Brief inzake Informatievoorziening over nieuwe Commissievoorstellen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Kamerstukken
 
 
 
 33 066
 
 EU-mededeling: Energievoorzieningszekerheid en internationale
		samenwerking COM(2011)5391 Zie E110045 op www.europapoort.nl; het com-document is als bijlage bij dit verslag opgenomen.
 
 
 
 A
 
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN,
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 17 oktober 2011
 Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij een
				fiche aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe
				Commissievoorstellen (BNC).
 Fiche 1: mededeling en besluit energievoorzieningszekerheid en
				internationale samenwerking.
 
 
 
 
 De staatssecretaris van
			 Buitenlandse Zaken,
 
 H. P. M.
 Knapen
 
 
 
 
 
 
 Fiche 1: mededeling en besluit energievoorzieningszekerheid en
			 internationale samenwerking
 
 
 
 
 1.
 Algemene gegevens
 
 
 
 Titel voorstellen:
 
 
 
 1.
 Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de
						Raad, het Europees economisch en sociaal Comité en het Comité van de
						regio’s inzake energievoorzieningszekerheid en internationale samenwerking
						«Het energiebeleid van de EU: verbintenissen met partners buiten onze
						grenzen»
 
 
 2.
 Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de
						Raad tot instelling van een mechanisme voor informatie-uitwisseling met
						betrekking tot intergouvernementele overeenkomsten tussen lidstaten en derde
						landen op energiegebied
 
 
 
 
 Datum Commissiedocumenten:
				7 september 2011
 
 
 Nr. Commissiedocumenten:
 
 COM (2011) 539 (Mededeling)
 COM (2011) 540 (Besluit)
 
 
 
 Prelex:
				 http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=200800
				 (Mededeling)
 
				 http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=200801
				 (Besluit) 
 
 
 Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie
				Impact Assessment Board: N.v.t.
 
 Behandelingstraject Raad:
				Raadswerkgroep Energie en Vervoer, Telecom en Energieraad (Energie).
 
 Eerstverantwoordelijk ministerie:
				Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
 
 Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad,
				rol Europees Parlement, gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen (alleen voor
				het besluit):
 
 
 
 a)
 
 Rechtsbasis: Artikel 194, tweede
					 lid van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
 
 
 b)
 
 Besluitvormingsprocedure Raad en rol
					 Europees Parlement: Gewone wetgevingsprocedure: de Raad besluit met
					 gekwalificeerde meerderheid van stemmen en het Europees Parlement heeft
					 medebeslissingsrecht.
 
 
 c)
 
 Gedelegeerde en/of
					 uitvoeringshandelingen: Niet van toepassing
 
 
 
 
 
 2.
 Samenvatting BNC-fiche
 
 
 De mededeling bevat een analyse van de externe dimensie van het
				 EU energiebeleid en stelt prioriteiten voor de externe EU energiesamenwerking
				 voor (waarborgen werking energiemarkt en continuïteit energievoorziening EU,
				 stimuleren energie-efficiëntie, energiebesparing en ontwikkeling nieuwe en
				 duurzame energie en bevorderen interconnecties). Ook is de Commissie met een
				 wetgevend voorstel (een besluit) gekomen over een mechanisme voor
				 informatie-uitwisseling met betrekking tot intergouvernementele akkoorden.
 Er is sprake van een gedeelde bevoegdheid tussen EU en
				 lidstaten. Het oordeel over subsidiariteit en proportionaliteit is deels
				 positief en deels negatief. Nederland ziet een duidelijke meerwaarde in een
				 gecoördineerd EU extern energiebeleid bij het bevorderen van een eerlijk
				 speelveld, betere marktwerking, de ontwikkeling van duurzame
				 energie(technologie), bij het bevorderen van de veiligheid van kerncentrales,
				 bij het aangaan van strategische energierelaties en bij een energiecrisis
				 (zoals de gascrisis van 2009). Nederland wil daarbij wel een goede balans
				 behouden tussen nationale en bilaterale belangen enerzijds en een
				 gecoördineerde EU inzet anderzijds. Het blijft immers van belang voor
				 Nederland om zelfstandig economische en politieke relaties met derde landen te
				 onderhouden en te verstevigen op het terrein van energie, zeker als bredere
				 (economische) belangen, handelsbelangen en de Nederlandse positie als
				 «gasland» aan de orde zijn.
 Nederland is voorstander van transparantie ten aanzien van
				 intergouvernementele akkoorden met derde landen en het in lijn brengen daarvan
				 met het EU acquis. Nederland ziet vooralsnog geen toegevoegde waarde in het
				 ex ante inzage geven in intergouvernementele
				 akkoorden aan de Commissie.
 
 
 
 
 3.
 Samenvatting voorstel
 
 Aanleiding voor de mededeling en het besluit is het gegeven dat
				Europa steeds meer afhankelijk wordt van import van energie van buiten de Unie.
				Dit is van grote invloed op de energiezekerheid, de interne markt, de
				duurzaamheid en de concurrentiekracht van de Unie.
 Mededeling
 
 De mededeling bevat een analyse van de externe
				dimensie van het EU energiebeleid en prioriteiten voor de externe EU
				energiesamenwerking met als doel het bereiken van de doelstellingen van het EU
				energiebeleid (waarborgen werking energiemarkt en continuïteit
				energievoorziening EU, stimuleren energie-efficiënte, energiebesparing en
				ontwikkeling nieuwe en duurzame energie, en bevorderen interconnecties). De
				Commissie stelt voor om partnerschappen aan te gaan of te versterken met de
				belangrijke energielanden, met geïndustrialiseerde landen en opkomende
				economieën. Ook gaat de mededeling expliciet in op de externe dimensie van
				nucleaire energie en toegang tot duurzame energie in ontwikkelingslanden.
 De Commissie pleit verder voor meer en beter gecoördineerde
				inzet van de EU in multilaterale organisaties als het Internationaal Energie
				Agentschap (IEA), het International Renewables Agency (IRENA), het
				International Energy Forum (IEF) etc. en stelt voor in die organisaties als
				regel met één stem te spreken. Ook stelt de Commissie voor om een
				strategische groep voor internationale energiesamenwerking op te richten. Deze
				groep bestaande uit de lidstaten en relevante EU-instellingen, zou
				de inzet in internationale fora en onderhandelingen moeten voorbereiden.
 Besluit
 
 
 Voortbouwend op de conclusies van de
				 Europese Raad van 4 februari 2011, is de Commissie ook met een wetgevend
				 voorstel (een besluit) gekomen over een mechanisme voor informatie-uitwisseling
				 met betrekking tot intergouvernementele akkoorden (IGA’s). Dit zijn alle
				 juridisch bindende overeenkomsten tussen lidstaten en derde landen die een
				 effect kunnen hebben op de werking of het functioneren van de interne
				 energiemarkt of op de energievoorzieningszekerheid in de Unie. De belangrijkste
				 twee punten waarlangs IGA’s worden bekeken zijn:
 
 
 1)
 verenigbaarheid met EU-wetgeving en
 
 
 2)
 voorzieningszekerheid van de EU.
 
 
 Met het voorstel wil de Commissie een betere coördinatie tot
				 stand brengen van de activiteiten van de EU en de lidstaten met als doel meer
				 consistentie en samenhang in de externe energierelaties van de EU met
				 belangrijke producerende, doorvoer- en consumerende landen. Ook wil de
				 Commissie graag aan tafel zitten bij bilaterale onderhandelingen over
				 intergouvernementele akkoorden of wil zij een mandaat krijgen voor
				 onderhandelingen met derde landen. De Commissie stelt ook voor dat de lidstaten
				 op vrijwillige basis gebruik kunnen maken van de juridische expertise van de
				 Commissie bij de onderhandelingen tussen lidstaten en derde landen.
 
 
 
 
 4.
 Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
				 proportionaliteitsoordeel
 
 
 
 a)
 
 Bevoegdheid: De Commissie
					 baseert de bevoegdheid op artikel 194 VWEU. Nederland kan zich vinden in deze
					 rechtsbasis. Er is sprake van gedeelde bevoegdheid op basis van artikel 194,
					 lid 2, VWEU. De Unie is bevoegd om maatregelen te treffen om o.a. de werking
					 van de energiemarkt te borgen en de energievoorziening in de Unie veilig te
					 stellen. Deze maatregelen doen niets af aan het recht van een lidstaat de
					 voorwaarden voor het exploiteren van zijn energiebronnen te bepalen, op zijn
					 keuze tussen verschillende energiebronnen of op de algemene structuur van zijn
					 energievoorziening, zoals ook vastgelegd in artikel 194, lid 2, VWEU.
 
 
 b)
 
 Subsidiariteits- en
					 proportionaliteitsoordeel:
 
 
 
 −
 
 subsidiariteit: deels
						 positief, deels negatief.
 Positief: coördinatie van extern energiebeleid op niveau
						 van de Unie heeft toegevoegde waarde voor het functioneren van de interne
						 markt, het borgen van de energievoorziening van de unie, diversificatie van
						 aanvoerroutes en bronnen, ontwikkeling van duurzame energie(technologie) en het
						 behalen van de klimaatdoelstellingen. Bijvoorbeeld acties op het niveau van de
						 unie in geval van crises, acties tot het verder versterken van de
						 marktintegratie met de buurlanden en aangaan en vernieuwen van partnerschappen
						 met derde landen.
 Negatief: Niet op alle terreinen zal EU aanpak meerwaarde
						 bieden, of raakt het recht van lidstaten de voorwaarden voor het exploiteren
						 van zijn energiebronnen te bepalen, of op de keuze tussen verschillende
						 energiebronnen of op de algemene structuur van de energievoorziening. Dit geldt
						 bijvoorbeeld voor beleidsbeslissingen, bijvoorbeeld op het gebied van
						 investeringen in infrastructuur, dat bij de lidstaten zelf ligt. In sommige
						 gevallen is een regionale aanpak effectiever, bijvoorbeeld in het North Sea Off
						 Shore Grid Initiative. EU-coördinatie moet wel meerwaarde hebben t.o.v.
						 nationale (Nederlandse) coördinatie. Nederland is dus voorstander van
						 coördinatie, maar ook voor ruimte voor een nationale stem in internationale
						 organisaties zoals het IEA. De lidstaten zijn hiertoe ook bevoegd als het gaat
						 om budgettaire kwesties, benoemingen en werkplannen. Niet alle EU-lidstaten
						 zijn lid van het IEA en daarnaast vindt in het IEA juist discussie/studie
						 plaats over hoe om te gaan met korte en lange termijn energie ontwikkelingen
						 van consumerende landen.
 
 
 −
 
 Proportionaliteit: Deels
						 positief, deels negatief.
 Positief: de voorgestelde acties van de Unie om
						 bijvoorbeeld de partnerschappen aan te gaan of te versterken met
						 energieleveranciers, geïndustrialiseerde landen en opkomende economieën zijn
						 positief te noemen, evenals het verbeteren van de toegang tot duurzame energie
						 in ontwikkelingslanden, mits de lidstaten zicht blijven houden op dergelijke
						 partnerschappen en hun inbreng daarin gewaarborgd is. Ook samenwerking bij
						 nucleaire veiligheid biedt toegevoegde waarde.
 Negatief: de voorstellen voor het opzetten van een
						 strategiegroep en de concrete invulling van het concept-besluit om ex ante
						 informatie over IGA’s te delen met de Commissie roepen veel vragen op.
						 Nederland ziet vooralsnog geen toegevoegde waarde in het ex
						 ante inzage geven in intergouvernementele akkoorden aan de Commissie
						 en het lijkt dat indirect ook informatie over commerciële overeenkomsten
						 gevraagd kan worden. Daarbij stelt de Commissie voor dat zij eenzijdig kan
						 bepalen of ze aanschuift bij bilaterale onderhandelingen. Dit laatste zou wat
						 Nederland betreft uitsluitend op verzoek van de lidstaat mogelijk moeten zijn.
						 Onduidelijk is op welke wijze deze bijdragen aan het bereiken van het beoogde
						 doel.
 
 
 
 
 
 
 c)
 
 Nederlands oordeel over de voorstellen op
					 het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen: N.v.t.
 
 
 
 
 
 5.
 Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en
				 administratieve lasten
 
 
 
 a)
 
 Consequenties EU-begroting:
					 Geen
 
 
 b)
 
 Financiële consequenties (incl.
					 personele) voor rijksoverheid en/ of decentrale overheden: Geen
 
 
 c)
 
 Financiële consequenties (incl.
					 personele) voor bedrijfsleven en burger: Geen
 
 
 d)
 
 Gevolgen voor regeldruk/administratieve
					 lasten voor rijksoverheid, decentrale overheden, bedrijfsleven en
					 burger: De verplichting om ex ante de intergouvernementele
					 overeenkomsten met de Commissie en andere lidstaten te delen kan een
					 administratieve last voor de rijksoverheid opleveren. Nederland moet in dat
					 geval (concept)-overeenkomsten overleggen aan de Commissie. Het aantal
					 overeenkomsten is echter zeer beperkt.
 
 
 
 
 
 6.
 Implicaties juridisch
 
 
 
 a)
 
 Consequenties voor nationale en
					 decentrale regelgeving en/of sanctionering beleid (inclusief toepassing van de
					 lex silencio positivo): geen
 
 
 b)
 
 Voorgestelde implementatietermijn (bij
					 richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en
					 beschikkingen) met commentaar t.a.v. haalbaarheid: Het besluit treedt
					 in werking op de twintigste dag na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad
					 van de Europese Unie. De lidstaten doen alle bestaande en voorlopige toegepaste
					 intergouvernementele overeenkomsten tussen hen en derde landen volledig, met
					 inbegrip van hun bijlagen en andere teksten waarnaar ze uitdrukkelijk verwijzen
					 en alle amendementen op deze teksten, toekomen aan de Commissie binnen
					 uiterlijk drie maanden na de inwerkingtreding van dit besluit.
 
 
 c)
 
 Wenselijkheid
					 evaluatie-/horizonbepaling: Uiterlijk vier jaar na het van toepassing
					 worden van het besluit dient de Commissie bij het Europees Parlement, de Raad
					 en het Europees Economisch en Sociaal Comité een verslag in over de toepassing
					 van het besluit.
 
 
 
 
 
 7.
 Implicaties voor uitvoering en handhaving
 
 
 
 a)
 
 Uitvoerbaarheid: de mededeling
					 is goed uitvoerbaar. De uitvoerbaarheid van het besluit hangt af van de
					 invulling van het ex ante delen van IGA’s.
 
 
 b)
 
 Handhaafbaarheid: n.v.t .
 
 
 
 
 
 8.
 Implicaties voor ontwikkelingslanden
 
 
 De Commissie zet in op het verbeteren van de toegang tot
				 duurzame energie in ontwikkelingslanden. Energie speelt een belangrijke rol in
				 de verwezenlijking van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling en vormt
				 een motor voor armoedebestrijding en groei. Gebrekkige energievoorziening is
				 nog steeds een hinderpaal voor duurzame ontwikkeling. De voorgestelde acties
				 van de Commissie dragen bij aan deze doelstellingen en worden daarom
				 verwelkomd.
 Daarbij dient te worden opgemerkt dat de doelstellingen
				 algemeen zijn en verder dienen te worden uitgewerkt. Hierbij is het tevens
				 belangrijk dat de Commissie nauw samenwerkt met de diverse multilaterale
				 organisaties, multi-donor initiatieven en bilaterale donoren die (zoals
				 Nederland) ook substantiële programma’s voor duurzame energie en verbetering
				 tot energietoegang uitvoeren. Ook moeten acties gericht op duurzame nationale
				 energievoorziening beschouwd worden in samenhang met de rol van
				 ontwikkelingslanden als energieleverancier, zowel fossiel als hernieuwbaar.
				 Immers, ontwikkelingslanden zijn in toenemende mate zelf energieproducent en in
				 die zin belangrijke partners voor de Unie.
 
 
 
 
 9.
 Nederlandse positie
 
 Nederland ziet een duidelijke meerwaarde in een gecoördineerd EU
				extern energiebeleid bij het bevorderen van een eerlijk speelveld, betere
				marktwerking, de ontwikkeling van duurzame energie(technologie). Dit draagt ook
				bij tot verbetering van de concurrentiepositie van de Unie. Ook is EU-optreden
				evident bij het bevorderen van de veiligheid van kerncentrales door het in
				IAEA-kader te werken aan het wereldwijd juridisch bindend maken van nucleaire
				veiligheidsnormen, bij het aangaan van strategische energierelaties en bij een
				energiecrisis (zoals de gascrisis van 2009). Nederland is daarom voorstander
				van een gecoördineerd en krachtig EU extern energiebeleid, maar wel met behoud
				van een goede balans tussen nationale en bilaterale belangen enerzijds en een
				gecoördineerde EU inzet anderzijds. De voorgestelde acties van de Unie om
				bijvoorbeeld de partnerschappen aan te gaan zijn positief, indien de
				partnerschappen zodanig ingericht zijn dat de lidstaten tijdig hun inbreng
				kunnen geven en zicht houden op de resultaten. Nederland wil echter ook ruimte
				houden voor bilaterale contacten op het terrein van energie. Het is immers van
				belang voor Nederland om zelfstandig economische en politieke relaties met deze
				landen te onderhouden en te verstevigen op het terrein van energie, zeker als
				bredere (economische) belangen, handelsbelangen en de Nederlandse positie als
				« gasland» aan de orde zijn. In sommige gevallen is een regionale aanpak
				effectiever, bijvoorbeeld in het North Sea Off Shore Grid Initiative.Nederland
				is verder van mening dat de internationale veiligheidsdimensie van
				schaarstevraagstukken als energievoorzieningszekerheid aandacht verdient. Het
				belang daarvan zal in de toekomst, vanwege de rol die schaarstevraagstukken
				spelen in de veranderende geopolitieke context, naar verwachting toenemen.
				Veiligheid en stabiliteit vormen een voorwaarde voor
				energievoorzieningszekerheid en effectieve internationale samenwerking op dit
				terrein.
 Positief is het verbeteren van de toegang tot duurzame energie in
				ontwikkelingslanden. De focus op hernieuwbare energie is goed. Daarnaast zijn
				ontwikkelingslanden in toenemende mate zelf energieproducent en in die zin
				belangrijke partners voor de Unie. Inzet van de Unie zou in dergelijke gevallen
				ook kunnen liggen op het terrein van governance: toezicht, regelgeving,
				transparantie, en het stimuleren van introductie van marktmechanismen in
				overeenstemming met het EU acquis op het gebied van energie.
 Op het punt van veiligheid van olie- en gasboringen op zee op
				moet voorzichtigheid worden betracht bij additionele EU wetgeving. De
				Nederlandse wetgeving hanteert reeds hoge veiligheidsnormen. Op 25 oktober
				2011 komt de Commissie met een separaat voorstel hierover. Uw Kamer zal
				hierover nader worden geïnformeerd.
 Nederland is voorstander van coördinatie van de inzet van de
				Unie, maar ook voor ruimte voor een nationale stem in internationale
				niet-verdragsrechtelijke organisaties zoals het IEA en het Nuclear
				Energy Agency (NEA). In individuele gevallen («case by
				case» benadering), waar de lidstaten een meerwaarde zien van het
				spreken met 1 stem is EU coördinatie redelijk en wenselijk. Dit kan
				bijvoorbeeld het geval zijn bij benoemingen in internationale organisaties.
				Nederland wil echter de bevoegdheid behouden om zelfstandig positie in te nemen
				en het woord te voeren bij organisaties als het IEA, het IEF en IRENA en aldus
				bijdragen aan een inhoudelijke discussie die gebaat is bij een veelheid aan
				stemmen. De lidstaten zijn hiertoe ook bevoegd, bijvoorbeeld als het gaat om
				budgettaire kwesties, benoemingen en werkplannen.
 Over de door de Commissie voorgestelde strategiegroep heeft
				Nederland nog veel vragen, bijvoorbeeld onder wiens voorzitterschap (Commissie
				of voorzitterschap) de strategiegroep opereert, maar ook het mandaat, doel en
				rol ten opzichte van bestaande gremia zoals de Raadswerkgroep Energie.
				Nederland ziet vooralsnog geen toegevoegde waarde in een strategiegroep.
 Nederland is voorstander van transparantie ten aanzien van
				intergouvernementele akkoorden met derde landen. Nederland ziet vooralsnog geen
				toegevoegde waarde in het ex ante inzage geven in
				intergouvernementele akkoorden aan de Commissie. Dit zal leiden tot onnodige
				administratieve lasten en tot een vertraging van het onderhandelingsproces.
				Hoewel de Commissie zich uiteraard een oordeel kan vormen over de
				verenigbaarheid van een bepaald akkoord met het EU-recht, is het laatste woord
				daarover aan het Hof van Justitie. Indien de Commissie van mening is dat een
				IGA strijdig is met het Europese recht en de lidstaat het daarmee oneens is,
				zal er mogelijk een infractieprocedure volgen. Het is daarbij de vraag of de
				andere partij het IGA nog wel wil sluiten, er zal geruime tijd onzekerheid
				bestaan over de status van het IGA en er ontstaat mogelijk (diplomatieke)
				schade. Nederland is daarom geen voorstander van een dergelijke verplichte
				voorafgaande beoordeling door de Commissie. Om administratieve lasten terug te
				dringen, is Nederland voorstander van een benadering die inhoudt dat de
				Commissie ervan uitgaat dat de lidstaten conform het EU-recht handelen. Wel zou
				de Commissie bijvoorbeeld standaard clausules voor IGA’s kunnen ontwikkelen
				Nederland vindt dat het externe EU energiebeleid zich in ieder geval moet
				beperken tot «Government-to-Government» overeenkomsten en zich niet moet
				uitstrekken tot onderhandelingen en contracten tussen (staats)ondernemingen.
				Volgens het voorstel lijkt nu de mogelijkheid opgenomen om commerciële
				overeenkomsten waarnaar in IGA’s expliciet wordt verwezen alsnog te
				overleggen aan de Commissie. Het voorstel dat de Lidstaten op vrijwillige basis
				gebruik kunnen maken van de juridische expertise van de Commissie bij de
				onderhandelingen tussen lidstaten en derde landen is positief. Daarbij stelt de
				Commissie voor dat zij eenzijdig kan bepalen of ze aanschuift bij bilaterale
				onderhandelingen. Dit laatste zou wat Nederland betreft uitsluitend op verzoek
				van de lidstaat mogelijk moeten zijn.