Wijziging van de Wet op de jeugdzorg met betrekking tot jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de wet in gesloten setting (gesloten jeugdzorg); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30644, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-07-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30644 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding2. Relatie met het EVRM, IVKR en de Grondwet3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstelRechterlijke machtigingDe jeugdigen die voor een machtiging in aanmerking komenMachtiging al dan niet in combinatie met een ondertoezichtstellingDe plaats van de machtiging in een trajectmatige aanpak
van jeugdzorgDe maatregelen die mogelijk zijn en de criteria voor de
toepassing ervanRechtsbescherming bij toepassing van maatregelenPlaats waar de machtigingen ten uitvoer kunnen worden
gelegd4. Financiële gevolgen van het voorstel van
wet5. Administratieve lastenARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel DArtikel I, onderdeel EArtikel 29aArtikel 29bArtikel 29cArtikel 29dArtikel 29eArtikel 29fArtikel 29gArtikel 29hArtikel 29iArtikel 29jArtikelen 29k en 29lArtikel 29mArtikel 29nArtikel 29oArtikel 29pArtikel 29qArtikel 29rArtikel 29sArtikel 29tArtikel 29uArtikel 29vArtikel 29wArtikel 29xArtikel 29yArtikel IIArtikel IIIArtikel IVArtikel VArtikel VIArtikel VIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30644Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 111 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 644Wijziging van de Wet op de jeugdzorg met betrekking tot jeugdzorg waarop
aanspraak bestaat ingevolge de wet in gesloten setting (gesloten jeugdzorg)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN1. InleidingDe jeugdzorg kent een variëteit aan hulpvormen, die lopen van ambulante
hulp thuis in verschillende intensiteiten tot zeer zware residentiële
zorg met zeer specifieke behandelprogramma’s. De jeugdzorg zoekt steeds
weer naar trajecten om jongeren weer in het goede spoor te krijgen, zowel
op school, als thuis, als in de rest van zijn sociale omgeving. Soms zijn
deze jeugdigen te helpen vanuit de jeugdzorg alleen, soms is daarvoor een
aanpak nodig waarbij ook de geestelijke gezondheidszorg of de zorg voor lichtverstandelijk
gehandicapten wordt betrokken. De Wet op de jeugdzorg heeft deze intersectorale
aanpak mogelijk gemaakt. Deze aanpak begint steeds meer vorm te krijgen. Omdat
door deze aanpak jeugdigen met een zeer zware problematiek binnen de jeugdzorg
geholpen kunnen worden en een groot deel van deze jeugdigen de neiging heeft
zich aan de benodigde zorg te onttrekken is behoefte ontstaan aan gedwongen
opneming, gesloten verblijf en de toepassing van maatregelen, waaronder gedwongen
behandeling binnen de jeugdzorg die onder de Wet op de jeugdzorg valt. De
Wet op de jeugdzorg kent deze mogelijkheden echter nog niet. Door het ontbreken
van wettelijke mogelijkheden binnen de jeugdzorg, wordt een steeds groter
wordende groep jeugdigen met zeer ernstige problemen thans op basis van een
door de kinderrechter gegeven machtiging uithuisplaatsing op civielrechtelijke
titel in een justitiële jeugdinrichting geplaatst.Anders gezegd, er zijn jeugdigen met ernstige gedragsproblemen welke problemen
noodzaken tot verblijf gedurende dag en nacht in een voorziening waar hen
jeugdzorg in de vorm van behandeling en opvoeding wordt geboden. Een groot
aantal van deze jeugdigen heeft een aanpak nodig waarbij zij in hun bewegingsvrijheid
kunnen worden beperkt en gedwongen kunnen worden, mee te werken aan een behandeling.
Ook zijn voor deze jeugdigen controlemaatregelen nodig. Een dergelijke aanpak
kan momenteel alleen in een justitiële jeugdinrichting geboden worden,
omdat dat de enige plaats buiten de psychiatrie is waar vrijheidsontneming
mogelijk is en waar de nodige vrijheidsbeperkende maatregelen kunnen worden
toegepast omdat daar de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen
(Bjj) geldt. De behoefte aan een dergelijke aanpak geldt niet alleen voor
jongeren van 12 jaar of ouder, maar in toenemende mate ook voor jongere kinderen.
Deze worden slechts bij hoge uitzondering in een justitiële jeugdinrichting
geplaatst. Dit gebeurt om aan te sluiten bij het jeugdstrafrecht, dat een
minimumleeftijdsgrens kent van twaalf jaar. Soms gaat het ook om jeugdigen
die zeer dringend verblijf gedurende het etmaal en behandeling en opvoeding
nodig hebben, zonder dat daarvoor een beperking van de vrijheid nodig is.
Omdat er te weinig verblijfs- en behandelmogelijkheden voor deze jeugdigen
zijn, worden ook deze thans met een machtiging in een justitiële jeugdinrichting
geplaatst.Alhoewel de scheidslijn tussen strafrechtelijk geplaatste jeugdigen en
civielrechtelijk geplaatste jeugdigen vaak dun is, wordt het samenplaatsen
van de civielrechtelijk en strafrechtelijk geplaatsten naar huidige maatschappelijke
opvattingen als ongewenst beschouwd. Dit, hoewel het gaat om jeugdigen van
wie noch de problematiek, noch de oplossingen daarvoor wezenlijk verschillen
van die van jeugdigen die op strafrechtelijke titel in justitiële jeugdinrichtingen
worden geplaatst. Zo gaf onderzoek van Verwey-Jonker (2004) aan dat jongeren
en ouders, maar ook groepsleiders het niet eerlijk vonden dat jeugdigen op
strafrechtelijk en civielrechtelijke titel bij elkaar waren geplaatst. De
justitiële jeugdinrichtingen werden als gevangenissen ervaren.Wij verbinden hieraan de conclusie dat jeugdigen, waarbij op moment van
plaatsing geen sprake is van een strafrechtelijke veroordeling die leidt tot
plaatsing in een justitiële jeugdinrichting, niet onder een strafregime
horen te vallen, maar in een zorgvoorziening thuis horen.Bij brief van 18 april 2005 (Kamerstukken II 2004/05, 28 741,
nr. 12) hebben wij de Tweede Kamer een plan van aanpak toegestuurd inzake
jeugdigen met ernstige gedragsproblemen die op civielrechtelijke titel in
een justitiële jeugdinrichting worden geplaatst.In die brief is aangekondigd dat de Wet op de jeugdzorg (Wjz) wordt aangepast
in die zin dat gesloten jeugdzorg op basis van die wet mogelijk zal worden
voor jeugdigen, waaronder kinderen die nog geen 12 jaar oud zijn, die een
dergelijke zorg nodig hebben. Het begrip gesloten jeugdzorg omvat zowel de
gedwongen opneming, het gesloten verblijf als de toepassing van maatregelen,
waaronder gedwongen behandeling.Het onderhavige wetsvoorstel strekt er toe op basis van een in de Wjz
geregelde rechterlijke machtiging gesloten jeugdzorg mogelijk te maken buiten
de justitiële jeugdinrichtingen in accommodaties die op basis van de
Wjz zijn aangewezen.Zoals hiervoor al is opgemerkt maakt het wetsvoorstel behandeling en opvoeding
in een gesloten accommodatie mogelijk, na het verkrijgen van een indicatie
van het bureau jeugdzorg en een machtiging voor gesloten behandeling van de
kinderrechter. Tevens wordt het mogelijk voor een gesloten jeugdzorgaanbieder
om in een hulpverleningsplan vrijheidsbeperkende maatregelen op te nemen en
deze in voorkomende gevallen toe te passen.Naast het creëren van wettelijke mogelijkheden is voldoende zorgaanbod
nodig.Voor het ontwikkelen van dat aanbod is gekozen voor een zogenoemd ingroeimodel,
dat al gestart is en dat loopt tot 1 januari 2010. De capaciteitsuitbreiding
in de jeugdzorg komt in de eerste plaats tot stand door toevoeging van nieuw
zorgaanbod dat adequaat over Nederland is gespreid. In 2005 is onder verantwoordelijkheid
van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gestart met
het creëren van dit nieuwe zorgaanbod. Op dit moment zijn er 140 residentiële
plaatsen beschikbaar en dit aantal zal worden uitgebreid tot ten minste 350
van dergelijke plaatsen in 2009. Deze worden met name in de Randstad gerealiseerd
omdat daar de behoefte het grootst is.In de tweede plaats komt de capaciteit voor gesloten jeugdzorg tot stand
door overheveling van (delen van) justitiële jeugdinrichtingen van Justitie
naar VWS. Dat gebeurt in twee tranches. De eerste tranche justitiële
jeugdinrichtingen wordt uiterlijk per 1 januari 2008 formeel omgezet
naar zorgaanbod onder de Wet op de jeugdzorg. In 2006 en 2007 worden daartoe
voorbereidingen getroffen. De tweede tranche justitiële jeugdinrichtingen
volgt in de periode tussen 1 januari 2008 en 1 januari 2010. Voor
deze justitiële jeugdinrichtingen is meer tijd nodig om de overheveling
adequaat voor te bereiden. Deze voorbereiding wordt zo spoedig mogelijk gestart
en wordt eind 2009 formeel afgerond.Het ligt in de bedoeling bij de overdracht een zo goed mogelijke spreiding
van de justitiële jeugdinrichtingen in stand te houden, alsmede een zo
goed mogelijk gespreid gesloten jeugdzorgcircuit te bewerkstelligen. Het aanbod
zal aansluiten op de regionale vraag. Bedacht dient daarbij overigens te worden
dat het om een relatief kleine groep gaat, met een combinatie van uiteenlopende
zware gedragsproblemen die vragen om een daarop aansluitende specialistische
behandeling. De behandelende inrichtingen hebben voldoende schaalgrootte nodig
om zich te kunnen specialiseren (bijv. in zedenproblemen of in zorg voor licht
verstandelijk gehandicapten) en om rendabel te kunnen zijn.Naast de ontwikkeling van residentiële zorg wordt de ontwikkeling
van intensief ambulante programma’s als multi system therapy (MST) en
functional family therapy (FFT) gestimuleerd. Met deze intensieve programma’s
beogen we te bereiken dat een aantal jeugdigen dat thans nog op civielrechtelijke
titel in een justitiële jeugdinrichting verblijft, ambulant geholpen
kan worden.Gelet op het ingroeimodel is tot 1 januari 2010, naast de uitzonderingsmogelijkheid
die deze wet biedt in artikel 29k lid 2 Wjz, een inbreuk mogelijk op het uitgangspunt
dat in een justitiële jeugdinrichting alleen strafrechtelijke plaatsingen
zullen plaatsvinden. Waar een jeugdige wordt geplaatst, zal in die overgangsperiode
afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van geschikte plaatsen.Met de inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel zal de verantwoordelijkheid
voor het beleid ten aanzien van de opvang en behandeling van jeugdigen met
ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen, die hun groei naar volwassenheid
ernstig belemmeren, in principe niet meer uitsluitend die van de Minister
van Justitie zijn. Deze categorie jeugdigen valt immers, op een enkele uitzondering
na, niet langer onder de reikwijdte van de Bjj. De jeugdzorg die thans aan
deze jeugdigen wordt verleend in de justitiële jeugdinrichtingen gaat
tot de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Justitie behoren, aangezien de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van de Wet op de jeugdzorg een gezamenlijke verantwoordelijkheid
is van deze ministers. Bovendien wordt deze jeugdzorg, zij het op termijn,
jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de Wet op de jeugdzorg (Wjz).
Daarnaast blijft het pedagogische karakter van de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen
of vrijheidsbenemende maatregelen voor jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen
onverkort het uitgangspunt.Voor een overgangsperiode van zes jaar wordt voorzien in een verantwoordelijkheid
van het Rijk voor aan jeugdigen in een aangewezen accommodatie, gedurende
de looptijd van de machtiging, geboden verblijf en de tijdens dat verblijf
geboden jeugdzorg. De jeugdige heeft gedurende de eerste drie jaar van deze
periode, in afwijking van het gewone systeem van de wet, geen aanspraak op
verblijf en de gedurende het verblijf geboden jeugdzorg. Daarna heeft een
jeugdige tot 1 januari 2013 voor deze zorg een aanspraak jegens het Rijk.
De zorgaanbieders die een aangewezen accommodatie in stand houden, ontvangen
voor het verlenen van verblijf in een dergelijke accommodatie en voor de gedurende dat verblijf aan de jeugdige verleende jeugdhulp een subsidie
van het Rijk. Het onderhavige wetsvoorstel legt de Rijksverantwoordelijkheid,
uitgaande van inwerkingtreding van de wet op 1 januari 2007, gedurende
zes jaar vast in een overgangsbepaling (artikel VII, zesde en zevende lid).Na afloop van de zesjarentermijn, zullen de provincies subsidie verlenen
in de kosten van het verblijf en de jeugdzorg van jeugdigen die met een machtiging
in een accommodatie van een zorgaanbieder verblijven, en zullen de provincies
daarvoor een bijdrage van het Rijk ontvangen volgens de ook voor de andere
vormen van jeugdzorg geldende regelen op grond van artikel 39 van de wet.
Geruime tijd voor de afloop van de zesjarentermijn zal overleg gevoerd worden
met de provincies over de wijze waarop en de voorwaarden waaronder de overgang
zal plaatsvinden. Voorzien is in de mogelijkheid om de overgangsperiode bij
koninklijk besluit te verlengen, indien dit door provincies en Rijk noodzakelijk
wordt geacht.Zoals hierboven al opgemerkt is ervoor gekozen deze vorm van jeugdzorg
te integreren in de Wet op de jeugdzorg en het daaronder functionerende systeem.
De gehele Wet op de jeugdzorg is daarmee van toepassing op de gesloten jeugdzorg.
Hiermee wordt het ook mogelijk intersectorale zorg te bieden aan jeugdigen
in de gesloten jeugdzorg. Het begrip gesloten jeugdzorg omvat zowel de gedwongen
opneming, het gesloten verblijf als de toepassing van maatregelen, waaronder
gedwongen behandeling. De extra eisen die aan gesloten jeugdzorg gesteld worden
en de afwijkingen die in dit kader nodig zijn, worden met dit wetsvoorstel
aan de Wet op de jeugdzorg toegevoegd.Het onderhavige wetsvoorstel brengt, het is hiervoor reeds opgemerkt,
geen wijziging in de regeling van het zorgaanbod. Het maakt slechts mogelijk
dat jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de Wet op de jeugdzorg kan
worden uitgevoerd in een gesloten kader.Ongewijzigde handhaving van de wet ook voor jeugdzorg in gesloten kader
betekent dat op deze zorg aanspraak zal bestaan, zij het dat de aanspraak
gedurende een overgangsperiode niet zal gelden. Ook aan deze aanspraak moet
een indicatiebesluit van het bureau jeugdzorg ten grondslag liggen en moet
aan alle eisen voor de indicatiestelling worden voldaan (denk aan de inbreng
van de jeugdige bij het indicatiebesluit). Verder blijft dat de aanspraak
op jeugdzorg, na afloop van de hiervoor geschetste overgangsregeling tot gelding
moet worden gebracht bij een door een provincie gesubsidieerde zorgaanbieder.
Het is een wettelijke taak van het bureau jeugdzorg om bijstand te verlenen
bij het tot gelding brengen van een aanspraak. Deze taak geldt ook voor de
plaatsing in een accommodatie voor gesloten jeugdzorg. Het systeem van centrale
plaatsing, zoals dat voor de justitiële jeugdinrichtingen geldt, is derhalve
in het voorgestelde systeem niet meer van toepassing. De onverkorte toepasselijkheid
van de Wet op de jeugdzorg betekent ook dat de voor deze zorg gesubsidieerde
zorgaanbieders een acceptatieplicht hebben en dat de zorg moet voldoen aan
de kwaliteitseisen die wet aan elke zorgaanbieder stelt, namelijk dat verantwoorde
zorg moet worden geboden. Bij de beoordeling of sprake is van verantwoorde
zorg moet wel worden bedacht dat de geslotenheid en de omstandigheid dat het
gaat om jeugdigen met ernstige problemen, specifieke eisen meebrengen. Gedacht
kan bijvoorbeeld worden aan de omvang en de kwalificaties van het personeel.Ook de bepalingen in de Wjz over medezeggenschap en de rol van de cliëntenvertrouwenspersoon
zijn op de gesloten jeugdzorg volledig van toepassing.Zoals hiervoor al is aangestipt voorziet het wetsvoorstel, hoewel de scheiding
het uitgangspunt is, voor uitzonderingsgevallen in de mogelijkheid jeugdigen
met een machtiging op grond van de Wet op de jeugdzorg in een justitiële
jeugdinrichting te plaatsen. Indien sprake is van bijzondere omstandigheden
die ertoe leiden dat plaatsing in een justitiële jeugdinrichting in het
belang van het kind is, kan een rechter dat bepalen.Een ontwerp van het wetsvoorstel is, na afstemming met het Interprovinciaal
overleg, aan verschillende organisaties ter advisering aangeboden. Voorafgaande
aan dit ontwerp heeft een uitgebreide oriëntatieronde plaatsgevonden,
tijdens welke zowel de huidige justitiële jeugdinrichtingen, de bureaus
jeugdzorg, de rechterlijke macht, zorgaanbieders op het terrein van de jeugdzorg,
de kinder- en jeugdpsychiatrie en de zorg voor licht verstandelijke gehandicapten
hun visie op dit onderwerp hebben gegeven. De informatie die uit deze bijeenkomsten
naar voren kwam, heeft als bouwsteen gediend voor het onderhavige wetsvoorstel.Adviezen over het ontwerp zijn ontvangen van: de Raad voor Strafrechtstoepassing
en Jeugdbescherming, de Raad voor de Rechtspraak, de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, het Cliëntenplatform, de MO-groep en de Nederlandse
Orde van Advocaten. Voorts zijn reacties ontvangen van de Inspectie jeugdzorg,
de raad voor de kinderbescherming en de justitiële jeugdinrichtingen.
Het College van Procureurs-Generaal zag in het wetsvoorstel geen aanleiding
om te adviseren.Alle instanties zien het nut en de noodzaak in van een regeling van gesloten
jeugdzorg in de Wet op de jeugdzorg. Wel hebben verschillende instanties ons
er nogmaals op gewezen dat de groep civielrechtelijke geplaatsten wat betreft
gedragsproblematiek en antecedenten veelal sterke overeenkomsten laat zien
met de groep strafrechtelijk geplaatsten.Een belangrijk punt voor veel adviseurs was het wegvallen van de koppeling
van de machtiging tot gesloten jeugdzorg van de ondertoezichtstelling. Zij
pleitten voor handhaving van de koppeling. De argumenten hiervoor waren het
wegvallen van de automatische hulp en steun aan ouders die in het kader van
een ondertoezichtstelling gewaarborgd is. Verder wordt aan de gezinsvoogd
een toegevoegde waarde toegekend als belangenbehartiger van een kind in een
situatie waarin deze in gesloten setting verblijft. Ten slotte wordt de gezinsvoogd
gezien als een belangrijk communicatiekanaal tussen de zorgverlener en de
ouders. Ondanks deze argumenten houden wij vast aan de loskoppeling. Op de
redenen daarvoor wordt in paragraaf 3 onder het kopje «Machtiging
al dan niet in combinatie met een ondertoezichtstelling» uitvoerig ingegaan.
Een aantal adviseurs miste in het wetsvoorstel onderdelen, die nadrukkelijk
wel zijn opgenomen in de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen.
Dit is enerzijds het gevolg van de keuze om de gesloten jeugdzorg onderdeel
te laten uitmaken van de jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de Wet
op de jeugdzorg, die meebrengt dat alle bepalingen van die wet van toepassing
zijn op gesloten jeugdzorg, tenzij anders is bepaald. Anderzijds heeft dit
te maken met het loslaten van de strafrechtelijke oriëntatie op de zorg.
Hierop wordt nader ingegaan in paragraaf 3 onder het kopje «De
maatregelen die mogelijk zijn en de criteria voor de toepassing ervan».Ten slotte gaan wij op deze plaats in op de opmerkingen die gemaakt zijn
over het criterium dat de grond vormt voor gesloten jeugdzorg. Verschillende
adviseurs misten een duidelijke verwijzing naar de noodzaak van bescherming
van de jeugdige als grond voor gedwongen jeugdzorg. Naar aanleiding van deze
opmerkingen is het criterium aangepast, zodat uit de tekst van de bepaling
thans duidelijk blijkt dat, ook als bescherming de reden is om een machtiging
te vragen, deze kan worden verleend. Uiteraard moet het altijd gaan om jeugdigen
met ernstige opgroei- of opvoedproblemen die de ontwikkeling naar volwassenheid
ernstig belemmeren. Een louter bedreigende situatie zonder dat van het hiervoor
genoemde sprake is kan geen grond zijn voor het verlenen van een machtiging.2. Relatie met het EVRM, IVKR en de GrondwetHet onderhavige voorstel van wet maakt dat vrijheidsbenemende- en dwangmaatregelen
ook binnen het kader van jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de Wjz,
mogelijk worden.Deze jeugdzorg krijgt dan te maken met jeugdigen met zeer ernstige problemen
die zorg nodig hebben die moet worden verleend in een gesloten kader waarbinnen
het mogelijk is verdere vrijheidsbenemende en -beperkende maatregelen toe
te passen en dwang uit te oefenen.Bij gesloten hulpverlening zijn, zoals gezegd, de Grondwet, het EVRM en
het IVKR in het geding. Zowel de Grondwet als het EVRM eisen in dit verband
een wettelijke grondslag. De wet en de toepassing ervan moeten voorzienbaar
en toegankelijk zijn. Deze uitgangspunten hebben hun weerslag gevonden in
het onderhavige wetsvoorstel. Het EVRM noemt in artikel 5, eerste lid, de
gronden waarop vrijheidsbeneming mogelijk is. Een van de gronden waarop een
minderjarige in zijn bewegingsvrijheid kan worden beperkt is «toe te
zien op zijn opvoeding» (artikel 5, eerste lid, onder d, EVRM). Opvoeding
betekent in dit verband dat aan een jeugdige een programma moet worden geboden
ten behoeve van een zo goed mogelijke opvoeding. De opvoeding is erop gericht
jeugdigen, ook al hebben ze op enig moment ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen
die hun ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren, zover te brengen
dat zij kunnen functioneren in de samenleving. Het gaat er met andere woorden
om, met de inzet van jeugdzorg de problemen zodanig weg te nemen of te verminderen
dat deze niet in de weg staan aan een verantwoord maatschappelijk functioneren
van de jeugdige. Het EVRM definieert niet wat onder een «minderjarige»
moet worden verstaan. Om een persoon overeenkomstig artikel 5, eerste lid,
onder d van zijn vrijheid te beroven dient hij evenwel minderjarig te zijn.
Daarvoor wordt de nationale wetgeving tot uitgangspunt genomen; in Nederland
is die grens op 18 jaar gesteld. Het EVRM laat evenwel enige ruimte voor een
aansluitende periode van vrijheidsontneming na het bereiken van de meerderjarigheidsleeftijd
in gevallen van een overbruggingsfase. In die context dient de voorgestelde
mogelijkheid tot voortzetting van de behandeling na het bereiken van de meerderjarigheidsleeftijd
te worden bezien. Ingevolge het EVRM zal de vrijheidsontneming na het bereiken
van de 18-jarige leeftijd ook steeds derhalve proportioneel en subsidiair
moeten zijn: de vrijheidsontneming moet in redelijke verhouding staan tot
het doel dat men er mee wenst te dienen. Zo zal van vrijheidsbeneming alleen
sprake mogen zijn als van jeugdzorg in een open setting onvoldoende verbetering
van de situatie kan worden verwacht.Naast een wettelijke grondslag die voldoet aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit, eisen de Grondwet en het EVRM bemoeienis van de rechter.
Het voorstel van wet voorziet in rechterlijke tussenkomst in de vorm van een
rechterlijke machtiging als voorwaarde voor de opneming. De keuze dat gedwongen
verblijf moet berusten op een daartoe strekkende rechterlijke machtiging sluit
aan bij de bestaande regelgeving om jeugdigen in het kader van een ondertoezichtstelling
in een justitiële jeugdinrichting te plaatsen en bij de systematiek van
de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz). Met
betrekking tot de rechterlijke tussenkomst bij de toepassing van beperkende
maatregelen en uitoefening van dwang tijdens het verblijf is gekozen voor
toetsing achteraf.Het voorstel van wet voldoet aan de eisen die het Internationale Verdrag
inzake de Rechten van het Kind (IVRK) stelt. Zo ligt het uitgangspunt dat
kinderen, zeker jonge kinderen, behoren op te groeien in gezinsverband en
dat al het mogelijke moet worden gedaan om (het behoud van) de gezinsband
te bevorderen, ook aan het voorstel van wet ten grondslag. Helaas
moet geconstateerd worden dat de gezinssituatie niet voor alle kinderen zodanig
is dat hen daarmee een veilige plek wordt geboden. In verband hiermee is het
thans al mogelijk jeugdigen, waaronder hele jonge kinderen uit huis te plaatsen.
We moeten bovendien constateren dat een aantal jeugdigen, waaronder kinderen
die nog geen twaalf jaar zijn, dermate grote gedragsproblemen hebben dat deze
alleen in een intramurale voorziening kunnen worden behandeld. Daarbij is
het soms nodig dat de behandeling en opvoeding in gesloten setting plaatsvindt
om te voorkomen dat het kind zich aan de behandeling en opvoeding onttrekt.
Het criterium voor de gesloten zorg is zodanig dat in deze gevallen sprake
kan zijn van de noodzaak tot gesloten behandeling en opvoeding.De mogelijkheid tot het verlenen van een machtiging betreft in het wetsvoorstel
niet alleen degenen die ingevolge artikel 233 van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek minderjarig zijn. Tot uitbreiding van de kring van personen waarvoor
de mogelijkheid geldt, is gekozen omdat in de huidige situatie een hulpverleningsproces
aan jongeren in gedwongen kader (plaatsing in een justitiële jeugdinrichting)
abrupt wordt afgebroken op het moment dat de jongere meerderjarig wordt. Bij
het meerderjarig worden eindigt immers de ondertoezichtstelling en de daaraan
gekoppelde gedwongen hulpverlening. Dit leidt ertoe dat thans jongeren van
zestien en zeventien jaar al niet meer gedwongen worden opgenomen omdat die
hulpverlening binnen de relatief korte termijn die nog rest, niet kan worden
afgemaakt waardoor de hulpverlening enorm aan effectiviteit inboet. In die
gevallen wordt doorgaans helemaal geen behandeltraject opgestart. Het voorgaande
brengt mee dat jongeren met zeer ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen
van hulp verstoken blijven, hetgeen niet in het belang is van die jongere.
Momenteel wordt de algemene wettelijke meerderjarigheidsgrens als absolute
grens aangehouden. Deze benadering staat aldus aan de voornoemde belangen
van de jeugdigen boven de 18 in de weg. De huidige benadering om geen jeugdzorg
te verlenen aan jeugdigen van 18 jaar en ouder, is bovendien niet in het belang
van de samenleving, die geconfronteerd wordt met de gevolgen van de handelingen
die voortvloeien uit de ernstige gedragsproblemen van de jeugdigen. Met de
mogelijkheid tot het voortzetten van eenmaal ingezette jeugdzorgtrajecten
voor jeugdigen tussen achttien en eenentwintig jaar worden deze jeugdigen
beter voorbereid op een terugkeer in de samenleving. Gezien de kwetsbaarheid
van deze jongeren betekent bijvoorbeeld een jaar langer begeleiding in de
vorm van jeugdzorg een grote winst zowel voor de persoonlijke vorming van
de jeugdige in kwestie als voor de samenleving.Zoals hiervoor al is aangegeven biedt het EVRM de ruimte om de vrijheid
van minderjarigen te beperken teneinde toe te zien op zijn opvoeding. Deze
mogelijkheden tot vrijheidsontneming zijn onder omstandigheden ook in het
belang van jeugdigen van 18 jaar en ouder, die nog opvoedkundige begeleiding
nodig hebben, alsook in het belang van de samenleving die op deze manier wordt
beschermd. Bij voortzetting van de behandeling na het bereiken van de 18-jarige
leeftijd dient de beslissing aan de criteria van subsidiariteit en proportionaliteit
te worden getoetst. De gedachte achter de voortgezette behandeling van jeugdigen
ouder dan 18 jaar is dat opvoeding nodig is om kinderen te doen uitgroeien
tot volwassenen die volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Het voorgaande
wordt van zodanig belang geacht dat dit een beperking van het recht op vrijheid
en veiligheid van de persoon onder omstandigheden rechtvaardigt. Hiertoe dient
steeds een afweging te worden gemaakt die in ieder geval rekening houdt met
de belangen van de jeugdige en van de samenleving. Ook dient te worden aangegeven,
welke vooruitzichten op korte termijn bestaan met de voortzetting van het
behandeltraject en wanneer het traject wordt afgerond.De regeling staat evenmin op gespannen voet met artikel 37, onderdeel
c van het IVRK, dat bepaalt dat het kind dat van zijn vrijheid is beroofd, gescheiden wordt gehouden van volwassenen. Het gaat hier immers niet
om plaatsing van minderjarige kinderen tussen volwassenen, maar om verlengd
verblijf van een inmiddels 18 jaar geworden persoon tussen de minderjarigen,
omdat dat in het kader van zijn opvoeding noodzakelijk wordt geacht.Het ERVM spreekt over minderjarigen, zonder concrete leeftijdsaanduiding.
De leeftijd is de gebruikelijke meerderjarigheidsleeftijd van de nationale
wetgeving. In Nederland is deze grens in artikel 233 van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek vastgelegd op 18 jaar. De wet kent echter verschillende mogelijkheden
om, weliswaar in andere context – meest betrekking hebbend op handelingsbevoegdheid –
af te wijken van deze grens. Juist ook in de context van de jeugdzorg kan
het hanteren van een flexibele benadering noodzakelijk zijn. Het bereiken
van de meerderjarigheidsleeftijd betekent in het geval van jeugdzorg niet
per definitie dat de noodzaak en mogelijkheid tot opvoeding voorbij is. Ouders
houden immers ook niet ogenblikkelijk op met opvoeden als hun kind meerderjarig
wordt. Hulpverlening in een vrijwillig kader kan als daarvan nog positieve
effecten kunnen worden verwacht, doorlopen tot de leeftijd van 23 jaar. Uitgaande
van opvoedingsmogelijkheden óók van jongeren die al 18 jaar
zijn, wordt in het wetsvoorstel voorgesteld de leeftijd tot welke jeugdigen
kunnen worden gedwongen jeugdzorg te ondergaan op te rekken tot 21 jaar. In
verband met het proportionaliteitsvereiste is van groot belang hierbij aan
te tekenen dat deze oprekking uitsluitend geldt voor zover het gaat om voortzetting van jeugdzorg in gedwongen kader die is aangevangen
vóór het bereiken van de algemene meerderjarigheidsleeftijd én
nog steeds sprake is van ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de ontwikkeling
van de jeugdige naar volwassenheid ernstig belemmeren, die nog steeds noodzaken
tot gesloten zorg. Het gaat hier dus om cumulatieve vereisten.De voorgestelde regeling biedt een oplossing voor de hiervoor geschetste
problemen die een gevolg zijn van de huidige koppeling van gedwongen hulpverlening
aan de ondertoezichtstelling.Verschillende adviezen vroegen om een bredere aanpak van de problematiek
die het bereiken van de meerderjarigheid in een aantal gevallen meebrengt.
Wij kiezen op dit moment voor een beperkte regeling, die slechts betrekking
heeft op de voortzetting van jeugdzorg in gesloten setting. Niet geregeld
is een voortzetting van de ondertoezichtstelling na het bereiken van de meerderjarigheid
en evenmin een algemene verlengde minderjarigheid. Regeling van die onderwerpen
hebben zo veel ingrijpende gevolgen dat zij het bestek van het onderhavige
wetsvoorstel verre te buiten gaan. Als we in het kader van dit wetsvoorstel
een dergelijke regeling zouden willen treffen, zouden wij het betere tot vijand
van het goede maken. Niets regelen op dit punt in afwachting van een bredere
regeling zou de onbevredigende situatie dat zorg die voor de jeugdige van
wezenlijk belang is, moet worden afgebroken, in stand houden.De keuze voor de leeftijd van 21 jaar is gebaseerd op de ervaring dat
een effectieve behandeling binnen een beperkt aantal jaren afgerond is. Door
het mogelijk maken van het doorlopen van gesloten jeugdzorg tot de jeugdige
21 is, kan ook bij opneming van een 17 jarige, nog tenminste een programma
van drie jaar worden afgewerkt. In aansluiting hierop kan nog tot de jeugdige
23 wordt, op vrijwillige basis nazorg in de vorm van jeugdzorg waarop aanspraak
bestaat ingevolge de Wet op de jeugdzorg, worden geboden.3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstelRechterlijke machtigingVoor opneming en verblijf in een accommodatie van een zorgaanbieder waarbinnen
jeugdzorg in een gesloten kader wordt geboden en waarbinnen verdere
vrijheidsbenemende maatregelen mogen worden toegepast, is ingevolge het voorstel
van wet een rechterlijke machtiging vereist. De voorgestelde regeling bevat,
anders dan in de Wet Bopz, geen leeftijd waaronder het machtigingsvereiste
niet geldt (in de Wet Bopz 12 jaar). Dit betekent dat ook voor jongere kinderen
een machtiging gesloten jeugdzorg is vereist, ook bij instemming van de ouders.
Wij menen dat dit voor jonge kinderen met opgroei- en opvoedingsproblemen,
waarvan de oorzaak soms gelegen is in de aard van het kind, maar soms ook
in de opvoedingsonmacht van ouders, de best werkbare regeling is. Het begrip
machtiging houdt in dat een jeugdige, of hij daartoe bereid is of niet, kan
worden opgenomen in een daartoe aangewezen accommodatie van een zorgaanbieder
en verplicht kan worden daar te verblijven. De machtiging leidt niet automatisch
tot vrijheidsbeneming en dwang binnen (en rondom) de accommodatie. In hoeverre
de machtiging in een individueel geval daadwerkelijk tot vrijheidsbeneming
en dwang tijdens het verblijf leidt, hangt af van het hulpverleningsplan.
Hierop komen wij later terug.De voorgestelde machtiging kan niet leiden tot gedwongen opname in de
jeugd-ggz. Die is alleen mogelijk op grond van de Wet Bopz. Deze wet regelt
gedwongen opneming en (gedwongen) behandeling in de psychiatrie, de zorg voor
verstandelijk gehandicapten en de psychogeriatrie.Voor opneming (en behandeling) op grond van de Wet Bopz zonder bereidverklaring
van een jeugdige geldt, naast de algemene voorwaarden, een leeftijdsgrens
van 12 jaar of ouder. De rechter mag alleen een rechterlijke machtiging afgeven
als is voldaan aan de voorwaarden dat de jeugdige een geestesstoornis heeft,
deze geestesstoornis gevaar veroorzaakt en dit gevaar niet door tussenkomst
van personen of instellingen buiten een psychiatrisch ziekenhuis kan worden
afgewend. Voor het toepassen van dwangbehandeling is vereist dat de behandeling
volstrekt noodzakelijk is om gevaar voor de patiënt of anderen binnen
de inrichting, voortvloeiende uit de geestesstoornis, af te wenden.Het kabinet is voornemens om, in het licht van het onderhavige wetsvoorstel
en in het kader van de wetgeving om de kinderbeschermingsmaatregelen te verbeteren,
de regeling van de Wet Bopz voor jeugdigen aan te passen. Bij jeugdigen met
een psychische stoornis is ook vaak sprake van ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen
die hun ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren. In de Wet Bopz
jeugdigen ontbreekt de mogelijkheid om op pedagogische gronden maatregelen
te nemen. Daaraan bestaat wel behoefte. Het gaat om jeugdigen die zich nog
aan het ontwikkelen zijn. Naast behandeling van hun psychische stoornis moet
ook opvoeden tot het pakket behoren dat de jeugdige zo nodig onder dwang moet
ondergaan. Bij de voorgenomen wijziging van de Wet Bopz zal uiteraard het
onderhavige wetsvoorstel een belangrijke leidraad zijn. De in het onderhavige
wetsvoorstel neergelegde mogelijkheden zullen worden vertaald naar jeugdigen
met een psychiatrische problematiek, die zijn aangewezen op een psychiatrische
behandeling in het kader van de Wet Bopz. Los hiervan staat de in het onderhavige
wetsvoorstel neergelegde wijziging van de Wet Bopz, die de verhouding tussen
een machtiging op grond van de Wet Bopz en een machtiging uithuisplaatsing
in het kader van de ondertoezichtstelling verheldert (artikel IV).De jeugdigen die voor een machtiging in aanmerking komenHet gaat om jeugdigen met ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen, die
hun ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren. Het gaat dan bijvoorbeeld
om jongeren die hun agressie niet kunnen reguleren en daardoor voor fikse
problemen zorgen. Het gaat ook om jongeren die in het criminele circuit terecht
dreigen te komen. Soms is alcohol- of drugsmisbruik onderdeel van de bredere
problematiek van de jeugdige. Deze problemen maken dat opneming en verblijf
bij een zorgaanbieder diejeugdzorg biedt, waarop aanspraak bestaat
ingevolge de Wjz, geboden is. Deze jeugdigen komen alleen in aanmerking voor
een machtiging als de vrijheidsontneming nodig is om te voorkomen dat de jeugdige
zich onttrekt aan de voor hem noodzakelijke hulpverlening. Het gaat enerzijds
om jeugdigen die problemen voor anderen veroorzaken, maar ook om jeugdigen
die ernstige problemen hebben die worden veroorzaakt door kwalijke invloeden
van buitenaf. Gedacht kan worden aan jeugdigen die gemakkelijk te beïnvloeden
zijn en die onder invloed van anderen problemen veroorzaken. Het gaat dan
bijvoorbeeld om meisjes die zich onder invloed van een zogenaamde loverboy
in de problemen raken. Voor deze groepen jeugdigen kan gesloten jeugdzorg
nodig zijn. Dit is het geval als zij zich niet zelfstandig aan de kwalijke
invloeden kunnen onttrekken, maar daarbij hulp nodig hebben en bovendien van
de buitenwereld moeten worden afgeschermd. Bij de groep jeugdigen waarbij
de problemen zijn veroorzaakt door invloeden van buitenaf, moet niet te snel
aan gesloten opvang worden gedacht. Als negatieve beïnvloeding van buitenaf
kan worden voorkomen met vrijwillige hulpverlening, bijvoorbeeld in voorzieningen
gelijkend op een blijf-van-mijn-lijf-huis, is gesloten opvang niet nodig.
Dan mag ook geen machtiging worden verleend omdat niet wordt voldaan aan het
criterium dat gesloten opvang alleen mogelijk is als er geen andere mogelijkheid
is de kwalijke invloeden te weren.Machtiging al dan niet in combinatie met een ondertoezichtstellingIn het huidige wettelijke systeem kan alleen sprake zijn van jeugdzorg
in een gesloten setting met betrekking tot jeugdigen die onder toezicht zijn
gesteld. Alleen in het kader van de ondertoezichtstelling is immers een machtiging
(uithuis)plaatsing in een justitiële jeugdinrichting mogelijk.Wij hebben ons afgevraagd of deze automatische koppeling gehandhaafd zou
moet blijven en hebben deze vraag ontkennend beantwoord.Wij menen dat de omstandigheid dat een jeugdige jeugdzorg in een gedwongen
kader nodig heeft, niet per definitie zou moeten leiden tot het uitspreken
van een ondertoezichtstelling waarmee het gezag van de ouders kan worden beperkt.
De eisen van subsidiariteit en proportionaliteit brengen mee dat dwang alleen
mag worden toegepast als op vrijwillige basis geen oplossingen meer voorhanden
zijn en dat dan met zo min mogelijk dwang moet worden volstaan. Als hulpverlening
zonder ondertoezichtstelling mogelijk is, moet er geen sprake zijn van dwang
jegens de ouders en behoeft er geen kinderbeschermingsmaatregel getroffen
te worden die het gezag van de ouders kan beperken. In verband hiermee bepaalt
het wetsvoorstel dat de machtiging als rechtsgevolg heeft dat opneming en
verblijf van een jeugdige kan plaatsvinden, ongeacht of hij daar mee instemt
of niet. De machtiging maakt als zodanig geen inbreuk op het (ouderlijk) gezag.
Als degene of degenen die het gezag over de jeugdige uitoefenen met de gesloten
jeugdzorg instemmen, kan het bij een machtiging blijven. Verzetten deze personen
(of één daarvan) zich hiertegen, dan is een ondertoezichtstelling
noodzakelijk om het gezag van de ouders op dit punt te kunnen beperken. De
machtiging tot opneming en verblijf die met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd,
geldt in die gevallen als een machtiging uithuisplaatsing in het kader van
de ondertoezichtstelling.Overigens geldt ook het omgekeerde. Een ondertoezichtstelling alleen kan
niet het (ouderlijke) gezag zodanig doorbreken dat de ondertoezichtstelling
voldoende zou zijn voor een gesloten plaatsing. Hiervoor is een machtiging
als bedoeld in artikel 29b van het wetsvoorstel vereist, zoals ook voor andere
uithuisplaatsingen een rechterlijke machtiging is vereist.Verschillende adviesinstanties hebben ervoor gepleit – wij vermeldden
dit al hiervoor – om de automatische koppeling van de ondertoezichtstelling en de machtiging in stand te houden. De argumenten die zij bij deze
wens aangaven, hadden voornamelijk het oog op de zekerheid dat het gezin bij
een ondertoezichtstelling altijd hulp van een gezinsvoogd ontvangt en op de
bemiddelende rol die de gezinsvoogd thans vervult tussen de ouders, de jeugdige
en de inrichting waarin hij is opgenomen. In een situatie waarin de jeugdige
ernstige opgroeiof opvoedingsproblemen heeft zal inderdaad veelal ook jeugdzorg
voor de ouders nodig zijn. In het merendeel van de gevallen zal dit aanleiding
zijn voor een ondertoezichtstelling. Zoals hiervoor al is opgemerkt, is dit
voor ons geen aanleiding om in alle gevallen dat voor een jeugdige jeugdzorg
in gesloten kader nodig is, een ondertoezichtstelling te eisen. In de situatie
waarin de ouders instemmen met het gedwongen verblijf van hun kind, zal de
benodigde jeugdzorg aan de ouders veelal los van een ondertoezichtstelling
kunnen plaatsvinden, omdat het gaat om ouders die inzien dat er problemen
zijn en die bereid zijn mee te werken aan een oplossing, ook als naast de
gesloten zorg begeleiding van de ouders nodig is. Loskoppeling van de gesloten
jeugdzorg van de ondertoezichtstelling betekent niet dat de ouders de benodigde
hulp niet meer ontvangen. De wijze waarop het bureau jeugdzorg moet bezien
in hoeverre een cliënt behoefte heeft aan jeugdzorg of andere zorg, waarborgt
dat niet alleen naar de jeugdige wordt gekeken, maar ook naar de ouders. Zeker
als een jeugdige jeugdzorg in gesloten setting nodig heeft, zal behoefte aan
jeugdzorg voor ouders aan de orde zijn. De behoefte aan jeugdzorg voor ouders
zal in het indicatieproces naar boven komen. In gevallen waarin ouders niet
willen inzien dat ook zij steun en hulp bij de opvoeding nodig hebben, dan
kan een ondertoezichtstelling worden uitgesproken op de gronden die daarvoor
in het Burgerlijk Wetboek zijn gegeven. In alle gevallen geldt dat het de
moeite waard is te investeren in het behoud of herstel van de relatie tussen
ouders en kinderen. Wat daarbij tot de mogelijkheden behoort, is echter afhankelijk
van het individuele geval.Een ondertoezichtstelling houdt in dat aan ouders hulp en steun wordt
verleend. Het kan echter zijn dat naast deze hulp en steun nog jeugdzorg nodig
is, waarop aanspraak bestaat ingevolge de Wjz. Deze jeugdzorg kan (ambtshalve)
worden geïndiceerd. De ouders kunnen deze hulp vrijwillig aanvaarden,
maar in geval van een ondertoezichtstelling ook tot het aanvaarden van deze
hulp worden gedwongen met een schriftelijke aanwijzing van een gezinsvoogdijwerker.
Aldus bestaat er een sluitend systeem dat garandeert dat ouders die hulp krijgen
die ze nodig hebben bij de opvoeding van hun kinderen en wordt met het systeem
van de Wjz in samenhang met het Burgerlijk Wetboek voldaan aan de in artikel
18, tweede lid, van het IVRK neergelegde verplichting, passende bijstand te
verlenen aan ouders bij de uitoefening van hun verantwoordelijkheden die de
opvoeding van het kind betreffen.Opgemerkt zij nogmaals dat verwacht wordt dat in het merendeel van de
gevallen waarin gesloten plaatsing nodig zal zijn, sprake zal zijn van een
ondertoezichtstelling.De bemiddelende rol van de gezinsvoogd neemt overigens de verantwoordelijkheid
van de zorgaanbieder voor het onderhouden van de nodige contacten met de ouders,
niet weg. Als niet het behouden of het verbeteren van de verstandhouding tussen
ouders en een jeugdige onderdeel is van de jeugdzorg kan moeilijk gesproken
worden van verantwoorde zorg. Dit betekent dat de zorgaanbieder op deze wijze
voorziet in de steun die ouders nodig kunnen hebben, maar die zodanig is dat
er behoefte is aan hulp en steun zoals deze in het kader van een ondertoezichtstelling
wordt geboden.Het wetsvoorstel bevat een regeling voor de gevallen waarin degenen die
het gezag uitoefenen hun aanvankelijk gegeven instemming met het gedwongen
verblijf intrekken. In die gevallen kan de jeugdige, zonder ondertoezichtstelling,
gedurende een periode van ten hoogste veertien dagen gedwongen
worden tegen de wil van de ouder of voogd in de accommodatie te blijven. In
die periode zal een (voorlopige) ondertoezichtstelling moeten worden verkregen
als basis voor het verblijf tegen de zin van degene die het gezag over de
jeugdige heeft. Deze regeling beoogt te voorkomen dat het hulpverleningsproces
wordt verstoord door ouders die – soms onder druk van hun kind –
hun instemming intrekken.Voor meerderjarigen aan wie ingevolge het wetsvoorstel een machtiging
is gegeven, is er uiteraard geen sprake meer van een koppeling met de ondertoezichtstelling.
Dit is ook niet nodig, omdat in het voorgestelde systeem in ieder geval het
gebrek aan instemming van de jeugdige wordt doorbroken en de ondertoezichtstelling
alleen nodig is als degene die het gezag heeft niet met de plaatsing instemt.
Bij meerderjarigen is geen sprake meer van (ouderlijk) gezag. Van de hulp
en steun die onder de titel van ondertoezichtstelling wordt verleend, is bij
meerderjarigen vanzelfsprekend geen sprake meer. Van jeugdhulp aan de ouders
van meerderjarigen op vrijwillige basis kan wel sprake zijn.Het ontbreken van een ondertoezichtstelling betekent voor de jeugdige
dat hij niet meer in dat kader hulp en steun krijgt van een gezinsvoogdijwerker.
Dat behoeft geen groot bezwaar te zijn omdat de jeugdige al hulp krijgt (verblijf
in gesloten kader in combinatie met jeugdhulp). De jeugdhulp die gedurende
het verblijf of aansluitend daarop aan de meerderjarige jeugdige wordt geboden,
zal veelal gericht zijn op zelfstandig wonen, maar kan ook gericht zijn op
een terugkeer naar het ouderlijk huis. Als terugkeer niet aan de orde is,
kan de jeugdhulp zijn gericht op het bereiken of het behouden van een goede
verstandhouding van de zelfstandig wonende jeugdige met zijn ouders.De plaats van de machtiging in een trajectmatige aanpak
van jeugdzorgHet systeem van machtigingen impliceert dat een jeugdige ongeacht wat
hij zelf wil en zo nodig tegen de wil van zijn ouders – hiervoor is
een ondertoezichtstelling nodig – gedwongen kan worden in een accommodatie
te verblijven en daar de nodige jeugdzorg te ondergaan. De tenuitvoerlegging
van de machtiging is echter geen plicht. Dit betekent dat een jeugdige, ook
wanneer een machtiging aanwezig is, jeugdzorg in een geheel open setting kan
krijgen. Het beleid is er op gericht een trajectaanpak binnen de gesloten
sfeer mogelijk te maken, door het beleid met betrekking tot de aanwijzing
van accommodaties. Het is de bedoeling zodanige differentiatie binnen en tussen
de aangewezen accommodaties aan te brengen dat er afdelingen zullen ontstaan
waar meer en afdelingen waar minder strenge regimes worden gehanteerd. Dit
maakt een trajectmatige aanpak binnen de gesloten sfeer mogelijk. Van een
trajectaanpak is ook sprake wanneer dit begint met gesloten opvang die, als
de ontwikkelingen van de jeugdige dit mogelijk maken, wordt gevolgd door jeugdzorg
in een open setting. De tenuitvoerlegging van de machtiging wordt op het moment
van plaatsing in een open setting geschorst en kan als dat nodig mocht blijken
worden hervat. Hierdoor kan de jeugdige die in een open setting verblijft
(tijdelijk) terug worden geplaatst in de geslotenheid. Deze opzet past geheel
in het aansprakensysteem van de Wet op de jeugdzorg. Een voorwaarde voor een
machtiging gesloten plaatsing is immers dat de jeugdige een aanspraak heeft
op verblijf in een accommodatie van een zorgaanbieder. Als niet alleen de
aanspraak verblijf tot gelding wordt gebracht, maar tevens de machtiging gesloten
plaatsing ten uitvoer wordt gelegd, is verblijf in een aangewezen accommodatie
nodig. Als de tenuitvoerlegging van de machtiging is geschorst, kan de aanspraak
verblijf tot gelding worden gebracht in een niet aangewezen accommodatie,
al dan niet van dezelfde zorgaanbieder. Deze regeling biedt alle ruimte voor
de ontwikkeling van een fijnmazig netwerk van voorzieningen, dat zich uitstrekt
van gesloten voorzieningen met de mogelijkheid van een zeer gesloten
en een wat milder klimaat, via open (regionale) voorzieningen naar ambulante
vormen van jeugdzorg.De maatregelen die mogelijk zijn en de criteria voor de
toepassing ervanHet voorstel van wet bevat de beperkende maatregelen die binnen de gesloten
accommodatie jegens de jeugdige kunnen worden toegepast. Hierboven is aangegeven
dat het gaat om jeugdigen ten aanzien van wie opneming in een accommodatie
nodig is in verband met ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen. Zij hebben
zorg nodig die moet worden verleend in een gesloten kader waarbinnen het mogelijk
is verdere vrijheidsbenemende en -beperkende maatregelen toe te passen en
dwang uit te oefenen. Welke maatregelen onder dwang toegepast kunnen worden
is geregeld in paragraaf 3 van het voorgestelde hoofdstuk IVA. De wijze
waarop deze maatregelen worden uitgevoerd moet voldoen aan de algemene eis
van verantwoorde zorg die is neergelegd in artikel 25 van de Wet op de jeugdzorg.
Verantwoorde zorg is geen absoluut begrip; het is mede afhankelijk van het
individuele geval. Zo zal verantwoorde zorg ten aanzien van heel jonge jeugdigen
een andere invulling moeten krijgen dan zorg bij een jeugdige van 16 jaar
of ouder. Het begrip verantwoorde zorg houdt in dit verband in ieder geval
in dat een groep van deze jeugdigen nooit zonder toezicht kan worden gelaten.
Het heeft bijvoorbeeld ook consequenties voor het al dan niet aanwezig zijn
van personeel bij afzondering en de plek waar dit gebeurt. Verder geldt dat
naar mate de maatregelen die binnen de accommodatie toegepast worden ingrijpender
zijn, de eisen die ten aanzien van het personeel voortvloeien uit het begrip
verantwoorde zorg, stringenter zijn. In het algemeen kan worden gesteld dat
de eis van verantwoorde zorg meebrengt dat het personeelsbestand moet zijn
afgestemd op de doelgroep, in dit geval jeugdige met zeer ernstige problemen.
In het verlengde van het voorgaande is, anders dan in de Bjj, niet expliciet
aangegeven welke functionaris binnen de accommodatie bevoegd is de beslissing
te nemen. Ook op dat punt zal de eis van verantwoorde zorg nadere invulling
geven. In verband met de kenbaarheid van de bevoegdheden van het personeel
wordt in het wetsvoorstel aan de zorgaanbieder wel de verplichting opgelegd
een regeling vast te stellen, waarin is aangegeven welke personeelsleden tot
het nemen van welke beslissingen bevoegd zijn en welke procedures daarbij
gevolgd moeten worden (artikel 29n). Voor bepaalde medische verrichtingen
geldt op grond van Wet beroepen in de individuele gezondheidszorg (wet BIG)
dat zij alleen mogen worden toegepast door daarvoor gekwalificeerde personen.
De eisen die voor de accommodatie gelden, komen verder in deze toelichting
aan de orde.De regels in paragraaf 3 geven aan welke maatregelen en methoden
kunnen worden toegepast zonder dat de instemming van de jeugdige of degenen
die het gezag over hem uitoefenen is vereist. Een wettelijke regeling hiervan
is noodzakelijk omdat het om inbreuken op grondrechten gaat. Naast een omschrijving
van de maatregelen en methoden die kunnen worden toegepast, wordt bepaald
op welke gronden een beslissing tot toepassing kan worden genomen. Die gronden
zijn toegespitst op de onderscheiden maatregelen en methoden en verschillen
dan ook van elkaar. Hieronder zal nader op de beperkingsgronden worden ingegaan.De uitgewerkte wettelijke regeling op grond waarvan inbreuk kan worden
gemaakt op fundamentele rechten van jeugdigen, brengt niet mee dat daarnaast
geen enkele dwang of drang uitgeoefend mag worden. Opvoedkundige reacties
in de sfeer van «vanavond geen televisie kijken» of «als
je je eten niet op eet, krijg je geen toetje» blijven mogelijk. Bij
dergelijke reacties zijn geen grondrechten in het geding die om een wettelijke grondslag vragen. Deze bejegeningsaspecten vallen onder het
gewone klachtrecht van de Wet op de jeugdzorg.De maatregelen van paragraaf 3 die in een individueel geval kunnen
worden toegepast zijn verbonden aan het hulpverleningsplan. Dit plan, dat
voor iedere jeugdige individueel en toegespitst op zijn zorgbehoefte wordt
opgesteld en dat alle hulp omvat die de jeugdige gezien zijn problematiek
nodig heeft, is niet alleen de basis voor het verlenen van hulp, maar ook
de basis voor het toepassen van maatregelen. In het hulpverleningsplan zal
moeten worden aangegeven welke maatregelen in welke situaties toegepast kunnen
worden. In het hulpverleningsplan zal tevens moeten worden aangegeven hoe
lang de maatregel kan duren. Omdat de opgroei- of opvoedproblemen van de jeugdigen
verschillen, ligt het voor de hand dat de voorziene gevallen en de te nemen
maatregelen ook verschillen. Dit uitgangspunt betekent dat niet gewerkt kan
worden met standaard hulpverleningsplannen, zij het dat hulpverleningsplannen
voor jeugdigen met een vergelijkbare problematiek wel veel overeenkomsten
zullen vertonen. De individuele behoefte van de jeugdige moet de leidraad
van het hulpverleningsplan zijn. Hulpverleningsplannen zijn niet bedoeld voor
het stellen van huisregels, die algemeen gelden. Het gaat bij huisregels om
regels die een ordelijke gang van zaken binnen de accommodatie waarborgen.
Te denken valt aan het schoonhouden van de eigen kamer, het verbieden van
muziek na een bepaald tijdstip of het uitvoeren van corveeverplichtingen.
De huisregels zullen naast het individuele hulpverleningsplan een functie
binnen de accommodatie vervullen voor alle daar verblijvende jeugdigen.De voorgestelde regeling wijkt af van de regeling zoals die in de Beginselenwet
justitiële jeugdigen (Bjj) is gegeven. De uitgangspunten van de Bjj zijn
vrijheidsbeneming en resocialisatie van jeugdigen, waarbij de opvoeding van
de jeugdige centraal staat tijdens het verblijf in de inrichting. In de toelichting
op de Bjj staat, dat het in overeenstemming met de beginselen van rechtszekerheid
en rechtsgelijkheid is om in een wettelijke regeling, die zich richt op personen
in een bijzonder afhankelijke positie zoals jeugdigen in een justitiële
jeugdinrichting, zoveel mogelijk te omschrijven welke concrete beperkingen
op de rechten die jeugdigen aan de Grondwet ontlenen, kunnen worden gemaakt.
Hoewel de toelichting aangeeft, dat dit strikt genomen niet noodzakelijk is,
aangezien in artikel 15, vierde lid, van de Grondwet, reeds de bevoegdheid
is neergelegd om ten aanzien van hen wie rechtmatig hun vrijheid is ontnomen,
de uitoefening van grondrechten te beperken voor zover die uitoefening zich
niet verdraagt met de vrijheidsbeneming, is hiervoor niettemin gekozen. Dit
vierde lid is zodanig geredigeerd dat het enerzijds de nodige beleidsruimte
laat zonder dat daarvoor een wettelijke grondslag is vereist, en anderzijds
de eis wordt gesteld dat de grondrechten uitsluitend mogen worden beperkt
voor zover de uitoefening van die grondrechten zich niet verdraagt met de
vrijheidsontneming.In de Bjj wordt de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of een vrijheidsbenemende
maatregel, met handhaving van het karakter van de straf of maatregel, aangewend
voor de opvoeding van de jeugdige en zoveel mogelijk dienstbaar gemaakt aan
de voorbereiding op diens terugkeer in de maatschappij.Jeugdigen in een justitiële jeugdinrichting worden slechts aan beperkingen
onderworpen, die in noodzakelijk zijn voor het doel van de vrijheidsbeneming
(waaronder begrepen hun geestelijke en lichamelijke ontwikkeling en de uitvoering
van het verblijfs- of behandelplan en de handhaving van de orde en veiligheid
in de justitiële jeugdinrichting.In de Bjj en daaraan verwante regelingen, wordt aandacht besteed aan de
rechtspositie van de jeugdige. Vrijheidsbeneming legt de overheid namelijk
ook verplichtingen op. Daarnaast geeft de Bjj regels ten aanzien van de mogelijkheid voor de inrichtingen om de jeugdige te beperkingen in
zijn grondrecht (herstel van de orde of opleggen disciplinaire straf). Ten
slotte regelt de Bjj tal van organisatorische aspecten, zoals de invulling
aan het dagprogramma, de bestemming van de inrichting, de selectie en plaatsing
van jeugdigen, de bevoegdheden van de directeur, personeel en Minister van
Justitie.In dit voorstel van wet staat alleen het pedagogische- en zorgkarakter
van de opneming en het verblijf centraal. Immers, de jeugdigen die geplaatst
worden op grond van de Wjz hebben een civielrechtelijke titel. De Wjz heeft
daarmee een andere opzet. De noodzaak van verblijf in de accommodatie houdt
verband met de opgroei- en opvoedingsproblemen en is gericht op behandeling
en opvoeding. Daarbij past een systeem waarbij het rechtsgevolg van een machtiging
slechts is dat betrokkene in principe in de accommodatie moet zijn. De machtiging
brengt geen verdere beperkingen in de vrijheid van betrokkene aan. De wet
behoeft dan ook geen rechten toe te kennen, doch slechts te bepalen in welke
gevallen, welke inbreuken op de rechten die iedere burger toekomen mogen worden
gemaakt. Aantasting van rechten is dan ook alleen mogelijk, voor zover dit
voor zijn behandeling en opvoeding noodzakelijk is, of om de veiligheid binnen
de voorziening te waarborgen.De in deze paragraaf opgenomen maatregelen vertonen desondanks tot op
zekere hoogte overeenkomsten met de maatregelen die op grond van de Bjj mogelijk
zijn. Qua aard zijn ze nagenoeg gelijk. Aangezien het om een groep jeugdigen
gaat die thans omdat zij gesloten zorg nodig hebben, in een justitiële
jeugdinrichting worden opgenomen, ligt dit ook voor de hand. Voor wat betreft
de systematiek is evenwel voor een regeling gekozen die beter past bij de
structuur van de Wjz. Dat betekent bijvoorbeeld dat maatregelen met een vergelijkbaar
karakter in één bepaling zijn samengevoegd. Anders gezegd de
Bjj is mede geschreven vanuit het blikveld van tenuitvoerlegging van straffen,
waarbij overigens pedagogische aspecten een belangrijke rol spelen. Dat blikveld
brengt mee dat het uitgangspunt is dat de vrijheid beperkt is als direct gevolg
van een rechterlijk vonnis in een strafzaak. Hieraan inherent is een systeem
dat de wet binnen die vrijheidsbeperking aan de jeugdige bepaalde rechten
geeft, bijvoorbeeld het recht op verblijf in de groep voor een wettelijk bepaald
aantal uren. Aan deze rechten kunnen op grond van de Bjj vervolgens beperkingen
worden opgelegd in verband met de orde of de veiligheid of de ongestoorde
tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming. Dit heeft geleid tot een aantal
regels waarin minutieus wordt opgesomd in welke gevallen welke beperkingen
mogen worden opgelegd.De gesloten jeugdzorg zoals wordt voorgesteld in het onderhavige wetsvoorstel
heeft een andere invalshoek. Het gaat om jeugdigen die jeugdzorg nodig hebben
en tot het ondergaan daarvan gedwongen moeten worden, omdat zij ernstig ontspoord
zijn of het risico daarop erg groot is. Het wetsvoorstel richt zich dan ook
op hulpverlening en de voor die hulpverlening noodzakelijke dwang. Vandaar
dat het wetsvoorstel niet een loutere opsomming geeft van beperkende maatregelen
die mogelijk zijn, maar altijd een verbinding legt met het hulpverleningsplan.
Het voorstel van wet geeft precies aan welke beperkende maatregelen in een
hulpverleningsplan mogen worden opgenomen en wanneer deze mogen worden toegepast.
Door de verbinding aan het hulpverleningsplan gaat het altijd om maatregelen
die noodzakelijk zijn voor het doel van de vrijheidsontneming, namelijk behandeling
en opvoeding.Het gaat in het hulpverleningsplan om jeugdzorg, waarvan de wet bepaalt
dat deze verantwoord moet worden uitgevoerd. Deze kwaliteitsnorm stelt de
nodige beperkingen aan de toepassing van maatregelen die daarom niet meer
afzonderlijk in de wet hoeven te worden vermeld. Zo wordt anders dan in de
Bjj niet uitgewerkt hoe lang de afzondering mag duren gerelateerd aan de leeftijd
van de jeugdige. De norm verantwoorde zorg brengt al mee dat
jongere kinderen slechts bij hoge uitzondering en dan alleen gedurende hele
korte tijd mogen worden afgezonderd.Het voorstel van wet maakt de volgende maatregelen mogelijk: beperking
van de bewegingsvrijheid binnen de instelling, tijdelijke afzondering, tijdelijke
overplaatsing binnen de accommodatie of daar buiten, vastpakken en vasthouden,
dwangmedicatie, beperking van het brief- en telefoonverkeer, van e-mail en
internet en beperking van bezoek, onderzoek aan lichaam en kleding, urineonderzoek
en onderzoek van de kamer en van poststukken. Voor de toepassing van de verschillende
maatregelen zijn in het voorstel van wet op die maatregel toegesneden criteria
opgenomen. Zo kunnen de maatregelen beperking van de bewegingsvrijheid binnen
de accommodatie, tijdelijke afzondering, tijdelijke overplaatsing binnen de
accommodatie of daar buiten en de maatregel vastpakken en vasthouden worden
toegepast als dit nodig is om te voorkomen dat de jeugdige zich onttrekt aan
de noodzakelijke jeugdzorg. Deze maatregelen die beperking van de bewegingsvrijheid
behelzen, zijn gerelateerd aan het aspect van het opnamecriterium, dat erop
gericht is te voorkomen dat de jeugdige zich aan de noodzakelijke zorg zal
onttrekken. Voorts kan zijn bewegingsvrijheid worden beperkt als dat nodig
is voor de veiligheid van de jeugdige zelf of van anderen. Ook dwangmedicatie
kan worden toegepast als dat nodig is voor de veiligheid van de jeugdige zelf
of van anderen en vervolgens wanneer dit nodig is om het met het verblijf
beoogde doel (het opheffen of verminderen van de gedragsproblematiek) te doen
slagen. Beperking van het brief- en telefoonverkeer, van e-mail en internet
en beperking van bezoek mag indien dit nodig is om te voorkomen dat het doel
van het verblijf wordt tegengewerkt. Het kan bijvoorbeeld nodig zijn om de
jeugdige af te schermen tegen slechte invloeden van buiten.Onderzoek aan lichaam en kleding, urineonderzoek, onderzoek van de kamer
en van poststukken kan tegen de wil van betrokkene plaatsvinden als dit nodig
is om te controleren of de met hem gemaakte afspraken worden nagekomen. Een
reden voor dit onderzoek kan ook zijn het voorkomen dat de jeugdzorg aan andere
jeugdigen wordt tegengewerkt. Als bijvoorbeeld de verdenking bestaat dat een
jeugdige drugs voor een andere jeugdige binnen de accommodatie brengt of heeft
gebracht, kan op grond van dit criterium ook onderzoek aan diens lichaam en
kleding of van zijn kamer plaatsvinden. Ten aanzien van het onderzoek van
poststukken is bepaald dat dit slechts in aanwezigheid van de jeugdige mag
plaatsvinden.Naast dwang in relatie tot de te verlenen jeugdzorg is dwang mogelijk
ter handhaving van de huisregels. Dit geldt slechts voor tijdelijke plaatsing
in afzondering, tijdelijke overplaatsing en beperking van bezoek en communicatie
met de buitenwereld. Controlemaatregelen kunnen eveneens worden toegepast
als dit nodig is voor de handhaving van de huisregels.Voorts voorziet het voorstel van wet in een regeling die het toepassen
van de hiervoor genoemde maatregelen mogelijk maakt als dit nodig is om tijdelijke
noodsituaties te overbruggen. Daarvan is sprake als zich incidenten voordoen
die niet in het hulpverleningsplan zijn voorzien. Er kan ook sprake van zijn
wanneer het hulpverleningsplan nog niet is vastgesteld omdat de jeugdige net
is opgenomen. Deze toepassingen zijn per definitie tijdelijk en verbonden
aan een maximumduur van zeven dagen. Dit brengt mee dat binnen die termijn
een (voorlopig) hulpverleningsplan moet worden vastgesteld of dat, indien
wordt verwacht dat een herhaling van de situatie zich kan voordoen, het hulpverleningsplan
moet worden aangepast.De regeling van de beperkende maatregel kent geen afzonderlijke bepalingen
over het horen en (schriftelijk) mededelen van de beslissingen, zoals die
thans wel in de Bjj zijn opgenomen. Op deze beslissingen zijn de algemene
bepalingen van de Awb van toepassing. De uitzondering van de toepassing van
de Awb voor de strafrechtelijke inrichtingen zoals verwoord in artikel 1:6
van die wet, geldt niet voor de gesloten accommodaties in de zin van het onderhavige
wetsvoorstel.Rechtsbescherming bij toepassing van maatregelenHet voorstel van wet bevat een regeling op grond waarvan betrokkenen kunnen
opkomen tegen (onterechte) toepassing van maatregelen. De regeling moet in
verband met de Grondwet en het EVRM in elk geval uitmonden in een mogelijk
beroep op de rechter. De voorgestelde regeling houdt in dat de jeugdige kan
klagen bij een klachtencommissie. Hiervoor is aangesloten bij de bestaande
klachtregeling in de Wet op de jeugdzorg, die een klachtencommissie eist.
Het wetsvoorstel bevat de mogelijkheid om de samenstelling van de klachtencommissie
speciaal voor de behandeling van deze klachten en de wijze waarop de klachten
moeten worden behandeld te regelen bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur. Het gaat om diep ingrijpende beslissingen die extra rechtsbescherming
eisen. Mede daarom wordt ook aangegeven wat de beslissing van de klachtencommissie
in dit geval kan inhouden. Ten slotte wordt de regeling (in artikel 29y) gecompleteerd
met de mogelijkheid van beroep op de beroepscommissie van de Raad voor strafrechtstoepassing
en jeugdbescherming (RSJ), welke commissie wordt beschouwd als onafhankelijke
rechter in de zin van het EVRM. Het indienen van een klacht heeft geen schorsende
werking. Bij de voorzitter van de beroepscommissie wordt in het voorstel van
wet de bevoegdheid neergelegd een beslissing waartegen de klacht is gericht
te schorsen. Het zij op deze plaats nogmaals benadrukt dat de overige regelingen
van de Wjz die op rechtsbescherming van de jeugdige zien, onverkort van toepassing
zijn. Zo zal ook in de gesloten accommodaties een cliëntenvertrouwenspersoon
functioneren en zal in medezeggenschap van cliënten moeten worden voorzien.
Voorts is de reguliere klachtenprocedure van toepassing op de klachten die
anders dan op grond van de speciale regeling kunnen worden ingediend.Plaats waar de machtigingen ten uitvoer kunnen worden
gelegdOp een zeer beperkte uitzonderingsmogelijkheid na zullen machtigingen
ten uitvoer moeten worden gelegd in aangewezen accommodaties van jeugdzorgaanbieders.
Omdat het gaat om vrijheidsontneming (verplicht verblijven binnen de muren
en het omringende terrein) is er altijd een accommodatie in het geding. Die
accommodatie moet geschikt zijn voor de uitvoering van de maatregelen die
mogelijk zijn. Daarom bepaalt het voorstel van wet dat een machtiging alleen
ten uitvoer kan worden gelegd in een daartoe door de ministers van VWS en
van Justitie gezamenlijk aangewezen accommodatie van een zorgaanbieder. De
aanwijzing kan pas plaatsvinden na overleg met de provincie. De geschiktheid
van een accommodatie wordt voorafgaand aan de aanwijzing getoetst aan het
in het voorstel van wet opgenomen criterium dat zij zodanig moet zijn dat
de veiligheid binnen de accommodatie en de maatschappelijke veiligheid daarbuiten
gewaarborgd zijn. De wet bevat geen specifieke eisen op dit punt, noch een
grondslag voor lagere regelgeving daarvoor. Het uitgangspunt dat de jeugdigen
binnen de accommodatie en het terrein vastgehouden moet kunnen worden en dat
alle maatregelen die in de accommodatie mogelijk zijn, verantwoord toegepast
moeten kunnen worden, brengt een aantal aan de accommodatie te stellen eisen
mee. De eisen kunnen verschillen, mede afhankelijk van de doelgroep
(bijvoorbeeld jonge of oudere kinderen).Het zij nogmaals gezegd dat de uitvoering verantwoord moet kunnen gebeuren.
De wettelijke kwaliteitseisen (hoofdstuk 4, paragraaf 3 Wjz), zoals deze
gelden voor alle jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de Wet op de
jeugdzorg omvatten immers evenzeer de jeugdzorg die onder een machtiging wordt
verleend. Hiervoor werd al ingegaan op de gevolgen hiervan voor de personele
bezetting van de accommodatie.Een zorgaanbieder waarvan een accommodatie kan worden aangewezen kan ook
zijn een rechtspersoon die een justitiële jeugdinrichting in stand houdt.
(De Staat als het gaat om rijksinrichtingen, de privaatrechtelijke rechtspersoon
als het gaat om particuliere inrichtingen.) Het op grond van de Wet op de
jeugdzorg aangewezen deel van de accommodatie van die zorgaanbieder is geen
justitiële jeugdinrichting als bedoeld in artikel 1, onderdeel b, van
de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen. De Bjj is dan ook binnen
die accommodatie niet van toepassing. Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel
zal (behoudens de overgangsregeling en de uitzonderingssituatie van artikel
29k, tweede lid) geen jeugdige met een machtiging kunnen worden geplaatst
in een justitiële jeugdinrichting.4. Financiële gevolgen van het voorstel van
wetHet wetsvoorstel impliceert een verschuiving in verantwoordelijkheid tussen
Justitie en VWS. VWS moet de jeugdigen met civielrechtelijke titel zorg gaan
bieden. Om deze verschuiving vorm te geven zal de aansturing van een deel
van de justitiële jeugdplaatsen worden overgedragen aan VWS. Verondersteld
is dat de verschuiving budgetneutraal kan plaatsvinden, m.u.v. frictiekosten
in de overgangsperiode.Vooruitlopend op dit wetsvoorstel is VWS alvast begonnen met het creëren
van nieuw zorgaanbod. Vooralsnog is uitgegaan van 350 benodigde extra plaatsen.
Voor deze plaatsen is € 34 mln structureel beschikbaar op de VWS-begroting.
Dit is inclusief een structurele reeks die bij de begroting 2007 extra is
toegekend en inclusief van Justitie overgehevelde groeimiddelen, € 12
mln in 2005 oplopend naar € 14 mln vanaf 2006 en nog eens € 8
mln vanaf 2007. Voor de nieuw in te richten personele bezetting bij VWS
is overigens structureel € 0,5 mln afgezonderd van het beleidsbudget.
Medio 2006 zijn inmiddels 140 van de 350 extra plaatsen gefinancierd, voor
de overige 210 plaatsen zijn plannen in ontwikkeling.In 2005 waren er ongeveer 1 250 plaatsen in justitiële jeugdinrichtingen
bezet door jeugdigen met een civielrechtelijke titel. Het budget bij Justitie
voor deze groep omvat circa € 150 mln. In paragraaf 1 van deze
Memorie van toelichting is beschreven op welke wijze capaciteit van Justitie
naar VWS wordt overgeheveld. Met de overheveling van capaciteit komt het daarmee
samenhangende budget eveneens over naar VWS. Met het beschikbare budget voor
het creëren van nieuw zorgaanbod vormt dit het totale budget om aan de
wettelijke aanspraak op gesloten jeugdzorg te kunnen voldoen. Jaarlijks wordt
in de begrotingsvoorbereiding bekeken of op basis van prognoses uitbreiding
van de capaciteit aan de orde is.5. Administratieve lastenDe onderhavige wetswijziging moet gesloten jeugdzorg mogelijk maken. Gesloten
jeugdzorg is een zeer ingrijpende zaak, die dan ook dient te zijn voorzien
van de nodige waarborgen en rechtsbescherming. Deze waarborgen en rechtsbescherming
leiden in sommige gevallen tot administratieve lasten die ons inzien onvermijdbaar
zijn, maar waarbij altijd gekozen is voor het minst belastende alternatief.De voorgestelde wijziging brengt niet zo zeer een toename als wel een
verschuiving van administratieve lasten met zich mee. Onder de huidige wettelijke
regeling van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen zijn de justitiële
jeugdinrichtingen voor het bepalen van de administratieve lasten «overheid».
Daarom zijn administratieve voorschriften geen administratieve lasten voor
het bedrijfsleven. Met de inwerkingtreding van de onderhavige wijziging van
de Wet op de jeugdzorg worden deze instellingen tot het bedrijfsleven (zorgaanbieder)
gerekend. Dientengevolge worden de handelingen wel tot administratieve lasten
voor het bedrijfsleven gerekend.In kaart is gebracht welke administratieve lasten voortvloeien uit deze
wijziging voor zowel bedrijven als de jongere. Hierbij gaan wij ervan uit
dat er per jaar 1650 jeugdigen met een machtiging gesloten behandeling zijn.
Voor bedrijven betekent de wijziging een toename van € 146 000
en voor de burger 275 uur.ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel DDe voorgestelde wijziging strekt er toe dat de zorgaanbieder verplicht
wordt in het verslag waarin hij ingevolge artikel 27 jaarlijks verantwoording
aflegt van het kwaliteitsbeleid, ook verantwoording af te leggen van de maatregelen
die hij heeft toegepast en van de omstandigheden die daartoe noopten. Tevens
dient hij in te gaan op de klachten die omtrent de toepassing van de maatregelen
zijn ingediend en de beslissingen die daarop zijn genomen. Hierdoor wordt
de zorgaanbieder gedwongen zich eens per jaar af te vragen hoe hij omgaat
met de mogelijkheden die de wet hem geeft. Dit kan er toe leiden dat hij zijn
beleid bijstelt. De wijze waarop een zorgaanbieder het begrip verantwoorde
zorg invult heeft een nauwe relatie met het toepassen van maatregelen. Het
beleid zal er op gericht moeten zijn de toepassing van dwang zo veel als mogelijk
te voorkomen. Door het afleggen van verantwoording in het kader van het kwaliteitsjaarverslag
wordt de verbinding tussen verantwoorde zorg en dwang gelegd.Artikel I, onderdeel EArtikel 29aOp dit moment wordt het als een groot manco in de wetgeving ervaren dat
jeugdigen die op grond van een kinderbeschermingsmaatregel gedwongen zijn
jeugdzorg te ontvangen, zich daaraan kunnen ontrekken zodra zij meerderjarig
worden. Omdat de uithuisplaatsing in gedwongen kader (plaatsing in een justitiële
jeugdinrichting) gebonden is aan de ondertoezichtstelling die afloopt als
de jeugdige 18 wordt is dwang na het meerderjarig worden in dit kader niet
mogelijk. De behoefte aan de mogelijkheid van voortgezette jeugdzorg in gedwongen
kader wordt al geruime tijd gevoeld. Vaak immers is een behandeling nog niet
afgerond. Bij deze categorie jeugdigen bestaat weinig bereidheid de hulpverlening
op vrijwillige basis voort te zetten, terwijl zij die hulpverlening hard nodig
hebben. Om gedwongen hulpverlening tijdens de meerderjarigheid voort te kunnen
zetten, bepaalt het onderhavige artikel dat het hoofdstuk dat de gesloten
plaatsing regelt niet alleen van toepassing is op minderjarigen, maar ook
op jeugdigen ten aanzien van wie op het tijdstip waarop meerderjarig wordt,
een machtiging gold. Hoewel jeugdzorg tot het 23e jaar kan doorlopen is voor
gesloten jeugdzorg gekozen voor een grens van 21 jaar. De jeugdige in de leeftijdscategorie
tussen 18 en 21 jaar die met een machtiging is opgenomen, blijft
vanzelfsprekend meerderjarig. Dit betekent dat de regels die het BW kent voor
minderjarigen niet meer van toepassing zijn op deze groep.Het voorgestelde tweede lid bepaalt dat een jeugdige van 12 jaar en ouder
of een jeugdige die jonger is maar in staat tot een redelijke waardering van
zijn belangen terzake, bekwaam is in rechte op te treden. Dit garandeert de
betrokkenheid van de jeugdige zelf in de procedure. Voor jongere kinderen
en voor jeugdigen die niet in staat zijn hun belangen te behartigen blijft
degene die met het gezag over hem is belast bevoegd.Artikel 29bDit artikel regelt de rechterlijke machtiging, die nodig is om een jeugdige
ongeacht of hij dit wil op te nemen en te doen verblijven in een intramurale
voorziening (accommodatie) van een zorgaanbieder. Het gaat om een accommodatie
waarin jeugdzorg wordt geboden waarop op termijn aanspraak bestaat ingevolge
de Wjz. De zinsnede «ongeacht of hij daar mee instemt» is opgenomen
om te voorkomen dat jeugdigen, eenmaal in de accommodatie opgenomen zijnde,
hun instemming kunnen intrekken met als gevolg dat zij vrij zijn de voorziening
te verlaten. In dit systeem beperkt de machtiging de mogelijkheid van de jeugdige
zich door intrekking van de instemming te onttrekken aan de zorg die hij nodig
heeft. In deze zin is ook bij instemmende jeugdigen sprake van een gedwongen
opneming, gesloten verblijf. De machtiging beperkt de vrijheid van de jeugdige
in die zin dat hij verplicht is te verblijven binnen de accommodatie en het
daarbij behorende terrein, tenzij hij toestemming krijgt om het terrein te
verlaten, bijvoorbeeld om een buiten het terrein gelegen school te bezoeken
of om te gaan werken. De machtiging maakt voorts mogelijk dat jegens de jeugdige,
zonder zijn toestemming of die van degene of degenen die het gezag over de
jeugdige hebben, maatregelen worden toegepast, waaronder het meewerken aan
behandeling, die zijn vrijheden verder aantasten.Het tweede lid geeft aan dat een machtiging alleen kan worden verleend
als het gaat om een jeugdige die ofwel onder toezicht is gesteld, of onder
voogdij staat van de stichting, ofwel ten aanzien van wie de ouders met het
gedwongen verblijf instemmen. In het algemeen deel is hier reeds op ingegaan.Het voorgestelde derde lid bevat het criterium dat geldt voor het verlenen
van een machtiging. Zoals in het algemene deel van deze toelichting al is
gesteld, kan een machtiging worden verleend als het gaat om jeugdigen met
ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen. De problemen moeten noodzaken tot
jeugdzorg waarop aanspraak bestaat ingevolge de wet. Minimaal gaat het om
verblijf, veelal zal ook jeugdhulp nodig zijn. De problemen moeten bovendien
de ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid ernstig moeten belemmeren.
Verder moet de gesloten setting nodig zijn om te voorkomen dat de jeugdige
zich onttrekt aan die zorg of daaraan door anderen wordt onttrokken. Dit laatste
noodzaakt in ieder geval tot gedwongen gesloten verblijf, maar zal ook vaak
noodzaken tot jeugdzorg gericht op het weerbaar maken van de jeugdigen tegen
de negatieve invloeden van buitenaf (vgl. de loverboy problematiek).Een voorwaarde voor het verlenen van een machtiging is een indicatiebesluit
dat strekt tot verblijf in een accommodatie van een zorgaanbieder en een verklaring
dat zich een in het derde lid beschreven situatie voordoet (vierde lid). Omdat
het gaat om een ingrijpende maatregel stelt het voorgestelde vijfde lid de
eis dat de verklaring moet zijn voorzien van de instemming van een gedragswetenschapper
behorend tot een categorie die bij nadere regeling zal worden aangewezen.
Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan orthopedagogen. Deze gedragswetenschapper
moet in eigen persoon de jeugdige kort tevoren hebben onderzocht. De gedragswetenschapper
moet toetsen of de geslotenheid inderdaad noodzakelijk is. Ook
deze eis wordt in verband met de ingrijpendheid van de maatregel gesteld.
In het voorstel van wet wordt geen nadere termijn gesteld voor de invulling
van «kort tevoren». Het is van belang dat de actualiteitswaarde
van het advies van de gedragswetenschapper hoog is. Dat kan per situatie verschillen.
Het stellen van een termijn zou aan de actualiteitswaarde van het advies juist
afbreuk kunnen doen en bovendien leiden tot onnodige bureaucratie in geval
een advies net buiten een gestelde termijn is gegeven.De voorgestelde regeling laat onverlet dat, ingevolge de eisen die aan
de indicatiestelling van het bureau jeugdzorg worden gesteld, er altijd een
gedragswetenschapper naar het indicatiebesluit moet kijken. Bij die beoordeling
gaat het erom of terecht wordt geconstateerd dat een bepaalde vorm van jeugdzorg
nodig is, in dit geval verblijf. Bij het onderzoek dat aan de verklaring,
bedoeld in het vierde lid, vooraf moet gaan, gaat het erom dat bekeken wordt
of de jeugdige voldoet aan het criterium voor een machtiging. Omdat beide
aspecten in elkaars verlengde liggen, ligt een keuze voor het doen uitvoeren
van beide taken door één en dezelfde persoon voor de hand.Het voorgestelde zesde lid heeft betrekking op het geval waarin niet de
stichting maar de raad voor de kinderbescherming om een machtiging zal verzoeken,
omdat de stichting weigert een indicatiebesluit te nemen en de raad van oordeel
is dat gesloten plaatsing nodig is. In een dergelijk geval kan de raad zich,
zonder een indicatiebesluit, tot de rechter wenden voor afgifte van een machtiging.
Dit sluit bij artikel 261, vierde lid van Boek 1 van het BW, waarin aan de
raad een vergelijkbare bevoegdheid is toegekend in geval van uithuisplaatsing.
Het gaat om gevallen waarin de jeugdige onder toezicht is gesteld, of waarin
gelijktijdig een ondertoezichtstelling wordt verzocht, dan wel waarin de jeugdige
onder voogdij staat van de instelling.Het voorgestelde zevende lid ziet op de situatie waarin de machtiging
wordt verleend met betrekking tot een jeugdige die onder toezicht is gesteld.
Ingevolge artikel 258 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek kan een onder
toezichtgestelde minderjarige, tenzij de ouders dat zelf regelen en de stichting,
als uitvoerder van de ondertoezichtstelling daarmee instemt, alleen buiten
het gezin worden geplaatst door de rechter. Dit moet dan gebeuren volgens
artikel 261 van dat boek. Omdat de machtiging er toe strekt de jeugdige in
een accommodatie van een zorgaanbieder te doen verblijven is sprake van plaatsing
als bedoeld in artikel 258 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Omdat het
criterium voor de gesloten plaatsing strenger is dan dat voor uithuisplaatsing
op grond van eerder genoemd artikel 261, wordt geen machtiging uithuisplaatsing
vereist naast de machtiging van het onderhavige artikel. Het voorgestelde
zevende lid, regelt dat.Omdat denkbaar is dat ouders hun aanvankelijk gegeven toestemming intrekken,
is in het achtste lid voorzien in een mogelijkheid om de jeugdige ondanks
het ontbreken van ouderlijke toestemming in de accommodatie (gedwongen) te
laten verblijven. Dit kan voor een maximale duur van 14 dagen. Die periode
zal voldoende zijn om een (voorlopige) ondertoezichtstelling te vragen waarmee
het gezag van de ouders op dit punt kan worden doorbroken. Deze regeling voorkomt
derhalve dat de jeugdzorg die geboden wordt, in een dergelijke situatie, abrupt
moet worden afgebroken.Het voorgestelde negende lid biedt de mogelijkheid om het criterium dat
de grond vormt voor een gedwongen opneming en verblijf bij algemene maatregel
van bestuur uit te werken. Deze mogelijkheid is opgenomen om de uitwerking
van het criterium zoals deze door de kinderrechters zal worden gegeven op
enig moment in regelgeving te kunnen verankeren, als dit vanuit oogpunt van
eenheid en duidelijkheid gewenst is.Artikel 29cAls snel handelen geboden is, kan gebruik worden gemaakt van de mogelijkheid
die het voorgestelde artikel 29c biedt voor het verlenen van een voorlopige
machtiging. Deze machtiging kan worden verleend als onmiddellijke verlening
van jeugdzorg nodig is en een machtiging van artikel 29b niet kan worden afgewacht.
Anders dan bij een gewone machtiging behoeft nog niet te worden aangetoond
dat de jeugdige ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft die noodzaken
tot gesloten jeugdzorg. Voldoende is dat het ernstige vermoeden bestaat dat
daarvan sprake is. Dat daarvan sprake is zal degene die de machtiging verzoekt
voor de rechter aannemelijk moeten maken. Evenmin hoeft er al een indicatiebesluit
te zijn dat strekt tot verblijf. Wel is een verklaring van het bureau jeugdzorg
vereist, dat het ernstige vermoeden bestaat dat aan het voor het verlenen
van de machtiging geldende criterium is voldaan. Ook deze verklaring behoeft
de instemming van een gedragswetenschapper. Ook hier geldt de eis dat hij
de jeugdige tevoren heeft onderzocht. Dat kan in deze situatie waarin haast
is geboden, achterwege blijven als onderzoek feitelijk onmogelijk is.Artikel 29dDit artikel bevat een regeling van degenen die de rechter kunnen verzoeken
een machtiging te verlenen. Het gaat in de eerste plaats om het bureau jeugdzorg.
Dit ligt voor de hand nu voor afgifte van de machtiging een indicatiebesluit
(of in spoedeisende situaties een verklaring) van dit bureau vereist is. In
de tweede plaats wordt de raad voor de kinderbescherming genoemd. Dit sluit
aan bij de huidige regeling van de verzoeken om een machtiging uithuisplaatsing.
Over de onderlinge taakverdeling zijn reeds afspraken gemaakt. Optreden van
de raad is in ieder geval aan de orde in een geval zoals omschreven in artikel
29b, zesde lid. Het gaat dan om gevallen waarin het bureau jeugdzorg geen
indicatiebesluit af geeft, terwijl de raad dit wel nodig vindt. Dit sluit
aan bij de huidige regeling van artikel 261 van Boek 1 van het BW, waarin
de raad een vangnetfunctie heeft ten aanzien van onder toezicht gestelde of
onder voogdij van de stichting geplaatste jeugdigen. Ouders zijn niet opgenomen
bij de personen die om een machtiging kunnen verzoeken. De keuze om ouders
niet de mogelijkheid te geven een verzoek om een machtiging in te dienen is
gebaseerd op de gedachte dat ouders kunnen vragen om een indicatiestelling
van het bureau jeugdzorg. Omdat ouders op deze wijze hun betrokkenheid vorm
kunnen geven, is een directe mogelijkheid van aanvraag van een machtiging
niet nodig. Bovendien zouden ouders in een buitengewoon moeilijke positie
geplaatst worden. Het is erg moeilijk in de hulpverlening weer een goed contact
tussen ouders en kind op te bouwen als ouders zelf de geslotenheid voor hun
kind hebben verzocht.Het voorgestelde tweede lid verklaart de procedure die geldt voor het
verkrijgen van een ondertoezichtstelling van overeenkomstige toepassing voor
het verkrijgen van een machtiging.Artikel 29eAan de basis van een machtiging moet een indicatiebesluit liggen van het
bureau jeugdzorg dat strekt tot verblijf in een accommodatie van een zorgaanbieder.
Dit vereiste geldt ook gedurende de overgangsperiode waarin nog geen aanspraak
bestaat. Tevens zal het bureau jeugdzorg, bij monde van een gedragswetenschapper
die de jeugdige kort tevoren heeft onderzocht, moeten verklaren dat de jeugdige
ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft die noodzaken tot dat verblijf
en verder dat aan de andere criteria voor het verlenen van een machtiging
is voldaan. Zonder dat een dergelijk indicatiebesluit of verklaring
is overgelegd kan de rechter geen machtiging verlenen. In crisissituaties
kan geen indicatiebesluit worden overgelegd, dan volstaat het overleggen van
een verklaring van het bureau jeugdzorg (tweede lid). Wordt het verzoek gedaan
door de raad voor de kinderbescherming, dan verplichten het tweede en derde
lid ook de raad tot het overleggen van een verklaring waaruit blijkt dat een
machtiging is vereist.Artikel 29fDe procedure tot het verkrijgen van een machtiging is, als gevolg van
het opnemen van de woorden «op verzoek» in de artikelen 29b en
29c, de verzoekschriftprocedure van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
van toepassing, waaronder de speciale procedure van de eerste afdeling van
de zesde titel van Boek 3 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
(Rv). Het onderhavige artikel bevat een aantal aanvullingen op die regeling
die recht doen aan de ingrijpendheid van de maatregel. Zo wordt aan de rechter
niet de vrijheid gelaten de jeugdige al dan niet te horen. Het eerste lid
vereist dat de rechter de jeugdige en de stichting (of in voorkomende gevallen
de raad) hoort. Dit geldt zowel wanneer een machtiging wordt verzocht als
wanneer een voorlopige machtiging wordt verzocht. Van het horen kan slechts
worden afgezien als de rechter vaststelt dat de persoon niet bereid is zich
te laten horen. Met het oog op de ingrijpendheid van de beslissing verplicht
het voorgestelde tweede lid voorts tot ambtshalve toevoeging van een raadsman
aan de jeugdige.Artikel 29gDeze bepaling regelt de informatieverstrekking over de machtiging aan
alle betrokkenen.Artikel 29hEveneens in afwijking van de algemene regeling in Rv wordt het niet aan
de rechter overgelaten te bepalen of zijn beschikking uitvoerbaar bij voorraad
is. Het gaat om jeugdigen die dringend behoefte hebben aan zorg. Het zou onverantwoord
zijn hen gedurende een beroepstermijn deze zorg te onthouden. Om gelijke reden
vervalt de machtiging wanneer deze niet binnen de geldende termijn van dertien
weken waarbinnen een aanspraak tot gelding moet worden gebracht, ten uitvoer
is gelegd.Het voorgestelde tweede lid vraagt om overlegging van een machtiging aan
de zorgaanbieder bij de opneming. Zonder machtiging kan de jeugdige niet gedwongen
worden tot opneming en verblijf. Het vasthouden zonder machtiging levert wederrechtelijke
vrijheidberoving op in de zin van de artikelen 282 en 283 van het Wetboek
van Strafrecht. Vandaar dat de zorgaanbieder er zeker van moet zijn dat een
machtiging is verleend.Het is aan de rechter de geldigheidsduur van de machtiging te bepalen,
zij het dat deze gebonden is aan de maximale duur van het indicatiebesluit.
Dit is ten hoogste één jaar. De rechter zal van geval tot geval
moeten bezien voor welke periode de aard van de problemen van de jeugdige
en de noodzaak deze in een gesloten setting aan te pakken, een machtiging
rechtvaardigen. De duur kan ingevolge het derde lid worden verlengd. Deze
mogelijkheid geldt in situaties waarin de machtiging wordt verleend voor een
kortere duur dan de geldigheidsduur van het indicatiebesluit.Het ligt voor de hand dat de termijn gedurende welke een machtiging zal
gelden korter wordt indien de behandeling in een afrondende fase verkeert.
Als de machtiging is verlopen omdat de termijn van het indicatiebesluit is
verstreken, dan dient een nieuwe machtiging gevraagd te worden. Het vierde
lid heeft betrekking op de situatie dat de behandeling is afgerond binnen
de duur van het indicatiebesluit. Het bureau kan dan het indicatiebesluit
intrekken, waarmee de grondslag onder de machtiging wegvalt. Ingevolge het
vijfde lid bedraagt de looptijd van de voorlopige machtiging ten hoogste de
termijn gedurende welke de jeugdige aanspraak heeft op het verblijf zonder
een daartoe strekkend besluit van het bureau jeugdzorg (maximaal 4 weken).
Zij vervalt in elk geval als er een beslissing op een machtigingsverzoek is
genomen. Is die beslissing het verlenen van een machtiging dan is de voorlopige
machtiging overbodig. Wordt de machtiging niet verleend dan is er geen rechtsgrond
meer voor gesloten jeugdzorg.Met het opnemen van termijnen geeft de voorgestelde regeling invulling
aan het EVRM dat regelmatige toetsing van de rechtmatigheid van de vrijheidsontneming
voorschrijft. Verlenging van het verblijf in de gesloten accommodatie na de
duur van een jaar is mogelijk. Hiertoe dient een nieuwe machtiging te worden
aangevraagd.Het zesde lid geeft invulling aan de trajectaanpak zoals in het algemeen
deel van deze toelichting werd beschreven. Indien de jeugdige in een open
vorm van jeugdzorg wordt geplaatst, wordt de tenuitvoerlegging van de machtiging
geschorst. De machtiging blijft wel «boven de markt hangen». Dit
betekent dat de tenuitvoerlegging – eventueel tijdelijk – kan
worden hervat als de jeugdige een terugval heeft. Als criterium voor hervatting
geldt vanzelfsprekend dat de tenuitvoerlegging nodig moet zijn om te voorkomen
dat de jeugdige zich aan de zorg die hij nodig heeft zal ontrekken of daaraan
door anderen wordt onttrokken. Tegen een beslissing tot hervatting van de
tenuitvoerlegging kan de jeugdige klagen ingevolge artikel 29w.De niet tenuitvoerlegging van de machtiging verandert niets aan de termijn
gedurende welke de machtiging geldt. De termijn kan dus aflopen in de periode
dat de tenuitvoerlegging is geschorst. Is het nodig om de mogelijkheid van
terugplaatsing te houden dan zal een nieuwe machtiging moeten worden gevraagd.
Daarbij zal de rechter zeer kritisch moeten bezien of de machtiging nog wel
nodig is als het gaat om een jeugdige waarvan de vorige machtiging al geruime
tijd is geschorst en dus al geruime tijd buiten de gesloten accommodatie verblijft.Het voorgestelde zevende lid regelt de onderlinge informatie-uitwisseling.Artikel 29iDit artikel regelt dat degene die het gezag over de jeugdige heeft en
de verzoeker op de hoogte worden gesteld van de opneming. Op deze plaats wordt
voor alle duidelijkheid geregeld dat het bureau jeugdzorg op de hoogte wordt
gesteld, hoewel dit in algemene zin al geregeld is in artikel 20 Wjz. Het
bureau zorgt, op basis van artikel 12 Wjz, ook voor de benodigde melding aan
het LBIO in verband met de inning van de ouderbijdrage.Artikel 29jDit artikel opent de mogelijkheid om regels te stellen met betrekking
tot het verzoekschrift en de verschillende verklaringen. Zo nodig kan hiermee
uniformiteit worden bereikt.Artikelen 29k en 29lIn het algemeen deel is al aangegeven dat de bouwkundige voorziening zodanig
moet zijn dat de machtiging daar op verantwoorde wijze kan worden ten uitvoer
gelegd. Door de aanwijzingssystematiek wordt een accommodatie vooraf beoordeeld
op dit aspect. Het gaat daarbij niet alleen om de veiligheid, maar ook om
de bouwkundige voorzieningen die maken dat de accommodatie geschikt is voor
opvoedkundige doeleinden. Van zowel de aanwijzing als de intrekking wordt
mededeling gedaan in de Staatscourant. Het voorgestelde artikel
29k vereist overleg met de provincie waarin de accommodatie ligt, alvorens
de aanwijzing geschiedt. Het spreekt vanzelf dat voorafgaand aan de aanwijzing
ook andere betrokken provincies bij de besluitvorming worden betrokken. Daarvan
zal sprake zijn omdat, gezien het gespecialiseerde karakter van de in de accommodatie
geboden zorg, deze veelal zal worden verleend aan jeugdigen uit verschillende
provincies.Bij ministeriële regeling kunnen criteria worden uitgewerkt omtrent
de geschiktheid van de accommodatie (artikel 29l, tweede lid).De eis dat een zorgaanbieder verantwoorde zorg moet leveren geldt uiteraard
onverkort voor de zorgaanbieders die gesloten jeugdzorg bieden. Deze eis brengt
onder meer mee dat de bouwkundige voorziening afgestemd is op de moeilijke
doelgroep en dat er voldoende gekwalificeerd personeel aanwezig is. Deze norm
wordt niet vooraf getoetst maar is onderwerp van permanent toezicht.Het tweede lid van artikel 29k bevat de uitzondering op de regel dat een
machtiging alleen ten uitvoer kan worden gelegd in een aangewezen accommodatie.Bij jeugdigen van 12 jaar of ouder kan de machtiging op verzoek van bureau
jeugdzorg of de raad voor de kinderbescherming ten uitvoer worden gelegd in
een justitiële jeugdinrichting. Het betreft hier een zorginhoudelijke
overweging die kan leiden tot een uitzondering op de hoofdregel. Deze zorginhoudelijke
overweging hoort door bureau jeugdzorg of de raad voor de kinderbescherming
gemaakt te worden.Ten uitvoerlegging van een machtiging gesloten jeugdzorg in een justitiële
jeugdinrichting kan alleen als de rechter dit in zijn beschikking inzake de
machtiging uitdrukkelijk bepaalt en indien de plaatsing in een justitiële
jeugdinrichting in het belang van de jeugdige is. Bij belang van de jeugdige
kan gedacht worden aan de aard van de problematiek, de geschiedenis van de
jeugdige, eerdere ontsnappingen uit gesloten jeugdzorginstellingen of bijvoorbeeld
de behoefte aan een zeer specialistische behandeling die maar op één
of enkele plek(ken) in het land word(t)(en) geboden. Bij het bepalen of het
belang van de jeugdige tot een uitzondering op de hoofdregel kan leiden, dient
speciale aandacht te worden besteed aan de eventuele kwetsbaarheid van een
jeugdige. Een indicatie voor de kwetsbaarheid van een jeugdige kan onder andere
gevonden worden in de afwezigheid van een strafrechtelijk verleden. Onder
belang van de jeugdige verstaan wij niet eventuele capaciteitsproblemen in
de jeugdzorg.Omdat het hier een uitzondering op de hoofdregel betreft mag de kinderrechter
van bureau jeugdzorg of de raad voor de kinderbescherming verlangen dat gemotiveerd
onderbouwd wordt waarom het belang van de jeugdige een tenuitvoerlegging van
de machtiging gesloten jeugdzorg in een justitiële jeugdinrichting vereist.De verwijzing naar de Bjj zorgt ervoor dat op de tenuitvoerlegging de
Bjj en niet de Wjz van toepassing is.De uitzonderingssituatie van art. 29k, tweede lid hoeft niet te gelden
voor de situatie waarin een strafrechtelijk geplaatste jeugdige in een gesloten
jeugdzorg instelling geplaatst moet worden. Immers, met een indicatie van
bureau jeugdzorg en een machtiging gesloten jeugdzorg kan een jeugdige, niettegenstaand
het feit dat deze een strafbaar feit heeft gepleegd, in de gesloten jeugdzorg
geplaatst worden. Hiervoor is het wel noodzakelijk dat de straf of strafrechtelijke
maatregel afgerond is.Artikel 29mDeze bepaling stelt buiten twijfel dat een leerplichtige jeugdige ook
gedurende de tenuitvoerlegging van de machtiging aan zijn leerplicht moet
voldoen. Aangezien de ouders of verzorgers de op hun rustende verplichtingen ingevolge de Leerplichtwet niet in kunnen vullen, moet die
verplichting berusten bij de zorgaanbieder waar de jeugdige verblijft. De
zorgaanbieder kan op verschillende wijze invulling geven aan deze plicht.
Hij kan de jeugdige in de gelegenheid stellen naar een reguliere school te
gaan. Hij kan ook binnen de accommodatie of op het daarbij behorende terrein
zelf in scholing voorzien. Deze scholing dient vanzelfsprekend aan de onderwijswetgeving
te voldoen.Artikel 29nUit de ingewonnen adviezen bleek behoefte aan een bepaling die ingaat
op huisregels en regels omtrent de bevoegdheden voor het nemen van beperkende
beslissingen binnen de accommodatie. Artikel 29n voorziet hierin. Het eerste
lid geeft aan dat de zorgaanbieder een regeling opstelt waarin is opgenomen
wie tot het nemen van welke beslissing bevoegd is en welke procedure daarbij
gevolgd dient te worden.Het tweede en derde lid betreffen de huisregels. De zorgaanbieder moet
voor de accommodatie huisregels vaststellen die de ordelijke gang van zaken
en de veiligheid betreffen. Het derde lid somt een aantal zaken op die verplicht
in de huisregels moeten zijn opgenomen. Het gaat om de bezoektijden, de wijze
waarop bezoekers kunnen worden ontvangen (waaronder bijvoorbeeld legitimatie
en onderzoek van de kleding of bagage) en een regeling over de voorwerpen
waarvan het bezig de jeugdige binnen de accommodatie verboden worden.Artikel 29oIn deze bepaling zijn de maatregelen opgenomen die beperking van de bewegingsvrijheid
in en rond de accommodatie inhouden. Het hulpverleningsplan dient aan te geven
hoe lang, en wanneer welke maatregelen toegepast kunnen worden. Het tweede
lid somt de maatregelen op. Onderdeel a betreft beperking van de bewegingsvrijheid
in en rond de accommodatie. Denkbaar zijn maatregelen die inhouden dat de
jeugdige op een bepaalde tijd niet meer van de kamer of afdeling af mag. Onderdeel
b biedt de mogelijkheid om de jeugdige voor een bepaalde periode in afzondering
te plaatsen. De wet bepaalt niet dat afzondering moet plaatsvinden in een
specifieke ruimte. Het kan gaan om een speciale afzonderingsruimte, maar ook
om de eigen kamer van de jeugdige. De verantwoorde zorg zal de omstandigheden
bepalen waaronder afzondering kan plaatsvinden. Zo zal bij zeer jonge kinderen
tijdens de afzondering altijd een personeelslid aanwezig moeten zijn. Interne
overplaatsing of overplaatsing naar een andere accommodatie is eveneens mogelijk
(onderdeel c). Ten slotte kan de maatregel van vastpakken en vasthouden worden
toegepast. Dat wil zeggen fixeren zonder toepassing van mechanische middelen.
Anders dan de Bjj is toepassing van mechanische middelen tijdens een situatie
van afzondering niet mogelijk. Deze middelen worden in de justitiële
jeugdinrichtingen zelden of nooit toegepast. Indien dergelijke middelen nodig
zijn zal er veelal sprake zijn van een zodanige geestelijke stoornis dat de
jeugdige beter geholpen kan worden in een psychiatrisch ziekenhuis.De in het onderhavige artikel genoemde maatregelen kunnen slechts worden
toegepast voor zover dit nodig is om te voorkomen dat de jeugdige zich onttrekt
aan de noodzakelijk geachte jeugdzorg of voor zover dit nodig is voor de veiligheid
van de jeugdige of anderen.Van de toepassing van de plaatsing in afzondering en de (tijdelijke) overplaatsing
wordt ingevolge het vierde lid melding gedaan aan de gezinsvoogd en de ouders
als de jeugdige niet onder toezicht staat.Artikel 29pDeze bepaling biedt het kader voor het tegen de wil van de jeugdige toepassen
van geneeskundige behandelmethoden. Onder behandelmethoden valt onder meer
het toedienen van medicijnen. Behandelmethoden kunnen worden toepast voor
zover dit nodig is om het doel van het verblijf te bereiken of voor zover
dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of anderen. Ook deze methoden
dienen beschreven te zijn in het hulpverleningsplan. Op het voorschrijven
en toedienen van medicijnen zijn de wet BIG en de Wet op de geneesmiddelenvoorziening
onverkort van toepassing. Dit betekent dat alleen degenen die ingevolge die
wetgeving bevoegd zijn tot het voorschrijven en toedienen van medicijnen deze
maatregel kunnen toepassen. Zo is bijvoorbeeld het toedienen van injecties
een voorbehouden handeling voor verpleegkundigen en artsen. De regeling van
het onderhavige artikel vormt een lex specialis ten opzichte van de regeling
van de behandelovereenkomst in de Wgbo. Dit betekent dat het toestemmingsvereiste
van de Wgbo niet geldt. Dit geldt zowel voor toestemming door de jeugdige
als van degene die het gezag over hem heeft. Van de toepassing wordt ingevolge
het derde lid melding gedaan aan de gezinsvoogd en de ouders als de jeugdige
niet onder toezicht staat. Tevens dient melding te worden gedaan aan de inspectie
voor de geestelijke gezondheidszorg van psychiatrische behandelingen onder
dwang.Artikel 29qBeperkingen in het contact met de buitenwereld kunnen nodig zijn om te
voorkomen dat het doel van het verblijf van de jeugdige wordt tegengewerkt.
Zo kan briefwisseling worden onderschept van en aan meisjes die slachtoffer
zijn geworden van zogenaamde loverboys. Ook de huisregels kunnen beperkingen
bevatten van het contact met de buitenwereld, zo kan worden bepaald dat na
een bepaald tijdstip niet meer gebeld mag worden. Met hetzelfde doel kan tot
beperking worden besloten van telefoonverkeer of communicatie via andere middelen
(bv. internet). Bezoek kan eveneens worden beperkt. Het hulpverleningsplan
kan bepalen dat bepaalde personen (bv. de hierboven genoemde loverboy) niet
op bezoek mogen komen. Ook contacten met ouders kunnen door de zorgaanbieder
worden beperkt als zwaarwegende belangen van de jeugdige zich tegen bezoek
verzetten. Dit laat onverlet de bevoegdheid van de gezinsvoogd tot beperking
van contacten van een onder toezicht gestelde jeugdige met zijn ouder(s).
Beperkingen kunnen voorts worden aangebracht in de duur van het bezoek of
er kan worden bepaald dat er toezicht bij bezoek aanwezig is. Alhoewel het
niet goed denkbaar is dat briefverkeer met personen, die in de Bjj als geprivilegieerd
zijn aangemerkt, het doel van het verblijf kunnen tegenwerken, verklaart het
vierde lid de dienaangaande bepalingen van de Bjj van overeenkomstige toepassing.Artikel 29rHet hulpverleningsplan biedt het kader voor de te verlenen jeugdzorg en
de in dat verband toe te passen maatregelen. Omdat nagegaan moet kunnen worden
of hetgeen in het hulpverleningsplan is opgenomen, wordt nageleefd is er behoefte
aan controlemaatregelen. Ook deze controlemaatregelen moeten in het hulpverleningsplan
worden opgenomen. Controlemaatregelen kunnen ook worden toegepast om te voorkomen
dat de jeugdzorg aan anderen wordt tegengewerkt. Op deze wijze kan voorkomen
worden dat de jeugdige zonder verslavingsproblematiek drugs invoert voor een
jeugdige met zodanige problematiek. Ten slotte kunnen de controlemaatregelen
worden toegepast om te bezien of de huisregels worden nageleefd. De controlemaatregelen
kunnen inhouden onderzoek aan lichaam en kleding, onderzoek van
urine op aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen, onderzoek van
de kamer van de jeugdige op de aanwezigheid van voorwerpen alsmede onderzoek
van poststukken afkomstig van of bestemd voor de jeugdigen op de aanwezigheid
van voorwerpen. Controle kan plaatsvinden of het hulpverleningsplan met of
zonder instemming van de jeugdige tot stand is gekomen.Artikel 29sDe maatregelen, behandelmethoden en controlemiddelen, die ingevolge de
artikelen 29o tot en met 29r kunnen worden opgenomen in het hulpverleningsplan,
behoeven niet de instemming van de jeugdige of degene die het gezag over hem
heeft. In zoverre wijkt deze regeling af van artikel 24, vijfde lid, tweede
volzin, Wjz. Wel geldt de algemene regel dat over het hulpverleningsplan wordt
overlegd met de jeugdige. In het voorgestelde eerste lid is aangegeven dat
de «dwangelementen» van het hulpverleningsplan wel de instemming
behoeven van een gedragswetenschapper. Bij ministeriële regeling zal
nader worden aangegeven welke gedragswetenschappers dit zullen zijn. In ieder
geval zullen dat de gedragswetenschappers zijn die worden genoemd in artikel
1 van het Uitvoeringsbesluit Wet op de jeugdzorg. Het is de taak van de gedragswetenschapper
om te bewaken dat de in het hulpverleningsplan opgenomen mogelijkheden toegespitst
zijn op de persoon van de jeugdige en zijn problematiek. Het hulpverleningsplan
mag immers geen algemeen document worden dat het karakter van huisregels heeft.Het tweede lid eist in geval van gesloten jeugdzorg dat het hulpverleningsplan
ten minste viermaal per jaar wordt geëvalueerd. Een regelmatige evaluatie
van hulpverleningsplannen is een eis die al rechtsreeks voorvloeit uit de
kwaliteitsnorm dat verantwoorde zorg moet worden geboden. Gezien de ingrijpende
consequenties die in dit geval aan het hulpverleningsplan zijn verbonden,
wordt een periodieke evaluatie rechtstreeks in de wet verplicht gesteld.Artikel 29tDeze bepaling biedt een regeling voor het toepassen van de in de artikelen
29o tot en met 29r genoemde maatregelen, behandelmethoden of beperkingen ter
overbrugging van tijdelijke noodsituaties. Bij opneming is niet meteen een
hulpverleningsplan is opgesteld, terwijl ook denkbaar is dat het hulpverleningsplan
niet in een situatie heeft voorzien. Ook hier geldt vanzelfsprekend dat de
toepassing van behandelmethoden soms onderworpen is aan andere wetten. Zo
gelden, het is eerder opgemerkt, bij het toedienen van medicijnen de wet BIG
en de Wet op de geneesmiddelenvoorzieningen.Het artikel bepaalt dat maatregelen in noodsituaties slechts zeven dagen
achtereen kunnen worden toegepast. De termijn van zeven dagen moet voldoende
zijn om het hulpverleningsplan aan te passen, indien het nemen van deze maatregelen
ook structureel nodig lijkt. Dat is ook het geval indien nog geen hulpverleningsplan
is opgesteld. De termijn moet voldoende zijn om een voorlopig hulpverleningsplan
op te stellen. Nadere invulling kan zo spoedig mogelijk daarna volgen, De
maatregelen die genomen worden, dienen te worden gemeld bij een gedragswetenschapper.
Dat kan dezelfde persoon zijn als genoemd in de toelichting op artikel 29s.
De gedragswetenschapper moet binnen 24 uur met de maatregel instemmen. Doet
hij dit niet dan moet de toepassing worden beëindigd.Artikel 29uDeze bepaling regelt de administratieve afhandeling van de toepassing
van de artikelen 29o tot en met 29r en 29t. Degene die de beslissing heeft
genomen tot toepassing van een van deze artikelen vermeldt dit, ingevolge
het eerste lid, zo spoedig mogelijk in het dossier van de betrokken jeugdige.
Daarbij wordt aangegeven welke de omstandigheden waren die daartoe aanleiding
gaven. Dit maakt de toepassing van deze maatregelen achteraf toetsbaar.Artikel 29vIn deze bepaling is het verlof voor jeugdigen die in een aangewezen accommodatie
verblijven geregeld. De jeugdige kan de accommodatie verlaten als dit onderdeel
uitmaakt van het hulpverleningsplan. Zo kan daarin bijvoorbeeld zijn opgenomen
dat de jeugdige voor het volgen van onderwijs naar een school gelegen buiten
het terrein van de accommodatie gaat. Ook het volgen van bepaalde therapieën
kan betekenen dat de jeugdige hiervoor de accommodatie moet verlaten. Aanvullend
op deze mogelijkheden regelt artikel 29v dat de jeugdige ook om andere redenen
verlof kan worden verleend als dit gelet op de reden van zijn verblijf in
de accommodatie verantwoord is. Dit criterium knoopt aan bij de verlofbepalingen
die in de Bjj gelden voor strafrechtelijk geplaatste jeugdigen. Anders dan
in de Bjj wordt voor deze groep jeugdigen thans niet gekozen voor een recht
op verlof dat in bepaalde omstandigheden beperkt kan worden (vgl. het huidige
artikel 29 Bjj). Naar huidig inzicht verdraagt een dergelijk recht zich moeilijk
met de noodzaak de jeugdige zijn vrijheid te ontnemen. Wij kiezen er thans
voor om verlof mogelijk te laten zijn als dit vanuit hulpverleningsoogpunt
verantwoord wordt geacht. Voor de beoordeling daarvan zal de ontwikkeling
van de jeugdige binnen de accommodatie bepalend zijn. De mogelijkheid verlof
te krijgen kan de jeugdige stimuleren tot medewerking aan zijn hulpverlening
en kan een stimulerende uitwerking hebben op zijn gedrag. Gedurende het verlof
kunnen voorwaarden gelden die gerelateerd zijn aan de verleende jeugdzorg
en het gedrag van de jeugdige. Richt de jeugdzorg zich bijvoorbeeld op de
behandeling van verslavingsproblematiek van de jeugdige, dan kan op basis
van het voorgestelde tweede lid worden aangegeven dat de jeugdige gedurende
het verlof geen drugs mag gebruiken. In het derde lid wordt aangegeven dat
alleen wanneer de jeugdige kennelijk bereid is de voorwaarde na te leven,
het verlof wordt verleend. Deze formulering biedt de praktijk de nodige ruimte.
Een (al dan niet schriftelijke) bereidverklaring van de jeugdige is niet vereist.
Het derde lid verplicht tot een gewogen oordeel van de accommodatie of de
jeugdige zich al dan niet aan de voorwaarden zal houden. De beslissing tot
verlenen van verlof kan eerst worden genomen indien een gedragswetenschapper
daarmee heeft ingestemd (vierde lid).In het voorgestelde vijfde lid wordt de bevoegdheid tot het intrekken
van het verlof en wijziging van de voorwaarden waaronder het verlof is verleend,
geregeld. De regeling verplicht de zorgaanbieder het verlof in te trekken
als verblijf buiten de accommodatie niet langer verantwoord is en biedt hem
de mogelijkheid tot intrekking als niet aan de voorwaarden wordt voldaan.
Dit laatste omdat niet ieder overtreding van de voorwaarden onmiddellijk behoeft
te leiden tot intrekking. Voorts is voorzien in de mogelijkheid om de voorwaarden
gedurende het verlof aan te passen.Ontslag van de jeugdige wordt overigens in dit voorstel van wet niet geregeld.
In de huidige regeling is dit evenmin het geval. Als de jeugdzorg in gesloten
kader kan worden afgerond, maar wel verder verblijf in een open accommodatie
nodig is, moet de zorgaanbieder de machtiging schorsen. Als geen verblijf
meer nodig is moet het bureau jeugdzorg het indicatiebesluit intrekken dan
wel een ander indicatiebesluit nemen indien de zorg in ander
verband moet worden voortgezet. De zorgaanbieder kan zulks adviseren aan het
bureau jeugdzorg, een wettelijke regeling is hiervoor niet nodig. Het spreekt
voor zich dat bij het toekennen van verlof alsook de voorbereiding van het
ontslag de ouders of gezinsvoogd nauw betrokken zullen zijn. Veelal zal de
jeugdige immers het verlof bij de ouders doorbrengen, maar ook als dit elders
geschiedt, is het zaak de ouders daarbij zoveel mogelijk te betrekken.Artikel 29wParagraaf 5 regelt het klachtrecht terzake van beslissingen die binnen
de accommodatie jegens de jeugdige worden genomen. Het klachtrecht heeft betrekking
op de daadwerkelijke toepassing van de in het hulpverleningsplan opgenomen
maatregelen tegen de wil van de jeugdige, zoals geregeld in paragraaf 3,
en dus om een feitelijke handeling. Voorts omvat het klachtrecht de mogelijkheid
te klagen over de duur van een opgelegde maatregel. Voorstelbaar is immers
dat een jeugdige het op zich wel eens is met de opgelegde maatregel, doch
dat het hem te lang duurt voordat deze wordt opgegeven. Ook dergelijke zaken
zijn klachtwaardig. Over het hulpverleningsplan zelf kan men niet klagen (vgl.
artikel 29s). Wel zal het in de praktijk zo zijn dat bij een klacht het desbetreffende
onderdeel van het plan aan de orde komt omdat beargumenteerd moet worden welk
deel in een concrete situatie mag worden toegepast. Voorts zal moeten worden
aangegeven dat de in het hulpverleningsplan omschreven situatie zich daadwerkelijk
heeft voorgedaan. Te ruime mogelijkheden in het hulpverleningsplan tot toepassing
van maatregelen worden op deze wijze ingeperkt.Ingevolge het eerste lid dient de klacht schriftelijk te worden ingediend.
Afhankelijk van de leeftijd en de ontwikkeling van de jeugdige mogen hier
geen al te hoge eisen aan gesteld worden. Wel zal uit duidelijk moeten zijn
op welke maatregel de klacht betrekking heeft. Opgemerkt zij dat de cliëntenvertrouwenspersoon
hierbij een ondersteunende rol kan spelen. Dit zal, gezien de eis dat de klacht
schriftelijk moet worden ingediend, bij jongere kinderen bijna altijd nodig
zijn. Klachten moeten binnen een redelijke termijn worden ingediend. Bewust
is afgezien van een in de wet gefixeerde termijn. De flexibele termijn maakt
mogelijk dat een jeugdige die hulp bij het klagen nodig heeft daar langer
over kan doen. Ook biedt het de mogelijkheid aan jeugdigen die aanvankelijk
bang zijn te klagen dit alsnog te doen op een later moment. De terminologie
redelijke termijn houdt anderzijds in dat de jeugdige als hij lang wacht met
klagen moet aantonen dat voor dat lange wachten een goede reden bestond.Het tweede lid biedt een grondslag voor het stellen van regels over de
samenstelling van de klachtencommissie wanneer deze oordeelt over de klachten
over toepassing van de maatregelen. Anders dan bij de afhandeling van andere
klachten is de uitspraak van de commissie in deze gevallen bindend. In verband
hiermee kunnen eisen worden gesteld aan de samenstelling van de commissie
die voor de andere gevallen achterwege kunnen blijven. Gedacht kan worden
aan het eisen van een gedragswetenschapper en een jurist.De termijn waarbinnen de klachtencommissie moet reageren is maximaal vier
weken (derde lid). Beslist de klachtencommissie niet binnen die tijd dan heeft
dit, net als in de Bjj, als rechtsgevolg dat de jeugdige direct beroep kan
instellen bij de beroepscommissie. De beroepscommissie wordt bij artikel 29y
nader toegelicht.Het vierde lid somt de beslissingen op die de commissie op de klacht kan
nemen. Indien de klachtencommissie de klacht gegrond verklaart (geheel of
gedeeltelijk), vernietigt zij de beslissing waarover werd geklaagd (vijfde
lid). Door de vernietiging worden de rechtsgevolgen die aan de beslissing
waren verbonden eveneens vernietigd. Een achtergehouden brief dient alsnog
te worden uitgereikt of te worden verzonden; een geweigerd bezoek kan alsnog
plaatsvinden.De klachtencommissie kan, in het geval zij een klacht gegrond verklaart,
degene die de beslissing had genomen opdragen een nieuwe beslissing te nemen.
Alles wat tijdens de behandeling heeft gespeeld zal daarbij betrokken worden.
De klachtencommissie kan voor het nemen van de nieuwe beslissing een termijn
stellen (zesde lid). Voorts kan de klachtencommissie enige tegemoetkoming
aan de jeugdige toekennen voor zover de gevolgen van de beslissing niet meer
ongedaan gemaakt kunnen worden (zevende lid). In lijn met de vaste jurisprudentie
van de beroepscommissie van de Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming
(RSJ) gaat het hier nadrukkelijk niet om een schadevergoeding. De tegemoetkoming
beoogt enige verzachting aan te brengen van het nadeel van de jeugdige heeft
geleden. Een tegemoetkoming kan zeer wel in natura worden verstrekt. Het zevende
lid biedt ook de mogelijkheid om een financiële tegemoetkoming vast te
stellen.Artikel 29xAnaloog aan de regeling in de Bjj voorziet de klachtregeling ingevolge
dit hoofdstuk in de mogelijkheid van schorsing van een beslissing. De voorzitter
van de beroepscommissie van de RSJ is hiertoe bevoegd.Artikel 29yTegen de beslissing van de klachtencommissie wordt staat ingevolge deze
bepaling beroep open bij de beroepscommissie van de RSJ. In deze ingrijpende
zaken is beroep op de rechter vereist. Zowel de jeugdige als de zorgaanbieder
kunnen de beslissing van de klachtencommissie voorleggen aan de beroepscommissie
van de RSJ. De procedure voor behandeling van het beroepsschrift is gelijk
aan die in de Bjj.Artikel IIDeze bepaling strekt tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze
wijziging is een gevolg van het sluiten van de justitiële jeugdinrichtingen
voor de civielrechtelijk geplaatsten. Allereerst wordt bepaald dat een machtiging
van artikel 29b of 29c nodig is voor de gesloten plaatsing van een onder
toezicht staande jeugdige. Verder is geregeld dat aan die machtiging de rechtsgevolgen
verbonden zijn die ook verbonden zijn aan een machtiging uithuisplaatsing
op grond van het eerste lid van artikel 261 van Boek 1 van het BW. Het gaat
dan bijvoorbeeld om de mogelijkheid om na een uithuisplaatsing een ontheffing
of ontzetting uit het gezag uit te spreken.Artikel IIIOok de Bjj wordt aangepast aan de omstandigheid dat de civielrechtelijk
geplaatsten, met uitzondering van de gevallen bedoeld in artikel 29k, tweede
lid, niet meer in de inrichtingen geplaatst zullen worden. De elementen die
daarop betrekking hebben worden in de diverse bepalingen gewijzigd.Artikel IVVan de gelegenheid wordt gebruik gemaakt om een onduidelijkheid in de
verhouding tussen de ondertoezichtstelling (en met name de machtiging uithuisplaatsing)
en de machtiging op grond van de Wet Bopz weg te nemen. En machtiging uithuisplaatsing
kan niet strekken tot opneming in een psychiatrisch ziekenhuis in de zin van
de Wet Bopz. Dit blijft ongewijzigd. Het BW vereist, ook in gevallen
dat een Bopz-machtiging is verleend, een machtiging uithuisplaatsing. Een
machtiging op grond van de Bopz maakt een machtiging uithuisplaatsing overbodig
omdat de Bopz-machtiging al zowel de instemming van de jeugdige als die van
degene die het gezag over hem heeft, overbodig maakt. De voorgestelde wijziging
van de Wet Bopz maakt een machtiging uithuisplaatsing naast een Bopz-machtiging
of een andere titel tot opneming in een psychiatrisch ziekenhuis overbodig.
Dit laatste wordt met de voorgestelde wijziging van de Bopz voor de machtigingen
en de beschikkingen die strekken tot opneming met zoveel woorden in de wet
neergelegd. De Bopz-machtiging wordt met een machtiging uithuisplaatsing in
de zin van artikel 261van Boek 1 van het BW gelijk gesteld. Dit betekent dat
de Bopz-machtiging voor de toepassing van de artikelen 258, derde lid, 268,
tweede lid, 269, eerste, onder d, en 327, eerste lid, onder g, hetzelfde effect
heeft als een machtiging uithuisplaatsing.Artikel VDeze wijziging betreft een redactionele aanpassing aan de machtiging gesloten
plaatsing zoals die in dit voorstel van wet wordt geregeld.Artikel VIIn deze bepaling wordt de bijlage bij de Algemene wet bestuursrecht aangepast.
Tot nu toe werden de beslissingen die jegens jeugdigen in de justitiële
jeugdinrichtingen werden genomen van de toepassing van de Awb uitgezonderd
vanwege het bepaalde in artikel 1:6, onderdeel c, Awb. Tenuitvoerlegging van
de machtiging tot plaatsing in een justitiële jeugdinrichting vond immers
plaats in inrichtingen die een voornamelijk strafrechtelijke bestemming hadden.
Deze uitzondering zal nog steeds gelden het enkele geval waarin ingevolge
het overgangsrecht een jeugdige met een machtiging op grond van artikel 29b
Wjz in een justitiële jeugdinrichting wordt geplaatst. Voor het merendeel
van de gevallen, namelijk die waarin de jeugdigen in een accommodatie in de
zin van dit wetsvoorstel worden geplaatst, wordt via aanvulling van de bijlage
van de Awb geregeld dat die wet niet van toepassing is, voor zover het om
beslissingen gaat die de interne rechtspositie en verlof van de jeugdige betreffen.
Het voorstel van wet voorziet immers zelf in een regeling, waaronder een klachtprocedure.Artikel VIIHet overgangsrecht valt in verschillende delen uiteen.Het eerste lid regelt dat aanhangige verzoeken voor een machtiging tot
plaatsing in een justitiële jeugdinrichting worden behandeld als verzoeken
om een machtiging als bedoeld in artikel 29b van de Wjz.Het tweede lid bepaalt dat bestaande machtigingen tot plaatsing in een
justitiële jeugdinrichting als machtiging op grond van artikel 29b Wjz
gelden.Het derde lid bepaalt dat een dergelijke machtiging ten uitvoer wordt
gelegd in een justitiële jeugdinrichting, net als een opvolgende machtiging.
Voor dit laatste is wel de instemming van de jeugdige en degene die het gezag
over hem heeft, vereist. Deze regeling maakt mogelijk dat een in een justitiële
jeugdinrichting aangevangen behandeling ook in die justitiële jeugdinrichting
kan worden afgerond. Omdat het mogelijk moet zijn jeugdigen gedurende de periode
dat de in een machtiging op grond van de Wet op de jeugdzorg omgezette machtiging
plaatsing in een justitiële jeugdinrichting geldt, over te plaatsen naar
een accommodatie, is bepaald dat dit mogelijk is, als het bureau jeugdzorg
dat de indicatie heeft gesteld die aan de machtiging ten grondslag ligt, dit
bepaalt.Het vierde lid maakt mogelijk dat jeugdigen tot 1 januari 2010 nog
in een justitiële jeugdinrichting kunnen worden geplaatst. Deze bepaling
is opgenomen omdat de overgang van justitiële jeugdinrichtingen naar
de jeugdzorg waarop aanspraak ingevolge de Wjz bestaat gefaseerd zal gaan
plaatsvinden en pas op 1 januari 2010 zal zijn afgerond. Dit brengt mee
dat de capaciteit buiten de justitiële jeugdinrichtingen gefaseerd beschikbaar
zal komen. Voor de gevallen van het tweede tot en met vierde lid regelt het
vijfde lid dat de bepalingen van de Bjj van toepassing zijn zoals die voor
de inwerkingtreding van deze wet voor de onder toezicht gestelde jeugdigen
golden. De van toepassingverklaring van de Bjj is van belang om te voorkomen
dat binnen de justitiële jeugdinrichtingen twee verschillende rechtspositieregelingen
gelden. De verwijzing naar de Bjj zoals die luidde vóór de inwerkingtreding
van het onderhavige wetsvoorstel heeft ook hier als achtergrond dat met name
de artikelen die de relatie met de gezinsvoogd betreffen, komen te vervallen,
terwijl deze noodzakelijk zullen zijn voor de met een machtiging op grond
van de Wjz opgenomen jeugdigen die onder toezicht zijn gesteld.Het voorgestelde zesde en zevende lid regelt de aanspraak op jeugdzorg
onder de vigeur van een machtiging. In het algemeen deel is hierop al uitvoerig
ingegaan.Het achtste en negende lid regelen de doorwerking van de aanspraak jegens
het Rijk op de regeling van de Inspectie jeugdzorg en van de cliëntenvertrouwenspersoon.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. I. J. M. Ross-van DorpDe Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30644-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl