Preventiebeleid voor de volksgezondheid; Brief regering; Standpunt darmkankerscreening
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141150
 2009-2010
 
 22 894
 Preventiebeleid voor de volksgezondheid
 
 
 
 
 Nr. 
 261
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 februari 2010
 Inleiding
 Darmkanker is een groot gezondheidsprobleem: het is bij mannen na prostaat-
en longkanker en bij vrouwen na borstkanker de meest voorkomende vorm van
kanker. Jaarlijks sterven bijna 5 000 mensen aan darmkanker en worden
er ruim 11 000 nieuwe gevallen vastgesteld.
De incidentie stijgt en de behandelkosten worden steeds hoger.
 
 De Raad van de Europese Unie heeft in 2003 een aanbeveling uitgebracht om te screenen op borstkanker, baarmoederhalskanker en
darmkanker. In 2005 vond in Nederland een consensusbijeenkomst plaats, georganiseerd
door ZonMw en KWF kankerbestrijding. Betrokken partijen waren het erover eens
dat binnen enkele jaren gestart kon worden met een bevolkingsonderzoek naar
darmkanker. Mede op basis van deze consensus heeft mijn voorganger een standpunt uitgebracht met de vragen die beantwoord dienden te worden
voordat de overheid tot invoering van een bevolkingsonderzoek zou kunnen overgaan.
Belangrijk aandachtspunt hierbij waren de nadelen van screening: de toen aanbevolen
test spoorde lang niet alle gevallen van darmkanker op en het vervolg op de
screening (coloscopie) kent een klein risico op darmperforatie en andere ernstige
complicaties. Vervolgens zijn in – grotendeels door ZonMw gefinancierde –
proefbevolkingsonderzoeken verschillende screeningsmethoden in de Nederlandse
bevolkingsonderzoeksetting getest en vergeleken. Hiermee is veel kennis opgedaan
die ook in internationale gremia goed is ontvangen.
 
 Op 27 november 2008 vroeg ik de Gezondheidsraad mij te adviseren
over de mogelijkheid en wenselijkheid van een bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Vooral de afweging tussen verschillende testmethoden
en de ontwikkelingen hierin op middellange termijn waren voor mij een aandachtspunt,
evenals de beperkte capaciteit in de zorg. Op 17 november 2009 heb ik
het advies getiteld «Bevolkingsonderzoek naar darmkanker» ontvangen
en aan de Tweede Kamer gezonden. Ik ben de raad
zeer erkentelijk voor dit advies. Het is een helder geschreven
en gedegen analyse van bijzonder ingewikkelde materie. Niet alleen gaat het
om de mogelijkheid van een heel nieuw bevolkingsonderzoek, maar nooit eerder
was het scala aan verschillende screeningsmethoden zo breed.
 Gezondheidsraadadvies
 De Gezondheidsraad adviseert om geleidelijk een bevolkingsonderzoek naar
darmkanker in te voeren bij mannen en vrouwen tussen de 55 en 75 jaar. Deze
doelgroep krijgt een test thuisgestuurd die onzichtbaar bloed in de ontlasting
opspoort: de immunochemische Fecaal Occult Bloed Test (iFOBT).
 
 In mijn kaderbrief screening heb ik aangegeven
dat een aanbod van preventief geneeskundig onderzoek aan een (grotendeels)
gezonde populatie aan strenge voorwaarden moet voldoen. De voordelen (gezondheidswinst
voor de enkeling) moeten opwegen tegen de nadelen (ongerustheid en ongemak
voor een grote groep, kleine kans op ernstige complicaties). Voor kanker geldt
bovendien dat screening verboden is zonder vergunning op grond van de Wet
op het bevolkingsonderzoek (WBO).
 De Gezondheidsraad heeft darmkankerscreening getoetst aan de criteria
voor verantwoord bevolkingsonderzoek:
 a. Screening is gericht op een belangrijk gezondheidsprobleem;
 b. Screening leidt tot gezondheidswinst voor
de groep van te onderzoeken personen;
 c. De screeningsmethode is betrouwbaar en valide;
 d. Deelname aan screening en vervolgonderzoek is gebaseerd op een geïnformeerde en vrijwillige keuze;
 e. Er is sprake van doelmatig gebruik van middelen.
 Ad a Gezondheidsprobleem
 Darmkanker is een ernstige ziekte en een omvangrijk gezondheidsprobleem.
Het aantal mensen dat (ooit) darmkanker heeft (gehad) en nog in leven is,
bedroeg in 2005 ongeveer 66 000 mensen en zal door de vergrijzing stijgen
tot 102 000 in 2015. Voor de algemene bevolking
is de kans om ooit de diagnose darmkanker te krijgen vier tot vijf procent.
De prognose van patiënten is afhankelijk van de uitgebreidheid van de
ziekte wanneer de diagnose wordt gesteld. Momenteel wordt de ziekte vaak in
een laat stadium vastgesteld: de gemiddelde vijfjaarsoverleving is 55%.
De ziekte is ernstiger en de behandeling is zwaarder in een later stadium,
wat van invloed is op de kwaliteit van leven. Jaarlijks sterven bijna 5 000
mensen aan darmkanker en komen er 11 000 nieuwe patiënten bij.
 Ad b Screening leidt tot gezondheidswinst voor de groep
 Darmkanker heeft een langdurig voor- en beginstadium dat goed herkenbaar
en goed te behandelen is. Bij een tot de slijmvlieslaag van de darmwand beperkte
tumorgroei (stadium I) is de vijfjaars-overleving meer dan 90%. Bij
uitzaaiingen op afstand (stadium IV) is dat slechts 8%. Darmkanker
leent zich goed voor vroege opsporing. Screening met een iFOBT kan niet alleen
sterfte aan darmkanker verminderen, maar de ziekte ook voorkomen. Tijdens
het vervolgonderzoek na een positieve (ongunstige) iFOBT – coloscopie –
kunnen de meeste poliepen en adenomen meteen worden verwijderd. Hierdoor zal
minder vaak darmkanker ontstaan en zal op termijn de incidentie dalen. Bij
een deelname van 60% aan een bevolkingsonderzoek zouden op termijn
jaarlijks 1400 sterfgevallen aan darmkanker voorkomen kunnen worden. 
 
 Geen enkele screeningstest is absoluut betrouwbaar, maar bij de guajak
Fecaal Occult Bloed Test (gFOBT) is het aantal fout-negatieve uitslagen relatief
hoog: de test spoort lang niet alle gevallen van darmkanker op. De immunochemische
variant (iFOBT) is sensitiever dan de veel gebruikte gFOBT: 65 respectievelijk
20%. Wanneer de screening elke twee jaar wordt herhaald, loopt de cumulatieve
of programmasensitiviteit voor screening met de iFOBT op naar ca 80 à
90%.
 De iFOBT kan ook positief zijn zonder dat er sprake blijkt te zijn van
darmkanker of voortgeschreden adenomen. Deze fout-positieve uitslagen zijn
(achteraf bezien onnodig) belastend voor degene die het vervolgonderzoek,
coloscopie, moet ondergaan. Naast ongerustheid door de uitslag brengt een
coloscopie een klein risico op darmperforatie of een andere ernstige complicatie
mee. Voordeel van adequate coloscopie waarbij geen afwijkingen zijn gevonden
is wel dat iemand de komende tien jaar niet gescreend hoeft te worden.
 De Gezondheidsraad oordeelde dat de balans tussen nut en risico gunstig
is: om één sterfgeval aan darmkanker te voorkomen moeten 785
mensen een iFOBT doen en 40 mensen coloscopie ondergaan.
 C. De screeningsstrategie
 Bij bevolkingsonderzoek gaat het niet enkel om het uitvoeren van een test,
maar om het gehele traject: van toereikende en evenwichtige voorlichting vooraf
via een betrouwbare test naar een goede doorgeleiding naar de zorg als de
uitslag daartoe noopt. Een aanbod dat voor de hele doelgroep, ongeacht woonplaats
of sociaaleconomische status, gelijk uitpakt.
 
 Wat betreft de test heeft de Gezondheidsraad de verschillende screeningstests,
die in de bijlage worden toegelicht, naast elkaar gezet en geoordeeld dat
de iFOBT als beste uit de bus komt. De ontwikkelingen gaan snel, maar de verwachting
is niet dat een andere test de iFOBT al binnen tien jaar kan vervangen. Volgens
de Gezondheidsraad kunnen nieuwe tests overigens relatief gemakkelijk ingepast
worden, aangezien daarbij van grotendeels dezelfde infrastructuur en capaciteit
als voor de iFOBT gebruikgemaakt kan worden.
 
 Na een positieve iFOBT is coloscopie nodig om de diagnose te stellen (en
eventueel adenomen of kanker te verwijderen). De kwaliteit en toegankelijkheid
van de diagnostische test is cruciaal voor het bevolkingsonderzoek. Coloscopie
moet worden uitgevoerd door een vakkundige endoscopist. De capaciteit in de
zorg om de toename in coloscopieën door screening (de Gezondheidsraad
schat in dat er bij volledige uitrol jaarlijks ca. 78 000 extra coloscopieën
nodig zijn) op te vangen, is onvoldoende. Voldoende capaciteit is een absolute
voorwaarde voor de invoering van een bevolkingsonderzoek. Ik kom op dit punt
terug.
 
 Wat betreft de organisatie kan worden aangesloten bij de bestaande structuur.
Nederland kent vijf regionale screeningsorganisaties voor bevolkingsonderzoek
naar borst- en baarmoederhalskanker. Zowel de Gezondheidsraad als het NPK
raden aan om gebruik te maken van de ervaring die de screeningsorganisaties
hebben. Een aandachtspunt hierbij is een goede aansluiting bij de zorg. Als
er sprake is van een positieve screeningstest, moet de diagnose snel gesteld
en een patiënt goed onderzocht en behandeld kunnen worden.
 ad d. Geïnformeerde en vrijwillige keuze
 De overheid biedt bevolkingsonderzoek pas aan als op collectief niveau
de verhouding tussen voor- en nadelen gunstig is. Screening heeft namelijk
niet alleen voordelen (gezondheidswinst), maar kent ook altijd risico’s. Fout-positieve uitslagen maken mensen nodeloos ongerust. En een fout-negatieve
uitslag kan mensen onterecht geruststellen, waardoor ze klachten kunnen negeren.
Bovendien betekent vroege opsporing niet per definitie gezondheidswinst. Het
risico bestaat dat iemand enkel eerder patiënt wordt zonder een betere
overlevingskans, of behandeld wordt voor een tumor die anders niet tot klachten
zou leiden (overdiagnose, overbehandeling).
 Juist doordat er ook nadelen kleven aan screening is het belangrijk dat
de individuele burger, die geen klachten heeft, een goed geïnformeerde
keuze kan maken over deelname. Het RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek (CvB)
heeft voor de huidige bevolkingsonderzoeken evenwichtige informatie ontwikkeld,
die als voorbeeld kan dienen voor darmkankerscreening. Bij elke uitnodiging
wordt een folder meegestuurd met de belangrijkste informatie en op de website
www.bevolkingsonderzoeknaarkanker.nl is meer informatie beschikbaar voor geïnteresseerden.
 Ad e. Doelmatig gebruik van middelen.
 De kosteneffectiviteit van iFOBT-screening tweejaarlijks na volledige
uitrol is gunstig volgens de berekeningen ten behoeve van het advies van de
Gezondheidsraad: € 2 200 per gewonnen levensjaar. Ter vergelijking:
het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker kostte in 2005 € 9 000
per gewonnen levensjaar.
 Het Erasmus Medisch Centrum heeft verder berekend dat over een periode
van 30 jaar de tweejaarlijkse screening gemiddeld € 33 miljoen zou
kosten bij een doelgroep van 1,9 miljoen (en 60% deelname). De vervolgkosten
(coloscopie, pathologie) zijn nog eens € 35 miljoen. Door eerdere
en betere opsporing van darmkankerpatiënten zullen de kosten in de zorg
in eerste instantie stijgen. Op termijn zijn besparingen te verwachten door
lagere incidentie en behandeling in een vroeger stadium. Over de termijn van
30 jaar worden de besparingen in de zorg geschat op jaarlijks gemiddeld € 45
miljoen. Ongeveer 25 jaar na invoering zou een omslagpunt worden bereikt waarbij
er sprake is van netto besparingen. De gemiddelde netto kosten op jaarbasis
van een bevolkingsonderzoek naar darmkanker zouden alles bij elkaar dus € 23
miljoen zijn, berekend over een periode van 30 jaar.
 Conclusie
 Op basis van de internationale criteria voor verantwoord bevolkingsonderzoek
adviseert de Gezondheidsraad om gefaseerd een bevolkingsonderzoek in te voeren
voor mannen en vrouwen van 55 tot en met 75 jaar. Een absolute voorwaarde
is dat de coloscopiecapaciteit voldoende is.
 Standpunt
 Ik ben de Gezondheidsraad zeer erkentelijk voor dit gedegen advies. Er
is zoals blijkt uit dit advies en de proefbevolkingsonderzoeken waarop het
is gebaseerd veel gezondheidswinst te halen. Niet alleen minder sterfte aan
darmkanker, maar ook gezondheidswinst door vroege opsporing en op termijn
zou zelfs de incidentie van darmkanker kunnen dalen. Het advies van de Gezondheidsraad
biedt een goede wetenschappelijke basis voor besluitvorming over de invoering
van een bevolkingsonderzoek. Ook de rapporten van het Nationaal Programma
Kankerbestrijding (NPK) zijn van grote waarde.
 Op dit moment ziet het kabinet zich echter genoodzaakt om de definitieve
beslissing over invoering van een bevolkingsonderzoek naar darmkanker uit
te stellen.
 Gezien de huidige financiële situatie is het kabinet bezig om zeer
ingrijpende bezuinigingsmaatregelen voor te bereiden. Ondanks de goede kosteneffectiviteit en de door de Gezondheidsraad voorgestelde gefaseerde
invoering zal de invoering van dit bevolkingsonderzoek een aanzienlijke investering
vergen. Deze kosten zullen deels als screeningskosten op de begroting van
het ministerie van VWS drukken en deels als vervolgkosten via de Zorgverzekeringswet
moeten worden bekostigd.
 
 Er is nog een knelpunt dat opgelost dient te zijn voordat de invoering
kan starten. Het betreft de capaciteit in de zorg. Het NPK waarschuwt in zijn
rapport «Bevolkingsonderzoek dikke darmkanker: scenario’s voor
een goede invoering» dat de coloscopiecapaciteit sterk moet groeien
om een bevolkingsonderzoek op te kunnen vangen. Bij de opstelling van zijn
advies in 2008 voor de instroom van assistenten in opleiding tot Maag-, Darm-,
Leverarts (MDL) heeft het Capaciteitsorgaan rekening gehouden met een tekort
in de bestaande situatie, dat vooral op sommige regio’s zwaar drukt.
Hiernaast heeft het Capaciteitsorgaan bij dit advies geanticipeerd op een
mogelijk bevolkingsonderzoek: jaarlijks worden in verband daarmee 8%
meer MDL-artsen opgeleid. Op basis van een tussentijds advies uit 2009 van
het Capaciteitsorgaan is de instroom met ingang van 2010 verder met 6 instroomplaatsen
verhoogd naar 35. Bij een opleidingsduur van zes jaar zou in 2019 voldoende
capaciteit beschikbaar zijn. Daarnaast moet kritisch gekeken worden wie die
coloscopieën kan uitvoeren. Bij de opstelling van het advies van het
Capaciteitsorgaan is uitgegaan van taakherschikking. Ik ga met beroepsgroepen
in gesprek over de stand van zaken en verdere mogelijkheden hiervan, onder
andere door de inzet van de physician assistant en/of verpleegkundig specialist.
De aanbeveling van de Gezondheidsraad om de CBO-richtlijn Follow-up na poliepectomie te actualiseren zal ik onder de aandacht
brengen van betrokken partijen.
 Gegeven de beperkte capaciteit zal de invoering van een bevolkingsonderzoek
bij een positief besluit hoe dan ook gefaseerd moeten gebeuren. Ook wanneer
gekozen zou worden voor een lager tempo van uitrol dan de Raad heeft voorgesteld,
dan ontbreekt op dit moment de financiële dekking voor een definitief
besluit.
 
 Alles overziende ben ik ervan overtuigd dat invoering van een bevolkingsonderzoek
naar darmkanker van grote betekenis kan zijn voor de volksgezondheid. Daarom
ben ik van plan om het komende jaar te benutten en naast onderzoek naar financiële
dekking van de kosten, de volgende activiteiten te ondernemen met het oog
op het nemen van een definitief besluit.
 
 Ik heb het Centrum voor Bevolkingsonderzoek (CvB) van het RIVM gevraagd
een uitvoeringstoets te doen naar de invoering van een bevolkingsonderzoek
naar darmkanker en daarbij de knelpunten per regio in beeld te brengen en
ben met het CvB in overleg over de nadere inhoud en randvoorwaarden. Naast
het capaciteitsvraagstuk zijn er namelijk nog veel andere zaken die moeten
worden uitgezocht. Ik denk aan ondermeer de belasting van de screeningsorganisaties
die nu de bevolkingsonderzoeken naar borst- en baarmoederhalskanker uitvoeren,
de aansluiting tussen screening en zorg en bewustwording van de risico’s
van darmkanker.
 
 Daarnaast ben ik voornemens samen met ZonMw en het CvB een bijeenkomst
te organiseren met de betrokken partijen om alle uitvoeringsgerichte knelpunten
in beeld te krijgen. 
 
 Ik verwacht op basis van de uitkomsten van genoemde trajecten een zorgvuldig
besluit te kunnen nemen over de invoering van een bevolkingsonderzoek naar
darmkanker en zal uw Kamer daar in het voorjaar van 2011 over berichten.
 
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink 
 
 Bijlage bij standpunt darmkankerscreening
 Darmkanker
 De blindedarm, dikke darm en endeldarm vormen het laatste deel van het
spijsverteringskanaal. Meestal wordt gesproken van de «dikke darm»
als zowel de blindedarm, de dikke darm als de endeldarm worden bedoeld. De
dikke darm is van binnen bekleed met slijmvlies. Dit slijmvlies is opgebouwd
uit cellen. Beschadigde en verouderde cellen worden voortdurend vervangen.
Deze nieuwe cellen ontstaan door celdeling. Kanker van de dikke darm ontstaat
als de cellen van het slijmvlies ongecontroleerd gaan delen (er ontstaat dan
een goedaardig gezwel in de darm, een adenoom) en invasieve groei en uitzaaiing
optreden.
 Darmkanker ontstaat vrijwel altijd uit een niet-kwaadaardig voorstadium.
Dit voorstadium noemt men een adenomateuze poliep of adenoom. Adenomen zijn
gezwellen die in grootte kunnen variëren van een speldenknop tot wel
enkele centimeters in doorsnede. De kans op dergelijke poliepen neemt toe
met de leeftijd. Ongeveer 1 op de 4 mensen boven de 50 jaar heeft adenomateuze
poliepen. Lang niet alle adenomateuze poliepen groeien uit tot darmkanker
(naar schatting slechts 1 op de 20). De verandering van een goedaardige adenomateuze
poliep naar een kwaadaardige tumor duurt gemiddeld 10 tot 15 jaar. Aan de
buitenkant is niet te zien of een poliep goed- of kwaadaardig is. Dit blijkt
pas na onderzoek. Daarom moet elke verdachte poliep verwijderd èn onderzocht
worden. (bron: www.ikcnet.nl)
 Familiaire belasting
 Bij 15 tot 20 procent van de patiënten met darmkanker is sprake van
familiaire belasting; bijvoorbeeld een eerstegraads familielid dat voor zijn/haar
vijftigste werd gediagnosticeerd. Bij ongeveer 5 procent van alle gevallen
van darmkanker is sprake van een erfelijke afwijking, bijvoorbeeld lynchsyndroom
en verschillende vormen van polyposis. Mensen met een familiaire of erfelijke
belasting horen niet thuis in een bevolkingsonderzoek, maar in een surveillanceprogramma.
De verwachting is dat door een bevolkingsonderzoek, enerzijds door bewustwording
en anderzijds door positieve screeningstests, meer mensen met een verhoogd
risico worden geïdentificeerd en doorverwezen.
 Screening
 Naast erfelijke factoren speelt leefstijl een rol in het ontstaan van
darmkanker. Roken is een risicofactor; bewegen en groente en fruitconsumptie
hebben een beschermende werking. Toch is er volgens de Gezondheidsraad van
primaire preventie geen groot effect op de incidentie van darmkanker te verwachten.
In de curatieve zorg is de laatste jaren winst gehaald door betere, maar ook
veel duurdere, behandelmethoden. Door het betrekkelijk langzame verloop van
de ziekte, leent darmkanker zich goed voor screening.
 Internationaal
 De Raad van de Europese Unie heeft in 2003 een aanbeveling uitgebracht om te screenen op borstkanker, baarmoederhalskanker en
darmkanker. De aanbeveling is in 2007 geëvalueerd: Finland en het Verenigd
Koninkrijk zijn bezig met geleidelijke invoering van een landelijk bevolkingsonderzoek
en Frankrijk, Italië, Spanje en Zweden kennen een regionaal in plaats
van landelijk georganiseerd bevolkingsonderzoek. In landen als Duitsland,
Oostenrijk, Tsjechië en Polen vindt opportunistische screening plaats:
de verzekering vergoedt de screening, maar de doelgroep wordt
niet actief opgeroepen.
 Screeningsmethoden
 gFOBT
 Adenomen en kanker kunnen aanleiding geven tot bloedverlies. Daarom is
(zichtbaar of onzichtbaar) bloed in de ontlasting een aanwijzing voor de aanwezigheid
van een darmtumor. De Fecaal Occult Bloed Test (FOBT) is een ontlastingstest
die deze bloeddeeltjes opspoort. In 2005 bestond consensus over invoering
van de guajak-FOBT (gFOBT): het boomextract guajak laat kleurverandering zien
bij bloedsporen in de ontlasting (maar ook als je rood vlees hebt gegeten).
De effectiviteit van de gFOBT is wetenschappelijk aangetoond, maar de al decennia
lang gebruikte test kent een lage gevoeligheid (sensitiviteit) voor kanker
en is gebruiksonvriendelijk (dieet en monsterafname op drie verschillende
dagen).
 iFOBT
 De nu beschikbare immunochemische FOBT’s (iFOBT) zijn gebruiksvriendelijker
en sensitiever dan de gFOBT, niet alleen voor kanker maar ook voor adenomen.
Er is slechts één monster nodig om te testen op de aanwezigheid
van globine, dus enkel op menselijk bloed. De sensitiviteit neemt toe bij
herhaald testen: na drie screeningsrondes is de sensitiviteit voor darmkanker
opgelopen tot boven de 90%. Voordeel van de FOBT is dat het een thuistest
is waardoor de deelname redelijk hoog is (in proefbevolkingsonderzoek 60%
voor de iFOBT tegen 47% voor de gFOBT).
 Sigmoïdoscopie
 Met sigmoïdoscopie wordt het laatste deel van de dikke darm in beeld
gebracht. Voorbereiding gebeurt met een klysma en de procedure zelf kost enkele
minuten (dit kan door een nurse practitioner). De screening is gevoeliger
dan een eenmalige iFOBT, maar de deelname is beduidend lager (28% in
het proefbevolkingsonderzoek door Erasmus MC), waardoor de screening per saldo
minder effectief is.
 Coloscopie
 Coloscopie (onderzoek van de hele dikke darm) is de meest gevoelige test
en geldt als de «gouden standaard». Voor invoering als primaire
screening kent de coloscopie teveel nadelen: lage opkomst, veel voorbereiding
en veel (schaarse) capaciteit nodig bij MDL-artsen. Coloscopie is de vervolgtest
(diagnose) na elke vorm van screening op darmkanker en kleine afwijkingen
kunnen meteen worden verwijderd. Er is een klein risico op darmperforatie
en andere ernstige complicaties (Duitsland kende 4 sterfgevallen op 1,4 miljoen
coloscopieën).
 Colografie
 Colografie of virtuele coloscopie is een CT-onderzoek van de darm: het
is niet invasief en er is weinig darmvoorbereiding nodig. Colografie is nog
geen echte kandidaat voor het bevolkingsonderzoek en lijkt ook als «tussentest»
(triage tussen positieve iFOBT en coloscopie) weinig toegevoegde waarde te
hebben. 
 Wilson en Jungner
 Criteria voor verantwoord bevolkingsonderzoek zijn in 1968 voor de WHO
geformuleerd door Wilson & Jungner en verder ontwikkeld en tot zeer recent
nog aangepast vooral met het oog op ontwikkelingen in genetische screening.
Dit normatieve kader is internationaal breed aanvaard en onderschreven.
 Oorspronkelijke criteria Wilson & Jungner:
 1. Belangrijk gezondheidsprobleem
 2. Aanvaardbare en effectieve behandeling
 3. Faciliteiten voor diagnostiek en behandeling
 4. Herkenbaar latent of vroeg stadium
 5. Goede test/diagnostisch onderzoek
 6. Test/onderzoek aanvaardbaar voor populatie
 7. Natuurlijk ziekteverloop voldoende gekend
 8. Consensus over wie moet worden behandeld
 9. Kosten opsporing/diagnostiek/behandeling aanvaardbaar gezien totale
zorguitgaven
 10. Continuïteit (niet eenmalig project) Aangevuld op het punt van
goede informatie/voorlichting, oproepsysteem, geen dwang en brede toegankelijkheid.
 
 
 
 http://www.ikcnet.nl/ cijfers: sterfte, incidentie en overleving.
 
 
 Aanbeveling 2003/878/EC van 2 december 2003, zie bijlage voor de
uitvoering in de EU.
 
 
 Brief PG/ZP 2645183, 15 mei 2006.
 
 
 Brief PG/ZP 2895635, 27 november 2008.
 
 
 Brief PG/OGZ 2971425, 30 november 2009.
 
 
 Deze testmethoden worden in de bijlage toegelicht.
 
 
 In de bijlage staat een nadere uitleg van gebruikte termen.
 
 
 Kamerstukken 2007/2008, 22 894, nr. 179, 4 juli 2008.
 
 
 Gezondheidsraad 2008/05, Screening: tussen hoop en hype, 1 april
2008.
 
 
 Signaleringscommissie kanker. Kanker in Nederland. KWF Kankerbestrijding,
2004.
 
 
 NPK rapporten werkgroep 2 «Bevolkingsonderzoek dikke darmkanker: «scenario’s
voor een goede invoering» van mei 2009 en werkgroep 3 «Aansluiting
van screening naar curatieve zorg. Praktische problemen en mogelijke oplossingen»
van mei 2009.
 
 
 Aanbeveling 2003/878/EC van 2 december 2003.