Doelmatigheid en spreiding van abortusklinieken; Verslag algemeen overleg over het rapport 'De WAZ in de praktijk: een onderzoek naar de naleving van de Wet afbreking zwangerschap'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25520, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

30-03-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25520 nr. 2

12-03-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25520Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 25600-XVIToon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 520Doelmatigheid en spreiding van abortusklinieken25 600 XVIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1998nr. 2VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 12 maart 1998De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op 11 februari 1998 overleg gevoerd met minister Borst-Eilers
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– het rapport «De WAZ in de praktijk: een onderzoek naar
de naleving van de Wet afbreking zwangerschap» van de inspectie voor
de gezondheidszorg (VWS-97–596), het kabinetsstandpunt terzake (25 000-XVI,
nr. 64), alsmede beantwoording van de vragen naar aanleiding van het rapport
(BWS-97–1379);– de notitie over de doelmatigheid en spreiding van abortusklinieken
(25 520, nr. 1).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Rouvoet (RPF), die mede namens het GPV sprak, merkte
op dat de Wet afbreking zwangerschap een compromis is met als centrale begrippen
de noodsituatie van de vrouw die, om welke reden dan ook, ongewenst zwanger
is en voorwaarden als de vijf dagen bedenktijd en het verplicht bespreken
van mogelijke alternatieven. Hij vond echter dat het onvoldoende recht doet
aan de beschermwaardigheid van het ongeboren menselijk leven.De WAZ is het gevolg van een verschuiving van de normerende functie van
de wet naar de procedurele, bemiddelende functie. De wet ontbeert normatief
gezag. Dat bleek ook toen artsen in de uitzending van Zembla op de vraag of
wat zij deden niet in strijd met de wet was, reageerden met een laconiek:
ach ja, de wet, dat is toch een compromis tussen CDA en VVD. Hoe je ook over
abortus en de wet denkt, er zijn behalve de aanbevelingen van de commissie-Deetman
inzake systematische wetsevaluatie, minstens twee goede redenen om de vraag
te stellen of de keuze van 1981 nog steeds voldoet om beide centrale doelstellingen
van de wet te bereiken.In de eerste plaats zijn er de medisch-technologische ontwikkelingen en
nieuwe mogelijkheden, zoals de prenatale diagnostiek en de echografie, die
dwingen om rekenschap te geven van de consequenties van die ontwikkelingen
voor de abortuspraktijk. In het programma Zembla zei een vrouwelijke abortusarts:
er is een enge ontwikkeling gaande; vroeger ging het om de abortus van een
ongewenst kind, in de toekomst zal het steeds vaker gaan om een gewenst kind,
dat toch niet helemaal naar wens blijkt te zijn.In de tweede plaats heeft men met de EO- en Zemblareportages een inkijkje
in de praktijk gekregen die de wetgever dwingt om zich de vraag te stellen
of dit is wat hij voor ogen had. Dit was voor de RPF-fractie voldoende aanleiding
om in maart 1996 de minister om een evaluatie van de wet te vragen. Die werd
ook toegezegd. Met het rapport van de inspectie wordt echter niet aan die
toezegging voldaan. Bij een evaluatie behoort namelijk ook de vraag aan de
orde te komen of de wet nog voldoet of dat die gewijzigd moet worden. Dat
ligt in dit rapport niet echt besloten.Het rapport is zeker nuttig, maar de waarde is tegelijkertijd zeer relatief.
Het geeft maar een zeer beperkt beeld. Dat komt natuurlijk ook door de werkwijze:
een schriftelijke enquête, een zeer matige respons, met name van de
kant van de ziekenhuizen, en een bezoek aan slechts enkele abortusklinieken.
Bovendien zijn op enkele niet onbelangrijke punten kanttekeningen te plaatsen.
Daarom kan niet zonder meer geconcludeerd worden dat de wet op enkele uitzonderingen
na voldoende wordt nageleefd en dat het negatieve beeld van de abortuspraktijk,
zoals door de tv-uitzendingen opgeroepen, niet overeenkomt met de werkelijke
gang van zaken. Hoe kan de minister tot de conclusie komen dat de artsen in
de uitzendingen de wet voldoende naleven, terwijl zij zelf onbekommerd van
het tegendeel blijk hebben gegeven? Het is van tweeën een: ofwel ze waren
eerlijk en openhartig en dan behoren zij vervolgd te worden, ofwel het was
grootspraak en dan deugen zij niet voor hun vak, waarin zorgvuldigheid en
betrouwbaarheid kernbegrippen zijn. Hun uitspraken kunnen dan ook niet zonder
gevolgen blijven.De wet beoogt een zekere verhouding te bewerkstelligen tussen de noodsituatie
van de vrouw en de bescherming van het ongeboren leven. Het sleutelbegrip
daarbij is de noodsituatie die zwangerschapsafbreking onontkoombaar maakt.
De praktijk wijst uit dat dit niet langer een zelfstandig criterium is. Een
verzoek om abortus is een uitvloeisel van een noodsituatie. Anders dan de
minister, die in de antwoorden op vragen stelt dat het aan de arts en de vrouw
is om de inhoudelijke motieven van de noodsituatie te beoordelen, zeggen abortusartsen
dat zij daar geen mening over hebben en dat de vrouw de enige is die kan beslissen
of er sprake is van een noodsituatie.Waarom wordt niet overgegaan tot het registreren van de motieven, zodat
men een beter inzicht kan krijgen in de achtergronden van de abortuspraktijk?
Nu wordt de discussie voortdurend gevoerd aan de hand van voorbeelden uit
de praktijk, die door anderen als indianenverhalen worden afgedaan. Is een
nadere aanduiding van het begrip «noodsituatie» niet aangewezen?
De KNMG heeft gezegd dat de huidige formulering in de tekst wel heel erg open
is.De heer Rouvoet noemde het onthutsend dat de klinieken zich in 40% en
ziekenhuizen in 13% van de gevallen niet aan de bedenktijd van vijf dagen
houden. Voor alle instellingen samen komt dat neer op één van
de vier of vijf gevallen. Wat moet worden verstaan onder het motief dat deze
wettelijke eis vaak wordt ervaren als onnodige plagerij? Vindt de minister
dat voldoende reden om van de wet af te wijken?Ten aanzien van de «uitweg» van artikel 16, tweede lid staat
in de memorie van toelichting en memorie van antwoord bij de wet dat het moet
gaan om klaarblijkelijke noodgevallen, te weten als het leven of de gezondheid
van de vrouw ernstig geschaad dreigt te worden. Is de minister het ermee eens
dat de noodsituatie van artikel 5 en het dreigend gevaar voor leven of gezondheid
van de vrouw van artikel 16, tweede lid, van elkaar verschillen? Ziet zij
ook dat deze begrippen in de praktijk in elkaar dreigen te schuiven
en dat artikel 16 een sluiproute kan worden, bijvoorbeeld als bij naleving
van de vijfdagentermijn abortus niet meer mogelijk zal zijn? Het kan overigens
niet zo zijn dat de inachtneming van die bedenktijd wordt getoetst door een
assistente of een receptioniste. Dat leek de heer Rouvoet in strijd met wat
de minister in haar antwoorden stelt over de verantwoordelijkheid en de zelfstandige
toetsingsplicht van de arts.Hij vroeg de minister te bevestigen dat het wijzen op en bespreken van
alternatieven in de intakegesprekken een wettelijke eis is, artikel 5, tweede
lid, onder a en dus altijd behoort plaats te vinden. Er wordt te gemakkelijk
gesteld dat de meeste vrouwen al voor de afspraak hun afweging hebben gemaakt.
Wil de minister nadenken over de vraag of de voorlichting over andere oplossingen
dan abortus door anderen dan de aborterende arts kan worden gegeven, temeer
daar een deel van de artsen per verrichting wordt betaald? Een externe deskundige
kan dan in een gesprek met de vrouw beoordelen of er alternatieven beschikbaar
zijn.De heer Schutte heeft indertijd gevraagd om een brief inzake de doelmatigheid
en spreiding van abortusklinieken. Uit de brief en de informatie die men daarover
heeft gekregen, blijkt dat er sprake is van een stijging van het aantal «Nederlandse»
abortussen en dat er ook sprake is van een stijging van de kosten, met name
door het aandeel van de AWBZ-gerechtigden, ondanks alle inspanningen om doelmatig
te werken. Waarom worden die inspanningen om doelmatig te werken louter aan
het veld overgelaten? Het gaat per slot van rekening om besteding van gemeenschapsgelden
als het gaat om die AWBZ-gelden. Waarom ziet de minister geen reden om van
overheidszijde daarin te interveniëren?De heer Lansink (CDA) achtte een evaluatie van de wet dringend
geboden, gezien de vooruitgang van het prenataal onderzoek en de opgedane
ervaringen. Uit de befaamde tv-rapportage van de EO, die overigens niet is
uitgezonden, maar waarvan de inhoud wel bekend is geworden, bleek dat sommige
abortusartsen het in de praktijk niet zo nauw namen met de naleving van de
wet. Dat geldt met name voor de kernartikelen die handelen over de noodsituatie
van de vrouw, de vijf dagen wachttijd en het aanreiken van alternatieven voor
abortus. Een uitzending van Zembla bevestigde dat beeld.De heer Lansink heeft destijds gevraagd om verscherping of verduidelijking
van de wet. Dat heeft geleid tot het rapport van de inspectie. De onderzoeksresultaten
leren dat er het nodige schort aan de naleving van de bepalingen uit de wet.
De vijf dagen wachttijd wordt in 39% van de abortusklinieken en 13% van de
ziekenhuizen niet nagekomen. Dat is gemiddeld 20%. Verder is gebleken dat
bij de besluitvorming de door de vrouw ervaren ernst van haar situatie de
doorslag geeft. Alleen bij twijfel van de vrouw wordt niet tot abortus overgegaan.De verhouding tussen uitgevoerde en niet uitgevoerde abortussen is niet
met zekerheid vast te stellen, als gevolg van een niet volledige registratie.
Hulpverleners houden de specifieke redenen voor het niet uitvoeren van abortus
niet altijd bij, wat door de inspectie wordt betreurd. De inspectie maakte
ook opmerkingen over een niet altijd even adequate informatievoorziening.
Dossiers worden niet altijd afgesloten bewaard en de kwaliteitscriteria worden
nog niet voldoende nageleefd.De inspectie heeft de volgende drie aanbevelingen gedaan.1. De ontwikkeling van protocollen voor informatie bij het eerste contact,
het maken van afspraken en stellen van abortusindicatie, om het aantal malen
dat de vijfdagentermijn niet wordt gehanteerd te beperken.2. Protocollering van de werkwijze die bij het vaststellen van een noodsituatie
wordt gevolgd. De door de vrouw beleefde ernst van de situatie blijkt in de
praktijk bij de keuze te prevaleren. De heer Lansink was blij dat het Nederlands
genootschap van abortusartsen in een brief heeft laten weten dat zij dit punt
wil opnemen. 3. In de verslaglegging en registratie meer aandacht besteden aan gegevens
over het aantal hulpvragen, gerealiseerde behandelingen en het aantal niet
uitgevoerde behandelingen, inclusief de reden daarvoor. Op grond van het inspectierapport is de minister tot conclusie gekomen
dat de wet voldoende wordt nageleefd. De heer Lansink vond dat onbegrijpelijk.
Als je de cijfers op een rij zet, die 39% en die 13%, is het toch duidelijk
dat de wet niet wordt nageleefd. De antwoorden op de schriftelijke vragen
zeggen hem onvoldoende over de inzet van het kabinet om deze wet goed na te
leven.Het is duidelijk dat er het nodige schort aan de naleving van de bepalingen
uit de wet. Aan de WAZ ligt een afweging van twee waarden ten grondslag: de
bescherming van het ongeboren menselijk leven en de hulpverlening aan de vrouw
die door een ongewenste zwangerschap in een noodsituatie verkeert. Er moet
voldoende tijd beschikbaar zijn om deze afweging zo zorgvuldig mogelijk te
laten geschieden. Protocollering en evaluatie zijn een verbetering, maar er
moet daarnaast sprake zijn van controle en zo nodig sancties, bijvoorbeeld
intrekking van de vergunning.Alternatieven voor abortus worden vaker niet dan wel geboden. Bij elk
verzoek zou door de arts gewezen moeten worden op mogelijke alternatieven
voor abortus, zoals het afstand doen van het kind na de geboorte. De Vereniging
tot bescherming van het ongeboren kind biedt hulp aan vrouwen in een noodsituatie,
maar ook aan vrouwen die een abortus hebben ondergaan en daar problemen mee
krijgen. Waarom wordt er geen gebruik gemaakt van de ervaring die men daar
heeft?Van zorgvuldige verslaglegging is niet altijd sprake en gestandaardiseerde
vastlegging van informatie van de dossiers ontbreekt. Dat is een ernstig punt.
Een behoorlijke controle op naleving van de wet staat of valt namelijk met
een goede registratie. Dat moet een eerste vereiste zijn. Ook inzicht in de
motieven van de vrouw voor een keuze voor abortus is essentieel. De inspectie
moet inzicht hebben in de geanonimiseerde gegevens. Dit is een moeilijk punt,
maar die gegevens zijn nodig om tot een zorgvuldige naleving te komen.De ervaring van de noodsituatie door de desbetreffende vrouw geeft de
doorslag en is, zo blijkt uit de uitzendingen, zelfs bepalend. Het betreft
hier kernartikel 5 van de wet. De wet voorzag in wetgeving die zorgvuldigheid
en beraad eist in het afwegingsproces; de bescherming van het ongeboren leven
aan de ene kant en de noodsituatie van de vrouw aan de andere kant. Beide
doelstellingen van de wet zijn gelijkwaardig. In de praktijk echter beslist
de vrouw over de vraag wat voor haar een noodsituatie is. De arts legt zich
daar in de regel bij neer. Dan krijg je een koppeling met artikel 16, tweede
lid. De inspectie pleit er nu voor, die werkwijze te protocolleren. Dat is
niet juist, want dan krijg je iets in de zin van: u vraagt en wij draaien.
Daar kan geen sprake van zijn. De tekst van de memorie van antwoord van destijds
leerde dat de arts de behandeling slechts verricht indien deze behandeling
op grond van zijn bevindingen verantwoord is te achten. Hij kan zich niet
aan zijn verantwoordelijkheid onttrekken met een beroep op het enkele feit
dat de vrouw zwangerschapsafbreking wenst.De WAZ is op zichzelf een goede wet, maar zij staat of valt met naleving
en de controle daarop. Daarom vond de heer Lansink dat registratie verplicht
zou moeten worden en zorgvuldig en eenduidig zou moeten plaatsvinden. Een
effectieve controle is afhankelijk van die registratie. Verder is het essentieel
dat de wettelijke termijn van vijf dagen wordt nageleefd en dat de vrouw wordt
gewezen op de mogelijke alternatieven.De heer Van der Vlies (SGP) merkte op dat over het standpunt
van de SGP-fractie ten principale geen misverstand kan bestaan. Zij vindt
de WAZ zo'n fundamentele inbreuk op de beschermwaardigheid van het menselijk
leven dat zij zou moeten worden ingetrokken. Het zou eerder in de rede liggen om een wet levensbescherming menselijke vrucht te hebben. Er
is sinds 1984 een wet, waarin formeel staat dat er sprake moet zijn van een
noodsituatie bij een zwangere vrouw, dat er een beraadtermijn in acht moet
worden genomen en dat er op alternatieven moet zijn gewezen, alvorens een
arts over mag gaan tot afbreking van de zwangerschap.Een belangrijk deel van de feitelijkheden van nu is schokkend aan het
licht gekomen tijdens de tv-uitzendingen. De vrouw beslist doorgaans, de beraadtermijn
wordt volstrekt onvoldoende in acht genomen en voorlichting over alternatieven
komen niet of onvoldoende in beeld. Alle lichten zouden toch op rood moeten
springen bij het vernemen van signalen over op zo grote schaal niet naleven
van de wet. Het is toch niet niets wanneer mensen menen te moeten overgaan
tot beëindiging van een zwangerschap. Je mag dan toch ten minste verwachten
dat alle zogenaamde zorgvuldigheidseisen in acht worden genomen. De heer Van
der Vlies wilde geenszins bagatelliserend doen over de noodsituatie van de
vrouw die ongewenst zwanger is, maar de waarde van het menselijk leven is
voor hem zo groot dat het doden ervan een stap te ver gaat. Laten hulpverleners
bewogen om de persoon heen staan en samen een oplossing zoeken. Daar moet
veel meer op worden ingezet. Uit het onderzoek blijkt dat het aanbieden van
alternatieven slechts een relatieve betekenis heeft. Er moet meer inzicht
komen in de motieven waarom vrouwen om afbreking van de zwangerschap vragen,
opdat de hulpverlening daar adequaat op in kan spelen.Uit de wetsgeschiedenis blijkt dat het wat betreft de noodsituatie van
de vrouw moet gaan om een onontkoombare situatie. Dus geen abortus provocatus
vanwege een geplande vakantie of een huisvestingsprobleem of een beperkte
lichamelijke afwijking. De overheid heeft een fundamentele plicht om in deze
omstandigheden te kiezen voor de bescherming van het kwetsbare ongeboren leven.
Daarom is de beraadtermijn van cruciaal belang, evenals de beoordeling van
de arts van de noodsituatie. In de antwoorden schrijft de minister dat de
vrouw en de arts gezamenlijk vaststellen of er sprake is van een noodsituatie.
De praktijk is echter dat de vrouw beslist over haar eigen situatie. Uit het
inspectierapport blijkt dat in een groot aantal gevallen zwangerschappen binnen
de vastgestelde termijn van vijf dagen worden afgebroken met het argument
dat er schade is te verwachten aan het leven of de gezondheid van de vrouw.
Met name het laatste wordt dan heel ruim opgevat, inclusief de psychische
gezondheid. Waarom wordt er niet stringent op toegezien dat de beraadtermijn
in acht wordt genomen?Een ander aspect betreft de stelling van de minister dat het niet hanteren
van de beraadtermijn, nota bene in 20% van de gevallen, niet betekent dat
de wet niet wordt nageleefd. Enkele artsen hebben echter onomwonden te kennen
gegeven dat zij feitelijk geen boodschap hadden aan de wettelijke regels.
Waarom is in die gevallen niet overgegaan tot een strafrechtelijk onderzoek?De minister heeft aangegeven het aan het veld over te laten om de doelmatigheid
van klinieken te bevorderen. Zij heeft kennelijk een groot vertrouwen in het
zelfregulerende vermogen van de sector. Heeft dit al tot concrete resultaten
geleid?Ten slotte vond de heer Van der Vlies een fundamentele evaluatie dringend
noodzakelijk.De heer Van Boxtel (D66) had na het lezen van het onderzoek
van de inspectie en de antwoorden van het kabinet op de gestelde vragen geen
enkele reden om te concluderen dat er op een vreselijke manier de hand gelicht
zou worden met de wet of iets van dien aard. Hij vond dat de politiek niet
weg moet lopen voor de controletaak, maar wel enige ruimte moet laten voor
wat zich in de praktijk voor kan doen en voor artsen en hulpvragenden om tot
een adequate beslissing te kunnen komen. De minister heeft in haar brief aangekondigd het kwaliteitsbeleid te willen
bevorderen door met protocollen te gaan werken. Het Nederlands genootschap
van abortusartsen heeft al aangegeven dat te willen gaan doen. Heeft de minister
die protocolteksten al gezien? Zo ja, waardeert zij die dan positief? De heer
Van Boxtel uitte zijn zorg over een goede privacybescherming als het gaat
om de dossiers en de gegevens. Hij was blij dat de minister heeft toegezegd
naar aanleiding van de protocollen en de manier waarop daarmee gewerkt wordt,
te bezien of er voldoende tijd wordt besteed aan intake- en begeleidingsgesprekken.
Dat blijkt een van de problemen te zijn voor de dagelijkse begeleiding in
de abortuscentra.Mevrouw Kamp (VVD) stond achter de visie van de regering, namelijk
dat het beleid in dezen niet gewijzigd hoeft te worden. Zij kon zich goed
vinden in de omschrijving die in het antwoord op vraag 1 is gegeven.Er wordt nu gewerkt aan het stimuleren van het kwaliteitsbeleid. Dat was
een aanbeveling van de inspectie. Gisteren heeft men van het Genootschap van
arbortusartsen een protocol inzake de intake gekregen. Kent de minister dat
en hoe reageert zij daarop?Kan de regering iets zeggen over het lopende onderzoek naar abortus bij
vrouwen van de groepering van vluchtelingen en asielzoekers?Er wordt gewerkt aan de doelmatigheid in de sector, maar er moet tegelijkertijd
oog blijven voor spreiding van de klinieken en ziekenhuizen in verband met
de bereikbaarheid. Op het platteland of in een kleine provincie moet die voorziening
ook aanwezig zijn.Mevrouw Kamp wees nog op een rapport van de Rekenkamer over de rijksbijdrageregelingen.
Daarin stond ook een opmerking over de rijksbijdrage voor de abortusfinanciering.
Er werd gezegd dat er veel juridische procedures waren die tot vertraging
leiden. Heeft dat te maken met de financiering? Gaat het daarbij om de vraag
wat aanvaardbare kosten zijn of gaat het om het verrekenen van gemaakte kosten?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA) zei dat men bij een discussie
als deze regelmatig wordt benaderd door mensen die zich opwerpen als felle
tegenstanders van abortus. Dat wekt de suggestie dat er ook voorstanders zijn.
Zij is absoluut geen voorstander van abortus en geen zinnig mens is daar voorstander
van. Maar dat neemt niet weg dat vrouwen die in een uiterste noodsituatie
verkeren die mogelijkheid moet worden geboden. Dat moet dan gebeuren onder
omstandigheden die in de wet zijn omschreven. Er moet sprake zijn van een
noodsituatie. Abortus is een afschuwelijke beslissing voor de desbetreffende
vrouw, die niet zomaar wordt genomen.In de wet worden zeer terecht geen nadere criteria genoemd voor de individuele
noodsituaties. Ieder geval zal op zijn eigen merites beoordeeld moeten worden.
Het is prima dat die vijf dagen bedenktijd in de wet zijn opgenomen, juist
omdat bij die beslissing niet over een nacht ijs gegaan moet worden, maar
in de praktijk gebeurt dat ook niet. Er worden uiteraard alternatieven voorgehouden
aan de vrouw. Maar de arts moet ook bekijken wat precies de vraag van de vrouw
is. Is het een roep om aandacht of is het serieus? Dat zal steeds getoetst
moeten worden. Daarom is het van het grootste belang dat daar door de arts
voldoende tijd en aandacht aan wordt besteed.Uit het rapport van de inspectie blijkt dat niet iedere vraag om abortus
gehonoreerd wordt. Die ruimte zit in de wet. Samenspraak tussen de arts en
de vrouw is heel belangrijk; voor de vrouw om definitief de knoop door te
hakken en voor de arts om te bepalen of hij mee kan gaan in de wens van de
vrouw. Uiteindelijk beslist de vrouw, maar de arts moet kijken of de vrouw
in vrijheid tot haar beslissing is gekomen en hij moet alternatieven aanbieden.Mevrouw Swildens was blij met het onderzoek van de inspectie. De resultaten
leiden haar tot dezelfde conclusie als de minister, namelijk dat de
abortuspraktijk in Nederland een zorgvuldige genoemd kan worden. Zij vond
het op zichzelf niet verontrustend dat in uitzonderlijke situaties is afgeweken
van bepaalde regels. De wet geeft die mogelijkheid niet voor niets. Het gaat
er uiteindelijk om dat iedere individuele situatie op een zeer zorgvuldige
manier wordt beoordeeld. Zorgvuldigheid, tijd en aandacht zijn nodig bij zo'n
moeilijke beslissing. Implementatie van het kwaliteitsbeleid kan alleen maar
bijdragen aan het op een nog betere wijze laten plaatsvinden van abortus.
Zowel voor degenen die het moeten uitvoeren, als voor degene die die moeilijke
beslissing moet nemen, is het prima als de kwaliteit bevorderd wordt. Antwoord van de regeringDe minister merkte op dat zij al vele jaren de indruk heeft
dat artsen en vrouwen in Nederland heel zorgvuldig met het verschijnsel abortus
omgaan. Een vrouw die om een abortus vraagt, doet dat echt niet voor haar
plezier, want het is voor iedere vrouw een onnatuurlijke, ernstige en vaak
traumatiserende ervaring om op die manier een zwangerschap te beëindigen.De WAZ geniet brede steun bij de bevolking. Juist onder de oudere bevolking
is nog de herinnering levend aan hoe de situatie vroeger was. Die was dramatisch,
lichamelijk en geestelijk. Vrouwen werden toen volstrekt aan hun lot overgelaten.
Soms werden ze «geholpen» op een wijze die hen zelf het leven
kostte of hen voor het leven verminkte. De minister prees zich gelukkig met
dit abortusbeleid. Het aantal abortussen op het aantal levend geborenen is
in Nederland heel laag, hoewel dat percentage de laatste jaren wel is opgelopen.
Uit onderzoek van Stimezo blijkt dat die stijging moet worden toegeschreven
aan vrouwen die niet van oorsprong uit Nederland afkomstig zijn. Aan de basis
van het lage abortuscijfer ligt de buitengewoon verantwoorde manier waarop
vrouwen in Nederland met anticonceptie omgaan. In landen waar dat niet zo
is, grijpt een vrouw gemakkelijker naar die noodmaatregel van abortus. Vandaar
dat het zo belangrijk is dat in de abortusklinieken waar een buitenlandse
vrouw komt voor een abortus, veel aandacht wordt besteed aan goede voorlichting
over anticonceptie.De minister kon zich niet herinneren een evaluatie van de wet toegezegd
te hebben. Zij had wel toegezegd de naleving van de wet te laten onderzoeken.
Daarom had zij de inspectie gevraagd om een onderzoek te doen naar de mate
waarin de wet wordt nageleefd. Het kabinet heeft geen behoefte aan een evaluatie
in de klassieke zin van het woord, aangezien de wet goed voldoet. Er is ook
een groot draagvlak bij de bevolking om dat zo te houden. Het is een moeizaam
totstandgekomen compromis. Dit is typisch een wet, waarvan men moet zeggen:
met deze wet moeten en kunnen wij leven. Dat heeft het parlement ook uitgesproken.Iedere sector in de gezondheidszorg en in de hulpverlening moet scherp
gehouden worden en er moet gekeken worden of het beter kan. Dat heeft de inspectie
ook gedaan en zij is gekomen met een aantal aanbevelingen, onder andere op
het punt van het kwaliteitsbeleid. Het is goed om te zien dat zowel Stimezo
als het Nederlands genootschap van abortusartsen daar direct mee aan de gang
zijn gegaan. Stimezo heeft in 1996 een project kwaliteitsborging gestart.
Dat heeft geleid tot een modelhandboek voor de abortushulpverlening, dat op
het ogenblik nog getoetst wordt op zijn praktische bruikbaarheid en binnenkort
definitief zal worden vastgesteld. Dan gaat men beginnen met de implementatie.
Dat zal vrij actief gebeuren door netwerkbijeenkomsten en interne audittrainingen.
Het Nederlands genootschap van abortusartsen heeft de aanbeveling van de inspectie
ook ter harte genomen en heeft protocollen opgesteld. De minister heeft die
protocollen al tot haar beschikking. Als de Kamer daar belangstelling voor
heeft, kunnen die worden toegestuurd. Daarnaast is inmiddels heel
recent ook een beroepscode totstandgekomen. De minister zegde toe die aan
de Kamer toe te zullen sturen.De inspectie heeft uitvoerig met de twee artsen die in de tv-uitzending
aan het woord waren, gesproken. Daaruit bleek dat de televisie-interviewers
heel indringend hebben doorgehamerd. De minister heeft dat ook wel meegemaakt.
Dan zeg je soms iets waarvan je later denkt: dat was meer uit balorigheid
dan dat het erg verstandig was. Dat heeft hier zeker een rol gespeeld. De
inspectie heeft de complete banden bekeken en geconstateerd dat zij op eerdere
vragen veel rustiger en verstandiger antwoord hadden gegeven. Maar die werden
natuurlijk niet uitgezonden. De conclusie van de inspectie was dat de artsen
zich er wel degelijk van vergewissen of de vrouw in een noodsituatie verkeert.
Hen is verder zeer indringend verzocht om dit soort opmerkingen niet meer
te maken. Met dat gesprek beschouwt de hoofdinspecteur en de minister met
hem, dit verder als afgedaan.In artikel 5 van de wet staat dat indien de vrouw van oordeel is dat haar
noodsituatie niet op een andere wijze kan worden beëindigd, de arts zich
ervan vergewist dat zij in vrijwilligheid en na zorgvuldige overweging en
in het besef van haar verantwoordelijkheid tot die conclusie is gekomen. Er
staat ook nog dat de geneeskundige behandeling slechts verricht kan worden
indien hij op grond van zijn bevindingen verantwoord is te achten en dat de
geneeskundige voordat hij de ingreep verricht zich ervan moet vergewissen
dat de noodsituatie niet op andere wijze kan worden beëindigd. Het is
echter de vrouw die de beslissing neemt. De arts hoeft zich niet te verdiepen
in de noodsituatie en hij hoeft die niet te onderschrijven. Als de arts de
indruk heeft dat een vrouw niet in een noodsituatie verkeert en dat zij, als
zij er nog eens goed over na zou denken, wellicht tot een andere conclusie
zou komen, zal hij niet tot afbreking van die zwangerschap over gaan, maar
daar een gesprek over voeren en de vrouw bedenktijd geven. Dat is gewoon zorgvuldig
medisch handelen.Een registratie van de motieven zou de minister niet veel verder brengen,
want de motieven zijn zeer individueel bepaald, evenals de manier waarop men
het onder woorden brengt. Zij vond wel dat de registratie van de procedure
verbetert moet worden. Het ontbreekt nu aan een normale verslaglegging. In
de protocollen en in de code zal daar iets over kunnen worden teruggevonden.Er is enige kritiek geuit op de kwaliteit van het onderzoek, de wat geringe
respons en de methode van een schriftelijke enquête. De betrouwbaarheid
van de schriftelijke enquête is bevestigd doordat de inspectie bezoeken
heeft afgelegd en tijdens die bezoeken zich persoonlijk op de hoogte heeft
gesteld of de gang van zaken in de kliniek overeenstemde met de schriftelijke
antwoorden. Het aantal bezochte instellingen was statistisch verantwoord.Een belangrijk punt uit het rapport is dat de vijfdagentermijn in abortusklinieken
en ziekenhuizen slecht zou worden nageleefd. Men heeft daar echter de redenen
voor gegeven. Bovendien biedt de wet die mogelijkheid. Als het bijvoorbeeld
gaat om een vrouw die uit het buitenland komt, wil men die vrouw niet nog
eens vijf dagen in Nederland laten wachten. Men heeft zich er in al die gevallen
wel van vergewist dat die vrouw er langer dan vijf dagen over heeft nagedacht.
De minister is overigens van mening dat je er zonder meer vanuit kan gaan
dat een vrouw niet onmiddellijk als zij het idee van abortus krijgt, actie
onderneemt. Daar gaan hele worstelingen aan vooraf, die veel langer dan vijf
dagen duren. Als een vrouw eerst bij de huisarts is geweest, waar ook een
gesprek heeft plaatsgevonden, laat men die termijn vanaf dat bezoek in gaan.
De redenen zijn dus aangegeven.Artikel 5 gaat over de noodsituatie en in artikel 16, lid 2 staat een
uitzonderingsbepaling, waardoor bijvoorbeeld van die vijfdagentermijn kan
worden afgeweken. De inspectie heeft niet de indruk dat het een wordt gebruikt
als een sluiproute voor het ander. Er zijn echter gevallen waarin
men die vijfdagentermijn bekort, omdat men anders niet tot een zwangerschapsafbreking
in de gebruikelijke zin zou kunnen overgaan. Dan zou weer een ander traject
moeten worden gevolgd, waarbij de belasting van de vrouw heel groot is. Dan
kan artikel 16 erbij worden gehaald.Uit gegevens van Stimezo en van de Ziekenfondsraad blijkt dat men al aan
kostenbeheersing doet en dat de kosten per behandeling gedaald zijn. Het feit
dat de totale kosten oplopen, omdat er meer «AWBZ-vrouwen» zijn,
is een andere zaak. Men heeft hier te maken met een openeinderegeling. Als
er meer vrouwen uit het buitenland komen, neemt ook het aantal verrichtingen
toe en daarmee de kosten. Verder is men bezig met samenwerkingsbesprekingen.
Men heeft de handschoen dus aardig opgepakt.Een ander aspect van kwaliteit van zorgverlening is de vraag wie de intakegesprekken
voert. Er zijn inderdaad klinieken waar receptionisten dat doen. Dat zijn
vrouwen met verschillende beroepsachtergronden, zoals verpleegkundigen, psychologen
en maatschappelijk werksters, die daarvoor worden getraind. Als het gaat om
iemand die gekwalificeerd is, is het terecht dat de arts dit deel van het
werk delegeert, maar de arts blijft wel altijd aansprakelijk en verantwoordelijk.
In de protocollen zijn over de intake protocollaire bepalingen opgenomen.De minister wees er desgevraagd nogmaals op dat deze wet er niet vanuit
gaat dat in alle gevallen van ongewenste zwangerschap een adoptie moet volgen.
Het is belangrijk dat in het gesprek alternatieve oplossingen aan de orde
komen, zoals het uitdragen van zwangerschap en het verzorgen van het kind
in een bepaalde ondersteuningssituatie. Dat is van geval tot geval verschillend,
maar ook hier blijkt vaak dat de vrouw zelf al lang heeft afgewogen of er
niet een andere mogelijkheid is.Stimezo doet onderzoek naar vluchtelingen en asielzoekers. De rapportage
wordt in mei verwacht.De financiering van abortus gaat inderdaad via een bijdrage aan de AWBZ.
Jaarlijks worden er begrotingen afgesproken en afgerekend en tarieven vastgesteld.
Een stijging van de hulpvraag resulteert in hogere kosten, waardoor ook de
rijksbijdrage omhoog gaat. In het rapport van de Algemene Rekenkamer staat
dat er vaak vertraging is door juridische procedures. Er moet verantwoording
worden afgelegd en er moeten schattingen worden gemaakt. Dat is de reden van
de vertraging. De minister zegde toe schriftelijk te zullen antwoorden op
de vraag van mevrouw Kamp of het gaat om de procedure omdat men van te voren
afspraken maakt over het beschikbare budget of dat het gaat om de afrekening. Nadere gedachtewisselingDe heer Rouvoet (RPF) hechtte er zeer aan de wet in zijn geheel
te evalueren. Wat is de reactie van de minister op de oproep van de inspectie
om na te denken over de gevolgen van de technologische ontwikkelingen, waar
de politiek zich, na een maatschappelijk debat, over moet buigen?Wat betreft de zelfstandige toetsingsplicht van de arts vond de heer Rouvoet
het jammer dat de minister afdingt op haar heldere stellingen over de verantwoordelijkheid
en toetsingsplicht van die arts.Hoe zit het met de jaarverslagen die abortusklinieken behoren uit te brengen?
Er is gezegd dat de jaarverslagen over 1995, 1996 en 1997 zo spoedig mogelijk
zullen komen. Heeft de minister daar zicht op? Kan zij de Kamer daarover informeren?De minister zei dat registratie van de motieven haar niet veel verder
zal brengen. De heer Rouvoet meende echter dat het in ieder geval kan bijdragen
aan het uit de wereld helpen van wat nu als indianenverhalen wordt bestempeld.Hij merkte op dat de minister niet is ingegaan op de vraag of zij het argument dat de wachttijd vaak wordt ervaren als onnodige plagerij,
een voldoende rechtvaardiging vindt om van de wet af te wijken.De heer Lansink (CDA) zei dat er een verschil van mening blijft
bestaan over de vraag of een wettelijke evaluatie noodzakelijk is. In 39%
van de klinieken wordt de vijfdagenwachttijd niet nagekomen. Ook al verwijst
men dan naar artikel 16, lid 2, dan nog gaat het te ver. Hij vindt dit een
goede wet en hij blijft die ook verdedigen, maar uit de spanningen tussen
artikel 5 en artikel 16, lid 2 maakte hij op dat een verbetering mogelijk
zou zijn, zodat de wet meer is toegesneden op de toekomst, met de ontwikkelingen
die te wachten staan, ook in sociaal opzicht.Verder is er de kwestie van de registratie van de motieven. Het zou mooi
zijn als dat zou kunnen, maar de heer Lansink had zijn aarzelingen.De heer Van der Vlies (SGP) kon deze wet geen goede wet noemen.
Hij vindt het een slechte wet. Maar nu die wet er is, moet ze wel goed worden
uitgevoerd. De bevindingen in het rapport van de inspectie geven voldoende
aanleiding om vast te stellen dat hier sprake is van meer dan de gebruikelijke
ruis rondom de tenuitvoerlegging van wetten en normen. Hij vindt dan ook dat
er een evaluatie moet komen. Hij bracht nogmaals naar voren dat er gesproken
moet worden over alternatieven. De minister moet prikkelen om daar nog meer
aan te doen, want daar liggen mogelijkheden.Mevrouw Kamp (VVD)had geen behoefte aan een evaluatie en registratie
van motieven vond zij ook niet wenselijk. Bij de totstandkoming van de wet
is er bewust voor gekozen dat de overheid zich niet bemoeit met de motieven.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA) vond evaluatie ook niet nodig.
Dat neemt niet weg dat de discussie naar aanleiding van technologische ontwikkelingen
prima is. Zij was verder niet voor registratie van motieven, want dan zou
men zeer subjectieve argumenten moeten gaan registreren. Dat zal dan ingekaderd
moeten worden, wat zal leiden tot globalisering. Degene die het registreert,
heeft ook weer zijn eigen subjectieve ideeën. De globalisering en de
grofmazige interpretatie kunnen er op den duur toe leiden dat wat toevallig
niet in die grofmazige kaders past, hoe gerechtvaardigd en subjectief ook,
niet een noodsituatie zou zijn. Zij is het van harte eens met de richting
die in de wet is gekozen, namelijk om de noodsituatie niet aan nadere criteria
te binden.De inspectie heeft voorgesteld de vraag naar abortus wel te registreren
en die uiteindelijk te vergelijken met het aantal gehonoreerde abortussen.
Kan de minister toelichten waar dat toe zou moeten leiden? Wat wordt men daar
wijzer van, anders dan dat men een inzicht heeft in de activiteiten?De minister merkte op dat de regering geen behoefte heeft aan
wijzigingen van de wet, maar zij blijft het wel belangrijk vinden dat de inspectie
de naleving van de wet zorgvuldig blijft monitoren en daar ieder jaar in het
jaarverslag aandacht aan besteedt. Het gaat de minister dan meer om de kwaliteit
van de naleving dan om de vraag of de wet veranderd zou moeten worden.In het inspectierapport van 1996 over de abortusklinieken blijkt dat het
aantal abortusbehandelingen dat binnen de vijfdagentermijn uitgevoerd wordt
in 1996 4,2% bedroeg. Dat was iets lager dan in 1995. De minister kan zich levendig voorstellen dat een vrouw die al heel lang
gewikt en gewogen heeft en uiteindelijk de zware gang naar de abortuskliniek
maakt, het onnodige plagerij vindt om nu nog weer vijf dagen langer te moeten
nadenken, terwijl het voor haar een eindpunt is van een heel moeilijk proces.
Zeker als de vrouw via de huisarts komt, kan de minister zich
heel goed voorstellen dat men die noodsituatie niet nog langer laat voortduren.
Het valt binnen de verantwoordelijkheid van de arts om zulke afwegingen te
maken, ook omdat de wet die ene ontsnapping biedt.In het inspectierapport staat inderdaad dat technologische ontwikkelingen
een herbezinning op de abortuspraktijk noodzakelijk maken. Dat heeft natuurlijk
te maken met het feit dat je ook in een veel eerder stadium dan vroeger allerlei
afwijkingen, anatomische afwijkingen aan het kind, kunt constateren. Dat kan
een reden zijn om om afbreking van de zwangerschap te vragen. Dat doet men
dan niet omdat een kind niet gewenst is, maar omdat men denkt dat dit kind
zulke sterke afwijkingen zal hebben dat men dit kind het leven niet aan wil
doen. Dat onderwerp is op het ogenblik volop in bespreking in de beroepsgroep.
Men schrijft daar rapporten over en stelt gedragsregels op. Dat wordt vanuit
het departement nauwlettend gevolgd. Dit zal namelijk consequenties hebben.
Er zullen nu verzoeken voor zwangerschapsafbreking komen die vroeger niet
gedaan zouden zijn, omdat men toen niet wist dat het kind zulke ernstige afwijkingen
had. Men moet de beroepsgroep de gelegenheid geven om daar zelf protocollen
voor te ontwikkelen. Men is daar heel consequent mee bezig en betrekt daar
ook ethici, juristen en kinderartsen bij.In de systematiek van deze wet ligt de verantwoordelijkheid voor de beslissing
bij twee mensen en dat moet zo blijven. Er moet dus geen externe toetsing
komen, want er wordt niet systematisch onzorgvuldig mee om gegaan.In de gezondheidszorg zijn allereerst de zorgaanbieders aansprakelijk
voor doelmatigheid. De inspectie heeft geconstateerd dat de abortusklinieken
daar volop mee bezig zijn en dat de doelmatigheid ook toeneemt. Er is dan
ook geen reden om daar nog een overheidsingrijpen overheen te leggen, wat
dat dan ook zou moeten zijn.De minister vond registratie van de motieven niet gewenst. Zij vond wel
dat moet worden genoteerd wanneer iemand hulp inroept en wat dan verder het
traject van die patiënt of cliënt is. Dat is een normale gang van
zaken. Met de moderne technieken is het niet zo moeilijk om dat systematisch
te doen.De meeste klinieken zijn redelijk op tijd met de jaarverslagen. Enkele
lopen echter achter. Die worden op het ogenblik door de inspectie aangespoord
om de achterstand weg te werken en het jaarverslag jaarlijks netjes op tijd
aan te leveren. De voorzitter van de commissie,Van NieuwenhovenDe griffier van de commissie,Teunissen XNoot1Samenstelling: Leden: Lansink (CDA), Schutte (GPV), Van Nieuwenhoven (PvdA),
voorzitter, Van der Heijden (CDA), ondervoorzitter, Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), M. M. H. Kamp (VVD), Doelman-Pel (CDA), Swildens-Rozendaal
(PvdA), Vliegenthart (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Middel (PvdA), Leerkes
(Unie 55+), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Fermina (D66), Oedayraj Singh
Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Oudkerk
(PvdA), Cherribi (VVD), Sterk (PvdA), Van Boxtel (D66), Van Vliet (D66), Van
Blerck-Woerdman (VVD) en Wessels (D66).Plv. leden: Heeringa (CDA), Van der Vlies (SGP), Lilipaly (PvdA), Meijer
(CDA), Rijpstra (VVD), Voûte-Droste (VVD), Smits (CDA), Dijksma (PvdA),
Koenders (PvdA), Beinema (CDA), M. M. van der Burg (PvdA), Rouvoet (RPF),
Meyer (groep-Nijpels), Van Waning (D66), Sipkes (GroenLinks), G. de Jong (CDA),
Passtoors (VVD), Apostolou (PvdA), J. M. de Vries (VVD), Noorman-den
Uyl (PvdA), Bremmer (CDA), Bakker (D66), Hoogervorst (VVD) en Van den Bos
(D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25520-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl