de start van GEF III in 2003 met een
andere fasering dan waarvan eerder was uitgegaan. Dit heeft geleid tot een
verhoging met een bedrag van EUR 4,6 miljoen.Tevens eindigde de afronding van de onderhandelingen met een gat van totaal
ruim USD 80 miljoen. Nederland heeft daarvan het reguliere Nederlandse aandeel
3,3 procent aan het GEF bijgedragen. Het betreft afgerond een bedrag van EUR
3 miljoen dat volledig zal worden geoormerkt ten behoeve van activiteiten
in ontwikkelingslanden. Daarnaast valt een juridisch verplichte betaling (van
eveneens EUR 3 miljoen) voor het Montreal Protocol in 2003 in plaats van 2004
en is ook een andere betaling voor GEF van EUR 3 miljoen die gepland stond
in 2004 betaald. In totaal is de overschrijding EUR 13 miljoen ten opzichte
van de ontwerpbegroting.Artikel 8.10 IFADDe onderhandelingen voor de zesde middelenaanvulling voor IFAD zijn dit
jaar afgerond met als resultaat handhaving van het relatieve aandeel van Nederland
van 8,36 procent. Dit leidde in combinatie met de omvang van IFAD III, een
bijdrage van circa EUR 40 miljoen voor de periode vanaf 2003, tot een verhoging
van circa EUR 1,1 miljoen op dit beleidsartikel.Artikel 8.13 Multilateraal deskundigenprogrammaAanscherping van het deskundigenprogramma leidde onder andere tot een
beperking van het aantal uit te zenden deskundigen. Dit resulteerde in 2003
in een verlaging van EUR 1 miljoen.OntvangstenDe doorrekening van UNEP aan andere ministeries wordt niet meer afzonderlijk
verantwoord in de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken, maar
direct verrekend met de uitgaven op subartikel 8.7. Dit heeft als consequentie
dat de ramingen voor de ontvangsten zijn aangepast met EUR 0,9 miljoen waardoor
de uiteindelijke realisatie op dit artikel nul is.Beleidsaritkel 9 Internationale financiële instellingenBeleidsartikel
9 Internationale Financiële Instellingen (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen69 405106 915448 0893 16964 999– 61 830              Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal54 33585 07692 373105 881127 865– 21 984       9.1 WB-partnership Programma31 64170 33177 39995 524105 854– 10 3309.2 IMF/PRGF10 21010 21110 21110 21110 21019.3 Speciale Multilaterale Activiteiten IFI's12 4834 5344 76314611 801– 11 655VerplichtingenBij de ontwerpbegroting was in de ramingen voor het Wereldbank Partnership
Programma abusievelijk rekening gehouden met het verplichtingenbudget voor
het Global Health Fund en Education for All. Deze twee activiteiten waren
echter al in 2002 volledig gecommitteerd. Vandaar dat het verplichtingenbudget
negatief moest worden bijgesteld. Voor de nieuwe verplichting voor het BNPP
in 2005 was EUR 18 miljoen minder aan verplichtingenbudget nodig dan was gereserveerd.
Het verplichtingenbudget voor het Consultancy Trust Fund kon ook naar beneden
worden bijgesteld, namelijk met EUR 7,5 miljoen. Dit betrof correcties op
verplichtingen die in 2001 en 2002 waren aangegaan. Daarnaast was voor de
nieuw aan te gane verplichting voor het WSSD-partnerschap onder het BNPP een
bedrag van EUR 1,5 miljoen nodig. Ook vond er een negatieve bijstelling plaats
van EUR 2,2 miljoen als gevolg van het verlagen van de corporate rate. Per
saldo was de verlaging van het verplichtingenbudget behorende bij artikel
9.1 EUR 52 miljoen ten opzichte van de ontwerpbegroting.Vooral wegens vertragingen in de voorbereidingen en uitvoering van een
aantal activiteiten is nauwelijks gebruik gemaakt van het verplichtingenbudget
dat in 2003 was voorzien voor artikel 9.3 Speciale Multilaterale Activiteiten.UitgavenArtikel 9.1 WB-partnershipprogrammaDe Nederlandse bijdrage aan het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis
and Malaria (GFATM) en Education for All (EFA) vielen hoger uit dan bij ontwerpbegroting
was voorzien. Aan het GFATM fonds is EUR 1,5 miljoen meer uitgegeven dan was
geraamd. De totale bijdrage aan het fonds in 2003 bedraagt EUR 36,5 miljoen.
Aan EFA is EUR 4 miljoen meer uitgegeven dan vooraf was voorzien. De totale
bijdrage aan EFA in 2003 kwam uit op EUR 14 miljoen. Vanwege budgettaire krapte
is in 2003 een korting op het Wereldbank Partnership Programma doorgevoerd
van in totaal EUR 10,8 miljoen (EUR 4,1 miljoen bij de eerste suppletore begroting
en EUR 6,7 miljoen bij de tweede suppletore begroting). Daarnaast is een deel
van de bijdrage aan het IFC (EUR 5 miljoen) naar 2005 doorgeschoven. Hierdoor
is per saldo op dit artikel EUR 10,3 miljoen minder uitgegeven dan was voorzien
bij de ontwerpbegroting. Tot slot wordt gemeld dat het DDR-programma van artikel
4.1 naar artikel 9.1 is overgeveld. Vervolgens is het budget voor het DDR-programma
wegens vertraging in de implementatie van het programma doorgeschoven naar
2005.Artikel 9.3 Speciale multilaterale activiteiten IFI'sTen opzichte van de ontwerpbegroting is er op dit artikel nauwelijks iets
uitgegeven. Van de geplande EUR 11,8 miljoen bij ontwerpbegroting is EUR 146 000
uitgegeven. Het grootste deel van de geplande uitgaven is doorgeschoven naar
2004 vanwege vertraging bij de uitvoering en/of voorbereiding van een aantal
activiteiten. Het gaat hier om de activiteit met betrekking tot PRSP-projecten
bij de African Development Bank en Asian Development Bank (de verlaging bedraagt
EUR 5,3 miljoen in 2003), de uitgaven in het kader van het Mongolian Cooperation
Fund bij de European Bank for Reconstruction and Development (een verlaging
van EUR 1,1 miljoen), een bijdrage van EUR 4,2 miljoen aan het PRSP-fonds
van de Aziatische Ontwikkelingsbank (voor de tweede fase) naar 2004/2005,
de Nederlandse bijdragen aan het ASEF Trust Fund, het EBRD Consultancy Trust Fund en de kosten voor evaluaties van onder andere het PRSP-fonds
bij de AfDB en het Consultancy Trust Fund bij de AfDB.Beleidsartikel 10 Samenwerking met maatschappelijke organisatiesBeleidsartikel
10 Samenwerking met maatschappelijke organisaties (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen1 009 958571 8652 350 87376 828182 357– 105 529       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal511 942547 734627 216749 349680 99468 355       10.1 Medefinanciering particuliere organisaties366 762383 871394 434445 559409 15136 40810.2 SNV57 83560 68079 13184 27776 5387 73910.3 Kleine Plaatselijke Activiteiten3 6304 5384 5386 7503 6303 12010.4 Speciale activiteiten42 19750 914100 426159 092146 23012 86210.5 Voorlichting op het terrein van OS13 40614 63414 73020 19913 3866 81310.6 Communicatieprogramma6 5448 9708 6507 9378 487– 55010.7 Onderzoeksprogramma21 56824 12725 30725 53523 5721 963VerplichtingenOp totaalniveau is minder verplichtingenbudget (EUR 106 miljoen) gebruikt
dan bij ontwerpbegroting was voorzien. Hieronder worden grootste mutaties
toegelicht.Aangezien de subsidie voor de medefinancieringsorganisaties gekoppeld
is aan het BNP zijn vanwege een tegenvallende groei de bedragen voor 2004
en verder negatief aangepast. Dit heeft als consequentie dat een lager verplichtingenbudget
(EUR 106 miljoen) nodig is om aan de lopende afspraken te voldoen.Door overheveling van het VNG/GSO-programma naar artikel 4.4 is het verplichtingenbudget
met een kleine EUR 3 miljoen negatief bijgesteld.Op het artikel Speciale Activiteiten is EUR 27 miljoen meer verplicht
dan vooraf was geraamd. Naast verhogingen voor de TMF-ronde 2003 is het verplichtingenbudget
opgehoogd voor een nieuwe aangegane verplichting voor natuur- en milieu-educatie.Aangezien nieuwe verplichtingen voornamelijk via TMF lopen, is er sprake
van een verlaging van het communicatieprogramma met EUR 10 miljoen. Verder
is het verplichtingenbudget van het onderzoeksprogramma met EUR 14 miljoen
negatief bijgesteld omdat dit programma in de toekomst qua omvang iets afneemt.UitgavenArtikel 10.1 Medefinanciering particuliere organisatiesDe verhoging van EUR 36,4 miljoen betreft met name een verhoging van de
subsidie medefinancieringsprogramma (MFP). Besloten is het voorstel van de
Commissie Box (11 procent van het OS-budget) over te nemen. Voor 2003 komt
dit neer op een verhoging van EUR 27,3 miljoen. Dit jaar is ook een bezwaarschrift
van HIVOS toegekend. Abusievelijk had Buitenlandse Zaken HIVOS EUR 1,3 miljoen
minder toegekend wegens een interpretatieverschil over de uitvoering
van de subsidieregeling tussen BZ en HIVOS. Door middel van dit bezwaarschrift
is dit nu gecorrigeerd.In 2002 is een nieuwe subsidie-overeenkomst met PSO (Programma Samenwerking
met Ontwikkelingslanden) gesloten. PSO heeft de aanbevelingen van het IBO
Technische Assistentie opgevolgd, wat er toe heeft geleid dat ze meer organisaties
bedient dan voorheen. Deze gematigde groei leidde tot een verhoging voor 2003
van EUR 6,2 miljoen. Daarnaast is de bijdrage aan het CNV-Programma Actie
Kom Over verhoogd met een bedrag van EUR 1,2 miljoen.Tot slot is een bedrag van ongeveer EUR 0,4 miljoen overgeheveld van artikel
10.4 voor een programma in het kader van Education for All, dat gefinancierd
wordt via FNV en uitgevoerd wordt door de Algemene Onderwijsbond.Artikel 10.2 SNVIn het kader van de ontvlechting SNV zijn de salariskosten en de exploitatiekosten
structureel overgeheveld naar SNV. Dit leidde tot een overheveling van ruim
EUR 4 miljoen vanuit artikel 18. Daarnaast wordt het artikel verhoogd voor
een eenmalige subsidieverhoging van EUR 3,7 miljoen waarmee onder andere de
extra kosten van een sociaal plan dat in werking is getreden in het kader
van de ontvlechting zijn gedekt.Artikel 10.3 Kleine plaatselijke activiteitenHet programma Kleine Plaatselijke Activiteiten van de NCDO is zeer succesvol.
In voorgaande jaren werd reeds incidenteel extra budget gegeven. Om deze reden
werd in 2003 besloten tot een structurele verhoging van EUR 3,1 miljoen voor
het Kleine Plaatselijke Activiteiten programma.Artikel 10.4 Speciale activiteitenEr is EUR 13 miljoen meer uitgegeven op dit artikel dan vooraf was geraamd.
Dit is het saldo van een aantal verhogingen en verlagingen. Het artikel is
voornamelijk opgehoogd voor honorering van de subsidies van de TMF-ronde 2003.
De TMF-toekenningen voor het thema communicatie en cultuur en ontwikkeling,
milieu en sociale ontwikkeling (waarvan EUR 3 miljoen overgeheveld uit artikel
6.2) leidden tot EUR 12 miljoen extra uitgaven in 2003. Tenslotte is dit jaar
een eenmalige financiering van het Nederlands Rode Kruis (NRK) ad EUR 6 miljoen
en Care en Healthnet ad EUR 8 miljoen gehonoreerd. Verder is extra geld beschikbaar
gesteld voor de uitvoering van het actieplan WSSD «Duurzame Daadkracht».
Tevens is EUR 5 miljoen extra geld beschikbaar gesteld voor milieu. Vanwege
de prioriteit om uiterlijk in 2007 de milieudoelstelling van 0,1 procent van
het BNP te behalen, is het van groot belang tijdig te beginnen met de voorbereidingen
van de gewenste programma-opbouw.De verlaging op dit artikel heeft betrekking op lopende activiteiten met
particuliere organisaties die dateren van vóór TMF. De betalingen
bleven achter bij de ramingen, waardoor er EUR 18 miljoen minder budget nodig
was.Artikel 10.5 Voorlichting op het terrein van OSOp dit beleidsartikel is EUR 7 miljoen meer uitgegeven dan was geraamd.
Enerzijds is deze verhoging het resultaat van een nieuwe subsidieovereenkomst
met de NCDO, daterend uit 2002, waardoor het budget voor het VMDO (Voorlichting
Meningsvorming Duurzame Ontwikkeling) met EUR 6,5 miljoen werd verhoogd. Anderzijds
betrof de verhoging de motie Terpstra inzake sport ad EUR 0,5 miljoen voor
de jaren 2003 en 2004.Artikel 10.6 CommunicatieprogrammaDe minderuitgaven op artikel 10.6 zijn veroorzaakt doordat een uitvoeringsorganisatie
bij twee programma's een geringere liquiditeitsbehoefte bleek te hebben dan
voorzien.Artikel 10.7 OnderzoeksprogrammaIn de jaren negentig opgestarte vraaggerichte onderzoeksprogramma's en
de samenwerkingsprogramma's beginnen op stoom te komen. Om deze programma's
te continueren werd het budget op dit artikel met EUR 2 miljoen verhoogd.Beleidsartikel 11 Internationaal onderwijsBeleidsartikel
11 Samenwerking op het terrein van internationaal onderwijs (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen120 61124 049115 025160 52168 24892 273       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal82 54681 55286 54885 05186 469– 1 418       11.1 Internationaal Onderwijs Programma82 54681 55286 54885 05186 469– 1 418VerplichtingenDe overschrijding van het verplichtingenbudget hangt grotendeels samen
met de meerjarige overeenkomst met het KIT die eind 2003 werd aangegaan voor
een verplichtingenbedrag van circa EUR 72 miljoen. De rest van het verschil
wordt mede veroorzaakt doordat voor een aantal programma's in 2003 ook de
verplichting voor 2004 is aangegaan.Beleidsartikel 12 Samenwerking met het bedrijfslevenBeleidsartikel
12 Samenwerking met het bedrijfsleven (EUR1000)RealisatieVastgestelde
begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen137 648362 902437 860187 51946 519141 000       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal153 121154 180186 006214 648252 757– 38 109       12.1 Bedrijfsleven-programma95 12293 05598 463117 908136 381– 18 47312.2 FMO47 22250 59171 04782 964102 600– 19 63612.3 CBI10 77810 53416 49613 77613 7760       Ontvangsten5450000012.20 Eenmalige uitkering aan moederdepartement54500000VerplichtingenDe hogere realisaties aan verplichtingen worden met name veroorzaakt door
het aangaan van meerjarige verplichtingen voor het Programma Samenwerking
Opkomende Markten (PSOM) en voor het Emerging Africa Infrastructure
Fund (EAIF).UitgavenArtikel 12.1 BedrijfslevenprogrammaDe uitgaven zijn ongeveer EUR 18 miljoen lager uitgekomen dan oorspronkelijk
werd begroot. De onderuitputting is met name te zien bij ORET/MILIEV (EUR
25 miljoen) waar de internationaal onzekere economische situatie, SARS en
de oorlog in Irak hebben geleid tot temporisering bij het indienen van aanvragen
en in de uitvoering van lopende activiteiten. Bij het PSOM-programma zijn
de uitgaven ruim EUR 2 miljoen hoger uitgevallen, gedeeltelijk als gevolg
van de uitbreiding van het programma. Daarnaast heeft een overheveling plaatsgevonden
van EUR 5 miljoen van artikel 6 naar artikel 12 (PSO-Balkan). Het programma
Bedrijfsmatige Technische Bijstand (BTB) toont als gevolg van uitstel van
enkele activiteiten een onderuitputting van EUR 1,5 miljoen. Verder was sprake
van een onderuitputting op het NIMF van EUR 6,3 miljoen omdat contractafsluitingen
door de FMO minder snel gaan dan vooraf ingeschat. Voorts was een betaling
van EUR 5 miljoen aan het EAIF niet begroot. Tot slot werd het programma Allochtoon
Ondernemerschap verlengd en werd op het PUM-programma geïntensiveerd
hetgeen hogere uitgaven ad respectievelijk EUR 1,6 miljoen en EUR 0,8 miljoen
tot gevolg had.Artikel 12.2 FMODe uitgaven zijn een kleine EUR 20 miljoen lager uitgekomen dan initieel
was begroot, met name (EUR 22 miljoen). Bij dit programma leert de ervaring
dat het langer duurt om tot contractsluiting over te gaan en dat het tempo
waarin na de contractsluiting wordt getrokken op de afgesproken middelen minder
snel is dan oorspronkelijk werd verwacht. Voor het programma InvesteringsBevordering/Technische
Assistentie (IBTA) werd eenmalig EUR 2,6 miljoen meer uitgegeven.Beleidsartikel 13 Politieke en economische belangenbehartigingBeleidsartikel
13 Politieke en Economische belangenbehartiging (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen19 46919 87217 89929 03224 2154 817       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal16 05717 71314 84925 93024 2151 715       13.1 Programma kleine projecten6 2006 9088 3178 6668 849– 18313.2 POBB/Algemeen5 3417 2274 2008 4725 6752 79713.3 Voorzitterschappen en Staatsbezoeken3 1042 9021 7628 2669 030– 76413.4 Diverse bijdragen361392377405434– 2913.5 Internationale Manifestaties1 051284193121227– 106VerplichtingenDe EUR 4,8 miljoen hogere realisatie van verplichtingen heeft te maken
met verplichtingen voor het POBB. Grotendeels is dit te verklaren uit de verplichtingen
die zijn aangegaan voor het NDEP.UitgavenArtikel 13.2 POBB/AlgemeenDe per saldo overschrijding op artikel 13.2 wordt voor het grootste deel
verklaard door de overmaking van de eerste tranche aan het NDEP (Northern
Dimension Environmental Fund). Dit fonds is opgezet om de nucleaire erfenis
van de Koude Oorlog in Noord-West Rusland (afgedankte zeeboten, gebruikte
brandstofstaven en dergelijke) op te ruimen. Daarnaast is sprake van minderuitgaven
vanwege het niet honoreren van een aantal projectvoorstellen.Artikel 13.3 Voorzitterschappen en staatsbezoekenOp dit artikel is ruim EUR 750 000 minder uitgegeven dan begroot.
Dit is te verklaren uit een onderuitputting op de budgetten van de voorzitterschappen
OVSE en EU. Voor wat betreft het voorzitterschap OVSE wordt dit grotendeels
verklaard doordat de nakomende kosten voor de Ministeriële Raad vóór
de OVSE-top in 2004 komt. Het voorzitterschap EU heeft minder uitgaven aan
dienstreizen, representatie en consultants. Ook waren er geen uitgaven voor
ontwikkeling van een voorzitterschapscursus.Beleidsartikel 14 Asiel, migratie en consulaire dienstverleningBeleidsartikel
14 Asiel, migratie en consulaire dienstverlening (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen181 154170 46097 133171 097203 593– 32 496       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal180 662170 32796 533170 961203 593– 32 632       14.1 Opvang asielzoekers176 345163 46889 538162 603194 420– 31 81714.2 Asiel en migratie1 1641 4261 0481 1341 788– 65414.3 Consulaire dienstverlening3892 0261 1512 4121 86055214.4 Gedetineerden begeleiding4107031 1531 2211 1804114.5 Overig2 3532 7043 6433 5914 345– 754       Ontvangsten19 34020 29419 48521 15318 8592 294       14.20 Kanselarijrechten en paspoortgelden19 34020 29419 48521 15318 8592 294VerplichtingenDe verplichtingenmutaties hangen samen met de hieronder beschreven uitgavenmutaties.UitgavenArtikel 14.1 Opvang asielzoekersOver heel 2003 is sprake van een onderuitputting van ruim EUR 31,8 miljoen.
Deze minderuitgaven hangen samen met een gedaalde instroom van asielzoekers
in Nederland.Artikel 14.2 Asiel en migratieDe minderuitgaven zijn met name het gevolg van minder asielaanvragen.Artikel 14.3 Consulaire dienstverleningDe meeruitgaven zijn grotendeels het gevolg van extra uitgaven in verband
met onvoorziene consulaire inspanningen. Daarnaast zijn de kosten die door
het ministerie gemaakt werden bij de introductie van de Nieuwe Rijkswet op
het Nederlanderschap lager uitgevallen dan verwacht en werd de release van
het RAAS-programma uitgesteld. Per saldo leidt dit tot een realisatie die
ruim EUR 0,5 miljoen hoger uitvalt.Artikel 14.5 OverigDe per saldo onderuitputting van ruim EUR 0,7 miljoen is grotendeels te
verklaren door vertragingen in de ontwikkeling van het Nieuw Visum Informatiesysteem
(NVIS). Daarnaast is er minder uitgegeven aan conferenties en opleidingen.OntvangstenDe meevaller op de ontvangsten heeft betrekking op ontvangen paspoortgelden
en legalisatierechten. De paspoortgelden bedragen ten opzichte van de begroting
circa EUR 1,3 miljoen meer als gevolg van tariefsverhogingen en meer afgegeven
reisdocumenten. De meevaller op de legalisatierechten bedraagt circa EUR 1
miljoen.Beleidsartikel 15 Internationaal cultuurbeleid Beleidsartikel
15 Internationaal Cultuurbeleid (EUR1000)RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 200020012002200320032003Verplichtingen11 38816 49919 30918 59014 0194 571       Uitgaven:             Programma-uitgaven totaal12 42611 03313 32414 61314 019594       15.1 Internationaal cultuurbeleid11 1649 58611 60212 95212 56638615.2 Bijdragen aan instituten1 2621 4471 7221 6611 453208VerplichtingenDe overschrijding van het verplichtingenbudget is veroorzaakt doordat
in 2003 verplichtingen met een langere looptijd zijn aangegaan dan eerder
was voorzien. Het betreft hier bijvoorbeeld het Institut Néerlandais
en het Fonds voor de Amateur- en Podiumkunsten (FAPK).9.2 Toelichting bij de niet-beleidsartikelenArtikel 16 GeheimArtikel 16 Geheim (EUR1000) 200020012002Begroting 2003Realisatie 20031. Verplichtingen050pm0      2. Uitgaven050pm0Artikel 17 Nominaal en onvoorzienArtikel 17 Nominaal en onvoorzien
(EUR1000) 200020012002Begroting 2003Realisatie 20031. Verplichtingen3 676266627 36724      2. Uitgaven:3 676266627 36724      17.1 HGIS-indexering00027 231017.2 Onvoorzien3 676266613624Verplichtingen en uitgavenHet leeuwendeel van dit artikel bestaat uit een voorziening voor HGIS/loon-,
prijs- en koersontwikkelingen en onvoorzien. Via overboekingen naar HGIS-artikelen
op diverse begrotingen werden middelen uit dit artikel voor dat doel ingezet.
Daarnaast werd EUR 8,9 miljoen uit dit artikel ingezet als onderdeel van de
dekking van het ontstane tekort bij de HGIS/non-ODA als gevolg van lagere
BNP-ramingen en maatregelen uit het Hoofdlijnenakkoord.Artikel 18 AlgemeenArtikel 18 Algemeen (EUR1000) 200020012002Begroting 2003Realisatie 20031. Verplichtingen587 229611 140656 723625 425656 050      2. Uitgaven:581 906596 799660 715629 628676 435      18.1 Apparaatsuitgaven581 765595 899659 343629 238676 29818.2 Koersverschillen1409001 372390137      3. Ontvangsten12 98411 18712 01810 057102 413VerplichtingenDe verklaring voor de hogere verplichtingen loopt grotendeels synchroon
met de verklaring die hieronder gegeven is voor de overschrijding op de uitgaven.
De overschrijding op de verplichtingen valt lager uit dan die op de uitgaven
vanwege het feit dat op het investeringsbudget voor gebouwen buitenland diverse
meeruitgaven niet tot hogere verplichtingen leidden.UitgavenArtikel 18.1 ApparaatsuitgavenTen opzichte van de begroting is bijna EUR 47 miljoen meer uitgegeven.
Zo zijn er extra middelen toegevoegd in verband met extra beveiligingsmaatregelen
in het kader van de Irak-crisis (circa EUR 6 miljoen). Ook is sprake van diverse
technische bijstellingen in de sfeer lonen en prijzen (circa EUR 17 miljoen)
en van opbrengsten uit de verkoop van onroerend goed (circa EUR 3 miljoen).
Een verdere ophoging van EUR 13,5 miljoen houdt verband met hoger uitvallende
investeringskosten van bouwkundige projecten in Berlijn en Warschau alsmede
met het sneller dan geraamd afronden van een aantal andere grote huisvestingprojecten.
Tot slot is sprake van toevoeging van de eindejaarsmarge ter dekking van diverse
personele en materiële kosten (waaronder kosten van het EU-voorzitterschap)
van circa EUR 5,3 miljoen. Voor overige/onderliggende mutaties wordt verwezen
naar de toelichting op de kengetallen in artikel 18 (hoofdstuk 6).OntvangstenDe meevaller op de ontvangsten wordt met name veroorzaakt door voordelige
koerseffecten. Dit koerseffect ontstaat door het hanteren van de corporate
rate bij de non-ODA- en ODA-gerelateerde uitgaven versus de dagkoers. Het
voordelige koerseffect is grotendeels te herleiden naar de (ten opzichte van
de corporate rate) lagere dollarkoers gedurende 2003. Het totale koersverschil
in 2003 bedraagt EUR 82 miljoen. Hiervan is circa EUR 10 miljoen te herleiden
naar non-ODA (met name artikel 18) en EUR 72 miljoen naar ODA (met name artikel
6, 3 en 8). Het restant van de meerontvangsten (circa EUR 10 miljoen) kent
zowel een materiële (bijvoorbeeld ontvangsten roerende zaken) als een
personele component (bijvoorbeeld terugbetaling van eerder verstrekte aanloopvoorschotten).9.3 Toelichting bij het agentschapCENTRUM TOT BEVORDERING VAN DE IMPORT UIT ONTWIKKELINGSLANDEN
(CBI)A. Algemene BeleidsdoelstellingenDe missie van het CBI is het duurzaam versterken
van de positie van exporterende bedrijven uit ontwikkelingslanden op de EU-markten.
De visie is om herkend en erkend te worden als
de leidende organisatie voor bedrijven en bedrijfsondersteunende organisaties
in ontwikkelingslanden bij het verwerven, consolideren en uitbreiden van marktaandeel
in de EU.Het uitgangspunt/startpunt voor de werkzaamheden van het CBI is de keuze
van EU-marktsectoren waarin het actief wil zijn. In 2003 is voor de eerste
maal de sectorkeuze van het CBI over de volle breedte statistisch doorgelicht.
Op basis daarvan blijkt dat de sectoren waarin het CBI momenteel actief is
de juiste zijn. Voor de lopende programma's geeft het onderzoek
onder andere nader inzicht in het importpotentieel van de (nieuwe) EU-importmarkten
zodat meer gerichte werving onder potentiële importeurs in de EU kan
plaatsvinden. Een zestal sectoren waarin het CBI nog niet actief is lijken
mogelijkheden te bieden voor CBI-interventies.B. Geoperationaliseerde doelstellingen en instrumentenHet CBI verleent assistentie die bijdraagt aan de opbouw van productiecapaciteit
in ontwikkelingslanden, met name de exportcapaciteit. De CBI kerncompetenties
zijn: (1) marktkennis, (2) product en productieproces verbetering, (3) kwaliteitscontrole,
(4) exportmarketing en management en (5) markttoegang. De dagelijkse CBI-praktijk
wijst uit dat aan deze assistentie grote en toenemende behoefte bestaat. Dit
is mede het gevolg van aangescherpte EU-regelgeving, internationale standaarden
en snelle ontwikkelingen in de markt.In 2003 is het CBI gestart met het formuleren van de kritische succesfactoren,
inclusief de daarbij behorende prestatie-indicatoren, voor vijf domeinen:
eigenaar, opdrachtgever(s), cliënten, interne organisatie en innovatie.Kengetallen 2003Hieronder worden de door het CBI in 2003 behaalde resultaten gepresenteerd.
In de eerste kolom is het aantal resultaten opgegeven. De kolom p geeft de
kostprijs (p) per product of type activiteitKengetallen van de belangrijkste activiteiten Raming
MvT 2003Realisatie 2003Productqpp x qqpp x qI. Sectorale Export      Promotieprogramma's  7 100 000  8 773 101• Werving en selectie      – kick-off workshops601 204,372 255178590,3105 081– identificatiemissies1772 464,8436 2742961 709,3505 949• Technische assistentie      – adaptatie missies3703 504,11 296 5147942 126,91 687 953– begeleiding op afstand5901 392,7821 6768381 489,61 248 301• Training bedrijven      – seminars1367 161,3973 9381127 340,8822 167– workshops4571 766,3807 209565981,8554 732• Market entry      – beursdeelname2189 127,31 989 74626413 445,83 549 712• Overig  702 388  299 206       II. Business Support      Organisation Development Programma3177 067531 2006192 6681 156 009       III. Marktinformatieprogramma  1 581 671  2 090 308• Publicaties      – EU market surveys and strategic marketing guides35 70023,8849 50649 00022,51 101 160– CBI news bulletin39 0005,2201 31332 0006,3201 941– forecasts7 80013,5105 3766 50017,9116 374– manuals7 5005,440 45128 0007,5210 921– publicaties algemeen      • Online informatiebronnen      – AccessGuide36 0007,2258 41824 00015,3366 169– Website84 0001,2100210 0000,362 041• HDC50053,226 60733096,031 702       IV Bedrijfsbemiddelingprogramma293,31 200352 000400883,0353 238       V. Human Resource Development  1 846 960  2 211 734– Seminars voor BSO's2844 661,71 323 9206122 631,61 610 510– Overige workshops3841 362,1523 040715840,9601 223Sectorale Export Promotieprogramma'sAlgemeen doel van de sectorale export promotie
is met meerjarige programma's voorwaarden te creëren waardoor geselecteerde
bedrijven uit ontwikkelingslanden in staat zijn om zelfstandig nieuwe markten
te betreden en/of hun positie op bestaande markten te consolideren. De programma's
richten zich in het bijzonder op een aantal specifieke bedrijfsinterne terreinen
welke bepalend zijn voor exportsucces, zoals marktkennis, productontwikkeling,
kwaliteit, marketing en exportervaring.In 2003 is meer geïnvesteerd in de ondersteuning van de bedrijfsondersteunende
organisaties. Daartoe zijn relevante instanties, zoals Kamers van Koophandel,
handelsbevorderende organisaties, brancheverenigingen en kennisinstituten
intensief betrokken bij de programma's.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Afstemming doel en inhoud van de programma's met bedrijfsondersteunende organisaties en andere actoren middels introductieworkshops
en identificatiemissies. Tevens direct contact met 475 bedrijven in plaats
van geplande 240.• Bedrijfsanalyses en technische assistentie tijdens 790 bedrijfsbezoeken
in plaats van geplande 370.• Verdere technische begeleiding op afstand aan 838 bedrijven in
plaats van geplande 590.• Sectorgerichte trainingen in Nederland aan managers van 112 bedrijven
gericht op vergroting van bewustwording, kennis en vaardigheden op het gebied
van exportmarketing en -management.• Training middels lokale workshops gericht op de specifieke problematiek
in een bepaalde sector en/of regio voor 565 in plaats van geplande 457 managers
van (voornamelijk) bedrijven.• Deelname door 264 bedrijven in plaats van geplande 218 aan 15 internationale
Europese vakbeurzen om contacten te leggen met potentiële afnemers.Het programma voor interieurdecoratie/geschenkartikelen (periode 1998–2002)
werd positief geëvalueerd. De deelnemende 42 bedrijven realiseerden in
de periode 2000–2002 een totale exportomzet van EUR 16,1 miljoen. De
lasten van het CBI-programma bedroegen EUR 1,3 miljoen, waarmee de lasten/baten
verhouding op ruim twaalf komt.Op basis van een specifiek daarvoor uitgevoerd onderzoek bleek dat deelnemers
aan twaalf vakbeurzen de programmaonderdelen welke hen hebben voorbereid op
markttoegang met een gemiddeld cijfer van acht waardeerden. Zestig procent
van de exporteurs gaf aan de beursdeelname als «zeer waardevol»
te hebben beschouwd; veertig procent beoordeelde de deelname als «waardevol».Een belangrijk leerpunt inzake Afrika is dat het CBI effectiever moet
communiceren inzake bedreigingen van bestaande posities van Afrikaanse bedrijven
op de EU-markten. Dit houdt in dat meer aandacht zal worden besteed aan het
inzichtelijk maken van de gevolgen van Europese regelgeving en norming.Business Support Organisation Development Programma'sAlgemene doelstelling van het Business Support Organisation
Development Programma is het versterken van de capaciteit van bedrijfsondersteunende
organisaties. De specifieke doelstelling is om voorwaarden te creëren
om de dienstverlening van Business Support Organisations aan het bedrijfsleven
op het gebied van handelsbevordering te verbeteren. Bij deze vorm van assistentie
staat duurzaamheid en lokale inbedding van kwalitatieve handelsbevordering
voorop. Evaluatie vindt plaats na de uitvoering van een programma. De eerste
evaluatie zal plaatsvinden in 2004.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• In plaats van de geplande drie programma's zijn zes meerjarige
programma's gestart, onder andere gericht op verbetering van marktinformatiesystemen
en train the trainer modules.In 2003 bleek het belang van een goede inschatting van de huidige en toekomstige
capaciteit van een BSO alvorens met een module wordt gestart. Dit vond onder
andere zijn uitdrukking in aangescherpte selectiecriteria. In het bijzonder
de wijze waarop een BSO zijn trainingscapaciteit (interne of externe trainers,
capaciteit van intern trainingsmanagement) organiseert, is cruciaal bij het
succes van de capaciteitsoverdracht op langere termijn. Verder
is gebleken dat bij het trainen van trainers en consultants meer geïnvesteerd
moet worden in onderwijsmethoden en didactische- en adviesvaardigheden.MarktinformatieAlgemeen doel van het marktinformatieprogramma
is door middel van diverse publicaties en online
informatiebronnen de transparantie en het inzicht in de trends, structuur
en kenmerken (incl. marktvereisten) van de EU markten voor de meest relevante
productsectoren in de CBI-doellanden te vergroten.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• Het tweemaandelijkse magazine CBI News Bulletin kende een totaaloplage
van 32 000 stuks.• 2 modeprognoses (6 500 stuks) werden opgeleverd.• De website heeft drie keer zoveel bezoekers getrokken dan het geschatte
aantal van 84 000. Verder is er op grote schaal informatie gedownload.• Het totale aantal gedistribueerde CBI-publicaties was ruim 25 000
stuks hoger dan het geaggregeerde geschatte aantal van 89 000.• Er zijn drie manuals méér uitgebracht: een design
manual voor de juwelensector, een manual «bedrijfspresentatie»
en een praktische manual over marktonderzoek en (internet) data mining.Toelichting niet behaalde resultaten• Voor de meeste «hard-copy» publicaties zijn de oplagen
lager uitgevallen door onder andere opschoning van verzendlijsten.• Door het samenvoegen van bestaande publicaties zijn er in totaal
zes marktstudies minder uitgebracht. Het betrof publicaties op het gebied
van levensmiddeleningrediënten en kleding/textiel. Oorspronkelijk gepland
aantal marktstudies was 51.• Het aantal bezoekers aan de AccessGuide is 12 000 lager uitgevallen
dan de geschatte 36 000. Dit is met name te wijten aan technische problemen
met de website. Er is een gebruikersonderzoek uitgevoerd en een verbeterplan
opgesteld dat in 2004 geïmplementeerd zal worden.Behalve het reeds genoemde gebruikersonderzoek inzake de AccessGuide,
zijn er klanttevredenheidsonderzoeken uitgevoerd voor negen marktstudies en
voor de modeprognoses. De doelgroep toonde zich zeer tevreden over de ontvangen market surveys en modeprognoses en waardeerden deze CBI-publicaties
tussen de acht en de negen op een tienpuntsschaal voor zaken als actualiteit,
betrouwbaarheid, compleetheid, lay-out, easy-to-read
en praktisch nut. In 2003 werd verder een «witte vlek» in het
marktinformatiepakket vastgesteld. Het betreft informatie over actuele en
verwachte marktontwikkelingen (market intelligence)
ten behoeve van bedrijven die reeds actief zijn op de markt of op het punt
staan de markt te betreden.BedrijfsbemiddelingAlgemeen doel van het bedrijfsbemiddelingsprogramma is het in contact brengen van geselecteerde bedrijven in de CBI-doellanden
met het importerende bedrijfsleven in Nederland en omringende EU-landen met
het doel zakelijke relaties tot stand te brengen.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• De bedrijfsbemiddeling is als functionaliteit toegevoegd aan de
nieuwe CBI website.Niet behaalde resultaten• Het kengetal van 1 200 bemiddelde exporteurs van de MvT2003
bleek niet haalbaar. De realisatie bedroeg eenderde hiervan.• Het importeursbestand bevatte eind 2003 ongeveer 300 bedrijven,
waarmee de helft van de verwachte toename werd gerealiseerd.Een combinatie van factoren ligt aan deze achterblijvende resultaten ten
grondslag. Zo waren er aanloopproblemen met de nieuwe webfaciliteit. Ook kenmerkte
zich dit jaar door de nodige personeelsproblemen. In 2003 werd besloten de
activiteiten binnen het product bedrijfsbemiddeling te beperken tot de daartoe
gecreëerde faciliteit op de CBI-website. Plannen voor een méér
intensieve persoonlijke begeleiding van exporteurs door de inzet van CBI-consultants
zijn daarom niet uitgevoerd.Human Resource Development ProgrammaAlgemeen doel van het Human Resources Development Programma (HRD) is om managers bij exporterende bedrijven, leveranciers, het
georganiseerde bedrijfsleven en bedrijfsondersteunende organisaties in ontwikkelingslanden
te ondersteunen op het gebied van export marketing en exportpromotie.Meer specifiek betekent dit dat door middel van kennisoverdracht en andere
activiteiten de kennis en vaardigheden van de doelgroep zijn vergroot. Het
betreft hier assistentie in de vorm van seminars, workshops etc.Belangrijke behaalde resultaten in 2003• In totaal werden 328 BSO-medewerkers en 331 bedrijfsmedewerkers
(eigenaren, exportmanagers/medewerkers) meer getraind dan oorspronkelijk gepland.
CBI-trainingen die in ontwikkelingslanden werden uitgevoerd hebben een aanzienlijk
lagere kostprijs per deelnemer dan de trainingen in Nederland. Deze trainingen
op locatie werden zeer ruim bezocht. Een voorbeeld van een druk bezochte workshop
had als onderwerp de mogelijke effecten van de beëindiging van het Multivezelakkoord
in 2005. Er namen 160 deelnemers meer aan deel dan oorspronkelijk gepland.• Door deze toename van de participatie was het mogelijk «in
serie» te werken hetgeen een positief effect had op de kostprijs. Ook
bij trainingen in Rotterdam deed dit effect zich voor. Er is wel een kanttekening
te maken bij deze positieve ontwikkeling met betrekking tot de kostprijs.
Een te groot aantal deelnemers kan ten koste gaan van de doeltreffendheid
en kwaliteit. Ondanks de sterke toename van het aantal deelnemers, bleek de
belangstelling voor CBI-trainingen dermate omvangrijk dat er sprake was van
wacht- en reservelijsten; veel geïnteresseerden moesten worden teleurgesteld.ITCHet International Trade Centre (ITC) is de technische hulp-«dochter»
van de Wereld Handels Organisatie (WTO) en de VN-conferentie inzake Handel
en Ontwikkeling (UNCTAD). Het CBI financiert projecten van het ITC.Er zijn uit het Netherlands Trust Fund (NTF) en het Global Trust Fund
(GTF) projecten gefinancierd die complementair zijn aan de CBI-programma's
en projecten die regionale handelscapaciteit ondersteunen. Een bijzonder project
in dit verband behelst assistentie aan kleine dienstenleveranciers, waaronder
veel vrouwen, in Afrika. Daarnaast heeft het CBI de deelname van vertegenwoordigers
van de zakensector en de overheid van onder andere Afrikaanse LDC's (Least Developed Countries) aan het ITC Executive Forum,
dat voorafgaand aan de Cancun WTO ministeriële bijeenkomst plaatsvond,
gesponsord.OverigeLandelijke Vereniging voor Wereldwinkels (LVW)Het CBI adviseert de LVW inzake marketing. Het transformatieproces verloopt
over het algemeen volgens planning. 53 Wereldwinkels werden in 2003 getransformeerd
waarmee het totaal aantal getransformeerde winkels uitkomt op 82. Nog eens
49 winkels zijn in transformatie. De omzetstijging van de getransformeerde
winkels bedroeg in 2003 gemiddeld vijftig procent. Deze stijging is in een
aantal gevallen mede toe te schrijven aan verandering van locatie van de winkel.European Fair Trade Association (EFTA)Een recente evaluatie (uitgevoerd door NedWorc in opdracht van het CBI)
toonde aan dat de door het CBI gefinancierde assistentie aan de EFTA heeft
geleid tot markttoegang van de doelgroep op EU-markten. De fair-trade markten
zijn een opstap tot de mainstream markten, zoals
supermarktketens.InnovatieE-learning is in 2003 toegepast in verschillende
trainingen in het kader van de Sectorale Exportontwikkelings Programma's.
Hoewel door gebrekkige infrastructuur in doelgroeplanden en bij de doelgroepen
zelf nog eenvijfde van de deelnemers problemen ondervindt, is het desondanks
een zeer succesvol instrument gebleken. De betere voorbereiding van de deelnemers
aan trainingen in Rotterdam leidde tot een sterke verhoging van de effectiviteit
en efficiëntie voor deze trainingen.3. FinancieelHet CBI baseert zijn financiële bedrijfsvoering op het stelsel van
baten en lasten, overeenkomstig de Comptabiliteitswet en de daarop gebaseerde
regelgeving.Productie en kosten in 2003
(bedragen in € x 1 000)ProductProductieKosten/bijdrageI. Sectorale Export Ontwikkelingsprogramma4348 387II. Business Promotion Organisation Development Programma01 156III. Marktinformatieprogramma2 0902 080IV. Bedrijfsbemiddelingsprogramma353353V. Human Resource Development2 2412 212VI Overige460459VII. ITC1 5861 586Totaal7 16416 233In 2003 is bepaald dat de afrekening van de productie van een programma
voortaan zal plaatsvinden bij afronding van het gehele programma. Een tweetal
producten hebben een meerjarig karakter (SEOP's en BSOD's) waardoor de uitgaven
voor deze programma's in 2003 – voor zover de productie van de programma's
nog niet werd opgeleverd – onderdeel vormen van het onderhandenwerk.
In voorgaande jaren werden deze inkomsten en uitgaven merendeels als opbrengsten
en kosten opgenomen in bovenstaande specificatie.De Directeur Generaal Internationale Samenwerking (DGIS) van het ministerie
van Buitenlandse Zaken heeft in het verslagjaar producten met een totale waarde
van EUR 7,2 miljoen afgenomen van het CBI.Op de volgende pagina's worden overzichten gegeven die nadere financiële
informatie over het verslagjaar 2003 verschaffen. Het betreft:• een baten-lastenoverzicht;• een kasstroomoverzicht;• een balans;• een overzicht vermogensontwikkeling.Voor de verschillende overzichten zijn de volgende waarderingsgrondslagen
gebruikt.• De baten en lasten worden toegerekend aan het boekjaar waarop ze
betrekking hebben.• Voor zover niet anders vermeld worden activa en passiva verantwoord
tegen nominale waarde (inclusief BTW).• Materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen aanschafprijs
en lineair afgeschreven op basis van de verwachte economische levensduur.• De voorraden betreffen voornamelijk onderhandenwerk en worden gewaardeerd
tegen nominale waarde onder aftrek van een eventuele voorziening voor voorziene
verliezen. Op de voorraden worden tevens in mindering gebracht de aan de opdrachtgever
en aan derden vooruit gefactureerde bedragen. Indien de vooruit gefactureerde
bedragen hoger zijn dan de uitgaven wordt het onderhanden werk gepresenteerd
aan de creditzijde van de balans. Met ingang van 2001 zijn in het onderhandenwerk
ook de directe arbeidskosten met een opslag voor indirecte kosten opgenomen.• Debiteuren worden gewaardeerd tegen nominale waarde en indien noodzakelijk
onder aftrek van een voorziening voor mogelijke oninbaarheid.• Saldi in vreemde valuta worden gewaardeerd tegen de op balansdatum
geldende bankkoers. Transacties gedurende het boekjaar worden afgewikkeld
tegen de dagkoers.Baten-lastenoverzicht 2003 (in EUR1000)   (1)(2)(3)=(2)–(1) OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting  Baten     Opbrengst moederdepartement13 7757 164– 6 611  Opbrengst overige departementen           Opbrengst derden180114– 66  Rentebaten43518  Buitengewone baten 44  Exploitatiebijdrage000  Totaal baten13 9987 333– 6 665        Lasten     Apparaatskosten     * personele kosten1 7711 097– 674  * materiële kosten12 0576 049– 6 008  Rentelasten990  Afschrijvingskosten     * materieel150148– 2  * immaterieel     Dotaties voorzieningen11210  Buitengewone lasten     Totaal lasten13 9987 324– 6674        Saldo van baten
en lasten099Baten en lastenDe lagere baten en lasten in 2003 zijn geheel en al toe te schrijven aan
het eerder genoemde besluit (zie toelichting op tabel «Productie en
kosten in 2003») om niet meer tussentijds op deel-activiteitniveau,
maar aan het einde van het programma op resultaatniveau af te rekenen.Kasstroomoverzicht 2003 (in EUR1000)   (1)(2)(3)=(2)–(1)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting1. Rekening courant RIC     1 januari 2003– 132 8322 845      2. Totaal operationele100– 2 478– 2 578  Kasstroom         3a.-/-totaal investeringen– 50– 185– 1353b.+/+totaal boekwaarde desinvesteringen         3. Totaal Investeringskasstroom– 50– 185– 135      4a.-/-eenmalige uitkering aan Moederdepartement   4b.+/+eenmalige storting door Moederdepartement   4c.-/-aflossingen op leningen– 89– 8184d.+/+beroep op leenfaciliteit500– 504. Totaal Financieringskasstroom– 39– 81– 42      5. Rekening courant RIC 31 december 2003– 28890  (=1+2+3+4)     (maximale roodstand 0,5 miljoen
euro)   Toelichting mutatie Rekening courant RHBDe afwijking van het RHB saldo per 1/1/2003 staat in relatie met de post
onderhanden werken zoals in vorige verantwoording is aangegeven. In 2003 hebben
deze onderhanden werken tot uitgaven geleid.Balans per 31 december 2003(in
EUR1000) Balans 31/12/03Balans 01/01/03Activa     Immateriële activa  Materiële activa  * grond en gebouwen15863* installaties en inventarissen6787* overige materiële vaste activa107145Voorraden1 1720Debiteuren2762Nog te ontvangen1 8611 720Liquide middelen882 838Totaal activa3 4804 915   Passiva  Eigen vermogen354341* exploitatiereserve00* verplichte reserves00* onverdeeld resultaat913Leningen bij het MvF141222Voorzieningen00Crediteuren511435Nog te betalen2 4653 904Totaal Passiva3 4804 915ActivaMateriële activa VerbouwingInventaris installatiesHard- en SoftwareTotaal EUREUREUREURAanschaffingsprijs per 01/01/03174 946307 715305 895788 556Cumulatieve afschrijvingen(112 367)(221 030)(160 349)(493 746)     Boekwaarde per 01/01/0362 57986 685145 546294 810     Mutaties boekjaar:    Bij: investeringen164 1273 63317 665185 425Af: afschrijvingen(68 749)(23 260)(55 759)(147 768)Totaal mutaties95 378(19 627)(38 094)37 657     Aanschaffingsprijs per 31/12/03339 073311 348323 560973 981Cumulatieve afschrijvingen(181 116)(244 290)(216 108)(641 514)     Boekwaarde per 31/12/03157 95767 058107 452332 467     Afschrijvingspercentage25% 20%20%
10%33% 20% VoorradenOnderhandenwerk heeft betrekking op nog niet afgeronde productie voor
opdrachtgever DGIS. In mindering is gebracht de vooruit ontvangen bedragen
inzake deze opdrachten. Het in 2003 genomen besluit dat de afrekening van
de productie plaats zal vinden bij afronding van een programma betekent dat
het onderhandenwerk in de komende jaren zal toenemen. Het vooruit ontvangen
bedrag van opdrachtgever DGIS houdt gelijk tred met deze ontwikkeling in het
onderhandenwerk. Indien het onderhanden werk zou zijn afgerekend op activiteitenbasis
zoals tot en met 2002 het geval was, zou voor een bedrag van EUR 8,7 miljoen
onderhandenwerk uitgaven en ontvangsten gerealiseerd zijn in de kostprijs
en omzet 2003. Het resultaateffect van deze wijziging in afrekensystematiek
is nihil.In het jaar 2003 heeft het CBI voor EUR 13 776 000 aan bijdragen
van het moederdepartement ontvangen. Rekening houdend met de ontvangen programmabijdragen
die in 2002 nog niet waren aangewend heeft het CBI per 31/12/2003 voor EUR
8 973 675 reeds ontvangen ter financiering van het onderhandenwerk.De specificatie per 31 december 2003 luidt als volgt:    31-12-200331-12-2002 EUREUR– gedane uitgaven10 145 7041 135 947– ontvangen bijdrage derden0(74 852)– ontvangen van opdrachtgever(8 973 675)(2 361 920)Totaal voorraden/OHW1 172 029(1 300 825)DebiteurenHet CBI heeft een bedrag van EUR 55 717 opgenomen als voorziening
voor dubieuze debiteuren dat in mindering is gebracht op de post debiteuren.Incasso van de dubieuze debiteuren zal naar alle waarschijnlijkheid niet
tot resultaat leiden bij enkele debiteuren in ontwikkelingslanden die zonder
geldige reden verstek lieten gaan bij een door het CBI voor hen gereserveerde
en gefactureerde plaats op een internationale vakbeurs.EURStand voorziening dubieuze debiteuren per 1 januari 200335 127Bij: dotatie voorziening 200320 590Stand 31 december 200355 717Nog te ontvangenDe nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen betreffen voornamelijk
voorschotten/te verrekenen bedragen met betrekking tot het Netherlands Trust
Fund en Global Trust Funds bij het ITC en overige overlopende posten.Liquide middelen 31-12-200331-12-2002 EUREURRekening courant Rijkshoofdboekhouding87 8462 832 017Kasgelden4116 205 88 2572 838 222PassivaEigen vermogen/Onverdeeld resultaatHet onverdeelde resultaat over het jaar 2003 bedraagt EUR 9 163 en
wordt toegevoegd aan het eigen vermogen.Leningen bij het ministerie van FinanciënDe leenfaciliteit van het ministerie van Financiën wordt aangewend
ter financiering van de materiële vaste activa.   EURSaldo per 1-1-2003221 818Bij: in 2003 aangegane leningen0Af: In het boekjaar afgelost(81 116)Saldo per 31-12-2003140 702Het rentepercentage op deze leenfaciliteit wordt halfjaarlijks vastgesteld
door het ministerie van Financiën. Het gewogen gemiddelde rentepercentage
van de leningen bedraagt 3,93%.Het openstaande saldo wordt afgelost volgens het volgende schema:2004:46 7022005:38 0002006:28 0002007:28 000CrediteurenDe crediteuren hebben alle een looptijd korter dan één jaar.Nog te betalen1) Ministerie van Buitenlandse ZakenDe bijdrage van het ministerie van Buitenlandse Zaken aan het ITC waarover
nog verantwoording moet worden afgelegd, is onder deze post geplaatst. Aan
de activa-zijde van de balans op de post «Nog te ontvangen» staat
de tegenwaarde vermeld. Daarnaast betreft het een teruggestorte bijdrage van
het ITC die nog aan het moederdepartement moet worden overgemaakt.  Bijdrage ITC waarover nog verantwoording verschuldigd
is1 831 521Afrekening ITC115 357Uit te keren i.h.k.v. 5% vermogensregeling6 807Teveel afgerekend aan opdrachtgever in 2002103 321Totaal2 057 0062) OverigeDeze schulden ad 408 396 hebben betrekking op nog te ontvangen rekeningen
over 2002, alsmede een reservering voor lopende vakantiedagen en vakantiegeld.Niet uit de balans blijkende verplichtingenDe niet uit de balans blijkende verplichtingen betreffen het huurcontract
voor de kantoorruimte dat loopt tot 31 december 2008. De jaarlijkse huurpenningen
bedragen EUR 240 000.Verder is het CBI in 2003 voor een bedrag van EUR 1,7 miljoen verplichtingen
aangegaan op de onderhandenwerk projecten. Deze verplichtingen zullen in 2004
worden afgewikkeld.Overzicht vermogensontwikkeling 1999–2003
(in EUR1000) 19992000200120022003 begroot2003 realisatie1) Eigen vermogen per 1/11 0324294473413413542) saldo van baten en lasten 18013093a) uitkering aan moederdepartement– 545 – 7   3b) bijdrage moederdepartement ter versterking van eigen vermogen      3c) Overige mutaties in eigen vermogen– 59 – 99   3) Totaal directe mutaties in eigen vermogen– 6040– 106   4) Eigen vermogen per 31/12 (1+2+3)42944734135434136310. SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2003 EN TOELICHTINGMinisterie van Buitenlandse Zaken (V)I Saldibalans per 31 december 2003         EUR1000   EUR10001Uitgaven ten laste van de begroting9 540 595 2Ontvangsten
ten gunste van de begroting615 233       3Liquide middelen19 662 4aRekening-courant RHB8 934 189       5Intra-comptabele vorderingen21 480 6Intra-comptabele
schulden32 315       Intra-comptabele
activa9 581 737 Intra-comptabele passiva9 581 7378Extra-comptabele vorderingen487 037 8aT.r. extra-comptabele vorderingen487 037       10Voorschotten4 602 496 10aT.r. voorschotten4 602 496       11aT.r. garantieverplichtingen1 212 653 11Garantieverplichtingen1 212 653       12aT.r. openstaande verplichtingen6 597 907 12Openstaande verplichtingen6 597 907       Extra-comptabele activa12 900 093 Extra-comptabele passiva12 900 093       Totaal activa22 481 830 Totaal passiva22 481 830II INLEIDING1. AlgemeenDe saldibalans is een financiële staat waarop de standen van de intra-
en extra comptabele rekeningen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken worden
verantwoord.Het intra-comptabele deel van de saldibalans geeft inzicht in de kasstromen.
Het gaat hier met name om de uitgaven en ontvangsten van dienstjaar 2003,
die nog met het Ministerie van Financiën moeten worden verrekend. Na
goedkeuring van de Rijksrekening vindt de verrekening plaats. De tegenrekening
van de uitgaven en ontvangsten is de post «Rijkshoofdboekhouding»
(RHB), de rekening-courant tussen de Ministeries van Buitenlandse Zaken en
Financiën. Onder het intra-comptabele deel zijn ook de liquide middelen
van het Ministerie opgenomen. De uitgaven en ontvangsten buiten begrotingsverband,
die met derden zullen worden verrekend en niet ten laste c.q. ten gunste van
de begroting zijn gebracht, zijn verantwoord onder de intra-comptabele vorderingen
en schulden.Het extra-comptabele deel van de saldibalans geeft enerzijds inzicht in
de standen van de uitstaande vorderingen en voorschotten die in het verleden
tot kasstromen hebben geleid (ten laste c.q. ten gunste van de begrotingen
van voorgaande jaren). Anderzijds bevat dit deel van de saldibalans de post
openstaande verplichtingen. Deze post geeft inzicht in de toekomstige kasstromen.
Openstaande verplichtingen kunnen leiden tot uitgaven ten laste van begrotingen
van volgende jaren. De extra-comptabele rekeningen worden met behulp van diverse
tegenrekeningen in evenwichtsverband geboekt.De saldibalans en de toelichting daarop zijn opgesteld conform de richtlijnen
in het HAFIR.2. WaarderingsgrondslagenIn 2003 is het Ministerie van Buitenlandse Zaken overgestapt op een ERP-systeem.
Hierbij is in de financiële administratie voor de omrekening van bedragen
die luiden in vreemde valuta de «corporate rate» geïntroduceerd.
Deze koers wordt jaarlijks per valuta vastgesteld en geldt in beginsel voor
het hele kalenderjaar.De uitgaven en verplichtingen in vreemde valuta worden gedurende het jaar
met deze vaste koers omgerekend. Voor wat betreft de uitgaven is in 2003 92%
gerealiseerd in euro, 5% in USD en 3% in circa 100 andere vreemde valuta.
Voor wat betreft de verplichtingen ligt dit percentage op 94% euro, 4% in
USD en 2% in overige valuta.De corporate rate 2003 van de USD was vastgesteld op 1 USD = 1 euro. Voor
2004 is dit 1 USD = 0,9 euro.De balansposten per 31 december worden gewaardeerd naar de corporate rate
van het volgende boekjaar. Intra-comptabel betreft dit de liquide middelen,
extra-comptabel betreft het de vorderingen, voorschotten en openstaande verplichtingen.
De herwaardering die hieruit voortvloeit wordt verwerkt in de kasen verplichtingenstroom
van het afgelopen jaar.De overige in de saldibalans en de toelichting opgenomen bedragen zijn
gewaardeerd tegen de historische waarde.Met ingang van boekjaar 2003 wordt in de verplichtingenstroom ook de bijstelling
op verplichtingen aangegaan in voorgaande boekjaren meegeteld. In voorgaande
verslagjaren werd dit type bijstelling apart in de toelichting op de saldibalans
gepresenteerd als «negatieve» bijstelling.3. Toelichting waarderingsverschilIn navolgend overzicht wordt de saldibalans per 1 januari 2003 tegen zowel
de waardering volgens de waarderingsgrondslagen die tot en met 2002 werden
gehanteerd, als de waardering volgens de systematiek van de corporate rate
gepresenteerd.Saldibalans per 1 januari 2003  Waardering corporate rateWaardering grondslagen 2002   Waardering corporate rateWaardering grondslagen
2002  EUR1000EUR1000   EUR1000EUR1000         1Uitgaven ten laste van de begroting9 000 3629 000 362 2Ontvangsten
ten gunste van de begroting763 477763 477                           3Liquide middelen19 76719 667 4aRekening-courant RHB8 261 2158 261 215         5Intra-comptabele vorderingen19 47319 443 6Intra-comptabele schulden14 78014 780          Herwaarderingsverschil– 1300              Intra-comptabele
activa9 039 4729 039 472 Intra-comptabele passiva9 039 4729 039 472         8Extra-comptabele vorderingen426 588426 541 8aT.r. extra-comptabele vorderingen426 588426 541         10Voorschotten4 104 3274 158 830 10aT.r. voorschotten4 104 3274 158 830         11aT.r. garantieverplichtingen1 365 6701 365 670 11Garantieverplichtingen1 365 6701 365 670         12aT.r. openstaande verplichtingen7 820 5857 969 153 12Openstaande
verplichtingen7 820 5857 969 153         Extra-comptabele activa13 717 17013 920 194 Extra-comptabele passiva13 717 17013 920 194 Totaal activa22 756 64222 959 666  Totaal passiva22 756 64222 959 666Het herwaarderingsverschil van EUR 130 000 is in 2003 overgeboekt
naar het artikel koersverschillen.Om de leesbaarheid van de toelichting op de saldibalans 2003 te vergroten
en te kunnen vergelijken met de toelichting op de saldibalans 2002, zijn in
de vergelijkende staatjes de cijfers volgens de waarderingsgrondslagen van
2002 opgenomen.III TOELICHTING OP DE SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2003
(IN EUR1000)1 Uitgaven ten laste van de begroting (debet 9 540 595
x EUR1000)Onder deze post zijn de gerealiseerde uitgaven opgenomen van het jaar
2003. Na goedkeuring van de slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag
verevend met het Ministerie van Financiën. Het saldo is als volgt opgebouwd:Te verevenen uitgaven 2002 9 000 362Af: In 2003 verevende uitgaven dienstjaar 2002 –/– 9 000 362Bij: Uitgaven dienstjaar 2003 9 540 595Te verevenen per 31 december 2003 9 540 5952 Ontvangsten ten gunste van de begroting (credit 615 233
x EUR1000)Onder deze post zijn de gerealiseerde ontvangsten opgenomen van het jaar
2003. Na goedkeuring van de slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag
verevend met het Ministerie van Financiën. Het saldo is als volgt opgebouwd:Te verevenen ontvangsten 2002 763 477Af: In 2003 verevende ontvangsten dienstjaar 2002 –/– 763 477Bij: Ontvangsten dienstjaar 2003 615 233Te verevenen per 31 december 2003 615 2333 Liquide middelen (debet 19 662 x EUR1000)De liquide middelen omvatten girale en chartale gelden, alsmede gelden
onderweg en hebben betrekking op het Departement en de Vertegenwoordigingen
in het buitenland. Het treasury-beleid is er, met betrekking tot de gelden
van Hoofdstuk V van de Rijksbegroting, op gericht te komen tot een optimale
beheersing van de geldomvang en een kostenminimalisatie ten aanzien van bankkosten
en rentederving. Hierbij spelen aspecten als liquiditeitenbeheer, valutarisicobeheer,
debiteuren- en crediteurenbeheer een grote rol.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 20023.1 Kassaldi2 2812 3353.2 Banksaldi18 71219 1513.3 Girosaldi19123.4 Gelden onderweg– 1 350– 1 831Totaal19 66219 6673.1 Kassaldi (debet 2 281 x EUR1000)Uit oogpunt van een adequaat liquiditeitenbeheer wordt ernaar gestreefd
de hoogte van de kassaldi zoveel mogelijk te beperken. Naast de normale kassaldi
worden op 30 Vertegenwoordigingen (vorig jaar: 26) contanten in voorraad gehouden
in verband met eventuele calamiteiten. Per 31 december
2003 bedroegen deze Noodreserves EUR 1,0 mln. Enkele Vertegenwoordigingen
worden regelmatig voorzien van contanten, omdat giraal bankverkeer niet mogelijk
is. Het merendeel van de kassaldi wordt in vreemde valuta aangehouden.3.2 Banksaldi (debet 18 712 x EUR1000)Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Banksaldi buitenland19 21519 826Banksaldi binnenland– 503– 675Totaal18 71219 151Van de banksaldi binnenland betreft EUR 77,8 mln. de Vertegenwoordigingen
en EUR –/– 78,3 mln. het Departement. De bankrekeningen die de
Vertegenwoordigingen in Nederland aanhouden zijn tezamen met een van de bankrekeningen
van het Departement ondergebracht in een pool waarbij saldo nul het uitgangspunt
is. De Vertegenwoordigingen kunnen op basis van een vooraf ingediende liquiditeitsplanning
zelfstandig gelden uit de pool overtrekken naar de lokale bankrekeningen.
Van de in het buitenland aanwezige bankgelden bedroeg het tegoed in euro's
EUR 4,6 mln. en het equivalent van het saldo in vreemde valuta EUR 14,6 mln.3.4 Gelden onderweg (credit 1 350 x EUR1000)Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Betalingsopdrachten binnenland1314Kruisposten14533Overmakingen van het Departement naar de Vertegenwoordigingen
en tussen Vertegenwoordigingen101 006Betalingsopdrachten Vertegenwoordigingen– 1 518– 2 884Totaal– 1 350– 1 831Betalingopdrachten Vertegenwoordigingen betreft gelden onderweg die zijn
verantwoord in het chequedagboek van de Vertegenwoordigingen.4 Rekening-courant RHB (credit 8 934 189 x EUR1000)Op de Rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is de financiële
verhouding met het Ministerie van Financiën weergegeven.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 20024.1 Rekening-courant RHB8 934 1898 261 2154.2 Te verrekenen RHB00Totaal8 934 1898 261 215Het verschuldigde saldo op de Rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding
is in overeenstemming met de opgave van de RHB.5 Intra-comptabele vorderingen (debet 21 480 x EUR1000)Onder deze post zijn de vorderingen opgenomen, die zijn ontstaan als gevolg
van uitgaven ten behoeve van derden.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 20025.1 Ministeries7 6732725.2 Persoonlijke rekeningen4874235.3 Externe debiteuren4 1831 9475.4 Overige vorderingen9 13716 801Totaal21 48019 443Van de totale EUR 21,4 mln. aan vorderingen is per 31 december 2003 EUR
7,6 mln. opgenomen in de debiteurenadministratie, in 2002 bedroeg dat saldo
EUR 2,1 mln. De stijging wordt met name veroorzaakt doordat met de introductie
van de nieuwe financiële administratie ook de Vertegenwoordigingen de
beschikking hebben over een debiteurenmodule. Dit betreft vorderingen voor
de categorieën Ministeries, Persoonlijke Rekeningen en Externe debiteuren.De toename van het saldo Ministeries per 31 december 2003 ten opzichte
van het saldo ultimo 2002 wordt veroorzaakt doordat met de invoering van de
nieuwe financiële administratie gewerkt wordt met een gewijzigd rekeningschema
waarbij de vorderingen op ministeries separaat worden geregistreerd en niet
meer zijn ondergebracht in de balanscategorie (diverse) Overige vorderingen.Onderstaand overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de
intra-comptabele vorderingen en de ouderdom.Specificatie x EUR1000 Totaal2003200220012000 en ouder– Direct opeisbaar ministeries7 6736 5561 092250– Direct opeisbaar persoonlijke rekeningen1883615200– Direct opeisbaar externe debiteuren4 1773 34981990– Direct opeisbaar overige vorderingen8 9204 3594 2812800Totaal direct opeisbare vorderingen20 95814 3006 3443140Geconditioneerde vorderingen517    Op termijn opeisbare vorderingen5    Totaal21 480    5.1 Ministeries (debet 7 673 x EUR1000)Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Nog in te vorderen3 358– 46Ingevorderd4 315318Totaal7 673272Het nog in te vorderen bedrag per 31 december 2003 betreft de volgende
ministeries:– Defensie 984– Economische Zaken (Economische Voorlichtingsdienst) 755– Landbouw, Natuurbeheer en Visserij 663– Overige ministeries  956Totaal 3 3585.3 Externe debiteuren (debet 4 183 x EUR1000)Deze categorie vorderingen heeft betrekking op derden zoals particulieren,
bedrijven en dergelijke. Het betreft onder meer vorderingen die ontstaan zijn
met betrekking tot uitgaven in het kader van dienstverlening dan wel afrekeningen
van projecten in de OS-sector. Deze vorderingen ontstaan zowel op het Departement
als op de Vertegenwoordigingen in het buitenland.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Nog in te vorderen992139Ingevorderd3 1911 808Totaal4 1831 9475.4 Overige vorderingen (debet 9 137 x EUR1000)Onder deze categorie worden vorderingen opgenomen die niet in de overige
categorieën vallen. Hieronder vallen ook vorderingen ontstaan naar aanleiding
van een uitgave, die ter plaatse op de Vertegenwoordiging verrekend wordt.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Te vorderen BTW4 4013 764Ter plaatse te verrekenen uitgaven buitenland4 4015 980Overlopende rekeningen oude boekjaar1052 390Diverse vorderingen2304 667Totaal9 13716 8016 Intra-comptabele schulden (credit 32 315 x EUR1000)Hieronder vallen schulden ontstaan door ontvangsten en inhoudingen die
met derden verrekend zullen worden.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Loonheffing en premies9 2728 398Overlopende rekeningen oude boekjaar351558Ter plaatse te verrekenen8561 057Diverse overige schulden21 8364 767Totaal32 31514 780Loonheffing en premies zijn op de salarissen van december 2003 ingehouden
en zijn begin 2004 afgedragen.De post Diverse overige schulden bestaat voor een bedrag van EUR 22,5
mln. uit ontvangsten van de VN uit hoofde van de zgn. Escrow regeling. Er
bestaat onvoldoende zekerheid over de precieze herkomst van deze middelen
en als gevolg hiervan ook over de bestemming ervan. In 2004 wordt
duidelijkheid verwacht over de precieze herkomst en samenstelling van deze
middelen. Naar verwachting zal een gedeelte van deze ontvangsten in 2004 naar
de algemene middelen worden geboekt.Navolgend overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de
intra-comptabele schulden en de ouderdom.Specificatie x EUR1000 Totaal2003200220012000 en ouderDirect opeisbare schulden32 31527 3733 1671 77508 Extra-comptabele vorderingen (debet 487 037 x EUR1000)Dit betreffen vorderingen die reeds ten laste van de begroting zijn gebracht
en extra-comptabel worden bewaakt. Deze vorderingen hebben vaak een langdurig
karakter.Specificatie x EUR1000 31 december 200331 december 2002Te ontvangen aflossingen op begrotingsleningen324 093271 506Verrichte garantiebetalingen NIO98 13688 847Stichting ECDPM18 37818 378Diverse extra-comptabele vorderingen46 43047 810Totaal487 037426 541Navolgend overzicht geeft inzicht in de mate van opeisbaarheid van de
extra-comptabele vorderingen en de ouderdom.Specificatie x EUR1000  Totaal2003200220012000 en ouder– Op termijn opeisbaar begrotingsleningen324 09388 50449 35252 107134 130– Op termijn opeisbaar overige vorderingen3 4350003 435Totaal op termijn opeisbare vorderingen327 52888 50449 35252 107137 565– Direct opeisbaar garantiebetalingen98 13611 41310 7469 86766 110– Direct opeisbaar overige vorderingen38 9581 89413 80815 2548 002Totaal direct opeisbare vorderingen137 09413 30724 55425 12174 112Geconditioneerde vorderingen22 415    Totaal487 037    Te ontvangen aflossingen op begrotingsleningenSaldo per 1 januari 2003 271 506Bij: Consolidaties 2003 58 631Af: Kwijtscheldingen 0Af: Aflossingen in 2003 6 044Saldo per 31 december 2003 324 093De begrotingsleningen zijn voornamelijk met OS-landen afgesloten. Overeenkomstig
het in de leningovereenkomsten vastgestelde aflossingsschema zal het saldo
per 31 december 2003 in de volgende jaren worden afgelost. Hierbij is geen
rekening gehouden met eventuele toekomstige kwijtscheldingen en nog op te
nemen begrotingsleningen (consolidaties). In 2003 is de begrotingslening aan
Pakistan geconsolideerd. Omdat hierbij geen kapitaalmarktleningen zijn gevoegd
heeft dit geen invloed op de stand van de lening. Wel is deze consolidatie
van EUR 29,9 mln. van invloed op de ouderdomsanalyse.  20048 19720057 08220066 46620076 46620089 911na 2008285 971 324 093Verrichte garantiebetalingen Ned. Investeringsbank voor
Ontwikkelingslanden (NIO)Saldo per 1 januari 2003 88 847Bij: Overmakingen aan de NIO in 2003 74 165Af: Ontvangsten van de NIO in 2003 4 398Af: Kwijtscheldingen in 2003 5 780Af: Consolidaties 54 698Saldo per 31 december 2003 98 136Stichting ECDPMDe Minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft in 1986 besloten in totaal
EUR 18,4 mln. ter belegging aan de Stichting European Centre for Development
Policy Management ter beschikking te stellen. De opbrengst van de belegde
middelen zal worden aangewend ter dekking van de personeels- en exploitatiekosten
van de Stichting. Het is de Stichting verboden de beschikbaar gestelde bedragen
te beleggen in risicodragend vermogen. De overeenkomst met het Centrum liep
oorspronkelijk tot 31 december 2002 en is inmiddels verlengd tot 31 december
2006. Bij beëindiging van deze overeenkomst staan de belegde middelen
ter beschikking van de Staat.Diverse extra-comptabele vorderingenDiverse extra-comptabele vorderingen bestaat uit:Restfondsen bij de Wereldbank en VN-organisaties 20 454Te ontvangen rente op begrotingsleningen en garantiebetalingen 16 993Vorderingen RSS 3 435(huur) Waarborgsommen 3 823Vordering ministerie van Justitie inzake opvang asielzoekers 955Ingevorderde voorschotten 556Buiteninvordering gestelde vorderingen 214 46 430Het saldo restfondsen bij de Wereldbank en VN-organisaties betreft het
daar fysiek aanwezige saldo.Niet uit de saldibalans blijkende extra-comptabele vorderingenHet ministerie stelt geld beschikbaar voor de vorming van fondsen. Deze
fondsen dienen voor lange termijn financiering van OS-gerelateerde activiteiten.
Bij beëindiging van het fonds vloeien de resterende middelen terug naar
de Staat. Aangezien de einddatum van het fonds niet is bepaald en ook de vordering
niet vooraf is te bepalen, worden deze vorderingen niet in de saldibalans
opgenomen.10 Extra-comptabele voorschotten (debet 4 602 496
x EUR1000)Dit betreffen nog openstaande voorschotten, waarvan de uitgaven reeds
ten laste van de begroting zijn gebracht. Afwikkeling vindt plaats op basis
van ontvangen verantwoordingen.Ouderdomsanalyse voorschottenstandDankzij de introductie van een nieuw financieel systeem in 2003 is het,
in tegenstelling tot voorgaande jaren, mogelijk om een ouderdomsanalyse op
de voorschottenstand te geven. Als gevolg van de conversiewijze is het echter
niet mogelijk het saldo van tot en met 2002 verstrekte voorschotten nader
uit te splitsen. In navolgend overzicht wordt de ouderdomsanalyse van de voorschottenstand
gepresenteerd.Specificatie EUR x 1 000 Totaal20032002 en eerder– Voorschotten4 095 0801 948 0612 147 019– Voorschotten zacht446 705215 281231 424Totaal4 541 7852 163 3422 378 443    – Overige voorschotten38 383  – Overige voorschotten zacht22 328  Totaal overige voorschotten60 711  Totaal4 602 496  VoorschottenstandTen opzichte van 2002 is de voorschottenstand toegenomen met EUR 443,6
mln. De belangrijkste oorzaak van deze stijging is de gewijzigde systematiek
als gevolg van het in 2002 geïntroduceerde nieuwe voorschotten beheer
en -beleid. Voorschotten die door de uitvoerende organisatie wel verantwoord
zijn, maar waarop nog geen accountantsverklaring is ontvangen
worden sinds 2002 nog wel in de voorschottenstand opgenomen. Dit zijn de zgn.
«zachte» voorschotten. Ultimo 2003 is dit specifieke saldo ten
opzichte van 2002 met EUR 196,7 mln. gestegen tot EUR 469,0 mln.De Overige voorschotten bestaan uit voorschotten verstrekt aan de Nederlandse
Investeringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (NIO) en zgn. aanloopvoorschotten.
Deze laatste categorie zijn voorschotten die worden verstrekt aan ambtenaren
die worden uitgezonden naar Vertegenwoordigingen in het buitenland. Over deze
voorschotten wordt geen ouderdomsanalyse gegeven.Voorschottenstroom*  Saldo ultimo 2002WaardesprongOpeningsbalansOpboekingenAfboekingenSaldoHard3 886 528–/–
52 0613 834 4672 773 6812 474 6854 133 463Zacht272 302–/– 2 442269 8602 941 4722 742 298469 033Totaal4 158 830–/–
54 5034 104 3275 715 1525 216 9834 602 496* De voorschottenstroom wordt zowel positief als negatief «opgeblazen»
door correcties op foutieve boekingen.De specificatie van de openstaande voorschotten (> EUR 25 mln.) per 31
december 2003 is als volgt:WB Partnership Programma 239 667WHO Partnership Programma 218 178FMO uitvoering Oret-Miliev programma 2003–2004 139 343MFP-subsidie ICCO 2003–2006 108 346MFP-subsidie CORDAID 2003–2006 106 274MFP-subsidie NOVIB 2003–2006 95 573SNV-subsidie 2002–2006 81 289MFP-subsidie HIVOS 2002–2003 60 687Wereldbevolkingsfonds (UNFPA) 46 013FMO infrastructuurfonds voor de MOL's 45 300UNDP Partnership Programma 37 952Afghan Reconstruction Trust Fund 35 000UNICEF Immuniseringprogramma 31 385Rehabilitatiesteun Mozambique 29 937Programma Samenwerkende Opkomende Markten (PSOM 1998–2003) 28 919MFP-subsidie PLAN Nederland 2003–2006 28 170WB cofinancieringprogramma Onderwijsontwikkeling Tanzania 26 670MGFR-programma Kerala, India 25 500Macrosteun PRSP Tanzania 25 324Personele Samenw. met Ontwikkelingslanden (PSO-subsidie 2002–2003)
 25 000Macrosteun Wereldbank Macedonië 25 000Overige openstaande voorschotten (< EUR 25 mln.) 3 142 969Totaal 4 602 49611 Openstaande garantieverplichtingen (credit 1 212 653
x EUR1000)Dit betreffen door de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingssamenwerking
(NIO) onder staatsgarantie verstrekte kapitaalmarktleningen aan ontwikkelingslanden,
de garantstelling inzake Suriname (raffinaderij Staatsoliemaatschappij en
de in 2002 aangegane garantie t.o.v. het Ministerie van Financiën van
Suriname) en de garantstelling inzake de levering van Fokkers aan Ethiopië.Opbouw garantieverplichtingen:Garantieverplichtingen per 1 januari 2003 1 365 670Aangegane verplichtingen in 2003 + 1 800Tot betaling gekomen verplichtingen 2003 –/– 11 414Aflossingen ontwikkelingslanden 70 629 Consolidaties in 2003 43 092 Kwijtscheldingen Ontwikkelingslanden 4 986 Garantstelling Fokkers Ethiopië 4 763 Garantstelling Raffinaderij Suriname 6 160 Garantstelling Ministerie van Financiën Suriname 13 773 –/– 143 403Garantieverplichtingen per 31 december 2003 1 212 653De specificatie van de garantieverplichtingen (> EUR 25 mln.) per land
per 31 december 2003 luidt als volgt:Indonesië 373 919India 361 787Egypte 56 732Pakistan 46 257Jamaica 35 840Angola 31 547Kenia 30 365China 26 492Overige landen (< EUR 25 mln. per verplichting) 107 242Subtotaal 1 070 181Garantstelling Ministerie van Financiën Suriname 110 180Garantstelling Raffinaderij Suriname 14 000Garantstelling Fokkers Ethiopië   18 292Totaal 1 212 65312 Openstaande verplichtingen (credit 6 597 907
x EUR1000)Opbouw openstaande verplichtingen:Openstaande verplichtingen per 1 januari 2003 7 969 153Waardesprong als gevolg van introductie Corporate Rate –/– 148 568Openstaande verplichtingen per 1 januari 2003 (waardering tegen CR) 7 820 585Aangegane verplichtingen in 2003 + 8 306 503Tot betaling gekomen verplichtingen 2003 –/–
9 529 181Openstaande verplichtingen per 31 december 2003 6 597 907De oorzaken van de gedaalde verplichtingenstand zijn:– de herwaardering van de verplichtingenstand (als uitvloeisel van
de nieuw geïntroduceerde corporate rate) heeft geleid tot een waardedaling
van de verplichtingenstand van EUR 148,5 miljoen;– bij de reguliere beëindiging van een aantal projecten zijn
de totale kosten verbonden aan de uitvoering lager uitgevallen dan oorspronkelijk
begroot;– een aantal projecten werd voortijdig beëindigd;– bij een aantal projecten vonden projectonderdelen geen doorgang;– betalingen in vreemde valuta die in totaal kleiner zijn dan het
gecommitteerde bedrag, waarna de resterende committering wordt gedecommitteerd;– herwaardering van de resterende verplichting in vreemde valuta
(-/- EUR 97,8 mln).De specificatie van de openstaande verplichtingen (> EUR 25 mln.) per
31 december 2003 luidt als volgt:   Medefinancieringsorganisaties 1 262 650Waarvan:  – Icco338 418 – Hivos191 010 – Novib299 883 – Cordaid330 925 – Plan Nederland87 414 – Terre des Hommes15 000 Europees ontwikkelingsfonds 1 171 347Partnershipprogramma wereldbank 355 220Begrotingsmiddelen SNV 245 327FMO/ ORET-MILIEV 2003–2004 187 173NIO rentesubsidie 162 310FMO infrastructuurfonds voor de MOL's 131 801Global Environment Facility 126 622PSOM 2003–2009 112 187PSO subsidie 2003–2006 87 700Begrotingsmiddelen Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden 71 955Outputfinanciering KIT 2004–2007 66 500Programma voorlichting meningsvorming duurzame ontwikkeling 2003–2006 59 658Global Alliance for Vaccines and Immunisation 43 933IFAD VI 40 000Ghana/ gezondheidsector 2003–2006 37 215Bangladesh/ verbetering elektriciteitsvoorziening 31 577Nederlands Investerings Matching Fonds (NIMF) 30 442Prins Claus Fonds 2002–2011 29 130Tanzania / Onderwijssteun Ministerie van Onderwijs en Cultuur 28 768Ondersteuning Netherlands Institute for Multiparty Democracy 26 285India / aardbeving reconstructie RWSS 26 116Overige openstaande verplichtingen (< EUR 25 mln.) 2 263 991Totaal 6 597 907Niet uit de saldibalans blijkende verplichtingen:– Rente/Aflossing leningenportefeuille NIODe NIO financiert haar leningenportefeuille met opgenomen obligatieleningen,
onderhandse leningen en «Medium Term Notes». De Staat der Nederlanden
heeft zich garant gesteld voor de betaling van rente en aflossing. De nominale
waarde hiervan bedroeg per 31 december 2003 EUR 1 273 mln. (31 december
2002 EUR 1 455 mln.). Deze verplichting is niet in de saldibalans
opgenomen aangezien de door de NIO verstrekte leningen en de toekomstige rentesubsidies
reeds als garantieverplichting respectievelijk als acute verplichting zijn
opgenomen.– Verdragsmiddelen SurinameHet restant van de verplichting uit hoofde van de verdragsmiddelen Suriname
bedraagt EUR 146,9 mln. per 31 december 2003. Voor dit restant zijn nog geen
activiteiten gecommitteerd.– HervestigingsfondsIn 2002 is als gevolg van de vijfde kapitaalsuitbreiding van de Ontwikkelingsbank
van de Raad van Europa het bedrag waarvoor Nederland garant staat toegenomen
tot EUR 119,3 miljoen. De ophoging is deels een overheveling uit de reserves
van de Bank.Mutatieoverzicht verplichtingen
in EUR (x 1 000)SUBBELEIDSARTIKELopenstaande verplichtingen 1 jan. 2003 oude
waarderingwaardesprong a.g.v. invoering Corporate
Rateopenstaande verplichtingen 1 jan.
2003 nieuwe waar-deringaangegane verplichtingen
in 2003uitgaven ten laste van de begroting 2003openstaande verplichtingen 31 dec. 20031.Internationale Ordening      01Verenigde
Naties00054 76450 7923 97202OESO0004 5714 571003Bijdragen
Internationaal Recht812081227 0845 79622 10004AIV000457457005Overige
Bijdragen175– 317215815717306Internationaal Strafhof11 429– 111 42827 62414 16424 888Totaal
Beleidsartikel 112 416– 412 412114 65875 93751 133        2.Vrede, Veiligheid en Conflictbeheersing      01NAVO38503854 3213 5791 12702WEU0001 2811 01526603OVSE0005 6475 647004OPCW0001 2681 268005CTBTO0001 4201 420006Vredesfonds4 471– 94 4628 7828 2694 97507POBB/VB467– 234444 7802 8412 38308Subsidies en bijdragen2 77102 7715053 095181 Totaal Beleidsartikel 28 094– 328 06228 00427 1348 932        3.Humanitaire Hulp      01Noodhulp
ontwikkelingslanden29 736– 1 73827 998119 505134 34313 16002Noodhulp
niet-DAC landen350– 133373 9873 76456003Ontmijnings-
en kleine wapensfonds6 795– 1 1045 69149 39313 85641 22804VN-Vluchtelingenprogramma's00052 69852 698005Wereldvoedselprogramma00027 22727 227006Internationaal Comité Rode Kruis0001721720 Totaal Beleidsartikel 336 881– 2 85534 026252 982232 06054 948        4.Goed Bestuur, Mensenrechten en Vredesopb.      01Cent.
Programma GMV in Ontw.20 100– 1 44018 66023 05024 52517 18502Matra
/ Goed Bestuur57 523– 90056 62335 15328 54463 23203POBB/MR412– 403721 1011 10137204Gemeente-initiatieven0002 4962 4960 Totaal Beleidsartikel 478 035– 2 38075 65561 80056 66680 789        5.Europese Integratie      01Vierde
Eigen Middel EU0002 680 9352 680 935002BTW-afdrachten0001 195 6651 195 665003Landbouwheffingen000327 596327 596004Invoerrechten0001 382 0351 382 035005Matra
/ Pré Accessie19 396019 39616 33214 46321 26506Raad van
Europa0007 9007 900007Europese Bewustwording1190119952818253 Totaal Beleidsartikel 519 515019 5155 611 4155 609 41221 5186.Bilaterale Ontwikkelingssamenwerking      01Landenspec.
Sect. Samenwerking1 460 062– 101 0161 359 046375 583635 5591 099 07002Thematische
Samenwerking170 444– 6 773163 67126 44352 661137 45303Macro-georienteerde
Programmahulp207 482– 3 247204 235128 814202 383130 66604Deskundigenprogramma1 81311 8145 9196 91082305Garanties
Internat. Samenwerking00000006Rentesubs.
& App.kn NIO235 5530235 553– 41 09331 693162 76707Tijdelijke
Middelenvoorz. NIO00049 52549 525008Macro-steun niet DAC-landen4 266– 5063 7606 9244 7005 984 Totaal Beleidsartikel 62 079 620– 111 5411 968 079552 115983 4311 536 763        7.Programma's en Fondsen van de EU      01Europees Ontwikkelingsfonds1 286 18621 286 1880114 8411 171 347 Totaal Beleidsartikel 71 286 18621 286 1880114 8411 171 347        8.VN-Instellingen      01UNDP12 077– 112 07676 52487 1001 50002UNICEF19 489119 49029 31535 05913 74603UNFPA00061 03861 038004UNIFEM
/ INSTRAW0002 7892 789005UNAIDS00035 84835 848006UNCDF0007 2607 260007UNEP9 90009 9003 1324 6328 40008GEF/Monteal
Protocol85 385– 13 16972 21687 68233 276126 62209Verwoestijningsverdrag114– 1113127240010IFAD10 485010 48540 00010 48540 00011Gemeenschappelijk
Grondstoffenfonds1 205531 2584 2304225 06612Speciale
multilaterale activiteiten135 419– 1 107134 31218 60287 66865 24613Multilateraal deskundigenprogramma62 724– 1 35761 36716 16621 00656 527 Totaal Beleidsartikel 8336 798– 15 581321 217382 713386 823317 107        9.Internationale Financiële Instellingen      01WB-Partnership
Programma482 077– 9 696472 3813 14595 523380 00302IMF/PRGF34 034034 034010 21023 82403Speciale multi. activiteiten IFI's6 56906 569231466 446 Totaal Beleidsartikel 9522 680– 9 696512 9843 168105 879410 273        10.Samenwerking met Maatschappelijke Org.      01Medefinanc.
Particuliere Org.1 919 131– 11 919 130– 106 398445 5591 367 17302SNV334 3581334 359– 65084 277249 43203Kleine
plaatselijke activiteiten31 688031 688– 2 4966 75022 44204Speciale
activiteiten380 166– 6 685373 481171 336159 092385 72505Voorlichting
op het terrein74 866074 8665 13320 19859 80106Communicatieprogramma22 786– 2622 7602807 93615 10407Onderzoeksprogramma66 533– 40966 1249 61925 53550 208 Totaal Beleidsartikel 102 829 528– 7 1202 822 40876 824749 3472 149 885        11.Samenwerking o/h/t/v Internationaal Onderw.      01Internationaal Onderw. Porgramma60 11276060 872160 52185 051136 342 Totaal Beleidsartikel 1160 11276060 872160 52185 051136 342        12.Samenwerking met het Bedrijfsleven      01Bedrijfslevenprogramma350 5631350 564157 859117 9073 90 51602FMO275 3751275 37615 88282 964208 29403CBI00013 77613 7760 Totaal Beleidsartikel 12625 9382625 940187 517214 647598 810        13.Politieke en Economische Belangenbehartiging      01Programma
Kleine Projecten1 03491 0438 8888 6661 26502POBB /
Algemeen1 700– 571 64313 0598 4726 23003Voorzitterschappen
en Staatsbez.1 95501 9556 5588 26524804Diverse
Bijdragen000405405005Internationale Manifestatie0001201200 Totaal Beleidsartikel 134 689– 484 64129 03025 9287 743        14.Asiel, Migratie en Consulaire Dienstverlening      01Opvang
Asielzoekers000163 140162 60253802Asiel
en Migratie179101891 4841 13354003Consulaire
Dienstverlening0002 4122 412004Gedetineerdenbegeleiding280281 3201 22012805Overig788778652 7393 59014 Totaal Beleidsartikel 14995871 082171 095170 9571 220        15.Internationaal Cultuurbeleid      01Internationaal
Cultuurbeleid16 2794016 31913 82812 95117 19602Bijdragen aan Instituten1 44101 4414 7611 6604 542 Totaal Beleidsartikel 1517 7204017 76018 58914 61121 738        16.Geheim      01Geheim000000 Totaal Niet-beleidsartikel 1600000017.Nominaal en Onvoorzien      01HGIS indexering00000002Onvoorzien00023230 Totaal Niet-beleidsartikel 1700023230        18.Algemeen      01Apparaatsuitgaven49 946– 20249 744655 912676 29729 35902Koersverschillen0001371370 Totaal Niet-beleidsartikel 1849 946– 20249 744656 049676 43429 359         Totaal acute verplichtingen7 969 153– 148 5687 820 5858 306 5039 529 1 816 597 907        6.Bilaterale Ontwikkelingssamenwerking       Garantieverplichtingen      05Garanties
Internationale Samenwerking1 365 67001 365 670141 60311 4141 212 653 Totaal Beleidsartikel 61 365 67001 365 670– 141 60311 4141 212 653         Totaal garantieverplichtingen1 365 67001 365 670– 141 60311 4141 212 653         Totaal verplichtingen9 334 823– 148 5689 186 2558 164 9009 540 5957 810 56011. BIJLAGENBIJLAGE 1:VERDIEPINGSBIJLAGE    Beleidsartikel 1 Internationale
ordening(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)78 88779 76274Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)78 88779 76274    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)23 0862 811 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)23 0862 811     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr. 1)14 309– 79 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)14 309– 79     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 1 622– 6 555 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)114 66075 93974    Beleidsartikel 2 Vrede, veiligheid
en conflictbeheersing(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)32 79232 826905Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)32 79232 826905    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)– 1 646– 1 555 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)– 1 646– 1 555     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)889889 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst. 29 328,
nr. 1)889889     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 4 027– 5 01928Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)28 00827 141933    Beleidsartikel 3 Humanitaire hulp(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)213 962213 96232Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)213 962213 96232    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)29 00029 000 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)29 00029 000     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)– 14 538– 11 558 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)– 14 538– 11 558     4. Vast te stellen mutatie slotwet24 560659 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)252 984232 06332    Beleidsartikel 4 Goed bestuur,
mensenrechten en vredesopbouw (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)50 44081 827 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)50 44081 827     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)25 884– 15 856 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)25 884– 15 856     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr. 1)1 469– 3 417 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)1 469– 3 417     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 15 992– 5 886 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)61 80156 668     Beleidsartikel 5 Europese Integratie
(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)5 886 0895 888 089444 250Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)5 886 0895 888 089444 250    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr. 1)– 289 292– 290 921– 30 500Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)– 289 292– 290 921– 30 500    Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)– 49 014– 49 614– 6 000Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)– 49 014– 49 614– 6 000    4. Vast te stellen mutatie slotwet63 63461 86118 429Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)5 611 4175 609 415426 179    Beleidsartikel 6 Bilaterale ontwikkelingssamenwerking
(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)1 037 2731 111 19034 233Nota van Wijziging   Amendementen (kmst.28 600 V,
nr.16, 17 en 42)– 31 400– 31 400 1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)1 005 8731 079 79034 233    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)– 122 508– 130 50634 503Nota van Wijziging   Amendement (kmst.28 947, nr.7)– 17 924– 17 924 2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)– 140 432– 148 43034 503    Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)17 54711 593 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)17 54711 593     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 472 47251 891– 4 288Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)410 516994 84464 448    Beleidsartikel 7 Programma's en
fondsen van de EU (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)0100 071 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)0100 071 Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)0– 15 000 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)0– 15 000     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)029 769 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)029 769     4. Vast te stellen mutatie slotwet01 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)0114 841     Beleidsartikel 8 VN-instellingen
(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)405 819371 598860Nota van Wijziging   Amendement (kmst.28 600 V,nr.42)2 5002 500 1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)408 319374 098860    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)– 9 613– 676 Nota van Wijziging   Amendement (kmst.28 947, nr.7)17 92417 924 2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)8 31117 248     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)– 15 156– 8 834 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)– 15 156– 8 834     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 18 7564 318– 860Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)382 718386 8300    Beleidsartikel 9 Internationale
Financiële Instellingen (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)64 999127 865 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)64 999127 865     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)– 18 219– 23 590 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)– 18 219– 23 590     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)– 16 2922 283 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)– 16 2922 283     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 27 319– 677 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)3 169105 881     Beleidsartikel 10 Samenwerking
met maatschappelijke organisaties (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)153 457652 094 Nota van Wijziging   Amendement (kmst.28 600 V, nr.16 en 17)28 90028 900 1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)182 357680 994     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)26 84366 892 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)26 84366 892     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)– 16 43117 400 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)– 16 43117 400     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 115 941– 15 937 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)76 828749 349     Beleidsartikel 11 Samenwerking
op het terrein van Internationaal onderwijs (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)68 24886 469 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)68 24886 469     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)65 0000 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)65 0000     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)– 144– 2 544 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)– 144– 2 544     4. Vast te stellen mutatie slotwet27 4171 126 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)160 52185 051  Beleidsartikel 12 Samenwerking
met het bedrijfsleven (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)46 519252 757pmNota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)46 519252 757     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)72 6552 315 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)72 6552 315     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)68 019– 21 431 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)68 019– 21 431     4. Vast te stellen mutatie slotwet326– 18 993 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)187 519214 6480    Beleidsartikel 13 Politieke en
Economische belangenbehartiging (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)24 21524 215 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)24 21524 215     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)– 366– 366 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)– 366– 366     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)11 4256 022 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)11 4256 022     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 6 242– 3 941 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)29 03225 930     Beleidsartikel 14 Asiel, migratie
en consulaire Dienstverlening (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst.
28 600 V, nr. 1)203 593203 59318 859Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb
2003 183)203 593203 59318 859    Mutaties 1e suppletore begroting
(kmst.28 947, nr.1)182182270Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore
begroting (Stb. 2004, 42)182182270    Mutaties 2e suppletore begroting
(kmst.29 328, nr.1)– 30 609– 30 609 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore
begroting (kmst.29 328,nr.1)– 30 609– 30 609     4. Vast te stellen
mutatie slotwet– 2 069– 2 2052 024Totaal geraamd tevens realisatie
2003 (1+2+3+4)171 097170 96121 153    Beleidsartikel 15 Internationaal
Cultuurbeleid (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)14 01914 019 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)14 01914 019     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947,
nr.1)4949 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)4949     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)289289 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)289289     4. Vast te stellen mutatie slotwet4 233256 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)18 59014 613     Artikel 16 Geheim (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V,
nr. 1)pmpm Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)pmpm     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst. 28 947,
nr.1)   Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2004, 42)       Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328,
nr.1)   Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(kmst.29 328,nr.1)       4. Vast te stellen mutatie slotwet   Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)00     Artikel 17 Nominaal en onvoorzien
(EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)27 36727 367 Nota van Wijziging   Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)27 36727 367     Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)– 10 080– 10 080 Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)– 10 080– 10 080     Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)– 17 151– 17 151 Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)– 17 151– 17 151     4. Vast te stellen mutatie slotwet– 112– 112 Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)2424     Artikel 18 Algemeen (EUR1000)VerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2003 (kmst. 28 600 V, nr. 1)626 425630 62810 057Nota van Wijziging (kmst.28 600 V,nr.9)– 1 000– 1 000 Amendement   1. Vastgestelde begroting (Stb 2003 183)625 425629 62810 057    Mutaties 1e suppletore begroting (kmst.28 947, nr.1)21 70021 7004 600Nota van Wijziging   Amendement   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting (Stb. 2004, 42)21 70021 7004 600    Mutaties 2e suppletore begroting (kmst.29 328, nr.1)35 31935 31945 000Nota van Wijziging   Amendement   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting (kmst.29 328,nr.1)35 31935 31945 000    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 26 394– 10 21242 756Totaal geraamd tevens realisatie 2003 (1+2+3+4)656 050676 435102 413BIJLAGE 2:AANBEVELINGEN ALGEMENE REKENKAMERAlgemeenDe meeste aanbevelingen en verbeterpunten die de Algemene Rekenkamer (AR)
naar aanleiding van het jaarverslag 2002 noemt, waren reeds onderdeel van
beleid of zijn inmiddels onderdeel van beleid geworden. Om overlap met de
bedrijfsvoeringsparagraaf (onderdeel 7 van dit jaarverslag) te minimaliseren
beperkt Buitenlandse Zaken zich tot het hieronder noemen van maatregelen die
getroffen zijn naar aanleiding van aanbevelingen van de AR op de onderdelen
planning & control, risicoanalyse en integriteit. Wat betreft de aanbevelingen
van de AR met betrekking tot de conversie naar het nieuwe financiële
managementinformatiesysteem Piramide kunnen wij melden dat deze binnen de
planning heeft plaatsgevonden. Inmiddels is het systeem geïmplementeerd.Buitenlandse Zaken heeft een Management Action Control List opgesteld.
Op deze lijst staan alle overgenomen aanbevelingen van de AR, de directie
Audit en Toezichtbeleid (ATB) van het ministerie van Financiën en de
interne accountantsdienst (ACD). Voorts zijn de mate van prioriteit en het
tijdpad waarbinnen punten verbeterd moeten zijn benoemd. De opvolging van
de aanbevelingen wordt gemonitord door het Audit Committee en indien nodig
vindt in het SG/DG-beraad nader overleg plaats over te nemen besluiten ten
aanzien van de lijst. De lijst wordt besproken in het regulier overleg tussen
AR, ATB, ACD en de directie FEZ.Planning & Control– In de begroting 2004 zijn reeds de nodige verbeterslagen gemaakt
ten aanzien van het concretiseren van doelstellingen, het koppelen van middelen
aan doelstellingen en het stroomlijnen van de begroting met de interne jaarplancyclus.
De begroting 2005 zal nog beter aansluiten op de eisen van VBTB door een vernieuwde
thematische indeling.– Met de ontwikkeling van een risicoanalyse voor de bedrijfsvoering
in brede zin is door middel van de implementatie van het referentiekader mededeling
bedrijfsvoering reeds een start gemaakt. Het instrument risicoanalyse is in
2002 in zowel de begrotingcyclus als de jaarplancyclus geïntroduceerd.
In 2003 stond de verdere ontwikkeling van het instrument centraal (als onderwerp
tijdens de terugkomdagen voor hoofden bedrijfsvoering op de posten, bedrijfsvoeringconferenties,
controllersoverleggen en zomercursussen) en inmiddels is de risicoanalyse
systematisch ingebed in de planning- en controlecyclus (begroting 2004 en
aanschrijving jaarplancyclus 2003/2004).– In 2003 heeft het SG/DG-beraad een stappenplan aangenomen dat
zal moeten leiden tot een betere evaluatieprogrammering. Medio 2004 kan met
de nieuwe evaluatieprogrammering een oordeel worden gegeven over het succes
hiervan.– Het Nieuw Visum Informatie Systeem (NVIS), waarmee de kwaliteit
van de visumverlening verder kan worden verbeterd, is nog niet gereed voor
implementatie. De ontwikkeling van een functioneel ontwerp bleek complexer
dan bij aanvang was voorzien. Beoogd wordt het NVIS te koppelen aan de Basis
Voorziening Vreemdelingen (BVV), een systeem waarmee uitwisseling van informatie
tussen de verschillende partners in de vreemdelingenketen mogelijk is.Risicoanalyse– In het plaatsingproces van de afgelopen zomer is per medewerker
bepaald welke cursussen in de overplaatsing gevolgd dienden te worden. Voor
de plaatsing van 2004 wordt dezelfde zorgvuldigheid betracht. Voor wat betreft
het toetsen van kennis wordt gedacht aan maatregelen om het volgen van opleidingen
een meer verplicht karakter te geven, meer toetsvragen in te bouwen in de
opleidingen en het rendement van de opleidingen te verhogen.– Deze zomer zijn wederom cursussen voorschotten en financieel beheer
gegeven en is er tijdens regionale bedrijfsvoeringconferenties ruim aandacht
hieraan geschonken. Ook bij piramidetrainingen wordt aan het aspect voorschotten
aandacht gegeven. Dit onderdeel wordt in 2004 nog verder uitgewerkt.– Eind september 2003 is een werkgroep «Voorschotten»
samengesteld. Deze heeft als opdracht de bestaande procedures inzake het beheer
van voorschotten tegen het licht te houden met als doel de regelgeving waar
mogelijk te vereenvoudigen en meer toegankelijk te maken. De eerste aanbevelingen
worden medio 2004 verwacht. De resultaten worden meegenomen in het project
«Vernieuwing Handboek Bedrijfsvoering Buitenlandse Zaken (HBBZ)».– De werking van het vernieuwde voorschottenbeheer zal aanmerkelijk
verbeteren door een consequente en correcte toepassing van de Checklist Organisational
Capacity Assessment (COCA-lijst). Hiertoe is een COCA-database ontwikkeld.
Inmiddels is deze operationeel en is onderdeel van beheersconferenties en
cursussen. Met behulp van de database kunnen ambassades en beleidsdirecties
gebruik maken van elkaars kennis en gegevens over organisaties, die zij in
de database invoeren. Het monitoren van de kwaliteit van de gegevens blijft
een punt van aandacht.– Buitenlandse Zaken heeft zich voorgenomen om te starten met een
groeinotitie begrotingssteun, af te ronden en aan de Tweede Kamer aan te bieden
in 2005. Er is gekozen voor een groeinotitie omdat het bouwwerk van beoordelingen
(track record, onderliggende appreciatiekaders) in 2004 moet worden voltooid.
Het genoemde bouwwerk zal bijvoorbeeld bestaan uit appreciaties voor ondernemersklimaat,
goed bestuur, Public Finance Management (PFM), Poverty Reduction Strategy
Papers (PRSP) en harmonisatie. De benodigde appreciatiekaders zijn thans ten
dele gereed en operationeel, ten dele nog in ontwerpfase. Tevens zal in 2004
uitwerking worden gegeven aan de notie van «notional earmarking».
Al deze bouwstenen zullen in 2004 operationeel worden. In 2005 zal de ervaring
nog tot aanpassing kunnen leiden, waarna het geheel met het aan te passen
beleidsverhaal later in dat jaar kan worden afgerond.Integriteit– In 2003 is de definitieve Gedragscode Buitenlandse Zaken gereed
gekomen. De gedragscode zal begin 2004 verschijnen, samen met een overzicht
van relevante regelgeving plus een overzicht van integriteitmeldpunten binnen
Buitenlandse Zaken. De ontwikkeling van de gedragscode is gebruikt om integriteit
binnen de gehele organisatie onderwerp van gesprek te maken om zo de bewustwording
op dit vlak te bevorderen. De verwachting is dat begin 2004 een coördinator
integriteit benoemd zal worden.BIJLAGE 3:SANCTIES EN MALVERSATIESIn de nota Beheer en Toezicht die in 1998 aan de Tweede Kamer werd voorgelegd
(TK 25 860, nr. 1), is toegezegd dat het parlement bij de jaarlijkse
rekening van het ministerie van Buitenlandse Zaken geïnformeerd zal worden
over de bij het ministerie aangemelde gevallen van malversaties en onregelmatigheden,
en gevallen waarbij wederpartijen hun contractuele of subsidieverplichtingen
niet zijn nagekomen. Ter uitvoering van deze toezegging werd de directie Juridische
Zaken van het ministerie aangewezen als centraal meldpunt.Evenals voorgaande jaren zijn ook in 2003 een aantal gevallen van wanprestatie
onder de aandacht van de dienst Juridische Zaken gebracht, zowel met betrekking
tot contractpartijen als subsidieontvangers. In veel gevallen betrof het tekortkomingen
in de verantwoordingsverplichting. Soms volstond het uitsturen van één
of meerdere rappels waarna de betreffende wederpartijen alsnog hun verplichtingen
behoorlijk nakwamen. In enkele gevallen moest worden overgegaan tot ontbinden
van de overeenkomst, of intrekken van de subsidie, en het terugvorderen van
verleende voorschotten. Ook moest in enkele gevallen, nadat terugvorderingacties
niet tot de beoogde resultaten leidden, uit doelmatigheidsoverwegingen besloten
worden tot buiteninvorderingstelling van de vordering.Het sanctiebeleid wordt zowel ten aanzien van privaatrechtelijke als volkenrechtelijke
wederpartijen en overheden toegepast.BIJLAGE 4:AFKORTINGENLIJSTACBFAfrican Capacity
Building FoundationACSLanden in Afrika,
in het Caraïbisch gebied en in de Stille OceaanAfDBAfrican Development
BankAIVAdviesraad Internationale
VraagstukkenALNAPActive Learning
Network on Accountability and PerformanceAMAMinderjarige AsielzoekerAMIBAfrican Mission in
BurundiARTFAfghanistan Reconstruction
Trust FundASEMAsia-Europe MeetingAUAfrikaanse UnieAVVNAlgemene Vergadering
der Verenigde NatiesBNPBruto Nationaal ProductBNPPBank Netherlands
Partnership ProgrammeBVVBasis Voorziening
VreemdelingenBMZBundesministerium
für Wirtschaftliche Zusammenarbeit und EntwicklungBTZRBesluit Tegemoetkoming
Ziektekosten RijkspersoneelBuZAMinisterie van Buitenlandse
ZakenCAPConsolidated Appeal
ProcessCBICentrum voor de Bevordering
van Import uit ontwikkelingslandenCBKConflict Beleids KadersCBLCentraal Bureau LevensmiddelenhandelCDDHComité Directeur
pour les Droits de l'HommeCDMClean Development
MechanismCDMGEuropese Commissie
voor IntegratieCFAACountry Financial
Accountability AssessmentCGIARConsultative Group
for Agricultural ResearchCIDACanadian International
Development AgencyCIMICCivil and Military
Co-operationCNVChristelijk Nationaal
VakverbondC&OCultuur &
OntwikkelingCOCAChecklist Organisational
Capacity BuildingCoRIACoördinatie
Commissie voor Internationale AangelegenhedenCSOCivil Society OrganisationCSPCountry Strategy PaperCTBT(O)Comprehensive
Nuclear Test Ban Treaty (Organisation)CWChemische WapensCWVConventionele Wapens
VerdragDACDevelopment Assistance
CommitteeDANIDADanish International
Development AgencyDBBDirecties Buitenlandse
BetrekkingenDDIDirectie Documentatie
en InformatievoorzieningDDRDemobilisation Disarmament
reintegrationDfIDDepartment for International
Development (VK)DGISDirectoraat Generaal
Internationale SamenwerkingDGRCDirectoraat Generaal
Regiobeleid en Consulaire ZakenDFIDDepartment for International
DevelopmentDOVDuurzaam ontwikkelingsverdragDRCDemocratic Republic
of CongoDSADebt Sustainability
AnalysisDVBDirectie VeiligheidsbeleidEAIFEmerging African
Infrastructure FundEASAEuropean Air Safety
AgencyEBRDEuropean Bank for
Reconstruction and DevelopmentECEuropese CommissieECDPMEuropean Centre
for Development Policy ManagementECERExpertise Centrum
Europees RechtECHOEuropean Committee
Humanitarian OfficeECIRExpertise Centrum
Internationaal RechtEcoFinRaad voor Economische
en Financiële ZakenECOMOGWest-Afrikaanse
VredesmachtECOSOCEconomic Community
and Social CouncilECOWASEconomic Community
of West African StatesEFAEducation for AllEFTAEuropean Fair Trade
AssociationEGEuropese GemeenschapEHRMEuropees Hof voor
de Rechten van de MensEKIExport Krediet- en
InvesteringsverzekeringenEMSAEuropean Maritime
Safety AgencyEOFEuropees OntwikkelingsfondsEREuropese RaadEUEuropese UnieEUMMEU Monitoring MissionEUPMEU-geleide Politie
MissieEUROJUSTSamenwerkingsverband
van officieren van justitie uit de EU-landenEVDEconomische VoorlichtingsdienstEVDBEuropese Veiligheids-
en DefensiebeleidEZEconomische Zaken,
ministerie vanFAOFood and Agricultural
OrganisationFEMIPEuro-Mediterrane
Faciliteit voor Investeringen en PartnerschapFEZDirectie Financieel-Economische
ZakenFMMForeign Ministerial
MeetingFMOFinancieringsmaatschappij
OntwikkelingslandenFTIFast Track InitiativeGBVBGemeenschappelijk
Buitenlands en VeiligheidsbeleidGCAGlobal Coalition for
AfricaGEFGlobal Environment
FacilityGFATMGlobal Fund to Fight
Aids, Tuberculosis and MalariaGGFGemeenschappelijk
Grondstoffen FondsGGOGenetisch Gemodificeerde
OrganismenGIGemeentelijke InitiatievenGLBGemeenschappelijk
LandbouwbeleidGMVGoed bestuur, Mensenrechten
en VredesopbouwGTZDeutsche Gesellschaft
für Technische ZusammenarbeitHDCHandels Documentatie
CentrumHGISHomogene Groep Internationale
SamenwerkingHIPCHeavily Indebted
Poor CountriesIAEAInternational Atomic
Energy AgencyIBOInterdepartementaal
BeleidsonderzoekIBTAInvesteringsbevordering
en Technische AssistentieICBInternationaal CultuurbeleidICCInternational Criminal
CourtICRCInternationaal Comité
van het Rode KruisICTInformatie- en communicatietechnologieIDAInternational Development
AssociationIDEAInstitute for Support
of Democracy and Electoral AssistanceIFADInternational Fund
for Agricultural DevelopmentIFCInternational Finance
CorporationIFIInternationale Financiële
InstellingenIGADIntergovernmental
Authority on DevelopmentIGCIntergouvernementele
ConferentieIIAInter Institutioneel
AkkoordILOInternational Labour
OrganisationIMDInstitute for Multi-party
DemocracyIMFInternational Monetary
FundINSARAGInternational
Search and Rescue Advisery GroupINSTRAWInternational
Research and Training Institute for the Advancement of WomenIOBInspectie Ontwikkelingssamenwerking
en BeleidsevaluatieIOMInternationale Organisatie
voor MigratieIPAPIndividual Partnership
Action PlanISAFInternational Security
Assistance ForceITCInternational Trade
CentreJIJoint ImplementationJICAJapan International
Cooperation AgencyKAPKleine Ambassade ProjectenKFOKanaal Financierings
OvereenkomstKITKoninklijk Instituut
voor de TropenKMARKoninklijke MarechausseeKPAKleine Plaatselijke
ActiviteitenLDCLeast Developped CountriesLPDLanding Platform DockLTOLand- en Tuinbouw
OrganisatieLVRLandbouw- en Visserij
RaadM&OMisbruik en Oneigenlijk
gebruikMANPADSMan Portable Air
Defense SystemsMAPMillennium Africa
ProgrammeMATRA(Programma) Maatschappelijke
TransformatieMDGMillennium Development
GoalsMEDAEuro-Mediterraan
PartnerschapprogrammaMERCOSURGemeenschappelijke
Markt van Argentinië, Brazilië, Paraguay en UruguayMFOMedefinancieringsorganisatieMFPMedefinancieringsprogrammaMILIEVMilieu en Economische
VerzelfstandigingMJSPMeerjarig Strategisch
PlanMKBMidden- en KleinbedrijfMKZMond- en KlauwzeerMOLMinst Ontwikkeld LandMOPANMultilateral Organisations
Performance NetworkMoUMemorandum of UnderstandingMTRMid-term ReviewMVVMachtiging Voorlopig
VerblijfNAVONoord-Atlantische
VerdragsorganisatieNBSONetherlands Business
Support OfficesNCDONationale Commissie
voor internationale samenwerking en Duurzame OntwikkelingNDEPNorthern Dimension
Environmental Development FundNEPADNew Partnership
for African DevelopmentNFPNetherlands Fellowships
ProgrammeNGONiet-Gouvernementale
OrganisatieNIMFNederlands Inversterings
Matching FondsNIONederlandse Investeringsbank
voor OntwikkelingslandenNORADNorwegian Agency
for Development CooperationNORDIC+Gelijkgezinde
donoren: Denemarken, Finland, Ierland, Nederland, Noorwegen, Zweden en het
VKNOVIBNederlandse Organisatie
voor Internationale BijstandNPTProgramma voor institutionele
versterkingNPVNon-Proliferatie VerdragNUFFICNetherlands Universities
Foundation for International CooperationNVISNieuw Visum Informatie
SysteemOCHAOffice for the Coordination
of Humanitarian AffairsODAOfficial Development
AssistanceOEFOperatie Enduring
FreedomOESOOrganisatie voor
Economische Samenwerking en OntwikkelingOPCWOrganisation for
the Prohibition of Chemical WeaponsORETOntwikkelingsrelevante
ExporttransactiesOVSEOrganisatie voor
Veiligheid en Samenwerking in Europa (ook: OCSE: Organization for Security
and Cooperation in Europe)PCAPProgramma Culturele
Ambasade ProjectenPFMPublic Finance ManagementPICBProgramma Internationaal
CultuurbeleidPKPProgramma Kleine ProjectenPOBBProgramma Ondersteuning
Buitenlands BeleidPOP'sPersistent Organic
PollutantsPPSPubliek Private SamenwerkingPRGFPoverty Reduction
and Growth FacilityPRSPPoverty Reduction
Strategy PaperPSIProliferation Security
InitiativePSIAPoverty and Social
Impact AnalysisPSOPartnerschap- en samenwerkingsovereenkomstPSOProgramma Personele
Samenwerking met OntwikkelingslandenPSOMProgramma Samenwerking
Opkomende MarktenPUMProject Uitzending
ManagersRAWOORaad van Advies
voor het Wetenschappelijk Onderzoek in het kader van OntwikkelingssamenwerkingREANReturn and Emigration
of Aliens from The NetherlandsRNTCRadio Nederland Training
CentreRPE(R)Regeling Prestatiegegevens
en Evaluatieonderzoek (Rijksoverheid)RQAReturn of Qualified
AfghansRvERaad van EuropaSAFStability Assessment
FrameworkSAPStabilisatie en Associatie
ProcesSARSLongziekteSCCFSpecial Climate Change
FundSERSociaal Economische
RaadSFIRStabilisatiemacht
voor IrakSFORStabilisation ForcesSGPStabiliteits- en GroeipactSGVNSecretaris-Generaal
van de Verenigde NatiesSICAStichting Internationale
Culturele ActiviteitenSIDASwedish International
Development AgencySIISamenwerking Internationale
InstellingenSIPPOSwiss Import Promotion
OrganisationSNVNederlandse OntwikkelingsorganisatieSPLM/AOpstandelingenbeweging
in zuidelijk SoedanSWAPSector Wise ApproachTMFThematische MedefinancieringT&OTerug- en Overname
OvereenkomstTRIPTrade Related Intellectual
Property rightsUNAIDSVN-AidsprogrammaUNCDFUnited Nations Capital
Development FundUNCIVPOLPolitiecomponent
van VN-vredesmacht UNFICYP op CyprusNCLOSUnited Nations Convention
on the Law of the SeaUNCTADUnited Nations
Conference on Trade and DevelopmentUNDGOUnited Nations Development
Group OfficeUNDPUnited Nations Development
ProgrammeUNECEUnited Nations Economic
Commission for EuropeUNEPUnited Nations Environment
ProgrammeUNESCOUnited Nations
Educational, Scientific and Cultural OrganisationUNFPAUnited Nations Population
FundUNHCRUnited Nations High
Commissioner for RefugeesUNICEFUnited Nations
Children's FundUNIDROITInternational
Institute for the Unification of Private LawUNIFEMUnited Nations
Development Fund for WomenUNMILVN-vredesmacht LiberiaUNMEEUnited Nationa Mission
in Ethiopia and EritreaUSAIDUnited States of
America Agency for International DevelopmentUWV USZOUitvoeringsinstantie
van het Rijk voor wachtgelden, WW-uitkeringen en bovenwettelijke uitkeringenVBTBVan Beleidsbegroting
tot BeleidsverantwoordingV&IVreemdelingenzaken
& IntegratieVMDOVoorlichting Meningsvorming
Duurzame OntwikkelingVMPVakbondsmedefinancieringsprogrammaVNVerenigde NatiesVNGVereniging van Nederlandse
GemeentenVRVeiligheidsraadWBWereldbankWEUWest-Europese UnieWEHABWater, Energy, Health,
Agriculture and BiodiversityWFPWorld Food ProgrammeWHOWorld Health OrganisationWKKWarmte Kracht KoppelingWSSDWorld Summit Sustainable
DevelopmentWTOWorld Trade OrganisationWWFWorld Water ForumBIJLAGE 5:TREFWOORDENREGISTERACS 59, 79, 150Afghanistan 12, 28, 29, 30, 39, 40, 44, 106, 110, 111, 115, 118, 143,
148Afrika 6, 12, 13, 16, 20, 30, 40, 44, 58, 59, 63, 72, 73, 74, 75, 89,
94, 95, 99, 100, 102, 105, 107, 113, 135, 164, 167AIDS 16, 65, 69, 71, 76, 85, 153AIV 27, 44, 142, 188ALA 174Algemene Rekenkamer 5, 7, 8, 10, 203Ambtsbericht 115, 116, 117Apparaatskosten 10, 27, 38, 43, 48, 61, 77, 80, 84, 91, 96, 98, 104, 114,
122, 126, 129, 133, 147, 149, 169Apparaatsuitgaven 10, 129, 130, 131, 132Armoedebeleid 73Armoedevermindering 12, 19, 20, 92, 97, 101Asielbeleid 117Asiel 5, 18, 19, 53, 116, 117, 118, 119, 122, 130, 136, 139, 158, 159,
191, 200Asielzoekers 18, 19, 53, 115, 116, 117, 118, 122, 158, 159, 184, 191Azië 13, 24, 30, 32, 47, 58, 59, 109, 135Balkan 16, 29, 44, 57, 58, 101, 102, 109, 157Basic education 63, 68Bedrijfsleven 5, 16, 25, 27, 72, 73, 75, 95, 99, 100, 103, 104, 113, 130,
139, 156, 164, 165, 166, 191, 199Bedrijfslevenprogramma 104, 157, 191Bedrijfsvoering 5, 7, 9, 99, 134, 135, 136, 137, 167, 203, 204Begrotingssteun 71, 72, 73, 76, 135, 204Beleidskaders 19, 39, 40, 44, 85, 125Beursverlening 97Bilaterale betrekkingen 18, 19, 105, 109, 136Bilaterale hulp 62, 72, 135Bilaterale ontwikkelingssamenwerking 5, 16, 44, 62, 77, 97, 139, 147,
196Cancún 17, 25, 74, 83CAP 40, 41CBI 5, 9, 10, 100, 101, 104, 141, 156, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167,
168, 171, 173, 191CDM 55, 60China 18, 53, 59, 74, 111, 119, 186CIMIC 12, 30, 40Civil society 92Clingendael 47, 106Coherentie 16, 17, 32, 57, 59, 74, 75, 78, 90, 95Conflictbeheersing 5, 38, 39, 113, 130, 135, 139, 143, 188, 194Conflictpreventie 12, 44, 47, 111, 113Consolidated Appeal Process 40Consulaire dienstverlening 5, 18, 120, 122, 136, 139, 158, 159Conventie 6, 14, 18, 49, 50, 78, 107CORDAID 185Corporate rate 132Corruptie 45, 46, 47, 53, 73Crisisbeheersing 12, 28, 31, 34CSO 94, 95CTBTO 35, 38, 143, 188Cultureel erfgoed 19, 123, 125Cultuurbeleid 123, 124, 126, 159, 191, 201Cultuur 19, 74, 110, 123, 124, 125, 155, 187Cyprus 11, 56, 60, 107, 108DAC 39, 42, 43, 62, 69, 70, 71, 77, 78, 83, 101, 102, 117, 144, 147, 149,
188, 189Democratisering 32, 46, 58Deskundigenprogramma 77, 84, 147, 148, 150, 152, 189Donorcoördinatie 64, 69, 71DOV 26EBRD 106, 149, 153ECHO 41ECOSOC 81, 82ECOWAS 30, 113Education for All 85, 153, 155EHRM 61Enduring Freedom 12, 28EOF 79EUPM 16, 29, 33Europese Commissie 19, 26, 55, 56, 60, 70, 91, 111, 119Europese integratie 5, 14, 19, 49Europese Raad van Kopenhagen 57Europese Raad van Sevilla 53Europese Raad van Tampere 53, 118Europese Rekenkamer 79Evaluatie 10, 16, 41, 42, 45, 52, 64, 69, 71, 73, 76, 81, 82, 85, 87,
90, 92, 93, 98, 99, 100, 101, 102, 106, 112, 124, 134, 136, 137, 154, 164,
167, 203EVDB 16, 33, 107FAO 82, 148Financieel beheer 136, 204FMO 100, 101, 102, 103, 104, 156, 157, 185, 187, 191Garanties 56, 77, 147, 148, 189, 192Gedetineerdenbegeleiding 121, 191Geïntegreerd buitenlands beleid 16, 105GEF 25, 84, 150, 152, 189Gender 20, 45, 62, 68, 69, 71, 74, 75Gezondheidszorg 51, 65, 66, 67, 68Global Coalition for Africa 113GMV 44, 48, 64, 65, 66, 67, 145, 188Goed bestuur 15, 16, 34, 44, 45, 48, 73, 112, 139, 145, 195, 204Handelspolitiek 25HGIS 9, 105, 106, 123, 128, 129, 160, 192HIVOS 74, 154, 155, 185Humanitaire hulp 5, 39, 40, 41, 42, 43, 78, 111, 130, 139, 144, 195IBTA 100, 157ICCO 185ICC 134IDA 64, 82, 88, 89, 91ILO 82, 103IMF 45, 72, 75, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 149, 152, 189Indonesië 30, 63, 65, 107, 111, 124, 148, 186Institut Néerlandais 159Institutionele capaciteit 68Internationaal cultuurbeleid 5, 19, 123, 124, 126, 130, 139, 159Internationaal strafhof 27, 142Internationale financiële instellingen 5, 130Internationale ordening 5, 19, 21, 27, 44, 130, 134, 139, 142, 194IOB 41, 45, 71, 73, 93, 124Irak 6, 11, 30, 39, 40, 44, 57, 102, 109, 110, 122, 144, 157, 161Jaarplancyclus 10, 45, 203Justitie 11, 18, 37, 57, 68, 115, 116, 117, 120, 125, 184Kanaalfinanciering 39, 41, 42Kanselarijrechten 122, 158KIT 74, 97, 98, 156, 187Landbouwbeleid 15, 52, 75Landmijnen 28Macrohulp 62, 72, 135Marokko 53, 58, 110, 119Massavernietigingswapens 15, 16, 28, 34, 35, 57MEDA 79Medefinanciering 18, 39, 92, 93, 96, 135, 154, 187Medefinancieringsprogramma 18, 92, 93, 154Mensenrechten 5, 23, 24, 29, 44, 45, 48, 58, 60, 107, 108, 111, 112, 130,
139, 145, 188, 195MFP 92, 93, 95, 154, 185Migratie 5, 18, 19, 53, 58, 115, 117, 118, 119, 120, 122, 130, 136, 139,
158, 159, 191, 200Milieu 15, 16, 17, 21, 23, 26, 32, 34, 51, 52, 53, 54, 55, 62, 63, 64,
65, 66, 67, 68, 102, 151, 154, 155Millennium Development Goals 16, 59, 62, 63, 81, 82, 85, 89Natuurrampen 39NAVO 12, 15, 16, 19, 21, 28, 29, 32, 33, 34, 36, 38, 109, 143, 188NBSO 106Nederlandse Antillen en Aruba 112Netherlands Business Support Office 106NGO 18, 39, 41, 42, 45, 91, 92, 112NIMF 101, 102, 157, 187NIO 77, 101, 147, 149, 182, 183, 185, 187, 189Non-proliferatie 16, 28, 35, 58, 107Non-prolife 58Noodhulp 39, 41, 42, 43, 144, 188NOVIB 185OCHA 40, 41, 42ODA 12, 59, 71, 73, 82, 83, 92, 103, 108, 117, 160, 161OESO 17, 27, 47, 69, 70, 82, 142, 188Onderwijs 5, 16, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 72, 85, 97, 98, 123, 130,
139, 148, 155, 156, 165, 185, 187, 199Onderzoek 7, 16, 22, 46, 47, 53, 71, 75, 76, 81, 86, 89, 94, 95, 96, 98,
108, 111, 116, 117, 120, 133, 154, 156, 161, 164, 165, 191Ontmijning 43, 144Ontmijnings- en kleine wapensfonds 188Ontwapening 23, 34OPCW 35, 38, 143, 188ORET/MILIEV 101, 157OVSE 6, 11, 13, 14, 19, 24, 28, 30, 31, 32, 36, 37, 38, 45, 60, 106, 107,
109, 135, 143, 158, 188Ownership 71, 72, 82, 85Particuliere sector 67, 99, 103Partnerschapprogramma 87, 88, 103PCAP 123PKP 106Plattelandsontwikkeling 66, 67POBB 38, 48, 106, 114, 143, 145, 157, 158, 188, 191Postennet 41, 105, 106, 112, 113, 129Pre-accessie 56, 146Prestatiemeting 75PRSP 16, 47, 62, 69, 70, 71, 72, 73, 75, 76, 85, 86, 94, 135, 153, 154,
185, 204PSI 15, 35, 85, 91PSOM 99, 157, 185, 187PSO 93, 109, 155, 157, 185, 187Public diplomacy 58, 110PUM 99, 100, 157Raad van Europa 6, 14, 23, 24, 59, 60, 61, 146, 188, 189Rechtsorde 21Regionale benadering 12, 16, 113Rusland 18, 23, 25, 33, 35, 36, 53, 58, 106, 107, 109, 119, 126, 158Samenwerking Internationale Instituten 97Sancties 5, 10, 53, 57Schuldverlichting 73, 99Sectorale benadering 62SFOR 29, 30SICA 124, 125, 126SNV 47, 93, 96, 154, 155, 185, 187, 190Sterrensysteem 106Sub-Sahara Afrika 12, 16, 113Subsidie 17, 38, 39, 40, 74, 77, 92, 93, 95, 97, 98, 101, 126, 142, 143,
147, 148, 149, 154, 155, 185, 187, 188, 205Suriname 26, 63, 67, 112, 148, 186, 188Uitbreiding 11, 15, 18, 21, 22, 32, 35, 37, 56, 58, 60, 75, 99, 107, 111,
131, 134, 157, 188UNAIDS 82, 84, 150, 151, 189UNCDF 84, 150, 189UNCTAD 75, 100, 166UNDG 82UNDP 27, 41, 71, 75, 82, 84, 90, 144, 150, 151, 185, 189UNEP 82, 84, 150, 151, 152, 189UNFPA 82, 84, 150, 185, 189UNHCR 18, 39, 41, 42, 115, 117, 118UNICEF 41, 42, 64, 82, 84, 150, 151, 185, 189UNIFEM 84, 150, 151, 189Utstein 46, 47VBTB 9, 10, 203Veiligheid 5, 11, 12, 13, 15, 16, 18, 19, 20, 23, 26, 28, 30, 31, 32,
33, 34, 38, 44, 47, 49, 53, 54, 55, 56, 57, 78, 109, 110, 111, 112, 118, 130,
131, 135, 139, 143, 144, 188, 194Veiligheidsraad 11Verenigde Staten 11, 12, 17, 72, 109, 110, 112Vierde eigen middel 61, 146Visumverlening 18, 115, 116, 136, 203VN-instellingen 41, 64, 81, 82, 84, 90, 130, 139, 150, 197Voedselveiligheid 52Voorzitterschap 6, 13, 14, 19, 23, 24, 28, 30, 31, 32, 35, 36, 41, 42,
46, 49, 50, 51, 52, 59, 60, 61, 109, 114, 135, 147, 157, 158, 161, 191Vredesfonds 30, 38, 110, 143, 188Vredesopbouw 5, 44, 47, 48, 145, 195Vredesoperaties 28, 29, 30, 33Wapenbeheersing 34, 35, 36Waterbeheer 68Wereldbank 47, 70, 71, 75, 81, 82, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 153, 183,
184, 185WEU 38, 143, 188WFP 41, 42WHO 60, 82, 142, 185WTO 17, 25, 58, 74, 75, 113, 166, 167Zuid-Afrika 19, 68, 113, 123, 125XNoot1Bangladesh, Bolivia, Burkina Faso, Ethiopië, Eritrea (nieuw op te
starten programma), India (afbouw), Indonesië, Jemen, Mali, Mozambique,
Suriname, Tanzania, Uganda, Zambia, Zuid-Afrika.XNoot1Denemarken, Finland, Ierland, Nederland, Noorwegen, Zweden en het VK.XNoot1Artikel III-218 t/m 223 Ontwerpverdrag tot vaststelling van een grondwet
voor Europa. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29540-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl