Voorstel van wet van leden Van Wijmen en Ross-Van Dorp voor overerving adeldom in de vrouwelijke lijn; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27074, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

13-07-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27074 nr. 7

05-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleiding1. Inhoud van het voorstel2. Internationale verdragen3. ArtikelenArtikel 3
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27074Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 074Voorstel van wet van de leden Van Wijmen en Ross-van Dorp tot wijziging
van de Wet op de adeldom in verband met het wegnemen van onevenwichtigheden
in het overheidsbeleid ten aanzien van adellijke ouders en hun kinderen (overerving
adeldom in de vrouwelijke lijn)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 5 juli 2001InleidingWij danken de vaste commissie van Binnenlandse Zaken voor het uitbrengen
van het verslag. De in het verslag opgenomen vragen en opmerkingen geven ons
aanleiding tot de volgende reactie. Wij hebben in de beantwoording dezelfde
volgorde aangehouden als in het verslag, met dien verstande dat wij overeenkomstige
vragen en kanttekeningen van verschillende fracties zo veel mogelijk gezamenlijk
hebben beantwoord.Alvorens op de verschillende vragen en opmerkingen in te gaan willen wij
nogmaals, kort, de aanloop tot het onderhavige wetsvoorstel uiteenzetten.
In de jaren negentig is in de Tweede Kamer uitgebreid gesproken over de invulling
van de Wet op de adeldom en de wijze waarop de overerving van adeldom behoort
te geschieden. In de Memorie van Toelichting is uitputtend aan deze discussie
gerefereerd. Wat de overerving van de adeldom in de vrouwelijke lijn betreft,
hadden de beraadslagingen in de Tweede Kamer der Staten-Generaal in 1996 tot
resultaat dat er twee moties werden ingediend waarin de Kamer met een zeer
ruime meerderheid van stemmen de mening heeft uitgesproken dat de adellijke
titel ook van de moeder op de kinderen overerfbaar behoort te zijn.Allereerst roepen wij hierbij de motie Dittrich c.s.1 in herinnering. Niet alleen werd in deze motie door de Kamer uitgesproken:«dat
het wenselijk is dat de adellijke titel ook van de moeder op de kinderen overerfbaar
is». In de overweging van de motie werd namelijk tevens meegenomen dat
een systeem waarbij de adellijke titel alleen van de vader op kinderen overerfbaar
is en niet van de moeder op kinderen op gespannen voet staat met artikel 1
van de Grondwet, de Algemene wet gelijke behandeling en diverse internationale
verdragen, waaronder het BUPO-verdrag en het Vrouwenverdrag2. Deze motie is met de steun van de fracties van PvdA, CDA, VVD, D66,
Groen Links, Groep Nijpels en de fractie Hendriks door de Kamer aangenomen3. In de aanloop tot deze motie, tijdens de plenaire behandeling
van de wijziging van de artikelen 5 en 9 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek,
werd door de woordvoerder van de D66-fractie gezegd dat hij het niet in overeenstemming
met de gelijkwaardigheid van man en vrouw achtte dat adeldom alleen maar via
de patriarchale lijn erfbaar is. Hij verklaarde dit zelfs strijdig
te vinden met de Grondwet, de Algemene wet gelijke behandeling alsmede verdragen,
zoals het BUPO-verdrag en het Vrouwenverdrag1.
De woordvoerder van de CDA-fractie benadrukte dat:«Bij de behandeling
van de Wet op de adeldom is gesteld dat de adellijke titel in wezen deel uitmaakt
van de naam en daarom mee zou moeten kunnen overgaan». Voorts wees zij
erop dat het Verenigd Koninkrijk bij de ratificering van het Vrouwenverdrag
een voorbehoud had gemaakt voor zijn adel en dat, aangezien Nederland dit
niet heeft gedaan, de oproep in dit Verdrag om mannen en vrouwen gelijk te
behandelen dus ook op de Nederlandse adel van toepassing is2. Ook de woordvoerder van de PvdA-fractie wees op het ontbreken van
een Nederlands voorbehoud in het Vrouwenverdrag ten aanzien van de behandeling
van de adel. Tevens vestigde zij de aandacht op de, volgens de PvdA-fractie,
sekseneutraal geformuleerde overervingsregels in het KB uit 1815. Ook sprak
zij de vrees uit dat het niet kunnen overerven van de titel van de vrouw,
gekoppeld aan haar naam strijdig is met internationale verdragen3. In dit debat verklaarde de woordvoerder van de VVD-fractie dat haar
fractie niet de conserverende redenatie van het kabinet inzake de adeldom
als historisch instituut steunt: «De VVD-fractie vindt niet dat die
redenering het moet winnen van het principe van gelijke behandeling en het
internationale verdragsrecht»4.De tweede motie die ten grondslag ligt aan dit wetsvoorstel is de motie
Scheltema-de Nie c.s.5. In deze motie, gesteund
door de fracties van PvdA, CDA, VVD, D66, Groen Links, Groep Nijpels, AOV
en de fractie Hendriks6, werd de regering opgeroepen
om: «vóór 1 juli 1997 een voorstel van wet op de
adeldom voor te bereiden opdat adeldom op gelijke wijze overgaat via de mannelijke
en de vrouwelijke lijn»7. Voorafgaand aan
de indiening van deze motie heeft de vaste commissie van Binnenlandse Zaken
op 11 december 1996 met de Minister van Binnenlandse Zaken een algemeen
overleg gevoerd over de overerfbaarheid van adellijke titels. Tijdens dit
overleg werd door de woordvoerders van de fracties van D66, PvdA, CDA, VVD
en de Groep-Nijpels duidelijk te kennen gegeven dat zij van mening waren dat
adellijke titels ook via de vrouwelijk lijn overerfbaar behoorden te zijn8. Nog duidelijker brachten zij dit op 18 december
1996 voor het voetlicht tijdens het plenaire debat naar aanleiding van het
algemeen overleg van 11 december 1996. De toenmalige woordvoerder van
D66 diende toen de hiervoor genoemde motie in en motiveerde deze als volgt:
«Het vorige kabinet ging bij de indiening van het voorstel nog uit van
pure monumentenzorg, van verankering van een historisch instituut. Die benadering
heeft in de loop van het wetgevingsproces geen stand gehouden. De gelijke
behandeling van kinderen werd door de Kamer in de wet geamendeerd. Een gedeeltelijke
modernisering van het adelsrecht was hiermee een feit. De discussie over gelijke
behandeling van vrouwen werd doorverwezen naar het naamrecht. In het nieuwe
naamrecht krijgt de gelijke behandeling van mannen en vrouwen, ook wat betreft
adellijke namen, haar beslag. Waarom dan niet in het adelsrecht, zo vraag
ik de minister. De minister heeft geen overtuigende argumenten meer in handen
om het niet te doen. Een modernisering heeft al plaatsgevonden door de gelijke
behandeling van kinderen. De gelijke behandeling van mannen en vrouwen in
het naamrecht is er nu ook. Een toename van adellijke titels kan toch geen
rechtvaardiging zijn voor het instandhouden van een ongelijke behandeling
van mannen en vrouwen bij de adeldom?»9
De woordvoerder van de CDA-fractie gaf aan dat ook zijn fractie van mening
was dat in de adeldom het principe van gelijke behandeling recht moet worden
gedaan. Een verdere modernisering van het adelsrecht achtte de CDA-fractie
op dit punt gewenst en verantwoord, temeer daar dit in de afgelopen periode
op twee punten was geschied, namelijk met de mogelijkheid van adelsvererving
bij onwettige kinderen en bij adoptiefkinderen10.
De woordvoerder van de VVD-fractie verklaarde dat het inzicht
binnen de VVD-fractie niet was veranderd:«Wij praten hier over gelijke
behandeling. Waar wij voor gewone burgers de keuzemogelijkheid hebben geboden,
is voor de VVD-fractie niet helder waarom dat bij adellijke vererving niet
het geval zou mogen zijn. Dat is de reden waarom de VVD-fractie de motie heeft
medeondertekend»1. Zoals gezegd, heeft ook
de PvdA-fractie de motie meeondertekend. In haar motivatie benadrukte de PvdA-woordvoerder
de verbondenheid die haar fractie zag tussen de adellijke naam en de adellijke
titel en stond zij tevens stil bij het gebrek aan logica dat haar fractie
in het beleid van de regering constateerde. Zij zei toen: «Aangezien
de adel, en met name de Hoge Raad van Adel, de verbondenheid tussen naam,
titel en geslacht van wezenlijk belang acht, kan het toch niet zo zijn dat
deze combinatie niets meer voorstelt als deze via de vrouwelijke lijn overgaat?
Waar blijft nu toch het inhoudelijk-principiële aspect in de standpuntbepaling
van het kabinet, zo vraag ik de minister (...) De fractie van de Partij van
de Arbeid vindt het dan ook niet meer dan logisch om de door het kabinet zelf
in gang gezette lijn van overdracht van geslachtsnaam bij de adellijke families
via de vrouwelijke lijn principieel door te trekken. Wie A zegt, moet ook
B zeggen. Dat vindt de Partij van de Arbeid en dat is ook de reden waarom
de fractie van de Partij van de Arbeid de motie van mevrouw Scheltema van
harte heeft gesteund»2.Het proces om tot daadwerkelijke verandering van de Wet op de adeldom
in de door de Kamer aangegeven richting te komen, werd echter door het eerste
Kabinet Kok gestuit door de weigering van dit Kabinet om gevolg te geven aan
de hierboven genoemde motie Scheltema-de Nie3.
Door deze weigering van de regering was de Kamer opnieuw aan zet. In de Memorie
van toelichting (pag. 3) is reeds gerefereerd aan het initiatiefwetsvoorstel
van het lid Meyer dat op 8 mei 1998 werd ingediend, maar dat enige tijd later
is ingetrokken omdat de heer Meyer na de verkiezingen niet meer in de Kamer
terugkeerde.Wij waren echter van mening dat een twee maal door zo'n grote meerderheid
van de Kamer tot uitdrukking gebrachte wens niet zomaar door de regering terzijde
kon worden gelegd. Zeker niet wanneer de Kamer heeft verklaard dat de inhoud
en uitvoering van de huidige Wet op de adeldom op gespannen voet staat met
artikel 1 van de Grondwet, de Algemene wet gelijke behandeling en diverse
internationale verdragen. Ook vonden wij dat de Kamer door het aannemen van
de gememoreerde moties bij betrokken burgers zekere verwachtingen heeft gewekt.
Daar volgens ons het betrekken van standpunten tijdens openbare vergaderingen
in de Kamer en het aannemen van moties geen vrijblijvende handelingen zijn,
hebben wij, niet lang na onze installatie als Kamerlid, het besluit genomen
het onderhavig initiatiefwetsvoorstel voor te bereiden.Aangezien de overheersende toon in het verslag, naar onze mening, nogal
contrasteert met de opstelling van de Kamer in het recente verleden, willen
wij nader toelichten waarom wij van mening zijn dat onderhavig wetsvoorstel
in overeenstemming is met het algemene gelijkheidsbeginsel zoals verwoord
in, bijvoorbeeld, artikel 1 van de Grondwet en dat door de aanvaarding van
ons initiatiefwetsvoorstel niet het idee van een «standenmaatschappij»
in onze moderne gedemocratiseerde samenleving in stand wordt gehouden of zelfs
geïntroduceerd. In dit verband willen wij in de eerste plaats verwijzen
naar de opvatting van wijlen Minister Dales van Binnenlandse Zaken toen zij
in maart 1992 in haar Memorie van antwoord aan de Kamer stelde dat weliswaar:
«In algemene zin moet worden vastgesteld dat er een natuurlijke spanning
bestaat tussen de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie
(...) en de adeldom als stelsel van erfelijke onderscheidingen», maar:
«Dit betekent evenwel niet dat er bij adeldom als zodanig sprake is
van ongelijke behandeling of van ongeoorloofde discriminatie. Er zijn immers
geen gevolgen van staatsrechtelijke aard meer verbonden aan de
adeldom zoals dat voor 1848 nog het geval was. Ook in het burgerlijk recht
bestaan geen privileges meer voor de adel. Adeldom geeft wel de bevoegdheid
een titel of predikaat te dragen»1. Zoals
de Minister al aangaf zijn bij de huidige Nederlandse adel de juridische voorrechten
dus beperkt tot het verlof een adellijke titel te voeren. Met de leden van
de toenmalige D66-fractie delen wij de mening dat de wetgever, in het licht
van deze stellingname, voor globaal drie opties van beleid kon kiezen, te
weten: afschaffing van de adeldom, het slechts handhaven van de adel in de
bestaande vorm en handhaving van de adeldom, maar aangepast aan de eisen van
deze tijd2. Aangezien de Kamer in september 1993
de Wet op de adeldom met algemene stemmen heeft aangenomen3 en deze wet, na behandeling in de Eerste Kamer, in 1994 ook daadwerkelijk
van kracht is geworden, trekken wij de conclusie dat de volksvertegenwoordiging,
ondanks de door Minister Dales reeds aangeduide «natuurlijke spanning»
tussen onderscheide beginselen, niet heeft gekozen voor een beleid dat tot
afschaffing van de adeldom leidt. Voorts constateerden wij reeds in onze Memorie
van toelichting dat met de aanneming van het amendement van het lid V.A.M.
van der Burg4, waardoor in tegenspraak met de
dan toe geldende overervingsregelsadeldom eveneens over kan gaan op buiten
het huwelijk geboren kinderen5, ook de optie is
verlaten om de adeldom slechts te handhaven in de vorm zoals die vóór
de totstandkoming van de Wet op de adeldom bestond. Door aanneming van de
Wet op de adeldom heeft de volksvertegenwoordiging er voor gekozen het instituut
adeldom te laten voortbestaan en door aanneming van het amendement-V.A.M.
van der Burg heeft zij een eerste stap gezet tot een wezenlijke modernisering
hiervan. Het gaat, volgens ons, dan ook niet aan om halverwege met deze modernisering
halt te houden en de ongelijke behandeling van mannen en vrouwen binnen een
instituut, waarvan het bestaan door de wet is gesanctioneerd, te handhaven.In de Memorie van toelichting hebben wij al aangegeven waarom wij, samen
met een meerderheid in de Kamer, geen vrede konden hebben met de uitleg van
de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken, de heer Dijkstal, dat vererving
van de adellijke titel langs de vrouwelijke lijn niet past bij de historische
legitimatie van het instituut adel6. Deze redenering
van de Minister gaat namelijk in principiële zin niet op omdat de huidige
Wet op de adeldom immers, zoals gezegd, toelaat dat ook natuurlijke, pleeg-
en adoptiefkinderen adeldom kunnen overerven. Het adelsrecht is hiermee wezenlijk
door de wetgever gemoderniseerd en er is een precedent geschapen op grond
waarvan de stelling dat de overerving van adeldom alleen via «historische»
regels en bepalingen behoort te verlopen in onze ogen niet meer houdbaar is.
Voorts bestrijden wij de opvatting van de Minister dat overerving van adeldom
in de strikt mannelijke lijn de enig juiste uitleg is van wat er in het verleden
zoal met betrekking tot de overerving van de adeldom heeft plaatsgevonden.
In het algemeen overleg van de vaste commissie van Binnenlandse Zaken met
de Minister de van Binnenlandse Zaken op 11 december 1996 is door de
woordvoerders van de fracties van D66, PvdA, VVD en de Groep Nijpels reeds
nadrukkelijk aan de orde gesteld dat vóór 1815 de overerving
van adellijke titels via de vrouwelijke lijn wel degelijk mogelijk was7. Verderop in deze nota zullen wij nader ingaan op de
overerving van adellijke titels via de vrouwelijke lijn in de periode die
aan het jaar 1815 vooraf ging. Overigens zij hier opgemerkt dat wij reeds
in de Memorie van toelichting (pag. 3) hebben aangegeven dat het historisch
karakter van een instituut nimmer een argument kan zijn om ongelijkheid tussen
mannen en vrouwen binnen dit instituut in stand te houden. Kortom, de wijze
waarop de regering de geschiedenis wil gebruiken als argument om overerving
van adeldom via de vrouwelijke lijn te stuiten, is volgens ons niet consequent. Wij gaan hieronder verder in op de door de leden van de diverse fracties
gestelde vragen en opmerkingen.1. Inhoud van het voorstelDe leden van de PvdA-fractie zeggen niet overtuigd te zijn van de noodzaak
en wenselijkheid van onderhavig wetsvoorstel en de leden van de D66-fractie
geven aan dat voor hen de ongelijkheid tussen mensen die niet van adel zijn
en mensen die wel van adel zijn, zwaarder telt dan de ongelijkheid binnen
een «archaïsch» instituut als de adel. Bij de leden van de
PvdA-, VVD- en GroenLinks-fractie leven overigens ook dergelijke bedenkingen
tegen het onderhavig wetsvoorstel. Voorts menen de leden van de D66-fractie
dat de beantwoording van toenmalig Minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken
voor de Kamer reden is geweest om niet verder op het mogelijk maken van de
overerfbaarheid van adeldom via de vrouwelijke lijn aan te dringen. De leden
van de VVD-fractie geven aan dat zij vinden dat het wetsvoorstel nog onvoldoende
kracht van overtuiging heeft. De leden van de GroenLinks fractie zijn weliswaar
zeer ingenomen met het onderhavig wetsvoorstel, maar geven aan dat voor hen
de afschaffing van de Wet op de adeldom de voorkeur verdient boven het wegnemen
van ongelijkheden binnen deze wet. Zij vinden de adel een achterhaald instituut.
De leden van de CDA-fractie geven daarentegen aan met vreugde kennis te hebben
genomen van ons wetsvoorstel en ook de leden van RPF/GPV-fractie spreken hun
waardering uit, terwijl de leden van de SGP-fractie aangeven zich te kunnen
voorstellen dat wij «enkele niet zonder meer begrijpelijke incongruenties
in het adelsrecht hebben willen rechtzetten».Zoals wij in onze Memorie van toelichting en onze inleiding van deze Nota
naar aanleiding van het verslag uitvoerig hebben betoogd, komt ons initiatiefwetsvoorstel
bepaald niet uit de lucht vallen. Onderhavig wetsvoorstel kan immers niet
anders worden opgevat dan het logisch gevolg van de discussie en de reeds
door de Kamer ingenomen standpunten in de jaren negentig inzake het naamrecht
en de Wet op de adeldom. Het geeft invulling aan een toen door een ruime meerderheid
van de Kamer geuite wens. De reactie van de leden van een aantal fracties
wekt bij ons dan ook enige verwondering. Uit de beraadslagingen van de Kamer
blijkt immers niet dat de leden van deze fracties intussen van mening zijn
veranderd. Noch kan worden gezegd dat er zich tijdens deze kabinetsperiode
met betrekking tot de adeldom bijzondere ontwikkelingen hebben voorgedaan
zodat de discussie in een geheel ander daglicht zou kunnen worden geplaatst
dan in de vorige kabinetsperiode. De huidige tekst van de Wet op de adeldom
stamt uit 1994, dus van ruim vóór de indiening van de gememoreerde
moties Dittrich c.s. en Scheltema-de Nie c.s. en de discussie en standpuntbepaling
met betrekking tot deze moties. Wij delen niet de mening van de leden van
de D66-fractie dat de beantwoording van toenmalig Minister Dijkstal voor «alle»
fracties reden is geweest om geen verdere actie meer te ondernemen. Het toenmalig
lid Meyer van de Groep-Nijpels heeft immers op 8 mei 1998 een initiatiefwetsvoorstel
inzake de overerfbaarheid van adellijke titels via de vrouwelijke lijn bij
de Kamer ingediend, waarover de Kamer zich door het vertrek van de heer Meyer
niet heeft kunnen uitspreken. Bovendien zijn wij van mening dat een zich tijdelijk,
node, neerleggen bij het machtswoord van de regering, wanneer deze weigert
om een door de Kamer aangenomen motie uit te voeren, niet mag worden verward
met een verandering van opvatting van de Kamer op basis van kracht van argumenten.
Wij bouwen voort op de door de CDA-fractie uitgedragen visie en hebben daarom
onderhavig wetsvoorstel, in overeenstemming met de door de Kamer geuite wensen,
voorbereid.In onze inleiding hebben wij reeds de motie Dittrich c.s. in herinnering
geroepen. De Kamer heeft juist door de aanneming van deze motie uitgesproken dat het niet mogelijk maken van de overerfbaarheid van de adellijke
titel via de moeder op gespannen voet staat met artikel 1 van de Grondwet,
de Wet gelijke behandeling en diverse internationale verdragen. Het non-discriminatie
beginsel telt zwaar voor ons. Wij menen hiermee de wenselijkheid en noodzaak
van het onderhavige initiatiefwetsvoorstel te hebben aangetoond.Wij zijn, in antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie, van
mening dat de overervingsregels van de adeldom niet zondermeer kunnen worden
losgekoppeld van de geslachtsnaam. De dwingende relatie tussen de geslachtsnaam
en de adellijke titel blijkt in de eerste plaats uit het gegeven dat de adellijke
titel alleen in combinatie met de geslachtsnaam mag worden gevoerd. Neemt
een adellijk persoon een andere geslachtsnaam aan, dan mag hij zijn oorspronkelijke
adellijke titel niet meer voeren. In onze inleiding hebben wij er al op gewezen
dat juist de verbondenheid tussen naam, titel en geslacht voor de toenmalige
PvdA-fractie een belangrijk argument was om de door het kabinet zelf in gang
gezette lijn van overdracht van de geslachtsnaam bij de adellijke families
via de vrouwelijke lijn principieel door te willen trekken en derhalve de
motie Scheltema-de Nie van harte te steunen.De leden van de PvdA- en D66-fractie vragen ons een reactie op hun vraag
in hoeverre het een overheidstaak is om de regels van adeldom vast te stellen.In 1983 heeft een Grondwetsherziening plaatsgevonden. In de toen tot stand
gekomen Grondwet was een artikel opgenomen – te weten additioneel artikel
XXV – dat bepaalde dat, totdat ter zake bij wet een voorziening was
getroffen, artikel 74, eerste lid, van de Grondwet naar de tekst van 1972
(De Koning verleent adeldom) van kracht bleef1.
Zoals de toenmalige leden van de PvdA-fractie in hun verslag al opmerkten,
kon het niet de bedoeling van de wetgever zijn geweest om deze situatie onbeperkt
te laten voortduren en was een wetsvoorstel om de adeldom bij wet te gaan
regelen noodzakelijk geworden2. Als gevolg hiervan
is in 1994, na uitgebreide beraadslaging in de Staten-Generaal, de Wet op
de adeldom van kracht geworden en, net als bij iedere andere wet, draagt de
overheid de verantwoordelijkheid voor de inhoud en de handhaving van die wet.De leden van de VVD-fractie missen in de Memorie van toelichting op ons
initiatiefwetsvoorstel een visie op de adel als zodanig. Aangezien het initiatiefwetsvoorstel,
zoals wij hiervoor reeds hebben betoogd, voortbouwt op een discussie die in
de Kamer over een reeks van jaren is gevoerd, hebben wij gemeend met ons initiatiefwetsvoorstel
te kunnen beginnen bij het punt waar de discussie aan het eind van de jaren
negentig in de Kamer is geëindigd, namelijk met de uitgesproken wens
van de Kamer dat er een wetsvoorstel zou komen die de overerving van adeldom
via de vrouwelijke lijn mogelijk zou maken. Er is in de voorgaande jaren immers
al uitgebreid gesproken over de betekenis van het fenomeen adel in deze tijd.
Het op een zakelijke wijze willen wegnemen van enkele onevenwichtigheden in
de bestaande overervingsregels in de Wet op de adeldom, zoals wij met ons
initiatiefwetsvoorstel beogen, behoeft, dunkt ons, slechts te worden gemotiveerd
met de aanduiding van die onevenwichtigheden en met een motivering van de
door ons voorgestelde oplossingen. Kortom, wij hebben het niet nodig gevonden
het hele begrip «adel» te bespreken teneinde enkele evidente,
door de Kamer reeds onderkende, onevenwichtigheden in de overervingsregels
weg te nemen.Voorts delen wij niet de opvatting van de leden van de VVD- en de D66-fractie
dat de adel slechts als een historisch gegroeid instituut moet worden behandeld.
In onze inleiding hebben wij er al op gewezen dat de VVD-fractie nog in 1996
afstand heeft genomen van deze benadering, toen haar woordvoerder verklaarde
de conserverende redenering van het kabinet inzake de adeldom
als historisch instituut niet te willen volgen. De D66-fractie deed dit eveneens
bij de motivering van de door haar ingediende motie Scheltema-De Nie. Ook
wij wijzen een benadering van de adel als fossiel principieel af. Naar onze
mening is de adel gewoon een identificeerbare groep van mensen die een levend
bestanddeel van onze samenleving uitmaakt.Anders dan de leden van de VVD-fractie zijn wij niet van mening dat het
bestaan van mensen met een adellijke titel ongelijkheid zou bevestigen. Wij
verwijzen hier naar de antwoorden die wij hebben gegeven op vragen die ons
door de leden van de PvdA-fractie zijn gesteld.Wij nemen vervolgens met kracht afstand van de bewering van de leden van
de VVD-fractie als zouden adellijke families hun adellijke titels gebruiken
om zich tot ver in de toekomst te willen onderscheiden van mensen zonder adellijke
titel. Wij begrijpen niet waarop de leden van de VVD-fractie een dergelijke
bewering baseren. Ons heeft in ieder geval geen enkele reactie vanuit adellijke
kring bereikt waaruit blijkt dat dit het oogmerk van adellijke families zou
zijn. Wij vinden deze opmerking van de leden van de VVD-fractie dan ook ongelukkig.De leden van de VVD-fractie vragen ons vervolgens hoe de moderne gedachten
over gelijkwaardigheid van man en vrouw zich verhouden tot het instituut adel.
In onze inleiding hebben wij uitvoerig stilgestaan bij de wijze waarop de
huidige Wet op de adeldom tot stand is gekomen en welke keuzes de volksvertegenwoordiging
hierbij heeft gemaakt. Door de aanneming van het amendement-V.A.M. van der
Burg zijn, zoals gezegd, de overervingsregels reeds aanzienlijk gemoderniseerd.
Het gaat dus niet aan, nu eenmaal het pad van de modernisering is ingezet,
om halverwege halt te houden. Wij vinden de halfslachtige modernisering, zoals
die in de huidige wet is vastgelegd, principieel niet verdedigbaar en vinden
derhalve dat de overervingsregels in hun geheel en consequent bij de tijd
moeten worden gebracht.De leden van de VVD-fractie, en ook de leden van de CDA-, D66RPF/GPV-
en de SGP-fractie, vragen ons wat de kwantitatieve effecten van ons wetsvoorstel
zullen zijn en of het aantal edelen door ons voorstel niet substantieel zal
groeien. Allereerst willen wij hier opmerken dat wij van mening zijn dat een
toe- of afname van het aantal edelen als gevolg van ons wetsvoorstel voor
ons, principieel beschouwd, geen rechtvaardiging kan zijn voor het instandhouden
van een ongelijke behandeling van adellijke mannen en vrouwen of een ongelijke
behandeling van kinderen van dezelfde adellijke ouders. Wij onderschrijven
in deze dus het betoog dat de toenmalig woordvoerder van de D66-fractie, mevrouw
Scheltma-De Nie, op 18 december 1996 bij het indienen van haar gememoreerde
motie heeft gehouden en waaraan wij reeds in onze inleiding hebben gerefereerd.
Niettemin hebben wij het Ministerie van Binnenlandse Zaken op 7 maart
jl. per brief gevraagd om de demografische effecten van ons wetsvoorstel nader
te onderzoeken1. Op 17 april jl. hebben wij
van de Minister van Binnenlandse Zaken een antwoord op onze brief mogen ontvangen1. Kort samengevat komt het antwoord van de Minister erop neer dat niet
exact valt te zeggen wat de demografische effecten van ons wetsvoorstel zullen
zijn. Wel bevat de brief van de Minister een belangrijk gegeven. De Hoge Raad
van Adel schat het totaal aantal levende adellijke personen op zo'n 11 000.
Dit terwijl Nederland in totaal ruim 16 000 000 inwoners heeft.Vervolgens staan de leden van de VVD- en CDA-fractie stil bij het verband
dat er zou bestaan tussen ons wetsvoorstel en het filiatieregister. In onze
reactie op het advies van de Raad van State hebben wij aangegeven dat inschrijving
in het filiatieregister als constitutief element uit het wetsvoorstel is geschrapt
omdat deze eis in de bestaande verervingsregels niet wordt gesteld2. Het onderhavige wetsvoorstel laat het filiatieregister
dus geheel buiten beschouwing. Anders dan de leden van de VVD-fractie veronderstellen, is ons wetsvoorstel
niet ingegeven door een behoefte om mensen met behulp van adellijke titels
in staat te stellen hun maatschappelijk aanzien te bevorderen. Ons initiatiefwetsvoorstel
vindt zijn rechtvaardiging in de behoefte om recht te doen aan adellijke vrouwen
die momenteel achter worden gesteld bij adellijke mannen, de behoefte om recht
te doen aan alle kinderen van dezelfde adellijke ouder en de behoefte om invulling
te geven aan een door de Kamer bij motie geuite wens.De leden van de VVD-fractie vragen ons wat wij zouden vinden van een eventuele
privatisering van de adel. In Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk handhaaft
de adel zich immers door middel van eigen regels en gebruiken. Wij zouden
hierop tegen zijn omdat een privatisering van de adel zich verzet tegen de
geest van artikel 74, eerste lid, van de Grondwet naar de tekst van 1972 (De
Koning verleent adeldom).Vervolgens vragen de leden van de VVD-fractie of wij Europese landen kennen
waarin de vererving van adellijke titels via de vrouwelijke lijn mogelijk
is. In het Verenigd Koninkrijk bestaat er een aantal «peerages»
die ook in de vrouwelijke lijn vererven. Daarnaast kent Spanje een systeem
van overgang van titels bij eerstgeboorterecht die ook in de vrouwelijke lijn –
bij ontstentenis van zoons – kunnen vererven1.De leden van de VVD-fractie vragen voorts of wij om advies hebben gevraagd
bij de Hoge Raad van Adel. In antwoord op deze leden willen wij hen wijzen
op de bevoegdheid van de Hoge Raad van Adel. De wettelijke taak van de Raad
omvat niet het uitbrengen van advies over een initiatiefwetsvoorstel.De leden van de VVD-fractie geven aan zich te verbazen over onze betrokkenheid
ten aanzien van de buitenechtelijke kinderen die voor 1 augustus 1994
zijn geboren. Deze leden vragen ons om hoeveel kinderen het gaat en in hoeverre
de wens bij deze kinderen leeft om de adellijke titel van hun adellijke verwekker
te mogen dragen. Zoals wij in onze Memorie van toelichting en onze inleiding
hebben aangegeven, is het door het amendement van onze oud-fractiegenoot,
de heer Van der Burg, mogelijk geworden dat adeldom ook kan vererven op kinderen
die buiten het huwelijk zijn geboren. Onze betrokkenheid is dus niet zo vreemd.
Wij zijn het niet eens met de beperkte uitleg die toenmalig Minister Van Thijn
aan dit amendement heeft gegeven. Hierdoor kan het voorkomen dat een kind,
dat bijvoorbeeld in 1993 is geboren, niet van adel is, terwijl ander een kind,
dat bijvoorbeeld in 1995 is geboren, wel een adellijke titel mag voeren. Ons
wetsvoorstel wil het mogelijk maken dat dit soort verschillen in bestaande
gezinssituaties kunnen worden weggenomen, wanneer men zulks zou wensen. Het
is dus voor ons een principekwestie die los staat van het aantal betrokken
personen of individuele wensen.De leden van de VVD-fractie vragen ons om onze bewering te objectiveren
dat er sinds 1814 247 van de 577 Nederlandse adellijke geslachten in de mannelijke
lijn zijn uitgestorven en dat er 40 geslachten op uitsterven staan. Voorts
vragen deze leden of het hier uitsluitend Nederlandse geslachten betreft.
Wij verwijzen de leden van de VVD-fractie in deze naar de antwoorden die toenmalig
minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken op schriftelijke vragen van het lid
Meyer heeft gegeven. Zoals de minister in zijn antwoord van 6 april 1998
aangaf, gaat het inderdaad om Noord-Nederlandse geslachten2. Wat betreft de veertig adellijke geslachten die op het van uitsterven
staan, verwijzen wij deze leden naar het artikel van Jhr. T. von Bönninghausen
dat vorig jaar in De Nederlandsche Leeuw is verschenen3. De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens of in geval van de
uitgestorven families er alleen sprake is van het verloren gaan van de adellijke
titel of ook van de naam van de familie. Tot in de jaren negentig kreeg ieder
kind in principe de geslachtsnaam van de vader. Pas zeer recent, met de verandering
van het naamrecht, kunnen echtparen er ook voor kiezen de kinderen de geslachtsnaam
van de moeder te geven. Wanneer een adellijke familie is uitgestorven, kan
men er dus van uitgaan dat ook de naam is verdwenen. Wel is het
mogelijk dat er niet-adellijke familietakken zijn ontstaan door buitenechtelijke
relaties (bijvoorbeeld een adellijke moeder die een kind kreeg waarvan de
vader onbekend bleef). Tot de aanneming van het reeds gememoreerde amendement-V.A.M.
van der Burg kregen buitenechtelijke kinderen geen adellijke titel. Door de
aanneming van het amendement-V.A.M. van der Burg is het voor deze kinderen
zeer beperkt mogelijk geworden om wel de titel van de adellijke vader te verkrijgen.
Ons wetsvoorstel beoogt deze mogelijkheid voor buiten het huwelijk geboren
kinderen enigszins te verruimen. Echter, de strenge overgangsbepaling die
wij in ons wetsvoorstel hebben opgenomen draagt er zorg voor dat de adellijke
titel alleen kan worden verkregen wanneer het kind en degene aan wie het kind
de adeldom ontleent beide in leven zijn. Voor die families die wel een geslachtsnaam
voeren die een adellijke oorsprong heeft, maar de adellijke titel reeds lang
hebben verloren, zal het op grond van ons wetsvoorstel dus niet gelukken om
de adellijke titel te doen herleven. Het is immers, zoals wij in onze Memorie
van toelichting al hebben aangegeven, niet onze bedoeling om de adelsgeschiedenis
te gaan herschrijven.De leden van de VVD-fractie vragen ons of de wetgever zich eigenlijk wel
zorgen moet maken over het al of niet uitsterven van adellijke titels en of
het uitsterven van die titels ook maatschappelijke gevolgen heeft. Zeer algemeen
willen wij hierop antwoorden dat er kennelijk onder burgers een behoefte leeft
om de geslachtsnaam aan volgende generaties over te willen dragen en dat het
opstellen van de regels op welke voorwaarden dit kan geschieden volgens de
wet een overheidstaak is.De leden van de VVD- en SGP-fractie vragen ons waarom wij teruggrijpen
op de Middeleeuwse overervingsregels van de adeldom. De leden van de VVD-fractie
vragen in welk deel van Nederland de overerving via de vrouwelijke lijn toen
mogelijk was en of wij ook bekend zijn met specifieke Middeleeuwse statuten.
De leden van de SGP-fractie vragen ons of de overerving van adellijke titels
via de vrouwelijke lijn in de Middeleeuwen niet een zeldzaam verschijnsel
was en of daarom wel met recht kan worden getwijfeld aan de historiciteit
van de overerving van adellijke titels in de strikt mannelijke lijn. De reden,
waarom wij in onze Memorie van toelichting hebben gerefereerd aan de overervingsregels
in de Middeleeuwen, is om de onjuistheid van de bewering aan te tonen dat
alleen de overerving van adellijke titels via de mannelijke lijn vanuit historisch
perspectief verantwoord is. In onze inleiding zijn wij hierop al deels ingegaan
en hebben wij reeds vastgesteld dat ook de toenmalig woordvoerder van VVD-fractie
heeft betoogd dat de overerving van adellijke titels via de vrouwelijke lijn
vóór 1815 voorkwam. Voorts baseren wij onze bewering, onder
andere, op het proefschrift van Jkvr. Johanna Maria van Winter, emeritus hoogleraar
Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. In de samenvatting
van haar dissertatie zegt zij: «Aus der Regel, dass die Kinder den Stand
der Mutter bekamen, auch wenn sie einem anderen Stand als der Vater angehörte,
erwuchs eine Wahl der Ehepartner, die uns jetzt fremd anmutet: Männer
heirateten wiederholt über ihrem Stand (...) Edelfrauen konnten ohne
gesellschaftlichen Prestigeverlust unter ihrem Stand heiraten, weil ihre Kinder
doch den besseren Stand bekamen. Die Kinder folgten hier nicht der ärgeren
Hand, sondern immer der Mutter. (...) Der Stand war erblich in weiblicher,
die Klasse aber in männlicher Filiation»1.
In het Middeleeuwse Gelderland werd dus volgens Van Winter de stand (en dus
ook de adellijke stand) primair via de moeder aan het nageslacht doorgegeven.
Voor eventuele«specifieke Middeleeuwse statuten» verwijzen wij
naar de uitgebreide bronvermelding in het proefschrift.Wij constateren vervolgens dat de leden van de VVD-fractie in twijfel
trekken dat de verervingingsregels uit 1815 sekseneutraal zijn geformuleerd.
Deze leden hebben de indruk dat wij mogelijk de regels voor het vorstenhuis
verwarren met die voor de adel. In het KB van 18 december 1815
zegt de koning dat: «Wij welgemelden thans (...) geadmitteerde Jonkheer en zijne wettige reeds geborene en toekomende kinderen, zoo mannelijke
als vrouwelijke, mitsgaders alle volgende afstammelingen van zijn geslacht,
naam en wapen erkennen te behooren tot den adelstand de Nederlanden»1. Een ander KB, dat van 13 februari 1815, zegt:
«Dat tot den Adelstand in de onderscheidene Provinciën gerekend
zullen worden te behooren, zoo wel de genen die door Ons in de ridderschappen
of edelen dier Provinciën respectivelijk benoemd en geädmitteerd
zijn of verder (...) benoemd en geädmitteerd worden zullen, benevens hunne wettige afstammelingen, als alle die genen welk bij
vervolg door Ons in den Adelstand zullen worden erkend, ingelijfd of verheven, insgelijks met hunnen wettige afstammelingen»2. Volgens ons zijn de geciteerde overervingsregelingen
in beide KB's sekseneutraal geformuleerd. Bovendien wordt er in de gememoreerde
KB's alleen over de adel gesproken en niet over het koninklijk huis, zodat
van een verwarring zoals die door de leden van de VVD-fractie wordt gevreesd,
geen sprake kan zijn.Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie waarom wij refereren aan de
Salische wet en wat de betekenis van deze wet is. De Salische wet is een van
oorsprong Frankische wet die in bepaalde delen van Europa (Frankrijk, België)
is gebruikt om te verhinderen dat vrouwen de troon konden bestijgen. In die
landen moest de soeverein dus steeds een man zijn3.
In het gebied dat thans Nederland is, gold dit Salische principe niet. Wij
zien hierin een extra aanmoediging om niet strak vast te houden aan de exclusief
patriarchale overerving van adellijke titels.De leden van de CDA-fractie vragen ons nader toe te lichten op basis van
welke gegevens de toenmalig minister van Binnenlandse Zaken, Van Thijn, zijn
afweging heeft gemaakt om het hiervoor gememoreerde amendement-V.A.M. van
der Burg zodanig te interpreteren dat het slechts betrekking heeft op kinderen
die na 1 augustus 1994 buiten het huwelijk zijn geboren. Uit het debat
dat deze minister op 12 april 1994 met de Eerste Kamer heeft gevoerd,
blijkt dat de minister zich voornamelijk heeft laten leiden door drie motieven:
juridische eenvoud (het rechtsfeit van de geboorte is het meest eenduidige
rechtsfeit in vergelijking met eventuele andere rechtsfeiten), het streven
naar uitvoeringstechnisch gemak en de wens om de kwantitatieve effecten van
het amendement-V.A.M. van der Burg zo beperkt mogelijk te houden. De minister
verwees toen in zijn betoog naar een artikel dat op 28 januari 1994 in
het Nederlands Juristenblad is verschenen4. In
dit artikel werd de minister gewaarschuwd voor de mogelijkheid dat er veel
tijdrovende en dure juridische procedures zouden worden aangespannen wanneer
de minister de overgangsrechtelijke dimensie van het amendement-V.A.M. van
der Burg ten aanzien van nog levende natuurlijke kinderen niet nader zou toelichten5. De minister liet zich dus voornamelijk leiden door
vermoedens en niet zozeer door feitelijke gegevens. In dit verband vinden
wij het tevens van belang om op te merken dat de door de regering geuite vrees,
dat de overgang van adeldom via zowel de vader als de moeder leidt tot een
aanzienlijke toename van de adel, ook is gebaseerd veronderstellingen en niet
op berekeningen. De opvolger van de heer Van Thijn, de heer Dijkstal, heeft
dit openlijk toegegeven in zijn antwoord op vragen die door het lid Meyer
op 11 november 1997 zijn ingediend6. De
overgangsrechtelijke dimensie van ons wetsvoorstel is overigens door middel
van een overgangsbepaling helder geformuleerd.De leden van de CDA-fractie vragen ons vervolgens om onze bewering te
verduidelijken aangaande het minder snel afnemen van het aantal adellijke
geslachten, wanneer ons initiatiefwetsvoorstel eenmaal wet wordt. Dat het
aantal adellijke geslachten door ons initiatiefwetsvoorstel zeker niet zal
toenemen, houdt verband met het feit dat in ons initiatiefwetsvoorstel geen
herintroductie van adelsverheffing wordt voorgesteld. Slechts de mogelijkheden
om adeldom in stand te houden worden uitgebreid doordat de instandhouding
niet slechts via de mannelijke, maar ook via de vrouwelijke lijn kan verlopen.
Men mag echter, desalniettemin, verwachten dat er zich situaties zullen gaan
voordoen waarbij noch mannelijk, noch vrouwelijk nageslacht voorhanden is.
In dat geval sterft zo'n adellijke familie uit; ook onder de bepalingen van
de door ons voorgestelde wet.De leden van de CDA-fractie vragen voorts wat de gevolgen voor de adelstand
zullen zijn wanneer de huidige wet op de adeldom niet wordt veranderd en wat
de gevolgen zullen zijn wanneer ons voorstel wordt aangenomen. In antwoord
op vragen van de VVD-fractie hebben wij reeds gewezen op de brief die de minister
van Binnenlandse Zaken ons heeft gezonden inzake de demografische effecten
van ons voorstel. Uit deze brief bleek dat die niet eenduidig zijn vast te
stellen. Hiervoor hebben wij reeds aangetoond dat ons wetsvoorstel weliswaar
niet kan verhinderen dat adellijke geslachten uitsterven, maar wel de frequentie
waarmee dit gebeurt kan verminderen. Wij achten de kwantitatieve effecten
echter van ondergeschikt belang; dit wetsvoorstel is vooral een kwestie van
principes en niet van getallen.Met welk tempo adellijke geslachten zullen uitsterven wanneer de wet niet
verandert, is blijkens de beantwoording van een aantal schriftelijke vragen
van het lid Meyer door toenmalig minister Dijkstal een kwestie van speculatie1.De leden van de CDA-fractie staan vervolgens stil bij de totaal verschillende
interpretaties en uitspraken die er bestaan aangaande het al dan niet handhaven
van het onderscheid tussen afstamming via adellijke mannen en vrouwen en zij
vragen ons of deze elkaar tegensprekende interpretaties geen nadelige effecten
zullen hebben voor ons wetsvoorstel. In antwoord op deze leden merken wij
op dat juist door aanneming van ons wetsvoorstel een einde zal worden gemaakt
aan de door deze leden gememoreerde discussie. Daar waar de gang naar de (bestuurs)rechter
geen maatschappelijk bevredigend resultaat oplevert, behoort de wetgever duidelijkheid
te geven.Vervolgens vragen de leden van de CDA-fractie wat de situatie zal zijn
wanneer de vader, van wie een kind de adelstand erft, komt te overlijden vooraleer
het kind is geboren. In antwoord op deze leden verwijzen wij naar het Burgerlijk
Wetboek, Boek 1, Titel 1, artikel 2 waarin staat dat het kind waarvan een
vrouw zwanger is als reeds geboren wordt aangemerkt, zo dikwijls zijn belang
dit vordert. In dergelijke gevallen gaat de adeldom van de overleden vader
dus gewoon over op het kind.De leden van de CDA-fractie vragen tot slot welke kosten er met de invoering
van deze wet zijn gemoeid. Dit zijn allereerst de kosten die gepaard gaan
met de invoering van ieder willekeurig wetsvoorstel. Voorts bepaalt artikel
5 van de Wet op de adeldom dat adeldom wordt vermeld op officiële documenten
waar dit is vereist. Mogelijk zullen er dus wat administratieve kosten met
de invoering van ons wetsvoorstel zijn gemoeid. Hoe hoog die zullen uitvallen,
valt op dit moment niet te zeggen omdat wij de demografische effecten van
ons wetsvoorstel niet precies kennen.De leden van de D66-fractie herinneren ons aan het gegeven dat de Commissie
gelijke behandeling in haar rapport niet tot een oordeel over ons wetsvoorstel
heeft kunnen komen en vragen ons om een reactie hierop. Wij wijzen de leden
van de D66-fractie op pagina 2 van het rapport van genoemde Commissie. De
Commissie gelijke behandeling schrijft hier: «Het is de opvatting van
de Commissie dat, afgezien van de problematiek inzake de reikwijdte van de
AWGB en de vraag of die wet van toepassing kan worden geacht op de overgang/verlening
van een adellijke titel, het buiten twijfel is dat de huidige regel niet te
verenigen is met de in de AWGB neergelegde normen. Er is in de Wet op de Adeldom
sprake van direct onderscheid; van de limitatief opgesomde uitzonderingen
op het verbod van direct onderscheid lijkt er in casu geen van toepassing
te zijn. In die zin past het in de systematiek zoals die van
de AWGB om in de Wet op de Adeldom het gewraakte onderscheid uit te bannen.
Uiteraard is het mogelijk om in een wet expressis verbis af te wijken van
de AWGB, ook in ten opzichte van de AWGB posterieure formele wetten, maar
het komt niet als erg fraai over voor een specifiek deelterrein een afwijkende
regeling te treffen. De strekking van het voorgestelde amendement brengt in
ieder geval de Wet op de Adeldom in lijn met de algemene structuur en strekking
van de gelijkheidsnorm zoals die is uitgewerkt in de AWGB waar het onderscheid
op grond van geslacht betreft. De opzet van de AWGB is gekozen in navolging
van het Europees Recht op het stuk van onderscheid op grond van geslacht.
Algemene regel die ook in dat verband geldt is dat onderscheidingen op grond
van geslacht slechts in uitzonderingsgevallen geoorloofd zijn. Ook daarmee
is in lijn een afschaffing van het onderscheid op grond van geslacht in de
Wet op de Adeldom». Wij vinden dat de Commissie gelijke behandeling
hier duidelijke taal spreekt; hoewel zij geen formeel oordeel geeft over ons
wetsvoorstel, heeft zij hierover wel een heldere opvatting. Een opvatting
zeer in het voordeel van ons initiatiefwetsvoorstel. Wij onderschrijven dan
ook niet de opvatting van de leden van de D66-fractie dat ons wetsvoorstel
onvoldoende juridische basis zou hebben.De leden van de D66-fractie zeggen het bestaan van de adeldom ten opzichte
van de overige Nederlanders als een vorm van ongelijkheid te beschouwen en
dat door de opheffing van de ongelijke behandeling van adellijke mannen en
vrouwen binnen de Wet op de adeldom de ongelijkheid in de samenleving wordt
versterkt. Wij delen die mening niet. De Kamer heeft door de aanneming van
de Wet op de adeldom aangegeven het voortbestaan van de adel niet in strijd
te achten met artikel 1 van de Grondwet. Wél heeft de Kamer door de
aanneming van de hiervoor gememoreerde motie-Dittrich uitgesproken dat: «een
systeem waarbij de adellijke titel alleen van de vader op kinderen overerfbaar
is en niet van de moeder op kinderen: «op gespannen voet staat met artikel
1 van de Grondwet, de Wet gelijke Behandeling en diverse internationale verdragen,
waaronder het BUPO-verdrag en het Vrouwenverdrag1
».De leden van de D66-fractie vragen ons of wij ook van zins zijn om het
onderscheid tussen mannen en vrouwen binnen de adeldom weg te willen nemen
daar waar het gaat om het verbod voor niet-adellijke echtgenoten om de titels
van hun adellijke echtgenotes te mogen voeren. Een dergelijk voorstel valt
buiten de reikwijdte van ons initiatiefwetsvoorstel wat alleen het recht van
overdracht van adellijke titels van adellijke ouders op hun kinderen behelst.
Niettemin zullen wij een eventueel voorstel van de zijde van de D66-fractie
met welwillendheid in overweging nemen.De leden van de GroenLinksfractie vragen ons of wij niet van mening zijn
dat de adel een achterhaald instituut is dat maar beter kan worden afgeschaft.
Wij roepen bij deze leden in herinnering dat ook de toenmalige GroenLinks-Tweede-Kamerfractie
voor de invoering van de Wet op de adeldom heeft gestemd en dat deze fractie
in de vorige kabinetsperiode ook de reeds gememoreerde moties Dittrich en
Scheltema-De Nie heeft gesteund.Voorts wijzen wij deze leden op het feit dat wij als initiatiefnemers
deel uitmaken van de CDA-fractie, een fractie die aan het begin van de jaren
negentig nog heeft gepleit om de adel naar Brits of Belgisch model te democratiseren2. Wij hebben bij de adel dus geen negatieve associaties.
En wij hebben die zeker niet sinds de Kamer, door de aanneming van de Wet
op de adeldom, heeft aangegeven het voortbestaan van de adel niet in strijd
met artikel 1 van de Grondwet te achten. Opheffing van de adeldom is derhalve
voor ons inderdaad geen optie.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen ons wat de directe consequenties
van ons initiatiefwetsvoorstel zullen zijn. Op de demografische aspecten
zijn wij hiervoor reeds ingegaan. Door het wetsvoorstel wordt het voor echtparen
mogelijk om de kinderen de adellijke titel van de moeder te geven. Tevens
worden buiten het huwelijk geboren kinderen, in zoverre zij de geslachtsnaam
van de adellijke ouder hebben en hun adellijke ouder nog in leven is, op een
gelijke wijze behandeld, ongeacht de datum van hun geboorte. Kinderen van
een niet-adellijke vader en een adellijke moeder kunnen ingevolge artikel
5, lid 2 van het«Besluit regels voor geslachtsnaamswijziging»
binnen een termijn van drie jaren nadat zij meerderjarigheid zijn geworden
alsnog de geslachtsnaam van hun adellijke moeder aannemen. Wanneer ons wetsvoorstel
wordt aangenomen, gaat daarmee ook de adeldom van hun moeder op hen over.
Minderjarige kinderen die niet de geslachtsnaam van hun adellijke ouder hebben
verkregen, kunnen die geslachtsnaam vóór hun meerderjarigheid
verkrijgen wanneer wordt voldaan aan de bepalingen van artikel 3 en 3a van
het gememoreerd Besluit.De leden van de SGP-fractie vragen ons of wij het verschijnsel van de
sluimerende adel niet als een onevenwichtigheid ervaren en waarom hieraan
in ons voorstel geen aandacht wordt besteed. Bij sluimerende adel gaat het
om mensen die een adellijke ouder hebben, maar een andere geslachtsnaam dragen.
Wanneer die adellijke ouder de vader is en het kind slaagt erin zijn geslachtsnaam
in die van zijn vader te wijzigen, dan gaat volgens de huidige wetgeving ook
de adeldom van de vader over op dat kind, mits het kind binnen het huwelijk
of na 1 augustus 1994 buiten het huwelijk is geboren. Volgens de huidige
wetgeving wordt het kind, in het hier gegeven voorbeeld, echter niet van adel
wanneer de adellijke ouder de moeder is, of het kind vóór 1 augustus
1994 buiten het huwelijk is geboren. Het kind kan dan wel de geslachtsnaam
van de adellijke ouder aannemen, maar krijgt de adellijke titel niet. Ons
voorstel maakt aan dit verschil een einde; de adeldom van de adellijke ouder
kan op alle kinderen van die adellijke ouder overgaan. Wij zijn derhalve van
mening dat ons wetsvoorstel wel degelijk rekening houdt met de sluimerende
adel. In de huidige wetgeving bestaan reeds bepalingen die aangeven onder
welke voorwaarden een persoon zijn geslachtsnaam mag wijzigen. Ons initiatiefwetsvoorstel
behoeft hierin dus niet meer te voorzien.2. Internationale verdragenDe leden van de VVD-fractie vragen ons te verduidelijken hoe ons wetsvoorstel
zich verhoudt tot het Vrouwenverdrag en het Verdrag inzake de burgerrechten.
Is er sprake van een directe of indirecte relatie, zo vragen deze leden. In
onze inleiding hebben wij gememoreerd dat de Kamer met de aanneming van de
motie Dittrich al heeft uitgesproken dat zij de huidige overervingsregels
van de adeldom in strijd vindt met het Vrouwenverdrag en het BUPO-verdrag.
Kennelijk heeft de Kamer toen zelf een relatie met genoemde verdragen gelegd.
In de verdragsteksten wordt echter niet over de bescherming van adellijke
titels gesproken, maar wel over de gelijke behandeling van mannen en vrouwen.
In onze inleiding is tevens opgemerkt dat het Verenigd Koninkrijk een voorbehoud
voor de strekking van het Vrouwenverdrag voor zijn adel heeft gemaakt en dat
Nederland dit niet heeft gedaan. De oproep in het Vrouwenverdrag om mannen
en vrouwen gelijk te behandelen, geldt naar onze mening dus ook voor de behandeling
van adellijke mannen en vrouwen door de Nederlandse overheid.De leden van de CDA-fractie vragen ons of ons wetsvoorstel voldoet aan
Europese richtlijnen en internationale verdragen. De doelstelling van ons
wetsvoorstel is om de Wet op de adeldom hiermee in overeenstemming te brengen.
Wij zien geen licht tussen ons wetsvoorstel en, bijvoorbeeld, het
BUPO- en het Vrouwenverdrag. De leden van de CDA-fractie vragen ons of er
sprake is van enige convergentie inzake de wetgeving van EU-lidstaten ten
aanzien van de adeldom. Voor zover ons bekend is daarvan geen sprake. Wat
de wet- en regelgeving van andere Europese landen betreft, verwijzen wij graag
naar de bijlage: «Hoofdlijnen van het adelsbeleid in andere Europese
landen» bij de Memorie van antwoord van 5 maart 1992 over de Regeling
inzake de adeldom1.De leden van de CDA-fractie vragen ons vervolgens of leden van buitenlandse
adellijke geslachten op grond van Europese verdragen inlijving in de Nederlandse
adel kunnen eisen. Het vraagstuk van de inlijving van buitenlandse edelen
is in ons initiatiefwetsvoorstel buiten beschouwing gelaten. Artikel 8 van
de Wet op de adeldom bepaalt dat Nederlanders met een buitenlandse adellijke
titel tot 1 augustus 1999 een verzoek tot inlijving in de Nederlandse
adel konden indienen, wanneer het adelsstatuut van het land van herkomst van
de adellijke titel met dat van Nederland vergelijkbaar was. Wanneer deze edelen
dit hebben verzuimd, kunnen zij op grond van de huidige Nederlandse wetgeving
dus geen verzoek tot inlijving meer indienen. Of de Nederlandse wetgeving
in deze op grond van Europese verdragen, zal worden «overruled»
valt nog te bezien. Buitenlandse edelen die zich tot Nederlander laten naturaliseren
kunnen nog wel een verzoek tot inlijving indienen, mits het adelsstatuut van
het land van herkomst vergelijkbaar is met dat van Nederland. De leden van
de CDA-fractie vragen of buitenechtelijke kinderen met een vreemde nationaliteit
op grond van het voorliggende initiatiefwetsvoorstel adeldom kunnen verkrijgen.
Dit is inderdaad onder bepaalde voorwaarden het geval. Ten eerste bepaalt
artikel 1 van de (huidige) Wet op de adeldom dat adeldom uitsluitend wordt
verleend aan Nederlanders. Bedoelde buitenechtelijke kinderen zullen derhalve
tot Nederlander moeten naturaliseren, wanneer zij de adellijke titel van hun
adellijke ouder willen verkrijgen. In ons voorstel wordt het Nederlanderschap
als voorwaarde gehandhaafd. Ten tweede gaat in de huidige wet adeldom alleen
over op buitenechtelijke kinderen die na 1 augustus 1994 zijn geboren. Ons
wetsvoorstel maakt het daarentegen mogelijk dat buitenechtelijke kinderen
adeldom kunnen verkrijgen, wanneer die kinderen de geslachtsnaam van de adellijke
ouder hebben en zij en de adellijke ouder aan wie zij hun adeldom ontlenen,
beiden, in leven zijn.3. ArtikelenArtikel 3De leden van de SGP-fractie vragen, tenslotte, waarom wij het woord «sexeneutrale»
in het door ons voorgestelde artikel 3 hebben opgenomen. In ons voorstel van
wet, zoals gewijzigd naar aanleiding van het advies van de Raad van State
komt het woord «sekseneutraal» niet meer voor in het door ons
voorgestelde artikel 3. Deze luidt namelijk nu: «Erfelijk verleende
adeldom gaat volgens de bestaande verervingsregelingen over op alle kinderen
die in familierechtelijke betrekking staan tot de adellijke ouder en de geslachtsnaam
van die adellijke ouder hebben».Van WijmenRoss-van Dorp XNoot1Kamerstukken II 1995/96, 22 408, nr. 23.XNoot2Kamerstukken II 1995/96, 22 408, nr. 23.XNoot3Handelingen II 1995/96, nr. 031, blz. 5840 en Handelingen II 1995/96,
nr. 034, blz. 6249.XNoot1Handelingen II 1995/96, nr. 031, blz. 5819.XNoot2Handelingen II 1995/96, nr. 031, blz. 5823.XNoot3Handelingen II 1995/96, nr. 031, blz. 5826.XNoot4Handelingen II 1995/96, nr. 031, blz. 5830.XNoot5Kamerstukken II 1996/97, 25 039, nr. 2.XNoot6Handelingen II 1996/97, nr. 014, blz. 3277 en 3377.XNoot7Kamerstukken II 1996/97, 25 039, nr. 2.XNoot8Kamerstukken II 1996/97, 25 039, nr. 3.XNoot9Handelingen II 1996/97, nr. 40, blz. 3277.XNoot10Handelingen II 1996/97, nr. 40, blz. 3277.XNoot1Handelingen II 1996/97, nr. 40, blz. 3278.XNoot2Handelingen II 1996/97, nr. 40, blz. 3278.XNoot3Kamerstukken II 1996/97, 25 039, nr. 4.XNoot1Kamerstukken II 1991/92, 21 485, nr. 5, blz. 4.XNoot2Kamerstukken II 1989/90, 21 485, nr. 4, blz. 5.XNoot3Handelingen II 1993/94, nr. 3, blz. 91.XNoot4Kamerstukken II 1992/93, 21 485, nr. 12.XNoot5Handelingen II 1993/94, nr. 3, blz. 91.XNoot6Kamerstukken II 1996/97, 25 039, nr. 4, blz. 2.XNoot7Kamerstukken II 1996/97, 25 039, nr. 3.XNoot1Kamerstukken II 1989/90, 21 485, nr. 3, blz. 1.XNoot2Kamerstukken II 1989/90, 21 485, nr. 4, blz. 2.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot2Kamerstukken II 2001/01, 27 074, A, blz. 2.XNoot1Kamerstukken II 1991/92, 21 485, nr. 5, blz. 14 en 16.XNoot2Aanhangsel Handelingen II 1997/98, nr. 1040, blz. 2133–2134.XNoot3T. von Bönninghausen, «Ruim 290 Nederlandse adellijke geslachten», De Nederlandsche Leeuw 117 (2000), nr. 3–4, 155–162,
aldaar 157–158.XNoot1Johanna Maria van Winter, Ministerialiteit en ridderschap
in Gelre en Zutphen, (Groningen 1962), 234–235.XNoot1KB 18–12–1815, nr. 46.XNoot2KB 13–2-1815, nr. 60.XNoot3B. van der Boom ed., Prisma van de geschiedenis. 20
eeuwen geschiedenis in 3000 termen, (1e druk; Zwolle 1991) 357.XNoot4Handelingen I 1993/94, nr. 27, blz. 1475.XNoot5Wendelien Elzinga en Gerard-René de Groot, «Over adellijke
namen en zo...Opmerkingen over de wetsontwerpen 21 485 en 22 408», Nederlands Juristenblad 4 (1994) 124–127, aldaar
125.XNoot6Aanhangsel Handelingen II 1997/98, nr. 479, blz. 979–980.XNoot1Aanhangsel Handelingen II 1997/98, nr. 1040, blz. 2134.XNoot1Kamerstukken II 1995/96, 22 408, nr. 23.XNoot2Kamerstukken II 1991/92, 21 485, nr. 5, blz. 2.XNoot1Kamerstukken II 1991/92, 21 485, nr. 5, blz. 14–17. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27074-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl