Stimulering van het midden- en kleinbedrijf; Brief ministers en staatssecretarissen met beleidsnotitie 'Werk door ondernemen'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24243, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-07-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24243 nr. 1

28-06-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamWerk door ondernemen Inhoudsopgave 1. Inleiding en samenvatting 1.1. Inleiding1.2. SamenvattingSpecifieke lastenverlichting gericht op kleinere bedrijven 2. Belang van ondernemerschap 2.1. Inleiding2.2. Trends en ontwikkelingen2.3. Betekenis MKB voor banengroeiBanengroei in MKBBanengroei door nieuwe bedrijvenBanengroei bij bestaande bedrijven2.4. Implicaties3. Ruimte voor ondernemen 3.1. Inleiding3.2. Ruimte voor ondernemerschapFiscale maatregelenVermindering regeldrukArbeid3.3. Ruimte voor startersFiscale maatregelenVermindering regeldrukKwaliteit ondernemerschapFinanciering3.4. Ruimte voor (door)groeiersFiscale maatregelenKwaliteit ondernemerschapFinancieringBIJLAGE1. Structuur van particulier bedrijfsleven Aantal bedrijvenWerkgelegenheidTabel 1: Aantal ondernemingen in particulier bedrijfsleven
(x 1000), 1993 Tabel 2: Werkgelegenheid in particuliere bedrijfsleven,
1993 (arbeidsjaren x 1000) 2. Ontwikkeling werkgelegenheid 1986–1995Tabel 3: Ontwikkeling werkgelegenheid in het particulier
bedrijfsleven (1986–1995) 3. Bedrijvendynamiek in particulier bedrijfsleven Nieuwe bedrijvigheidTabel 4: Nieuwe vestigingen en opheffingen, 1987–1993
(x 1000) Effecten op werkgelegenheidTabel 5: Mutaties werkgelegenheid door bedrijfsdemografie,
1987–1993 (x 1000) Werkgelegenheidsontwikkeling bij bestaande bedrijvenTabel 6: Werkgelegenheidsontwikkeling in bedrijfsleven
over een periode van 6 jaar (1986–1991) 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24243Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 243Stimulering van het midden- en kleinbedrijfnr. 1BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID EN VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VAN
FINANCIËNAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 28 juni 1995Het stimuleren van de banengroei is één van de hoofdlijnen
in het regeerakkoord. In het bijzonder is het MKB genoemd als «banenmotor
van de economie». Mede met het oog daarop is voor kleinere bedrijven
een specifieke lastenverlichting van 0,5 mld. aangekondigd.In de beleidsnotitie «Werk door Ondernemen», die wij u hierbij
doen toekomen, wordt ingegaan op de nieuwe beleidsaccenten die nodig zijn
om ontstaan, groei en doorgroei van kleine en middelgrote bedrijven te stimuleren
en aldus verdere werkgelegenheidsgroei te realiseren. Tevens wordt uiteengezet
hoe de invulling van de voorgenomen lastenverlichting voor kleinere ondernemingen
vorm zal krijgen.De Minister van Economische Zaken,G. J. WijersDe Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. MelkertDe Staatssecretaris van Economische Zaken,A. van Dok-van WeeleDe Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. Vermeend Werk door ondernemen Inhoudsopgave 1.Inleiding
en samenvatting31.1.lnleiding31.2.Samenvatting3    2.Belang
van ondernemerschap62.1.lnleiding6 2.2.Trends
en ontwikkelingen6 2.3.Betekenis MKB voor banengroei72.4.lmplicaties9    3.Ruimte
voor ondernemen103.1.lnleiding10 3.2.Ruimte
voor ondernemerschap11 3.3.Ruimte voor starters163.4.Ruimte voor (door)groeiers19    Bijlage:
Betekenis MKB voor banengroei231.Structuur
van particulier bedrijfsleven23 2.Ontwikkeling werkgelegenheid
1986–199524 3.Bedrijvendynamiek in particulier bedrijfsleven261. Inleiding en samenvatting 1.1. InleidingIn het regeerakkoord van dit kabinet vormt de creatie van werk de rode
draad. De banengroei in de Nederlandse economie is onvoldoende om het sterk
groeiend aantal mensen dat de arbeidsmarkt betreedt van een baan te kunnen
voorzien: vrouwen zijn bezig met een inhaalslag, immigratie zorgt voor nieuwkomers
op de arbeidsmarkt en een – in vergelijking met andere Europese landen –
hoog aantal jongeren meldt zich. Ook ouderen zullen vermoedelijk langer gaan
werken.Werkloosheid is bedreigend voor de mensen die het treft en voor de samenleving
als geheel. Het gaat gepaard met sociale, maatschappelijke en economische
problemen. Dit geldt in het bijzonder voor langdurige werkloosheid. Het kabinet
staat dan ook voor de uitdaging om een uiterste inspanning te plegen voor
meer werk. Het stimuleren van de banengroei is één van de hoofdlijnen
in het regeerakkoord. In het bijzonder is het MKB1
genoemd als «banenmotor van de economie». Mede met het oog daarop
is voor kleinere bedrijven een specifieke lastenverlichting van 0,5 mld. aangekondigd.Er is dus aanleiding om de mogelijkheden na te gaan de banengroei in het
MKB een extra stimulans te geven. Een aanvullend argument om dat te doen,
is het gegeven dat het MKB relatief veel arbeidsplaatsen schept rond het niveau
van het minimumloon. Het MKB kan daardoor een relatief forse bijdrage leveren
aan vermindering van de langdurige werkloosheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt.Om bovengenoemde redenen is in de Troonrede en bij de behandeling van
de EZ-begroting 1995 een beleidsnotitie over het MKB toegezegd. De onderhavige
beleidsnotitie is de uitwerking van deze toezegging.Centraal in deze notitie staat de vraag wat de overheid kan doen aan het
verzilveren van de werkgelegenheidspotenties van het MKB. Daartoe wordt in
hoofdstuk 2 ingegaan op de belangrijke rol van ondernemerschap voor economische
groei en werkgelegenheid. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op de beleidsaccenten
die nodig zijn om ontstaan, groei en doorgroei van kleine en middelgrote bedrijven
te stimuleren en aldus verdere werkgelegenheidsgroei te realiseren. Het gaat
daarbij om nieuwe accenten; met deze notitie wordt dus niet beoogd een integrale
verkenning van het gehele beleidsterrein te bieden. Tevens wordt uiteengezet
hoe de invulling van de voorgenomen lastenverlichting voor kleinere ondernemingen
vorm zal krijgen. 1.2. SamenvattingDe laatste jaren is de aandacht voor het ondernemerschap sterk toegenomen.
Dit heeft geleid tot een toegenomen groei van het aantal nieuwe bedrijven
van circa 31 000 in 1967 tot 50 000 in 1993. Nieuwe bedrijven (starters
en dochters) hebben in de afgelopen jaren ruim 30% van de nieuwe banen gecreëerd.
Een klein aantal snelgroeiende bedrijven (zgn. «gazellen») is
verantwoordelijk voor zo'n 35% van de nieuwe werkgelegenheid. Gazellen zijn
vaak middelgrote bedrijven met 50–250 werknemers. Sommige van deze nieuwe bedrijven groeien uit tot multinationals, anderen
verdwijnen weer na korte tijd. Dit is inherent aan een dynamische markteconomie.
Ondernemerschap is daarbij van vitaal belang voor economische groei en werkgelegenheid.
In de economische theorie worden kapitaalgoederen en arbeidskrachten vaak
als de voornaamste produktiefactoren beschouwd. Aan de factor ondernemerschap
wordt veelal voorbijgegaan. Ten onrechte; want het is de ondernemer die afzetmogelijkheden
zoekt, die risico's neemt en die kapitaal, technologie en arbeid combineert
en aanstuurt, waardoor uiteindelijk goederen en diensten worden verkocht en
inkomen en werk worden gegenereerd. Gelet op de in deze notitie geschetste
maatschappelijke, economische en technologische ontwikkelingen zal het belang
van kleinschalig ondernemerschap verder toenemen.Vooral dankzij de starters en de gazellen heeft de Nederlandse economie
de laatste jaren meer banen in de marktsector gecreëerd dan in de ons
omringende landen. Ondernemerschap vormt daarbij de cruciale factor. Ondanks
de forse groei van het aantal starters heeft Nederland van alle landen in
de Europese Unie nog steeds het minste aantal ondernemingen per 1000 inwoners.
Zeker gezien het feit dat in Nederland de komende jaren de beroepsbevolking
relatief sneller dan in andere landen groeit, is het essentieel dat er nog
meer banen gecreëerd worden door een toename van ondernemerschap. Het
Kabinet is ervan overtuigd dat er ruimte bestaat voor een snellere toename
van het aantal starters. Daarnaast kunnen vooral meer banen ontstaan door
een groter aantal ondernemingen die doorgroeien.Deze notitie bevat beleidsvoornemens die tot doel hebben meer werk te
scheppen door de ruimte voor ondernemerschap in het algemeen en die voor starters
en doorgroeiers in het bijzonder te vergroten: «werk door ondernemen».
Deze beleidsvoornemens moeten de start- en doorgroeimogelijkheden van bedrijven
vergroten, onder meer door het wegnemen van belemmeringen die de aanstelling
van personeel kunnen bemoeilijken.Daartoe zal het Kabinet in de eerste plaats zorgen voor een goed algemeen
economisch klimaat. Het gaat daarbij in deze notitie vooral om het fiscale
klimaat, de regeldruk en de kosten, flexibiliteit en kwaliteit van arbeid.
ledere ondernemer (in spé) kan van dit beleid de vruchten plukken.In aanvulling hierop zal door een aantal gerichte maatregelen nieuwe bedrijvigheid
en groei bij bestaande bedrijven extra worden gestimuleerd.Deze maatregelen haken vooral aan bij specifieke belemmeringen en succesfactoren
voor ontstaan, groei en doorgroei van bedrijven, zodat de perspectiefrijke
groepen ondernemers worden bereikt. Naast maatregelen in de fiscale sfeer
en op het gebied van regelgeving gaat het daarbij vooral om het bevorderen
van de kwaliteit van het ondernemerschap en om de beschikbaarheid van ondernemingsfinanciering. Hieronder volgt een totaaloverzicht van de voorgenomen maatregelen. Doel → Meer werk
door: Middel ↓ Fiscale maatregelenRuimte voor onder- nemerschap * Verlaging VpB-tariefstapje
(2) * Verhoging investerings- aftrek (1) * Verhoging ondergrens
BTW-vrijstelling (2) * Fiscale Tante Agaath regeling (1) * Verhoging
ondernemings- vrijstelling vermogensbelasting (2)Ruimte
voor starters * Verruimde afschrijving starters (1) 
* Verhoging startersaftrek (1) * Vereenvoudiging bedrijfsopvolging (2)Ruimte
voor (door)groeiers * Fiscale exportreserve (1) * Verhoging
WBSO (1)     Vermindering regeldruk* Deregulering
(o.a. Winkelsluitingswet) * Vermindering administratieve lasten 
* Dereguleringsactie Grote Steden/kansenzônes (4)* Modernisering
Vestigingswet * Evaluatie Bz-regeling      Kwaliteit ondernemerschap *Regionale coördinatie startersopvang (4) * Proefprojecten
opvang kansarme starters (3) * Expertisecentrum allochtone ondernemers
(3)* Projectmatige benadering MKB vanuit Ondernemings- huizen (3) 
* MKB-loket op Internet (3) * Exportprogramma (3) * Voorzetting
BCT-regeling (3)     Arbeid* Wigverkleining 
* Premieregime bij marginale arbeid * Dispensatie WML * Flexibilisering 
* Scholing * Fiscale faciliteit leerlingwezen (1)       Financiering * Technostarters (3) * Bevordering financierings- aanbod seeders
(4) * Bemiddelingsbureau informal investors (4)* Technologie rating
(3) * Verruiming BBMKB voor innovatieve bedrijven (3) * Verhoging
maximum BBMKB (3)(1) lastenverlichting kleinere bedrijven (2) terugsluis opbrengst BTW-reparatie
 (3) herschikking EZ-middelen (4) onderzoekDe beleidsvoornemens in het schema op de vorige bladzijde zijn in drie
hoofdgroepen onder te verdelen, namelijk lastenverlichting, herschikking EZ-middelen
en onderzoek. Bij de lastenverlichting gaat het om de voorgenomen maatregelen
die een onderdeel vormen van het totale pakket aan lastenverlichting voor
1996 en verder. Het kabinet heeft op hoofdlijnen hierover besloten; definitieve
voorstellen voortvloeiend uit dit pakket zullen de Kamer bereiken bij de indiening
van de desbetreffende wetsvoorstellen. Het betreft in de eerste plaats de
maatregelen die gericht zijn op wigverkleining voor werkgevers. Voor een ander
deel betreft het de invulling van de uit het regeerakkoord voortvloeiende
specifieke lastenverlichting van f 500 mln. voor het kleinere bedrijfsleven,
inclusief agrarische ondernemingen. Deze maatregelen zijn in het schema aangemerkt
met een (1). Hoewel deze maatregelen specifiek gericht zijn op het midden-
en kleinbedrijf, komen zij voor een deel ook ten goede aan grotere bedrijven
(verhoging WBSO en de loonkostenfaciliteit leerlingwezen). Daarnaast zijn in dit verband van belang de lastenverlichtende maatregelen
die deel uitmaken van de terugsluis van het reparatiewetsvoorstel BTW. Deze
zijn in het schema aangeduid met een (2).Hieronder wordt een overzicht gegeven van beide specifiek voor te stellen
deelpakketten aan maatregelen. Specifieke lastenverlichting gericht op kleinere bedrijven * Verlaging VpB-stapje* Verhoging investeringsaftrek * Verruimde afschrijving starters,
verhoging startersaftrek en fiscale Tante Agaath-regeling * Reservering
faciliteit export * Reservering bedrijfsopvolging/verplaatsing *
Verhoging ondergrens BTW-vrijstelling kleine ondernemers * Verhoging
WBSO * Loonkostenfaciliteit leerlingwezen * Verhoging ondernemingsvrijstelling
in vermogensbelasting2. Belang van ondernemerschap 2.1. InleidingDe laatste jaren is er een toenemende aandacht voor het ondernemerschap.
Dit uit zich in een toegenomen groei van het aantal nieuwe bedrijven van circa
31 000 in 1987 tot 50 000 in 1993. Sommige van deze nieuwe bedrijven
groeien uit tot multinationals, anderen verdwijnen weer na korte tijd. Dit
is inherent aan een dynamische markteconomie. Ondernemerschap is daarbij van
vitaal belang voor economische groei en werkgelegenheid. In de economische
theorie worden kapitaalgoederen en arbeidskrachten vaak als de voornaamste
produktiefactoren beschouwd. Aan de factor ondernemerschap wordt veelal voorbijgegaan.
Ten onrechte; want het is de ondernemer die afzetmogelijkheden zoekt, die
risico's neemt en die kapitaal, technologie en arbeid combineert en aanstuurt,
waardoor uiteindelijk goederen en diensten worden verkocht en inkomen en werk
worden gegenereerd. Dit neemt natuurlijk niet weg dat ook kapitaal, technologie
en arbeid essentiële factoren zijn voor succesvol ondernemerschap.In dit hoofdstuk wordt nader op de economische betekenis van ondernemerschap
ingegaan.Daartoe wordt in 2.2 een aantal trends en ontwikkelingen geschetst die
ten grondslag liggen aan de toegenomen en in de toekomst verder toenemende
betekenis van ondernemerschap voor de creatie van werkgelegenheid. Vervolgens
wordt in 2.3 ingegaan op gevolgen hiervan voor de banengroei, waarna in 2.4
de implicaties voor het overheidsbeleid worden geschetst. 2.2. Trends en ontwikkelingenDe toegenomen belangstelling voor het ondernemerschap heeft te maken met
verschillende maatschappelijke, economische en technologische ontwikkelingen
die hebben geleid tot grotere kansen voor kleinschalige bedrijvigheid.Zo heeft de maatschappelijke trend van individualisering geleid tot veranderende
voorkeuren van consumenten. Markten voor massaprodukten zijn uiteengevallen
in deelmarkten voor gedifferentieerde produkten, met veelal een kortere levenscyclus.
Kleine bedrijven kunnen door de kracht van hun ondernemerschap en hun flexibiliteit
makkelijker inspelen op deze veranderende vraag. Grote bedrijven hebben zich in toenemende mate teruggetrokken op kernactiviteiten
en delen van hun produktie(proces) afgestoten en/of uitbesteed aan toeleveranciers.
Daarmee zijn nieuwe markten open komen te liggen voor nieuwe en bestaande
bedrijven in het MKB. Bovendien is als gevolg van deze ontwikkeling de verwevenheid
tussen grotere en kleinere bedrijven toegenomen (zie ook 2.3).Daarnaast is ook de vraag van diensten door consumenten toegenomen. Dit
heeft geresulteerd in een verschuiving van industrie naar diensten. Hierdoor
is het belang van het MKB toegenomen, omdat de gemiddelde ondernemingsgrootte
in de dienstensector kleiner is dan in de industrie.Vanuit de aanbodzijde wordt de ontwikkeling van het MKB gestimuleerd door
de computertechnologie die automatisering van produktie, administratie, logistiek
en dergelijke op steeds kleinere schaal mogelijk en betaalbaar maakt. Door
betere communicatiemogelijkheden en de dalende prijs ervan heeft het MKB daardoor
toegang gekregen tot markten die voorheen uitsluitend voor grote bedrijven
waren weggelegd.Mede onder invloed van de kortere levenscyclus van produkten zijn de kosten
van R&D relatief toegenomen. Bedrijven trachten hierop in te spelen door
samenwerking en schaalvergroting.Daar staat tegenover dat het gehele proces van ontwikkeling tot en met
distributie van produkten in toenemende mate in onderdelen uiteenvalt.Bovendien is het aantal lokaties, waar deze deelactiviteiten kunnen worden
uitgevoerd, toegenomen. Dit proces van globalisering is in sterke mate bevorderd
door het slechten van handelsbarrières, liberalisatie van kapitaalmarkten
en de technologische ontwikkelingen, waardoor kosten van transport en communicatie
sterk zijn gedaald. Kleinere bedrijven zijn daardoor in toenemende mate in
staat hun produkten en diensten over de gehele wereld aan te bieden2. Bovengenoemde trends en ontwikkelingen hebben geleid tot een toenemende
beleidsaandacht voor kleinschalig ondernemerschap in binnen- en buitenland.
Voorbeelden hiervan zijn de specifieke aandacht voor het MKB in het Witboek
van Delors en in verschillende studies van de OESO (Jobs Study, Employment
Outlook 1994, Economic Survey Netherlands 1994). Uit deze studies komt naar
voren dat een vitale en dynamische marktsector van groot belang is voor structurele
economische groei en werkgelegenheid. Dynamiek heeft betrekking op het aanpassingsvermogen
en de vernieuwingskracht van het bedrijfsleven. Het gaat gepaard met oprichting
van nieuwe en opheffing van bestaande bedrijven die vooral plaats vindt in
het MKB. Een flexibel en innovatief MKB is dan ook van essentieel belang voor
de economische ontwikkeling. In de volgende paragraaf wordt nader ingegaan
op de bijdrage die het MKB de afgelopen periode in ons land heeft geleverd
aan de werkgelegenheidsgroei. 2.3. Betekenis MKB voor banengroeiHet MKB neemt in de Nederlandse economie een belangrijke plaats in. Ruim
50% van de produktie en 56% van de werkgelegenheid (in arbeidsjaren) in het
particuliere bedrijfsleven komt voor rekening van het MKB. In de bijlage van
deze notitie wordt de betekenis van het MKB voor de banengroei nader onder
de loep genomen. De belangrijkste bevindingen zijn hieronder samengevat. Banengroei in MKBIn de periode 1986–1995 is de werkgelegenheid in het MKB toegenomen
met in totaal 456 000 personen (2,2% per jaar). Daarmee lag de groei
in het MKB boven die in het grootbedrijf, waar de werkgelegenheid met 326 000
personen (2,0% per jaar) is toegenomen. In arbeidsjaren is het verschil in
groei wat groter: resp. 324 000 en 198 000 arbeidsjaren (1,9% vs.
1,4%)3.Internationale vergelijking leert dat het Nederlandse particuliere bedrijfsleven
daarmee de koppositie in de Europese Unie bezet (ElM, European Observatory
1995). Zowel de werkgelegenheidsgroei in het Nederlandse MKB als die in het
grootbedrijf ligt in de afgelopen jaren ruim boven het Europese gemiddelde.Aan deze relatief gunstige werkgelegenheidsgroei in het MKB ligt een aantal
structurele factoren ten grondslag, zoals de relatief sterke groei van de
dienstensector en het afstoten van werkzaamheden door het grootbedrijf (zie
2.2).Vanwege de sterke onderlinge verwevenheid tussen sectoren en bedrijfscategorieën
is het dan ook ondenkbaar dat een sector of gedeelte van het bedrijfsleven
een autonome banenmotor van de economie vormt. Dat geldt zowel voor het MKB
als voor het grootbedrijf. De onderlinge verwevenheid van MKB en grootbedrijf
is overigens tweezijdig. Ter illustratie: ongeveer 20% van de toeleveringen
aan het grootbedrijf zijn afkomstig van het MKB. Omgekeerd bedraagt dit percentage
25%. In absolute zin zijn de leveringen van het MKB aan het grootbedrijf bijna
even groot als omgekeerd. Banengroei door nieuwe bedrijvenNieuwe bedrijven zijn een belangrijke bron van nieuwe werkgelegenheid.
Zo blijkt uit cijfers van het ElM dat ongeveer éénderde van
de 850 000 nieuwe banen (werkzame personen) die in de periode 1990–1993
in het particulier bedrijfsleven zijn gecreëerd voor rekening komt van
nieuwe bedrijven (starters, dochters). In verschillende internationale studies
(o.a. European Observatory 1995, Employment Outlook 1994) wordt het belang
van nieuwe bedrijven voor structurele werkgelegenheidsgroei benadrukt.De laatste jaren ligt de groei van het aantal bedrijven in Nederland boven
het Europese gemiddelde. Zo nam in de periode 1986–1993 het aantal nieuwe
vestigingen van bedrijven met 35% toe. Er zit bovendien een stijgende tendens
in het aantal nieuwe vestigingen; van 31 000 in 1987 tot 50 000
in 1993. Tweederde van de nieuwe ondernemingen zijn startende («nieuwe»)
ondernemingen, de rest dochters van bestaande ondernemingen. De meeste nieuwe
bedrijven worden in de financiële en zakelijke dienstverlening opgericht,
de minste in de industrie en bouw. Ondanks de sterke groei van het aantal
nieuwe bedrijven is het aantal bedrijven per 1000 inwoners nog altijd het
laagste van alle Europese landen. Wel is er in ons land de laatste jaren sprake
van een inhaalrace. Banengroei bij bestaande bedrijvenHoewel nieuwe bedrijven een belangrijk aandeel hebben in de werkgelegenheidsgroei,
worden de meeste nieuwe banen gecreëerd in bestaande bedrijven. Ongeveer
tweederde van de banengroei in de periode 1990–1993 komt voor rekening
van bestaande bedrijven. Hiervan nemen de 5 à 10% jaarlijks snel groeiende
bedrijven, de zogenaamde «gazellen», naar schatting de helft voor
hun rekening. De andere helft komt van de circa 30% bedrijven
die stapsgewijs, gematigd groeien. Bij 40 à 45% van de bedrijven blijft
de werkgelegenheid constant, terwijl bij 15% van de bedrijven de werkgelegenheid
jaarlijks krimpt4.Gazellen spelen dus een belangrijke rol bij het creëren van nieuwe
banen. Uit nadere bestudering van de kenmerken van gazellen blijkt dat het
vaak middelgrote bedrijven zijn met 50 tot 250 werknemers. Opvallend is dat
gazellen in alle sectoren in gelijke mate voorkomen en dat ze gelijkmatig
gespreid zijn over alle leeftijdscategorieën van bedrijven. Bij het succes
van gazellen blijkt de kwaliteit van het ondernemerschap een cruciale rol
te spelen. Gazellen blijken een sterke marktoriëntatie te hebben en flexibel
op veranderingen in te spelen. Ze hebben een duidelijke bedrijfsstrategie,
doen relatief veel aan R&D en hebben een hoge exportquote.De ondernemers met gelijkblijvende werkgelegenheid opereren veelal op
traditionele en lokale deelmarkten, doen nauwelijks aan R&D, en hebben
ook geen bedrijfsstrategie die expliciet op groei is gericht.De zogenaamde etappegewijze groeiers zitten qua profiel tussen de gazellen
en gelijkblijvers in. Ze zijn in staat zich snel aan te passen aan nieuwe
situaties en de bedrijfsstrategie is sterk gericht op kostenbeheersing. Wel
hebben ze een uitgebreid assortiment aan produkten en doen ze aan R&D.
De exportprestaties van deze bedrijven zijn echter minder sterk.Krimpers blijken veelal specialistische bedrijven te zijn met een hoog
kostenbewustzijn. Ze doen wel aan vernieuwing van produkten maar scoren matig
op het punt van R&D. Verder hebben ze een beperkt assortiment en zijn
ze sterk exportgericht. Krimpers kunnen overigens zeer succesvolle ondernemingen
zijn; ruim 30% van de krimpers realiseerde een omzetstijging die vergelijkbaar
is met die van de gazellen. 2.4. ImplicatiesHet particuliere bedrijfsleven in Nederland heeft de laatste jaren meer
banen gecreëerd dan in ons omringende landen. Bijna tweederde van de
werkgelegenheidsgroei komt van nieuwe en een klein aantal snel doorgroeiende
bedrijven (gazellen). Dit illustreert de grote betekenis van ondernemerschap
voor de banengroei. Gelet op de huidige arbeidsmarktsituatie en gezien het
feit dat de beroepsbevolking in ons land de komende jaren relatief sneller
groeit, is het echter van groot belang dat er nog meer banen gecreëerd
worden door een toename van ondernemerschap. Kortom: meer werk door ondernemen.Uit bovenstaande bevindingen en de in 2.2 geschetste trends en ontwikkelingen
blijkt dat er bij het MKB voldoende potenties zijn om tot de vereiste versnelling
in de banengroei te komen. In dat licht moet ook de aandacht voor het MKB
als «banenmotor» van de economie worden gezien.Waar zitten dan die potenties? Enkele voorbeelden op een rij:– het niveau van het aantal bedrijven per 1000 inwoners is in Nederland
nog altijd het laagste van de EU;– in de industrie en bouwnijverheid blijft de aanwas van nieuwe
bedrijven beduidend achter bij die in de dienstensectoren;– bij een groot deel van het bedrijfsleven (40 à 45%) blijft
de werkgelegenheid constant; deze bedrijven doen nauwelijks aan R&D, hebben
geen export- en groei-oriëntatie en geen gerichte bedrijfsstrategie;– bij een ander groot deel van het bedrijfsleven (30%) groeit de
werkgelegenheid wel, maar slechts stapsgewijs en gematigd; ook deze bedrijven
ontberen vaak een duidelijke bedrijfsstrategie en vertonen bovendien minder
goede exportprestaties; wel doen ze aan R&D, maar minder dan gazellen.Er liggen al met al nog voldoende mogelijkheden om de werkgelegenheidsgroei
in het MKB verder te versterken. Waar het dus om gaat is de belemmeringen
weg te nemen voor het ontstaan, groei en doorgroei van bedrijven. Deze belemmeringen
kunnen in een aantal situaties liggen op het terrein van het fiscale klimaat,
de regulering van goederen- en dienstenmarkten, alsmede in de sfeer van arbeid
en kapitaal. Aan de stimulering van ondernemerschap kan de overheid dan ook
vooral bijdragen door op de volgende vijf terreinen barriéres te verminderen:– Verbetering van het fiscale klimaat, zodat ondernemerschap meer
wordt beloond en ondernemers meer mogelijkheden hebben voor interne financiering
van investeringen en vernieuwingen;– Terugdringing van dynamiek beperkende regelgeving. Deze regels
belemmeren de toetreding van nieuwe ondernemers en de ontplooiingsmogelijkheden
van bestaande ondernemers en daarmee de banengroei;– Versterking van de kwaliteit van het ondernemerschap, zodat de
mogelijkheden voor ontwikkeling van nieuwe produkten en markten beter worden
benut;– Verlaging van de kosten en vergroting van de flexibiliteit en
kwaliteit van arbeid;– Vergroting van de externe financieringsmogelijkheden voor startende
en bestaande bedrijven met groeipotenties.In het volgende hoofdstuk worden deze lijnen nader uitgewerkt. 3. Ruimte voor ondernemen 3.1. InleidingDe belangrijkste constatering uit hoofdstuk 2 is dat voor een betere benutting
van het economisch potentieel in het MKB en daarmee voor de werkgelegenheid,
er een opwaartse spiraal binnen het MKB moet ontstaan: meer starters, meer
ruimte voor gelijkblijvers en krimpers om (weer) te gaan groeien en meer stapsgewijze
groeiers die doorgroeien tot gazellen.Wat kan de overheid hier aan doen?In de eerste plaats zorgen voor een goed algemeen economisch klimaat.
De ondernemer moet de ruimte hebben om te ondernemen en moet daarbij zo min
mogelijk worden gehinderd. Het gaat hier vooral om zaken als het fiscale klimaat,
de regeldruk en de kosten en kwaliteit van arbeid. ledere ondernemer (in spé)
kan van dit beleid de vruchten plukken. In paragraaf 3.2 wordt hier nader
op ingegaan.In aanvulling hierop zal door een aantal gerichte maatregelen nieuwe bedrijvigheid
(paragraaf 3.3) en groei bij bestaande bedrijven (paragraaf 3.4) extra worden
gestimuleerd. Deze maatregelen haken vooral aan bij de in hoofdstuk 2 geconstateerde
belemmeringen en specifieke succesfactoren voor ontstaan, groei en doorgroei
van bedrijven, zodat de perspectiefrijke groepen ondernemers worden bereikt.
Naast maatregelen in de fiscale sfeer en op het gebied van regelgeving en
arbeid gaat het daarbij vooral om het bevorderen van de kwaliteit van het
ondernemerschap en van de beschikbaarheid van ondernemingsfinanciering. 3.2. Ruimte voor ondernemerschapEen goed algemeen economisch klimaat is een basisvoorwaarde voor iedere
ondernemer om met succes te kunnen ondernemen. De overheid kan hier vooral
aan bijdragen door het scheppen van een stimulerend fiscaal klimaat, door
vermindering van de regeldruk en door specifieke drempels voor het aannemen
van extra personeel zo laag mogelijk te maken. In deze paragraaf wordt op
deze terreinen een pakket aan maatregelen beschreven. Fiscale maatregelenHet fiscale klimaat moet in de eerste plaats voldoende prikkels bieden
voor ondernemers; ondernemerschap moet in netto-termen voldoende worden beloond.
Daarnaast heeft de hoogte van belastingen op ondernemerswinsten een directe
invloed op het beschikbaar zijn van financiële middelen. Een beheerste
en evenwichtige lastendruk op ondernemingswinsten en inkomsten uit ondernemingsvermogen
is ook uit dien hoofde van groot belang. Als een bedrijf wil vernieuwen of
uitbreiden heeft het immers financiële middelen nodig. Uit onderzoek
van KNOV/NlPO blijkt dat ruim 50% van de ondernemingen de investeringen uit
interne bron (winstinhouding, cash flow) financiert. De onderneming zelf is
dus voor kleinere bedrijven een belangrijke vermogensbron voor investeringen.
Daarnaast is de vorming van eigen vermogen belangrijk voor een goede solvabiliteit,
die nodig is om bankkrediet te kunnen verkrijgen. In het begin van de jaren
negentig bedroeg de gemiddelde solvabiliteit in het MKB ca. 31%, in het grootbedrijf
ca. 37% (ElM, 1994). Fiscale
maatregelenVermindering regeldrukArbeid* Verlaging
VpB-tariefstapje * Verhoging investeringsaftrek * Verhoging ondergrens 
BTW-vrijstelling * Fiscale Tante Agaath-regeling * Verhoging ondernemingsvrijstelling
vermogensbelasting* Deregulering (o.a. Winkelsluitingswet) * Vermindering
administratieve lasten * Dereguleringsactie grote steden/kansenzônes*
Wigverkleining * Premieregime bij marginale arbeid * Dispensatie
WML * Flexibilisering * Scholing * Fiscale faciliteit leerlingwezenIn het regeerakkoord is sprake van een in omvang oplopende lastenverlichting,
in het bijzonder gericht op de laagstbetaalde arbeid (met name in het MKB)
en ter ondersteuning van loonmatiging, werkgelegenheid en arbeidsparticipatie.
Voorts is in het regeerakkoord een specifieke lastenverlichting voor het midden-
en kleinbedrijf, waaronder kleinere agrarische ondernemingen, opgenomen van
f 500 mln. De opbrengst van de regulerende energiebelasting zal op een
zorgvuldige en afgewogen wijze zo veel mogelijk worden teruggesluisd naar
degenen die deze belasting moeten opbrengen. Daarenboven zal de opbrengst
van het reparatiewetsvoorstel ter bestrijding van belastingsparende constructies
in de BTW en overdrachtsbelasting onder meer worden aangewend voor fiscale
maatregelen die de bevordering van de werkgelegenheid beogen – met nadruk
op het midden- en kleinbedrijf – en de economische en culturele infrastructuur
versterken. Het kabinet heeft al op hoofdlijnen besloten op welke wijze de
terugsluis van de regulerende energiebelasting en het reparatiewetsvoorstel
zal plaatsvinden; de definitieve besluitvorming hierover en over de invulling
van de f 500 mln lastenverlichting voor het MKB voortvloeiend uit het
regeerakkoord zal bij de behandeling van de desbetreffende wetsvoorstellen
plaatsvinden. Op dit moment kan wel al op hoofdlijnen een inzicht worden gegeven
in de maatregelen die vooral voor het MKB van grote betekenis zijn. Het tarief van de VpB bedraagt 35%, met dien verstande dat de eerste f 100 000
van de winst wordt belast tegen 40%. Het kabinet is voornemens om in het kader
van de aanwending van de opbrengst van het reparatiewetsvoorstel per 1 januari
1996 het tariefstapje met 2%-punt te verlagen tot 36%. Dit voorstel kan alleen
worden gerealiseerd indien het desbetreffende wetsvoorstel in werking is getreden
en de daarmee gemoeide opbrengst is gerealiseerd. Een verdere, gefaseerde
verlaging van het tariefstapje wordt bezien in het kader van de terugsluis
van de regulerende energiebelasting. Dat zou betekenen dat in 1996, 1997 en
1998 het tariefstapje telkens met 1%-punt wordt verlaagd. Verlaging van het
tariefstapje is direct van invloed op de vermogenspositie van vooral kleinere
bedrijven; ook grote bedrijven profiteren van de verlaging.Eén van de voorgenomen maatregelen die deel uitmaakt van de f 500
mln lastenverlichting voor het MKB, is een verhoging van de huidige investeringsaftrek
voor kleinschalige investeringen. Het karakter van de kleinschaligheid komt
tot uitdrukking in het percentage van de investeringsaftrek: naarmate het
investeringsbedrag per kalenderjaar hoger is, neemt het percentage van de
investeringsaftrek verder af.Voorts geldt een maximumbedrag voor de jaarlijkse investeringen van ca.
f 0,5 mln. Om investeringen door kleinere bedrijven te bevorderen wordt
overwogen om per 1 januari 1996 de investeringsaftrek substantieel te verhogen
onder handhaving van het huidige plafondbedrag van f 515 000 per
kalenderjaar.Voorts wordt overwogen de ondergrens voor BTW-vrijstelling voor kleine
ondernemers te verhogen. De kleine ondernemersregeling in de BTW houdt in
dat ondernemers die per jaar een laag bedrag aan omzetbelasting verschuldigd
zijn een vermindering op de BTW-afdracht mogen toepassen. Tot een bepaald
bedrag zijn zij zelfs geheel vrijgesteld en kunnen ze op verzoek ook worden
vrijgesteld van een aantal administratieve verplichtingen. Voorgesteld wordt
deze ondergrens te verhogen. Als gevolg daarvan zullen naar schatting enige
duizenden kleine ondernemers extra onder de volledige vrijstelling vallen,
met als bijkomend voordeel de mogelijkheid tot ontheffing van administratieve
verplichtingen.Daarenboven zal langs fiscale weg de verstrekking van (risicodragend)
vermogen aan kleinere ondernemingen worden bevorderd. Het verstrekken van
vermogen door particulieren zal worden gestimuleerd via de zgn. fiscale tante
Agaath-regeling. Ondernemers (in spé) zijn voor hun behoefte aan risicodragend
vermogen, vooral als het om kleinere bedragen gaat, vaak aangewezen op een
lening van familie of bekenden. Het rendement dat «tante Agaath»
maakt, is echter laag en het risico hoog. Om particulieren meer «over
de streep» te trekken wordt een fiscale faciliteit voor het verstrekken
van risicodragend kapitaal aan kleinschalige ondernemingen uitgewerkt.Tenslotte zal binnen de vermogensbelasting de algemene vrijstelling voor
ondernemingsvermogen, die momenteel f 138 000 bedraagt, met een
aanzienlijk bedrag worden verhoogd. Vermindering regeldrukDe nadelige effecten van de huidige regeldruk komen voor een groot deel
bij bedrijven terecht. Het gaat daarbij vooral om de zgn. «verborgen
beleidskosten». Dit begrip omvat een breed scala aan kosten die grofweg
in twee categorieën kunnen worden verdeeld, te weten nalevingskosten
en kosten van concurrentiebeperking. Nalevingskosten zijn kosten die bedrijven moeten maken om te voldoen aan
de verplichtingen die uit regels voortvloeien. Men kan denken aan administratieve
lasten, uitgaven voor extra investeringen, kosten die voortvloeien uit noodzakelijke
aanpassingen van het produktieproces, uitgaven voor het inwinnen van extra
adviezen etc.. Uit onderzoek is bekend dat de administratieve lastendruk voor
kleine bedrijven relatief veel zwaarder is dan voor grotere bedrijven; de
gemiddelde kosten per werknemer bedragen voor kleine bedrijven maar liefst
f 7600 en nemen af naarmate het bedrijf groter is. Aangenomen kan worden
dat dit ook geldt voor veel van de overige nalevingskosten.Kosten van concurrentiebeperking zijn kosten die ontstaan doordat als
gevolg van regelgeving onvoldoende effectieve concurrentie kan ontstaan. Dit
type regelgeving vormt een belemmering voor groei en werkgelegenheid, omdat
die juist gebaat zijn bij een goed functionerende markt met gunstige voorwaarden
voor concurrentie. Belangrijk voorbeeld daarvan is de Winkelsluitingswet.
De onlangs door het Kabinet besloten grondige liberalisering van die wet zal,
zo blijkt uit onderzoek (werkdocument no. 74 van het CPB), tot meer economische
dynamiek en tot uitbreiding van werkgelegenheid leiden.Aan het begin van deze kabinetsperiode is de Ministeriële Commissie
Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW) ingesteld. Het MDW-project
houdt in dat regelgeving wordt onderzocht op de mogelijkheid om belastende
effecten zo veel mogelijk terug te dringen, onnodige concurrentiebeperkende
maatregelen af te schaffen en de kwaliteit ervan te verbeteren.De problematiek van de administratieve lasten vormt een apart aandachtsgebied
binnen het MDW-project. In het regeerakkoord is aangegeven dat de administratieve
lastendruk bij bedrijven moet worden teruggebracht tot het minimaal noodzakelijke.
Ten behoeve van de besluitvorming in de ministeriële commissie en het
kabinet is per deelterrein door de meestbetrokken departementen geïnventariseerd
welke activiteiten voor terugdringing van administratieve lasten wenselijk
en mogelijk zijn.Een overzicht van deze activiteiten is aan de Tweede Kamer gestuurd.Ook nieuwe regelgeving krijgt apart aandacht in het MDW-project. Het heeft
immers geen zin om te «dweilen met de kraan open». Een recent
ingestelde interdepartementale werkgroep Voorgenomen Regelgeving maakt een
inventarisatie van voorgenomen regelgeving en geeft daarbij aan bij welke
onderwerpen en in welke mate er in de memorie of nota van toelichting extra
aandacht moet worden besteed aan de (neven)effecten van de ontwerp-regelgeving
voor het bedrijfsleven, het milieu en de handhaafbaarheid resp. uitvoerbaarheid.
Daarmee wordt beoogd te voorkomen dat er nieuwe regelgeving op het bedrijfsleven
afkomt waarvan de baten niet opwegen tegen de kosten.Verder wordt binnen het eerdergenoemde MDW-project gewerkt aan het wegnemen
van drempels door regelgeving. Ook zijn er andere initiatieven. Een voorbeeld
is de aandacht voor regeldruk in het kader van het Grote Steden Beleid. In
het convenant tussen het Rijk en de vier Grote Steden is afgesproken dat het
Kabinet samen met de grote steden de mogelijkheden en grenzen zal verkennen
van een specifieke dereguleringsinspanning voor de grote steden. Het gaat
daarbij vooral om belemmerende regels voor kleine en startende ondernemingen.
De verkenning zal nog deze zomer van start gaan.In verband daarmee bestudeert het Kabinet thans de mogelijkheden om in
achterstandswijken te komen tot de invoering van zgn. kansenzônes, d.w.z. zônes waarin het voor bedrijven door bijvoorbeeld regelvrijstelling
en fiscale privileges aantrekkelijk wordt gemaakt zich te vestigen. ArbeidHet MKB is relatief arbeidsintensief: de produktiefactor arbeid is dus
van relatief groot gewicht in kleinere bedrijven. Ondernemers zijn soms terughoudend
met personeelsuitbreiding, ook al is daar qua bezettingsgraad voldoende reden
voor het aantrekken van extra personeel. Oorzaken daarvoor zijn vooral de
kosten van arbeid, het gebrek aan flexibiliteit en de mate van scholing van
werknemers.De hoge kosten van arbeid staan ook in het regeerakkoord centraal. Het
beleid ten aanzien van lastenverlichting is mede gericht op het goedkoper
maken van arbeid. Een accent wordt gelegd op de onderkant van de arbeidsmarkt,
waar de werkloosheidsproblematiek aanzienlijk is. Zo wordt de wig (bruto loonkosten
minus netto loon) aan de onderkant van het loongebouw verkleind. lnmiddels
is overeengekomen dat de werkgeverswig in 1996 ten opzichte van 1995 zal worden
verminderd, waarbij de nadruk zal liggen op de laagste lonen. Aldus slaat
het merendeel van de werkgeverslastenverlichting neer bij loongroepen tot
modaal.Naast deze algemene verkleining van de wig worden ook enkele specifieke
maatregelen getroffen die vooral het oogmerk hebben om nieuwe economische
activiteiten te stimuleren en latente markten te activeren. Deze maatregelen
hebben in de praktijk voor sommige groepen tevens een wigverkleining tot gevolg.
Zo zijn recent de mogelijkheden voor toepassing van een detacheringsconstructie
in combinatie met de Wet Bevordering Arbeidsinpassing (WBA) verruimd. Ook
is aan de SER en het CBA advies gevraagd over vereenvoudiging van de WBA door
fiscalisering (Wet Vermeend-Moor). Dit heeft een op hoofdlijnen positief advies
opgeleverd dat als basis dient voor nadere besluitvorming omtrent een blijvende
forse loonkostenreductie bij het in dienst nemen van een langdurig werkloze.Voorts heeft de Minister van SZW 57 projecten goedgekeurd in het kader
van het beleid met betrekking tot experimentele werkgelegenheidsprojecten
met inzet van uitkeringsgeld. Hierdoor ontstaan verspreid over het hele land
20 000 arbeidsplaatsen waarvoor twee jaar lang subsidie wordt verleend,
met de bedoeling dat die arbeidsplaatsen na die periode ongesubsidieerd in
stand blijven. Het grootste deel van deze plaatsen wordt in de marktsector
gerealiseerd en met name binnen het MKB. Het totale bedrag dat hiermee is
gemoeid bedraagt f 720 mln.Bij de experimenten wordt de detacheringsconstructie veelvuldig toegepast
om instroom van doelgroepen bij het MKB te vergemakkelijken5.Een derde maatregel die in dit verband kan worden genoemd betreft de markt
voor persoonlijke dienstverlening. Deze kenmerkt zich door een latente vraag
naar diensten die niet (meer) formeel, maar in het informele circuit worden
aangeboden. Het is van belang dat deze dienstverlening, meer dan nu het geval
is, concurrerend kan zijn met de prijzen in het informele circuit. De betekenis
van deze markt voor het MKB kan substantieel zijn. In overleg met de sociale
partners wordt bezien op welke wijze en in welke sectoren in 1996 experimenten
kunnen worden gestart, gericht op een verschuiving van de vraag van het informele
naar het formele circuit. Een maatregel die tot doel heeft een deel van de «non-wage-costs»
weg te nemen is het wetsvoorstel «Premieregime bij marginale arbeid»
dat op korte termijn aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden. Het ontwerp
voorziet in vrijstelling van de premies werknemersverzekeringen voor maximaal
vier weken in alle sectoren voor ingeschreven uitkeringsgerechtigden en in
de agrarische sector voor bijzondere groepen (huisvrouwen, scholieren, studenten
en gepensioneerden).Een laatste beleidsvoornemen met een belangrijk effect voor de kosten
van arbeid is de dispensatie WML. Dit is bedoeld als opstap naar regulier
werk. Gezien het relatief grote aantal werknemers rond het WML-niveau in het
MKB, kan de betekenis hiervan voor kleinere bedrijven substantieel zijn.Dat ondernemers terughoudend zijn met personeelsuitbreiding wordt niet
alleen veroorzaakt door de kosten van arbeid maar evenzeer door sommige regels
en procedures die de flexibiliteit van de ondernemer beperken. Flexibilisering
van de arbeid is dan ook een belangrijk aandachtsveld van dit Kabinet. Zo
is het voornemen dat de procedure van de preventieve ontslagtoets wordt ingekort;
de opzegtermijn zal direct bij ontslagaanzegging mogen ingaan in plaats van
na het verstrekken van de ontslagvergunning. Ook de op 7 juni 1995 door de
Tweede Kamer aanvaarde nieuwe Arbeidstijdenwet biedt werkgevers en werknemers
ruimte om binnen de grenzen van een overlegregeling een grotere flexibiliteit
te realiseren.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal binnenkort in de
nota «Arbeid en Zorg» verdere voorstellen doen voor het bevorderen
van evenwichtige en produktieve flexibiliteit en differentiatie van arbeidspatronen.
In die nota zal o.a. de regelgeving rond de proeftijd aan de orde komen. De
proeftijd is bedoeld om de ondernemer de tijd te geven om te beoordelen of
hij een werknemer in vaste dienst wil nemen. In Nederland is de maximumtermijn
voor een proeftijd twee maanden. De ervaring leert dat werkgevers dit vaak
te kort vinden om een afgerond oordeel over een werknemer te hebben. Daarbij
komt dat ondernemers soms niet meteen kunnen overzien of zij een volledige
kracht nodig hebben. Dan wordt uitgeweken naar tijdelijke contracten of (dure)
uitzendarbeid totdat men zeker weet dat men een werknemer vast wil aannemen.Derhalve zal worden bezien of en hoe aanpassing van de proeftijdregeling
een nuttige bijdrage kan leveren aan de werkgelegenheid.Ook de mogelijkheid om tijdelijke contracten te verlengen wordt in de
nota «Arbeid en Zorg» aan de orde gesteld. De mogelijkheid om
gebruik te maken van een tijdelijk contract is voor kleinere bedrijven essentieel
omdat het voor hen moeilijker is om pieken in de produktie op te vangen. Deze
contracten kunnen in tegenstelling tot omringende landen in principe voor
iedere periode (1 maand of bijvoorbeeld 10 jaar) worden afgesloten, maar als
na de afgesproken periode het contract al dan niet stilzwijgend wordt verlengd
moet net als bij een vast contract voor ontbinding een ontslagvergunning worden
gevraagd. De onderneming krijgt dan te maken met de preventieve ontslagtoets
die overigens – zoals hiervoor vermeld – sneller wordt afgerond
dan tot nu toe. In het wetsvoorstel herziening ontslagrecht (21/479) dat thans
bij de Eerste Kamer ligt, wordt op het punt van de tijdelijke contracten een
versoepeling voorgesteld. Dit wetsontwerp is op verzoek van het kabinet aangehouden.
Voorts zal in de nota «Arbeid en Zorg» een en ander nader aan
de orde komen.Ten slotte vormt ook de kwaliteit van arbeid een aandachtspunt. Met name
in het MKB liggen hier nog potenties. Scholing van werkenden gedurende de
gehele beroepsloopbaan wordt steeds noodzakelijker, zowel voor
de onderneming als voor de werknemer. De nieuwe doelstelling 4 van het Europees
Sociaal Fonds en het programma ADAPT zijn gericht op aanpassing van werknemers
aan gewijzigde omstandigheden, ter voorkoming van werkloosheid. Voor deze
programma's zijn in de periode van 1995 tot en met 1999 bedragen beschikbaar
van resp. 275 en 115 mln. Doelstelling 4 gaat om scholing van werkenden, met
name laag opgeleiden. ADAPT legt het accent op het opbouwen van een infrastructuur
voor scholing en technologie in het MKB.Eén van de voorgenomen maatregelen uit het lastenverlichtingspakket
voor kleinere bedrijven die van belang is voor de arbeidskosten, maar ook
voor de kwaliteit van de werknemers in het bedrijf is de fiscale loonkostenvermindering
voor het leerlingwezen. Voor kleinere ondernemingen vormt de opname van werknemers
in het kader van de zgn. leerlingstageplaatsen een belangrijk instrument.
De combinatie van leren en werken biedt voor werkgevers de mogelijkheid om
de arbeidspotenties van deze werknemers te leren kennen en te verhogen. Daarom
is het belangrijk dat de creatie van leerlingstageplaatsen wordt gestimuleerd
door middel van een verdere verlaging van de arbeidskosten voor de werkgever.
Daartoe wordt met ingang van 1 januari 1996 in de sfeer van de loonheffing
een tegemoetkoming voorgesteld. 3.3. Ruimte voor startersBij het begrip «starter» kan worden gedacht aan nieuwe bedrijven
die meteen personeel nodig hebben, zoals vaak bij industriële starters,
maar ook aan starters die het ondernemerschap kiezen om zelf werk te hebben.
Van de bruto banengroei komt ongeveer éénderde voor rekening
van starters. Daarnaast zijn nieuwe bedrijven vooral onmisbaar voor de ontwikkeling
van de werkgelegenheid op langere termijn: in de starter van vandaag kan de
gazelle van de toekomst schuilen. In deze paragraaf wordt een aantal maatregelen
beschreven die de voorwaarden voor de start van een onderneming verbeteren. Fiscale maatregelenStartende ondernemingen hebben in de beginfase vaak moeite het hoofd boven
water te houden. Terwijl er vaak nog nauwelijks omzet is, moet wel worden
geïnvesteerd in machines en gebouwen. Dit geldt met name voor industriële
starters. Het pakket lastenverlichtingsmaatregelen bevat enkele elementen
om de financiële druk op de starter in de beginperiode te verlichten. Fiscale maatregelenVermindering regeldrukKwaliteit
onder- nemerschapFinanciering* Verruimde afschrijving starters *
Verhoging startersaftrek * Vereenvoudiging bedrijfsopvolging*
Modernisering * Vestigingswet * Evaluatie Bz-regeling*
Regionale coördinatie startersopvang * Proefprojecten opvang
kansarme starters * Expertisecentrum allochtone ondernemers*
Technostarters * Bevordering financieringsaanbod seeders *
Bemiddelingsbureau informal investorsZo zal, om de start van een onderneming te vergemakkelijken, een verruimde
fiscale afschrijving voor startende ondernemers voor de eerste drie jaren
worden voorgesteld. Deze faciliteit zal van toepassing zijn voor de startende
ondernemer in de sfeer van de inkomstenbelasting. Verruimde afschrijving leidt
tot een tijdelijk liquiditeitsvoordeel voor de startende ondernemer.
Ook als hij in de beginfase van de onderneming geen winst behaalt, kan verruimde
afschrijving direct leiden tot een lagere belastingdruk, namelijk indien hij
daarnaast nog andere inkomsten geniet. Voorts kan de belastingdruk op het
inkomen van de drie voorafgaande jaren worden verlaagd door terugwenteling
van het verlies dat door verruimde afschrijving ontstaat. Tevens zal de startersaftrek,
een aanvullende aftrek op de zelfstandigenaftrek voor startende ondernemers,
worden verhoogd. Er wordt naar gestreefd om beide maatregelen per 1 januari
1996 in te laten gaan.Ondernemers kunnen ook onvrijwillig met «startersproblemen»
in aanraking komen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij bedrijfsopvolging en
voorzetting door kinderen in geval van overlijden van de ondernemende ouders.
In dat geval dient voor de successierechten over de waarde in het economisch
verkeer van de onderneming afgerekend te worden. De wet biedt de mogelijkheid
om de betaling hier van 5 jaar renteloos uit te stellen. Voorgesteld wordt
deze termijn te verlengen. Vermindering regeldrukUit wet- en regelgeving vloeien vaak drempels voort die een belemmering
vormen om een bedrijf te starten. Ze kunnen bestaan uit een vergunningvereiste,
administratieve lasten of andere nalevingskosten.Voor de hand liggend voorbeeld van een dergelijke toetredingsdrempel is
de Vestigingswetgeving, die een verbod oplegt om in ruim tachtig branches
met ambachtelijke of dienstverlenende bedrijven, horeca en detailhandel, een
onderneming te starten zonder een vestigingsvergunning. Die vergunning kan
in principe alleen worden verkregen als men over een door de overheid aangewezen
diploma beschikt. Deze wet is dan ook onderwerp van een (bijna afgeronde)
moderniseringsslag, waarbij op basis van een nieuwe afweging tussen kwaliteit
van het ondernemerschap en vrije toetreding het aantal vestigingsregelingen
van ca. 90 naar 8 wordt teruggebracht en ook voor de branches die vergunningplichtig
blijven een aanzienlijke flexibilisering tot stand wordt gebracht. Het gemoderniseerde
vestigingsregime zal op 1 januari 1996 ingaan.Werklozen en andere uitkeringsgerechtigden kunnen, indien er geen andere
voorzieningen voor hen open staan bij het starten van een bedrijf, een beroep
doen op het Bijstandsbesluitzelfstandigen (Bz) voor hun inkomensvoorziening
in de aanloopfase of voor een starterskrediet. Deze regeling heeft recent
enkele aanpassingen ondergaan in het kader van de nieuwe Algemene Bijstandswet
(ABW). Op 1 januari 1996 zal de aangepaste regeling in werking treden. Bij
de geplande evaluatie van de regeling zal het Ministerie van SZW bezien of
een verdere vereenvoudiging van de Regeling mogelijk is. Kwaliteit ondernemerschapUit hoofdstuk 2 kan worden afgeleid dat kwaliteit van ondernemerschap
voor een succesvolle start en doorgroei van ondernemingen een doorslaggevende
factor is. Een goede voorbereiding en begeleiding van starters verhoogt hun
slaagkans en maakt doorgroeien waarschijnlijker. Omgekeerd is ook ontmoediging
van kansloze starters een aspect van de eerste startersopvang.Hoewel de startersopvang in Nederland internationaal vergeleken vrij goed
is georganiseerd, kan die op een aantal punten nog worden verbeterd. In de
eerste plaats moet de regionale coördinatie door de Kamers van Koophandel
worden versterkt. Dat komt de efficiëntie en het bereik van de startersopvang
ten goede. Het proefproject ondernemingshuizen, dat momenteel
eerste resultaten laat zien, is opgezet om die coördinatie tot stand
te brengen.In de tweede plaats is meer maatwerk nodig, waarover met de Kamers van
Koophandel en de lnstituten voor het MKB (lMK's) wordt overlegd. In het bijzonder
geldt dit voor werklozen en andere kansarme starters. De Ministeries van EZ
en SZW zullen in 1996 drie regionale proefprojecten opzetten, om betere samenwerking
tussen organisaties op het terrein van de advisering en begeleiding aan starters
te bewerkstelligen en een meer op de vraag gericht aanbod voor deze doelgroep
te realiseren.Ook wordt bezien of een landelijk expertisecentrum kan worden ingericht
om, als tijdelijke katalysator, (startende) allochtone ondernemers te (helpen)
benaderen en de regionale opvang te stimuleren. In het najaar zal daarover
worden besloten.In de derde plaats blijkt begeleiding in de eerste jaren na de start van
belang voor de slaagkans. Momenteel wordt bezien hoe de bestaande voorzieningen
voor deze «doorstarters», zoals mentoren, beter kunnen worden
benut. FinancieringOm te starten is geld nodig. Daarin kan worden voorzien met eigen geld
of met vermogen van derden. De ondernemer is daarvoor meestal op bankkrediet
aangewezen. Daarbij spelen zekerheden echter een belangrijke rol. Voor het
verkrijgen van bankkrediet kan bij gebrek aan zekerheden voor een deel van
het nieuwe krediet een beroep worden gedaan op het besluit Borgstelling MKB
(BBMKB). Voor innovatieve starters ligt dit moeilijker.Starters die hoog-technologische produkten willen gaan exploiteren, de
zgn. «technostarters», hebben moeilijker toegang tot de kapitaalmarkt
dan gewone starters. Dit wordt veroorzaakt door de lange terugverdientijden,
het grote risico en de hoge beheerskosten voor de financier. In aanvulling
op de eerdergenoemde fiscale maatregelen voor starters zullen dan ook extra
financiële faciliteiten worden gecreëerd voor fondsen die technostarters
gaan financieren. Daarvoor zal in 1996 een bedrag van f 15 mln. beschikbaar
worden gesteld.Verder wordt de mogelijkheid bezien om het financieringsaanbod gericht
op «seeders» te verbeteren. Een «seeder» is een uitvinder
of onderzoeker die een technologie-idee uitwerkt met als doel dit te exploiteren
in een nieuwe onderneming of in licentie te geven. Zo kunnen seeders zorgen
voor een belangrijke innovatieve impuls en voor daaruit voortvloeiende hoogwaardige
werkgelegenheid.Technologiemakelaars selecteren seed-projecten op technische en commerciële
haalbaarheid en bieden ze aan geïnteresseerde financiers aan. Zij verzorgen
beheer en begeleiding van het project; vaak wordt de vinding in licentie gegeven
of verkocht via het netwerk van de technologiemakelaar. Deze aanpak wordt
al met succes toegepast op het gebied van de biotechnologie; er zal nog dit
jaar een onderzoek worden gestart naar de haalbaarheid op andere gebieden,
bijvoorbeeld materiaal- en milieutechnologie.Voor bedrijfsfinanciering zijn ook de zgn. «informal investors»
belangrijk: vaak succesvolle zakenmensen «in ruste», die een deel
van hun vermogen willen investeren in bedrijven. Zij hebben ondernemerservaring
en branchekennis en kunnen risico's op hun vakgebied goed inschatten. Zij
kunnen daardoor een uitstekende partner zijn voor startende (of doorgroeiende)
ondernemers. Het voordeel is voorts dat deze vorm van vermogensverschaffing
laagdrempelig is en ook voor ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid bereikbaar
is. Een kenmerk van deze informal investors is dat ze weinig zichtbaar zijn;
partijen vinden elkaar niet gauw. Een bemiddelingsbureau zou de doorzichtigheid
kunnen vergroten. Zo'n bureau zou nieuw zijn voor Nederland: daarom zal er
onderzoek worden gedaan naar de werking van dergelijke bureaus in het buitenland
en de behoefte aan en haalbaarheid van een dergelijke faciliteit in Nederland.
Het onderzoek gaat nog dit jaar van start. 3.4. Ruimte voor (door)groeiersGelet op hun betekenis voor de werkgelegenheidsontwikkeling is er vooral
behoefte aan meer groeiers en doorgroeiers (gazellen). De kenmerken die een
ondernemer tot groeier of doorgroeier bestempelen dienen dus te worden gestimuleerd,
met als doel dat die groepen groter worden. Uit hoofdstuk 2 blijkt dat doorgroeiers
in alle sectoren in gelijke mate voorkomen. Zij hebben een hoge exportquote
en een hoge kwaliteit van het ondernemerschap gemeen. Daarnaast blijkt uit
de praktijk dat vooral bij industriële en innovatieve doorgroeiers knelpunten
met betrekking tot de financiering optreden. In deze paragraaf wordt een aantal
maatregelen beschreven die vooral voor deze categorie ondernemers een gunstig
effect hebben. Fiscale maatregelenDe in paragraaf 3.2 beschreven maatregelen ter verbetering van het fiscaal
klimaat zijn uiteraard ook van groot belang voor (door)groeiers.Daarnaast bestaat het voornemen enkele meer specifieke fiscale maatregelen
te treffen op het terrein van de export en de stimulering van R&D. Fiscale
maatregelenKwaliteit ondernemerschapFinanciering*
Fiscale exportreserve * Verhoging WBSO* Projectmatige benadering
MKB vanuit Onderne- mingshuizen * MKB-loket op lnternet * Exportprogramma *
Voortzetting BCT-regeling* Technologie rating * Verruiming BBMKB voor
innovatieve bedrijven * Verhoging maximum BBMKBZeker voor een klein land als Nederland is het betreden van buitenlandse
markten een interessante mogelijkheid voor bedrijven om (door) te groeien.
De mogelijke risico's van niet-betaling van export-orders leveren in de praktijk
nogal eens een drempel op voor het betreden van (nieuwe) exportmarkten. Dit
geldt met name voor kleinere ondernemingen, die meestal relatief hoge verzekeringspremies
moeten betalen.Ter ondervanging van deze drempel wordt een fiscale exportreserve voorgesteld.
De reserve zou kunnen worden gevormd als naar bepaalde (risico-)gebieden wordt
geëxporteerd, waarbij het voor de hand ligt dat de dotatiemogelijkheid –
binnen grenzen – gerelateerd is aan de omvang van de export naar die
gebieden. Naast deze fiscale maatregel worden andere instrumenten ingezet
om kleinere bedrijven te stimuleren het exportpad te betreden, zoals het hierna
vermelde EVD-programma voor starters op buitenlandse markten.Van de doorgroeiers zijn met name de kleinere bedrijven die aan R&D
doen cruciaal voor de toekomst van de economie. Het is van groot belang hun
activiteiten verder te stimuleren. Daarom bestaat het voornemen de tegemoetkoming
in het kader van de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk (WBSO) te
verruimen. De WBSO voorziet in een tegemoetkoming voor loonkosten die zijn
verbonden aan R&D die door of in opdracht van bedrijven wordt verricht.
De tegemoetkoming heeft de vorm van een vermindering van de af te dragen loonbelasting
voor het loon verbonden met R&D, van 25% van het loon tot f 100 000
en 12,5% van het meerdere. Het aandeel MKB-ondernemingen bedraagt circa 75%
van de ingediende aanvragen. Een verruiming van de tegemoetkoming in het kader
van de WBSO zal het aantrekkelijker maken om innovatieve projecten te starten.
Daarom is het kabinet voornemens om het voor het MKB van belang zijnde hoge
percentage en het bedrag waarover dit percentage kan worden toegepast substantieel
te verhogen. Parallel hieraan zal de tegemoetkoming voor de zelfstandige ondernemer
die zelf R&D verricht worden verhoogd. Er wordt naar gestreefd deze maatregel
op 1 januari 1996 in te laten gaan. Kwaliteit ondernemerschapUit hoofdstuk 2 blijkt dat goed ondernemerschap een belangrijk kenmerk
is van de bedrijven die meer dan gemiddeld bijdragen aan de groei van de werkgelegenheid.
Met name een duidelijke bedrijfsstrategie is daarin een belangrijk element.Uit onderzoek blijkt dat er, naast de gazellen, een groot aantal kleine
bedrijven is dat wel het potentieel en de belangstelling heeft voor vernieuwing
en groei, maar niet tot handelen komt. Naast de imperfecte werking van de
kennismarkt en het zoekgedrag van ondernemers is het ontbreken van een strategische
oriëntatie daaraan debet.Het beleid is daarom gericht op een actieve verspreiding van nieuwe, strategische
kennis onder de potentieel geïnteresseerden, op het bevorderen van de
marktgerichtheid van de kennisinfrastructuur en op samenwerking tussen bedrijven
onderling en tussen bedrijven en kennisinstellingen. In de onlangs uitgebrachte
nota «Kennis in Beweging» over het technologisch structuurbeleid
is aan deze aspecten aandacht besteed.Ook internationaal groeit het besef dat met dergelijke aanbod-geöriënteerde
maatregelen alleen de voorhoede van de bedrijven wordt bereikt. Een bredere
kennisdiffusie in het MKB is meestal niet mogelijk zonder een actieve bewerking
van die markt en bewustmaking van de bedrijven. De InnovatieCentra (lCa) hebben
laten zien dat dit mogelijk is. Zij en andere intermediairs – branchegewijs
of regionaal – kunnen die rol spelen omdat ze toegang hebben tot de
netwerken van de ondernemer, onafhankelijk zijn en een vertrouwensrelatie
kunnen opbouwen.Daarbij moet niet alleen gewerkt worden aan een goede organisatie van
de reactieve voorlichting (bijvoorbeeld in het Ondernemingshuis).Voortbouwend daarop zal de nadruk steeds meer komen te liggen op een actieve,
thematische en doelgroepgerichte benadering van bedrijven. De keuze van thema's
en doelgroepen wordt ingegeven door een analyse van de kansen en bedreigingen
voor het bedrijfsleven in de regio en/of de branche. Deze collectieve aanpak
rond thema's als produktvernieuwing, samenwerking, kwaliteitszorg en export,
heeft tot doel de kwaliteit van het ondernemerschap te bevorderen en bedrijven
de weg te wijzen naar kennis, om zo de voorhoede van de Nederlandse bedrijven
te vergroten.Het deel van de overheidsmiddelen voor voorlichting en advisering (met
name bij de lCa en de lMK's) dat voor zo'n actieve projectmatige aanpak wordt
ingezet zal in 1997 tenminste de helft van de totale subsidie bedragen (ca.
25 mln.). Ook bij de verspreiding van kennis zal, waar mogelijk, de inzet van nieuwe
informatietechnologieën worden gestimuleerd. Zo ligt het in de bedoeling
om het lMK en de KvK de mogelijkheid te bieden om hun informatieprodukten
via lnternet aan te bieden. Bezien zal worden hoe de ontwikkeling van zo'n
MKB-loket op lnternet kan worden gesteund.Meer aandacht voor actieve distributie van informatie is er ook als het
gaat om buitenlandse markten. Het internationaal actieve MKB blijkt onvoldoende
op de hoogte van de informatie die de overheid kan bieden over buitenlandse
markten. In samenwerking met banken, regionale Kamers van Koophandel en branche-organisaties
werkt de EVD aan verbetering van de distributie van dit soort informatie.
Tegelijkertijd zal de EVD vooral kleine bedrijven veel intensiever dan voorheen
op de hoogte stellen van de mogelijkheden die de EVD kan bieden. Om het MKB
te stimuleren tot daadwerkelijke export ontwikkelt de EVD het Programma voor
Starters op Buitenlandse markten (PSB). Zoals aangegeven in de brief van 22
mei 1995 van de Staatssecretaris van Economische Zaken (24/214), maakt dit
programma deel uit van het instrumentarium voor het bevorderen van buitenlandse
handel en investeringen.In samenwerking met intermediaire organisaties biedt dit instrument bedrijven
steun op het terrein van marktinformatie, verkenning naar de (on)mogelijkheden
van de meest relevante buitenlandse markt en het leggen van contacten in die
markt. Dit programma, waarvan het budget 2 mln. per jaar bedraagt, is één
van de vele exportinstrumenten waar het MKB gebruik van kan maken. Voor een
uitgebreid overzicht van deze instrumenten wordt verwezen naar de bovengenoemde
brief van 22 mei 1995.Zoals gezegd behoren branche-organisaties tot het vertrouwde netwerk van
de ondernemer. Zij worden op velerlei terreinen geraadpleegd, echter niet
of nauwelijks op het terrein van (technologische) vernieuwing. De voor de
hand liggende gedachte om de branche ook als toegangskanaal tot technologische
kennis te gebruiken was de basis van de Stimuleringsregeling Branchecentra
voor Technologie. Drie jaar ervaring met deze regeling toont aan dat deze
in een behoefte voorziet. De activiteiten die de 7 inmiddels gestarte centra
ontplooien geven vertrouwen in deze wijze van kennisoverdracht. Om ook andere,
met name samenwerkende kleinere branche-organisaties in staat te stellen een
centrum tot stand te brengen, zal de regeling in de jaren 1996 tot en met
1996 worden voortgezet. Hiermee is jaarlijks een bedrag van 3 mln. gemoeid. FinancieringInnoverende ondernemingen hebben enerzijds een relatief grote vermogensbehoefte
en lopen anderzijds meer en moeilijker overzienbare risico,s dan hun meer
conventionele collega's. Na investering in innovatieve projecten verloopt
er vaak een lange periode voordat de investeringen geld op gaan leveren. De
onderneming heeft dus behoefte aan «geduldkapitaal»: kapitaal
dat pas na verloop van tijd terugbetaald behoeft te worden. Juist dit kapitaal
is naar verhouding niet gemakkelijk te verkrijgen.Door het goeddeels ontbreken van technologische kennis kunnen financiers
meestal moeilijk de technologische en commerciële risico's inschatten
van kennisintensieve innovatieprojecten. Ook ondernemers zelf moeten projecten
beoordelen en selecteren. Een initiatief om tot de ontwikkeling in Nederland
van een technologie rating methodiek te komen wordt dan ook door EZ ondersteund.
Technologie rating biedt financiers en ondernemers een extra check op de technologische,
commerciële en organisatorische haalbaarheid van innovatieprojecten. Langlopende bancaire financiering loopt vaak vast op een gebrek aan zekerheden
en het onvermogen van de onderneming in de eerste jaren te kunnen voldoen
aan rente- en aflossingsverplichtingen. Een borgstelling door de overheid
op grond van de BBMKB-regeling kan in principe ook hier uitkomst bieden. De
mogelijkheden van de BBMKB-regeling zijn echter niet altijd voldoende. De
voorwaarde in de BBMKB-regeling dat de bank voor tenminste een even groot
bedrag als het borgstellingskrediet een nieuw krediet moet verstrekken voor
eigen rekening en risico, beperkt in de praktijk de financieringsmogelijkheden
omdat deze bedrijven onvoldoende zekerheden kunnen bieden.De bancaire financieringsmogelijkheden voor doorgroeiende innovatieve
bedrijven zullen daarom worden verhoogd door voor deze bedrijven het aandeel
van het borgstellingskrediet in de nieuwe kredietverlening te verhogen tot
tweederde deel. Om het borgstellingskrediet aan te laten sluiten bij de behoeften
en mogelijkheden van deze groep ondernemingen, zal de maximale looptijd worden
verlengd van 6 naar 12 jaar.Aldus wordt het jaarlijkse beslag van de aflossingsverplichtingen verminderd.
De eerste drie jaar van de lening zullen geheel worden vrijgesteld van aflossingsverplichting.
Deze wijziging van de BBMKB gaat in 1996 in.Voor het borgstellingskrediet geldt nu een maximum van 1 mln. Het aantal
borgstellingskredieten op het maximumniveau is relatief groot.Deze oververtegenwoordiging duidt op beperkingen voor ondernemingen met
grotere financieringsbehoeften. In principe kunnen die bedrijven via de Nationale
lnvesteringsbank een beroep doen op de Regeling Bijzondere Financieringen.
In de praktijk werkt dat echter vaak niet: de procedure is veel omslachtiger
en voor de Nationale lnvesteringsbank zijn deze kredieten tot ongeveer 2 mln.
niet interessant omdat de handlingskosten daarvan hoog zijn ten opzichte van
de opbrengsten.Om de borgstellingsregeling in de praktijk beter te doen aansluiten op
de Regeling Bijzondere Financieringen zal het maximum borgstellingskrediet
worden verhoogd van 1 naar 2 mln. Deze verhoging gaat eveneens in 1996 in. BIJLAGEBetekenis MKB voor banengroeiIn deze bijlage wordt de betekenis van het MKB voor de banengroei nader
onder de loep genomen.Daartoe wordt in paragraaf 1 een schets gegeven van de structuur van het
particulier bedrijfsleven.In paragraaf 2 wordt vervolgens ingegaan op de ontwikkeling van de werkgelegenheid
in de jaren 1986–1995. Daarna komt in paragraaf 3 de bedrijvendynamiek
binnen het particulier bedrijfsleven aan de orde. 1. Structuur van particulier bedrijfsleven Aantal bedrijvenNederland telt bijna 600 000 bedrijven. Hiervan worden er 476 000
tot het particulier bedrijfsleven gerekend (exclusief o.a. landbouw, kwartaire
sector en overheid). Van deze bedrijven behoort bijna 80% tot het kleinbedrijf
(minder dan 10 werknemers), 18% tot het middenbedrijf (10 tot 100 werknemers)
en 2% tot het grootbedrijf (meer dan 100 werknemers). Dit blijkt uit tabel
1 waarin de verdeling wordt weergegeven van het aantal bedrijven over de verschillende
sectoren van het particulier bedrijfsleven.De zakelijke dienstensector (incl. financiële diensten) telt het
grootste aantal bedrijven (20%), gevolgd door de detailhandel (18%). Verder
blijkt dat grote bedrijven voor driekwart zijn geconcentreerd in de industrie
en zakelijke diensten. Van het totale aantal bedrijven wordt een kwart geleid
door vrouwen en circa 5% door allochtone ondernemers.In vergelijking met andere landen van de Europese Unie kent Nederland
relatief weinig MKB-bedrijven in de industrie en relatief veel in de groothandel.
Uit onderzoek van het ElM in opdracht van VNO-NCW blijkt dat het aandeel van
het industriële klein- en middenbedrijf in het totale aantal bedrijven
met 10,1% en 25% achterblijft bij het Europese gemiddelde dat op 12,6% en
36,1% ligt. Het aandeel van het klein- en middenbedrijf in de groothandel
ligt daarentegen met 12,5% en 16,7% ruim boven het Europese gemiddelde van
7,4% en 11,4%. Dit weerspiegelt de belangrijke distributiefunctie van het
Nederlandse bedrijfsleven. WerkgelegenheidHet particulier bedrijfsleven biedt werkgelegenheid aan ongeveer tweederde
van de werkzame beroepsbevolking. In tabel 2 is weergegeven hoe deze werkgelegenheid
is verdeeld over de verschillende sectoren en grootteklassen.Uit de tabel blijkt dat de industrie en zakelijke dienstverlening ruim
tweederde van de werkgelegenheid bij het grootbedrijf voor hun rekening nemen.
De werkgelegenheid binnen het MKB is evenwichtiger gespreid over de verschillende
sectoren. Hoewel de industrie en zakelijke diensten ook voor het MKB de grootste
bron van werkgelegenheid (40%) vormen, is alleen in deze twee sectoren het
werkgelegenheidsaandeel van het grootbedrijf groter dan van het MKB. In alle
andere sectoren is de werkgelegenheid in het MKB groter dan in het grootbedrijf.
Dit geldt met name voor de horeca en reparatiesector. Tabel 1: Aantal ondernemingen in particulier bedrijfsleven
(x 1000), 1993 Sectorenbedrijfsgrootte
(aantal werknemers) 01–910–99MKBGBTotaal       Industrie20,418,810,449,61,551,1Bouw17,217,16,941,20,441,6 Groothandel37,123,36,767,10,467,5Detailhandel40453,388,30,288,5Horeca18,220,31,740,20,140,3 Reparatie9,39,31,820,40,120,5Vervoer11,28,43,222,80,723,5 Zakelijke
diensten58,527,64,290,35,495,7 Overige
diensten26,918,41,847,10,247,3 Totaal238,8188,140,1467,19476,1Bron: Economisch lnstituutvoor het Midden- en Kleinbedrijf (ElM), Kleinschalig
ondernemen 1994. Tabel 2: Werkgelegenheid in particuliere bedrijfsleven,
1993 (arbeidsjaren x 1000) SectorenMKRGRTotaalMKB
(in %)Industrie37052089042Bouw2749036475 Groothandel27510037573Detailhandel30015345366 Horeca1302615683Reparatie8358894 Vervoer1437621965Zakelijke diensten25739565239 Overige
diensten1085316167 Particuliere bedrijven19401418335858Ov. bedrijven + overheid  1844 Totale
economie  520237Bron: ElM. 2. Ontwikkeling werkgelegenheid 1986–1995Om een beter beeld te krijgen van de betekenis van het MKB voor de ontwikkeling
van de werkgelegenheid is het van belang een wat langere periode in beschouwing
te nemen. Het ElM heeft in Kleinschalig Ondernemen 1995 de ontwikkeling van
groei en werkgelegenheid in de periode 1986–1995 op een rij gezet. Daarbij
zijn tevens de verschillen in ontwikkeling tussen het MKB en het grootbedrijf
in kaart gebracht.De werkgelegenheid in het MKB is in de periode 1986–1995 per jaar
met gemiddeld 45 600 personen toegenomen (2,2%) en in het grootbedrijf
met 32 600 (2,0%). In arbeidsjaren gemeten is het verschil tussen MKB
en grootbedrijf pregnanter: gemiddeld 32 400 per jaar in het MKB (1,9%)
versus 19 800 in het grootbedrijf (1,4%). Dit komt volgens het ElM-rapport
doordat in het grootbedrijf naar verhouding meer deeltijdbanen zijn geschapen
dan in het MKB.Het vergelijken van de werkgelegenheidsgroei in MKB en grootbedrijf wordt
overigens bemoeilijkt door verschillende factoren. Zo zijn er bij het meten
van werkgelegenheidsontwikkelingen in het MKB en grootbedrijf statistische
problemen. Deze worden onder meer veroorzaakt door het verschijnsel dat bedrijven
kunnen verschuiven va MKB naar grootbedrijf en omgekeerd wanneer zij de 100-werknemersgrens
passeren. Tabel 3: Ontwikkeling werkgelegenheid in het particulier
bedrijfsleven (1986–1995) SectorenGemiddelde
jaarlijkse groei werkgelegenheid (x 1000 werkzame personen)(in
%) MKBGBTotaalMKBGBTotaallndustrie3,9– 3,901– 0,70Bouw1,31,93,20,52,30,9 Groothandel5,93,69,52,24,12,4Detailhandel7,27,915,12,33,82,9Horeca7,42,39,75,110,45,8 Reparatie1,30,11,41,52,81,5Vervoer4,4– 0,443,1– 0,51,8Zakelijke diensten10,817,2284,54,34,4Overige diensten3,53,97,42,64,64,6Totaal45,632,678,22,22,02,1Bron: EIM.Uit een – weliswaar niet geheel representatieve – panelanalyse
van het ElM blijkt dat in de beschouwde periode per saldo meer bedrijven door
werkgelegenheidsgroei de 100-werknemers grens passeerden dan omgekeerd. Dit
betekent een onderschatting van de werkgelegenheid in het MKB van gemiddeld
1%.Verder dient bij het inschatten van de betekenis van het MKB voor de werkgelegenheidsgroei
rekening gehouden te worden met de nauwe verwevenheid die er is tussen MKB
en grootbedrijf. Zoals in de inleiding van dit hoofdstuk is aangegeven is
de werkgelegenheidsontwikkeling in het MKB positief beïnvloed door een
aantal structurele factoren, zoals de relatief sterke groei van de dienstensector
en het afstoten van werkzaamheden door het grootbedrijf. Het ElM heeft berekend
dat de onderlinge verwevenheid van MKB en grootbedrijf echter verder gaat
dan het klassieke beeld van kleine bedrijven die toeleveren aan grote bedrijven.Zo is 20% van de toeleveringen aan het grootbedrijf afkomstig van MKB-bedrijven.
Omgekeerd is echter 25% van de toeleveringen aan het MKB afkomstig van grote
bedrijven. In absolute zin zijn de leveringen van het grootbedrijf aan het
MKB bijna net zo omvangrijk als omgekeerd. Voorbeelden van intermediaire leveringen van grootbedrijf aan het MKB
zijn de dienstverlening door banken, verzekeringsmaatschappijen, accountants,
uitzendbureaus en schoonmaakbedrijven. Maar ook in de industrie betrekken
met name de middelgrote bedrijven omvangrijke toeleveringen van het grootbedrijf.In de periode 1986–1995 is ruim éénderde van het saldo
van de werkgelegenheidsgroei in het particulier bedrijfsleven gecreëerd
in de zakelijke dienstverlening. MKB en grootbedrijf hebben hieraan een evenredige
bijdrage geleverd. Bijna 20% van de nieuwe banen werd gecreëerd in de
detailhandel, waarbij de jaarlijkse groei bij het MKB (2,3%) achterbleef bij
die van het grootbedrijf (3,8%). Opvallend is ook de sterke werkgelegenheidsgroei
in met name het grootbedrijf in de horeca. Dit in tegenstelling tot de ontwikkelingen
bij het industriële grootbedrijf waar jaarlijks per saldo bijna 4000
banen verdwenen. Omdat er in het industriële MKB jaarlijks per saldo
4000 nieuwe banen bijkwamen is de totale werkgelegenheid in de industrie over
de totale periode gelijkgebleven.Wanneer de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Europees perspectief
wordt geplaatst, dan blijkt dat het Nederlandse bedrijfsleven over de afgelopen
jaren goed heeft gepresteerd. Na Luxemburg bezet het Nederlandse particuliere
bedrijfsleven met een jaarlijkse banengroei van 1,5% in de periode 1988–1995
de koppositie in de Europese Unie (ElM, European Observatory
1995). De werkgelegenheidsgroei in het Nederlandse MKB lag met een jaarlijkse
groei van 1,75% ruim boven het Europese gemiddelde van 0,5%. Ook het Nederlandse
grootbedrijf scoorde met 1,25% aanmerkelijk beter dan het Europese gemiddelde
(– 0,5%). 3. Bedrijvendynamiek in particulier bedrijfsleven Nieuwe bedrijvigheidAchter het verloop van de werkgelegenheid gaat een grote dynamiek schuil.
De ontwikkeling van de werkgelegenheid is het saldo van enerzijds werkgelegenheid
die gecreëerd wordt door nieuwe en bestaande bedrijven en anderzijds
het verlies aan werkgelegenheid door inkrimping en opheffing van bedrijven.Nieuwe vestigingen van bedrijven kunnen worden opgericht door nieuwe ondernemers
(starters) en door bestaande ondernemers (dochters/filialen). Uit tabel 4
blijkt dat het aantal nieuwe vestigingen van bedrijven in de periode 1987–1993
sterk is toegenomen van 31 000 in 1987 tot bijna 50 000 in 1993. Tabel 4: Nieuwe vestigingen en opheffingen, 1987–1993
(x 1000)  1987198819891990199119921993starters25,325,927,328,130,933,435,7dochters6,07,59,29,710,212,113,5opheffingen18,219,419,320,221,224,426,8saldo13,114,017,217,619,921,122,4Bron: EIM, Kleinschalig Ondernemen 1995.Tegenover de toegenomen nieuwe bedrijvigheid staat een toename van het
aantal opheffingen. Dit is overigens inherent aan de dynamiek in het bedrijfsleven
en komt overeen met bevindingen in andere landen. Uit cijfers over 1993 blijkt
dat de gemiddelde leeftijd van de opgeheven vestigingen circa 11 jaar bedroeg.
Bij de opheffingen is in slechts 15% van de gevallen sprake van een faillissement;
overige redenen zijn o.m. onvoldoende rendement of toekomstperspectief, gebrek
aan een opvolger, ziekte of overlijden. Van de startende bedrijven in Nederland
blijkt na 3 jaar nog driekwart te bestaan. Dit is een hoog percentage in vergelijking
met andere landen van de Europese Unie waar na 3 jaar gemiddeld minder dan
tweederde van de starters nog in leven is (European Observatory, 1995).Internationale vergelijking leert verder dat Nederland in 1990 per 1000
inwoners het kleinste aantal ondernemingen (28) had van de hele Europese Unie
(European Observatory, 1994/1995). Gemiddeld zijn er in de landen van de Europese
Unie 49 bedrijven per 1000 inwoners. Met name in de Zuidelijke lidstaten ligt
het aantal bedrijven echter ruim boven het Europese gemiddelde. Niettemin
ligt ook in nabijgelegen landen als Duitsland (37), België (49) en Denemarken
(33) het aantal bedrijven per 1000 inwoners hoger dan in Nederland. Nederland
is de laatste jaren echter bezig met een inhaalslag. Zo nam in de periode
1988–1993 nam het aantal nieuwe vestigingen in Nederland met 35% toe,
terwijl in de hele Europese Unie het aantal bedrijven gemiddeld met 1% afnam.De geboorte- en sterftecijfers verschillen sterk per sector. Het geboortecijfer
is het hoogst in de zakelijke dienstverlening. Dit hangt nauw samen met lage
toetredingsdrempels. Doorgaans zijn er minder investeringen vereist
dan in produktiebedrijven en bovendien is er een groeiende vraag naar diensten
als gevolg van de tertiairisering van de economie. Verder is ook in de groothandel
en overige dienstverlening het geboortecijfer hoog. De industrie en bouw daarentegen
kennen lage geboortecijfers. Er zijn vaak hogere investeringen vereist en
bovendien ligt de minimaal vereiste bedrijfsgrootte hoger dan in andere sectoren.
Dit alles maakt dat de bedrijfsrisico's en (financiële) drempels voor
startende industriële bedrijven relatief hoog zijn. Effecten op werkgelegenheidNieuwe vestigingen van bedrijven hebben in de periode 1987–1993
gemiddeld bijna 70 000 nieuwe banen per jaar gecreëerd. In de loop
der jaren was er bovendien sprake van een voortdurende stijging, van 56 000
in 1987 tot 93 500 in 1993.Tegenover de toegenomen creatie van arbeidsplaatsen staat een eveneens
toegenomen verlies als gevolg van opheffingen. Gemiddeld gingen per jaar 59 000
banen verloren door opheffingen.In de financiële en zakelijke dienstverlening is zowel de creatie
als het verlies aan werkgelegenheid door bedrijfsdemografie relatief hoog.
Per saldo werd hier niettemin gemiddeld per jaar de meeste werkgelegenheid
gecreëerd (9400 personen), gevolgd door de groothandel (2700 personen).
In de industrie, bouw en detailhandel was per saldo sprake van een verlies
aan arbeidsplaatsen door bedrijfsdemografie.Overigens is het verlies aan arbeidsplaatsen slechts ten dele het gevolg
van het mislukken van startende ondernemers. Uit cijfers over 1993 blijkt
dat tweederde van het verlies aan werkgelegenheid voor rekening komt van bedrijven
ouder dan 5 jaar. Van de opgeheven bedrijven behoorde 99,5% tot het MKB.De minder dan 1% grote bedrijven die opgeheven werden zijn echter toch
nog verantwoordelijk voor circa 13% van het werkgelegenheidsverlies.Het belang van nieuwe bedrijven voor de werkgelegenheidsgroei is in werkelijkheid
veel groter dan uit de tabel naar voren komt, omdat veel starters pas na verloop
van tijd groeien. Ze vallen statistisch gezien dan onder de categorie «doorgroeiende
bestaande bedrijven». Het ElM heeft berekend dat de nog actieve bedrijven
die in 1987–1993 in ons land zijn gestart, op 1 januari 1994 goed waren
voor 350 000 werkzame personen, wat overeenkomt met bijna 9% van de werkgelegenheid
in het particuliere bedrijfsleven. Tabel 5: Mutaties werkgelegenheid door bedrijfsdemografie,
1987–1993 (x 1000)  1987198819891990199119921993starters38,538,538,337,336,746,954,1dochters17,425,024,524,124,232,739,4opheffingen46,449,453,750,556,568,985,4saldo9,514,29,110,94,410,78,1Bron: EIM, Kleinschalig Ondernemen 1995.Het belang van nieuwe bedrijven voor de werkgelegenheidsgroei op langere
termijn wordt ook door de OESO benadrukt in de Employment Outlook (1994),
waarin wordt gesteld: «...the longterm trend of employment change involves
not so much the expansion of existing establishments as the births of new
ones.» Werkgelegenheidsontwikkeling bij bestaande bedrijvenIn onderstaande tabel is de werkgelegenheidsontwikkeling in het bedrijfsleven
over een periode van 6 jaar nader uitgesplitst.Uit de tabel blijkt dat tussen de 5 en 10% van de vestigingen over een
langere periode voortdurend werkgelegenheid creëren. Deze vestigingen
worden ook wel «doorgroeiers» of «gazellen» genoemd.Van de totale hoeveelheid van 850 000 nieuwe banen die in de periode
1990–1993 door het particuliere bedrijfsleven zijn gecreëerd, komt
naar schatting éénderde voor rekening van de gazellen, éénderde
voor de rekening van stapsgewijzegroeiers (30% van de bedrijven) en éénderde
voor rekening van nieuwe vestigingen.Gazellen zijn vaak middelgrote bedrijven met 50 tot 250 werknemers. Opvallend
is verder dat gazellen in alle sectoren in gelijke mate voorkomen en dat ze
gelijkmatig gespreid zijn over alle leeftijdscategoriën van bedrijven.
Dit duidt erop dat in alle sectoren wel niches in de markt voorkomen waar
zowel jongere als oudere bedrijven op inspringen.Bij het succes van gazellen blijkt de factor ondernemerschap een cruciale
rol te spelen. Gazellen blijken een sterke marktoriëntatie te hebben
en flexibel op veranderingen in te spelen. Ze onderscheiden zich van concurrenten
door kwaliteit en assortiment.Ze zijn voortdurend bezig met het verbeteren van het produktieproces,
aanpassing van het assortiment en hebben een duidelijke bedrijfsstrategie.
Gazellen zijn innovatief, doen relatief veel aan R&D en hebben een hoge
exportquote.De ondernemers met gelijkblijvende werkgelegenheid blijken daarentegen
veelal minder dynamisch te zijn. Ze operen vaak op lokale en traditionele
deelmarkten, zijn sterker afhankelijk van grote afnemers, doen nauwelijks
aan R&D, hebben vaak geen bedrijfsstrategie die expliciet op groei is
gericht.De «stapsgwijze» groeiers zitten qua profiel tussen de gazellen
en gelijkblijvers in. Ze zijn in staat zich snel aan te passen aan nieuwe
situaties, terwijl de bedrijfsstrategie relatief sterk is gericht op kostenbeheersing.
Wel hebben ze een uitgebreid assortiment aan produkten. Ook doen deze bedrijven
aan R&D waardoor ze in staat zijn hun assortiment regelmatig te vernieuwen.
De exportprestaties van deze bedrijven zijn echter minder sterk.Krimpers blijven veelal specialistische bedrijven te zijn met een hoog
kostenbewustzijn. Ze doen wel aan vernieuwing van produkten maar scoren matig
op het punt van R&D. Verder hebben ze een beperkt assortiment en zijn
ze sterk exportgericht. Krimpers blijken overigens vaak zeer succesvolle ondernemingen
te zijn. Zo realiseerde ruim 50% van de krimpers een omzetgroei van meer dan
2%. Ruim 30% van de krimpers realiseerde zelfs een omzetstijging die vergelijkbaar
is met die van de gazellen. Tabel 6: Werkgelegenheidsontwikkeling in bedrijfsleven
over een periode van 6 jaar (1986–1991)  aantal
vestigingen (in %)gem. jaarlijkse groei (in %)voortdurende
groei5 à 108,4 stapsgewijze groei303geen groei40 à 450 krimp15– 4,5Bron: Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek (OSA), Creatie
en teloorgang van arbeidsplaatsen, 1994. XNoot1Onder MKB wordt in deze notitie verstaan: alle particuliere bedrijven
met minder dan 100 werknemers (exclusief landbouw, kwartaire sector en overheid).
Een deel van de maatregelen in deze notitie zal overigens ook ten goede komen
aan de agrarische sector.XNoot2Zie bijv. ElM: De Zuidoostaziatische uitdaging voor het Nederlandse MKB:
fictie of werkelijkheid? (1994). In deze studie worden de ervaringen beschreven
van vijf MKB-ondernemers die met succes de Aziatische markt hebben bewerkt.
Alert ondernemerschap en een kwalitatief goed produkt blijken daarbij belangrijke
sleutels voor succes te zijn.XNoot3Hierbij moet worden aangetekend dat om statistische redenen de werkgelegenheidsgroei
in het MKB wordt onderschat en in het grootbedrijf overschat, omdat in de
beschouwde periode meer bedrijven door groei de 100-werknemersgrens passeerden
dan door krimp. Uit panelonderzoek van het ElM blijkt dat deze onder- en overschatting
gemiddeld 1%-punt per jaar kan bedragen.XNoot4Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek (OSA), Creatie en teloorgang
van arbeidsplaatsen, 1994.XNoot5Een mogelijk interessant voorstel gericht op het MKB betreft een uitwerking
van de FNV-instroompool, gericht op éénmansbedrijven met een
hoge drempel om mensen in dienst te nemen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24243-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl