Zorgnota 2001; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27401, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-09-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27401 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVE Leeswijzer Zorgnota 2001HOOFDSTUK 1 INLEIDING1.1 Beleidsagenda1.1.1 Inleiding1.1.2 VWS en zijn omgeving1.1.2.1 Terugblik1.1.2.2 De rol van het individu1.1.2.3 Nederland vergeleken met andere landen1.1.2.4 De gevolgen van economische voorspoed1.1.3 Activiteiten in 20011.1.3.1 Volksgezondheid: naar een gezondere bevolking1.1.3.2 Gezondheidszorg: verzorging, behandeling en genezing1.1.3.3 Informatievoorziening1.1.3.4 Technologie: mag alles wat kan?1.1.3.5 Arbeidsmarktbeleid1.1.4 Bestuurlijke vormgeving1.1.4.1 Toekomst Zorgstelsel1.1.5 Toezicht en inspectie1.2 Sectoroverstijgende thema's1.2.1 De patiënt in het centrum van het volksgezondheidsbeleid1.2.2 Sturing en verantwoordelijkheidsverdelingHet is tijd voor een ander sturingsmodelNaar een nieuwe balans tussen partijenStand van zaken in het eerste compartimentStand van zaken in het tweede compartimentRelatie met stelseldiscussie1.2.3 ICT in de zorg1.3 Financieel beleid op hoofdlijnenHOOFDSTUK 2 GEZONDHEIDSBEVORDERING EN -BESCHERMING2.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleid2.2 Gezondheidsbeleid in uitvoering2.2.1 Openbare gezondheidszorg2.2.1.1 Lokaal gezondheidsbeleidEvaluatieAsielzoekersBeleidsvoornemens2.2.1.2 De jeugdgezondheidszorg is in beweging2.2.2 De bevordering van langer gezond leven2.2.2.1 Gezondheidsbevordering (algemeen)2.2.2.2 TabaksontmoedigingsbeleidEvaluatieBeleidsvoornemens2.2.2.3 AlcoholmatigingsbeleidEvaluatieBeleidsvoornemens2.2.2.4 Gezonde voeding2.2.3 Infectieziektebestrijding2.2.3.1 Crisismanagement2.2.3.2 Vaccinatieprogramma voor jeugdigen2.2.3.3 HIV/Aids en ander seksueel overdraagbare aandoeningen2.2.3.4 Hepatitis B2.2.3.5 Ziekenhuisinfecties2.2.4 Programmatische preventie2.2.4.1 Borstkankerscreening2.2.4.2 Cervixkankerscreening2.2.4.3 Preventie van hart- en vaatziekten2.2.4.4 Griepvaccinatie2.2.4.5 Pre- en postnatale screening2.2.4.6 Gehoorscreening2.2.4.7 Overige activiteiten2.2.5 Voedselveiligheid2.2.5.1 Crisismanagement2.2.5.2 De verdere ontwikkeling van het voedselveiligheidsbeleid2.2.5.3 BSE2.2.5.4 Biotechnologie en levensmiddelen2.2.5.5 Proefdierbeleid2.2.6 Arbeid en gezondheid2.2.7 Milieu en Gezondheid2.2.8 Veiligheid (consumenten) producten2.2.8.1 Invoering Bestuurlijke boeten2.2.8.2 Uitbreiding werkzaamheden College Toelating Bestrijdingsmiddelen
(CTB)2.2.9 Patiëntenbeleid2.2.9.1 Patiëntenfonds2.2.9.2 Samenwerking koepels patiëntenorganisaties2.2.9.3 Patiënten- en beleidsontwikkeling; RP/CP's2.2.9.4 Disease-management2.2.10 Onderzoeks- en Researchbeleid (PEO)Nieuwe activiteiten2.2.10.1 ZorgOnderzoek Nederland (ZON)2.2.11 Gezondheidsonderzoek vuurwerkramp Enschede/zorgnotaGezondheidsonderzoek als bijdrage aan de nazorgAndere activiteiten op het gebied van gezondheidsmonitoringHOOFDSTUK 3 CURATIEVE SOMATISCHE ZORG3.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidToelichting bij de tabel3.2 Evaluatie3.2.1 Toegankelijkheid van de zorg3.2.1.1 Inleiding3.2.1.2 Wachtlijsten3.2.1.3 Arbozorg3.2.1.4 Voorstel wijziging Hoofdlijnenakkoord academische
ziekenhuizen3.2.2 Meerjarenafspraken3.2.3 Kwaliteitsbeleid3.2.3.1 Leidschendam-conferentie3.2.3.2 Kwaliteitsbeleid medisch specialisten3.2.3.3 Kwaliteitsbeleid paramedici3.2.4 Beroepen in beweging3.2.4.1 Het clusteren en moderniseren van de beroepenstructuur3.2.4.2 Oogzorg3.2.4.3 Mondzorg3.2.4.4 Farmaceutische zorg3.2.4.5 Verpleging en verzorging3.2.5 Honorering medisch specialisten3.2.6 Kraamzorg3.2.7 Farmaceutische zorgElektronisch Voorschrijfsysteem (EVS)Proeftuinen/FTTO's3.2.8 Wet op bijzondere medische verrichtingenImplementatie beleidsvisie hemofilieImplementatie beleidsvisie dialysePlatform Pijn en PijnbestrijdingTraumazorgnetwerk3.2.9 OrgaandonatieEvaluatie voorlichting 1999 OrgaandonatieOnderzoek IGZ naar het toepassen van het protocol orgaandonatie3.2.10 HuisartsenConvenant huisartsenzorgPraktijkondersteuningScheiding inkoop en zorgAsielzoekers3.2.11 AmbulancezorgRegionale ambulancevoorzieningenKnelpunten3.2.12 Zittend ziekenvervoer3.2.13 Financieel beleidBudgetkortingen ziekenhuizenOngedaan maken tweede korting en tranche 1999 fysiotherapie3.3 Beleidsvoornemens3.3.1 Inleiding3.3.2 Toegankelijkheid van de zorgExtra impuls aanpak wachttijden3.3.3 Organisatie van de zorg3.3.3.1 Organisatie ziekenhuiszorg3.3.3.2 Organisatie huisartsenzorg3.3.3.3 Gezondheidscentra3.3.3.4 Positie apotheker in de farmaceutische zorgverlening3.3.3.5 Verloskunde3.3.4 Bekostiging van de zorg3.3.4.1 Bekostiging geïntegreerd medisch-specialistisch
bedrijf3.3.4.2 Bekostigingsmodel academische ziekenhuizen3.3.4.3 Reserves academische ziekenhuizen3.3.4.4 Ergotherapie3.3.4.5 Paramedici3.3.5 Kwaliteit en doelmatigheid van de zorgKwaliteitBeheersing van poliklinisch voorgeschreven geneesmiddelen3.3.6 ICT3.3.6.1 Ziekenhuizen en EVS3.3.6.2 Elektronische visitatieformulieren3.3.6.3 Informatievoorziening paramedici3.3.6.4 ICT en registratie verloskundigen3.3.7 Beroepen en opleidingen3.3.7.1 Investeren in professionals en modernisering beroepenstructuur
en opleidingen3.3.7.2 Capaciteitsorgaan3.3.7.3 Visie opleiding artsen en toekomstverkenning medisch
onderwijscontinuüm3.3.7.4 VerloskundeUitbreiding opleidingscapaciteitApplicatiecursus voor in het buitenland opgeleide verloskundigenAcademisering fysiologische verloskundeVerbeteren relatie met kraamzorg; implementatie aanbevelingen
IGZ-onderzoek3.3.7.5 Buitenslands Gediplomeerden Volksgezondheid3.3.7.6 Mondzorg3.3.8 Bijzondere aspecten curatieve zorg3.3.8.1 Arbozorg3.3.8.2 Wet bijzondere medische verrichtingen (WBMV)Evaluatieprogramma's WBMVWetsevaluatie WBMVBeleidsevaluatie-onderzoekHemofilieAidscentra onder de WBMVKlinisch-genetisch onderzoek en erfelijkheidsadviseringNieuwe functie beenmergtransplantatieRadiotherapieNeonatologie en kinder-IC'sOverige regelingen op basis van artikel 2 WBMV3.3.8.3 Orgaandonatie3.3.8.4 Evaluatie Wet BIG3.3.8.5 Spoedeisende hulpverlening3.3.9 Bouw3.3.9.1 Bouwinitiatieven die in 2001 tot exploitatie komen3.3.9.2 Meldingsregeling academische ziekenhuizen3.3.10 Financieel beleidHOOFDSTUK 4 FARMACEUTISCHE HULP, MEDISCHE HULPMIDDELEN
EN LICHAAMSMATERIALEN4.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleid4.1.1 Geneesmiddelen4.1.2 Medische hulpmiddelen4.1.3 Lichaamsmaterialen en biotechnologie4.1.3.1 Lichaamsmaterialen4.1.3.2 Biotechnologie – algemeen4.1.3.3 Medische biotechnologie4.2 Evaluatie4.2.1 Geneesmiddelenbeleid4.2.1.1 Maatregelen kostenbeheersing 1999Herberekening vergoedingslimieten GVSBuiten-WTG maatregelClawback kortingen en bonussenKorting stimulansregelingHardlopersElektronisch Voorschrijfsysteem (EVS)4.2.1.2 Nieuwe geneesmiddelenWachtkamergeneesmiddelenToelating nieuwe geneesmiddelen4.2.1.3 Akkoord op hoofdlijnen met de KNMPBekostiging apothekers en clawback kortingen en bonussenPositie apotheker in de farmaceutische zorgverlening4.2.1.4 Overige ontwikkelingenHemostatica (stollingsproducten)Farmaceutische deskundigheidMonitoring gebruik en kosten geneesmiddelenGroei geneesmiddelenuitgaven4.2.2 Medische hulpmiddelen4.2.2.1 Kwaliteit4.2.2.2 Uitgavenbeheersing4.2.2.3 Prijsbeheersing4.2.2.4 Evaluatie wijziging Regeling hulpmiddelen4.2.2.5 Productgebonden budget4.2.2.6 Informatievoorziening4.2.3 Lichaamsmaterialen en biotechnologie4.2.3.1 Bloedvoorziening4.2.3.2 Weefsels en organen4.2.3.3 Medische biotechnologie4.3 Beleidsvoornemens4.3.1 Geneesmiddelen4.3.1.1 Kabinetsstandpunt geneesmiddelenbeleid (TK, 1999–2000,
24 124, nr. 101)4.3.1.2 Maatregelen kostenbeheersing 2000 en verderAanpassing receptregelvergoeding en stimulansregelingBeheersen poliklinisch voorgeschreven middelen (zie ook
paragraaf 3.3.5)Aanpak veel voorgeschreven geneesmiddelen (hardlopers)Gepast gebruik geneesmiddelenFTTO's4.3.1.3 Overige ontwikkelingenVereenvoudiging GVSToelating nieuwe geneesmiddelen (farmaco-economie)Akkoord op hoofdlijnen met de KNMPWijziging Wet op de Geneesmiddelenvoorziening (WOG)GeneesmiddelenreclameInternetMedicinale cannabisInternationale ontwikkelingenWeesgeneesmiddelen4.3.2 Hulpmiddelen4.3.2.1 Actieprogramma 20004.3.2.2 Stappenplan 2000–20014.3.2.3 Kwaliteit4.3.2.4 Doelmatigheid4.3.3 Lichaamsmaterialen en biotechnologie4.3.3.1 Bloedvoorziening4.3.3.2 Weefsels en organen4.3.3.3 Medische BiotechnologieHOOFDSTUK 5 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG, VERSLAVINGSZORG
EN MAATSCHAPPELIJKE OPVANG5.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidZorgvraagZorgaanbod5.2 Evaluatie5.2.1 Wachtlijsten5.2.2 Versterken eerstelijns-GGZ5.2.3 Kinder- en jeugdpsychiatrie: logeerfunctie en
gehandicapten5.2.4 Zorg op maat, zorgvernieuwing en PGBFlexibilisering en zorg op maatSubsidieregelingen zorgvernieuwingPGB-experiment voor begeleiding in GGZ5.2.5 Wet BOPZ: stand van zaken wetswijzigingen5.2.6 Preventie en psychische arbeidsongeschiktheid:
terugblik5.2.7 Maatschappelijke opvang en openbare GGZOpvang sociaal kwetsbare groepenLandelijk convenant openbare GGZ5.2.8 Verslavingszorg herijkt en Resultaten scoren5.2.9 Overlastbeleid verslaafden5.2.10 Kwaliteit en doelmatigheid in de GGZKwaliteitsbeleidDoelmatigheid zorgInterculturalisatie GGZ-zorgKennis en onderzoek5.2.11 Meerjarenafspraken zelfstandig gevestigde psychiaters5.2.12 Benchmarking in de GGZ5.3 Beleidsvoornemens5.3.1 Inleiding5.3.2 Intensivering forensische psychiatrie5.3.3 Versnellen realisatie Beleidsvisie GGZ5.3.4 Psycho-gerontogische problematiek: GGZ-zorg aan
ouderen5.3.5 Nazorg psychische gevolgen ramp Enschede5.3.6 Wachttijden/aanvullende productie5.3.7 Versterking eerstelijns-GGZ: vooruitblik5.3.8 Indicatiestelling in de GGZDe toegang tot de Jeugd-GGZ5.3.9 Wet BOPZ: voorgenomen wetswijzigingenOnderzoek Wet BOPZDe tweede evaluatie van de wet BOPZEvaluatie van de richtlijn kinder- en jeugdpsychiatrie5.3.10 Preventie: vooruitblik5.3.11 Diversiteitsbeleid en cliëntgerichte hulpverlening5.3.12 VermaatschappelijkingTaskforce extramuralisering5.3.13 Strafrechtelijke Opvang Verslaafden en overlastbeleid5.3.14 Wijziging welzijnswetSamenvoeging uitkeringen maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid5.3.15 Kwaliteit en doelmatigheid in GGZ: vooruitblikGeneesmiddelengebruik en farmaceutische zorg in de GGZHerordening beroepenstructuur in GGZHOOFDSTUK 6 GEHANDICAPTENZORG6.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidVermaatschappelijking6.2 EvaluatieErvaringen met het instrument meerjarenafspraken (MJA)6.2.1 Dagbesteding ernstig gehandicapten6.2.2 Dagbesteding gericht op arbeid6.2.3 Kleinschaligheid – transformatie infrastructuur6.2.4 ArbeidsmarktbeleidPersoneelsvoorziening6.2.5 Persoonsgebonden budget6.2.6 Voortgang bouw6.2.7 Licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen (LVG)6.3 Beleidsvoornemens6.3.1 Plan van aanpak wachtlijsten 2000, 2001 en 20026.3.2 Kwaliteitsontwikkeling6.3.2.1 Advies specifieke doelgroepen6.3.2.2 Auditief gehandicapten6.3.2.3 Begeleidersvoorziening doofblinden6.3.2.4 LVG-zorg6.3.3 Persoonsgebonden budget6.3.4 Flexibilisering zorgaanspraken lichamelijk gehandicapten6.3.5 Indicatiestelling6.3.6 Vraagsturing: bekostiging en zorgzwaarte/ketenbenadering6.3.7 Informatievoorziening ZRS/RIVM6.3.8 Benchmarking6.3.9 Woonzorgstimulering en transformatie infrastructuur6.3.10 WerkdrukHOOFDSTUK 7 VERPLEGING, VERZORGING EN OUDEREN7.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleid7.2 Evaluatie7.2.1 Indicatiestelling7.2.2 Persoonsgebonden budget (PGB)7.2.3 Nieuwe financiering thuiszorg7.2.4 Modernisering Ouderenzorg7.2.5 Najaarsakkoord 1998 en Voorjaarsakkoord 19997.2.6 Resultaten Taskforce7.3 Beleidsvoornemens7.3.1 Inzet middelen 2001 en verdere jaren7.3.2 Verdere aanpak wachtlijsten en werkzaamheden
Taskforce7.3.3 PGB7.3.4 Thuiszorg7.3.5 Geneesmiddelen en hulpmiddelen als aanspraak
in de verzorgingshuizen7.3.5.1 Geneesmiddelen/farmaceutische zorg7.3.5.2 Hulpmiddelen7.3.6 Benchmarking7.3.7 WoonzorgstimuleringsregelingHOOFDSTUK 8 BEHEER ZORGVERZEKERINGEN8.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleid8.2 Evaluatie8.2.1 Zelfstandigen in de Ziekenfondswet8.2.2 Regresrecht AWBZ en ZiekenfondswetRegresrecht AWBZRegresrecht Ziekenfondswet8.2.3 Zelfstandige bestuursorganen in de topstructuur
van de zorgsector8.2.4 Reserves ziekenfondsen8.2.5 Grensoverschrijdende zorg8.3 Beleidsvoornemens8.3.1 Modernisering en verzelfstandiging toezicht zorgverzekeringen8.3.2 Versterking van de rol van zorgverzekeraars8.3.3 Vrijwillige AWBZ-verzekering8.3.4 Terugdringen van de administratieve lasten in
de zorgHOOFDSTUK 9 ARBEIDSMARKTBELEID9.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidDe arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssector9.2 Evaluatie9.2.1 ArbeidsmarktmiddelenSectorfondsenTotale additionele middelen voor arbeidsmarkt/werkdruk9.2.2 Convenanten ArbeidsmarktbeleidCAZ-Jaarplan 2000CAWJ-jaarplan 20009.2.3 Speerpunten arbeidsmarktbeleid9.2.3.1 Ziekteverzuim, WAO en werkdruk9.2.3.2 Arboconvenanten9.2.3.3 Initiële opleidingen9.2.3.4 Overheveling I/D-zorgbanen9.2.3.5 Instroom, doorstroom en behoud allochtoon personeel Kwantitatieve doelstellingen en resultatenKwalitatieve doelstellingen en resultaten9.2.3.6 Beeldvormingscampagne9.2.3.7 OnderzoeksresultatenHerintreding in de zorgsectorVeranderingen in het beroep van verpleegkundige9.2.4 Arbeidskosten9.3 Beleidsvoornemens9.3.1 Convenanten ArbeidsmarktbeleidJaarplannen CAZ en CAWJ 20019.3.2 Speerpunten arbeidsmarktbeleid9.3.2.1 Ziekteverzuim/WAO/reïntegratie9.3.2.2 Arboconvenanten9.3.2.3 Initiële opleidingen9.3.2.4 Instroom, doorstroom en behoud allochtoon personeel9.3.2.5 Werving verpleegkundigen en verzorgenden van buiten
de EER9.3.2.6 Herintreding9.3.2.7 Terugdringing verloop en uitbreiding arbeidsduur9.3.2.8 Regionale structuur9.3.2.9 Onderzoek in uitvoering9.3.3 MDW-traject toetredingsbelemmeringenHOOFDSTUK 10 FINANCIERING10.1 Terreinbeschrijving10.2 AWBZRaming 2000 en 200110.3 Ziekenfondswet10.3.1 ZiekenfondsbudgetteringModelaanpassingen per 1 januari 2000Uitgezet onderzoek in 200010.3.2 ZiekenfondsverzekeringRaming 2000 en 2001Afschaffen nominale premie voor ziekenfondsverzekerden
tot 18 jaar.Grotere verschillen tussen nominale premies10.4 Particuliere ziektekostenverzekeringDe omslagbijdrage WTZTekort 2001 en eerdere jarenVoorziening10.5 Overheid10.6 Eigen betalingen en overige financieringIntramurale eigen bijdragen AWBZVervolgtraject Belastbaar inkomen in het Bijdragebesluit
zorgTREFWOORDENREGISTER
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27401Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 585 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 401Zorgnota 2001nr. 2NOTAINHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 INLEIDING111.1Beleidsagenda111.1.1Inleiding11 1.1.2VWS en zijn omgeving111.1.3Activiteiten in 200116 1.1.4Bestuurlijke vormgeving25 1.1.5Toezicht en inspectie271.2Sectoroverstijgende thema's27 1.2.1De patiënt in het centrum
van het volksgezondheidsbeleid271.2.2Sturing en verantwoordelijkheidsverdeling281.2.3ICT in de zorg30 1.3Financieel beleid op hoofdlijnen33    HOOFDSTUK 2 GEZONDHEIDSBEVORDERING EN -BESCHERMING392.1Terreinbeschrijving392.2Gezondheidsbeleid
in uitvoering40 2.2.1Openbare gezondheidszorg40 2.2.2De bevordering
van langer gezond leven42 2.2.3Infectieziektebestrijding482.2.4Programmatische preventie512.2.5Voedselveiligheid53 2.2.6Arbeid en gezondheid56 2.2.7Milieu en Gezondheid562.2.8Veiligheid (consumenten)
producten572.2.9Patiëntenbeleid58 2.2.10Onderzoeks- en Researchbeleid
(PEO)60 2.2.11Gezondheidsonderzoek vuurwerkramp Enschede/zorgnota61    HOOFDSTUK 3 CURATIEVE SOMATISCHE ZORG633.1Terreinbeschrijving63 3.2Evaluatie683.2.1Toegankelijkheid van de
zorg683.2.2Meerjarenafspraken703.2.3Kwaliteitsbeleid71 3.2.4Beroepen in beweging72 3.2.5Honorering medisch specialisten743.2.6Kraamzorg74 3.2.7Farmaceutische zorg743.2.8Wet op bijzondere medische verrichtingen753.2.9Orgaandonatie76 3.2.10Huisartsen773.2.11Ambulancezorg78 3.2.12Zittend ziekenvervoer783.2.13Financieel beleid79 3.3Beleidsvoornemens793.3.1Inleiding79 3.3.2Toegankelijkheid van de zorg81 3.3.3Organisatie van de zorg823.3.4Bekostiging van de zorg87 3.3.5Kwaliteit en doelmatigheid van de zorg89 3.3.6ICT903.3.7Beroepen en opleidingen91 3.3.8Bijzondere aspecten curatieve zorg94 3.3.9Bouw983.3.10Financieel beleid98    HOOFDSTUK 4 FARMACEUTISCHE
HULP, MEDISCHE HULPMIDDELEN EN LICHAAMSMATERIALEN1014.1Terreinbeschrijving1014.1.1Geneesmiddelen101 4.1.2Medische hulpmiddelen102 4.1.3Lichaamsmaterialen en biotechnologie103 4.2Evaluatie1044.2.1Geneesmiddelenbeleid104 4.2.2Medische hulpmiddelen107 4.2.3Lichaamsmaterialen en biotechnologie108 4.3Beleidsvoornemens1094.3.1Geneesmiddelen109 4.3.2Hulpmiddelen1134.3.3Lichaamsmaterialen
en biotechnologie115   HOOFDSTUK 5 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG,
VERSLAVINGSZORG EN MAATSCHAPPELIJKE OPVANG1175.1Terreinbeschrijving117 5.2Evaluatie1205.2.1Wachtlijsten120 5.2.2Versterken eerstelijns-GGZ121 5.2.3Kinder- en jeugdpsychiatrie:
logeerfunctie en gehandicapten121 5.2.4Zorg op maat, zorgvernieuwing
en PGB122 5.2.5Wet BOPZ: stand van zaken wetswijzigingen122 5.2.6Preventie en psychische arbeidsongeschiktheid: terugblik123 5.2.7Maatschappelijke
opvang en openbare GGZ123 5.2.8Verslavingszorg herijkt en Resultaten
scoren124 5.2.9Overlastbeleid verslaafden1245.2.10Kwaliteit en
doelmatigheid in de GGZ1245.2.11Meerjarenafspraken zelfstandig gevestigde
psychiaters125 5.2.12Benchmarking in de GGZ1265.3Beleidsvoornemens126 5.3.1Inleiding1265.3.2Intensivering forensische psychiatrie1265.3.3Versnellen realisatie Beleidsvisie GGZ1275.3.4Psycho-gerontogische
problematiek: GGZ-zorg aan ouderen127 5.3.5Nazorg psychische gevolgen
ramp Enschede128 5.3.6Wachttijden/aanvullende productie1285.3.7Versterking
eerstelijns-GGZ: vooruitblik1285.3.8Indicatiestelling in de GGZ128 5.3.9Wet BOPZ: voorgenomen wetswijzigingen129 5.3.10Preventie:
vooruitblik129 5.3.11Diversiteitsbeleid en cliëntgerichte hulpverlening129 5.3.12Vermaatschappelijking1305.3.13Strafrechtelijke Opvang
Verslaafden en overlastbeleid130 5.3.14Wijziging welzijnswet1315.3.15Kwaliteit en doelmatigheid in GGZ: vooruitblik131   HOOFDSTUK 6 GEHANDICAPTENZORG1336.1Terreinbeschrijving133 6.2Evaluatie1366.2.1Dagbesteding
ernstig gehandicapten1366.2.2Dagbesteding gericht op arbeid1376.2.3Kleinschaligheid – transformatie infrastructuur1386.2.4Arbeidsmarktbeleid138 6.2.5Persoonsgebonden budget138 6.2.6Voortgang bouw139 6.2.7Licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen (LVG)1396.3Beleidsvoornemens140 6.3.1Plan van aanpak wachtlijsten 2000, 2001 en 20021406.3.2Kwaliteitsontwikkeling1436.3.3Persoonsgebonden budget145 6.3.4Flexibilisering zorgaanspraken lichamelijk gehandicapten1456.3.5Indicatiestelling146 6.3.6Vraagsturing: bekostiging en zorgzwaarte/ketenbenadering1466.3.7Informatievoorziening ZRS/RIVM1476.3.8Benchmarking147 6.3.9Woonzorgstimulering en transformatie infrastructuur148 6.3.10Werkdruk149   HOOFDSTUK 7 VERPLEGING, VERZORGING EN OUDEREN1517.1Terreinbeschrijving1517.2Evaluatie153 7.2.1Indicatiestelling1537.2.2Persoonsgebonden budget (PGB)154 7.2.3Nieuwe financiering thuiszorg154 7.2.4Modernisering Ouderenzorg155 7.2.5Najaarsakkoord 1998 en Voorjaarsakkoord 1999156 7.2.6Resultaten Taskforce1567.3Beleidsvoornemens157 7.3.1Inzet middelen
2001 en verdere jaren157 7.3.2Verdere aanpak wachtlijsten en werkzaamheden
Taskforce158 7.3.3PGB1607.3.4Thuiszorg160 7.3.5Geneesmiddelen
en hulpmiddelen als aanspraak in de verzorgingshuizen1607.3.6Benchmarking1627.3.7Woonzorgstimuleringsregeling162   HOOFDSTUK 8 BEHEER ZORGVERZEKERINGEN1658.1Terreinbeschrijving165 8.2Evaluatie1688.2.1Zelfstandigen
in de Ziekenfondswet1698.2.2Regresrecht AWBZ en Ziekenfondswet1698.2.3Zelfstandige bestuursorganen in de topstructuur van de zorgsector169 8.2.4Reserves ziekenfondsen1708.2.5Grensoverschrijdende zorg1708.3Beleidsvoornemens171 8.3.1Modernisering en verzelfstandiging
toezicht zorgverzekeringen1718.3.2Versterking van de rol van zorgverzekeraars1728.3.3Vrijwillige AWBZ-verzekering1748.3.4Terugdringen van
de administratieve lasten in de zorg174    HOOFDSTUK
9 ARBEIDSMARKTBELEID1759.1Terreinbeschrijving1759.2Evaluatie176 9.2.1Arbeidsmarktmiddelen1769.2.2Convenanten Arbeidsmarktbeleid1789.2.3Speerpunten arbeidsmarktbeleid1799.2.4Arbeidskosten186 9.3Beleidsvoornemens1869.3.1Convenanten Arbeidsmarktbeleid1869.3.2Speerpunten arbeidsmarktbeleid1879.3.3MDW-traject toetredingsbelemmeringen191   HOOFDSTUK 10 FINANCIERING19310.1Terreinbeschrijving193 10.2AWBZ19510.3Ziekenfondswet19710.3.1Ziekenfondsbudgettering19710.3.2Ziekenfondsverzekering198 10.4Particuliere ziektekostenverzekering202 10.5Overheid20510.6Eigen betalingen en overige financiering205    Trefwoordenregister211   BIJLAGE
1 FINANCIËLE TOELICHTINGB41.1InleidingB4 1.2Financiële kerncijfers zorguitgaven en Budgettair Kader
ZorgB4 1.3Mutaties in de netto BKZ-uitgavenB5 1.4Uitgavenontwikkeling
naar hoofdstukB11 1.5Mutaties in het Budgettair Kader ZorgB11 1.6Realisatie van
de in de Zorgnota 2000 opgenomen maatregelenB12 1.7Aansluiting met
de ontwerp-begroting VWS 2001B13    BIJLAGE 2 GEZONDHEIDSBEVORDERING EN -BESCHERMINGB142.1PEO-beleid (projecten, experimenten en onderzoek)B14 2.2Thema: Arbeid
en gezondheidB142.3Thema: Etnische minderhedenB17 2.4Thema: OuderenB19 2.5Thema: wachtlijstenB21 2.6Tot slotB23    BIJLAGE 3 CURATIEVE SOMATISCHE ZORGB24   BIJLAGE 4 FARMACEUTISCHE HULP, MEDISCHE HULPMIDDELEN EN LICHAAMSMATERIALENB264.1CapaciteitB26 4.2Voorschriften per verzekerdeB26 4.3Kosten per verzekerdeB264.4Kosten per voorschriftB27 4.5Voorschriften en basisvergoeding WTG-artikelen
per verzekerdeB274.6Voorschriften per verzekerde naar leeftijd en geslachtB28 4.7Geneesmiddelenkosten naar hoofdgroepenB28 4.8Receptregelvergoeding:
opbouw en ontwikkeling,1996–2000B29 4.9Realisatie en raming uitgaven
farmaceutische hulpB29 4.10Deelmarkten medische hulpmiddelenB30    BIJLAGE 5 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG, VERSLAVINGSZORG, MAATSCHAPPELIJKE
OPVANGB315.1Ontwikkelingen in het aanbodB315.2Ontwikkelingen in de zorgvraagB33   BIJLAGE 6 GEHANDICAPTENZORGB356.1Verpleeg-
of verzorgingsdagenB35 6.2Overige kerngegevensB35    BIJLAGE 7 VERPLEGING, VERZORGING EN OUDERENB377.1Enkele kerngegevensB377.2Eigen bijdragen thuiszorg 2000B377.3Ontwikkeling tarieven en productieafspraken 2000 thuiszorgB38 7.4MeerjarenafsprakenB39   BIJLAGE 8 BEHEER
ZORGVERZEKERINGENB408.1Achtergrondinformatie
zorgverzekeraarsB408.2UitgavenontwikkelingB41    BIJLAGE 9 ARBEIDSMARKTBELEIDB44   BIJLAGE 10 FINANCIERINGB50   BIJLAGE 11 INFORMATIEVOORZIENING ZORGNOTAB5811.1InleidingB58 11.2Algemene themasB5811.3RealisatieB60 11.4VerantwoordingB62   BIJLAGE
12 BOUWBELEID, BOUWKADERS EN CAPACITEITEN INSTELINGENB6512.1Planning- en bouwbeleidB6512.1.1InleidingB65 12.1.2UitgangspuntenB6512.1.3Ontwikkelingen in het beleidB6612.1.4Meldingsregeling instandhoudingsbouwB7112.2Budgettaire gevolgen planning-
en bouwbeleidB7212.2.1InleidingB72 12.2.2Bouwkaders instandhoudingsbouwB72 12.2.3Bouwkaders uitbreidingsbouwB74 12.2.4Het bouwprogramma
1999–2002B74 12.2.5Ramingen meldingsbouwB7712.2.6Bouwcijfers
op de aanvullende postB7812.2.7De investeringskosten van het bouwprogrammaB7812.2.8Investeringen in academische ziekenhuizenB7912.3Overige onderwerpenB79 12.3.1Waarborgfonds en rentenormeringB79 12.3.2Verbetering
van informatievoorziening bouwB81 12.3.3Modernisering jaarverslaggevingB82    BIJLAGE 13 RESERVES INSTELLINGENB83   BIJLAGE 14 FINANCIËLE MUTATIES PER SECTOR
SINDS ZORGNOTA 2000B88   BIJLAGE 15 GEBRUIKTE TERMEN EN HUN BETEKENISB240   BIJLAGE 16 LIJST
MET AFKORTINGENB252Leeswijzer Zorgnota 2001Na deze leeswijzer komt in hoofdstuk 1 de beleidsagenda van VWS aan bod.
Vervolgens komen in afzonderlijke hoofdstukken de verschillende zorgsectoren
aan de orde (hoofdstuk 2 tot en met 7). De hoofdstukken 3 tot en met 7 zijn
uniform van opzet: ze beginnen met een terreinbeschrijving, bevatten vervolgens
een paragraaf met een evaluatie van het beleid van de afgelopen jaren en eindigen
met een paragraaf beleidsvoornemens.In de paragraaf evaluatie staan de beleidsprestaties op het betreffende
terrein. De paragraaf beleidsvoornemens schetst de voor de komende periode
ingezette ontwikkeling van het beleid. Hierbij speelt de nadere uitwerking
van de meerjarenafspraken voor 2001 een belangrijke rol.De hoofdstukken 8, 9 en 10 zijn sectoroverstijgend. Zij beschrijven respectievelijk
de onderwerpen beheer zorgverzekeringen, arbeidsmarktbeleid en financiering
van de zorg.Bij de Zorgnota zijn ook bijlagen uitgebracht, gesplitst in een A-, B-,
C- en D-gedeelte. De A-bijlagen horen bij de zorginhoudelijke hoofdstukken
2 tot en met 7; daarin staan onder meer kerncijfers over de deelsectoren.
De nummeringen van de A-bijlagen komt dan ook overeen met de hoofdstuknummers
uit de Zorgnota.In de B-bijlagen komen sectoroverstijgende onderwerpen aan de orde, zoals
het bouwbeleid. De C-bijlage heeft betrekking op de wijzigingen in uitgaven
en financiering per sector sinds de Zorgnota 2000. In de D-bijlage zijn de
lijst met gebruikte termen en de lijst met afkortingen opgenomen. HOOFDSTUK 1 INLEIDINGIn dit hoofdstuk geven wij de hoofdlijnen van ons beleid
weer. Voor het eerst presenteren wij deze hoofdlijnen in een beleidsagenda.
De beleidsagenda treft u aan in paragraaf 1.1. Deze tekst is ook terug
te vinden in de ontwerpbegroting VWS 2001. Een tweetal sectoroverstijgende
thema's – patiënten- en consumentenbeleid en de ontwikkelingen
in de sturing van de zorg – wordt nader uitgewerkt in paragraaf 1.2.
Vervolgens worden in paragraaf 1.3 de financiële hoofdlijnen van
het beleid samengevat.1.1 Beleidsagenda1.1.1 Inleiding'Zorg voor mensen in een gezonde samenleving' is het motto van het ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het Regeerakkoord 1998 brengt
het toenemende maatschappelijke belang van gezondheid, welzijn en sport duidelijk
tot uitdrukking. Investeren in de kwaliteit van de samenleving, in het behouden
en verbeteren van een goede gezondheid en in het tijdig verlenen van goede
zorg, is het uitgangspunt van ons beleid.De Nederlandse samenleving kenmerkt zich in deze tijd door enkele belangrijke
ontwikkelingen. Individualisering, verandering van de bevolkingssamenstelling,
economische voorspoed, een steeds sterkere internationale context en toenemende
technologische ontwikkelingen drukken een stempel op onze samenleving. Vanuit
de kansen en bedreigingen die uit deze ontwikkelingen voortvloeien, presenteren
wij in deze beleidsagenda onze activiteiten voor de nabije toekomst.Halverwege deze kabinetsperiode blikken wij terug op de stappen die gezet
zijn en kijken wij vooruit naar de komende twee jaar. In die komende twee
jaar willen wij, naast het verder aanpakken van bestaande knelpunten, de fundamenten
leggen voor een hervorming van het besturings- en verzekeringsstelsel van
de gezondheidszorg, zodat het systeem bestand zal zijn tegen de bovengenoemde
ontwikkelingen.Deze beleidsagenda geeft de hoofdlijnen van het te voeren beleid aan,
voorzover deze betrekking hebben op de zorg (het BKZ). De verdere hoofdstukken
geven gedetailleerder onze voornemens voor komend jaar weer. In het Algemeen
Deel van de Memorie van Toelichting van de Begroting 2001 is de integrale
beleidsagenda opgenomen. Daarin wordt ook aandacht besteed aan onze beleidsvoornemens
voorzover deze betrekking hebben op de budgetdisciplinesector 'rijksbegroting-eng'.1.1.2 VWS en zijn omgeving1.1.2.1 TerugblikHet kabinet is nu halverwege deze regeerperiode. Veel voornemens uit het
regeerakkoord zijn op de rails gezet; een aantal plannen staat nog in de steigers.
Soms zijn we te kort bezig om concrete resultaten te kunnen vaststellen. Ook
de laatste jaren van deze kabinetsperiode zal het regeerakkoord – de
meerjarige beleidsagenda van het kabinet – richtinggevend zijn bij het
vormgeven van ons beleid en de prioriteiten die wij stellen. De gunstige economische
situatie biedt ons de ruimte tot versnelde en zelfs extra intensiveringen,
waardoor doelen eerder bereikt kunnen worden. In tabel 1.1 geven wij een overzicht
van de intensiveringen in 2001 en 2002. Het gaat daarbij in de eerste plaats
om middelen die reeds bij regeerakkoord zijn gereserveerd voor onze sectoren.
Daarnaast is dit jaar besloten tot omvangrijke additionele intensiveringen.
Met de inzet van deze middelen trachten wij een forse reductie van de wachtlijsten
te bereiken. Voor de aanpak van de wachtlijsten en de wachttijden zijn met de branche- en koepelorganisaties, binnen de context van de meerjarenafspraken,
gedetailleerde afspraken gemaakt over de prestaties die gaan worden geleverd.
Zo stellen wij de extra middelen voor de sector verpleging en verzorging en
de gehandicaptensector alleen beschikbaar voor de aanbieders als zij de productieafspraken
die zij met de zorgkantoren maken, daadwerkelijk omzetten in capaciteit: boter
bij de vis. De afrekening zal geschieden op basis van de feitelijk geleverde
zorg. Ook in de cure-sectoren en de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) zal
het uitgangspunt zijn dat met het extra geld meer zorg dient te worden geleverd.
Het moet duidelijk zijn dat extra investeringen in bijvoorbeeld het terugdringen
van wachttijden, er inderdaad toe leiden dat meer mensen binnen acceptabele
tijden die zorg ontvangen waaraan zij behoefte hebben. Om dat goed te kunnen
beoordelen wordt dit jaar een registratiesysteem ontwikkeld waarmee wachtlijsten
in de verschillende sectoren in kaart kunnen worden gebracht (voor de sector
verpleging en verzorging is de omvang van de wachtlijst recent in kaart gebracht)
en in de tijd kunnen worden gevolgd. Met de betrokken brancheorganisaties
zullen vervolgens aanvullende afspraken worden gemaakt over het beschikbaar
stellen van informatie en de verantwoordingsplicht over de inzet van gelden.
De verantwoording zal de inzet van alle middelen betreffen: niet alleen de
intensiveringen, maar de volledige instellingsbudgetten. Duidelijk moet zijn,
én blijven, dat het geld de zorg volgt. Overigens tekent zich de ontwikkeling
af dat niet zozeer budgettaire grenzen als wel tekorten op de arbeidsmarkt
het knelpunt vormen bij het kunnen leveren van de gevraagde zorg. Dat brengt
ons bij onze tweede beleidsprioriteit: de vermindering van de werkdruk van
de beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg. Wij zullen alles doen wat in
ons vermogen ligt om de sector aantrekkelijk te houden om te gaan werken.
Zorg is, en blijft immers mensenwerk en de kwaliteit van de gezondheidszorg
wordt in belangrijke mate bepaald door de arbeidssatisfactie van de medewerkers.
Voldoende gekwalificeerd personeel is onontbeerlijk voor het realiseren van
de extra zorg die nodig is om de te lange wachtlijsten in de zorg te bestrijden.
Wij werken aan een instrument om beleidsprestaties vast te kunnen stellen.
Er wordt een algemene indicator voor werkdruk ontwikkeld die voor alle sectoren
kan worden ingezet. Om de werkdruk van huisartsen te verminderen is geld beschikbaar
voor de dienstenstructuur en praktijkondersteuning.Naast de inzet van middelen voor de wachtlijsten en de werkdruk is veel
extra geld beschikbaar voor uitgaven aan geneesmiddelen en voor ICT.Onze prioriteiten richten zich niet louter op het inzetten van financiële
middelen. In een aantal gevallen gaat het vooral om een betere vormgeving
van het beleid. Het kabinet zal het komende jaar dan ook veel energie steken
in het verbeteren van de organisatie en de besturing van de zorg, de kinderopvang,
de jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg. Een gezamenlijke aanpak met bestuurlijke
partners en maatschappelijke organisaties is hierbij noodzakelijk. In paragraaf 1.1.4
geven wij aan welke verdere aanpassingen op het bestuurlijk vlak ons op langere
termijn voor ogen staan. Hieronder gaan wij eerst in op de context van ons
beleid.1.1.2.2 De rol van het individuBurgers zijn in de afgelopen jaren zelfbewuster en kritischer geworden.
Ze verlangen, of eisen zelfs, zeggenschap over hun eigen leefsituatie. Deze
houding gaat gepaard met een verdergaande individualisering, en in het verlengde
daarvan, een toenemende diversiteit aan verlangens, voorkeuren en behoeften.
De rijke verscheidenheid aan nationaliteiten, culturen en mensen in Nederland
vergroot deze heterogeniteit. Dit is een belangrijk uitgangspunt voor ons
beleid. De introductie van het persoonsgebonden budget en de snelle uitbreiding
daarvan is een voorbeeld van de wijze waarop wij inspelen op de wens van het
individu: een grotere keuzevrijheid. Bij de modernisering van de AWBZ staat
een sterkere vraaggerichtheid centraal. Eveneens moet in de jeugdzorg en de
kinderopvang een herdefiniëring van de rollen en de verantwoordelijkheden
tot meer op het individu toegesneden zorg of opvang leiden. Ook in het sociaal
beleid nemen wij een complex van maatregelen en activiteiten die werkelijke
participatie van burgers moeten bevorderen, ook van hen die dat minder makkelijk
afgaat.Niet alleen op het niveau van de individuele burger of zorggebruiker wil
het kabinet tegemoet komen aan de behoefte van mensen om zelf invulling te
geven aan hun leefsituatie. Ook op landelijk niveau vraagt de mondige burger
om inspraak en eventueel om aanpassingen in het beleid. Wij stimuleren dat
en doen ook in toenemende mate een beroep op patiënten- of cliëntenorganisaties
bij het vormgeven van het beleid. Wij doen dat bijvoorbeeld bij het maken
van de meerjarenafspraken op landelijk niveau, maar ook bij het regionaal
toedelen van de beschikbare AWBZ-middelen en bij het ontwikkelen van de regiovisie.
De bestuurlijke samenstelling van cliëntenorganisaties wisselt echter
nogal eens. Daardoor kampen deze organisaties soms met een gebrek aan continuïteit
in kennis. Wij vinden het daarom van groot belang deze organisaties goed te
faciliteren. Om die reden hebben wij het convenant met het Interprovinciaal
Overleg (IPO) en de Nederlandse Patiënten- en Consumentenfederatie ondertekend.
Dit convenant beoogt een versterking van de positie van de patiënt op
regionaal niveau. Begin 2001 zullen wij daar in een brief over het patiënten-
en consumentenbeleid nader op ingaan.1.1.2.3 Nederland vergeleken met andere landenRecente publicaties van de OESO1 enWHO2 hebben het bestaan vanaanzienlijke internationale verschillen
in gezondheid en zorg bevestigd. Nederland scoort daarbij op sommige onderdelen
beter en op andere slechter dan landen, die in sociaal-economische opzicht
redelijk met ons land vergelijkbaar zijn. De relatief langzaam toenemende
levensverwachting van Nederlandse vrouwen en de enigszins stagnerende daling
van onze zuigelingensterfte zijn voorbeelden van gezondheidsaspecten die om
verklaring en actie vragen.Vermijdbare sterfte wordt door veel verschillende factoren bepaald, uiteenlopend
van leefstijlfactoren, sociale factoren en omgevingsfactoren tot directer
aan zorggebruik gerelateerde invloeden. Bij veranderingen in de levensverwachting
spelen vooral leefstijlfactoren zoals voeding, roken, alcoholgebruik en lichaamsbeweging
een rol. De WHO stelt bovendien dat de gezondheid en het welzijn van mensen
overal in de wereld afhangt van de kwaliteit en de toegankelijkheid van de
gezondheidszorg en voegt daar aan toe dat er in veel landen, ook in Nederland,
nog onbenutte kansen liggen.Enige maanden geleden analyseerde de OESO de financiering en de organisatie
van onze zorg. Daarbij komt Nederland er gemiddeld goed vanaf. Wel vindt de
OESO dat verzekeraars meer ruimte moeten krijgen om meer zorg te contracteren,
als de wachttijden voor geïndiceerde zorg onaanvaardbaar lang blijven.
In een recent verschenen rapport van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid3 over onze verzorgingsstaat werden al relevante aspecten
van ons zorgstelsel vanuit een internationale sociale context besproken. Hieruit
bleek ook dat Nederland in vergelijking met andere landen gunstig scoort op
toegankelijkheid van het zorgstelsel en op de gezondheidssituatie in het algemeen.De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ)4
concludeerde enige tijd geleden dat er sprake is van een sterker wordende
invloed van de Europese Unie op het gebied van de gezondheidszorg, bijvoorbeeld
ten aanzien van medicijnen, apparatuur en hulpmiddelen, opleidingen en arbeidsvoorwaarden.
Ook dit maakt het scheppen van een helder internationaal perspectief belangrijk.
Een aantal rapporten en studies – onder meer die van de OESO en de WHO –
vormt hiertoe een belangrijke inspiratiebron. Door vergelijkingen
met andere landen wordt ons immers duidelijk wat wij goed doen en wat wij
beter moeten gaan doen. Wij moeten leren van de ervaringen van omringende
landen. Wij zijn daarom van plan om de eerdergenoemde internationaal vergelijkende
rapporten naast elkaar te leggen en grondig te analyseren. Het resultaat daarvan
zal rond de jaarwisseling aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Overigens
bevat ook het Sociaal en Cultureel Rapport, dat in september verschijnt, veel
internationale vergelijkingen die van belang zijn voor de context waarin wij
ons beleid gestalte geven. De vergelijking met het buitenland geeft daarnaast
aan dat volksgezondheidsbeleid en gezondheidsbevordering meer aandacht verdienen.
Het accent in discussies ligt vaak sterk op voorzieningen, waarbij gemakkelijk
over het hoofd wordt gezien dat met gezondheidsbescherming en bevordering
(ook) nog veel winst is te boeken. Deze beleidsagenda speelt daarop in. Voor
het bevorderen van de algemene gezondheidstoestand van de bevolking neemt
de invloed van goede zorgvoorzieningen enigszins af. Voor zieken, met name
chronisch zieken, ouderen en gehandicapten, blijft de betekenis van een goede
gezondheidszorg daarentegen onverminderd hoog.1.1.2.4 De gevolgen van economische voorspoedDe economische groei in Nederland is nu al een aantal jaren achtereen
uitzonderlijk hoog. Veel bedrijven, organisaties en instituties draaien al
lange tijd 'op volle toeren'. Van de medewerkers wordt elke dag een grote
betrokkenheid en een hoge inzet verwacht. Een goede gezondheid van de bevolking
is in dat licht een belangrijke voorwaarde voor economische groei. Ook de
Wereldbank deelt deze mening en getuigt van een veranderende visie op gezondheid
en gezondheidszorg. Wereldwijd wordt de gezondheidszorg steeds minder gezien
als een kostenpost en steeds meer als een nuttige investering. Ook in Nederland
tekent zich deze omslag in het denken af. De huidige economische situatie
wordt gekenmerkt door aan de ene kant een krappe arbeidsmarkt en aan de andere
kant een hoog ziekteverzuim en een groot aantal arbeidsongeschikten. Gezondheidsbevordering
en preventie, en zonodig goede curatieve zorg, leveren een belangrijke bijdrage
aan het oplossen van deze knelpunten. Dit verklaart ook de grote belangstelling
van werkgevers voor een goede, op de vraag toegesneden volksgezondheid- en
gezondheidszorgbeleid.De gunstige economische omstandigheden hebben ook gevolgen voor het beleid
dat het kabinet wil voeren. Zo brengt de groei van de welvaart steeds meer
voorzieningen en activiteiten binnen het bereik van steeds meer mensen. In
materiële zin lijken er voor velen geen belemmeringen te zijn om behoeften
te bevredigen; mensen kopen wat ze willen hebben. Deze ervaringen worden ook
op de overheid geprojecteerd: zodra er een behoefte aan zorg ontstaat –
door ziekte, gebrek, of anderszins – eist de burger dat adequaat in
die zorgbehoefte wordt voorzien. Cliënten en patiënten ervaren het
ontbreken van voldoende keuzemogelijkheden steeds meer als een gebrek en burgers
accepteren niet langer dat zorg niet tijdig wordt geleverd. Burgers eisen
dat hun verwachtingen worden waargemaakt, of anders gezegd: burgers eisen
waar voor hun (premie-) geld, desnoods bij de rechter. Ook werkgevers zoeken
nieuwe wegen om snelle en adequate zorg voor zieke en arbeidsongeschikte werknemers
te kunnen waarborgen. Budgettaire beperkingen worden daarbij steeds minder
als verklaring voor uitblijvende zorg geaccepteerd. 'Er is geld op zoek naar
zorg', wordt steeds vaker gehoord.Er is echter een toenemende spanning tussen de vraag naar zorgen welzijnsdiensten
en onze mogelijkheden om hieraan, op basis van de huidige collectieve financiering,
tegemoet te komen. Deze spanning vraagt om beleid dat méér wordt
gestuurd door de reële vraag dan door de wens om de kosten zoveel mogelijk
te beperken. Anders gezegd: de capaciteit moet dichter bij de
vraag worden gebracht. Doen wij dat niet, dan dreigt de ontwikkeling van een
alternatief privé-gefinancierd aanbod naast het collectief gefinancierde
zorgaanbod. Tegelijkertijd blijft de doelmatigheid van de zorgverlening een
cruciale voorwaarde om de uitgaven te beheersen en zodoende de essentiële
zorg voor iedereen bereikbaar te houden. Dit geldt ook bij een meer door de
vraag gestuurde capaciteitsontwikkeling.De huidige economische groei heeft ook een schaduwzijde. De krapte op
de arbeidsmarkt en de oplopende werkdruk voor de medewerkers in de gezondheidszorg
zijn daar voorbeelden van. Pijnlijker is dat door de voor velen toegenomen
welvaart het contrast tussen hen die meegroeien en degenen voor wie dat moeilijker
is, scherper wordt. Een samenleving met een hoge sociale kwaliteit moet de
ruimte bieden aan alle burgers om daarin een rol te spelen. Investeringen
in de sociale infrastructuur, in jeugd, minderheden en achterstandswijken
zijn daarom naar onze mening van groot belang. Gelukkig bieden de economische
omstandigheden ook de ruimte om extra geld in te zetten om de participatie
en integratie van deze mensen in de samenleving te bevorderen. Het gaat daarbij
ook om het verkleinen van sociaal-economische (gezondheids-)verschillen door
een combinatie van direct gezondheidsbeleid en facetbeleid (onderwijs, huisvesting,
milieu, leefomgeving en inkomen). Dat vereist een actieve, open opstelling
naar andere beleidsterreinen en het maken van afspraken om te komen tot optimale
onderlinge afstemming. Het kabinet heeft hiertoe extra geld vrijgemaakt voor
onder meer vroeg- en voorschoolse educatie, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg
en algemeen maatschappelijk werk.1.1.3 Activiteiten in 2001In deze paragraaf gaan wij nader in op onze activiteiten en voornemens
in de komende jaren. In paragraaf 1.1.3.1 gaan wij in op het volksgezondheidsbeleid.
Onze voornemens ten aanzien van de gezondheidszorg bespreken wij in paragraaf 1.1.3.2.
Hierbij wordt ook aandacht besteed aan de informatievoorziening, technologische
ontwikkelingen en de arbeidsmarktbeleid.1.1.3.1 Volksgezondheid: naar een gezondere bevolkingDe onderwerpen waar VWS voor staat, raken alle inwoners van ons land.
Gezondheid staat bij hen hoog op de agenda. Een goede gezondheid is van vele
factoren afhankelijk, erfelijke factoren, maar ook gedrags- en sociale factoren.
In een goed volksgezondheidsbeleid is aandacht voor al deze factoren afzonderlijk
en in hun onderling verband van belang. Onvermijdelijk is dat mensen ondanks
dit beleid toch op zorgvoorzieningen zijn aangewezen. De aandacht daarvoor
lijkt wel eens de aandacht voor volksgezondheid in het algemeen te overschaduwen.
In deze beleidsagenda wordt mede daarom het onderscheid nog eens extra belicht.
Eerst bespreken wij het volksgezondheidsbeleid, te weten het beleid gericht
op het bevorderen van de algemene gezondheidstoestand, het bevorderen van
gezond gedrag, het wegnemen of terugdringen van gezondheidsbedreigende factoren
en het waar mogelijk beschermen tegen schadelijke invloeden. Daarbij hanteren
wij twee uitgangspunten: het behouden van reeds behaalde gezondheidswinst
en het versterken van de aandacht voor gebieden met de grootste nog te behalen
gezondheidswinst.Eerst enkele kenmerken van preventie en gezondheidsbevordering: preventie
maatregelen komen niet altijd op basis van een specifieke vraag tot stand.
Zij zijn niet voor elk individu even effectief, maar voor de bevolking als
geheel leveren zij een grote gezondheidswinst op. Voorts is preventie
per Qaly (Quality adjusted life year) relatief goedkoop. In het gezondheidszorgbeleid
gaat het vervolgens om de kwaliteit, kwantiteit en financiering van de zorgvoorzieningen.Een goede volksgezondheid is om individuele, sociale, en economische redenen
van belang. Wat de laatste betreft, geldt dat het behouden en bevorderen van
de gezondheid van werkenden een gedeelde verantwoordelijkheid is van de overheid,
werkgevers, werknemers, arbodiensten en de preventieve en curatieve gezondheidszorg.
Wij streven naar een verdere integratie van preventie, begeleiding, behandeling
en reïntegratie van (zieke) werknemers. Daarbij richten wij ons op de
volgende activiteiten: het verbeteren van de samenwerking tussen de arbosector
en de preventieve en curatieve zorgsector; op een toegankelijke kennisinfrastructuur;
op een verdere professionalisering van de bedrijfs- en verzekeringsgeneeskunde;
op het versterken van de positie van chronisch zieken en arbeidsgehandicapten
op de arbeidsmarkt; en op het stimuleren van gezondheidsbevordering op de
werkplek.Er is vaak een relatie tussen ziekteverzuim en psychische aandoeningen.
Maar er is nog weinig bekend over preventie, zorg, begeleiding en reïntegratie
bij ziekte of uitval uit arbeid om psychische redenen. Daarom hebben we, samen
met staatssecretaris Hoogervorst van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de
Commissie Psychische Arbeidsongeschiktheid – onder leiding van mr. J.P.H.
Donner – ingesteld. Deze commissie analyseert dit vraagstuk en zorgt
ervoor dat betrokken partijen afspraken voor verbetering maken. Een eerste
analyse van de problematiek is inmiddels verschenen. De commissie werkt intussen
met alle betrokkenen verder aan meerjarenafspraken op dit terrein.Uit internationaal vergelijkende studies blijkt dat er grote verschillen
in de levensverwachting van de bevolking tussen landen zijn, maar ook binnen
landen. Zo blijkt uit nationale studies dat er in Nederland nog steeds relatief
grote sociaal-economische gezondheidsverschillen zijn. Mensen met een lage
opleiding leven gemiddeld 3,5 jaar korter dan mensen met een hogere opleiding.
Bovendien brengen laagopgeleiden bijna twaalf jaar minder door in goede gezondheid
dan hoger opgeleiden. In bepaalde wijken van grote steden concentreren zich
groepen met een gezondheidsachterstand. Met name bij allochtonen is deze concentratie
zichtbaar. Voor de Volksgezondheidstoekomst Verkenningen (VTV 2002) wordt
de gezondheid van de bevolking in de grote steden in kaart gebracht. Tevens
gaan wij na op welke wijze gezondheidsbeleid een plaats kan krijgen in het
grotestedenbeleid. Eerder, in het najaar van 2000, zal de Commissie Albeda
ons adviseren hoe wij de verschillen in gezondheid tussen sociaal-economische
klassen kunnen verkleinen. Daarbij gaat het niet alleen om VWS-beleid, maar
vooral om zaken als onderwijs, werk, inkomen en woon- en leefomgeving.De grote verschillen geven aan hoe belangrijk het is om gezond gedrag
te stimuleren. Daarbij gaat het om meer bewegen, niet roken, matig alcoholgebruik,
veilig vrijen, gezonde voeding en veiligheid in en rond het huis.De hoeveelheid lichaamsbeweging neemt met name bij jongeren tussen de
twaalf en de achttien drastisch af. Terwijl bewezen is dat beweging goed is
voor lijf en leden, voldoet slechts 30% van de Nederlandse bevolking aan de
norm van vijf keer per week minstens dertig minuten matig intensieve activiteiten.
Wij willen een campagne starten om bewegen te stimuleren. Ook met het project
Jeugd in Beweging hopen wij jongeren te stimuleren meer en blijvend sportactiviteiten
te ontplooien. Overigens ondernemen ook gemeenten, op basis van de Breedtesportregeling,
activiteiten om jeugdigen aan te sporen tot meer bewegen. Al met al
willen wij bereiken dat een aanzienlijk hoger percentage aan de genoemde norm
voldoet; in 2004 zou dat circa 40% moeten zijn.Een belangrijke oorzaak van de relatief niet sterk stijgende levensverwachting
is het roken. We ondervinden nu de gevolgen van het grote tabaksgebruik in
het verleden. Het tabaksgebruik is gelukkig wel iets afgenomen, maar met name
onder vrouwen en jongeren is weer sprake van een stijging. Die zal onvermijdelijk
leiden tot een scherpe stijging van aan roken gerelateerde kwalen, zoals hart-
en vaatziekten, longkanker en andere luchtwegziekten.In het regeerakkoord is een intensivering van het tabaksontmoedigingsbeleid
afgesproken. Inmiddels is een voorstel tot wijziging van de Tabakswet gereed
voor behandeling in de Tweede Kamer. Met deze wijziging kan een wezenlijke
stap worden gezet ter bescherming van niet-rokers en preventie onder de jeugd.
Het kabinet komt binnenkort met een tweede wijzigingsvoorstel van de Tabakswet
(reclamebeperking als invulling van EU-regelgeving). Komend voorjaar sturen
wij de Tweede Kamer de Tabaksnota II waarin alle beleidsinstrumenten aan de
orde komen, aangevuld met alternatieve maatregelen. In het bijzonder voorlichting
en preventie en het bevorderen van stoppen met roken krijgen daarbij onze
aandacht. Ons doel is om het aantal rokers te reduceren van 34% naar 28% in
2004. Daarbij gaat onze aandacht vooral uit naar reductie bij jongeren; één
op de twee achttienjarigen rookt namelijk.Ook het tegengaan van overmatig alcoholgebruik is een van de prioriteiten
uit het regeerakkoord. Circa 85% van de volwassen bevolking gebruikt alcohol;
9% behoort tot de probleemdrinkers. Onlangs is de Drank- en Horecawet aangescherpt
met enkele matigingsbepalingen. De gewijzigde wet zal naar verwachting dit
najaar ingaan. Verder is het NIGZ op ons verzoek gestart met twee campagnes
om alcoholmisbruik onder jongeren te beperken. Bovendien is via Postbus 51
een massamediale voorlichtingscampagne gevoerd, gericht op volwassenen. Eind
2000 zal een nieuwe integrale Alcoholnota aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
In deze nota zullen alle beleidsinstrumenten van het alcoholmatigingsbeleid
aan de orde komen.De individuele burger kan veel doen op het gebied van veiligheid. Het
bevorderen van veilig vrijen, waaronder het promoten van condoomgebruik, is
van belang voor de preventie van SOA. Landelijk wordt hier aandacht aan besteed
via massamediale voorlichting. Daarnaast vinden regionale activiteiten plaats.
Doelstelling is om het veilig vrijen bij wisselende seksuele contacten te
bevorderen van 73% in 1999 tot 77% in 2002. Dit geldt zowel voor Nederlanders
van allochtone als autochtone afkomst.In de privé-sfeer en tijdens sportbeoefening gebeuren veel ongevallen.
Het aantal ongevallen dat bij kinderen en ouderen tot ziekenhuisbehandeling
leidde, is de afgelopen jaren met 15% gestegen. Dit aantal mag niet verder
stijgen.Voor iedere burger is gezonde voeding een belangrijke factor om gezondheid
te behouden en te bevorderen. Dit betreft zowel de samenstelling van de maaltijd
als de kwaliteit van de producten zelf. De samenleving verwacht van de overheid
dat zij toeziet op de kwaliteit en de veiligheid van het voedsel. De dreiging
van incidenten versterkt deze verwachting alleen maar. Het is onze verantwoordelijkheid
de burger de veiligheid van producten te garanderen. Met onze collega's van
het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) werken wij aan
een kadernota Voedselveiligheid. Daarin komt onder meer de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en bedrijfsleven en het stroomlijnen van de controle op levensmiddelen
aan de orde. Wij sturen de Tweede Kamer deze nota begin 2001 toe. Ook onderzoeken
wij samen met LNV de realisatie van één voedselcontrolebureau.
In dit kader vindt tevens een analyse van hiaten in de wet- en
regelgeving plaats. De kadernota is bepalend voor de Nederlandse inbreng in
Brussel bij de bespreking van het Witboek voedselveiligheid.Wat betreft de samenstelling van de maaltijd geldt dat een toenemend aantal
Nederlanders geconfronteerd wordt met de gevolgen van een slecht voedingsen
bewegingspatroon. Deze gevolgen kennen twee uitersten. Aan de ene kant lijdt
een groeiend aantal mensen aan obesitas. 40% van de Nederlanders boven de
twintig jaar is te zwaar. Bij 9% is er zelfs sprake van ernstig overgewicht.
Als wij nu niets doen, lijdt over dertig jaar een meerderheid van de bevolking
aan overgewicht, met alle gezondheidsproblemen van dien. Aan de andere kant
lijdt een toenemend aantal mensen in Nederland, met name ouderen, aan ondervoeding.
Bij niet-poliklinische ziekenhuisingrepen leidt dit bijvoorbeeld tot langere
opnames. Gezond eten, dat wil zeggen minder vet eten, en voor ouderen vooral
een rijker dieet, moet dan ook worden gestimuleerd. In de nota 'Nederland: Goed gevoed', die wij naar de Tweede Kamer hebben gestuurd,
schetsen wij de maatregelen op dit terrein.Resumerend:  NuStreefcijferTermijn circacirca Voldoende bewegen30%40%2004 Roken34%28%2004Probleemdrinkers9%8%2004 Veilig vrijen73%77%2002 Ongevallen (in aantallen)1,1 mln1,1 mln2002 Te vet eten (verzadigd vetiname)14%12%2002Voor een goed volksgezondheidsbeleid is de openbare gezondheidszorg van
groot belang. Het accent ligt daarbij op het lokale en regionale niveau. Door
uitvoering van de adviezen van de Commissie Lemstra wordt hieraan een belangrijke
impuls gegeven. Het verhogen van de kwaliteit en slagvaardigheid van GGD-en
krijgt hierbij de nodige aandacht. De jeugdgezondheidszorg (JGZ) vormt in
de openbare gezondheidszorg een belangrijk element. Een gedegen JGZ draagt
bij aan de algehele volksgezondheid. Het kabinet streeft ernaar de huidige
verschillen in invulling van de zorg voor onze jeugd te overbruggen en één
toegankelijk systeem te ontwerpen, waarvoor de verantwoordelijkheid op gemeentelijk
niveau komt te liggen. In dit gemoderniseerde stelsel schrijft de rijksoverheid
voor welke activiteiten onder regie van de gemeenten verplicht moeten worden
aangeboden in het kader van de JGZ. Het gemoderniseerde JGZ-stelsel zal worden
verankerd in de Wet collectieve preventie volksgezondheid (Wcpv).Bijzondere aandacht in ons volksgezondheidsbeleid gaat uit naar het bestrijden
van infectieziekten. De afgelopen tijd hebben zich diverse incidenten voorgedaan.
De legionella-besmettingen staan nog vers in het geheugen. Aan de ene kant
maken deze incidenten duidelijk dat infectieziekten niet overwonnen zijn,
maar een reële bedreiging blijven vormen. Aan de andere kant laten deze
gebeurtenissen zien dat – bij de bestrijding van infectieziekten –
de verantwoordelijkheden van internationale organisaties, de landelijke en
de lokale overheid beter kunnen en moeten worden afgebakend. In 2001 komt
het kabinet met een nota over dit onderwerp. Hierin zullen ook de prioriteiten
op het gebied van vaccinatie aan de orde worden gesteld. 1.1.3.2 Gezondheidszorg: verzorging, behandeling en genezingBij gezondheidszorg gaat het niet om de bevordering van de algemene gezondheidstoestand,
maar om het geheel van voorzieningen dat nodig is als iemand zorg nodig heeft.
Een van onze hoofddoelstellingen is en blijft een adequaat stelsel van zorgvoorzieningen.
Wij willen burgers tijdig die zorg en diensten verlenen waarvoor zij verzekerd
zijn en waarop zij recht hebben. Voldoende capaciteit en keuzemogelijkheid
zijn daarbij centrale begrippen, gekoppeld aan optimale doelmatigheid. Op
de langere termijn vereist dit een gewijzigde inrichting van ons zorgstelsel
(zie ook paragraaf 1.1.4.1) Een van de belangrijkste ontwikkelingen van
de afgelopen jaren betreft de veranderende rol van de patiënt die, terecht,
steeds meer het karakter krijgt van cliënt of kritische consument. Deze
ontwikkeling heeft grote, overwegend positieve consequenties en die willen
wij dan ook stimuleren.Het is onze ambitie om aan het eind van deze kabinetsperiode een forse
stap te hebben gezet op weg naar aanvaardbare wachttijden, zowel in de care
(verpleging en verzorging, gehandicaptenzorg, GGZ) als in de cure (ziekenhuizen,
medisch specialisten). Wij stellen hier veel extra middelen voor beschikbaar.
Naast de eerder in het regeerakkoord gereserveerde middelen voor de reductie
van de wachtlijsten komt in 2001 voor de curesectoren structureel ƒ 364
mln extra beschikbaar; voor de caresectoren is dat ƒ 259 mln extra
in 2001 en ƒ 275 mln vanaf 2002.Wachttijden – levertijden – zijn de resultante van enerzijds
de vraag naar en anderzijds de beschikbare capaciteit van voorzieningen. Beide
factoren zijn complexe grootheden waarvoor geldt dat de beschikbare informatie
vaak (nog) niet adequaat is. Wat de vraag – de behoefte – betreft,
is in de sector verpleging en verzorging inmiddels een grote slag gemaakt
door het opschonen van de wachtlijsten. Wij hebben daardoor nu een betrouwbaar,
zij het verontrustend, beeld van de situatie. Eenzelfde opschoningsactie gaan
wij dit najaar maken voor de gehandicaptensector respectievelijk de GGZ. In
het kader van het Treekoverleg zijn de zorgverzekeraars en zorgaanbieders
streefnormen voor acceptabele wachttijden overeengekomen. In het najaar zullen
zij hierover in overleg treden met de zorgvragers. Gelijktijdig wordt door
ons bezien hoe deze overeengekomen streefnormen input kunnen vormen voor een
wettelijke verankering van redelijke levertijden in de care.Voor de capaciteitsvergroting in de verpleging en verzorging is in het
regeerakkoord veel extra geld vrijgemaakt. Bovenop dat bedrag is inmiddels
opnieuw extra geld ter beschikking gekomen, zodat de wachtlijsten verder kunnen
worden gereduceerd. Daarnaast speelt de Taskforce wachtlijsten een belangrijke
rol bij het stimuleren van alternatieve wegen om tot extra zorg te komen voor
de drie genoemde sectoren. Tot slot hebben wij in de plannen van aanpak wachtlijsten
voor zowel de sector gehandicapten als de sector verpleging en verzorging –
en binnenkort ook voor de GGZ een 'totaalpakket' aan maatregelen benoemd waarmee
wij de wachttijden uiteindelijk tot een acceptabel niveau willen terugbrengen.De verantwoordelijkheid voor een goede aansluiting van vraag naar en aanbod
van zorg in de regio en daarmee de aanpak van de wachtlijsten ligt bij het
zorgkantoor. Om de toebedeelde verantwoordelijkheid naar behoren te kunnen
uitvoeren is een versterking van de zorgkantoren noodzakelijk. Hiervoor worden
extra middelen beschikbaar gesteld. Om de kwaliteit van het proces van indicatiestelling
te verbeteren zal er worden geïnvesteerd in de indicatieorganen. Vanaf 2001
is er structureel ƒ 20 mln beschikbaar gesteld voor een verbetering
van de kwaliteit in de indicatiestelling. In het jaar 2000 zullen incidenteel
extra middelen ingezet worden voor een herindicatie-operatie in het kader
van de wachtlijstaanpak en voor het oplossen van een aantal knelpunten. In de curatieve sector zijn inmiddels ook diverse stappen gezet om tot
een betere informatievoorziening te komen. Er is voor ziekenhuizen een uniform
registratiesysteem van wachtlijsten en wachttijden ontwikkeld. Ook maken ziekenhuizen
hun wachttijden bekend op Internet. De uitvoering hiervan behoeft overigens
nog wel verbetering, hoewel niet te voorkomen is dat indicatiecriteria die
medisch specialisten hanteren enig verschil zullen blijven vertonen.De vraag naar medisch specialistische hulp blijft groeien. Een van de
oorzaken hiervan is dat operatieve ingrepen tot op steeds hogere leeftijd
kunnen worden verricht. Het gaat dan vaak om ingrepen die de persoon in kwestie
langer zelfredzaam maken, zoals vervanging van heup- en kniegewrichten. Zulke
ingrepen leiden tot besparingen in verpleging en verzorging en zijn om die
reden ook toe te juichen. Mede als gevolg van deze ontwikkeling is er echter
nog steeds een duidelijke spanning tussen aanbod en vraag in de curatieve
zorgsector. Het plan van aanpak van het Platform wachttijden is erop gericht
om deze spanning sterk te verminderen: de eerste effecten zijn inmiddels zichtbaar.
Maar daarnaast vraagt ook het structurele capaciteitstekort om een oplossing.
Wij hebben daartoe ƒ 150 mln vrij gemaakt opdat het aantal medisch
specialistenplaatsen kan worden uitgebreid. Daarnaast stellen wij ƒ 150
mln beschikbaar ten behoeve van de ziekenhuiszorg in brede zin. Hiermee wordt
een bijdrage geleverd aan het overbruggen van de zogenoemde zorgkloof en kan
ook feitelijk gewerkt gaan worden aan een verkorting van de wachttijden.De capaciteit binnen de huisarts- en ziekenhuiszorg wordt niet alleen
bepaald door de financiële ruimte, maar ook door de beschikbaarheid van
mensen. De wens van steeds meer mensen om parttime te werken èn de
krapte op de arbeidsmarkt werken belemmerend op het uitbreiden van de capaciteit.
De aantrekkelijkheid en doelmatigheid in de curatieve sector kan door diverse
maatregelen worden versterkt. Wij denken daarbij niet alleen aan een verbetering
van de secundaire arbeidsvoorwaarden (verloffaciliteiten, kinderopvang, buitenschoolse
opvang en een flexibele vorm van 24-uurs opvang), maar ook aan nieuwe functies
voor verpleegkundigen (praktijkverpleegkundige, nurse practitioner), aan een
verkorting van de opleiding tot basisarts én tot medisch specialist
en aan de invoering van de functie ziekenhuisarts. Hierover wordt momenteel
overleg gevoerd door de betrokken instanties. Eerst na advisering door het
Capaciteitsorgaan in 2001 zullen wij hierover rapporteren.Het verbeteren en moderniseren van de (logistieke) organisatie van de
zorgverlening draagt ook bij aan het oplossen van de genoemde spanning tussen
vraag en aanbod. De diverse zorgvormen dienen optimaal op elkaar te worden
afgestemd om een snellere behandeling en doorstroming van patiënten mogelijk
te maken, maar ook om behandeling en verzorging dichter bij huis of zelfs
thuis te realiseren. Wat betreft de ziekenhuissector maken wij met de versnelling
van de invoering van een systeem van producttypering een eerste stap op weg
naar meer transparantie. Dit jaar moet er zicht komen op de inhoudelijke belemmeringen
om tot invoering over te gaan; tegelijkertijd willen wij duidelijkheid creëren
over de invoeringsdatum van het nieuwe bekostigingssysteem. Maar ook andere
ontwikkelingen, zoals die naar het geïntegreerd medisch-specialistisch
bedrijf en de vorming van samenwerkingsverbanden in de eerste lijn dragen
bij aan een verdere verbetering van de organisatie van de zorgverlening. Dat
alles met het doel om de zorgvrager te omringen met kwalitatief hoogstaande
zorg, geleverd door een efficiënt en kostenbewust netwerk van zorgaanbieders.In de GGZ concentreren wij ons naast de aanpak van de wachtlijsten op
de versterking van de eerstelijnszorg, waar het grootste deel van de mensen
die kampen met psychische en psychosociale problemen wordt opgevangen. De
behoefte aan en de vraag naar GGZ neemt toe en wijzigt als gevolg
van demografische en maatschappelijke ontwikkelingen. Wij hebben de Commissie
Kuypers gevraagd een analyse uit te voeren naar de oorzaken die leiden tot
de groeiende hulpvraag in de GGZ. De commissie zal ook aanbevelingen doen
over de wijze waarop wij de geestelijke volksgezondheid kunnen verbeteren.
De commissie brengt begin 2001 een eindrapportage uit.Het versterken van de eerstelijnszorg vullen wij in door het vergroten
van de capaciteit en de toegankelijkheid, het verbeteren van de samenwerking
en het bevorderen van de deskundigheid en kwaliteit. In lijn met de motie
Melkert c.s1 wordt momenteel gewerkt aan de versterking
van de eerstelijns psychische zorg. Inmiddels is aan circa 500 gemeenten een
uitkering van in totaal ƒ 25 mln verstrekt voor de uitbreiding
van het maatschappelijk werk. Deze gemeenten stellen – conform de voorwaarden
in de Stimuleringsregeling AMW – ook eigen middelen beschikbaar en geven
daarmee invulling aan de afspraak in het Bestuursakkoord Nieuwe Stijl (BANS).
De resterende ƒ 15 mln zetten wij in om de samenwerking tussen
de eerstelijnspartijen te versterken. Het onderzoek naar de (financiële)
toegankelijkheid van eerstelijns psychologen wordt in december 2000 afgerond.
De resultaten hiervan zullen wij betrekken bij onze standpuntbepaling over
de hulp door eerstelijns psychologen in het verzekeringsstelsel. Ten slotte
zullen wij dit jaar beslissen over de aard en vorm van de consultatie van
de gespecialiseerde GGZ door de beroepsgroepen uit de eerste lijn.Een adequaat stelsel van zorgvoorzieningen en voldoende capaciteit heeft
ook betrekking op de forensisch-psychiatrische zorg. Recente gebeurtenissen
hebben geleid tot een versterkte aandacht voor mensen met een psychische stoornis
die ernstige misdrijven begaan. Wij hebben daarom gekozen voor een extra impuls
voor de forensische psychiatrie, namelijk ƒ 24 mln in 2001 en ƒ 40
mln in 2002. Door de psychiatrische hulpverlening aan psychisch gestoorde
gedetineerden tijdens hun detentie uit te breiden en te verbeteren, het aantal
speciale plaatsen voor de forensisch-psychiatrische zorg in GGZ-instellingen
uit te breiden en de nazorg aan psychisch gestoorde (ex-) delinquenten te
verbeteren, geven wij invulling aan hun recht op psychische zorg en hopen
wij tevens een bijdrage te kunnen leveren aan het voorkomen van recidive en
aan de preventie van criminaliteit. Met de inzet op de verbetering van de
psychiatrische zorg aan jeugdigen (tussen twaalf en achttien jaar) hopen wij
op latere leeftijd langdurige, intramurale forensische zorg te voorkomen.
Najaar 2000 zullen wij u nader informeren over de uitbreiding van de capaciteit
van de forensische zorg.Kenmerkend voor de hierboven genoemde ontwikkelingen in de verschillende
sectoren is dat de zorgverzekeraars een steeds grotere verantwoordelijkheid
voor de (regionale) toedeling van de middelen zullen krijgen. Het Rijk houdt
vanzelfsprekend wel de verantwoordelijkheid voor het vaststellen van de wettelijke
kaders en de verdeling van de middelen over de diverse sectoren.1.1.3.3 InformatievoorzieningDe zorg kan worden getypeerd als een informatieverwerkend systeem. Informatie
is immers een onmisbaar element in het zorgproces. Het is daarom opvallend
dat informatie- en communicatietechnologie (ICT) in de zorg vooralsnog een
relatief bescheiden plaats in neemt. Naar verwachting zal dat de komende jaren
fors veranderen. Omdat dit ook de zorg ten goede zal komen, stimuleren wij
dat met grote kracht. Een voorbeeld van een toepassing van ICT in de zorg
is de oprichting van het Hulpmiddelen Informatie Centrum (HIC). Het HIC wordt
een kenniscentrum vóór en dóór het
veld en is bedoeld om de transparantie in de hulpmiddelensector te vergroten
en de vraagzijde te versterken.Het verbeteren van de zorgkwaliteit wordt ook bevorderd door een –
ongeacht tijd en plaats – toegankelijk elektronisch patiëntendossier
(EPD) en een toenemend gebruik van elektronische informatievoorziening en
consultatie. Daarnaast biedt een brede toepassing van ICT in de zorg mogelijkheden
om beter zicht te krijgen op de beschikbare capaciteit en om vraag en aanbod
beter op elkaar af te stemmen. Bij de aanpak van de wachtlijstenproblematiek
willen wij deze mogelijkheden ten volle benutten.Het ICT-platform voor de zorg (IPZ) is, onder leiding van de heer L.C.
Brinkman, de afgelopen tijd meer en meer gaan fungeren als een bestuurlijk
afstemmingsoverleg tussen de vele initiatieven die op dit terrein zijn ontstaan.Hoewel het IPZ is opgezet in het kader van de meerjarenafspraken voor
de cure, vindt geleidelijk aan een verbreding plaats naar de care-sectoren.
Zo is kort geleden bijvoorbeeld de Landelijke Vereniging van Thuiszorg tot
het IPZ toegetreden. Het is een ontwikkeling die wij van harte ondersteunen.
In het IPZ is het afgelopen jaar overeenstemming bereikt over de wijze waarop
het EPD breed in de gezondheidszorg kan worden ingevoerd.Ook het kabinet onderschrijft het belang van het toepassen van ICT in
de zorg en heeft besloten hiervoor extra geld uit te trekken: twee keer ƒ 110
mln, in 2000 en 2001. Met deze middelen wordt een injectie gegeven aan een
aantal voorwaardenscheppende zaken, zoals standaardisatie en infrastructuur.
De sterke versnippering, die tot dusver een kenmerk is van ICT in de zorg,
zal door gerichte investeringen plaats maken voor een kader waarin deelactiviteiten
elkaar kunnen versterken. Een betrouwbare informatievoorziening is ook een
cruciale voorwaarde voor het afleggen van verantwoording door de sector over
de besteding van publieke middelen.1.1.3.4 Technologie: mag alles wat kan?De effecten van de voortschrijdende technologisering gaan veel verder
dan toepassingen van ICT in de zorg; in feite is technologie niet meer weg
te denken uit ons dagelijks leven. Sommige technologische innovaties stuiten
echter op maatschappelijke weerstand. Niet altijd is datgene wat kán,
ook zonder meer gewenst. Het kabinet hecht eraan het maatschappelijk debat
over waarden en normen zorgvuldig te voeren. Niet alleen om inzicht te krijgen
in de maatschappelijke issues, maar ook om te zoeken naar draagvlak voor keuzes,
bijvoorbeeld op het gebied van medische ethiek.Het terrein van de medische ethiek heeft zich de afgelopen decennia aanzienlijk
verbreed. Ontwikkelingen op het gebied van de genetica zullen naar verwachting
binnen afzienbare tijd gevolgen hebben voor de gezondheidszorg en voor de
positie van patiënt en consument. Wij achten het van belang dat de implicaties
en de reikwijdte van die ontwikkelingen tijdig worden onderkend, zodat waar
nodig maatregelen kunnen worden getroffen om die ontwikkelingen in goede banen
te leiden. Daarom sturen wij dit najaar een beleidsnota over de toepassing
van genetica in de gezondheidszorg naar de Tweede Kamer.Ethiek wordt ook steeds meer herkend als een integraal onderdeel van individuele
zorg. In de dagelijkse praktijk komen met name bij chronisch zieken en wilsonbekwame
patiënten situaties voor waarbij waarden en normen in het geding zijn.
Het herkennen van dergelijke situaties en het ontwikkelen van handvatten om
hier op een goede manier mee te leren omgaan, is een belangrijk onderwerp
van studie en onderzoek van de zorgethische stroming binnen de medische ethiek.
Wij hechten veel belang aan verder onderzoek op dit gebied om de kwaliteit
van de hulpverlening te verbeteren. Daarom faciliteren wij het
NWO-onderzoekprogramma 'Ethiek en Beleid' en hebben wij de RVZ gevraagd een
advies uit te brengen. Dit advies is inmiddels verschenen, ons standpunt bereikte
de Tweede Kamer in april.1 Het komende begrotingsjaar
zal het kabinet een aantal belangrijke wetsvoorstellen uitbrengen: het Wetsvoorstel
inzake handelingen met geslachtscellen en embryo's, het Wetsvoorstel zeggenschap
lichaamsmateriaal en een Tijdelijk verbod Xenotransplantatie. Van het Wetsvoorstel
toetsing levensbeëindigend handelen op verzoek en hulp bij zelfdoding
ontving de Tweede Kamer in juli de nota naar aanleiding van het Verslag.Ook biotechnologie vergt veel aandacht. Enerzijds dienen de kansen van
innovatieve ontwikkelingen in de geneeskunde verhelderd te worden, anderzijds
moet aan de ethische aspecten aandacht geschonken worden. Zulke aspecten zijn
bijvoorbeeld aan de orde bij kiembaangentherapie en bij xenotransplantatie.
Ook de productie van genetisch gemodificeerde levensmiddelen is onderwerp
van dit debat. Ten aanzien van genetisch gemodificeerde organismen (ggo's)
in de voeding gelden als uitgangspunten van het beleid dat deze veilig moeten
zijn voor de consument en dat de consument door voldoende etikettering ook
werkelijk een keuzemogelijkheid heeft. Het kabinet zendt de Integrale Nota
Biotechnologie met de Prinsjesdagstukken naar de Tweede Kamer.1.1.3.5 ArbeidsmarktbeleidZorgverlening is mensenwerk: de kwaliteit van zorg wordt bepaald door
de kwaliteit van de hulpverleners. Voor het goed functioneren van de zorg-
en de welzijnssector is het dan ook van groot belang om voldoende gemotiveerde
mensen aan te trekken en te behouden. Dit vergt ook de komende jaren extra
aandacht. Samen met de sociale partners zullen wij de nodige stappen zetten
binnen het algemene arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid. Daarbij moeten
gerichte maatregelen worden getroffen om de verwachte arbeidsmarkttekorten
in onze sectoren tegen te gaan. Die tekorten manifesteren zich met name bij
de verzorgenden (niveau 3) en helpenden in de thuiszorg, verpleeg- en verzorgingshuizen.
Daarnaast zijn er voortdurende zorgen over vraag en aanbod van sommige categorieën
van gespecialiseerd personeel, waar relatief kleine fluctuaties toch gevoelig
kunnen uitwerken. Een goede monitoring en analyse is essentieel en de overheid
heeft hierin een verantwoordelijkheid. Gericht beleid kan ook betrekking hebben
op prikkels om mensen te stimuleren om in de zorg te gaan werken. Het gaat
natuurlijk altijd om zaken waar het management van de instellingen in eerste
instantie verantwoordelijk voor is, doch wij willen dat wel stimuleren: personeelsbeleid
speelt zich af op instellingsniveau, maar de rijksoverheid schept daartoe
voorwaarden. In het meerjarig convenant en de daarvan afgeleide jaarplannen
zijn de afgelopen periode initiatieven ontplooid om voldoende personeel aan
te kunnen trekken en te behouden. De sectorfondsen geven uitvoering aan deze
plannen. Voor het komende jaar hebben wij hiertoe ƒ 94 mln extra
beschikbaar gesteld. Deze middelen zullen wij in overleg met onze partners
inzetten met het oog op het verminderen van het ziekteverzuim, maar bijvoorbeeld
ook om het volgen van cursussen en opleidingen te stimuleren, opdat personeel
voor de sector behouden blijft. Een groot deel zal via de Kaderregeling Arbo-
en verzuimbeleid de instellingen bereiken.Daarnaast hebben wij voor enkele beroepsgroepen extra geld vrijgemaakt
om meer mensen te kunnen aantrekken en op te leiden, zoals bij de huisartsen
(waar het aantal opleidingsplaatsen wordt uitgebreid tot 456 opleidingsplaatsen
in 2004) en verloskundigen (waar een uitbreiding plaatsvindt tot 160 opleidingsplaatsen
in 2001). Schaarste aan bepaalde beroepsbeoefenaren kan ook nog op andere
wijze worden bestreden, namelijk door taken over te dragen naar
andere beroepsbeoefenaren met een kortere opleiding. Goede voorbeelden hiervan
zijn al te vinden in de oogzorg en de mondzorg. Soortgelijke ontwikkelingen
zullen ook op andere terreinen worden gestimuleerd.De zorg is en blijft een aantrekkelijke sector om in te werken. Met de
beeldvormings- en wervingscampagnes die wij faciliteren wordt duidelijk gemaakt
dat zorgberoepen volop appelleren aan moderne waarden zoals professionaliteit
en verantwoordelijkheid.1.1.4 Bestuurlijke vormgevingIn de paragraaf hiervoor is aangegeven dat het kabinet op tal van terreinen
wil investeren in de samenleving. Hier moet echter niet het beeld uit voortkomen
dat wij somber zijn over de kwaliteit van de samenleving. Integendeel: ons
land scoort bij internationale vergelijkingen op welvaart en welzijn telkens
hoog. Het gaat in sociaal, cultureel en economisch opzicht de laatste jaren
steeds beter, en op onderdelen zelfs beter dan in andere landen. Dat is niet
alleen een gevolg van de economische groei, maar ook een resultaat van de
wijze waarop onze samenleving is ingericht. Deze inrichting kan worden gekenschetst
als een breed aanbod van voorzieningen dat – op basis van gelijkheid –
beschikbaar is voor een ieder. Het is echter juist deze wijze van inrichting
die op gespannen voet kan komen te staan met de wensen van deze tijd. Hierboven
is toegelicht dat de samenleving steeds individualistischer wordt. De burger,
de cliënt, de zorggebruiker wordt steeds mondiger en eist zeggenschap
over zijn leefsituatie, bijvoorbeeld in de vorm van keuzevrijheid bij de invulling
van zijn behoeften en verlangens. Hierdoor ontstaat een toenemende spanning
tussen de vraag naar en het aanbod van 'producten' van de verzorgingsstaat,
zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht. Voor veel burgers is de gezondheidszorg
te weinig dynamisch en flexibel en zitten er in de zorg te weinig prikkels
voor een klantvriendelijke organisatie. Veel mensen herkennen zich steeds
minder in de aangeboden activiteiten, diensten en voorzieningen. Zij verlangen
snelle levering, keuzevrijheid, variatie in het aanbod en een klantgerichte
instelling. Als wij dat niet faciliteren en zorggebruikers zich op grote schaal
wenden tot alternatieve (commerciële) zorgaanbieders dan bestaat op termijn
het gevaar dat hun bereidheid om bij te dragen aan het collectief afbrokkelt.
Daarmee zouden belangrijke fundamenten in onze samenleving – een grote
mate van sociale cohesie en solidariteit, in tal van opzichten – uiteindelijk
verloren gaan. Het is van groot belang dat dit wordt voorkomen. Naar onze
mening kan en moet dat door in de toekomst ook in de publieke dienstverlening
veel meer tegemoet te komen aan de door velen gewenste zeggenschap over de
eigen leefsituatie. Deze notie – tegemoet komen aan de vraag, ruimte
bieden aan de burger – is enerzijds de kern van de noodzaak tot een
nieuw verzekeringsstelsel en anderzijds de sleutel tot dat nieuwe stelsel.
De opgave is om op een beheerste manier een transformatie tot stand te brengen
waarin vraagsturing veel nadrukkelijker een plek krijgt. Dat betekent dat
opnieuw gekeken moet worden naar de verdeling van verantwoordelijkheden. Op
verschillende plaatsen binnen het VWS-domein zijn wij bezig bestuurlijke verhoudingen
en verantwoordelijkheden in overleg met het veld opnieuw te definiëren.
Doel van deze 'stelsel-aanpassingen' is om de dienstverlening aan de burgers
op een hoger niveau te brengen en het aanbod meer sluitend te maken.Op het terrein van de gezondheidszorg worden stappen gezet om de zorgvrager
meer centraal te stellen. Dat gebeurt onder meer door aanpassingen in de organisatiestructuur
en de wijze waarop verantwoordelijkheden worden verdeeld. Dat geldt bijvoorbeeld
voor de modernisering van de AWBZ, de onafhankelijke indicatiestelling, de
zorgketenbenadering in de regionale aansturing van de cure en de care en de
patiënt-georiënteerde procesorganisatie die in sommige
ziekenhuizen wordt ingevoerd. Er is echter aanleiding ook naar de basis van
de inrichting van het zorgstelsel te kijken.1.1.4.1 Toekomst ZorgstelselIn het regeerakkoord van Paars II is opgenomen dat 'het kabinet zal bezien
of, in het licht van de vergrijzing en andere ontwikkelingen, het wenselijk
is om voor de langere termijn verdergaande aanpassingen van het verzekeringsstelsel
voor te bereiden, daarbij rekening houdende met systemen en ontwikkelingen
in andere EU-landen'. Dit voornemen dient bezien te worden binnen de huidige
context van de gezondheidszorg. Enerzijds kunnen wij constateren dat het relatief
stabiele Nederlandse zorgstelsel goed scoort, ook internationaal gezien. Dit
geldt zowel voor de standaard gezondheidsindicatoren als voor de financieel
economische kenmerken van het zorgstelsel. Anderzijds lopen wij tegen knelpunten
aan. Een van die knelpunten betreft de wet- en regelgeving, die het voor zorginstellingen
en zorgverleners, maar ook voor zorgverzekeraars, vaak lastig maakt om adequaat
in te spelen op hedendaagse ontwikkelingen. Een ander belangrijk knelpunt
vormen de wachttijden en -lijsten. Gedeeltelijk moeten deze worden toegeschreven
aan de dominantie van de aanbodsturing en de nadrukkelijke wens tot kostenbeheersing.
De ontwikkeling naar een meer door de vraag gestuurd stelsel, vraagt een herdefiniëring
van het kostenbeheersingsinstrumentarium. Kostenbeheersing zal immers een
belangrijke doelstelling blijven om de afwenteling van collectieve lasten
te voorkomen. Tevens verdienen vraagstukken als technologie, vergrijzing en
Europese wet- en regelgeving de aandacht.Gezien deze brede invalshoek verwachten wij dat het debat over de toekomst
van het Nederlands zorgstelsel langs een drietal lijnen zal verlopen. Ten
eerste zal het debat moeten gaan over de vraag naar de verzekering als zodanig.
In dit perspectief komen vragen aan de orde als de toekomst van de WTZ, de
afstemming tussen de ZFW en de AWBZ, de verhouding tussen inkomensafhankelijke
en nominale premies en de mogelijke samenvoeging van het Ziekenfonds en de
particuliere verzekering. Ten tweede zal een discussie moeten worden gevoerd
over de vraag wat precies verzekerd wordt. Welke zorg dient in een basispakket
te worden opgenomen? Ten derde zal het besturingsmodel onderwerp van debat
moeten zijn. Daarbij gaat het om het verder vormgeven aan de hierboven beschreven
omslag naar klantgerichtheid, ofwel keuzevrijheid en variatie in het aanbod.
Maar het gaat ook om vragen als: wat is in de zorg een goede verhouding tussen
doelmatigheid, kwaliteit en toegankelijkheid enerzijds en de beleidsvrijheid
van de zorgverzekeraars en zorgaanbieders anderzijds? Ook de vraag naar de
aard, omvang en reikwijdte van het besturingsinstrumentarium van de overheid
verdient in dat opzicht nadrukkelijk aandacht.Om dit debat in goede banen te leiden, bereiden wij de komende tijd plannen
voor. Daarbij kunnen wij gebruik maken van de inzichten van externen, in de
vorm van bouwstenen voor de discussie over de toekomst van het zorgstelsel.
Recente rapporten zijn Generatiebewustbeleid (2000)
en Volksgezondheidszorg (1997) van de WRR; De toekomst van de AWBZ (1997) en Europa en de gezondheidszorg(1999) van de RVZ, en Gezondheid in het licht van de toekomstige vergrijzing (1999), van
de SER en nog uit te brengen adviezen, zoals het SER-advies over solidariteit
(oktober 2000) en het advies van de RVZ over de samenhang tussen care en cure.
Het is onze ambitie om in deze kabinetsperiode reeds zoveel mogelijk uitgangspunten
en conclusies vast te leggen. 1.1.5 Toezicht en inspectieDe burger moet er op kunnen vertrouwen dat de overheid basale normen stelt
en daarop toezicht houdt. Toetsing en toezicht hangen samen met het stellen
van minimumkwaliteitsnormen. Het veld heeft echter zijn eigen verantwoordelijkheid
voor de kwaliteit van de gezondheidszorg en de volksgezondheid. De partijen
in de gezondheidszorg hebben met het rapport Healthcare Governance laten zien
dat zij op dit gebied voor zichzelf een grote verantwoordelijkheid zien weggelegd
en deze via zelfregulering ook willen nemen. Waar het veld deze verantwoordelijkheid
onvoldoende neemt of niet het gewenste effect realiseert, zal kwaliteitsborging
een verantwoordelijkheid van de overheid zijn. Wij menen dat om het minimumniveau
te borgen het zeker moet zijn dat inspectietaken worden waargemaakt. Waar
dat privaat gebeurt is dat zeker toe te juichen, maar de rijksoverheid mag
hierin haar verantwoordelijkheid niet uit de weg gaan.De IGZ en de Keuringsdienst van Waren dienen hun taken af te stemmen op
de uitgangspunten van het beleid. In dit beleid stellen wij de burger centraal,
het toezicht moet hierop aansluiten. De burger moet als ontvanger van zorg
kunnen vertrouwen op de kwaliteit en de veiligheid van de geboden zorg en
producten. Dat geldt niet alleen voor de afzonderlijke onderdelen van de gezondheidszorg,
maar ook voor de overdracht tussen verschillende schakels in de zorg en de
communicatie. Inspectiewerkzaamheden zullen zich meer op systeemtoezicht moeten
richten en meer georiënteerd moeten worden op de aansluiting tussen zorgvormen.
Waar het om de Inspectie voor de Gezondheidszorg gaat, wordt op deze aspecten
in de startnotitie Opmaat voor een nieuwe strategie
die de Tweede Kamer 9 augustus jongstleden is toegezonden, nadrukkelijk ingegaan.
Pas na vaststelling van de kerntaken en de risicoanalyse, kan de meest wenselijke
inspectiebezoekfrequentie voor de verschillende deelsectoren en daarmee tevens
de benodigde menskracht worden berekend. Wij hopen de Tweede Kamer begin 2001
de eerste resultaten te kunnen presenteren.1.2 Sectoroverstijgende thema'sIn de voorgaande paragraaf is op hoofdlijnen aangegeven welke activiteiten
wij voornemens zijn. In de volgende hoofdstukken – de zogenaamde sectorhoofdstukken –
zullen deze voornemens nader aan de orde komen. In deze paragraaf willen wij
een drietal sectoroverstijgende onderwerpen expliciet aan de orde stellen.
In paragraaf 1.2.1 bespreken wij de plaats en positie van de patiënt
en in paragraaf 1.2.2 bespreken wij de ontwikkelingen in de sturing van
de zorg. In paragaaf 1.2.3 ten slotte wordt ingegaan op de ICT in de
zorg.1.2.1 De patiënt in het centrum van het volksgezondheidsbeleidAl vele jaren voert het kabinet beleid om de positie van de patiënt
en consument in de gezondheidszorg en de maatschappelijke dienstverlening
te versterken. Het beleid is daarbij vooral gericht op voorlichting, de positie
van patiënten- en consumentenorganisaties, patiëntenrechten en actieve
deelname van patiënten en consumenten aan beleidsontwikkeling en vormgeving
van de zorg. Beleidsinstrumenten die daarbij worden gebruikt zijn: financiering
van vernieuwende projecten en patiëntenorganisaties en wetgeving. Door
het invoeren van deze 'patiëntenwetgeving' is de positie van de patiënt
formeel aanmerkelijk versterkt. In de praktijk moet er echter nog veel gebeuren.Het kabinet wil dan ook een nieuwe impuls geven aan zowel het patiënten-
en consumentenbeleid als het chronisch ziekenbeleid. De ambities om de patiënt
in het centrum van het volksgezondheidsbeleid te positioneren
zijn hoog. De voornemens om de daad bij het woord te voegen zullen in het
voorjaar van 2001 neergelegd worden in een nota'Patiënten- en consumentenbeleid'
en een nota'Chronisch-ziekenbeleid'. Deze laatste nota wordt opgesteld in
nauwe samenwerking met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Niet alleen de inhoud van bovengenoemde nota's is belangrijk, ook de wijze
van totstandkoming. Deze beleidsnota's zullen via een open voorbereidingsproces
tot stand komen. Tijdens dit voorbereidingsproces zal in een aantal bijeenkomsten
met sleutelfiguren, vertegenwoordigers van betrokken organisaties en andere
veldpartijen gesproken worden over het gewenste beleid op dit terrein. Op
deze wijze hopen wij te komen tot haalbare en breed gedragen beleidsdoelen.Leidend principe in ons beleid zal zijn dat de positie van patiënten
en hun organisaties op landelijk en regionaal niveau verder wordt versterkt.
Patiënten en hun organisaties moeten de countervailing power in de gezondheidszorg
gezicht gaan geven. Zij moeten evenveel te zeggen krijgen over de gezondheidszorg
als zorgaanbieders en zorgverzekeraars.In het kader van de transformatie van het grotendeels centraal bestuurd
voorzieningen- en verzekeringenstelsel naar een grotendeels decentraal georganiseerd
en bestuurd stelsel betekent dit dat er een machtsbalans in de onderhandelingspositie
tussen verzekeraars, zorgaanbieder en patiënten en consumenten ontstaat.Ook de ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologiesector
zullen grote gevolgen hebben voor de consumenten en patiënten. Op 20
maart 2000 heeft de RVZ haar advies Patiënt en Internet aan de minister aangeboden. In dit advies heeft de RVZ de waarde
van het medium internet bekeken voor patiënten en consumenten. Het gaat
daarbij om de nieuwe kansen die het internet biedt om de gezondheid van individuen
en de aan hen te verlenen zorg te verbeteren én om de bedreigingen
bij het gebruik van dit nieuwe medium. Ook gaat het om de vraag of de overheid
en het veld iets kunnen en moeten ondernemen om de nieuwe kansen die internet
biedt te stimuleren en de mogelijke risico's te beperken. Een groot aantal
partijen in het veld heeft al laten weten dat zij concrete ideeën en
plannen hebben naar aanleiding van het advies. Deze hebben voornamelijk betrekking
op het bouwen van een 'portal site'. In het kabinetsstandpunt dat binnenkort
verschijnt zal worden aangegeven welke activiteiten wij gaan ondernemen op
basis van het advies, waaronder de ontwikkeling van een 'portal site'. Ook
gaat het standpunt in op het certificeren van websites en het ontwikkelen
van gedragscodes en checklists. Deze zaken hebben allemaal betrekking op de
betrouwbaarheid van aanwezige informatie op internet. Betrouwbare informatie
kan de positie van patiënten en consumenten versterken. Onbetrouwbare
informatie daarentegen kan een reëel gevaar voor de gezondheid opleveren.
De overheid heeft hier een taak: het scheiden van het kaf van het koren.1.2.2 Sturing en verantwoordelijkheidsverdelingIn deze zorgnota wordt een aantal maatregelen en beleidsvoornemens beschreven
die volgend jaar onder meer de keuzevrijheid van de consument zullen vergroten,
de verzekeraar meer armslag zullen geven of een beter inzicht opleveren in
prestaties en kostprijzen van de geleverde diensten in deze sectoren. Deze
maatregelen staan beschreven in de achtereenvolgende sectorhoofdstukken. De
maatregelen hebben echter ook een betekenis en een belang dat de afzonderlijke
sector overstijgt. Zij dragen bij aan de ontwikkeling van de besturingsmodellen
voor de verschillende verzekeringssystemen in de door ons gewenste richting. Het is tijd voor een ander sturingsmodelDe grote lijn in deze ontwikkeling is de transformatie van een grotendeels
centraal bestuurd voorzieningen- en verzekeringstelsel naar een meer decentraal
georganiseerd en bestuurd stelsel. Vanaf de jaren zeventig is de sturing van
de zorgsector gedomineerd door de relatie tussen de overheid en de zorgaanbieder.
De verzekeraar vervulde in dit model hoofdzakelijk de rol van betaal- en administratiekantoor.
De consument was beperkt in zijn keuzen en diende zich te schikken naar het
gerantsoeneerde en gesegmenteerde aanbod. Dit sturingsmodel bracht in toenemende
mate problemen met zich mee. In vogelvlucht noemen wij de soms moeizame aansluiting
tussen vraag en aanbod, zowel kwalitatief als kwantitatief, het geringe aanpassingsvermogen
van het zorgaanbod aan veranderingen in zijn omgeving, te weinig prikkels
voor doelmatig handelen voor instellingen en behandelaars, de trage absorptie
van innovatie, de slechte aansluiting tussen de verschillende zorgvormen en
de tekortschietende informatie over de prestaties in de zorg. Het stelsel
dreigde langzaam uit balans te raken.Vanuit dat perspectief is door ons een ontwikkeling in gang gezet om de
organisatie van de zorg zoveel mogelijk naar het regioniveau te brengen, waarbij
de zorgketenbenadering in toenemende mate centraal kwam te staan. Tegelijkertijd
hebben wij ingezet op een versterking van de rol van zorgverzekeraars als
opdrachtgever voor de zorg en op een ondersteuning van de positie van patiënten
en consumenten ten opzichte van zorgaanbieders. Waar mogelijk hebben wij gekozen
voor een verschuiving van centrale regelgeving naar gereguleerde marktwerking.Naar een nieuwe balans tussen partijenBelangrijk element in de ontwikkeling van sturing en verantwoordelijkheidsverdeling
is dat de dominantie van de as overheid–zorgaanbieder geleidelijk verschuift
naar de driehoek verzekeraar–zorgaanbieder–consument. Dit houdt
een verandering van verantwoordelijkheden voor alle partijen in, maar schept
ook nieuwe relaties en verandert de onderlinge krachtsverhouding tussen de
partijen.De overheid treedt in dit proces terug door minder gedetailleerde regels
uit te vaardigen en uit te voeren en zich te concentreren op de waarborging
van publieke belangen als goede toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit.
Daarnaast blijft de overheid uiteindelijk verantwoordelijk voor de goede doelmatige
werking van de besturing.In 1994 werd de keuze gemaakt om de AWBZ-zorg en de curatief somatische
zorg op verschillende wijze te besturen: het twee compartimentenmodel. Gegeven
de verschillen in het beheersregime tussen de twee compartimenten worden voor
beide vergelijkbare instrumenten ontwikkeld om verzekeraars en zorgaanbieders
eenzelfde taal en een vergelijkbaar speelveld te geven. Voor beide compartimenten
zijn ook vergelijkbare dereguleringsbeslissingen (zoals op het terrein van
WTG en WEZ) nodig. Het aspect van dezelfde taal wordt verder vormgegeven door
de dienstverlening in de zorg niet langer in termen van het traditionele sectorale
zorgaanbod te beschrijven, maar vanuit het perspectief van de zorgvragers
(functionele aanspraken).In beide compartimenten zullen de beide structuurwetten, de prijzenwet
en de bouwwet worden herzien om toetredingsdrempels tot de sector te verlagen.
Wij willen de partijen zo meer ruimte geven, opdat uiteindelijk meer rekening
kan worden gehouden met de specifieke behoefte van de individuele zorggebruiker.
Het hier beschreven transitieproces is nog volop aan de gang. Het is onze
ambitie het in deze kabinetsperiode zoveel mogelijk af te ronden. Hieronder
beschrijven wij kort de stand van zaken. Stand van zaken in het eerste compartimentIn de jaren negentig zijn verschillen in accent en tempo in de ontwikkeling
van de besturing van beide compartimenten ontstaan. In het eerste compartiment
is gepoogd de invloed van de consument op de zorgverlenersmarkt te vergroten.
Zo is door de introductie van het persoonsgebonden budget de onderhandelingspositie
van de consument tegenover de aanbieder versterkt. Ook de onafhankelijke indicatiestelling
door de regionale indicatieorganen draagt bij aan een sterkere positie van
de cliënt. Het begin van de functionele, vanuit de zorgvraag ingegeven
omschrijving van zijn aanspraken verschaft tenslotte de consument meer mogelijkheden
om het zorgaanbod op zijn wensen af te stemmen.Op de zorginkoopmarkt zijn de krachtsverhoudingen tussen zorgaanbieder
en verzekeraar in het eerste compartiment in de afgelopen jaren nog weinig
veranderd. De verzekeraar, het zorgkantoor, maakt weliswaar productieafspraken
en beslist mede over de besteding van het geld voor zorgvernieuwing. De zorgaanbieder
heeft echter nog steeds de zekerheid van een zorgbudget, contracteerzekerheid.
Er zijn daarnaast nog hoge toetredingsdrempels voor nieuwe aanbieders. In
de sector thuiszorg beschikt het zorgkantoor over een stelsel van maximum
productprijzen waarmee het daadwerkelijk de productie van de zorgaanbieder
kan sturen.Een verdergaande verschuiving van verantwoordelijkheden op deze zorginkoopmarkt
zal nog moeten plaatsvinden. De aanpak van de wachtlijsten en de rol daarbij
van zorgkantoren bij informatievoorziening en toewijzing van middelen is daartoe
een belangrijke aanzet.Stand van zaken in het tweede compartimentIn het tweede compartiment is vooral de relatieve onderhandelingspositie
van de verzekeraar versterkt. Er is een financieringsmodel dat de ziekenfondsen
meer risico laat dragen voor de kostenbeheersing en dat effectieve prikkels
voor mededinging bevat. Dit financieringsmodel is nu nagenoeg voltooid voor
genees- en hulpmiddelen, huisartsenzorg en paramedische zorg. Voor de geneesmiddelen
is een uitgewerkte aanpak ontwikkeld waarbij zorgverzekeraars een actieve
rol kunnen vervullen op de inkoopmarkt en richting voorschrijvers.Het zorgaanbod kan, uitgezonderd de ziekenhuiszorg, vrij worden gecontracteerd1. Uitgezonderd de ziekenhuiszorg, bestaan in het tweede
compartiment uitsluitend maximum tarieven – met het idee dat voor een
lager tarief gecontracteerd kan worden, hetgeen in de praktijk nog te weinig
voorkomt. De risicodragende budgettering zal dit geleidelijk moeten veranderen.Relatie met stelseldiscussieDe hiervoor geschetste beleidslijnen voor de sturing en verantwoordelijkheidsverdeling
in de zorg hebben uiteraard betekenis voor de herziening van het financieringsstelsel.
De sturing in de zorgsector maakt onderdeel uit van dat debat. Het financieringsstelsel
moet passen bij de gewenste ontwikkeling van sturing en verantwoordelijkheden.1.2.3 ICT in de zorgDat het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) een onmisbaar
onderdeel van de infrastructuur voor de zorg vormt, ligt voor de hand. Helaas
blijkt de praktijk ernstig achter te lopen op de mogelijkheden die er thans
zijn. Om ICT in de zorg te stimuleren is het ICT platform in de zorg (IPZ)
opgericht, een bestuurlijk platform waarin het veld, VWS en het ministerie
van Economische Zaken zijn vertegenwoordigd. Inhoudelijk gaat het om een aantal essentiële zaken. Medische kennis,
aangepast aan de nieuwste inzichten moet, willen patiënten een optimale
behandeling krijgen, breed beschikbaar zijn voor zorgverleners. ICT leent
zich bij uitstek voor het beschikbaar stellen van nieuwe inzichten in de vorm
van beslissingsondersteuning, waarbij gebruik kan worden gemaakt van kennis
van specialisten op vele terreinen. Een nauw verwant onderwerp is geprotocolleerd
medisch handelen. Ook deze wordt door ICT krachtig gesteund. Geprotocolleerd
voorschrijven van geneesmiddelen via het EVS (elektronisch voorschrijfsysteem)
kan zinnig en zuinig voorschrijven bevorderen.Samenwerking is cruciaal in de zorg. Patiënten worden door hun huisarts
verwezen naar het ziekenhuis; er wordt eventueel besloten tot een ingreep,
al dan niet poliklinisch. Vervolgens keert de patiënt terug naar huis,
waar nog de nodige nazorg wordt gegeven, of hij of zij verblijft mogelijk
enige tijd in een revalidatiecentrum, verpleeghuis en dergelijke. Het is duidelijk
dat een elektronisch patiëntendossier, dat toegankelijk is voor alle
respectievelijke hulpverleners in de zorgketen rond de patiënt, een doeltreffende
behandeling ondersteunt. Beschikbaarheid van dossiers op deze wijze –
waarin bijvoorbeeld ook röntgendiagnostiek digitaal kan worden opgeslagen –
betekent dat de essentiële gegevens van de patiënt te allen tijde
aanwezig zijn op de juiste plaats, en beschikbaar voor de juiste personen.De samenwerkingsvormen die zich in de zorg aftekenen – zorgketens,
huisartsengroepen, samenwerkingsverbanden van paramedici – vragen eveneens
alle om snelle en betrouwbare communicatie, dus alweer, om goed communicerende
ICT-systemen. Een voorbeeld is de dienstenstructuur voor huisartsen (avond-,
nacht- en weekenddiensten) die op korte termijn in het hele land zal worden
ingevoerd: ook daar is ICT zonder meer een noodzaak.Er komt een nieuwe manier om de kosten van de ziekenhuiszorg realistischer
te gaan berekenen, en ook efficiënter te verrekenen met verzekeraars.
Bedoeld wordt de invoering van diagnose behandelcombinaties (DBC's) ofwel
producttypering. Deze 'producten' zullen alle een prijs krijgen, die de werkelijke
kosten weerspiegelt. Dit vereist zonder meer een goed werkende landelijk ICT-voorziening.
Op dit moment wordt een project voorbereid om DBC's in Nederland een goede
start te geven. Tien tot vijftien ziekenhuizen zullen een pilot gaan uitvoeren,
waarbij deze ziekenhuizen beschikking krijgen over adequate ICT. Dit systeem
zal vervolgens in alle ziekenhuizen in Nederland worden ingevoerd, aangepast
op grond van bevindingen uit de pilot. Overigens is het huidige verrekeningssysteem
tussen zorgverleners en verzekeraars in zijn geheel aan een grondige vernieuwing
toe: voor een snelle financiële afwikkeling is op elkaar afgestemde ICT
bij partijen onmisbaar.Een grote hinderpaal voor een landelijk efficiënt werkende ICT in
de zorg is het feit dat instellingen en zorgverleners veelal werken met (sterk)
verouderde, onderling niet compatibele systemen. Dat levert uiteraard problemen
op met goede communicatie over patiënten via bijvoorbeeld het EPD, maar
staat ook een efficiënt wachtlijstbeheer in de weg.De huidige situatie werkt contraproductief op de zorginhoudelijke ontwikkelingen,
die gericht zijn op (veel) meer samenwerking, en (dus) communicatie. Bij huisartsen
bijvoorbeeld is een goed werkend huisartseninformatiesysteem voorwaarde voor
een juiste toepassing van het elektronisch voorschrijfsysteem. Met partijen
in IPZ-verband zijn besprekingen gaande over de aanpak van de noodzakelijke
herstructurering van de ICT markt.In het ICT Platform in de Zorg is afgelopen jaar gewerkt aan een samenhangende
aanpak. Hierover is onlangs overeenstemming bereikt. Het gaat vooral om een
eenduidige infrastructuur, zodat betrokken partijen in principe
met elkaar kunnen communiceren. Standaardisatie is daarbij cruciaal, waarbij
aangesloten wordt bij internationale normen.Om het elektronisch patiëntendossier verder te operationaliseren,
en mede met het oog op een betrouwbare ketenzorg, wordt thans in samenwerking
met de Registratiekamer de invoering van een landelijk persoonsgebonden nummer
voor patiënten voorbereid. Zaken als de privacy van de patiënt komen
uiteraard aan de orde: alleen die hulpverleners die hier recht op hebben,
krijgen toegang tot het systeem. Daarbij heeft het punt van autorisatie (voor
degenen die toegang moeten hebben tot het systeem) de aandacht.Een initiatief vanuit het veld door de Zorgpasgroep om in de praktijk
een infrastructuur voor ICT te testen die aansluit bij de huidige behoeften,
krijgt nu substantiële financiële steun van de overheid en voorts
begeleiding door het IPZ. Gestart wordt in de regio Eemland. Alle bewoners
zullen eind dit jaar over een persoonsgebonden nummer beschikken; de ICT bij
zorgverleners wordt op het vereiste niveau gebracht. Slaagt deze proef, dan
wordt dit geleidelijk aan landelijk uitgebreid.Voor het zorginhoudelijk berichtenverkeer ontwikkelt het project Virtuele
Integratie van Zorginformatie (VIZI) een referentiemodel. Voorts is afgelopen
jaar het platform Ondernemingen in de Zorg (OIZ) opgericht. Hierin werken
ICT-ondernemingen samen. Er vindt afstemming plaats met het ICT platform in
de zorg.Met het internet is een breed kennisterrein opengelegd met allerlei informatie
over ziekte en gezondheid. Omdat wij het belangrijk vinden dat de burger betrouwbare
informatie kan vinden, neemt VWS het voortouw om met veldpartijen tot een
internetportaal te komen (zie ook paragraaf 1.1.3.3). Een andere, veelbelovende,
mogelijkheid is de ontwikkeling van de telegeneeskunde, waardoor diagnostiek
en (begeleiding van) behandeling op afstand kan plaatsvinden.Het kabinet ondersteunt het grote belang van invoering van ICT in de zorg
ook materieel. Het gaat dan om de feitelijke uitwerking en implementatie.
Samen met de veldpartijen is een krachtige start gemaakt om te komen tot grootschalige
invoering van hoogwaardige ICT. De komende twee jaar wordt dat ondersteund
met projectgeld – twee maal ƒ 110 mln – maar daarna
moet het gebruik van deze wezenlijke infrastructuur structureel zijn ingebed
in de bestedingen. Recapitulerend: het gaat onder meer om standaardisatie
ten behoeve van elektronische patiëntendossiers, om een infrastructuur
voor informatie-uitwisseling door zorgverleners, om implementatie van het
elektronisch voorschrijfsysteeem, en om een verbetering van de informatievoorziening,
waarbij expliciet middelen beschikbaar worden gesteld voor uniformering van
wachtlijstregistratie. Deze registratie wordt vervolgens verbreed tot een
registratie van het gehele zorgproces. Met het veld zijn afspraken gemaakt
over het ontwikkelen van een landelijke minimum gegevensset, waarover men
ten minste moet gaan rapporteren. Onderwerpen die eveneens de aandacht van
VWS hebben zijn patiënt en internet (zie ook paragraaf 1.1.3.3),
telegeneeskunde en elektronische handel in bijvoorbeeld genees- en hulpmiddelen.Op dit moment pakt Nederland ICT in brede zin krachtig op: het bevorderen
van het gebruik van internet, van ICT in bredere zin, van 'Nederland kennisland'.
Ook in het kader van Europa wordt men actiever. De Europese Raad heeft onlangs
het eEurope actieplan aanvaard, waarbij eHealth (inschakeling van internet
in de gezondheidszorg) een belangrijk onderdeel vormt. Bovenstaande ontwikkelingen
van ICT in de gezondheidszorg sluiten bij deze bredere stromingen aan. Zo
wordt door het ministerie van Economische Zaken en VWS in het kader van de
Digitale Delta thans een zogeheten ICT-toets uitgevoerd. Hierin
wordt gekeken welke factoren een rol spelen bij het gebruik van ICT in de
zorg in diverse landen, zoals stimulering door de overheid, de rol van de
veldpartijen etc. De rapportage hierover wordt nog dit jaar verwacht.Voorts wordt eind dit jaar een 'Actieplan ICT in de zorg' voorgelegd aan
de Kamer. Daarin wordt de praktische aanpak van bovengenoemde onderwerpen
beschreven voor de komende tijd.1.3 Financieel beleid op hoofdlijnenDeze paragraaf geeft een overzicht op hoofdlijnen van de ontwikkeling
van de uitgaven voor zorg en van de financiering van deze uitgaven binnen
het Budgettair Kader Zorg.In het Regeerakkoord is vastgelegd, dat in de periode van 1999 tot en
met 2002 ten opzichte van 1998 ƒ 5,66 mld beschikbaar komt voor
volumegroei van het zorgbudget. In deze periode komt jaarlijks een kwart van
deze groeiruimte, ƒ 1 415 mln, voor volumegroei beschikbaar.In het Regeerakkoord zijn afspraken gemaakt over de verdeling van de groeiruimte
over de zorgsectoren op basis van politieke prioriteitsstelling. Het hoofdaccent
ligt op versterking van de ouderenzorg en thuiszorg. Tabel 1.2 toont de verdeling
van de volumegroei voor 2001 op basis van de budgettaire afspraken in het
Regeerakkoord. Over de aanwending van de groeiruimte in diverse sectoren worden in het
kader van de nieuwe bestuurlijke aanpak meerjarenafspraken gemaakt. De intensiveringsruimte
voor de diverse sectoren is opgebouwd uit extra middelen voor demogroei en
voor overige intensiveringen. De demogroei is primair bestemd voor het ondervangen
van de groeiende zorgvraag als gevolg van de demografische ontwikkeling en
wordt langs twee wegen ingezet: via toegestane autonome groei en via intramurale
capaciteitsuitbreiding op basis van de Wet Ziekenhuisvoorzieningen (WZV).De totale ruimte voor intensiveringen wordt in de meerjarenafspraken gekoppeld
aan de opbrengst van de maatregelen, waarover in het Regeerakkoord afspraken
zijn gemaakt, in totaal ƒ 325 mln in 2001. Voor de intramurale
sectoren gaat het om de tweede tranche van ƒ 100 mln van de taakstelling
gericht op een doelmatiger inkoop door zorginstellingen, bij geneesmiddelen
om de doelmatigheidswinst ad ƒ 225 mln als gevolg van een aanpassing
van de structuur van inkoop en aflevering. Afhankelijk van de stand van zaken bij de meerjarenafspraken is een deel
van de intensiveringsruimte voor sectoren in deze Zorgnota vooralsnog op de
zogenaamde aanvullende post 'geparkeerd'. Deze post maakt onderdeel uit van
hoofdstuk 8 'Beheer en diversen'. De betreffende middelen zijn echter wel
geoormerkt voor de bestemde sector; in de hoofdstukken 2 tot en met 7 van
de Zorgnota wordt de sectorspecifieke omvang van de geparkeerde middelen apart
aangegeven.Sedert de vaststelling van de Zorgnota 2000 hebben er diverse ontwikkelingen
plaatsgevonden, die van invloed zijn op het budgettaire beeld van de zorg.
Deze mutaties hebben geen gevolgen voor de verdeling van de ƒ 1 415
mln intensiveringsruimte in 2001 over sectoren conform Regeerakkoord, zoals
in tabel 1.2 weergegeven.Tabel 1.3 geeft een overzicht van de mutaties in de netto BKZ-uitgaven
die sinds de Zorgnota 2000 zijn opgetreden. In bovenstaande tabel is een clustering weergegeven van alle mutaties
in de netto BKZ-uitgaven vanaf de Zorgnota 2000. (De netto BKZ-uitgaven zijn
de zorguitgaven minus de eigen betalingen, ontvangsten en opschoning.) Het
gaat hierbij dan bijvoorbeeld om mee- en tegenvallers of extra intensiveringen
en dus niet om de uitdeling van de in het Regeerakkoord afgesproken groeiruimte
vanuit de aanvullende post. Een gedetailleerd overzicht van de mutaties per
sector staat in bijlage 14. Hieronder wordt een korte toelichting gegeven
op bovenstaande mutaties.• De mutaties bij gezondheidsbevordering komt met name voort uit
een intensivering op het gebied van jeugdgezondheidszorg en de oprichting
van het noodfonds slachtoffers Bijlmerramp.• Bij curatieve somatische zorg is de mutatie voornamelijk veroorzaakt
door een overschrijding bij de medisch specialisten en verschillende intensiveringen.
Zo is er onder meer geld beschikbaar gesteld voor de bestrijding van de wachtlijsten,
verlaging van de normproductie van verloskundigen, ontdooiïng van de
medisch specialistenplaatsen en een bijdrage aan de overbrugging van de zorgkloof,
de dienstenstructuur van huisartsen en de nazorg van de vuurwerkramp in Enschede. • De mutatie bij de hulpmiddelen is in 1999 voornamelijk het saldo
van een besparingsverlies van 65 mln en een meevaller van ruim 80 mln. Een
deel van deze meevaller is structureel.• Voor de mutatie bij de geneesmiddelen geldt dat deze voornamelijk
wordt veroorzaakt door een bijstelling van het groeipad van de uitgaven voor
geneesmiddelen naar 11%.• Evenals bij de curatieve somatische zorg is bij de GGZ besloten
tot een aantal intensiveringen. Het gaat onder andere om intensivering van
de eerstelijns GGZ, de forensische zorg, om versnelling van de beleidsvisie
en om terugdringing van de wachtlijsten.• Bij de gehandicaptenzorg is in 2000 en volgende jaren eveneens
sprake van intensiveringen. Er zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor
de aanpak van wachtlijsten en verlaging van de werkdruk.• De mutatie bij verpleging en verzorging komt met name voort uit
aanpassing van de eigen bijdrage AWBZ ofwel het zak- en kleedgeld. Deze verlaging
levert een uitgavenmutatie van 130 mln. Daarnaast heeft onder andere een aanpassing
van het kader verzorgingshuizen plaatsgevonden.• De mutaties bij beheer en diversen worden voornamelijk veroorzaakt
door intensiveringen van de beheerskosten van zorgkantoren en een impuls ter
bestrijding van het ziekteverzuim.• De meevaller bouw is voor 1999 samengesteld uit een groot aantal
kleinere mee- en tegenvallers, die volgen uit de evaluatie 1999. Voor de jaren
na 2000 komt de meevaller voort uit een bijstelling van het verwachte investeringsgedrag
voor instandhouding van de zorginstellingen, vertraging in de classificatie
van de instellingen en de gevolgen van de doorwerking van de relatief lage
rentestand in de afgelopen jaren.• De mutatie bij de eigen betalingen wordt voornamelijk veroorzaakt
door een meevaller bij de eigen betalingen ziekenhuizen. Daarnaast zijn er
ook meeropbrengsten bij de eigen betalingen AWBZ.• Op basis van de macro-economische ramingen voor onder andere de
contractloonstijging in de marktsector en de prijs particuliere consumptie
worden de ramingen van de materiële en personele uitgaven aangepast.
Hiertegenover staan aanpassingen in het Budgettair Kader Zorg.Tabel 1.4 geeft een overzicht van de (bruto) zorguitgaven per hoofdsector,
zoals vastgelegd in deze Zorgnota. De tabel richt zich op de hoofdsectoren
van de zorg conform de indeling naar hoofdstukken van de Zorgnota. Tabel 1.5 toont de verdeling van de financiering van de totale zorguitgaven
in 2001. Tabel 1.6 schetst de ontwikkeling van de premies voor ZFW en AWBZ in de
periode van 1997 tot en met 2001. De premiestelling in 2001 vertaalt zich in een gemiddelde bijdrage van
ongeveer ƒ 5 100,– per inwoner per jaar aan de uitgaven
voor gezondheidszorg. HOOFDSTUK 2 GEZONDHEIDSBEVORDERING EN -BESCHERMINGIn dit hoofdstuk staan de beleidsontwikkelingen op
het terrein van de gezondheidsbevordering en -bescherming centraal. In paragraaf 2.1
treft u de terreinbeschrijving aan. In paragraaf 2.2 en verder worden
de prioritaire beleidsthema's besproken waarbij de evaluatie en de beleidsvoornemens
per thema in samenhang worden besproken.2.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidGezondheid is van eminent belang. Niet alleen voor elk individu, maar
ook voor de samenleving als geheel. Zoals reeds beschreven in onze beleidsagenda
zal een actief beleid gericht op het bevorderen van de algemene gezondheidstoestand
een prominente plaats krijgen. De regering beoogt de gezondheid van de burger
te beschermen en te bevorderen. Gezondheid is gedeeltelijk beïnvloedbaar.
Hiertoe dient gedrag gestimuleerd te worden wat leidt tot onder meer niet-roken,
goede voeding, matig alcoholgebruik en voldoende bewegen. Maar ook de leefomgeving
draagt bij aan de gezondheid van de bevolking.Het planmatig bevorderen van de volksgezondheid biedt kansen om de gezondheid
van mensen te verbeteren en om gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen
te verkleinen.In het volksgezondheidbeleid zijn twee domeinen te onderscheiden: enerzijds
de gezondheidsbevordering en -bescherming, anderzijds het gezondheidszorgbeleid.
In dit hoofdstuk gaat het om beleidsactiviteiten binnen het eerste domein.
Bij dat domein horen de onderwerpen die samenhangen met de organisatie van
de openbare gezondheidszorg (waaronder de jeugdgezondheidszorg en de infectieziektebestrijding),
de collectieve en programmatische preventie en de bescherming tegen ondeugdelijke
waren (inclusief voedselveiligheid).De gezondheid van burgers wordt niet alleen bevorderd door voorzieningen
voor de gezondheidszorg maar ook door factoren van sociaal-economische en
culturele aard en door omgevingsfactoren. In dit hoofdstuk wordt ook ons beleid
behandeld dat met deze aspecten van het gezondheidsbeleid te maken heeft. In bovenstaande tabel zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende
sectoren op het terrein van de gezondheidsbevordering en -bescherming. In
deze kaders zijn tevens de maatregelen en intensiveringsruimte verwerkt, voor
zover de verdeling daarvan in de meerjarenafspraken is overeengekomen. De
resterende, op de Aanvullende Post gereserveerde, groeiruimte is onderaan
de tabel apart weergegeven.Bij de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden,
dat voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt
is, terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden
toegevoegd. Voor de jaren ná 2002 is bovendien nog geen groeiruimte
toegewezen.2.2 Gezondheidsbeleid in uitvoering2.2.1 Openbare gezondheidszorg2.2.1.1 Lokaal gezondheidsbeleidEvaluatieIn de openbare gezondheidszorg – het beschermen en bevorderen van
de volksgezondheid – hebben de lokale overheden een bijzondere rol.
Tevreden constateren wij dat de gemeenten zich in toenemende mate bewust zijn
van hun verantwoordelijkheden en hun kansen op het terrein van de volksgezondheid.
Niet alleen komen er steeds meer 'zorgtaken' bij hen terecht, maar steeds
meer gemeenten geven invulling aan het motto 'een gezonde burger in een gezonde
gemeente' en nemen maatregelen om de gezondheid van hun inwoners te bevorderen.Al enkele jaren voert het ministerie van VWS in samenwerking met de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) en GGD Nederland het actieprogramma 'versterking
openbare gezondheidszorg' uit om gemeenten te stimuleren een actief gezondheidsbeleid
te voeren en om de kwaliteit van functioneren van GGD-en te verbeteren.
Regionale bijeenkomsten, een opleidingsprogramma voor beleidsmedewerkers en
ondersteuning van gemeenten door de VNG en GGD Nederland maken onderdeel uit
van dit programma.Voorts is het toezicht op de GGD-en gestandaardiseerd en zijn basistaken
voor de GGD-en geformuleerd. De Inspectie voor de Gezondheidszorg oefent toezicht
uit op de GGD-en volgens een gestandaardiseerde werkwijze, zodat de gegevens
van de GGD-en onderling vergelijkbaar zijn. Elke GGD wordt tenminste eens
per vier jaar geïnspecteerd. In elk geval gaat de inspectie na of de
basistaken worden uitgevoerd, of de vereiste deskundigheid aanwezig is, of
er voor vitale functies een 24-uurs bereikbaarheid bestaat en of de oproepsystemen
voor de jeugdgezondheidszorg en voor de bevolkingsonderzoeken goed functioneren.Het Platform Openbare Gezondheidszorg (onder leiding van prof. W. Lemstra)
constateerde in zijn slotdocument een toenemende belangstelling voor de openbare
gezondheidszorg, mede als gevolg van het ingestelde actieprogramma. Enthousiasme
van gemeenten blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat er (door de gemeenten zelf
en met ondersteuning van de VNG) in 34 van de 50 GGD-regio's conferenties
zijn georganiseerd over het gemeentelijk gezondheidsbeleid en dat de NSPH
zijn cursus voor gemeenteambtenaren meerdere malen extra heeft aangeboden
wegens overinschrijving. Veel gemeenten hebben inmiddels een nota gezondheidsbeleid
ontwikkeld of bereiden deze voor.AsielzoekersOm de medische zorg voor asielzoekers en vluchtelingen te verbeteren is
per 1 januari 2000 de medische opvang van asielzoekers overgedragen van het
Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) naar de GGD-en. Deze bieden preventieve
zorg en doorverwijzing naar de reguliere zorgaanbieders.BeleidsvoornemensOp basis van het in januari 2000 uitgekomen visiedocument van het Platform
Openbare Gezondheidszorg (aan de Tweede Kamer toegezonden op 3 februari 2000)
werken wij met de VNG en GGD Nederland verder aan het traject ter versterking
van de openbare gezondheidszorg/gemeentelijk gezondheidsbeleid. Een concrete
uitkomst is dat alle gemeenten verplicht gaan worden vierjaarlijks een gemeentelijke
nota uit te brengen. In de voorgenomen wijziging van de Wcpv zal worden voorgesteld
dat gemeenteraden voor 1 juli 2003 een eerste gemeentelijke nota gezondheidsbeleid
dienen te hebben vastgesteld.De Rijksoverheid krijgt vanaf 2002 de plicht om vierjaarlijks de
prioriteiten op dit terrein te benoemen. Een beleidsnota hiertoe zal in 2002
verschijnen. Via afspraken in een 'nationaal contract voor de openbare gezondheidszorg'
zal de inhoudelijke samenhang tussen het landelijke en lokale gezondheidsbeleid
- en de nota's waarin dat beleid wordt weergegeven - worden gerealiseerd.Alle gemeenten moeten via hun GGD-en een basispakket aan hun inwoners
gaan aanbieden. Dit pakket bevat medische milieukunde, technische hygiënezorg,
openbare geestelijke gezondheidszorg, infectieziektebestrijding, jeugdgezondheidszorg
en gezondheidsbevordering. Deze basistaken zullen worden opgenomen in de algemene
maatregel van bestuur op basis van de Wcpv.Voorts werken VWS, VNG en GGD Nederland verder aan het stimuleren van
gemeenten en GGD-en tot het formuleren en uitvoeren van lokaal gezondheidsbeleid.
In een gezamenlijk project geven zij verder vorm en inhoud aan het lokale
gezondheidsbeleid, waarbij de GGD-en een belangrijke ondersteunende
rol krijgen toebedeeld. De NSPH intensiveert het opleidingsaanbod voor gemeente-
en GGD-medewerkers.Ter ondersteuning van het Nationaal contract en ter facilitering van de
wijziging van de WCPV wordt er een stimuleringfonds Openbare gezondheidszorg
opgericht. In dit fonds wordt door het Kabinet éénmalig ƒ 50
mln gestort.Tot slot zal in de komende periode het gezondheidsbeleid beter verankerd
gaan worden in het grotestedenbeleid.2.2.1.2 De jeugdgezondheidszorg is in bewegingDe Sectie Jeugdgezondheidszorg (JGZ) van het Platform Openbare Gezondheidszorg
heeft in december 1999 een advies uitgebracht over de basistaken van de jeugdgezondheidszorg.
Haar visie op inhoud en positie van de JGZ heeft zij in juli 2000 vastgelegd
in een visiedocument met bijhorend actieplan. Het advies vormt één
van de bouwstenen voor de verdere uitwerking van de op 4 februari 2000 aan
de Kamer toegezonden kaderstellende 'Beleidsnotitie Positionering Jeugdgezondheidszorg
0–19 jaar'. Met deze notitie heeft ons streven naar een kwalitatief
hoogwaardige JGZ een nieuwe impuls gekregen. Daarbij is rekening gehouden
met het eerder genoemde advies over de basistaken.In goed overleg met de bestuurlijke partners LVT, VNG en GGD Nederland
is een traject ingezet waarin het geformuleerde basispakket een wettelijke
verankering krijgt onder gemeentelijke regie. Over de inhoud van het in de
Wcpv te verankeren basistakenpakket bestaat consensus. In overleg met genoemde
bestuurlijke partners is besloten binnen het basispakket JGZ een differentiatie
aan te brengen, bestaande uit een uniform deel en een maatwerkdeel. Met deze
differentiatie wordt bereikt dat gemeenten via het maatwerkdeel beleidsvrijheid
hebben om activiteiten af te stemmen op de specifieke gezondheidssituatie
van jeugdigen in hun regio. Het voornemen is deze pakketdifferentiatie in
oktober 2000 af te ronden.In een bestuurlijk overleg met LVT, VNG en GGD Nederland is afgesproken
dat in samenwerking met betrokken partijen een aantal vraagstukken waarover
nog geen overeenstemming is bereikt, nader zal worden ingevuld. Met name de
concrete invulling van de gemeentelijke regie en de financiering verkeren
nog in een fase van nadere analyse en besluitvorming. In samenwerking met
gemeenten zullen extra inspanningen worden verricht voor een sluitende aanpak
van de jeugdgezondheidszorg ('ketenmanagement'). Speerpunt van beleid zijn
kinderen in achterstandssituaties van 0–6 jaar. Om de toekomstige positionering
van de JGZ te faciliteren wordt ƒ 35 mln ter beschikking gesteld.
De extra middelen komen beschikbaar voor het maatwerkdeel van het basispakket
JGZ. Met name de consultatiebureaus zullen hierdoor in staat worden gesteld
in dit kader extra inspanningen te verrichten.2.2.2 De bevordering van langer gezond leven2.2.2.1 Gezondheidsbevordering (algemeen)Gezondheidsbevordering wordt als onderdeel van het Public-Healthbeleid
op twee manieren ingezet om 'langer gezond leven' te kunnen realiseren. Op
individueel niveau wordt gezond gedrag gestimuleerd door voorlichting over
de determinanten meer bewegen, niet roken, matig alcoholgebruik, veilig vrijen,
veiligheid en gezonde voeding. Op collectief niveau wordt facetbeleid gevoerd
om gezondheidsaspecten meer mee te laten wegen in het beleid van andere departementen
met als doel gezondheidswinst. Voor effectieve gedragsbeïnvloeding van de bevolking geeft een combinatie
van interventies de meeste kans op succes. Dat wil zeggen dat voorlichting
planmatig gepaard moet gaan met andere instrumenten uit:• de armoedebestrijding;• het huisvestingsbeleid;• het integratiebeleid (achterstandsgroepen);• het arbeidsomstandighedenbeleid;• het milieubeleid en• het onderwijsbeleid.Als eerste uitkomsten van een herbezinning op het beleid voor gedragsbeïnvloeding
zal meer gestreefd worden naar coalitiepartners en draagvlak. Verder zal er
overleg met de veldorganisaties plaatsvinden over de activiteit van de GGD-en
op dit gebied. Een voorwaarde voor effectieve gedragsbeïnvloeding is
ook het aansluiten bij de eigen beleving van de doelgroep. Via inzichten uit
de economische, psychologische en sociale wetenschappen willen we proberen
meer greep te krijgen op het moeizame proces van gedragsverandering. De activiteiten
in het kader van het ZON-stimuleringsprogramma 'Gezond Leven' zullen mede
hierop gericht zijn. Het RIVM zal in 2001 een deelrapport in het kader van
de VTV-2002, getiteld 'Bevorderen van gezond gedrag bij specifieke groepen',
presenteren.2.2.2.2 TabaksontmoedigingsbeleidEvaluatieRoken is de belangrijkste vermijdbare doodsoorzaak. De WHO voert hierom
een krachtig beleid om wereldwijd het roken terug te dringen, onder andere
met het 'Tobacco Free Initiative'. Ook in Nederland veroorzaakt het gebruik
van tabaksproducten een enorme volksgezondheidsschade (waaronder ten minste
23 000 doden per jaar) en hoge maatschappelijke kosten (ongeveer ƒ 6,5
mld per jaar).Een belangrijke oorzaak van de relatief niet sterk stijgende levensverwachting
is het roken. We ondervinden nu de gevolgen van het grote tabaksgebruik in
het verleden. Dat is gelukkig wel iets afgenomen, en de afgelopen tien
jaar vrijwel stabiel gebleven, maar met name onder vrouwen en kinderen is
weer sprake van een stijging. Die zal onvermijdelijk leiden tot een scherpe
stijging van aan roken gerelateerde kwalen, zoals hart- en vaatziekten, longkanker
en andere luchtwegziekten.Succesvolle preventie van roken levert dan ook een grote gezondheidswinst
en veel maatschappelijk rendement op. In termen van kosten per gewonnen gezond
levensjaar gaat het hier om de kosten-effectiefste interventie binnen het
volksgezondheidsdomein.De beleidsdoelstelling is het verlagen van het percentage rokers door
te bewerkstelligen dat minder jongeren beginnen met roken, meer rokers ermee
stoppen en niet-rokers goed worden beschermd.In april 1999 is een wijzigingsvoorstel van de Tabakswet ingediend. In
mei jongstleden is een uitgebreide nota naar aanleiding van het verslag aangeboden.
Wij vertrouwen erop dat dit wetsvoorstel binnenkort openbaar kan worden behandeld.De Stichting Volksgezondheid en Roken (Stivoro) heeft in de afgelopen
periode in opdacht van VWS een aantal voorlichtings- en 'stoppen-met-roken'-campagnes
gevoerd zoals 'Als je echt wilt' en 'Dat kan ik ook'. Beide zijn multimediale
campagnes met een looptijd van drie jaar (1998–2000) en gericht op rokers
met de intentie te stoppen. De multimediale campagne 'Roken nee dank je' heeft
als doelgroep migranten (Turken, Marokkanen, Surinamers). De campagne is bedoeld
om hun te informeren over de nadelen van het roken en te stimuleren te stoppen
met roken. Deze campagne loopt vanaf 1994. De multimediale campagne 'Maar
ik rook niet' is gericht op jongeren van twaalf tot zestien jaar en heeft
een meerjarenlooptijd van 1998 tot 2001.Verder was er veel aandacht voor de, eveneens multimediale, campagne 'Roken?
Niet waar de kleine bij is'. In een NIPO-onderzoek zijn de gegevens van 1999
vergeleken met de nulmeting, gehouden voor de campagne. Het roken in huis
in aanwezigheid van kleine kinderen in huishoudens met kinderen van nul tot
vier jaar is gedaald van 48% in 1996 tot 39% in 1999.BeleidsvoornemensIn het Regeerakkoord staat dat het tabaksontmoedigingsbeleid wordt geïntensiveerd.
Dit gebeurt door een samenhangende inzet op de volgende zeven clusters van
instrumenten:• meer voorlichting en preventie (vooral om te voorkomen dat jongeren
met roken beginnen) (vraagzijde);• bevorderen van stoppen-met-roken ('hulpverlening');• striktere wetgeving (minder reclame, meer rookverboden, minder
verkooppunten, leeftijdsgrens, scherpere regulering van teer, nicotine, koolmonoxyde
en additieven, duidelijker waarschuwingen op verpakking, betere sanctionering
enzovoort) (aanbodkant);• adequate zelfregulering (maatschappelijk draagvlak);• hogere prijs (accijnsverhoging);• nieuwe internationale initiatieven (EU, WHO);• betere handhaving.Het momenteel beschikbare budget voor een tabakspreventie-aanpak bedraagt
nu ongeveer ƒ 4 mln op de rijksbegroting en jaarlijks ƒ 3
mln campagnebudget vanuit ZON voor de Stichting Volksgezondheid en Roken.
Momenteel wordt een grootscheeps programma voor tabakspreventie, vooral gericht
op jongeren (van 0–25 jaar), voorbereid.Daarnaast is er een tweede wijzigingsvoorstel van de Tabakswet in voorbereiding.
Daarbij gaat het om het implementeren van de EU-richtlijn inzake
reclamebeperking. Wij komen zo spoedig als mogelijk met het wijzigingsvoorstel.
Bovendien is een Tabaksnota II met nieuwe, aanvullende maatregelen aan de
Tweede Kamer toegezegd. Naar verwachting zal deze in het voorjaar van 2001
verschijnen.Internationaal zijn er ook de nodige tabakspreventie-initiatieven gaande.
Zo is er tijdens de EU-Gezondheidsraad van 29 juni jongstleden een gemeenschappelijk
standpunt bereikt over het richtlijnvoorstel van de Europese Commissie om
tabaksproducten scherper te reguleren. Naar verwachting zal de tweede lezing
door het Europese Parlement in het najaar kunnen plaatsvinden en zal deze
richtlijn nog tijdens het Franse EU-Voorzitterschap definitief kunnen worden
vastgesteld. Vervolgens zal de richtlijnimplementatie via een nieuwe wijziging
van de Tabakswet moeten plaatsvinden Op mondiaal niveau werkt de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO) aan het totstandkomen van een 'Framework Convention on Tobacco Control'
vóór 2003. Tijdens de laatste World Health Assembly is hiertoe
het fiat gegeven.Het doel met dit samenhangend tabaksontmoedigingspakket is het aantal
rokers te reduceren van 34% naar 28% in 2004. Daarbij gaat de aandacht vooral
uit naar reductie bij jongeren, want de helft van de achttienjarigen rookt.2.2.2.3 AlcoholmatigingsbeleidEvaluatieDe afgelopen jaren is het percentage alcoholgebruikers binnen de bevolking
van 16 jaar en ouder gestegen van 80% naar 85%. Thans drinkt 91% van de mannen
en 80% van de vrouwen. Gezamenlijk drinken zij zo'n 10,5 miljard glazen alcoholhoudende
drank per jaar. Het percentage Nederlanders van 16 jaar en ouder dat zwaar
drinkt en daar problemen door ondervindt wordt op grond van diverse onderzoeken
geschat op 9%. Uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning blijkt dat afhankelijkheid
van alcohol behoort tot de top-10 van aandoeningen, als je kijkt naar het
verlies aan gezondheid dat zij veroorzaken. Daarnaast wordt men in het bedrijfsleven
en de sociale verzekeringsgeneeskunde geconfronteerd met problemen door overmatig
alcoholgebruik, zoals arbeidsverzuim, bedrijfsongevallen en arbeidsongeschiktheid.
Verder veroorzaakt rijden onder invloed nog steeds een aanzienlijk aantal
slachtoffers. Onderzoek laat zien dat alcohol bovendien als belangrijke factor
wordt gezien bij agressief gedrag, zowel in uitgaanscentra als binnen het
gezin.Succesvolle preventie van alcoholmisbruik levert grote gezondheidswinst
en veel maatschappelijk rendement op. De afgelopen jaren is het nodige gedaan,
maar de alcoholproblematiek is omvangrijk en ook weerbarstig. Het
gebruik van alcohol is zowel in cultureel als in sociaal-economisch opzicht
diep in onze samenleving geworteld. Daarom is in het Regeerakkoord bepaald
dat het alcoholmatigingsbeleid wordt geïntensiveerd.In 1999 is zowel op het terrein van preventie en voorlichting, als op
het terrein van wetgeving belangrijke voortgang geboekt. Het NIGZ heeft in
1999 twee campagnes gestart. De eerste is een grootschalige zomercampagne
op strandcampings. Uniek aan deze zomercampagne is dat de voorlichting niet
alleen aan jongeren maar ook door jongeren wordt gegeven. Jonge vrijwilligers
worden getraind om vakantie vierende leeftijdsgenoten te benaderen met een
boodschap over matig drinken. Met deze campagne zijn naar schatting 50 000
jongeren bereikt. De tweede campagne is in 1999 gestart en heeft als doelgroep
volwassen drinkers. Door middel van tv-spots, internetprogramma's, brochures
en pamfletten zal de komende jaren getracht worden het drinkgedrag van bovenmatige
drinkers te beïnvloeden. De campagne heeft inmiddels ongeveer de helft
van de volwassenen weten te bereiken. 14% van de respondenten die zich de
campagne herinneren geeft aan meer te zijn gaan nadenken over de risico's
van alcoholgebruik.In het najaar van 1999 heeft de Tweede Kamer met algemene stemmen het
wijzigingsvoorstel Drank- en Horecawet aangenomen. De Eerste Kamer heeft het
wetsvoorstel in april 2000 ook met algemene stemmen aanvaard. De wijzigingen
komen neer op het aanscherpen van de wet met enkele matigingsbepalingen. De
belangrijkste zijn:• de alcoholverstrekker wordt verplicht aan de hand van een leeftijdsdocument
vast te stellen of de koper van alcohol de minimaal vereiste leeftijd heeft.• er mag geen alcohol meer worden verkocht in niet-levensmiddelen-
zaken en tankshops;• er komen verplichte huisregels in sportkantines en andere kantines;
in deze huisregels staan in elk geval de tijden waarop in de kantine alcohol
wordt verstrekt;• gemeenten kunnen de verkoop van alcohol in supermarkten en snackbars
tijdelijk verbieden (bijvoorbeeld voor en na risicovolle voetbalwedstrijden).
Deze wetsbepaling is in verband met het Europees Kampioenschap voetbal al
op 26 mei 2000 in werking gesteld;• er zijn wettelijke grondslagen voor diverse algemene maatregelen
van bestuur ter beperking van de reclame en distributie.De nieuwe Drank- en Horecawet zal naar verwachting 1 november 2000 in
werking treden.BeleidsvoornemensMomenteel wordt er gewerkt aan een nieuwe Alcoholnota. In deze nota zal
een brede, integrale visie op de alcoholproblematiek worden gegeven, en zal
worden ingegaan op de knelpunten en voornemens voor de komende 5 jaar. Aan
de orde komen de beleidsinstrumenten voorlichting en preventie, wetgeving,
zorgverlening, accijnsheffing en facetbeleid. Het is de bedoeling de nieuwe
Alcoholnota nog in 2000 naar de Tweede Kamer te sturen. Ook is er een nieuw
wijzigingsvoorstel Drank- en Horecawet in de maak. Daarin zal de mogelijkheid
worden geïntroduceerd om overtreders van deze wet, bijvoorbeeld ondernemers
die de leeftijdsgrenzen niet naleven, bestuurlijke boetes op te leggen. De
nieuwe wetswijziging zal het voor gemeenten mogelijk maken horeca-inrichtingen
en slijterijen tijdelijk te sluiten. Voor de intensivering van het alcoholmatigingsbeleid
is vanaf 2001 ƒ 2 mln extra op jaarbasis beschikbaar.De belangrijkste primaire doelgroepen van het beleid zijn jongeren en
(ex)probleemdrinkers. Voor de komende vijf jaar wordt als beleidstarget nagestreefd een verlaging van het percentage probleemdrinkers met
1 procentpunt (van 9% nu, naar 8% in 2005).2.2.2.4 Gezonde voedingVoeding is een belangrijke gezondheidsdeterminant. In de afgelopen tien
jaar is in Nederland in opdracht van VWS driemaal een voedselconsumptiepeiling
(Vcp) (laatst nog in 1999) uitgevoerd. Die peilingen hebben een goed beeld
gegeven van het consumptiepatroon van Nederlanders. Het vergelijken van de
resultaten van de drie peilingen maakt een analyse van trends mogelijk, zoals
bijvoorbeeld het verloop van de vetinname en de consumptie van groenten en
fruit.Uit de tabel blijkt dat de vetinname een continue dalende tendens vertoont,
maar dat de consumptie van verzadigd vet, na een daling in 1992, weer toeneemt.
Deze stijging is vooral te wijten door de consumptie van producten waarin
het vet niet zichtbaar is. Te denken valt aan snacks, vleeswaren, gebak en
dergelijken.De minister van VWS heeft de Gezondheidsraad verzocht te adviseren over
de betekenis van deze trends voor de volksgezondheid. Tijdens de laatstgehouden
voedselconsumptiepeiling is ook de consumptie onder de allochtone bevolking
gemeten. De publiekscampagnes zoals 'Let op Vet!' en 'Goede Voeding, wat let
je?' waren gericht op het verbeteren van het eetgedrag van consumenten.In de Nota 'Nederland; goed gevoed?' wordt voorgesteld het voedingsbeleid
sterk te richten op specifieke doelgroepen zoals jongeren, bewoners van instellingen
en tehuizen en personen met een lage sociaal-economische status. Het operationaliseren
van de in de nota opgenomen actiepunten heeft de nodige tijd in beslag genomen.
Inmiddels is een plan van aanpak voor deze operationalisering gereedgekomen.
Op grond hiervan zal in het komende jaar een begin worden gemaakt met de verdere
operationalisering van de voornemens uit de Nota 'Nederland: Goed gevoed?'
die we eerder naar de Tweede Kamer hebben gestuurd. De beleidsinspanning zal
zich vooral richten op specifieke groepen van de bevolking. De inspanning
uit de afgelopen jaren om de vetinname terug te dringen en de consumptie van
groenten en fruit te bevorderen, zullen onverminderd worden voortgezet.De hieraan gekoppelde doelstelling is het terugbrengen van de verzadigde
vetiname van circa 14% naar circa 12% in 2002.Parallel hieraan is het Voedingscentrum verzocht te adviseren over interventiemogelijkheden
bij categorieën van doelgroepen met een lage sociaal-economische status
om hun voedingspatroon te verbeteren. Nadat de minister van VWS ook het advies
van de Gezondheidsraad heeft ontvangen, zullen in de komende jaren stapsgewijs
de nodige acties worden ondernomen. 2.2.3 Infectieziektebestrijding2.2.3.1 CrisismanagementDe ontwikkelingen van de afgelopen jaren geven aan dat aandacht voor het
bestrijden van infectieziekten noodzakelijk blijft. Doordat medische en maatschappelijke
ontwikkelingen bijdragen aan een toename van het optreden van infectieziekten
zijn extra inspanningen nodig om deze te bestrijden. Vaak gaat dit samen met
enige publieke onrust en mediabelangstelling. Daarbij is gebleken dat het
afbakenen van de verantwoordelijkheden tussen landelijke en lokale overheden
enerzijds en met internationale gremia als EU en WHO anderzijds noodzakelijk
is voor adequaat optreden. De toename van het aantal incidenten legt behalve
bij de landelijke overheid een grote druk op de lokale infectieziektebestrijding.
Het aantal lokale taken op dit terrein is de laatste jaren toegenomen door
de nieuwe infectieziektewet, het invoeren van een kwaliteitsprofiel en extra
taken ten aanzien van crisismanagement zoals 24-uurs bereikbaarheid. Ook landelijk
is aandacht nodig voor versterking van taken rond crisismanagement zoals diagnostiek,
surveillance en ondersteuning van lokale infectieziektebestrijding. Daarnaast
zijn er ontwikkelingen die van belang zijn voor de toekomst van dit beleidsterrein.
Dit betreft bijvoorbeeld de resistentie van micro-organismen tegen antibiotica
en diverse ontwikkelingen op het gebied van vaccins. In 2001 komt het Kabinet
met een nota waarin aangegeven zal worden hoe versterking op dit terrein plaats
zal vinden.Ook de afgelopen periode is gebleken dat bijzondere aandacht voor infectieziekten
noodzakelijk is. Naast een aantal incidenten onder andere op het gebied van
legionella en meningitis is er veel aandacht geweest voor de nazorg van de
legionella-epidemie die begin 1999 in Bovenkarspel uitbrak. Dit betrof zowel
de nazorg voor de slachtoffers van de epidemie als het nemen van maatregelen
ter preventie van toekomstige besmettingen. De gezondheidstoestand van de
slachtoffers is onderzocht en de geboden (na)zorg is geëvalueerd. Ook
is meegewerkt aan het tot stand brengen van een fonds om aan slachtoffers
en hun nabestaanden een financiële tegemoetkoming te verlenen. Hiertoe
is onder meer ƒ 2 mln in het fonds gestort.In april 2000 is op basis van enkele meldingen uit EU-lidstaten over meningokokken
W-135 bij Mekkagangers actie ondernomen om mogelijke gevallen in Nederland
vroegtijdig te onderkennen en verspreiding van de besmetting te voorkomen.
Zo veel mogelijk Mekkagangers zijn in dat kader persoonlijk of via imams geïnformeerd.
In totaal zijn in Nederland zes personen vermoedelijk of zeker besmet geraakt
met deze bacterie. De doelgroep heeft positief gereageerd op de acties vanuit
VWS. De snelle reactie op dit incident geeft tevens aan dat de Europese signalering
op dit gebied, het zogenoemde 'Early Warning'-systeem, effectief en nuttig
is.2.2.3.2 Vaccinatieprogramma voor jeugdigenIn het afgelopen jaar is veel aandacht besteed aan het Awbz-vaccinatieprogramma
voor jeugdigen: het Rijksvaccinatie Programma (RVP). Het doel is het blijvend
hoog houden van de vaccinatiegraad van jeugdigen en een optimale bescherming
tegen verschillende ziekten. De belangrijkste ontwikkelingen op dit terrein
betreffen:• onderzoek van TNO-PG naar de effectiviteit van een actief aanbod
van DTPen BMR-vaccin aan onvolledig gevaccineerde zestienjarigen; de verhouding
tussen kosten en baten kwam niet gunstig uit het onderzoek. Het CVZ heeft
geadviseerd geen speciaal inhaalprogramma in het leven te roepen maar te overwegen
om een aanbod te incorporeren in het basispakket voor de JGZ.
Wij nemen dit advies over en zullen dit verder meenemen in het JGZ-traject;• onderzoek van TNO-PG en het Nederlands Instituut voor Gezondheidsbevordering
en Ziektepreventie (NIGZ) naar de tevredenheid van de burger over het RVP;
uit dit onderzoek blijkt dat de onderzochte burgers nauwelijks twijfelen aan
het nut van het RVP. Wel is de informatievoorziening voor verbetering vatbaar.
Inmiddels is in verband hiermee een vaccinatie-website geopend;• naar aanleiding van een motie van het kamerlid Arib inzake de vraag
of zuigelingen gevaccineerd moeten worden tegen hepatitis B heeft het RIVM
desgevraagd een kosteneffectiviteitsstudie gemaakt. Op basis hiervan zijn
wij vooralsnog van mening dat deze vaccinatie in Nederland niet kosteneffectief
is. Ook zou bij het invoeren van de hepatitis B-vaccinatie de deelname aan
het RVP kunnen verminderen. Na overleg met de Tweede Kamer hierover is de
Gezondheidsraad gevraagd het advies uit 1996 over bescherming tegen hepatitis
B te heroverwegen. Dit advies zal eind december 2000 uitkomen. Uiterlijk eind
februari 2001 zal daarop een standpunt worden ingenomen;• ook het afgelopen jaar is de incidentie van kinkhoest hoog gebleven.
Na de piek in 1996 (2771 aangegeven gevallen) trad in 1997 en 1998 een daling
op. In 1999 trad weer een stijging op en werden 6914 gevallen van kinkhoest
aangegeven 509 kinderen werden in het ziekenhuis opgenomen (148 in 1998).
Het RIVM heeft onderzoek gedaan naar het effect van het invoeren van een extra
vaccinatie met a-cellulair vaccin voor kinderen van vier jaar. De resultaten
hiervan zijn gunstig. Op advies van de Gezondheidsraad hebben we besloten
zo spoedig mogelijk kinderen van vier jaar een extra vaccinatie tegen kinkhoest
aan te bieden met a-cellulair kinkhoestvaccin. Met deze extra vaccinatie zullen
de kinderen beter beschermd zijn tegen ernstige kinkhoestinfecties. De kosten
voor deze zogenoemde extra 'boostering' zijn geraamd op ƒ 7 mln
per jaar;• Het RIVM voert onderzoek uit naar de opname van a-cellulair kinkhoestvaccin
in het DKTP-vaccin.Naast deze 'vaccinaties voor jeugdigen' zullen het komende jaar beslissingen
genomen worden over:• het invoeren van vaccinatie tegen pneumokokken bij ouderen en risicogroepen;• verdere investeringen in het ontwikkelen en toepassen van een meningokokkenvaccin.Het RIVM heeft in kaart gebracht welke ontwikkelingen met betrekking tot
vaccinaties op middellange termijn te verwachten zijn. De minister heeft de
Gezondheidsraad gevraagd om op basis hiervan te adviseren over prioriteiten
in het ontwikkelen en implementeren van nieuwe vaccinaties. Op basis hiervan
zal verdere besluitvorming plaatsvinden.2.2.3.3 HIV/Aids en ander seksueel overdraagbare aandoeningenWat betreft het voorkomen van HIV/Aids en andere seksueel overdraagbare
aandoeningen zijn er aanwijzingen dat er een toename is van onveilig vrijgedrag.
Gegevens over het voorkomen van Soa in Amsterdam wijzen hierop. Dit is een
zorgelijke ontwikkeling. De organisaties die zich bezig houden met de bestrijding
van Soa in Nederland (Aids Fonds, Stichting Soa-bestrijding en SAD-Schorerstichting)
hebben aangegeven hun inspanningen op het terrein van de voorlichting en preventie
ten aanzien van Soa en Aids te versterken. Landelijk wordt hier aandacht aan
besteed via massamediale voorlichting. Uit onderzoek gekoppeld aan de Vrij
Veilig campagnes blijkt dat 73% van de respondenten aangeeft bij contacten
met losse partners veilig te vrijen. Doel is dit percentage te verhogen tot
77% in 2002.Harde gegevens over het aantal gevallen van Soa in Nederland ontbreken
momenteel. De RGO brengt naar verwachting eind dit jaar een advies uit over
hoe de HIV-surveillance in Nederland kan worden aangepast zodat er beter inzicht
komt in het voorkomen en de dynamiek van infecties in Nederland. Ook hebben
we onlangs een rapport van de Werkgroep SOA-surveillance ontvangen waarin
zij adviseert over de wijze waarop de surveillance van andere SOA geoptimaliseerd
kan worden. Beide rapporten zullen leiden tot een vernieuwd surveillancesysteem
dat beter aansluit bij de behoeften van deze tijd, uiteraard rekening houdend
met de privacy van de betrokken personen. We gaat ervan uit dat deze wijzigingen
budgettair neutraal plaatsvinden.2.2.3.4 Hepatitis BHet optimaliseren van vaccinatie tegen hepatitis B van risicogroepen is
een blijvend punt van aandacht, los van de vraag of tot vaccinatie van zuigelingen
moet worden overgegaan. Het afgelopen jaar is onderzoek uitgevoerd om na te
gaan hoe de vaccinatiegraad onder druggebruikers en hetero- en homoseksuelen
met sterk wisselende contacten verhoogd kan worden. Op basis van de resultaten
hiervan zullen voorbereidingen getroffen worden voor landelijke implementatie
van een vaccinatieprogramma voor druggebruikers en hetero- en homoseksuelen
met veel wisselende partners. Met dit laatste programma is een bedrag van ƒ 5
mln per jaar gemoeid. Dat wordt in de MJA Cure meegenomen. Dit jaar zijn diverse
activiteiten ontplooid om de vaccinatiegraad voor hepatitis B bij mensen die
in de gezondheidszorg werken te verhogen. De Gezondheidsraad gaf in haar rapport
over hepatitis B van 1996 aan dat naar schatting 50–60% van de gezondheidswerkers
gevaccineerd is. De bescherming van patiënten staat daarbij centraal.
Hierbij is vooral aandacht besteed aan vrijgevestigde artsen die niet onder
de Arbowet vallen en aan studenten/stagiaires. In het kader van de Arbowet
heeft de minister samen met de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
eind 1999 een circulaire gestuurd naar alle beroepsgroepen en instellingen
voor de gezondheidszorg om aan te geven dat werkgevers verplicht zijn vaccinatie
aan te bieden aan een groot aantal nader omschreven beroepsgroepen.Het komende jaar zal overleg met de beroepsgroepen worden voortgezet om
te zorgen dat risicogroepen onder de gezondheidswerkers voldoende gevaccineerd
zijn. Daarnaast zal gezocht worden naar mogelijkheden om kinderen in asielzoekerscentra
te vaccineren.2.2.3.5 ZiekenhuisinfectiesZiekenhuisinfecties treden op bij 5–10% van alle ziekenhuispatiënten.
Ziekenhuisinfecties brengen extra lijden met zich mee voor de patiënt
en resulteren in een kostenverhoging in de intramurale gezondheidszorg. De
laatste jaren is door de werkgroep Prezies gewerkt aan het opzetten van een
landelijk surveillance systeem van ziekenhuisinfecties. Een goed surveillancesysteem
vormt voor ziekenhuizen een referentie om hun eigen cijfers aan te koppelen
en is eveneens een goede basis voor nader interventie-onderzoek. Met deze
surveillance is een forse aanzet gemaakt tot een kwaliteitssysteem op het
gebied van infectiepreventie in ziekenhuizen.De registratie van ziekenhuisinfecties zal verder geoptimaliseerd worden.
Hiermee wordt beoogd het aantal ziekenhuisinfecties in de toekomst met eenderde
omlaag te brengen. 2.2.4 Programmatische preventieDe VTV uit 1997 geeft aan dat er door het programmatisch aanpakken van
preventieactiviteiten nog veel gezondheidswinst is te behalen. Sinds 1995
wordt actief het totstandkomen van preventieactiviteiten op programmatische
basis bevorderd. Een ZON-werkgroep van deskundigen rapporteert welke onderwerpen
zich lenen voor landelijke implementatie. Een voorwaarde hierbij is dat het
in beginsel gaat om bewezen effectieve interventies.Ook in het verleden zijn reeds diverse preventieactiviteiten op programmatische
wijze ingevoerd, bijvoorbeeld het AWBZ-vaccinatieprogramma, het programma
voor zwangerschapsimmunisatie, de PKU- en CHT-screening, de screening op borst-
en baarmoederhalskanker enzovoort. Recentelijk zijn bijvoorbeeld de griepvaccinatie,
de screening op het adrenogenitaal syndroom, preventie van seksueel overdraagbare
aandoeningen en preventie van decubitus geïmplementeerd.In onderstaande tabel staat een overzicht van de programmatische preventieactiviteiten
die momenteel op basis van de AWBZ worden uitgevoerd. 2.2.4.1 BorstkankerscreeningDe doelgroep van borstkankerscreening omvat ruim 2,1 miljoen vrouwen en
vertoont een stabiel opkomstpercentage tussen de 75% (leeftijdsgroep 70–75
jaar) en 79% (50–70 jaar). Met dit programma worden jaarlijks naar schatting
ongeveer 750 levens gespaard. Om één geval van borstkanker te
voorkomen, zijn 900 mammogrammen nodig. De kosten van het programma waren
in 1999 ƒ 72,2 mln, dat is ongeveer ƒ 96 000,–
per gespaard leven. Nadat het CVZ eind 1998 de verantwoordelijkheden voor
het kwaliteitsbeleid in een regeling heeft vastgelegd, werkt elk van de betrokken
partijen hard aan het implementeren van een integraal kwaliteitsbewakingssysteem.
Dit systeem zal komend jaar functioneren en omvat zowel de werkorganisatie,
het werk in de screeningseenheden, de medisch-inhoudelijke uitvoering en de
nadere diagnostiek en behandeling.2.2.4.2 CervixkankerscreeningIn 1999 zijn 792 000 vrouwen voor het bevolkingsonderzoek naar cervixkanker
uitgenodigd. Ongeveer 60% daarvan gaf aan de oproep gehoor. Met dit programma
worden naar schatting jaarlijks ruim 150 sterfgevallen aan kanker voorkomen.
Anders uitgedrukt: om één geval van sterfte aan
baarmoederhalskanker te voorkomen, zijn ruim 3200 onderzoeken nodig. De kosten
van het programma waren in 1999 ƒ 50 mln, dat is ƒ 327 000,–
per gespaard leven. De laatste jaren is vanwege deze hoge kosten de cervixscreening,
zowel in de vak- als in de lekenpers, herhaaldelijk onderwerp van kritische
reflectie geweest. In opdracht van het CVZ is daarom in 1999 de kostenontwikkeling
van deze screening voor het eerst geëvalueerd. Daaruit blijkt een (mede
door tariefstijgingen veroorzaakte) stijging van 50% van de kosten van de
screening in 1999 ten opzichte van de kosteneffectiviteitsschatting uit 1993.
In 1999 is in grote delen van het land het Cervix Informatie Systeem (CIS)
ingevoerd. Dit geautomatiseerde systeem ondersteunt het primaire proces van
de deelnemende screeningsorganisaties, levert managementinformatie en maakt
effect- en procesevaluatie mogelijk en borgt de kwaliteit.2.2.4.3 Preventie van hart- en vaatziektenMede op grond van de resultaten van een pilotproject en een evaluatiestudie
naar effecten op mortaliteit en morbiditeit van hart- en vaatziekten (HVZ),
is besloten gefaseerd over te gaan tot het landelijk invoeren van programmatische
preventie van HVZ bij hoogrisicogroepen in de huisartsenpraktijk. In 2001
en volgende jaren zal de oorspronkelijke pilot elk jaar worden uitgebreid
met ongeveer duizend huisartsen. De invoeringskosten voor de periode 2001
tot en met 2003 bedragen in totaal ruim ƒ 12 mln en zullen worden
gefinancierd uit het beschikbare budget voor het bevorderen van programmatische
preventie. De structurele kosten, oplopend van ƒ 2,03 mln in 2001
tot ruim ƒ 6,65 mln in 2005 en verder zijn vrijgemaakt binnen
het meerjarenkader Cure.2.2.4.4 GriepvaccinatieIn 1995 is gestart met een programmatische aanpak van de griepvaccinatie,
uitgevoerd door de huisartsen. In 1996 is de doelgroep voor deze vaccinatie,
de bekende risicogroepen, uitgebreid met alle 65-plussers. De vaccinatiegraad
is de afgelopen jaren voortdurend gestegen en lijkt zich nu te stabiliseren.
Voor het seizoen 1998–1999 was de vaccinatiegraad 76,8%. Een lichte
toename is wellicht de komende jaren nog mogelijk.Uit eerder onderzoek komt naar voren dat soms de deelname van allochtone
ouderen aan preventieprogramma's geringer is dan die van autochtone ouderen.
Ook voor de influenzavaccinatie is dit nu nader onderzocht. Verheugend is
dat uit de onderzoeksresultaten blijkt dat allochtone ouderen even vaak gevaccineerd
zijn als autochtone ouderen. Maar ook blijkt dat er nog 'winst' te behalen
is als men met name meer gebruikmaakt van oproepen in de eigen taal. Hieraan
zal aandacht worden gegeven.Voorgenomen is een evaluerend onderzoek door het CVZ naar de effectiviteit/doelmatigheid
van de griepvaccinatiecampagne in het najaar van 2000. Voor het uitvoeren
van de griepvaccinatie voor het seizoen 2001–2002 is een budget beschikbaar
van ƒ 69,4 mln.2.2.4.5 Pre- en postnatale screeningOnder pre- en postnatale screening worden begrepen de programmatische
preventie-activiteiten bij zwangeren en pasgeborenen. Het betreft de preventie
van zwangerschapsimmunisatie, inclusief de screening op andere irregulaire
antistoffen, de screeningen op perinatale hepatitis B en syfilis en de zogenoemde
'hielprik'-onderzoeken (Phenylketonurie, Congenitale hypothyreoïdie en
Adrenogenitaal syndroom). Voor deze activiteiten exclusief die rond de 'hielprik',
heeft het CVZ een subsidieregeling getroffen. Naar aanleiding
van discussie over met name de screening op irregulaire antistoffen is in
het voorjaar 2000 de Gezondheidsraad om nader advies gevraagd over de wetenschappelijke
onderbouwing hiervan.Na een geslaagde pilot is de screening op het Adrenogenitaal syndroom
(AGS) per 1 juli 2000 met succes landelijk ingevoerd. Het bloed van de pasgeborene
dat verkregen is door middel van de hielprik, wordt onderzocht op het voorkomen
van AGS. Bij een positieve uitslag wordt zo spoedig mogelijk gestart met behandeling.
De ziekte is goed behandelbaar en het tijdig onderkennen ervan voorkomt onder
meer hersenschade, onjuiste geslachtstoekenning of overlijden. Het CVZ heeft
hiertoe desgevraagd een subsidieregeling getroffen; er is maximaal ƒ 2
mln per jaar beschikbaar.2.2.4.6 GehoorscreeningIn 2001 zal worden begonnen met het landelijk invoeren van een gehoorscreening
bij at risk pasgeborenen met behulp van een geautomatiseerde brainstem response
methode (ALGO-1). Deze kinderen verblijven doorgaans op een neonatale intensive
care unit (NICU). In Nederland gaat het jaarlijks om vierduizend tot vijfduizend
kinderen. In deze populatie komt ten minste 25% van het totaal aantal kinderen
met een bepaald gehoorverlies voor. In een pilot is vastgesteld dat deze vroege
opsporing heel goed mogelijk is waardoor tijdig met revalidatie kan worden
gestart. Effecten zijn een verbetering van de communicatieve, intellectuele
en sociale mogelijkheden van het gehoorgestoorde kind, vermindering van gedragsproblemen,
een verbeterde ouder-kindrelatie en een verbeterd perspectief ten aanzien
van het onderwijs.De hiermee gemoeide kosten bedragen structureel ruim ƒ 0,5
mln per jaar. Deze gelden zijn vrij gemaakt binnen het meerjarenkader Cure.De opzet is dat over enige tijd ook de overige pasgeborenen gescreend
zullen worden met deze nieuwe screeningsmethode. De huidige reguliere gehoorscreening
bij kinderen van negen maanden met behulp van de Ewing/Capas-methode kan dan
na een overgangsfase vervallen.2.2.4.7 Overige activiteitenIn het kader van de bevordering van programmatische preventie lopen er
meerjarige projecten op het terrein van preventie van bepaalde vormen van
depressie, van preventie van decubitus en van preventie van seksueel overdraagbare
aandoeningen. In 2000 zijn er projecten gestart op het terrein van de promotie
van borstvoeding en op het terrein van stoppen-met-rokenprogramma's bij verloskundigen
en bij cardiologen en hart- en vaatverpleegkundigen.2.2.5 Voedselveiligheid2.2.5.1 CrisismanagementHet afgelopen jaar is er veel aandacht geweest voor de problematiek van
de voedselveiligheid. Naar aanleiding van de dioxine-affaire in 1999 heeft
het Bureau Berenschot onderzoek gedaan naar de wijze waarop de betrokken departementen
dit soort crises aanpakken. Daarbij is gekeken naar de wet- en regelgeving,
de verantwoordelijkheidsverdeling en de communicatie van overheidswege richting
consument. De aanbevelingen van Berenschot spitsen zich toe op een analyse
van mogelijke leemten in de regelgeving, het versterken van de coördinatie
tussen departementen en het verbeteren van de communicatie met de consument.
De regering heeft in belangrijke mate deze aanbevelingen overgenomen en haar
standpunt kenbaar gemaakt aan de Kamer. Naar verwachting zullen de aanbevelingen
grotendeels voor het eind van het jaar geïmplementeerd zijn of zal het
realiseren ervan in werking zijn gezet. Gelet op de wijze waarop sinds de
dioxine-affaire een aantal incidenten is afgehandeld, kan worden geconcludeerd
dat de coördinatie tussen de departementen daadwerkelijk is verbeterd.
Wel moet een aantal procedures nog worden geformaliseerd.2.2.5.2 De verdere ontwikkeling van het voedselveiligheidsbeleidHet Nederlandse voedselveiligheidsbeleid kan niet los gezien worden van
hetgeen op dit terrein in Brussel en in het wijdere internationale verband
van de Codex Alimentarius gebeurt. Naar verwachting zal de Europese Commissie
voortgang willen boeken met het verder uitwerken van het 'Witboek Voedselveiligheid'
met als belangrijkste voorstellen het instellen van een EVA, één
levensmiddelenrichtlijn en een integrale herziening van de bestaande communautaire
wetgeving op het gebied van levensmiddelen en voedselveiligheid. Nederland
heeft steeds aangedrongen op het herzien van de communautaire levensmiddelenwetgeving.
Een dergelijk proces sluit goed aan bij het 'Marktwerking, Deregulering en
Wetgevingskwaliteit' (MDW)-project levensmiddelenwetgeving dat enkele jaren
geleden succesvol is afgerond. De ministers van VWS en LNV zullen zich samen
actief inzetten in de onderhandelingen rond dit dossier in Brussel. Het streven
om ook nationaal een onafhankelijke en hoogwaardige onderzoeksinstelling voor
voedselveiligheid in te stellen sluit goed aan bij de ontwikkelingen binnen
de EU. Anticiperend hierop bereidt VWS samen met LNV en andere betrokken departementen
de 'Kadernota Voedselveiligheid' voor. In deze nota zullen de beleidslijnen
voor de komende jaren worden uiteengezet. In de nota zal onder meer de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en bedrijfsleven aan de orde komen. In het kader van de voorbereiding
van deze nota worden ook de leemten in de wet- en regelgeving nader geanalyseerd,
zoals aanbevolen door Berenschot. Een belangrijk thema daarbij is het verder
moderniseren van de controle van levensmiddelen en de voedselveiligheid. Het
kabinet heeft zich recent uitgesproken voor het vormen van één
nationaal voedselcontrolebureau. Daarnaast zal de rol van het Voedingscentrum
op het terrein van de voedselveiligheid worden versterkt. Zo is het Voedingscentrum
belast met het uitwerken van een meerjarenstrategie voor de communicatie op
het terrein van de voedselveiligheid.In het kader van de uitwerking van het 'Witboek Voedselveiligheid' doet
de Europese Commissie voorstellen voor het integreren van de bestaande verticale
richtlijnen inzake de veterinaire volksgezondheid met de horizontale richtlijn
inzake levensmiddelenhygiëne. Nederland is voorstander van deze benadering.
De kerngedachte bij deze herziening van de hygiënevoorschriften is dat
de levensmiddelenproducenten volledig verantwoordelijk zijn voor de veiligheid
van hun producten. Het biedt tevens een opening om de vleeskeuring te moderniseren,
en deze te stoelen op een risicobenadering waarbij ook de voorgeschiedenis
van een te keuren dier in ogenschouw wordt genomen.Het terugdringen van besmetting van pluimveevlees met Salmonella en Campylobacter
is nationaal met kracht ter hand genomen. Op grond van de Warenwet zullen
maatregelen genomen worden om pluimveevlees dat niet vrij is van besmetting
alleen nog verpakt en voorzien van een etiket op de markt te brengen. Daarnaast
is het bedrijfsleven verzocht bestaande plannen van aanpak aan te scherpen
om binnen een termijn van enkele jaren de besmettinggraad tot aanvaarbare
niveaus terug te dringen, om uiteindelijk tot een situatie te komen waarbij
in principe alleen onbesmet pluimveevlees aan de consument wordt aangeboden.
In Europees verband wordt met belangstelling het voorstel van
de Commissie afgewacht inzake het moderniseren van de Zoönosenrichtlijn.2.2.5.3 BSEVooruitlopend op communautaire wetgeving heeft Nederland enkele jaren
geleden zelf maatregelen getroffen om de consument te beschermen tegen mogelijke
overdracht van de verwekker (prionen) van de 'gekke koeienziekte' van herkauwers
op de mens. Deze verwekker kan bij de mens namelijk de ziekte van Creutzfeldt-Jacob
veroorzaken. Om deze overdracht te voorkomen mag het zogenoemde 'specified
risk material' (SRM-materiaal) van herkauwers niet meer tot diervoer worden
verwerkt. Het betreft organen en weefsels als hersenen en ruggenmerg waarin
prionen zich kunnen ophopen. Deze maatregel is een voorbeeld van het toepassen
van het voorzorgbeginsel. De kosten van het vernietigen van SRM-materiaal,
die jaarlijks ongeveer ƒ 20 mln beliepen, zijn een aantal jaren
ten laste van de VWS-begroting gekomen. Hieraan is een eind gekomen met het
van kracht worden van een wijziging van de Destructiewet eerder dit jaar.
De kosten zijn nu voor rekening van de aanbieders van SRM-materiaal zoals
veehouders en slachthuizen. Dit heeft een lastenverzwaring voor het bedrijfsleven
met zich mee gebracht. Om het illegaal dumpen van kadavers van herkauwers
tegen te gaan heeft VWS het bedrijfsleven uitgenodigd om met voorstellen te
komen voor alternatieve financiering, waarbij de uitgangspunten blijven: kostendekkend
door het bedrijfsleven én beperking van de fraudegevoeligheid. Op verzoek
van de Tweede Kamer heeft VWS een onderzoek laten instellen naar de mogelijkheid
om de kosten van het vernietigen van SRM te verminderen door middel van directe
verbranding. Zodra de resultaten bekend zijn, zullen die aan de Kamer worden
aangeboden.Met betrekking tot BSE heeft de Europese Commissie na een patstelling
van enkele jaren een beschikking getroffen die wat betreft inhoud goed overeenkomt
met het beleid dat in Nederland al enkele jaren van kracht is. Het gaat om
de vernietiging door middel van verbranding van die delen van gestorven en
geslachte runderen, schapen en geiten die het meest riskant zijn voor de verspreiding
van BSE. In aansluiting daarop is komend jaar een voorstel te verwachten voor
een geheel herziene Destructierichtlijn. Nederland is er voorstander van om
het verwerken van kadavers tot diermeel als grondstof voor diervoeder integraal
te verbieden. Dit voornemen is kenbaar gemaakt in het Beleidsbesluit Diervoeders.
Dit zal een fundamentele wijziging van het destructiebestel met zich meebrengen.2.2.5.4 Biotechnologie en levensmiddelenBiotechnologie zal ook het komend jaar onverminderd aandacht vragen. Op
het brede terrein van de biotechnologie volgen de ontwikkelingen elkaar snel
op. Het kabinet zendt de Integrale Nota Biotechnologie met de Prinsjesdagstukken
naar de Tweede Kamer. Ten aanzien van het specifieke terrein van genetisch
gemodificeerde levensmiddelen blijft het beleid gestoeld op twee uitgangspunten:
de veiligheid voor de consument en de herkenbaarheid van deze producten door
middel van etikettering. Met name de etikettering en de handhaving daarvan
behoeft verbetering Het komende jaar zal in nauw overleg met het maatschappelijk
veld bezien worden op welke wijze de etiketteringsregels kunnen worden aangepast
zodat recht wordt gedaan aan het uitgangspunt dat de consument een keuze mogelijkheid
moet hebben. De uitkomst van dit overleg zal ook de basis zijn voor de Nederlandse
inzet in Brussel om de regelgeving op dit punt aan te passen. Voorts zal een
maatschappelijk debat worden georganiseerd over biotechnologie en levensmiddelen.
De uitkomst van dit debat zal worden gebruikt om de gevolgde
beleidslijnen te spiegelen en waar nodig bij te stellen aan de maatschappelijke
opvattingen. Het voedingscentrum is verzocht een breed opgezette voorlichtingscampagne
over voedselproductie te verzorgen.2.2.5.5 ProefdierbeleidHet beschermen en bevorderen van de gezondheid van de consument is nauw
verweven met het beleid rond proefdieren. Voor het bereiden van vaccins maar
ook voor het testen van de risico's van stoffen zoals geneesmiddelen en bestrijdingsmiddelen
is het nog onvermijdelijk om gebruik te maken van proefdieren. Het beleid
is er wel op gericht om het gebruik van proefdieren te verminderen of, waar
dat (nog) niet mogelijk is, het lijden of ongemak voor proefdieren te verlichten.
De afgelopen vier jaar heeft VWS extra gelden beschikbaar gesteld voor onderzoek
naar alternatieven voor proefdieronderzoek. In reactie op het amendement-Rouvoet
is ook voor het jaar 2000 extra geld beschikbaar gesteld. Inmiddels heeft
ZON een evaluatie van het onderzoek naar alternatieven afgerond. VWS betrekt
de uitkomst van deze evaluatie bij de afweging om ook in de komende jaren
het alternatievenonderzoek extra te financieren.2.2.6 Arbeid en gezondheidHet beschermen en bevorderen van de gezondheid van de werkende bevolking
is een gedeelde verantwoordelijkheid van werkgevers, werknemers, arbodiensten,
preventieve en curatieve gezondheidszorg. Een integrale benadering, waarbij
preventie, begeleiding, behandeling en reïntegratie op elkaar afgestemd
zijn, is hierbij het uitgangspunt. Vanuit de ministeries van VWS en SZW is
met dat doel aan ZorgOnderzoek Nederland (ZON) opdracht gegeven de programma's
'Samenwerken bij Sociaal-Medische Begeleiding' 'Programma Klachten Bewegingsapparaat'
uit te voeren. Voor deze programma's hebben de ministeries respectievelijk ƒ 2,5
mln en ƒ 1,5 mln beschikbaar gesteld. In het kader van deze programma's
zijn in 1999 en begin 2000 diverse projecten van start gegaan:• projecten gericht op deskundigheidsbevordering en op het ontwikkelen
en op elkaar afstemmen van richtlijnen;• projecten gericht op het terugdringen van fysieke belasting in
bedrijven;• projecten met betrekking tot de effectiviteit van bewegingsprogramma's
(waaronder rugscholing);• projecten die gericht zijn op het bevorderen van reïntegratie
na verzuim.In april 2000 heeft TNO Arbeid de resultaten gepresenteerd van het in
opdracht van VWS uitgevoerde onderzoek naar samenwerking tussen bedrijfsartsen
en medisch specialisten. Dit heeft de betrokken beroepsgroepen ertoe aangezet
om met elkaar verdere initiatieven voor te bereiden voor het verbeteren van
de samenwerking. De beroepsverenigingen van de huisartsen en de bedrijfartsen
zijn begin 2000 van start gegaan met het opzetten van zes regionale pilots
waarin hun afspraken over samenwerking in de praktijk gestalte gaan krijgen.
De ministeries van VWS en SZW hebben hiervoor gezamenlijk ƒ 3
mln beschikbaar gesteld.2.2.7 Milieu en GezondheidDe invulling van National Environmental and Health Action Plan (NEHAP)
in de Nederlandse situatie is vooral toegespitst op het versterken van het
lokale milieu-gezondheidsbeleid. Risicocommunicatie en risicosignalering op
lokaal niveau krijgen in de huidige situatie onvoldoende invulling en zullen
verder moeten worden ontwikkeld in samenwerking met het ministerie
van VROM. Een centrale rol daarbij spelen de GGD's en de medisch milieukundigen.
Risicocommunicatie over gezondheidsrisico's en gevaren van afgegeven milieuvergunningen
is primair gericht op de bevolking. Deze communicatie dient te worden verzorgd
door goed getrainde medewerkers; niet noodzakelijker wijs door artsen. De
risicosignalering betreft meer de bestuurlijke kant. Versterking houdt onder
meer in: het instellen van een meldpunt/database voor milieu-incidenten met
onderbouwde gezondheidsgevolgen, het realiseren van een epidemiologische en
toxicologische ondersteuningsfunctie en het vergroten van de communicatieve
impact van (het geringe aantal) medisch milieukundigen.2.2.8 Veiligheid (consumenten) producten2.2.8.1 Invoering Bestuurlijke boetenBij wijzigingswet van 11 november 1999 is in de Warenwet aan de minister
van VWS de bevoegdheid gegeven bestuurlijke boeten op te leggen aan overtreders
van warenwettelijke voorschriften. De wetswijziging beantwoordt aan de wens
van het kabinet om de handhaving in het algemeen en die van de Warenwet in
het bijzonder, te verbeteren.De boete zal als handhavingsinstrument naast de strafrechtelijke afdoening
worden gehanteerd. De bestuurlijke boete maakt, in tegenstelling tot het strafrechtelijk
afdoen van overtredingen van de Warenwet, een lik-op-stukbeleid mogelijk.
Een ander voordeel is dat een en hetzelfde bestuursorgaan, dus de minister
van VWS, verantwoordelijk is voor de vanuit de gezondheidsbescherming wenselijke
normstelling en het handhaven daarvan.De strafrechtelijke afdoening verdwijnt niet maar zal worden beperkt tot
overtredingen die specifiek om deze wijze van afdoening vragen zoals die waarbij
de gezondheid of veiligheid van de consument opzettelijk in gevaar is gebracht.
Voor het operationeel maken van de bevoegdheid van de minister is bij algemene
maatregel van bestuur (Warenwetbesluit bestuurlijke boeten) een bijlage vastgesteld
waarin alle overtredingen van warenwettelijke voorschriften en de daarop gestelde
boeten zijn opgenomen. De boete wordt namens de minister door de Hoofdinspecteur
van de Keuringsdienst van Waren opgelegd. Daartoe is binnen de dienst een
uitvoeringorganisatie ingericht die ook belast zal zijn met de behandeling
van bezwaarschriften.2.2.8.2 Uitbreiding werkzaamheden College Toelating Bestrijdingsmiddelen
(CTB)Het CTB is op basis van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (BMW) belast met
het toelaten van de bestrijdingsmiddelen. Per 1 januari jongstleden is het
CTB verzelfstandigd tot een zelfstandig bestuursorgaan. Ingevolge de BMW is
de minister van VWS de primair verantwoordelijke bewindspersoon voor de bestrijdingsmiddelen
op het onderdeel biociden. Met de verzelfstandiging zijn extra kosten gemoeid.
Het betreft onder meer kosten voor het verbeteren van het administratieve
proces van het toelaten van biociden, het bekostigen van de benodigde wetenschappelijke
externe expertise om een toelating te beoordelen en het instellen van een
commissie voor de behandeling van tegen een toelating ingesteld bezwaar en
beroep.Daarnaast is er sprake van een structurele verhoging van de kosten in
verband met de werkzaamheden van het CTB rond het operationaliseren van de
biocidenrichtlijn. Deze richtlijn heeft ten doel het toelaten van biociden
in de Europese Gemeenschappen te harmoniseren en bij te dragen aan het tot
stand brengen van de interne markt. 2.2.9 Patiëntenbeleid2.2.9.1 PatiëntenfondsHet Patiëntenfonds ontvangt vanaf 1999 jaarlijks een bedrag
van ruim ƒ 32 mln voor het versterken van landelijk werkzame patiëntenorganisaties.
Daarbij ligt de nadruk op categoriale organisaties. In 2000 wordt de bijdrage
in de exploitatiekosten die zij van het fonds hiervoor ontvangen opnieuw verhoogd.
Voor wat betreft de financiering van koepelorganisaties start het Patiëntenfonds
in 2000 met een experiment rond bottom-up financiering van de Nederlandse
Patiënten/Consumenten Federatie (NC/PF). De bedoeling is dat binnen enkele
jaren ongeveer een derde deel van het totale budget van de NP/CF niet vanuit
het Patiëntenfonds, maar via de aangesloten lid-organisaties wordt ingebracht.
Aan het Patiëntenfonds is gevraagd ook voor andere koepelorganisaties
te komen tot een systeem van bottom-up financiering. Ruime aandacht van het
Patiëntenfonds gaat in 2000 verder uit naar het stimuleringsprogramma
van het fonds, dat zich richt op het opheffen van enkele duidelijk omschreven
lacunes en knelpunten in het patiëntenbeleid.Ten slotte houdt het fonds zich met ingang van 2000 in opdracht van het
ministerie van VWS bezig met het uitvoeren van de meerjarenafspraken cure
en verpleging en verzorging. Hiervoor wordt additioneel een bedrag van ƒ 8,7
mln per jaar beschikbaar gesteld. Het inzetten van de middelen zal met name
via regionale patiënten-/consumentenorganisaties verlopen.Het Patiëntenfonds wordt in 2000 geëvalueerd. Daarbij wordt
zowel aandacht besteed aan de kwaliteit, effectiviteit en doelmatigheid van
het fonds als aan de tevredenheid van de 'gebruikers'.2.2.9.2 Samenwerking koepels patiëntenorganisatiesOp het terrein van het patiënten-/consumentenbeleid zijn veel organisaties
actief die de belangen van patiënten/consumenten behartigen. Veel van
deze organisaties hebben hun krachten gebundeld in een koepelorganisatie.
De voordelen van zo'n bundeling – samen sterker, meer mogelijkheden,
behartiging van punten van algemeen belang enzovoort – passen in het
overheidsbeleid om een sterke patiënten-/consumentenbeweging te bevorderen.In de Voortgangsrapportage Chronisch Ziekenbeleid heb ik een bundeling
van krachten aangekondigd tussen NP/CF, Gehandicaptenraad (GR) en Werkverband
Organisaties van Chronisch Zieken (WOCZ), 'met als eindperspectief een niet-vrijblijvende
samenwerking c.q. integratie van het veld van (koepels van) patiënten/cliëntenorganisaties
daar waar het tot versterking en efficiëntie leidt'. De werkprogramma's
van de drie koepels vertonen een zodanige overlap dat mij dat mogelijk leek.
Het leek mij nuttig om alvorens de samenwerking tussen de verschillende koepels
verder te bevorderen, eerst na te gaan hoe de stand van zaken is op het terrein
van samenwerking en afstemming tussen de NP/CF, de GR en het WOCZ. Daarom
heb ik aan het onderzoekbureau PriceWaterhouseCoopers (PWC) opdracht gegeven
om na te gaan hoe het met de samenwerking gesteld is, of er punten van overlap
zijn en of er eventueel sprake is van leemten.PWC heeft in nauwe samenwerking met de betrokken koepels het onderzoek
uitgevoerd. Helaas kon er op basis van de beschikbare informatie bij de koepels
geen duidelijk beeld verkregen worden van hun onderlinge taakverdeling en
samenwerking.De betrokken koepels hebben op grond van de uitkomsten van het onderzoek
aangegeven te willen werken aan een systematiek voor managementinformatie
systematiek die de betrokken organisaties transparanter en onderling beter
vergelijkbaar maakt. Een eerste resultaat op het terrein van samenwerking
valt te verwachten uit de beoogde fusie tussen GR en WOCZ.2.2.9.3 Patiënten- en beleidsontwikkeling; RP/CP'sBegin 2000 hebben de 28 Regionale Patiënten/Consumenten Platforms
(RP/CP's) hun plannen afgerond voor het besteden van de ƒ 8,7
mln die hen uit de meerjarenafspraken zijn toebedeeld. In de plannen worden
activiteiten benoemd die gericht zijn op het aanpakken van de knelpunten die
door de patiëntenorganisaties in de regio worden ervaren. Thema's zijn
onder andere: consumenteninformatie, vertegenwoordiging in zorgkantoren en
RIO's en kwaliteitstoetsing vanuit patiëntenperspectief. De partijen
in de regio's werken samen de plannen uit. Hier is een groot winstpunt behaald:
RP/CP's, Ouderenbonden en Landelijk Organisatie Cliëntenraden (LOC) hebben
een convenant gesloten over de besteding van de extra gelden. Tevens hebben
ze afgesproken samen te werken aan het versterken van de 'derde partij'. Elk
jaar zal er een evaluatie van de activiteiten plaatsvinden. De basis voor
die evaluatie is een nulmeting van de huidige stand van zaken in de regio
op die terreinen waarop activiteiten worden ondernomen.Het belang van het versterken van de regionale infrastructuur wordt ook
onderkend door de provincies; de provincies zijn sinds 1994 verantwoordelijk
voor de RP/CP's. Op 3 juli 1999 hebben VWS, IPO en NP/CF een convenant gesloten
met als doel afspraken en verantwoordelijkheden vast te leggen met betrekking
tot de rol van de verschillende partijen bij het versterken van de positie
van de patiënt/consument in de regio voor de periode 1999–2002.2.2.9.4 Disease-managementDoor de zorgvrager, de mens met diabetes, centraal te plaatsen in het
zorgproces, kan de kwaliteit van de diabeteszorg worden verbeterd. In het
project Integrale Kwaliteitszorg Diabetes, een initiatief van het departement,
de IGZ en de Nederlandse Diabetes Federatie, wordt uitgegaan van de principes
van disease-management. Een samenhangende aanpak van zorg biedt kansen tot
het realiseren van gezondheidswinst. Deze samenhangende aanpak kan gestimuleerd
worden door het aanstellen van regiocoördinatoren. De reguliere financiering
van regionale diabeteszorg is in principe een zaak van regionale verzekeraars.
Een peiling bij regionale verzekeraars laat zien dat zij het belang van disease-management
onderschrijven maar dat financiering van regiocoördinatoren op dit moment
nog een brug te ver is. Gelet op de noodzaak van het realiseren van samenhangende
zorg stelt het departement een overbruggingssubsidie beschikbaar voor het
aanstellen van dergelijke regiocoördinatoren.2.2.10 Onderzoeks- en Researchbeleid (PEO)Het belangrijkste doel van het beleid met betrekking tot projecten, experimenten
en onderzoek (PEO) volksgezondheid en zorg is het doelgericht en planmatig
genereren van 'evidence based' en vernieuwende inzichten in specifieke vraagstukken
op het gebied van volksgezondheid en zorg en op het effect van concrete interventies.
Een belangrijk middel om hierbij meer samenhang en afstemming te bewerkstelligen,
is de programmatische werkwijze. Daarbij staan geen losse projecten maar aandachtsgebieden
en thema's centraal. Het ontwikkelen en uitvoeren van programma's gebeurt
in de meeste gevallen door intermediaire organisaties, waarvan voor VWS ZON
de belangrijkste is. In bijlage 2 wordt een aantal eerste resultaten van projecten,
experimenten en onderzoeken gepresenteerd die mede het gevolg zijn van het
op programmatische aansturing via de intermediare organisatie ZON.Nieuwe activiteitenIn 2001 zullen diverse nieuwe programma's worden gestart. Zo zal onder
meer aandacht worden besteed aan onderzoek op het gebied van de personele
infrastructuur. Daarmee wordt beoogd een bijdrage te leveren aan een adequate
personeelsvoorziening voor de zorg, waarmee kan worden ingespeeld op veranderingen
in de zorgvraag, in de zorgorganisatie en op technologische ontwikkelingen.In het programma 2001 zal ook het thema kwaliteit nieuwe aandacht krijgen.
Daarbij gaat het vooral om de vraagstukken die behandeld zijn in de vierde
Leidschendamconferentie. Een belangrijke ontwikkeling is de verschuiving die
gaandeweg optreedt van aanbodgerichte naar vraaggerichte zorg. Daarnaast zal
het programma ook een omslag te zien geven van ontwikkelen naar implementeren,
van projectmatig naar integraal werken en van procesgerichtheid naar effectgerichtheid.
In het verlengde hiervan zal in het programma 2001 eveneens aandacht worden
besteed aan het tot stand brengen van materiaal om patiënten te informeren
omtrent hun (ruimere) keuzemogelijkheden en de consequenties van hun keuzen,
zodat zij hun keuzemogelijkheden goed kunnen benutten.In de jaarlijkse brief inzake PEO zal ik uitgebreid ingaan op de nieuwe
PEO-activiteiten.2.2.10.1 ZorgOnderzoek Nederland (ZON)Tweederde van de PEO-middelen wordt via ZON tot besteding gebracht. De
Wet op de organisatie ZorgOnderzoek Nederland echter gaat slechts in beperkte
mate in op het financieel beheer van ZON. Daarom is op 1 januari
2000 een ministeriële regeling in werking getreden die hiervoor nadere
regels geeft.De Wet op de organisatie ZorgOnderzoek Nederland trad op 1 juli 1998 in
werking maar de organisatie was al vanaf eind 1995 in een oprichtingsconstructie
operationeel. In verband hiermee vindt in 2000 een evaluatie van ZON plaats.
Daarbij werd gekeken naar doeltreffendheid, doelmatigheid en kwaliteit van
de organisatie. De samenwerking van ZON met het Gebiedsbestuur Medische Wetenschappen
van de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO) krijgt
steeds verder vorm. Begin 2001 zullen de beide organisaties gezamenlijk worden
gehuisvest in de nieuwbouw van NWO. Afstemming en synergie tussen fundamenteel
onderzoek en praktijkgericht onderzoek zullen hierdoor verbeteren.2.2.11 Gezondheidsonderzoek vuurwerkramp Enschede/zorgnotaGezondheidsonderzoek als bijdrage aan de nazorgOp basis van eerdere calamiteiten (zoals de Bijlmerramp) is direct na
de vuurwerkramp in Enschede (mei 2000) besloten tot een gezondheidsonderzoek
onder getroffenen en hulpverleners. Dit onderzoek betreft zowel onderzoek
naar eventuele blootstelling aan gevaarlijke stoffen als de impact van de
ramp op de psychische gezondheid. Het doel van het onderzoek is met name om
een bijdrage te leveren aan de nazorg van de betrokkenen. Zo kon in de eerste
tussenrapportage (juli 2000) bevestigd worden dat het zeer onwaarschijnlijk
is dat bewoners en/of hulpverleners lichamelijke gevolgen hebben ondervonden
aan de blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Daarnaast geven de resultaten
van het onderzoek inzicht in de problematiek van zowel individuen als groepen,
die gebruikt kunnen worden als basis voor het organiseren van de hulpverlening.
De komende jaren zal het gezondheidsonderzoek gegevens opleveren over de ontwikkeling
van de gezondheidstoestand van de betrokkenen. Concreet gaat het om de volgende
activiteiten:• Bloed en urineonderzoek uitgevoerd door het RIVM. Het gaat daarbij
om een aantal per jaar uit te voeren tests, geënt op stoffen die ook
in relatie tot de ramp kunnen worden gebracht;• Monitoren psychische gezondheid, uitgevoerd door het Instituut
voor psychotrauma (IVP). Regelmatige controle van de groep middels een vragenlijst
en de daarop volgende analyse.Het onderzoek vindt plaats in opdracht van de Minister van VWS. De verantwoordelijkheid
voor de uitvoering is in handen van GGD Twente, die gedeelten van de uitvoering
van het onderzoek uitbesteedt.Andere activiteiten op het gebied van gezondheidsmonitoringDe beroepsgroepen en instellingen, die betrokken zijn bij de hulpverlening
aan de getroffenen zullen zelf ook de ontwikkelingen in de gezondheid van
hun cliënten gaan volgen. Dit zal bijdragen aan een goede afstemming
van hulpvraag en -aanbod. Van belang voor een efficiënte werkwijze is
dat de verschillende monitoringsactiviteiten én het gezondheidsonderzoek
goed op elkaar zijn afgestemd. GGD Twente is door de Minister van VWS verzocht
om de coördinatie van de verschillende initiatieven en ideeën te
verzorgen. Hierbij zullen geëigende onderzoeksinstellingen ondersteuning
gaan bieden. Het kabinet heeft voor 2000 en 2001 ƒ 6 mln per jaar
uitgetrokken voor het gezondheidsonderzoek en overige monitoringsactiviteiten.
In 2001 zal een op grond van de bevindingen tot dan toe bezien worden in hoeverre
in de volgende jaren extra middelen benodigd zijn. HOOFDSTUK 3 CURATIEVE SOMATISCHE ZORGIn dit hoofdstuk staan de beleidsontwikkelingen op
het terrein van de curatieve somatische zorg.In paragraaf 3.1 treft u de terreinbeschrijving
aan en in paragraaf 3.2 de evaluatie van het beleid. Paragraaf 3.3
ten slotte bevat de beleidsvoornemens voor het komende jaar.3.1 TerreinbeschrijvingDe curatieve zorg omvat een breed scala aan instellingen en beroepsbeoefenaren.
Ze wordt traditioneel onderverdeeld in extramurale en intramurale zorg. Het
extramurale aanbod van zorg wordt geleverd door beroepsbeoefenaren als huisartsen,
verloskundigen, tandartsen en paramedici. Ook het ziekenvervoer valt eronder,
zowel ambulancehulpverlening als zittend ziekenvervoer. De intramurale curatieve
zorg omvat de ziekenhuiszorg en de medisch-specialistische zorg. Medisch-specialistische
zorg wordt overigens ook op beperkte schaal extramuraal aangeboden.Bovenstaande traditionele onderverdeling raakt geleidelijk aan wat uit
de tijd doordat het accent steeds meer komt te liggen op transmurale zorg.
Met andere woorden: op een samenhangend zorgaanbod, waarbij de plek waar die
zorg geleverd wordt, in hoge mate bepaald wordt door de zorgbehoefte van de
patiënt. Overigens blijft de huisarts daarbij de poortwachter tot de
zorg.Voor het overheidsbeleid worden de basale gegevens over de zorg bijeengebracht
in het Brancherapport Curatieve Somatische Zorg. Een verdere verbetering hiervan
wordt nagestreefd. In het kader van het Brancherapport worden zogeheten verdiepingsstudies
uitgevoerd. Dit jaar komen in ieder geval de onderwerpen orgaandonatie en
de ontwikkeling van werklastindicatoren aan de orde.Hoofddoelstelling beleidDe hoofddoelstelling van de curatieve zorg is het bewerkstelligen van
patiëntgerichte curatieve en palliatieve zorg voor lichamelijke aandoeningen
inclusief de genees- en hulpmiddelenvoorziening. Om dit doel te bereiken wordt
gestreefd naar transmuraal en integraal geleverde, doelmatige, kwalitatief
verantwoorde en toegankelijke zorg. Toelichting bij de tabelHet aantal werkzame beroepsbeoefenaren neemt nog steeds toe. De grootste
groei deed zich voor bij de beroepsgroep van podotherapeuten (jaargemiddelde
+28%), waarvan het beroep pas in 1982 wettelijk is geregeld en de uitval nog
gering is. De groei bij ergotherapeuten (+14,4%), mondhygiënisten (+27,8%)
en verloskundigen (+15,5%) wordt mede veroorzaakt door een toeneming van het
aantal opleidingsplaatsen vanaf eind jaren tachtig. Het effect van een uitbreiding
van de opleidingscapaciteit komt pas na verloop van een aantal jaren tot uiting.
Ook de nieuwste gegevens per 31 december 1999 laten een groei zien. Zo nam
het aantal huisartsen in 1999 toe tot 7704 (+1,8%) en het aantal verloskundigen
tot 1578 (+ 4,2%). Tot slot kan ten aanzien van het genoemde aantal patiëntgebonden
functies in ziekenhuizen worden opgemerkt, dat 55% hiervan betrekking heeft
op verplegenden en verzorgenden.In het kader van de Regeling zelfstandige behandelcentra hebben in 1999
circa veertig instellingen een aanvraag ingediend voor het verkrijgen van
de, op basis van de Wet ziekenhuisvoorzieningen (Wzv), noodzakelijke vergunning.
Hiervan hebben er inmiddels 38 een verklaring van behoefte als bedoeld in
art. 7 WZV gekregen. Deze zelfstandige behandelcentra zullen na het onherroepelijk
worden van de verklaring een vergunning ontvangen.In tabel 3.2 zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende sectoren
op het terrein van de curatieve somatische zorg. Hierin zijn tevens de maatregelen
en intensiveringen verwerkt. Op de aanvullende post zijn de resterende indicatief
toegedeelde middelen opgenomen. Dit wordt in de tabel apart weergegeven. Bij
de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden, dat
voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt is,
terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden
toegevoegd. 3.2 Evaluatie3.2.1 Toegankelijkheid van de zorg3.2.1.1 InleidingEén van de knelpunten die zich helder aftekenen bij een evaluatie
van de cure de afgelopen periode, is de toegankelijkheid van de zorg, ofwel
de wachttijden. Daarbij moet het volgende worden opgemerkt. Verreweg de meeste
mensen die zich aanmelden bij de huisarts worden meteen in de eerstelijn behandeld
(ongeveer 90%). Tien procent wordt verder doorverwezen. Daarvan moet een betrekkelijk
klein deel langere tijd wachten op de behandeling. Voor de betrokkene zelf
en zijn omgeving is het natuurlijk van groot belang dat de wachttijd zo kort
mogelijk is. Helaas moeten wij constateren dat alle maatregelen ter verbetering
die tot nu toe zijn genomen, vrijwel onmiddellijk weer voor een groot deel
geabsorbeerd worden door de groeiende vraag, onder meer als gevolg van de
vergrijzing en de toenemende technische mogelijkheden. Uit cijfers van het
College Tarieven Gezondheidszorg (CTG) over de gerealiseerde productieafspraken
1999 blijkt dat dankzij de extra ingezette middelen ook een groot aantal extra
verrichtingen zijn uitgevoerd. Voor sommige operatieve ingrepen, zoals hart-,
heup- en oogoperaties, heeft dat ook tot merkbare verkorting van de wachtlijst
geleid (zie ook de rapportage van het Wachtlijstfonds 1999 van Prismant, augustus
2000). Bij sommige nieuw toegelaten behandelingen zoals cochleaire implantaten
bij kinderen, sinds 1 januari 2000 een verstrekking en voorheen een beperkt
aantal verrichtingen op basis van de subsidieregeling, ontstaan onmiddellijk
aanzienlijke wachtlijsten. Ook voor het oplossen van deze wachtlijst is voor
2000 en 2001 ƒ 10 mln beschikbaar gesteld.Een gecombineerde aanpak, gericht op verruiming van financiële én
personele middelen, is noodzakelijk. Zo wordt gewerkt aan een inhaalslag door
het realiseren van tijdelijke volumegroei, bovenop de structurele demogroei.
Verder zullen ook verzekeraars zich inspannen om wachttijden terug te dringen.
Tijdens het zogeheten Treek-overleg hebben zij aangekondigd te gaan werken
met genormeerde wachttijden. Daarbij werd overigens door hen aangetekend,
dat dit niet haalbaar is binnen de bestaande kaders. Inmiddels zijn er extra
middelen beschikbaar gesteld voor de curatieve somatisch zorg. De genormeerde
wachttijden zijn door verzekeraars en zorgaanbieders gezamenlijk gedefinieerd.
Voorts worden de opleidingen verder gedifferentieerd. Meer zorgverleners op
HBO-niveau (bijvoorbeeld bij het behandelen van oogaandoeningen of bij de
mondzorg) kunnen tekorten in de zorg opvangen. Een doelmatiger opzet van de
artsopleidingen, plus een ontdooiing van het aantal medisch specialistenplaatsen
zal ook daar het aanbod verruimen. Een betere implementatie van ICT in de
zorg kan zowel de logistiek als de behandeling zelf nog aanzienlijk verbeteren.Voor de huisartsen geldt dat de werkomstandigheden beduidend kunnen worden
verbeterd indien een gewijzigde dienstenstructuur voor de zorg in de avonden,
nachten en weekends daadwerkelijk van de grond komt. Dit kan tot een rationelere
praktijkvoering leiden. Invoering van de extra praktijkondersteuning draagt
daaraan bij, evenals het gebruik van het elektronisch voorschrijfsysteem (EVS),
waarbij met besparingen die het EVS zou opleveren de praktijkondersteuning
bekostigd kan worden. Werken in groepsverband kan eveneens tot meer doelmatigheid
en voorts tot meer ruimte voor een gevarieerd zorgaanbod leiden. De huisartsen
zelf beginnen hiervan de voordelen in te zien, zodat langzamerhand gesproken
kan worden van een omslag.De toegankelijkheid van de zorg kent een aantal, onderling samenhangende,
aspecten. Het gaat bijvoorbeeld om beschikbaarheid (voldoende beroepsbeoefenaren,
plaatsen in instellingen enzovoort), om het financieringsstelsel, om opleidingen
voor beroepsbeoefenaren en om organisatie van de zorg. Als het verschil tussen
vraag en aanbod groot wordt, kunnen burgers via de rechter hun rechten gaan
opeisen. Dat is de afgelopen periode ook enkele keren gebeurd. Tussen de wettelijke
aanspraken op zorg van de burger en de taak van de overheid om de kosten van
de zorg te beheersen, ligt een spanningsveld. Wij streven ernaar om –
onder de randvoorwaarden van harde indicatie én doelmatig werken –
het aanbod zo dicht mogelijk bij de vraag te brengen.3.2.1.2 WachtlijstenHet plan van aanpak Wachttijden, opgesteld door betrokken veldpartijen,
is momenteel in uitvoering. In de afgelopen periode heeft dit onder meer geleid
tot het vaststellen van streefnormen voor wachttijden door aanbieders en verzekeraars
en tot het openstellen van een landelijke databank wachttijden door de Nederlandse
Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), die onder www.nvz-ziekenhuizen.nl te raadplegen
is.De afgelopen periode heeft laten zien dat gericht beleid resultaat heeft.
Zo heeft de zogeheten inhaalslag – het toekennen van tijdelijke volumegroei
met als doel het sterk terugdringen van te lange wachttijden – onder
meer opgeleverd dat er extra ingrepen konden worden verricht in 1999. Voor het uitvoeren van de inhaalslag zijn aanzienlijke middelen beschikbaar
gesteld, boven op de financiële ruimte voor volumegroei. Voor de curatieve
somatische zorg ging het om ƒ 90 mln per jaar (ƒ 50
mln voor de algemene ziekenhuizen, ƒ 18 mln voor de medische specialisten, ƒ 22
mln voor de academische ziekenhuizen). In 1999 is tijdens de Algemene Politieke
Beschouwingen nog eenmalig ƒ 50 mln extra toegekend aan de ziekenhuizen.Zonder de inzet van de extra middelen zou de wachtlijstproblematiek dan
ook aanzienlijk groter zijn dan nu het geval is.Wachtlijsten doen zich voornamelijk voor bij te plannen, niet-acute zorg.
Als de zorgverlening in een zelfstandig behandelcentrum (voorheen 'privékliniek')
in een goede afstemming en samenwerking met de ziekenhuizen plaatsvindt, achten
wij dat een goede zaak.Daarbij heeft het uitdrukkelijk onze voorkeur dat de ziekenhuizen de eindverantwoordelijkheid
voor die zorg expliciet op zich nemen. Op die manier wordt het behandelcentrum
omgevormd tot een buitenkliniek van het ziekenhuis, bestemd voor poliklinische
zorg en dagbehandeling. 3.2.1.3 ArbozorgUit het plan Structurele aanpak van wachttijden in de zorgsector, dat
werd opgesteld door organisaties uit het veld (maart 1998), bleek dat er een
dringende behoefte bestaat aan het verbeteren van de kwaliteit van zorg inzake
arbeidsrelevante aandoeningen. Het gaat om aandoeningen die – al dan
niet door het werk veroorzaakt – het functioneren op het werk nadelig
beïnvloeden.Meer kennis over deze aandoeningen is onmisbaar. Daarom heeft VWS in september
1999, in afstemming met de staatssecretaris van SZW, vier landelijke kenniscentra
voor arbeidsrelevante aandoeningen aangewezen, die inmiddels, in april jongstleden,
van start zijn gegaan. Het gaat om clusters van aandoeningen die een belangrijke
rol spelen bij ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid: aandoeningen van het
bewegingsapparaat (Academisch Ziekenhuis Rotterdam), psychische aandoeningen
(Parnassia Psycho-Medisch centrum te Den Haag namens vijf GGZ-instellingen),
aandoeningen aan de luchtwegen (Universitair Longcentrum Dekkerswald te Groesbeek),
huidaandoeningen (Academisch Ziekenhuis Vrije Universiteit te Amsterdam en
het Academisch Ziekenhuis Groningen gezamenlijk).3.2.1.4 Voorstel wijziging Hoofdlijnenakkoord academische
ziekenhuizenOp verzoek van de Vereniging academische ziekenhuizen (VAZ) is in het
bestuurlijk overleg tussen VWS, VAZ en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) gesproken
over een nieuwe systematiek van het Hoofdlijnenakkoord. Die systematiek moet
mede een bijdrage leveren aan het terugdringen van de wachttijden. Het gaat
om het volgende voorstel. Aan het begin van het jaar maken VAZ en verzekeraars
per academisch ziekenhuis harde en realistische afspraken over de benodigde
zorgproductie. Met realistisch wordt bedoeld: zoveel mogelijk aansluitend
op de reële vraag, binnen de mogelijkheden van infrastructurele en personele
capaciteit. Deze productieafspraken worden bij het CTG ingediend. Vervolgens
wordt het budget van het betreffend academisch ziekenhuis overeenkomstig de
ingediende productieafspraken opgehoogd. Als een academisch ziekenhuis uiteindelijk
meer heeft gerealiseerd dan was afgesproken, dan vindt naderhand niet alsnog
een ophoging van het ziekenhuisbudget plaats. Wanneer minder gerealiseerd
is dan afgesproken was, dan betaalt het betreffende academisch ziekenhuis
het deel samenhangend met de niet-gerealiseerde productie terug. Elk academisch
ziekenhuis wordt dus afzonderlijk afgerekend op de gerealiseerde productie
in het afgelopen jaar. Mocht de gerealiseerde productie desondanks hoger zijn
dan het beschikbare macrokader, dan kan het noodzakelijk zijn dat deze overschrijding
specifiek per academisch ziekenhuis moet worden gecompenseerd. Het primaat
van het toedelen van de middelen ligt bij het lokaal overleg, waardoor de
regie van verzekeraars tot uitdrukking komt.Het is een aanpak die een nadere uitwerking verdient. Gezien de vergaande
gevolgen is het overleg hierover nog niet afgerond.3.2.2 MeerjarenafsprakenIn 1998 werden de meerjarenafspraken tussen overheid en partijen in de
zorg geïntroduceerd, als hulpmiddel bij het gezamenlijk realiseren van
inhoudelijke doelstellingen binnen overeengekomen meerjarige financiële
kaders.De voortgangsrapportage Meerjarenafspraken zorgsector, die op 17 mei jongstleden
naar de Kamer verzonden is, geeft een eerste inzicht in de resultaten die
tot nu toe geboekt zijn met deze nieuwe sturingsfilosofie. Vaststaat dat het
introduceren van de meerjarenafspraken tot een groot aantal gezamenlijke activiteiten
van partijen en overheid heeft geleid. Als onderdeel van de meerjarenafspraken
zelf zijn vele verbetertrajecten in gang gezet, ook op het gebied van de informatievoorziening.
Bedoeling is de zorguitgaven transparanter te maken.In januari 2000 hebben ZN en de Nederlandse Maatschappij tot bevordering
der Tandheelkunde (NMT) het Convenant mondzorg gesloten. Dit convenant bevat
meerjarenafspraken over de toekomstige zorgverleningstructuur, het oplossen
van het tekort aan menskracht, de financierings- en honoreringsstructuur en
het kwaliteitsbeleid. De voornemens en afspraken worden begeleid vanuit de
Regiegroep meerjarenafspraken mondzorg. Daarvan maken naast de ondertekenende
partijen ook de Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten (NVM) en de
Organisatie van Nederlandse Tandprothetici (ONT) deel uit.3.2.3 Kwaliteitsbeleid3.2.3.1 Leidschendam-conferentieOp 25 mei jongstleden is de vierde Leidschendam-conferentie gehouden.
Deze had als doel nieuwe afspraken te maken over het kwaliteitsbeleid in de
zorgsector. In het VWS-rapport 'Zorg van betekenis' staan uitgangspunten en
aandachtspunten voor het kwaliteitsbeleid voor de komende jaren. Verder heeft
het Nivel in opdracht van VWS een landelijk onderzoek verricht naar de stand
van zaken bij het implementeren van kwaliteitssystemen in zorginstellingen.
Voorts is een overzichtsstudie Kwaliteitssystemen beroepsbeoefenaren uitgevoerd.Het Landelijk Coördinatiepunt Kwaliteitsbeleid Zorgsector (LCKZ)
heeft samen met het Verwey-Jonker instituut en de Stuurgroep LCKZ een discussienotitie
opgesteld. Daarin staan de volgende thema's met bijbehorende actiepunten:
het continueren van de implementatie van kwaliteitsbeleid; professioneel handelen;
regionalisering en ketenkwaliteit; transparantie en externe beoordeling; voorwaardenscheppende
zaken; herijking van rollen.3.2.3.2 Kwaliteitsbeleid medisch specialistenDe Orde van Medisch Specialisten heeft een belangrijke rol bij het ontwikkelen
en vormgeven van kwaliteitsbeleid van medisch specialisten. Mede gelet op
de meerjarenafspraken, heeft de Orde een plan van aanpak opgesteld. Centraal
daarin staan het ontwikkelen van richtlijnen (waaronder transmurale), het
ontwikkelen van een elektronische complicatieregistratie en van visitaties,
ofwel onderlinge toetsing. Er wordt nagegaan of er kwaliteits- en toetsingssystemen
aanwezig zijn en of deze functioneren. Aangetekend moet worden dat dit moet
leiden tot meer transparantie.3.2.3.3 Kwaliteitsbeleid paramediciIn het convenant dat vorig jaar is gesloten voor de logopedie, fysiotherapie
en oefentherapie Cesar/Mensendieck staat het verhogen van de kwaliteit en
het verbeteren van de informatievoorziening centraal.Het kwaliteitsbeleid in de paramedische zorg ligt op schema. In de voortgangsrapportage
die VWS 17 mei 2000 naar de Kamer heeft gestuurd, is per beroepsgroep de stand
van zaken aangegeven. De opbouw van de infrastructuur blijkt voortvarend te
verlopen. Bij de fysiotherapie zijn inmiddels ongeveer 1000 intercollegiale
overleggen fysiotherapie (IOF's) tot stand gekomen, waaraan ongeveer 13 000
fysiotherapeuten deelnamen. In de fysiotherapie zijn eind 2000 naar verwachting
tien richtlijnen ontwikkeld. Voor de oefentherapeuten Cesar zijn er inmiddels
vier gereed. Voor Mensendieck zijn er richtlijnen in ontwikkeling. In de logopedie
wordt gewerkt aan het meetinstrument stemstoornissen. Ook de
deelname aan intercollegiale toetsing groeit gestaag.Voor de fysiotherapie is het systeem van geaccrediteerde na- en bijscholing
operationeel sinds 1 januari 2000. De criteria voor het accrediteren van bij-
en nascholing zijn gereed voor de oefentherapie Cesar/Mensendieck.Het kwaliteitsregister van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor
Fysiotherapie (KNGF) voor de beroepsgroep fysiotherapie is inmiddels opengesteld
voor de algemeen praktiserende fysiotherapeuten en heilgymnasten. Voor de
overige paramedische beroepsgroepen zijn criteria ontwikkeld voor de basisregistratie
en herregistratie in het Kwaliteitsregister Paramedici.De basissubsidie voor het Nederlands Paramedisch Instituut is met een
verhoging dit jaar van ƒ 1,0 mln nu ƒ 2,3 mln. In
overleg met de afnemers van het NPI, de paramedische beroepsgroepen, wordt
de inhoud van het werkprogramma vastgesteld.Daarnaast is een plan van aanpak opgesteld voor het vervolgprogramma Implementatie
Kwaliteitsbeleid Paramedische Zorg. Dit programma heeft een looptijd van drie
jaar.3.2.4 Beroepen in beweging3.2.4.1 Het clusteren en moderniseren van de beroepenstructuurRecent zijn drie publicaties verschenen die alle een analyse geven van
maatschappelijke ontwikkelingen, ontwikkelingen in de gezondheidszorg, ontwikkelingen
binnen en tussen beroepen en de gevolgen daarvan voor professionals. Het gaat
om: 'Professionals in de gezondheidszorg' (RVZ april 2000), het eindrapport
van de verkenningscommissie HGZO 'De toekomst van het Hoger Gezondheidszorg
Onderwijs' (HBO-raad februari 2000) en 'Gezondheidszorgberoepen in beweging'
(VWS voorjaar 2000). De kern van de aanbevelingen is gericht op het versterken
van de rol van professionals in de gezondheidszorg en in het te voeren beleid.
Daarvoor is het nodig, zo stelt men, om gericht te investeren in professionals
en in de zorg die zij leveren. Niet alleen van de overheid, maar ook van opleidingen,
zorginstellingen, verzekeraars en professionals zelf zijn investeringen nodig.
Een groot aantal aanbevelingen ligt op het snijvlak van onderwijs en zorg.
Deze sluiten aan bij de discussie over de taken en positie van professionals
in de zorgsector en bij ontwikkelingen op het gebied van taakverschuiving
tussen beroepen. Mei 2000 stuurde VWS een notitie aan de Kamer met een integrale
visie inzake de personeelsvoorziening in de zorg. Gesteld wordt dat bovengenoemde
adviezen aanknopingspunten bieden voor het verder moderniseren van de beroepenstructuur
en de opleidingen. De personeelvoorziening in de zorg, mede gelet op de huidige
krapte op de arbeidsmarkt en een dreigende demotivatie van professionals,
verdient meer inzet van alle partijen. Daarbij moet nadrukkelijk de verbinding
gelegd worden met ontwikkelingen in de zorgvraag en de organisatie van de
zorg. Het in september van dit jaar uit te brengen standpunt op het advies
van de RVZ, waarin ook de beide andere rapporten betrokken worden, gaat hierop
nader in. Belangrijke elementen zijn: verkorting opleidingen waar dat verantwoord
is; herziening van de taakverdeling tussen en binnen beroepen en functiedifferentiatie
(motie Weekers en Oudkerk) binnen beroepsgroepen. 3.2.4.2 OogzorgDe wettelijke regeling van het beroep optometrist is nu een feit. De bij
de oogzorg betrokken beroepsorganisaties, vertegenwoordigd in het Landelijk
Platform Oogzorg (LPO), hebben de in de oogzorg te onderscheiden taken en
functies in kaart gebracht. Ook is op hoofdlijnen overeenstemming
bereikt over het aandeel dat elk beroep daarin het beste kan hebben. De werkzaamheden
van het LPO zijn nu gericht op het opstellen van een landelijk referentiekader
voor kwaliteit en doelmatigheid in de oogzorg.3.2.4.3 MondzorgOver het tekort aan menskracht heeft de Adviesgroep capaciteit mondzorg
in de zomer van 2000 aan VWS advies uitgebracht. De Adviesgroep verwacht veel
van het verhogen van de instroom eerstejaarsstudenten tandheelkunde van 260
naar 300 vanaf het studiejaar 2001/2002; voorts van het versterken van het
teamconcept en van de eventuele inzet van op HBO-niveau opgeleide mondverzorgenden,
die elementair preventief en curatief werk verrichten.In lijn met de voorstellen uit het MDW-project Beroepsbeoefenaren zijn
met de mondhygiënisten en tandprothetici gesprekken gevoerd over de wijze
waarop en onder welke voorwaarden deze beroepsgroepen onder de WTG kunnen
worden gebracht. Dit overleg is nog niet afgerond.Tandartsen met een buitenlands diploma dat niet gelijkwaardig is aan het
Nederlands tandartsdiploma, worden verwezen naar de tandheelkundige subfaculteiten.
In de praktijk blijken ze echter moeilijk een studieplaats te kunnen krijgen.
VWS overlegt met de Vereniging van Samenwerkende Universiteiten (VSNU) en
de minister van OCenW over het starten van een afzonderlijke opleiding voor
deze doelgroep.3.2.4.4 Farmaceutische zorgMet de KNMP is in het kader van het uitwerken van de meerjarenafspraken
overeengekomen het opleidingscontinuüm van de apotheker en de positie
van de apothekersassistent onder de loep te nemen (Akkoord op hoofdlijnen,
8 oktober 1999). In het kader daarvan is dit voorjaar in opdracht van VWS
en de KNMP een inventariserend onderzoek 'Beroepen en opleidingen in de farmaceutische
zorg' verricht (juli 2000). Bovendien is in het kader van het door VWS geïnitieerde
project Farmaceutische deskundigheid onder meer bezien hoe de inzet van farmaceutische
en farmacotherapeutische expertise, en de kwaliteit van de beroepsuitoefening
op het gebied van de farmaceutische zorg en in de farmaceutische zorgketen
kan worden versterkt. De resultaten van dat project, van het hiervoor genoemde
onderzoek en het rapport van de visitatiecommissie opleidingen farmacie (VSNU
juni 2000) vormen het uitgangspunt voor de werkzaamheden van een inmiddels
door VWS en KNMP ingestelde commissie. Zoals onder meer met de KNMP overeengekomen
in het Akkoord op hoofdlijnen van oktober 1999, zal de commissie voorstellen
doen om het opleidingscontinuüm van apotheker en de samenhang en afstemming
tussen beroepen en opleidingen op het gebied van de farmaceutische zorg te
verbeteren. De commissie rondt haar werkzaamheden omstreeks de jaarwisseling
2000–2001 af.3.2.4.5 Verpleging en verzorgingAlle betrokken partijen monitoren door middel van rondetafelconferenties,
georganiseerd door de OVDB (landelijk orgaan voor het beroepsonderwijs), OCenW
en VWS, de ervaringen met het nieuwe opleidingsstelsel en de ontwikkelingen
daarin.De vervolgopleidingen voor verpleegkundigen en verzorgenden zijn eveneens
onderwerp van overleg. Het Landelijk Centrum Verpleging en Verzorging (LCVV),
opdrachtgever van een project voor nadere structurering, verwacht in de loop
van 2000 alle partijen in een convenant betrokken te hebben. De beroepsprofielen
voor de verpleegkundige, de verzorgende en de helpende worden in 2000 afgerond.3.2.5 Honorering medisch specialistenVorig jaar hebben de VAZ en de AC/LAD en CMHF/Orde een akkoord bereikt
over een honoreringsregeling voor medisch specialisten in de academische ziekenhuizen.
Met het tot stand komen van dit akkoord is vanaf 1 april 1999 sprake
van een transparant loongebouw met vijf functiegroepen voor medisch-specialistische
zorg in de academische ziekenhuizen.Het ministerie van VWS gaat ervan uit dat het akkoord een positieve invloed
heeft op het handhaven van de hoge kwaliteit van de medisch-specialistische
zorg in de academische ziekenhuizen. Ook beschouwt VWS het akkoord als een
goede richtinggevende opmaat bij het verder ontwikkelen van het geïntegreerd
medisch-specialistisch bedrijf bij de algemene ziekenhuizen en als ondersteuning
van de beleidsinzet om de honoraria van de medisch specialisten zo veel mogelijk
te harmoniseren. Het nieuwe honoreringssysteem voor de academische ziekenhuizen
zal hen beter in staat stellen een in voldoende mate concurrerende positie
op de arbeidsmarkt voor medisch specialisten in te nemen.3.2.6 KraamzorgIn februari 2000 heeft VWS een voortgangsrapportage naar de Tweede Kamer
gestuurd met de stand van zaken van in 1999 getroffen dan wel in 2000 te treffen
maatregelen om randvoorwaarden te creëren voor het behoud van een kwalitatief
volwaardige kraamzorg.Het streven is de basiskwaliteitseisen op te nemen in de 'Uitkomst van
Overleg, overeenkomst zorgverzekeraars-kraamcentrum' met als doel die eisen
breed te implementeren in de individueel door verzekeraars en instellingen
te sluiten overeenkomsten.In 2000 zijn twee onderzoeken naar de kraamzorg van start gegaan. Allereerst
onderzoekt de IGZ de aard, omvang en kwaliteit van de kraamzorg, het functioneren
van de zogenaamd 'callcentra', de kwaliteit van de verkorte opleidingen en
de positie van risicogroepen. Verder verricht TNO Preventie en Gezondheid
onderzoek met als doel het ontwikkelen van een kwantitatief en kwalitatief
verantwoord begrip van kraamzorg.3.2.7 Farmaceutische zorgElektronisch Voorschrijfsysteem (EVS)In het kader van de MJA heeft VWS met de Landelijke Huisartsenvereniging
(LHV) afspraken gemaakt over het breed invoeren van het elektronische voorschrijfsysteem
(EVS) door huisartsen. In het huisartsenconvenant van juni 1999 is vastgelegd
dat alle huisartsen uiterlijk in 2002 met het EVS zullen werken. Het EVS is
een belangrijk middel om de uitgaven voor geneesmiddelen te beheersen. Ook
de Orde van Medisch Specialisten heeft zich bereid verklaard het EVS onder
medisch specialisten te stimuleren.Zoals opgenomen in het convenant huisartsenzorg zullen de huisartsen een
deel van de besparing inzetten om de kosten van praktijkondersteuning te dekken.
Het streven is dat eind dit jaar iedere huisarts de beschikking heeft over
een EVS. De LHV en het Nederlandse Huisartsengenootschap (NHG) zijn bezig
met de implementatie. Momenteel is ruim 30% (2150 van de 7000) van de huisartsen
aangesloten op het EVS. Voor de overige 70% zijn de onderhandelingen met de
leveranciers van de Huisartsen-informatie-systemen (HIS) in volle gang. Ondanks
alle positieve voornemens verloopt de daadwerkelijke toepassing van het EVS
nog traag.Het Nivel heeft een monitoringsysteem ontwikkeld waarbij gekeken wordt
naar het gebruik van het EVS en de feitelijke besparing op de geneesmiddelenkosten. Het eerste rapport met een monitoring over het jaar 1999
is onlangs verschenen. De besparing is nog niet exact vast te stellen. Het
NIVEL voert een analyse uit om de besparing nauwkeurig in beeld te brengen.Proeftuinen/FTTO'sSinds mei 1999 zijn acht proeftuinen voor samenwerking tussen apothekers,
huisartsen en medisch specialisten van start gegaan. De meeste proeftuinen
lopen goed. Een van de proeftuinen echter is al spoedig gestopt omdat een
deel van de specialisten niet verder wilden meewerken. De meeste proeftuinen
zijn gericht op farmacotherapeutisch transmuraal therapie-overleg (FTTO).
Daartoe is of wordt een regionale overleg- en werkstructuur opgezet, die FTTO-instrumenten
ontwikkelt en toepast. Voorbeelden daarvan zijn een indicatiegericht transmuraal
formularium en het introduceren en gebruiken van een EVS. Alle proeftuinen
hebben veel tijd nodig voor de voorbereiding. Een extern bureau zal in november
2000 de evaluatie van het proeftuinjaar afronden. Deze is grotendeels op de
procesmatige aspecten gericht, maar heeft op onderdelen ook betrekking op
het beoogde resultaat. Mede op basis daarvan neemt VWS een besluit over de
wijze van voortzetting.Het is de bedoeling dat de proeftuinen van langere duur zijn. Het continueren
ervan is mede afhankelijk van de rol van de regionale zorgverzekeraar, waarbij
VWS er rekening mee houdt dat de activiteiten van de proeftuinen zichzelf
terugverdienen. VWS heeft toegezegd eventueel voor aanvullende financiële
overbrugging te kunnen zorgen, tot uiterlijk 1 januari 2001.Er vindt afstemming plaats met proeftuinactiviteiten die in het kader
van 'FTTO-klaar voor de start' onder regie van de Orde van Medisch Specialisten
plaats gaan vinden.De partijen in het veld, waaronder de Stichting Doelmatige Geneesmiddelen
Voorziening, ondernemen activiteiten voor een implementatie op grotere schaal.3.2.8 Wet op bijzondere medische verrichtingenImplementatie beleidsvisie hemofilieOp 26 augustus 1999 heeft VWS de nota 'Beleidsvisie Hemofilie' (Staatscourant
1999, nr. 161) uitgebracht. Hemofilie is een aangeboren stollingsstoornis
van het bloed, die (nog) niet te genezen maar wel goed te behandelen is. In
Nederland lijden circa vijftienhonderd patiënten aan hemofilie. Kennis
van hemofilie en hemofiliebehandeling wordt in een aantal centra geconcentreerd.
Daarmee wordt ingegaan op de uitdrukkelijke wens van de patiëntenvereniging
en de behandelaars. Inmiddels zijn met ingang van het jaar 2000 zestien ziekenhuisinstellingen
aangewezen als Hemofilie Behandelcentrum op basis van artikel 8 van de Wet
op bijzondere medische verrichtingen (WBMV). Deze centra krijgen de kosten
voor de (zeer dure) stollingsgeneesmiddelen vergoed boven het reguliere ziekenhuisbudget.Implementatie beleidsvisie dialyseMet de wijziging van het Besluit bijzondere verrichtingen en apparatuur
Wet ziekenhuisvoorzieningen, nu Besluit aanwijzing bijzondere medische verrichtingen
genoemd, is dialyse met ingang van 1 januari 2000 buiten de werkingssfeer
van artikel 2 van de WBMV gebracht. In de Beleidsvisie dialyse van januari
1999 is aangegeven dat uit het oogpunt van kwaliteit tijdelijk nog enige regulering
nodig is. Daarom blijft dialyse met ingang van 1 januari 2000 voor de duur
van twee jaar onder artikel 8 WBMV. VWS heeft in het najaar van 1999 aan alle
46 bestaande dialysecentra een aanwijzing verstrekt. Hiermee komen deze centra
in aanmerking voor vergoeding van de kosten. Het CVZ evalueert het toepassen van de Beleidsvisie dialyse. De uitkomst
hiervan is van invloed op de beslissing van de minister eind 2001, of deze
functie volledig buiten de werkingssfeer van de WBMV wordt gebracht. Inmiddels
heeft VWS diverse maatregelen getroffen om knelpunten rond de capaciteit en
financiering van dialyse op te lossen. Zo kunnen dialysecentra nu zelf, op
basis van de in het kader van de meldingsregeling WZV opgebouwde trekkingsrechten,
besluiten de capaciteit uit te breiden. Naar verwachting past het CTG nog
dit jaar de beleidsregels voor dialyse aan. Hiermee is ƒ 15 mln
per jaar gemoeid. Daarnaast kunnen de zorgaanbieders door het maken van productieafspraken
tegemoetkomen aan de stijging van het aantal hemodialysebehandelingen per
week. Het CTG zal indien nodig ook de beleidsregels voor hemodialyse en kinderdialyse
aanpassen. De minister heeft voorts een vergunning verleend aan twee ziekenhuizen
om een nieuwe dialyse-afdeling op te richten.Platform Pijn en PijnbestrijdingHet platform Pijn en Pijnbestrijding is van start gegaan. In het platform
zijn beroepsvertegenwoordigers en patiëntenverenigingen vertegenwoordigd.
Door de medewerking van veel partijen, waaronder de Samenwerkende Pijnkenniscentra,
wordt verdergaande coördinatie en onderlinge afstemming van pijnbestrijding
bereikt. Het platform is een aanspreekpunt voor zowel de overheid als patiënten.TraumazorgnetwerkOp dit moment zijn tien traumacentra aangewezen. Hun taak is een landelijk
traumanetwerk te realiseren. Vier van deze traumacentra met een helikoptervoorziening
hebben via een gezamenlijk inkoopbeleid helikopters aangeschaft. Deze zijn
in het najaar 2000 operationeel.3.2.9 OrgaandonatieEvaluatie voorlichting 1999 OrgaandonatieAls eerste deelonderzoek van de evaluatie van de Wet op de orgaandonatie
(WOD) is de afgelopen periode de voorlichting en communicatie rondom
de invoering van de WOD onderzocht. De eerste aanschrijving aan burgers heeft
ertoe geleid dat ruim 37% van de bevolking een wilsverklaring over orgaandonatie
heeft laten opnemen in het Donorregister. De evaluatie had moeten uitwijzen
hoe mensen die zich niet hebben laten registreren daartoe alsnog te bewegen
zijn. Het blijkt echter dat mensen vele uiteenlopende redenen aanvoeren om
zich niet te laten registreren. Hoewel men soms aangaf te weinig geïnformeerd
te zijn, is er weinig te verwachten van een nieuwe grootschalige voorlichtingscampagne.
Meer effect kan een beperkte en doelgroepgerichte informatievoorziening hebben.
Voorlichting gericht op jongeren en op bepaalde groepen allochtonen is inmiddels
al ontwikkeld. In een experiment met een regionale herinneringsactie zullen
ook de mogelijkheden voor een zo goed mogelijke vorm voor het aanbieden van
informatie worden uitgewerkt.Onderzoek IGZ naar het toepassen van het protocol orgaandonatieIn de eerste helft van 2000 heeft het aanbod van orgaandonoren, dat in
1999 zorgwekkend terugliep, zich weer hersteld met 29% tot op het niveau van
1998. In de eerste zes maanden van dit jaar waren er 103 postmortale orgaandonoren,
terwijl dat er in dezelfde periode in 1999 slechts 80 waren. Een duidelijke
oorzaak is niet aan te geven. Wel zijn in meer ziekenhuizen dan in 1999 donorwervende
projecten opgezet en is het aantal raadplegingen van het donorregister met
14% gestegen naar 2.233.In 1999 heeft VWS aan de IGZ gevraagd onderzoek te doen naar de invoering
in ziekenhuizen van het protocol voor orgaandonatie, zoals dat sinds de inwerkingtreding
van de Wet op de orgaandonatie (WOD) in 1998 verplicht is. Een tweede vraag
was om oorzaken op te sporen van de daling van het aanbod aan postmortale
donororganen sinds 1996. Uit een pilot-onderzoek blijkt dat waarschijnlijk
de meeste ziekenhuizen een protocol omtrent orgaandonatie voeren. Een oorzaak
van de daling van het orgaanaanbod tussen 1996 en 1999 lijkt allereerst het
verminderde aantal potentiële donoren te zijn, onder meer door een andere
behandeling van CVA-patiënten, waardoor deze vaker weer herstellen. Daarnaast
lijken de onbekendheid met donatieprocedures en de onderbreking van de normale
werkzaamheden die het uitvoeren van donatieprocedures met zich meebrengt,
een negatieve invloed te hebben.3.2.10 HuisartsenConvenant huisartsenzorgIn het convenant huisartsenzorg van juni 1999 zijn nadere afspraken met
de LHV en ZN gemaakt over het uitwerken van de meerjarenafspraken. De stand
van zaken bij de belangrijkste onderwerpen is als volgt. De capaciteit van
de huisartsenopleiding is vanaf het voorjaar van 1999 vergroot. In 1999 zijn
er 12 extra plaatsen bijgekomen en in het jaar 2000 nog eens 24 plaatsen.
De uitbreiding van de instroomcapaciteit huisartsopleiding, die tot en met
2004 gefaseerd verhoogd zal worden tot 456, ligt daarmee op het afgesproken
schema.PraktijkondersteuningEind 1999 zijn de eerste praktijkondersteuners in dienst getreden bij
huisartsengroepen. ZN en LHV hebben pas medio 2000 overeenstemming bereikt
over tarieven en financiering van de implementatie van praktijkondersteuning,
wat betreft het ziekenfondsaandeel. Voor particulier verzekerden is nog geen
tarief voor praktijkondersteuning tot stand gekomen.In de Voorjaarsbrief heeft de minister de Kamer al op de hoogte gebracht
van een overschot van ƒ 35 mln in 1999 bij de praktijkondersteuning.
In financiële zin wordt dan gesproken over een meevaller; zorginhoudelijk
echter is het een tegenslag. Het gaat namelijk om geld dat niet besteed kon worden doordat er startproblemen waren bij het aantrekken van
praktijkondersteuners.Scheiding inkoop en zorgIn een aantal regio's hebben huisartsen en regionale verzekeraars een
experiment scheiding inkoop en zorg met apotheekhoudende huisartsen voorbereid.
Naar verwachting zullen de eerste experimenten in het najaar van 2000 beginnen.AsielzoekersVWS is in gesprek met Zorg Onderzoek Nederland over de opzet van een speciaal
onderzoeksprogramma 'Gezondheidszorg voor asielzoekers en vluchtelingen'.3.2.11 AmbulancezorgRegionale ambulancevoorzieningenDe ambulancezorg is een basisvoorziening, vooral waar het gaat om acute
hulpverlening aan zieken en ongevalslachtoffers. De oprichting van regionale
ambulancevoorzieningen (RAV) moet de organisatie en de kwaliteit van de ambulancezorg
versterken. Het gaat om integrale samenwerkingsverbanden van alle ambulancediensten
en de Centrale Post Ambulancevervoer in de regio. In alle regio's zijn partijen
met elkaar in overleg om te komen tot een RAV. Hier en daar is men dat overleg
al aan het afronden. De wijziging van de wet- en regelgeving voor de ambulancezorg
is in voorbereiding.KnelpuntenIn de afgelopen periode zijn regelmatig signalen gekomen vanuit de ambulancesector
en vanuit de IGZ dat er knelpunten zijn in de ambulancezorg. Een eenduidig
beeld is er echter nog niet. Daarom verrichten het RIVM, de IGZ en het CTG
in opdracht van VWS een onderzoek naar de knelpunten in de ambulancezorg.
Dat moet in april 2001 afgerond zijn. Op verzoek van de Tweede Kamer wordt
in september 2000 een tussenrapportage uitgebracht. Op dit moment lijken de
belangrijkste knelpunten te zijn: het aantal standplaatsen van ambulances,
de spreiding van die standplaatsen en het aantal beschikbare ambulances.3.2.12 Zittend ziekenvervoerIn de meerjarenafspraken curatieve zorg zijn procesafspraken gemaakt over
het realiseren van de taakstelling van ƒ 48 mln voor het zittend
ziekenvervoer. Gelet op de spilfunctie van verzekeraars bij deze verstrekking
als degenen die de vervoerders contracteren, ligt het voor de hand acties
voor besparingen hier te laten starten. ZN vormt het eerste aanspreekpunt
en vervult hierin een faciliterende rol voor de verzekeraars. Dat wordt nu
ook opgepakt. Zo heeft een verzekeraar, met positieve resultaten, een model
tot kostenbeheersing toegepast waarbij de voorschrijvende artsen beïnvloed
worden en het vervoer gereorganiseerd wordt. Een andere verzekeraar heeft
door middel van aanbesteding van het vervoer een verlaging van de kosten gerealiseerd.
Deze individuele initiatieven krijgen thans navolging. Zo neemt een aantal
verzekeraars dit jaar deel aan een experiment waarbij het zittend ziekenvervoer
wordt georganiseerd volgens het model waarbij actief de kosten via de voorschrijvers
worden beïnvloed. Dit is een andere invalshoek dan bij de aanbesteding
waarbij de nadruk ligt op de vervoerder en niet op de voorschrijver. 3.2.13 Financieel beleidBudgetkortingen ziekenhuizenVoor het uitvoeren van de ministeriële aanwijzing ex artikel 14 WTG
heeft het CTG in 1999 een beleidsregel vastgesteld. De aanwijzing betreft
een structurele volumekorting vanaf 2000 van ƒ 46,7 mln om
de geconstateerde overschrijding van het macrokader 1998 te redresseren. De
korting betreft een generieke aanpassing van 0,46% van het FB-budget algemene
ziekenhuizen, inclusief de eerste lijn.Ook is in de aanwijzing voor 2000, overeenkomstig het Regeerakkoord, een
inkoopkorting opgelegd van ƒ 41,6 mln voor de algemene en categorale
ziekenhuizen, voor de epilepsiecentra en de revalidatie-instellingen. Voor
de academische ziekenhuizen geldt een korting van ƒ 10,2 mln.
Deze korting wordt toegepast op de materiële kosten die in de budgetten
zijn opgenomen. Voor de academische ziekenhuizen is het kortingspercentage
0,93%, voor de overige genoemde categorieën 1,14%.Ongedaan maken tweede korting en tranche 1999 fysiotherapieIn het jaar 1999 is de tweede korting van ƒ 27 mln op het
tarief van de fysiotherapie ongedaan gemaakt door middel van het verhogen
van de tarieven van de fysiotherapeuten. Daarnaast is ƒ 15 mln
beschikbaar gesteld voor de herijking van het praktijkkostenbestanddeel in
het tarief. Het voornemen is, de tweede en derde tranche van de afgesproken
herijking te laten volgen in 2001 en 2002 onder de voorwaarde dat de afspraken
worden nageleefd die gemaakt zijn in het convenant over het verbeteren van
het kwaliteitsbeleid en informatievoorziening. Het deel praktijkkosten van
het tarief voor de fysiotherapeut is hiermee structureel verhoogd.3.3 Beleidsvoornemens3.3.1 InleidingVoor de cure zijn in de jaren negentig contouren uitgezet voor een ingrijpende
modernisering, zowel in de medisch-specialistische zorg als in de eerstelijnszorg.
Men denke daarbij aan rapporten als 'Modernisering Curatieve Zorg' (1993),
'Het ziekenhuis als maatschappelijke onderneming' (1996) en 'Het ziekenhuis;
a human enterprise?' (1998). Op dit moment begint het vele voorbereidende
werk tot daadwerkelijke resultaten te leiden, in alle geledingen van de curatieve
zorg. De rode draad is te komen tot intensievere en betere samenwerking, ten
behoeve van een betere, meer op de patiënt toegesneden zorg. Het ziekenhuis
zoals het was, met vaak geïsoleerd van elkaar en de buitenwereld werkende
specialisten, ontwikkelt zich tot een geïntegreerd medisch-specialistisch
bedrijf, dat georganiseerd is rond de vraag om zorg van de patiënt, of
die zorg nu binnen het ziekenhuis geleverd wordt of daarbuiten. Solistisch
werkende huisartsen – tot voor kort nog een forse meerderheid –
sluiten zich steeds meer aan bij huisartsengroepen of andere samenwerkingsverbanden
zoals gezondheidscentra. Men ziet in dat samenwerken in een groep veel voordelen
biedt. Er zijn daardoor meer mogelijkheden van ondersteuning door praktijkverpleegkundigen,
meer mogelijkheden voor het opzetten van een dienstenstructuur – iets
waar veel huisartsen enthousiast voor zijn –, meer mogelijkheden voor
een gestroomlijndere administratie, met ondersteuning door ICT, en meer mogelijkheden
voor differentiatie binnen het artsenberoep. Hetzelfde beeld is te zien bij
verloskundigen, bij fysiotherapeuten en andere paramedici.Deze omslag in de organisatie van de zorg, maar vooral ook in de mentaliteit
van hoe die zorg geleverd moet worden, raakt aan veel onderdelen van de zorgorganisatie.
Bij de oude manier van werken hoorde bijvoorbeeld de goodwill.
Dat heeft altijd wat verstarrend gewerkt op nieuwe initiatieven. Een ander
voorbeeld zijn de tarieven voor verrichtingen van medisch specialisten. Die
waren hier en daar dermate uitgegroeid, dat ze weinig meer te maken hadden
met de werkelijke medische inspanningen die zo'n verrichting kostte. Op dit
moment wordt gewerkt aan een systeem dat internationaal al bekend is, namelijk
de diagnose-behandelcombinaties (DBC's), waaraan vergoedingen gekoppeld worden
op een veel reëlere basis.Ook de houding van de jongere generatie zorgverleners ten aanzien van
het werk laat een omslag zien. Specialisten bijvoorbeeld kiezen steeds minder
voor zeer lange werkweken en het daar meestal bijbehorende inkomen. Een aanstelling
in dienstverband heeft vaak de voorkeur, eventueel ook nog in deeltijd. Inmiddels
is het dienstverband van medisch specialisten in de academische ziekenhuizen
op orde; voor de algemene ziekenhuizen is dit een goed voorbeeld.De organisatie van de curatieve zorg zal zich nog verder ontwikkelen.
Hightech zorg zal geconcentreerd worden in enkele topklinische ziekenhuizen.
De zorg in bredere zin zal veel dichter bij de patiënten plaatsvinden,
bijvoorbeeld in gedeconcentreerde poliklinieken of in gezondheidscentra. Dat
alles biedt de mogelijkheid van een breed en diep aanbod, maar geeft de zorgverlener
ook de kans het niveau van werken te kiezen dat het beste bij hem of haar
past. Meer differentiatie, daar gaat het hier om, van bijvoorbeeld basisarts
tot en met hightech specialist. Of van verpleegkundige in het ziekenhuis tot
en met de praktijkverpleegkundige met een ruime zelfstandige inbreng. Bij
deze ontwikkelingen moeten de beroepsopleidingen aansluiten. Enkele jaren
geleden heeft de minister al gesteld, in een lezing voor beroepsbeoefenaren,
dat het een goed begaanbare weg zou zijn om meer flexibiliteit in de opleidingen
te brengen. Ook hier lijkt het nu tijd om te oogsten, want er zijn al nieuwe
opleidingen in deze geest gestart, of er liggen concrete plannen gereed om
dit te verwezenlijken. Nieuwe mogelijkheden zijn er eveneens op hbo-niveau,
bijvoorbeeld in de opleiding voor optometrist of farmakundige. Uiteraard is
samenwerking met het ministerie van OCenW hierbij de sleutel.Meer samenwerking en ketenzorg vraagt om goede communicatie, om een voortreffelijke
logistiek. Daarbij is ICT onmisbaar.Ook de inbreng van verzekeraars laat een omslag zien: zij treden steeds
meer op de voorgrond bij deze nieuwe ontwikkelingen. Zij pakken hun regierol
in de tweede compartimentszorg nu ook concreet op, bijvoorbeeld bij de geneesmiddelen,
bij het aanpakken van de wachttijden en bij het inzetten van meer medisch
specialisten, als dat tenminste aantoonbare effecten heeft op het terugdringen
van de, inmiddels genormeerde, wachttijden. Zo wordt de verzekeraar ook de
bewaker van de belangen van zijn cliënten.Het huidige beeld van de zorg heeft veel facetten, maar kent toch ook
duidelijk convergentie. Alle nieuwe ontwikkelingen, zoals in het voorgaande
in grote lijnen neergezet, sluiten bij elkaar aan, vullen elkaar aan, bieden
gezamenlijk een meerwaarde. Het geïntegreerd medisch-specialistisch bedrijf
vormt het complement van de geïntegreerde eerstelijn; samen vormen zij
de zorgketen waarin de patiënt die zorg kan vinden die nodig is. De flexibiliteit
die momenteel bij de opleidingen tot stand komt, sluit aan bij de flexibilisering
van de zorg.De richting die destijds ingeslagen is, blijkt een werkbare. Ze blijkt
ook aan te sluiten bij de behoeften van deze tijd. Het is daarom zaak de komende
tijd ook goed door te zetten, om de winst die nu gerealiseerd wordt, respectievelijk
nog gaat worden, vast te houden, stevig te verankeren in de organisatie van
de zorg. Het scala van beleidsontwikkelingen dat wordt geschetst,
moet gezien worden in dit perspectief: een veelheid van ontwikkelingen, maar
wel ontwikkelingen die in dezelfde richting wijzen.3.3.2 Toegankelijkheid van de zorgExtra impuls aanpak wachttijdenHoewel aanzienlijk extra productie is geleverd (zie ook paragraaf 3.2.1.2)
dalen de wachttijden nog bescheiden en in wisselende mate. De groei van de
vraag naar zorg blijkt zo groot dat het beoogde doel, terugdringen van de
wachttijden naar aanvaardbare gemiddelden, ook bij de huidige extra inzet
moeilijk te realiseren is. Extra inspanningen zijn hiervoor noodzakelijk.Voor een extra incidentele impuls zal binnenkort gestart worden met een
inhaalslag op grond van het plan van PvdA en VNO-NCW uit maart van dit jaar.
In de huidige versie van het aanvalsplan is er geen sprake meer van pure aanbesteding.
De drie koepels kwamen in de uitwerking zoveel hindernissen tegen dat dit
(zeker op korte termijn) niet uitvoerbaar blijkt te zijn. In het huidige voorstel
wordt er lokaal door de verzekeraar en de instellingen gekeken naar de extra
capaciteit die instellingen kunnen leveren buiten de reguliere uren. Deze
extra capaciteit wordt tegen een onderling overeen te komen prijs ingezet
voor mensen op de wachtlijst. Omdat de ziekenhuizen wel, maar de verzekeraars
géén inzicht hebben in deze wachtlijst is er een, enigszins
ingewikkelde, constructie bedacht om uiteindelijk een verantwoorde toewijzing
te realiseren. En wel zodanig dat ook buiten de regio kan worden gecontracteerd.
Het plan wordt binnen de WTG budgetteringssystematiek uitgevoerd en het CTG
is bij de voorbereiding ook uitdrukkelijk betrokken.Het aanvalsplan zal dus nadrukkelijk binnen een aantal randvoorwaarden
plaats vinden:– er vindt verantwoording plaats over de extra productie en de daarover
gemaakte prijsafspraak. Hierbij wordt expliciet gemaakt dat er geen verdringing
heeft opgetreden, zowel in de reguliere wachtlijstverrichtingen als de reguliere
niet-wachtlijst verrichtingen;– het aanvalsplan is nadrukkelijk van tijdelijke aard. Op korte
termijn wordt samen met de drie kopels en het CTG verder uitwerking gegeven
aan een structurele aanpak. Die structurele aanpak zal vanaf januari 2001
gaan werken met als doel ook om alle tijdelijke constructies voor verkorting
van de wachttijden overbodig te maken.Het aanvalsplan is nadrukkelijk een tijdelijke, kortdurende actie. Gezien
de blijvende grote spanning tussen vraag en aanbod is daarnaast een structurele
aanpak noodzakelijk.Het ontdooien van het aantal specialistenplaatsen vanaf 2000 is in
dat kader een belangrijke maatregel; verzekeraars en ziekenhuizen kunnen daardoor
structureel voldoende zorg tot stand brengen. De verzekeraar bekijkt dan of
het ontdooien van de specialistenplaatsen effect heeft op het terugdringen
van wachttijden. Een concreet voorbeeld is de afspraak tussen de IJsselmeerziekenhuizen
en de betrokken verzekeraars. De verzekeraar staat extra specialisteneenheden
voor de ziekenhuizen toe, onder voorwaarde dat de ziekenhuizen op hun beurt
de zorg leveren binnen de zogenoemde Treeknormen. Dat zijn de streefnormen
die aanbieders en verzekeraars landelijk hebben vastgesteld. Hiervoor stellen
wij ƒ 100 mln in 2000 en ƒ 150 mln structureel beschikbaar.Voorts is het, om de spanning tussen vraag en aanbod tot acceptabele proporties
terug te brengen, nodig om de budgettaire kloof waarmee de ziekenhuizen kampen
te overbruggen. Daarvoor wordt eveneens ƒ 100 mln in 2000 en ƒ 150
mln structureel uitgetrokken voor de ziekenhuiszorg in den brede. Mede in
overleg met alle partijen zal dit najaar een meer specifieke invulling plaatsvinden. Om de wachttijden en wachtlijsten in de zorg verder aan te pakken, streeft
het platform Aanpak wachttijden curatieve zorg een aantal actiepunten na.
Eén daarvan behelst de doelmatige en logistieke organisatie van de
zorg. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het project 'Doorstroomtijden',
welke onlangs veel publiciteit heeft gekregen. Het gebruik van de BPR methode
staat hierin centraal. Het BPR is een middel gebleken dat ziekenhuizen kunnen
gebruiken om de patiënt centraal te stellen in het zorgproces. Een middel
waarmee, als het goed en enthousiast wordt toegepast, de doorstroomtijden
van bepaalde zorgprocessen aanzienlijk verkort kunnen worden.Zo is onder meer aangetoond dat de individuele wachttijd van de patiënt
beheerst kan worden, door de zorg rondom de patiënt te organiseren. Dan
denk ik aan de aanzienlijk verkorte toegangstijden voor patiënten:• knieklachten Twenteborg Ziekenhuis: doorstroomtijd van vier maanden
naar één maand;• diabetische voetproblemen Maasland Ziekenhuis: alle patiënten
in plaats van in drie maanden binnen één week;• ook in Bosch Medisch Centrum: Posttraumatische Reflexdystrofie:
toegangstijd van zestien weken naar één week.Het Centraal Begeleidingsorgaan (CBO) komt in september 2000 met een plan
van aanpak om een verdere implementatie van deze logistieke verbetering in
ziekenhuizen te waarborgen.3.3.3 Organisatie van de zorg3.3.3.1 Organisatie ziekenhuiszorgDe medisch-technologische vooruitgang is een belangrijke factor bij het
organiseren en structureren van de curatieve zorgketen. Bepaalde ingrepen
worden steeds complexer, waardoor meer infrastructuur en apparatuur nodig
is. Anderzijds kunnen ingrepen, waarvoor vroeger opname vereist was, tegenwoordig
op eenvoudiger wijze poliklinisch of in dagbehandeling worden uitgevoerd.
De veranderende wijze van beroepsuitoefening door de medisch specialist en
voorts het probleem van veel ziekenhuizen om vacatures vervuld te krijgen,
dragen eveneens bij aan de dynamiek in de sector. Het aantal uren dat per
week gewerkt wordt, neemt af, waardoor maatschappen groter moeten zijn dan
vroeger, wil men een 7x24-uursrooster kunnen organiseren. Het vergroten van
de omvang maakt ook specialisatie binnen de maatschap mogelijk, waardoor beter
tegemoetgekomen kan worden aan bijzondere zorgvragen. De algemene lijn daarbij
is de ontwikkeling op één centrale locatie van een interventiecentrum,
waar complexe, intensieve medisch-specialistische behandelingen plaatsvinden,
met daarom heen basisziekenhuizen, gedeconcentreerde poliklinieken en dagbehandelingscentra.
Op deze laatste locaties kan overigens, vooral dankzij de medisch-technologische
ontwikkelingen, een steeds groter deel van de curatieve zorg worden verleend.Deze nieuwe profilering draagt bij aan een doelmatige inzet van mensen
en middelen, garandeert de continuïteit en de kwaliteit van zorg en houdt
tegelijkertijd het grootste deel van de specialistische hulp dicht bij de
woonplaats van de patiënt. In de specialistenopleiding zal deze nieuwe
profilering van de ziekenhuiszorg moeten terugkomen: werken in een hightech
interventiecentrum stelt andere eisen dan werken in een van de andere vormen
van medisch-specialistische zorg.Bij een uitvoeringstoets over de gewenste spreiding van ziekenhuizen die
op verzoek van de Tweede Kamer aan het College Bouw is voorgelegd, is het
College tevens verzocht hoe het moderniseringsproces van de ziekenhuizen gefaciliteerd
kan worden met fysieke en virtuele infrastructuur. In de uitvoeringstoets
is speciale aandacht gevraagd voor de gevolgen voor de verloskunde. Aan Gedeputeerde Staten van Overijssel en Limburg is gevraagd om in twee
concrete gevallen (Oldenzaal en Venray) te onderzoeken of het mogelijk is
het regionaal draagvlak voor de functieherverdelingsvoorstellen van de betrokken
ziekenhuisdirecties te vergroten, dan wel de voorstellen zodanig aan te passen
dat het gewenste regionaal draagvlak alsnog ontstaat.In samenwerking met de NVZ en de Orde is een nota tot stand gekomen over
de positionering van de algemene ziekenhuizen de komende jaren. Deze is onlangs
naar de Kamer gestuurd. Hierin komen de onderwerpen die in paragraaf 3.3
kort zijn geschetst uitvoerig aan de orde. Het gaat onder andere om een meer
decentrale sturing, het GMSB, ketenzorg, de bekostigingssystematiek, huisvesting,
ICT-infrastructuur, geneesmiddelen (FTTO en ziekenhuisapotheken) en arbeidsmarkt.In overleg met betrokken partijen (de Orde van Medisch Specialisten, de
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen en Zorgverzekeraars Nederland) worden
afspraken gemaakt over het afschaffen van de goodwill. De goodwill beperkt
de mobiliteit van de medisch specialisten. Bovendien vormt het een belemmering
bij de werklast- en inkomensharmonisatie.3.3.3.2 Organisatie huisartsenzorgHoewel de dringende noodzaak van een omslag in de organisatie van de huisartsenzorg
door vele beroepsbeoefenaren wordt onderschreven, blijkt dat de daadwerkelijke
totstandkoming te traag verloopt. De huidige situatie is zodanig, dat een
ingrijpende aanpak noodzakelijk is, wil een goede huisartsenzorg in Nederland –
de spil van onze gezondheidszorg – gewaarborgd blijven. Op dit moment
zijn er al gebieden waar het bijzonder moeilijk blijkt nieuwe huisartsen aan
te trekken. Ook de vergrijzing onder de huisartsen dwingt tot een voortvarende
aanpak: het komende decennium bereiken velen van hen de pensioensgerechtigde
leeftijd, en bij een voortijdige uitstroom door afhakende huisartsen is het
de vraag of de nieuwe aanwas dit de komende jaren kan opvangen.Grote bezorgdheid van huisartsen zelf blijkt uit de media of uit brieven
die het ministerie bereiken, juist ook van ervaren huisartsen die sterk betrokken
zijn bij hun vak. Het is duidelijk: er moeten drastische veranderingen plaatsvinden,
wil de situatie bij de huisartsen niet op grote schaal vastlopen.In het kort een paar punten die een ander kader vereisen. Ten eerste is
de maatschappij aanzienlijk aan het veranderen. Het oude model van de solitair
werkende huisarts past niet meer bij de levenswijze van jongeren. Steeds meer
jonge artsen – waarbij het aandeel van vrouwelijke artsen snel toeneemt –
hebben een voorkeur voor werken in deeltijd. Avond-, nacht- en weekenddiensten
blijken problemen op te gaan leveren. Het werken als solistische huisarts
wordt in steeds meer gebieden een welhaast onmogelijke opgave.Dan de extramuralisering. Men gaat sneller naar huis na een ziekenhuisoperatie
of wordt poliklinisch behandeld. Verder is het streven om ouderen of gehandicapten
zo lang mogelijk thuis te laten verblijven. Dat betekent een verzwaring van
de huisartsentaak. Er wordt meer samenwerking met de tweedelijn gevraagd,
of specifiekere kennis ten behoeve van mensen die thuis verblijven met chronische
aandoeningen. Ook zijn patiënten steeds beter geïnformeerd (betere
scholing, internet) en stellen ze steeds meer eisen aan kwaliteit en service.De oplossing voor de toenemende eisen aan de huisartsen wordt, ook internationaal,
gezocht en gevonden in samenwerkingsverbanden, in het oprichten van groepspraktijken
dan wel gezondheidscentra en in een professionele praktijkondersteuning. In
Engeland bijvoorbeeld, waar men in achterstandswijken geen solitair werkende
huisarts meer kon krijgen,bieden zogeheten 'Personal Medical
Services' een uitkomst. Deze kunnen door aantrekkelijke dienstverbanden, ook
in deeltijd, wel artsen werven. Een dergelijk centrum kan bovendien een op
de bevolking toegesneden gezondheidszorg bieden. Een samenwerkingsverband
biedt tevens veel meer ruimte voor een goede dienstenstructuur, met andere
woorden voor een werkbare aanpak van de avond-, nacht- en weekenddiensten.Op dit moment echter gaan de financiële en organisatorische arrangementen
nog hoofdzakelijk uit van de huisarts als solist, en dat, terwijl de huisartsen
zelf steeds meer in groepsverband gaan werken. De
huidige Hagro's (huisartsengroepen), organisatieverbanden van circa tien huisartsen,
vormen in de praktijk het meest logische organisatieniveauom de omslag van solist naar een professioneel ondersteund samenwerkingsverband
van huisartsen te realiseren. De Hagro's zouden daarbij goed ondersteund kunnen
worden door de districtshuisartsenvereniging (DHV) waarbij zij zijn aangesloten.
Een deel van de ondersteuning van een Hagro zou ook desgewenst bij de DHV
kunnen worden ingekocht. De bekostiging van de gezamenlijke infrastructuur
en verdere ondersteuning van de huisarts is echter nog voor een belangrijk
deel gebaseerd op de individuele huisarts: ondersteuning etc. vormt namelijk
een bestanddeel van het abonnementstarief. De LHV vult dit aan vanuit diverse
landelijke financieringsbronnen, waarbij een deel weer via de DHV loopt. Het
is de indruk van VWS dat deze complexe context een voortvarende aanpak van
plaatselijke Hagro's, samen met locale verzekeraars, afremt. De problemen
rond de implementatie van de praktijkverpleegkundige kunnen als een voorbeeld
hiervan worden gezien. Weliswaar zijn LHV en ZN het landelijk na lange tijd
eens geworden over de wijze waarop de praktijkverpleegkundige kan worden geïntroduceerd.
Er liggen nu ook concrete voorstellen gereed over de bekostiging. Maar het
blijft de vraag of hiermee de slag op de werkvloer nu voortvarend kan worden
gemaakt.De huisartsenzorg in Nederland is een groot goed. Deze zorg moet behouden
blijven. Ontwikkelingen als praktijkondersteuning, een adequate dienstenstructuur
en meer samenwerkingsverbanden zijn daarom onmisbaar. Dit vergt inzet van
de huisartsen zelf, maar ook van verzekeraars: zij vervullen een essentiële
rol bij de voorgenomen structuurveranderingen van de huisartsenzorg. Instrumenten
om te sturen zijn bijvoorbeeld de onderhandelingen bij het contracteren van
beroepsbeoefenaren, of het gezamenlijk met de huisartsen opstellen van een
plan van aanpak om de knelpunten in de regio op te lossen.Er is ook een structureel aspect, zoals de ervaringen de afgelopen jaren
hebben geleerd. De modernisering van de huisartsenzorg wordt afgeremd door
de huidige versnipperde wijze waarop de huisartsenzorg is gefinancierd (abonnement
èn tarief, toelage leeftijd of achterstandswijk, middelen ten behoeve
van preventie etc.). De vraag is aan de orde of de huidige wijze van financiering
niet aan herziening toe is. Om deze vraag te kunnen beantwoorden, zal VWS
het initiatief nemen om, in het perspectief van geschetste ontwikkelingen,
samen met betrokken partijen na te gaan of een herziening dan wel aanpassing
van de huidige financieringssystematiek noodzakelijk is. Daarbij wordt de
component 'samenwerking' uitdrukkelijk betrokken, omdat de huidige financiering
zoals gezegd nog steeds vooral gebaseerd is op de solistisch werkende huisarts.Binnen deze modernisering van de huisartsenzorg is het belang van een
uitstekende ICT-ondersteuning zonder meer duidelijk. De huidige malaise rond
de huisartseninformatiesystemen (HIS'en) vraagt een stevige aanpak. LHV, ZN
en VWS zullen hiertoe op korte termijn, in afstemming met het Platform ICT
in de zorg, de noodzakelijke initiatieven nemen.ICT, een beter aangepast financieringsstelsel, zijn onmisbare structurele
randvoorwaarden voor de omslag in de huisartsenzorg. Het gaat echter vooral
om een omslag in mentaliteit. Alle partijen – huisartsen, verzekeraars, koepels, overheden – moeten ervan doordrongen zijn dat
een grondige en snelle aanpak noodzakelijk is, wil het niet echt mislopen
met de huisartsenzorg in Nederland.Voor het einde van het jaar besluit de minister of in aanvulling op de
lopende activiteiten een aanvullende aanpak nodig is om op het concrete niveau
van de Hagro – in samenwerking met de verzekeraars – de gewenste
ontwikkelingen verder te faciliteren.Gedacht kan worden aan een ontwikkelingsfonds en eenvoudige randvoorwaarden.
Belangrijk daarbij is ook dat de dienstenstructuur nu zo snel mogelijk overal
kan worden gerealiseerd. Gebeurt dat niet, dan is de kans groot dat nog meer
huisartsen voortijdig afhaken, of besluiten naar iets anders uit te zien.
Ter stimulering van deze dienstenstructuur hebben wij ƒ 20 mln
in 2001 en ƒ 40 mln vanaf 2002 beschikbaar gesteld. Geld
echter hoort in zekere zin ook tot de randvoorwaarden. Het gaat er nu om dat
partijen dat ook op de juiste wijze gaan inzetten.3.3.3.3 GezondheidscentraGezondheidscentra kunnen een belangrijke plaats innemen bij het verbeteren
van de samenwerking binnen de eerste lijn en de afstemming met de tweede lijn.
Zij bieden immers een totaalpakket aan zorg aan vanuit meerdere disciplines.
Daardoor kunnen steeds meer mensen thuis blijven die vroeger in ziekenhuizen
en verpleeghuizen werden verzorgd. Tevens kunnen patiënten snel naar
de juiste eerstelijns hulpverlener worden doorverwezen (maatschappelijk werk,
sociaal verpleegkundigen, eerstelijns psycholoog, fysiotherapeut). Met name
in grote stedelijke gebieden en Vinex-locaties, waar de samenhang in de zorg
een extra punt van aandacht is, kunnen gezondheidscentra een belangrijke rol
vervullen.De komende tijd wordt bekeken hoe gezondheidscentra zich verder kunnen
positioneren in de eerstelijnszorg. De financiering speelt hierbij een belangrijke
rol. Op dit moment worden de gezondheidscentra gefinancierd via twee subsidieregelingen.
Bezien wordt of dat door middel van de WTG kan. Wij hebben voor 2000 ƒ 9,4
mln extra beschikbaar gesteld en vanaf 2001 ƒ 16,9 mln. Dit
is met name voor nieuwe centra.3.3.3.4 Positie apotheker in de farmaceutische zorgverleningEen van de ontwikkelingen die is ingezet bij het Regeerakkoord is een
nieuwe positionering van apothekers. In het akkoord op hoofdlijnen met de
KNMP zijn in dit kader afspraken gemaakt. De apotheker wordt naast de arts
medeverantwoordelijk gesteld voor het resultaat van de behandeling met geneesmiddelen.
Hiertoe worden apothekers onder de reikwijdte van de Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst (WGBO) gebracht en blijft het bereiden en afleveren
van geneesmiddelen als voorbehouden handeling van apothekers wettelijk gehandhaafd.
De apothekersopleiding en de positie van de apothekersassistent worden onder
de loep genomen en waar nodig aangepast, om te voldoen aan de veranderende
vraag naar farmaceutische zorg.3.3.3.5 VerloskundeDe Stuurgroep Modernisering Verloskunde (SMV) is aan de slag gegaan met
het uitwerken van de afspraken in het Najaarsakkoord 1998 over verloskunde.
Omdat de signalen over grote problemen in de verloskunde steeds sterker werden,
is de SMV op verzoek van de minister op 10 maart 2000 met een tussenrapportage
gekomen. Eind augustus 2000 heeft de SMV de minister en de betrokken partijen
haar eindrapport aangeboden.De analyse van de SMV leidt tot de conclusie dat de verloskundige zorg
zich in een crisissituatie bevindt. Als voor deze crisis geen oplossing geboden
wordt, dan zal op termijn thuis bevallen niet langer mogelijk zijn. Op
30 maart 2000 is over de problemen in de verloskunde met de Tweede Kamer gesproken.Uitgangspunt bij het realiseren van een oplossing voor de problemen in
de verloskunde is dat de thuisbevalling moet worden gehandhaafd. De zwangere
die thuis wil bevallen moet daarvoor ook de mogelijkheden krijgen. Daartoe
wordt een samenhangend pakket aan maatregelen genomen.Op 3 juli 2000 is een brief aan de Tweede Kamer gezonden waarin dieper
wordt ingegaan op het integrale pakket van maatregelen en het vervolgtraject.
Het gaat om de volgende componenten:• De normpraktijk wordt verlaagd van 150 naar 120 partussen per jaar.
In het WTG-verband wordt bekeken of de gehanteerde uitgangspunten voor het
bepalen van de normpraktijk wellicht moeten worden aangepast.• De niet-cliënt-gebonden activiteiten van verloskundigen moeten
zo veel mogelijk worden gereduceerd. Dat kan door het opzetten van geformaliseerde
samenwerkingsverbanden, het opzetten van een regionale ondersteuningsstructuur
en het faciliteren van gestructureerde informatie- en communicatietechologie.
Daarnaast zal de financiering en de samenhang van de verloskundige registraties
worden verbeterd.• Er wordt een inkomenscompensatie vastgesteld voor de toegenomen
inconveniënten.• De opleidingscapaciteit wordt met 40 plaatsen verhoogd tot 160
plaatsen.• Academisering van de fysiologische verloskunde, om wetenschappelijke
kennis te genereren en hierdoor de kwaliteit te vergroten.• De samenwerking met de kraamzorg moet worden verbeterd.• Om na te gaan of deze maatregelen het beoogde effect hebben, zal
in de komende jaren de ontwikkeling van de capaciteit van verloskundigen en
van de werkdruk onder verloskundigen worden gemonitord.Ook in de tweedelijns verloskunde doen zich problemen voor. Deze worden
eveneens voor een deel veroorzaakt door capaciteitsproblemen. Daarom heeft
VWS, mede naar aanleiding van het advies van de Gezondheidsraad over intensive
care voor pasgeborenen en ernstig zieke zwangeren, een overleg geopend met
de perinatologische centra, de betrokken beroepsgroepen en verzekeraars om
een nieuw planningsbesluit voor te bereiden. 3.3.4 Bekostiging van de zorg3.3.4.1 Bekostiging geïntegreerd medisch-specialistisch
bedrijfBij brief van 16 maart 2000 heeft de minister aan het CTG een reactie
gegeven op hun uitvoeringstoets over het moderniseren van de bekostiging van
medisch-specialistische hulp. Het betrof een advies op hoofdlijnen. Nu is
een nadere invulling aan de orde.Over de eindsituatie van de gewenste modernisering bestaat inmiddels brede
overeenstemming. Doel is het geïntegreerde medisch-specialistisch bedrijf
(GMSB). In het GMSB zijn de medisch specialisten organisatorisch en financieel
geïntegreerd in het ziekenhuis. Bovendien krijgen de zorgverzekeraars
een grotere verantwoordelijkheid voor de kostenontwikkeling van het GMSB.Ten aanzien van de financiële integratie is een belangrijke stap
gezet met de invoering van de wijziging van de Ziekenfondswet en de Wet op
toegang tot ziektekostenverzekeringen, die per 1 februari 2000 in werking
is getreden. Het doel van deze zogenaamde Integratiewet is de aparte aanspraken
op medisch-specialistische zorg in een ziekenhuis en overige ziekenhuiszorg
samen te voegen tot één aanspraak. Deze samengevoegde aanspraak
wordt wel geïntegreerde verstrekking genoemd. Met de invoering van een
geïntegreerde verstrekking is er geen ruimte meer voor medewerkersovereenkomsten
tussen ziekenfondsen en vrijgevestigde medisch specialisten voor zover zij
hun beroep in het ziekenhuis uitoefenen.In dit kader hebben betrokken partijen, te weten Orde van Medisch Specialisten
en de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, een nieuw model toelatingsovereenkomst
en het daarbij behorende document medische staf opgesteld. Voor het bekostigen en het financieren van het GMSB (exclusief kapitaallasten,
opleidingen en topreferente zorg) worden de Diagnose Behandel Combinaties
(DBC's ofwel producttypering), die thans in ontwikkeling zijn, van belang.
De DBC's zullen de variabele kosten van de integrale zorg bevatten: de variabele
kosten van behandeling (inclusief genees- en hulpmiddelen) door medisch specialisten
en ziekenhuis, klinisch en poliklinisch. Het proces van producttypering zal
per 2003 afgerond zijn, zo hebben de betrokken partijen van zorgaanbieders
en zorgverzekeraars toegezegd. Het CTG zal dan aan de DBC's de variabele kosten
van het ziekenhuis hebben gekoppeld, evenals het uurhonorarium van de medisch
specialisten. Daardoor wordt een beter inzicht in de noodzakelijke kosten
mogelijk. De DBC's gaan de basis vormen van de onderhandelingen tussen de
zorgverzekeraars en het ziekenhuis over de te leveren productie. Dit proces
kan aldus transparanter en daarom effectiever verlopen. De huidige inkomensverschillen
tussen de verschillende specialismen komen door het verrekenen van het uurhonorarium
van de medisch specialisten in de DBC's te vervallen.Via de DBC's worden de variabele kosten van het ziekenhuis met de zorgverzekeraars
verrekend. De vaste kosten van het ziekenhuis (kapitaallasten, opleidingen
en topreferente zorg) blijven buiten de DBC's en worden vooralsnog via een
sluittarief verrekend.Totdat deze situatie bereikt is, blijft het huidige FB-systeem van kracht.
Op dit moment wordt onderzocht wat de feitelijke kosten van het ziekenhuis
zijn, zodat eventuele verbeteringen in het FB-systeem kunnen worden ingevoerd.Door de voortgang van de budgettering van de zorgverzekeraars worden deze
voor een steeds groter deel van de verleende zorg in steeds grotere mate risicodragend.
Teneinde de zorgverzekeraars meer invloed te geven op het toedelen van de
budgetten aan ziekenhuizen zullen op verzoek van VWS op korte termijn in elk
geval ook aanpassingen in het FB-systeem worden aangebracht. Voorbeelden daarvan
zijn het introduceren van de systematiek van maximumtarieven voor ziekenhuizen
en het geconditioneerd ontdooien van de bevroren uitbreiding van specialistenplaatsen.Voor de voortgang van het totstandkomen van de financiering en bekostiging
van het GMSB heeft VWS het CTG gevraagd om, in overleg met de betrokken partijen,
een plan van aanpak te maken met een tijdschema en eind- en tussenproducten.3.3.4.2 Bekostigingsmodel academische ziekenhuizenDe VAZ heeft ZN en de minister het rapport 'Budgettering academische ziekenhuizen'
aangeboden. Het NZi-onderzoek 'Bekostiging Bepaald' en de implementatievoorstellen
van de VAZ vormen de peilers van het Bekostigingsmodel academische ziekenhuizen.
Uitgangspunt van het model van de VAZ vormen de zorgeenheden. Indien dit systeem
voor de reguliere zorg bij academische ziekenhuizen zou worden ingevoerd,
dan geldt dit tot uiterlijk het moment van operationeel worden van de DBC-systematiek.
Belang van het hanteren van zorgeenheden is het gefaseerd doorvoeren van herallocaties.
De onderdelen van het rapport worden nader getoetst.3.3.4.3 Reserves academische ziekenhuizenConform de aanbevelingen van de Commissie reserves academische ziekenhuizen
(Creaz) wordt het CTG verzocht om de reserves van de academische ziekenhuizen
beginnend over het boekjaar 2001 te normeren op 8% van het budget van de individuele
academische ziekenhuizen. De academische ziekenhuizen moeten
reserves boven de 8% omzetten in concrete zorg.3.3.4.4 ErgotherapieOp dit moment wordt ergotherapie nog via een subsidieregeling van het
CVZ vergoed, in afwachting van eventuele opname in het pakket. In oktober
1999 bracht het CVZ een evaluatierapport uit. Het blijkt dat van de cliënten
die enkelvoudige extramurale ergotherapie ontvangen, 65% ouder dan zestig
jaar is. Met ergotherapie wordt de zelfredzaamheid van de cliënt in de
eigen omgeving gesteund. Het gaat daarbij om revalidatie, reactivering en
resocialisatie. Deze vorm van ergotherapie kan voorkomen dat patiënten
opgenomen moeten worden in een verzorgings- of verpleeghuis. Op basis van
dit rapport is besloten ergotherapie per 1 januari 2001 in het ziekenfonds-
en standaardpakket op te nemen.3.3.4.5 ParamediciDe afspraken over de praktijkkosten paramedici uit het convenant liggen
op koers. Wij zullen dan ook de tweede tranche voor de praktijkkosten fysiotherapie,
oefentherapie en logopedie beschikbaar stellen.3.3.5 Kwaliteit en doelmatigheid van de zorgKwaliteitIn het verlengde van de Kwaliteitsconferentie Leidschendam 2000, werkt
de stuurgroep LCKZ de komende maanden het verslag van de conferentie uit tot
een actieplan voor de komende jaren. Het LCKZ legt dit plan aan het veld voor
ter accordering.VWS heeft vanaf 2000 voor de komende vijf jaar in totaal ƒ 10
mln beschikbaar gesteld, via Zorgonderzoek Nederland (ZON), ter stimulering
van het kwaliteitsbeleid. In het kwaliteitsbeleid moet centraal staan het
implementeren van kwaliteitsinstrumenten die gericht zijn op vooraf aangegeven
doelen en resultaten. Andere kernelementen zijn transparantie en een patiëntgerichte
benadering.Beheersing van poliklinisch voorgeschreven geneesmiddelenOp basis van het advies van de Commissie Koopmans is in het Regeerakkoord
opgenomen dat de geneesmiddelen die medisch specialisten op de polikliniek
voorschrijven, zouden worden gebudgetteerd via het ziekenhuis. Dit stimuleert
specialisten om zich ook op de polikliniek te binden aan een overeengekomen
formularium, net zoals ze dat binnen de kliniek doen. Tot op heden hebben
deze uitgaven namelijk een openeind karakter, met (dus) een onbeheerste groei.
Het onderbrengen van de beheersing van de poliklinische receptuur bij de invloedssfeer
van het geïntegreerd medisch specialistisch bedrijf, zowel kwalitatief
als financieel, staat eigenlijk niet meer ter discussie. Deze kosten zullen
dan ook meegenomen worden in de DBC's. De vormgeving tot aan het moment van
invoering van DBC's is evenwel nog niet uitgekristalliseerd.Aan het budgetteren van poliklinische geneesmiddelen is echter een belangrijk
risico verbonden. Deze kosten kunnen verschoven worden naar de huisarts. Zoals
bekend zijn huisartsen niet gebudgetteerd voor de kosten van geneesmiddelen.
Dit is een belangrijke reden om in eerste instantie de risicodragende verzekeraars
in overleg met de direct betrokken partijen deze risico's te laten beheersen.
Gegeven de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraars moeten maatregelen
hiertoe lokaal inhoud krijgen. De veranderende verantwoordelijkheden van de
zorgverzekeraars betekenen dat alle partijen een veranderende rol in de regio
hebben. Enige steun bij het groeien in de nieuwe situatie zal dit proces versnellen.
Het CTG is gevraagd, om indien gewenst, partijen bij te staan
bij de uitvoering van die afspraken. Indien de risicodragende verzekeraars
het komende jaar onvoldoende in staat zijn gebleken de kosten van poliklinische
geneesmiddelen te beheersen, zal ik bezien welke maatregelen ik zal moeten
nemen om op landelijk niveau de besparing te realiseren in 2002. Het administratiebesluit
zal de daartoe noodzakelijke informatie moeten opleveren. Essentieel is onder
meer de verdere ontwikkeling van ICT in ziekenhuizen. Oorspronkelijk zou de
maatregel per 1 januari 2000 worden ingevoerd. Deze datum is echter niet gehaald.
Wel zijn in 2000 een aantal belangrijke stappen gezet. Op 1 april jl. is artikel
13 van de WOG aangepast, zodat ziekenhuisapotheken extramuraal kunnen afleveren.
Op die datum is eveneens een administratiebesluit van kracht geworden waarmee
de omvang van de geneesmiddelenuitgaven kan worden geregistreerd.Het is de bedoeling dat er een paar experimenten van de grond komen waarin
het lokale initiatief inzake de honorering van medisch specialisten aangevuld
wordt met afspraken over onder andere de poliklinisch voorgeschreven geneesmiddelen.
Met de academische ziekenhuizen is afgesproken dat zij een geneesmiddelenformularium
zullen opstellen en dat zij dit vanaf 1 januari 2001 zullen hanteren
op de poliklinieken. Over de invoering en het gebruik zal in het najaar een
convenant met partijen worden gesloten.3.3.6 ICTIn de toekomstplannen van bijvoorbeeld ziekenhuizen wordt nadrukkelijk
rekening gehouden met de mogelijkheden die ICT-toepassingen bieden voor met
name transmurale samenwerking, het verbeteren van het gegevensbeheer en het
verder ontwikkelen van het inhoudelijke, primaire zorgproces. Infrastructurele
ICT-investeringen kunnen vanuit het WZV-bouwkader worden gefinancierd, als
onderdeel van een aanvraag verklaring/vergunning of vanuit de zogenoemde trekkingsrechten.Het kabinet onderschrijft het grote belang van het meer gebruik maken
van ICT in de zorg. Het kabinet heeft besloten extra geld ter beschikking
te stellen voor investeringen in instellings-/aanbiederoverstijgende projecten.3.3.6.1 Ziekenhuizen en EVSIn navolging van het EVS-systeem voor de huisartsen wil de Orde van Medisch
Specialisten geautomatiseerde beslissingsondersteunende systemen voor medisch
specialisten ontwikkelen. Bij de toepassing van de administratie- en declaratievoorschriften
biedt ICT ondersteuning aan de specialisten. Met de invoering van de DBC'
s wordt gebruik van ICT in de ziekenhuizen zelfs essentieel. Het is hierbij
zaak dat alle bij het zorgproces betrokken partijen met elkaar goed elektronisch
kunnen communiceren. Dit geldt binnen de ziekenhuizen, maar zeker ook transmuraal.3.3.6.2 Elektronische visitatieformulierenICT kan het systeem van visitatie krachtig ondersteunen. Het elektronisch
verwerken van gegevens is van belang bij het evalueren van de visitatiegegevens
en het vergelijken daarvan op geaggregeerd niveau. Deze gegevens doen ook
dienst als basis voor de kwaliteitsnormen/criteria per Wetenschappelijke Vereniging
van medisch specialisten.3.3.6.3 Informatievoorziening paramediciHet Nivel gaat in opdracht van het CVZ peilstations opzetten voor de fysiotherapie
en oefentherapie. Meer dan de helft van de fysiotherapeuten leveren inmiddels
volgens de Standaard externe integratie geautomatiseerde gegevens
aan. Ongeveer de helft van de logopediepraktijken is geautomatiseerd. Naar
verwachting zullen eind 2000 alle logopedisten de scholing hebben gevolgd
in het hanteren van Logopedie Informatie Systemen (LIS).3.3.6.4 ICT en registratie verloskundigenDe verloskundigen hebben in vergelijking met andere beroepsgroepen op
dit moment een achterstand op het gebied van automatisering. Om hen in staat
te stellen deze achterstand weg te werken is vanaf 1 januari 2001 jaarlijks ƒ 4
mln beschikbaar. Daarnaast is voor het verbeteren van de verloskundige registraties –
onmisbaar voor inzicht in de omvang en kwaliteit van de verloskundige zorg –
vanaf 1 januari 2001 jaarlijks ƒ 2 mln beschikbaar.3.3.7 Beroepen en opleidingen3.3.7.1 Investeren in professionals en modernisering beroepenstructuur
en opleidingenHet domein van beroepsbeoefenaren ofwel de begrenzing van beroepen staat
steeds meer ter discussie. De beroepsbeoefenaren moeten vaak met meer disciplines
samenwerken om adequate zorg en behandeling te kunnen bieden. Het beleid zal
er dan ook op gericht zijn om, waar dat nuttig en mogelijk is, de samenwerking
tussen de verschillende beroepsbeoefenaren en de scholing daartoe te stimuleren.
Samenwerking kan gefaciliteerd worden door opleidingen deels te combineren:
men leert elkaar daardoor al vroeg kennen. Gestructureerde samenwerking is
hier het kernbegrip, ten dienste van de kwaliteit van zorg; duidelijke afspraken
over verantwoordelijkheden zijn daarbij van eminent belang. Functiedifferentiatie
en taakdelegatie zijn de beschikbare instrumenten om gestructureerde samenwerking
gestalte te geven. Met verdergaande samenwerking, functiedifferentiatie en
taakdelegatie zal naar verwachting ook een optimale inzet van het beschikbare
arbeidspotentieel in de zorg worden bereikt. Zo bezien zijn deze ontwikkelingen
ten gunste van zowel de kwaliteit als de kwantiteit van de zorg, maar ook
ten gunste van de arbeidssatisfactie van de betrokkenen.De minister zal ZON de opdracht geven om met ingang van 2001 te starten
met de uitwerking van een PEO-programma 'Modernisering beroepenstructuur en
opleidingen in de zorg'. Dit programma, met een looptijd van tien jaar, heeft
tot doel bovengenoemde ontwikkelingen te stimuleren. Het biedt de mogelijkheid
om initiatieven te ondersteunen op het gebied van taakherschikking binnen
zorgclusters, multiprofessionele beroepsuitoefening en multiprofessioneel
onderwijs, modernisering van de beroepenstructuur en vernieuwing van opleidingen.
Dit alles om professionals beter toe te rusten voor de nieuwe eisen die aan
hen worden gesteld.3.3.7.2 CapaciteitsorgaanHet Capaciteitsorgaan voor de planning van de medische en tandheelkundige
vervolgopleidingen is in 1999 gestart met haar werkzaamheden. Het ontvangt
vanaf 2000 een jaarlijkse subsidie van ƒ 1,0 mln gulden.
De basis voor de ramingsmethodiek is gelegd. De kamers voor huisartsen, verpleeghuisartsen,
medisch specialisten, sociaal-geneeskundigen en tandheelkundige specialisten
en het College van Toezicht zijn inmiddels ingesteld. Het orgaan verwacht
eind september 2000 met een eerste overzicht te komen. In februari 2001 zal
het een capaciteitsplan voor het begrotingsjaar 2002 uitbrengen. Het capaciteitsplan
wordt aan de minister van VWS aangeboden. Aan de hand van dit
plan vindt verdere besluitvorming plaats.3.3.7.3 Visie opleiding artsen en toekomstverkenning medisch
onderwijscontinuümDe opleiding tot een volledig gespecialiseerde arts beslaat thans een
lange periode, tussen de negen en soms – vertraging meegerekend –
vijftien jaar. Daarom is het opleiden van artsen relatief duur. Bovendien
kost het veel tijd en inzet van de opleiders. Daarnaast is er een steeds grotere
vraag naar kortere opleidingen en opleidingen in deeltijd en ook naar het
werken in deeltijd en dienstverband. Om deze redenen is het nodig kritisch
naar de opleiding van de arts en de medische vervolgopleidingen te kijken.
Hierbij moeten onder meer de volgende aspecten aan de orde komen: de inhoud
en de duur van de opleiding tot arts en die van de vervolgopleidingen, de
kwalificaties/competenties van de te onderscheiden categorieën van artsen
en de relatie met andere beroepsbeoefenaren (taakdelegatie/substitutie, differentiatie
en clusters van zorg met multiprofessionele samenwerking). Het ontwikkelen
van een visie is niet alleen van belang voor de opleiding van artsen maar
ook voor de werkzaamheden van het Capaciteitsorgaan voor de planning van de
capaciteit van de medische vervolgopleidingen.De KNMG heeft een projectplan ingediend voor een toekomstverkenning van
het medisch onderwijscontinuüm. Deze verkenning die samen met de sector
verpleging en verzorging en het universitair medisch en het hoger gezondheidszorg
onderwijs zal worden uitgevoerd, moet leiden tot een visie op de toekomst
van de opleiding tot arts, de medische vervolgopleidingen alsmede van differentiaties
na de artsopleiding zoals de ziekenhuisarts. VWS onderschrijft de noodzaak
hiervan en ondersteunt het KNMG-project. De KNMG is inmiddels met partijen
in gesprek. Er wordt naar gestreefd het project begin 2001 te laten starten.
De afronding is gepland eind 2003.De derde fase van het onderwijscontinuüm, de na- en bijscholing,
moet aansluiten op de eindtermen van de medische vervolgopleidingen respectievelijk
op de differentiaties.3.3.7.4 VerloskundeUitbreiding opleidingscapaciteitDoor de toegenomen werkdruk onder verloskundigen, het verlagen van de
normpraktijk, en door het feit dat veel verloskundigen de wens te kennen gegeven
hebben meer dan voorheen in deeltijd te willen werken, heeft de minister besloten
de capaciteit van de opleiding verloskunde uit te breiden van 120 naar 160
plaatsen. De bestaande drie opleidingen hebben de uitbreiding met 40 nieuwe
opleidingsplaatsen al met ingang van het studiejaar 2000–2001 kunnen
realiseren.Applicatiecursus voor in het buitenland opgeleide verloskundigenOm op korte termijn het tekort aan verloskundigen te verminderen is aan
de beroepsorganisatie van de verloskundigen, de KNOV, de toezegging gedaan
dat dit jaar eenmalig een applicatiecursus voor in het buitenland gediplomeerde
verloskundigen kan worden gestart. De cursus is bedoeld voor in het buitenland
(veelal binnen Europa) opgeleide verloskundigen, die hier op grond van erkenning
van hun diploma bevoegd zijn te werken, maar nog niet bekwaam genoeg zijn
om zelfstandig het beroep uit te oefenen. De KNOV werkt dit voornemen uit.Academisering fysiologische verloskundeEr bestaat een breed draagvlak om de fysiologische verloskunde te academiseren.
Vanaf 2000 is hiervoor ƒ 1 mln structureel per jaar beschikbaar.
Het overleg met de betrokken partijen over de gewenste vormgeving van de academisering
van de fysiologische verloskunde loopt op dit moment nog.Verbeteren relatie met kraamzorg; implementatie aanbevelingen
IGZ-onderzoekDe maatregelen zoals afgesproken in de meerjarenafspraken curatieve zorg
zijn inmiddels uitgevoerd, met uitzondering van het introduceren van een minimumtarief
en het treffen van een afzonderlijke voorziening in de opleidingskosten voor
instellingen. Het bepalen van een minimumtarief is uit hoofde van de WTG niet
mogelijk gebleken en is, met het afnemen van de 'tarievenslag', ook niet meer
urgent. Wat betreft de opleidingen: de betrokken partijen hebben met het CTG
gesproken over een andere wijze van financieren. Aangezien er toch mogelijkheden
lijken te zijn om de benodigde instroom van nieuwe kraamverzorgenden te realiseren,
is voorlopig afgezien van een afzonderlijke voorziening in de opleidingskosten.
De partijen hebben afgesproken om in 2000 nauwkeurig te monitoren of de omvang
van de instroom voldoende is.3.3.7.5 Buitenslands Gediplomeerden VolksgezondheidEen nog steeds toenemend aantal buitenslands gediplomeerde beroepsbeoefenaren
wil in het BIG-register worden ingeschreven. De behandelprocedure verloopt
volgens ministerieel beleid. De Algemene Wet Bestuursrecht is hierbij van
toepassing. Daardoor worden er termijnen aan het afhandelen van de verzoeken
gesteld. Toch is nog te vaak de periode tussen het moment van aankomst van
de buitenslands gediplomeerde in Nederland en de plaatsing op de zorgmarkt
te lang. Die periode wordt bovendien onvoldoende gebruikt voor het begeleiden
van de buitenslands gediplomeerde, voor interculturalisatie, het leren van
de Nederlandse taal op het niveau van het uit te voeren beroep, kennismaken
met het Nederlandse zorgstelsel en voor deskundigheidsbevordering op andere
gebieden.De minister heeft daarom besloten een systeem tot stand te brengen waardoor
de buitenslands gediplomeerde zich in een zo vroeg mogelijk stadium kan aanmelden
bij een centraal meldpunt in Nederland, dat voor verdere verwijzing en begeleiding
zorg draagt.Met de Arbeidsvoorziening Nederland is overeenstemming bereikt voor een
het verkorten van de periode van de behandelprocedure inzake het afgeven van
een tewerkstellingsvergunning aan buitenlandse beroepsbeoefenaren.3.3.7.6 MondzorgDe mondzorg heeft baat bij een systematische en integrale aanpak van de
zorgverlening. Het teamconcept, waarbinnen tandartsen, mondhygiënisten
en tandprothetici samenhangende zorg aan de patiënt verlenen, biedt hiervoor
een goed uitgangspunt. In overleg met de minister van OCenW en met de opleidingsinstellingen
wordt momenteel in kaart gebracht op welke manier de opleidingen voor tandarts,
mondhygiënist en tandprotheticus in deze lijn kunnen worden aangepast.
Daarbij is het bovendien van belang om te bezien of de beroepenstructuur voor
de mondzorg aanpassing behoeft. In de loop van 2001 gaat VWS onderzoeken in
hoeverre er plaats is voor een beroepskracht die preventieve werkzaamheden
combineert met basaal tandheelkundig werk (boren/vullen). Daarmee zou wellicht
een belangrijke bijdrage kunnen worden geleverd aan het terugdringen van het
tekort aan menskracht in de mondzorg. Eind december 2000 wordt de subsidie van het CVZ aan de NMT voor het ontwikkelen
van een kwaliteitstraject beëindigd. Het traject heeft ertoe geleid dat
de tandheelkundige professie tal van kwaliteitsinstrumenten ter beschikking
heeft gekregen, zoals intercollegiale toetsing, visitatie of na- en bijscholing.
Met de NMT is afgesproken om VWS op de hoogte te houden over de voortgang
van de invoering. De gegevens uit de tandartsenpeilstations met betrekking
tot zorgconsumptie, praktijkvoering en enquêtering blijven eveneens
beschikbaar.3.3.8 Bijzondere aspecten curatieve zorg3.3.8.1 ArbozorgSamenwerking op regionaal niveau en tussen de regio's onderling is van
belang voor resultaten op het gebied van zorg rondom arbeidsrelevante aandoeningen.
Het Platform aanpak wachttijden heeft op 16 maart 2000 een advies aan de minister
van VWS gestuurd over de wijze waarop die samenwerking gestalte kan krijgen.
Zowel de kennis van arbeidsrelevante aandoeningen als het toeleiden van zieke
werknemers en andere patiënten naar de juiste behandelaar en behandeling
behoeven verbetering. Naast de vier Nederlandse kenniscentra voor arbeidsrelevante
aandoeningen en de bestaande regionale initiatieven die gericht zijn op verbeterde
communicatie en samenwerking, komen er regionale samenwerkingsverbanden tot
stand. Het gaat daarbij om lichte en flexibele infrastructurele voorzieningen
op regionaal niveau, waarbij voldoende recht wordt gedaan aan regionale verschillen
en behoeften.Voor 1 januari 2001 gaat een aantal projecten van start. Het gaat daarbij
onder meer om het feitelijk verbeteren van het toerusten van eerstelijnshulpverleners.
Andere aandachtspunten zijn de multidisciplinaire samenwerking en afstemming
bij sociaal-medische begeleiding, het toeleiden en verwijzen van werknemers
en patiënten door hulpverleners. Eveneens van belang is de vraag of er
geen ongewenste neveneffecten optreden, zoals een (onterechte) voorkeursbehandeling.
De evaluatie zal bouwstenen leveren voor de verdere structurele aanpak.3.3.8.2 Wet bijzondere medische verrichtingen (WBMV)Eén financieel kader voor de WBMV-zorg VWS, NVZ, VAZ, OMS en ZN
zijn in een bestuurlijk overleg overeengekomen dat voor de zorg die onder
de Wet op bijzondere medische verrichtingen (WBMV) ressorteert, wordt uitgegaan
van één macrobudget. De aanleiding hiervoor is tweeledig. De
WBMV geeft de minister van VWS een instrument om op maat te sturen in het
aanbod van medische verrichtingen. Dit vraagt om inzicht in WBMV-voorzieningen,
zowel op het punt van aantallen verrichtingen als in budgettaire zin. Verder
moet bekeken worden wat de (gewenste) groei van deze specifieke vorm van zorg
is ten opzichte van de reguliere zorg. Vooralsnog zijn in het WBMV-kader alleen
opgenomen de budgettaire vergoedingen voor de capaciteitskosten (bedden en
apparatuur) en de specifieke productiekosten voor de algemene en academische
ziekenhuizen, de honoraria medisch specialisten, de radiotherapeutische instituten
en de centra voor klinisch genetisch onderzoek. Op termijn zal het realiseren
van hetzelfde WBMV-kader voor de algemene en categorale ziekenhuizen, de academische
ziekenhuizen en de medisch-specialistische zorg tevens betekenen dat er één
budgettair kader voor het geïntegreerd medisch-specialistisch bedrijf
tot stand kan komen. Dankzij dit kader kunnen de verzekeraars beter dan tot
nu toe de productieafspraken voor topzorg tussen algemene en academische ziekenhuizen
op elkaar afstemmen. De omvang van het WBMV-kader en de toelichting daarop
is weergegeven in bijlage 14 bij deze Zorgnota. Evaluatieprogramma's WBMVWetsevaluatie WBMVDe WBMV, in werking getreden in 1997, bepaalt dat de verantwoordelijke
minister binnen vier jaar na het in werking treden en daarna om de vier jaar
een evaluatieverslag stuurt aan de Staten Generaal. ZON coördineert deze
wetsevaluatie. Zij zal daarover midden 2001 rapporteren.Beleidsevaluatie-onderzoekHet aantal voorzieningen dat geëvalueerd kan worden is met de inwerkingtreding
van de WBMV toegenomen. In de afgelopen periode heeft de minister vier beleidsvisies
opgesteld: over dialyse, traumazorg, kenniscentra voor arbeidsrelevante aandoeningen
en hemofilie. Het CVZ is verzocht deze visies en het planningsbesluit in-vitrofertilisatie
in 2001 te evalueren. Vervolgens worden de bestaande regelingen geactualiseerd.
Bij traumazorg en hemofilie kan dit leiden tot het bijstellen van de aanwijzingen.
De evaluatie van de kenniscentra voor arbeidsrelevante aandoeningen is van
belang voor de besluitvorming rond het financieren en voortzetten van deze
centra. De evaluatie van de beleidsvisie dialyse is relevant voor de besluitvorming
rond het dereguleren van dialyse.HemofilieIn de 'Beleidsvisie Hemofilie' is gesteld dat het verstrekken van stollingsproducten
via huisartsen en lokale apothekers gebaseerd moet zijn op een behandelplan
van een hemofiliecentrum. Dit wordt als voorwaarde opgenomen in de aanspraak
op de extramurale verstrekking in het kader van het ziekenfondspakket.Aidscentra onder de WBMVEen aantal ziekenhuizen werd in 1990 op grond van de richtlijnen ex artikel
3 WZV aangewezen als aidscentrum. Met de introductie in 1996 van de zogenoemde
triple-medicatie is de functie van de aidscentra aanmerkelijk gewijzigd. Er
vond een verschuiving plaats van (vaak) klinische behandeling van aidspatiënten
naar het poliklinisch verstrekken van de triple-medicatie aan HIV-patiënten,
en naar het monitoren van deze patiënten. Dit, naast een advies van de
Gezondheidsraad en het besef dat de huidige aanwijzingen een sterkere onderbouwing
behoeven, heeft geleid tot het voornemen de behandeling van HIV-patiënten
bij de WBMV onder te brengen. Er zal daarom opnieuw een aanwijzing van centra
plaatsvinden. Uitsluitend deze centra zullen in aanmerking komen voor vergoeding
van de kosten van de triple-medicatie en van de monitoring. Een en ander moet
per 1 januari 2001 ingaan.Klinisch-genetisch onderzoek en erfelijkheidsadviseringIn de klinische genetica wordt de eerstkomende jaren vooral een sterke
groei van het aantal DNA-onderzoeken verwacht. Ook neemt de vraag naar erfelijkheidsadvisering
door klinisch genetici toe door de toenemende kennis over de genetische component
van een aantal ziekten. Bij positieve bevindingen na DNA-diagnostiek ontstaan
vaak zorgvragen vanuit de betrokken families. Met ingang van 1 januari 2001
wordt een nieuw planningsbesluit voor Klinisch-genetisch onderzoek vastgesteld.
Dat krijgt in de loop van 2001 zijn verdere beslag. In dit planningsbesluit
wordt ook het toepassen van de pre-implantatie genetische diagnostiek geregeld.
Met ingang van 1 januari 2001 zullen daartoe alle zeven zelfstandige klinisch-genetische
centra geïntegreerd moeten zijn in de academische ziekenhuizen. Om een
soepele overgang te bewerkstelligen is een overgangsregeling van twee jaar
voor het bekostigen daarvan vastgesteld. Het budget voor de instellingen voor
klinisch-genetisch onderzoek blijft gedurende deze periode geoormerkt. Daarna
wordt dit onderzoek meegenomen bij de overleggen in het kader
van de meerjarenafspraken met de academische ziekenhuizen.Bij de overgang van het klinisch-genetisch onderzoek en de erfelijkheidsadvisering
naar de academische ziekenhuizen, is ook de complexe situatie rond de hemato-oncologie
betrokken. Ten aanzien van de diagnostiek van hematologische maligniteiten
schat de Gezondheidsraad dat het totaal aantal bepalingen per jaar ongeveer
9000 is en dat daarmee ƒ 4,5 tot ƒ 9 mln gemoeid is.
In het planningsbesluit klinische genetica, dat op dit moment wordt voorbereid,
wordt het kostenaspect mede betrokken.Nieuwe functie beenmergtransplantatieAl geruime tijd – bijvoorbeeld in adviezen van de Gezondheidsraad
uit 1994 en 1995 – wordt gepleit voor het reguleren van het aantal centra
voor beenmergtransplantaties. Die transplantaties vinden momenteel op circa
twintig ziekenhuisafdelingen plaats bij patiënten met – vaak als
gevolg van intensieve radiotherapie en/of chemotherapie – te weinig
of geen bloedaanmakende cellen. Voor het verantwoord toepassen van stamceltransplantaties
(vooral als het cellen afkomstig van anderen betreft) zijn gespecialiseerde
kennis en hoogwaardige apparatuur nodig. Het voornemen is in 2001 een op de
WBMV gebaseerd planningsbesluit te effectueren. Daardoor krijgt een beperkt
aantal ziekenhuizen een vergunning voor het uitvoeren van deze verrichting.
Bij het verstrekken van vergunningen zijn de rapporten ter zake van de IGZ
en het CVZ uit 1999 richtinggevend.RadiotherapieVolgens onderzoek van de Gezondheidsraad bestaan bij ruim de helft van
de bestralingscentra relatief lange wachttijden voor een radiotherapiebehandeling:
drie tot zeven weken. De oorzaken daarvan zijn de huidige krapte aan bestralingscapaciteit
en een tekort aan personeel. Verder constateert de Nederlandse Vereniging
voor Radiotherapie en Oncologie (NVRO) in het rapport 'Radiotherapie: onze
zorg' dat de benodigde capaciteitsuitbreiding wat betreft personeel en apparaten
(lineaire versnellers) de afgelopen jaren sterk achtergebleven is bij de groei
van het aantal patiënten. Gedeeltelijk kon deze groei opgevangen worden
door efficiencymaatregelen en uitbreiding van de bedrijfstijd van de apparatuur.
Om de achterstand in te lopen zijn volgens de NVRO tot en met 2005 ongeveer
65 extra radiotherapeuten nodig en ongeveer dertig lineaire versnellers. In
een nieuw vast te stellen planningsbesluit radiotherapie op grond van art.
2 van de WBMV zal op het capaciteitsaspect worden ingegaan. Dit besluit wordt
naar verwachting dit najaar genomen.Neonatologie en kinder-IC'sDiverse ontwikkelingen in de intensive care voor pasgeborenen hebben geleid
tot een brede multidisciplinaire benadering, die vaak al voor de geboorte
begint. Voorjaar 2000 heeft de Gezondheidsraad advies uitgebracht over de
behoefte aan deze vorm van zorg, de perinatologie. Zij signaleert dat de behoefte
groter wordt. Dat komt door de toegenomen medische mogelijkheden, maar ook
door veranderingen van demografische aard. Vrouwen krijgen namelijk op latere
leeftijd kinderen, en bovendien neemt het relatieve aantal van niet-Nederlandse
moeders toe. Beide categorieën vrouwen hebben een verhoogde kans op een
problematische zwangerschap. De behoefte aan IC-bedden voor pasgeborenen zal
toenemen tot 2,4% van de geboorten in 2005. Verder heeft de Gezondheidsraad
geconstateerd dat er momenteel veel te weinig IC-bedden voor pasgeborenen
zijn. Om goede zorg te kunnen bieden is het bovendien belangrijk dat er ook
genoeg high-care-bedden beschikbaar zijn, en plaatsen voor ernstig zieke zwangeren.
Om voldoende en kwalitatief hoogwaardige perinatologische zorg te kunnen bieden,
wordt hiervoor in 2000 een nieuw planningsbesluit ontwikkeld. Dit gebeurt
in samenspraak met de betrokken beroepsbeoefenaren. Een extra
punt van aandacht daarbij is de langdurige follow-up van behandeling, omdat
uit het advies van de Gezondheidsraad blijkt dat daar tot nu toe onvoldoende
aandacht aan is besteed.Overige regelingen op basis van artikel 2 WBMVHet planningsbesluit neurochirurgie wordt in 2000 geactualiseerd. De nadruk
ligt vooral op een kwaliteitsslag die op het gebied van bijvoorbeeld registratie
nodig is.3.3.8.3 OrgaandonatieIn het voorjaar van 2000 heeft het ministerie van VWS een plan van aanpak
voor orgaandonatie opgesteld. De aanleiding hiervoor was het recente tekort
aan orgaandonoren. Het doel van het beleid is het versterken van twee trajecten.
Het eerste is het verbeteren van de gang van zaken binnen de ziekenhuizen.
Dat moet een groter aantal te transplanteren organen opleveren. Het tweede
traject is het streven om de voorlichting aan de bevolking meer op bepaalde
doelgroepen te richten.Het is de bedoeling dat ziekenhuizen zich vooral concentreren op een betere
opsporing van potentiële donoren binnen het ziekenhuis. Omdat Spanje
de hoogste donatiecijfers ter wereld heeft, hebben ambtenaren van VWS en een
delegatie uit het veld in het voorjaar van 2000 een werkbezoek in Spanje afgelegd.
Het Spaanse model is gericht op actieve donordetectie waarbij de donorcoördinator
een centrale rol speelt. Gezien de positieve ervaringen wordt, in overleg
met het veld, bezien welke elementen uit het Spaanse model in Nederland kunnen
worden geïmplementeerd. Zo zal, in samenwerking met de Nierstichting,
in zes ziekenhuizen een donatiefunctionaris worden aangesteld. Als dit ook
in Nederland een positief effect heeft op het aantal donatieprocedures, wordt
het systeem naar meer ziekenhuizen uitgebreid. Voorts wordt bekeken of het
uitbreiden van uitnameteams met een anesthesist zinvol is. Ook wordt onderzoek
gedaan naar mogelijke financieel nadelige gevolgen van orgaandonatie bij leven,
bijvoorbeeld van een nier.Vanuit de overheid zal voortaan meer nadruk liggen op de positieve kanten
van orgaandonatie. De diverse organisaties die verantwoordelijk zijn voor
communicatie zullen deze goed met elkaar afstemmen. Er wordt toegewerkt naar
een centrale organisatie die hiervoor zorgt. Het donorformulier wordt doorgelicht
op begrijpelijkheid en klantvriendelijkheid.3.3.8.4 Evaluatie Wet BIGBij de parlementaire aanvaarding van de wet BIG is toegezegd deze wet
op de kernpunten te evalueren. Deze evaluatie komt in de loop van 2002 beschikbaar.3.3.8.5 Spoedeisende hulpverleningEr is veel in gang gezet om de organisatie van de spoedeisende hulpverlening
(SEH) en de geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen (GHOR) te vernieuwen
en verbeteren. In het verlengde daarvan worden zowel in als buiten ziekenhuizen
initiatieven ontplooid om beroepen, functies en opleidingen te vernieuwen
en aan te passen. VWS is bereid dergelijke initiatieven te ondersteunen. Door
de veelheid aan initiatieven dreigt echter ook versnippering te ontstaan.
In overleg met de betrokken organisaties zal worden bezien welke aanpak bij
het ondersteunen van initiatieven op dit terrein het beste gekozen kan worden,
om innovatie een kans te geven, maar tegelijkertijd versnippering te voorkomen. Teneinde de kwaliteit van de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen
en rampen te verbeteren, hebben de daarbij betrokken hulpverleningsinstanties
en de ministeries van VWS en BZK gezamenlijk een Platform Urgentiegeneeskunde
opgericht.3.3.9 Bouw3.3.9.1 Bouwinitiatieven die in 2001 tot exploitatie komenIn 2001 wordt een aantal bouwprojecten van enige omvang in exploitatie
genomen. Blijkens de in december 1999 gepubliceerde prioriteitenlijst gaat
het bijvoorbeeld om de vervangende nieuwbouw van de verpleegafdelingen van
het Diaconessenhuis in Leiden, de eerste fase van de herindeling van het Haagse
Leyenburg-ziekenhuis en het uitbreiden van de polikliniek en het renoveren
van enkele afdelingen van het oogziekenhuis in Rotterdam. Ook de ingebruikname
van de uitbreiding van de radiotherapie bij het Catharinaziekenhuis in Eindhoven
staat voor 2001 op de planning. Bij het Medisch Spectrum Twente in Enschede
wordt een traumacentrum in gebruik genomen. Ook wordt het ok-complex uitgebreid.Te verwachten valt verder dat het jaar 2001 een toenemend gebruik van
de trekkingsrechten ex meldingsregeling te zien zal geven. De definitieve
classificatie van de gebouwen zal binnenkort bekend zijn. Ziekenhuisdirecties
hebben dan een nauwkeurig overzicht van de omvang en de opbouw door de jaren
heen van de incidentele en jaarlijkse trekkingsrechten. Dit zal de tendens
om opgebouwde trekkingsrechten te activeren verder versterken.3.3.9.2 Meldingsregeling academische ziekenhuizenHet is nog steeds de bedoeling de meldingsregeling voor academische ziekenhuizen,
in grote lijnen conform de al bestaande meldingsregeling voor de algemene
en categorale ziekenhuizen, per 1 januari 2001 in te laten gaan. Het blijkt
echter dat het verzamelen van de daarvoor noodzakelijke gegevens door de VAZ
meer tijd kost dan oorspronkelijk werd aangenomen. Er moet dus nog een aanzienlijke
inspanning geleverd worden om de nieuwe regeling daadwerkelijk per 1 januari
2001 te laten ingaan.3.3.10 Financieel beleidUit hoofde van het Regeerakkoord is voor 2001 ten behoeve van de meerjarenafspraken
cure een bedrag van ƒ 416,5 mln aan extra middelen beschikbaar
voor demografische ontwikkelingen (ƒ 260,5 mln) en voor nieuw
beleid (ƒ 156,0 mln). Van de voor demografische ontwikkelingen
beschikbare middelen is circa de helft bestemd voor volumegroei bij de algemene
en categorale ziekenhuizen en is hoofdzakelijk bestemd is voor productieafspraken
en capaciteitswijzigingen. Daarnaast is ƒ 11,7 mln ingezet voor
de exploitatiegevolgen als gevolg van uitbreidingsbouw van ziekenhuizen. De
voor nieuw beleid beschikbare middelen waren in het Najaarsakkoord meerjarenafspraken
curatieve zorg van november 1998 indicatief toegedeeld. Dit wordt nu grotendeels
gerealiseerd.Bovenop de in het Regeerakkoord beschikbare middelen, heeft het kabinet
besloten tot een forse extra financiële impuls door voor 2001 een bedrag
van ƒ 436,8 mln aan extra middelen voor de cure vrij te maken.
Hiervan is ƒ 150,0 mln beschikbaar gesteld voor het oplossen van
de nijpende capaciteitsproblemen bij ziekenhuizen. Met dit geld wordt het
mogelijk het aantal erkende specialistenplaatsen bij ziekenhuizen uit te breiden.
Eveneens is ƒ 150,0 mln is beschikbaar gekomen om de extra specialisten
ook daadwerkelijk extra verrichtingen te laten doen. Dit betreft dan zowel de reguliere productie als de bijzondere verrichtingen (WBMV). Hiermee
wordt een bijdrage geleverd aan het overbruggen van de zogenoemde zorgkloof
overbrugd en kan ook feitelijk gewerkt gaan worden aan een verkorting van
de wachttijden. Overigens moet de specifieke toedeling over de betrokken deelsectoren
nog plaatsvinden.Daarnaast is extra geld beschikbaar voor de huisartsen, de verloskunde,
de ambulancehulpverlening en academische ziekenhuizen (honorering medisch
specialisten en academische ziekenhuizen).Naast extra geld voor de cure is binnen de cure geld vrijgemaakt voor
het oplossen van specifieke knelpunten waardoor voor 2001 in totaal ƒ 912,6
mln extra beschikbaar is. Dit wordt als volgt toegevoegd aan de volgende clusters
(in ƒ mln) (zie bijlage 14 voor een nadere detaillering): Tot slot is het voornemen, overeenkomstig het regeerakkoord, het CTG een
aanwijzing te geven ten aanzien van het realiseren van de tweede tranche van
de inkoopkorting. Voor de sector algemene en categorale ziekenhuizen en de
sector academische ziekenhuizen betekent dit een korting van ƒ 40,9
mln respectievelijk ƒ 11,0 mln. HOOFDSTUK 4 FARMACEUTISCHE HULP, MEDISCHE HULPMIDDELEN
EN LICHAAMSMATERIALENIn paragraaf 4.1 van dit hoofdstuk treft u de
terreinbeschrijving aan en in paragraaf 4.2 de evaluatie van het beleid.
Paragraaf 4.3 ten slotte bevat de beleidsvoornemens voor het komende
jaar.4.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidDe hoofddoelstelling van dit beleidsterrein is het bevorderen van de kwaliteit
en doelmatigheid van de voorziening van genees- en hulpmiddelen, lichaamsmaterialen
en biotechnologie. Het in dit hoofdstuk beschreven beleid betreft de uitgaven
aan extramurale genees- en hulpmiddelen. De uitgaven voor de intramuraal verstrekte
geneesen hulpmiddelen vallen binnen de intramurale zorg.In bovenstaande tabel zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende
sectoren op het terrein van de farmaceutische hulp en hulpmiddelen. In deze
kaders zijn tevens de maatregelen en intensiveringsruimte verwerkt. De resterende,
op de Aanvullende Post gereserveerde, groeiruimte is onderaan de tabel apart
weergegeven.Bij de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden,
dat voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt
is, terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden
toegevoegd.Bij de herijking van de uitgavenkaders is rekening gehouden met een basisgroei
(exclusief de opbrengsten van maatregelen) van 11% bij de geneesmiddelen en
9,5% bij de hulpmiddelen.4.1.1 GeneesmiddelenHet beleid richt zich op de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid
van de farmaceutische zorg. In de gehele westerse wereld stijgen de uitgaven
voor geneesmiddelen sterk. Bepalende factoren bij deze stijging zijn de toename
van het aantal recepten per inwoner, het toenemende langdurig gebruik en het
feit dat er steeds meer nieuwe (en dure) geneesmiddelen op de markt komen.Deze stijging brengt een dilemma met zich mee. Geneesmiddelen leveren
een belangrijke, vaak onmisbare bijdrage aan de gezondheid en aan de kwaliteit
van het leven van mensen. Ook kunnen zij andere duurdere medische interventies
vervangen. Door hoge kosteneffectiviteit kunnen ze leiden tot
het beperken van de uitgavengroei bij de intramurale zorg, de geestelijke
gezondheidszorg en de thuiszorg. Daar staat tegenover dat door de snelle stijging
van de uitgaven voor geneesmiddelen andere uitgaven in de gezondheidszorg
kunnen worden verdrongen. De spanning tussen het beschikbare budget en de
groei van de uitgaven is de afgelopen jaren steeds een punt van zorg geweest.
Geneesmiddelen die een bewezen meerwaarde hebben voor de patiënt moeten
kunnen worden voorgeschreven, waarbij wel sprake moet zijn van een realistische
raming. Het groeipad is dan ook vanaf 2000 aangepast om hiervoor ruimte
te geven.In internationaal perspectief zijn de geneesmiddelenuitgaven in Nederland
relatief laag; in andere landen zijn de uitgaven voor geneesmiddelen gemiddeld
hoger dan in Nederland.Binnen Europa behoort Nederland tot de groep landen met de laagste geneesmiddelenuitgaven
per hoofd van de bevolking. De geneesmiddelenconsumptie ligt in deze landen
ongeveer 50% lager dan het Europees gemiddelde. Toch blijft ook in de toekomst
matiging van de groei nodig om te voorkomen dat geneesmiddelen andere uitgaven
in de zorg verdringen.4.1.2 Medische hulpmiddelenEen medisch hulpmiddel is een voorwerp dat bestemd is voor diagnose en/of
behandeling van aandoeningen en/of verlichting van handicaps. Rondom het medisch
hulpmiddel bestaat het nodige aan overheidsbemoeienis. Zo is er beleid en
regelgeving gericht op de kwaliteit van het middel, op de inzet en het gebruik
ervan en op het beheersen van de collectieve uitgaven aan medische hulpmiddelen.
De afgelopen jaren is herhaaldelijk stilgestaan bij het toegenomen gebruik
van hulpmiddelen in de samenleving. De toename van gebruik is op zichzelf
een positieve ontwikkeling: meer inzet van hulpmiddelen maakt het mogelijk
chronisch zieken en mensen met beperkingen een zo volwaardig mogelijk leven
te laten leiden. Deze ontwikkeling is gepaard gegaan met forse uitgavengroei.
In de Zorgnota 2000 is het budgettair kader voor de hulpmiddelen aanzienlijk
verruimd. Daarmee is grotendeels tegemoetgekomen aan de verwachte
groei van 9,5% bij ongewijzigd beleid. Niettemin blijft het noodzakelijk –
mede gezien de toename van het aantal gebruikers van hulpmiddelen –
om maatregelen te nemen om de uitgaven voor hulpmiddelen te beheersen.4.1.3 Lichaamsmaterialen en biotechnologie4.1.3.1 LichaamsmaterialenIn de gezondheidszorg zijn de huidige (bio-)technologische ontwikkelingen
dusdanig dat gebruik van medische producten van humane oorsprong zich niet
meer beperkt tot de van oudsher bekende bloedproducten; diverse soorten lichaamsmaterialen
kunnen tegenwoordig worden gebruikt. Voorbeelden daarvan zijn organen maar
ook weefsels zoals hartklep en hoornvlies en cellen zoals geslachtscellen.
Verder is het nu mogelijk lichaamsmaterialen via biotechnologische processen
te bewerken tot medisch toepasbare producten (biomaterialen). Het toepassen
van (menselijk) lichaamsmateriaal in de gezondheidszorg brengt bijzondere
risico's met zich mee, zoals de overdracht van bekende en onbekende ziekteverwekkers.
In het kader van de volksgezondheid is het daarom noodzakelijk dat de veiligheid
en kwaliteit van het gebruikte lichaamsmateriaal – voorzover mogelijk –
wordt gewaarborgd. Daarnaast zal de te verwachten toename van het gebruik
van deze producten een duidelijk beleid voor onder meer de beschikbaarheid
vergen.4.1.3.2 Biotechnologie – algemeenBiotechnologie is een sleuteltechnologie omdat het biochemie, microbiologie
en procestechnologie integreert en daarmee de mogelijkheden biedt voor het
ontwikkelen van breed inzetbare industriële en maatschappelijke toepassingen.
Het omvat nu onder meer technieken als DNA-analyse, gen-overdracht, biokatalyse
en bio-informatica. Daarnaast gaat er bijzondere aandacht uit naar het gebied
van de 'genomics'. Dit deelgebied van de biotechnologie omvat onderzoek naar
de werking van genen en de manier waarop de erfelijke eigenschappen, zoals
vastgelegd in deze genen, zich vertalen naar het functioneren van het levende
organisme. Deze kennis heeft ingrijpende veranderingen tot gevolg, zowel in
het wetenschappelijk onderzoek als voor de uiteindelijke toepassingen in de
gezondheidszorg, voeding, landbouw, procesindustrie en het milieu.4.1.3.3 Medische biotechnologieEén van de stuwende krachten achter de vernieuwingen in de gezondheidssector
is de toename van de fundamentele kennis over allerlei ziekten. Deze kennis
is onder meer afkomstig uit het zogenoemde 'Human Genome Project', een wereldwijd
project van onderzoeksinstituten en universiteiten dat erop gericht is de
volledige basevolgorde van het menselijk genoom te bepalen en dat nagenoeg
voltooid is. Op basis van deze informatie kan de komende jaren kennis beschikbaar
komen over de oorzaak van bepaalde ziekten. Die wordt ingezet voor het ontwikkelen
van nieuwe methoden van preventie en therapie. Met name de ontwikkeling van
nieuwe werkzame geneesmiddelen kan een hoge vlucht gaan nemen. Wij stimuleren
het toepassen van de biotechnologie teneinde nieuwe methoden voor de diagnostiek,
preventie of behandeling van ziekten bij mensen te realiseren. Overigens verkeren
veel toepassingen nog in de onderzoeksfase en is er nog een lange weg te gaan
voordat er van klinische toepassing sprake kan zijn. Aspecten zoals maatschappelijke
en ethische aanvaardbaarheid, kwaliteit van de zorg en kwaliteit van leven
bepalen uiteindelijk de mogelijke inzetbaarheid van deze nieuwe methoden in
de gezondheidszorg. Ten aanzien van de effecten van de biotechnologie
op de kosten van de gezondheidszorg zijn zowel kostenverlagende (zoals extramuralisering
door betere toepassing van medicijnen) als kostenverhogende (behandeling van
nu nog onbehandelbare ziektes) trends te onderscheiden. Daarnaast is er invloed
van de biotechnologie op de organisatie en infrastructuur van de zorg te verwachten,
waaronder een toename van preventieve behandelingen door het toepassen van
voorspellende geneeskunde en verdere extramuralisering van de zorg.4.2 Evaluatie4.2.1 Geneesmiddelenbeleid4.2.1.1 Maatregelen kostenbeheersing 1999De uitgaven voor geneesmiddelen blijven stijgen; ze zijn in 1999 8,6%
hoger dan in 1998. Een veel grotere stijging zou zich hebben voorgedaan als
niet een aantal maatregelen was ingezet om de kosten te beheersen. Met die
inzet van maatregelen hebben wij de afspraken uit het Regeerakkoord 1998 ingevuld.
In dat Regeerakkoord zijn de aanbevelingen van de commissie-Koopmans overgenomen.
Door verschillende oorzaken hebben niet alle maatregelen in 1999 het verwachtte
effect gehad. Soms komt dat door uitvoeringstechnische aspecten, soms doordat
de maatregel gewijzigd is, zoals de buiten-WTG maatregel waar chronisch gebruik
binnen de vergoeding blijft. Maar in totaal is er door het inzetten van maatregelen
toch ruim ƒ 340 mln bespaard op de uitgaven aan geneesmiddelen.Herberekening vergoedingslimieten GVSOp 1 februari 1999 zijn de vergoedingslimieten van het geneesmiddelenvergoedingssysteem
(GVS) geactualiseerd en daarmee naar beneden bijgesteld. Doordat de meeste
fabrikanten hun prijzen verlaagd hebben tot de nieuwe vergoedingslimieten
is met de aanpassing een besparing bereikt van ƒ 145 mln in 1999
(voor latere jaren betekent dat ƒ 158 mln op jaarbasis).Buiten-WTG maatregelPer 1 september 1999 zijn de buiten-WTG geneesmiddelen die bedoeld zijn
voor niet-chronisch gebruik uitgesloten van vergoeding. De overige middelen
komen alleen nog in aanmerking voor vergoeding als de arts op het recept aangeeft
dat er sprake is van chronisch gebruik. Deze maatregel heeft in 1999 ƒ 25
mln opgeleverd. Voor 2000 en verder is een besparing ingeboekt van ƒ 80
mln.Clawback kortingen en bonussenMidden 1998 is de clawback ingevoerd. Dit is een korting op de inkoopvergoeding
voor apotheekhoudenden. Per 1 januari 1999 is het clawback-percentage gewijzigd
in 3,3%. Deze clawback heeft in 1999 ƒ 170 mln opgebracht. Geneesmiddelen
waarvoor fabrikanten geen kortingen en bonussen geven, waren uitgesloten van
de maatregel door middel van plaatsing op de zogenaamde nullijst. Die is later
echter ingetrokken naar aanleiding van rechterlijke uitspraken. Een verdere
toelichting op het bekostigen van apothekers en clawback vindt u in paragraaf 4.2.1.3.Korting stimulansregelingPer 1 september 1999 zou er een korting op de stimulansregeling voor apothekers
ingevoerd worden. Die moest leiden tot een opbrengst van ƒ 12
mln. Door vertraging bij de invoering heeft deze maatregel niet geleid tot
opbrengsten in 1999. Voor latere jaren is deze opbrengst onderdeel geworden
van het akkoord met de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering
der Pharmacie (KNMP) (zie paragraaf 4.2.1.3).HardlopersDoor vertraging in de uitvoering heeft onze inzet bij de snelgroeiende
geneesmiddelen (hardlopers) in 1999 nog niet geleid tot opbrengsten. In paragraaf 4.3.1.2
staat een toelichting op de te nemen vervolgstappen.Elektronisch Voorschrijfsysteem (EVS)Met de LHV zijn afspraken gemaakt over het invoeren van het EVS door huisartsen.
Dit moet leiden tot besparingen op de uitgaven voor geneesmiddelen. Voor 1999
zijn nog geen concrete besparingen geconstateerd die zijn te herleiden tot
de invoering van het EVS. Een nadere toelichting op de invoering van elektronisch
voorschrijven vindt u in paragraaf 3.2.7.4.2.1.2 Nieuwe geneesmiddelenWachtkamergeneesmiddelenOp 1 juli 1999 is bijlage 1B van het vergoedingssysteem weer geopend.
Op bijlage 1B worden nieuwe geneesmiddelen geplaatst waarvoor geen vergoedingslimiet
kan worden vastgesteld. De beoordeling van geneesmiddelen die tijdens de sluiting
van bijlage 1B waren afgewezen, de zogenoemde wachtkamergeneesmiddelen, is
afgerond. In totaal zijn per 1 mei 2000 negen geneesmiddelen in de vergoeding
opgenomen en zeven geneesmiddelen afgewezen. Geneesmiddelen zijn afgewezen
als de therapeutische waarde niet voldoende aangetoond is of als de therapeutische
meerwaarde de hoge extra kosten niet rechtvaardigt.Toelating nieuwe geneesmiddelenMet de heropening van bijlage 1B is het toelaten van nieuwe geneesmiddelen
aangescherpt. De aanvraag om toelating moet voorzien zijn van een kostenconsequentieanalyse,
zodat een afweging tussen de therapeutische meerwaarde en de meerkosten van
een geneesmiddel kan worden gemaakt. In de toekomst zal gebruik gemaakt worden
van farmaco-economische studies. Zie hiervoor de beleidsvoornemens in paragraaf
4.3.1.3.4.2.1.3 Akkoord op hoofdlijnen met de KNMPBekostiging apothekers en clawback kortingen en bonussenOp 8 oktober 1999 is met de KNMP een akkoord afgesloten, het zogenoemde
Akkoord op hoofdlijnen. Daarin is onder meer afgesproken dat kortingen en
bonussen gefaseerd worden teruggehaald: ƒ 350 mln in 2000, ƒ 385
mln in 2001 en ƒ 425 mln in 2002. De fasering moet voorkomen dat
onevenredige financiële gevolgen bij individuele apotheekhoudenden ontstaan
(daarom ook is de clawback gemaximeerd tot ƒ 15,- per receptregel).
Tegelijkertijd worden voor tariefsverbetering en zorgvernieuwing – eveneens
gefaseerd – financiële middelen ter beschikking gesteld: ƒ 35
mln in 2000, ƒ 70 mln in 2001 en ƒ 110 mln in 2002.
Verder is door het introduceren van een vast-variabele kostensystematiek een
eerste stap gezet in de richting van een minder volume-afhankelijke tariefstructuur.
Hiermee is de basis gelegd voor het introduceren van zorgvernieuwingsmodules
in de honoreringssystematiek. Daarmee wordt de verantwoordelijkheid van veldpartijen
voor zorgvernieuwing vergroot en de rol van de risicodragende zorgverzekeraar
versterkt. Met ingang van 1 januari 2000 zijn de desbetreffende tariefbeschikkingen
van het College tarieven gezondheidszorg (CTG) in werking getreden.Daarnaast heeft de KNMP, met steun van VWS, in 1999 een begin gemaakt
met het registreren en monitoren van de specialistenreceptuur, ter ondersteuning
van de poliklinische beheersing van geneesmiddelen. Positie apotheker in de farmaceutische zorgverleningIn het akkoord op hoofdlijnen met de KNMP zijn tevens afspraken gemaakt
over de positie van de apotheker. Een toelichting hierop vindt u in paragraaf 3.2.4.4.4.2.1.4 Overige ontwikkelingenHemostatica (stollingsproducten)De behandeling van hemofilie is in een beperkt aantal gespecialiseerde
behandelcentra geconcentreerd. In dat kader is per 1 januari 2000 de financiering
van hemostatica overgeheveld van het extramurale geneesmiddelenbudget naar
het budget van de ziekenhuizen die beschikken over een behandelcentrum. Een
toelichting op de beleidsvisie hemofilie vindt u in paragraaf 3.2.8.Farmaceutische deskundigheidVWS heeft met mensen uit de dagelijkse praktijk een visie geformuleerd
op de toekomstige positie van de apotheker en andere farmaceutisch deskundigen.
In het project 'Farmaceutische deskundigheid in de zorg' participeerden naast
apothekers ook verzekeraars, patiënten, voorschrijvers, assistenten,
drogisten en vertegenwoordigers van industrie en groothandel. Ook zijn via
internet twee discussies gevoerd: het 'Farmadebat' gericht op professionals
en, in samenwerking met de Consumentenbond, een debat over 'de apotheek van
de toekomst'. Tijdens de eindconferentie op 21 juni 2000 is afgesproken dat
verzekeraars en professionals in de zorg een aantal initiatieven nemen om
zich voor te bereiden op de toekomst. Hierbij staan een nieuwe verdeling van
taken en verantwoordelijkheden en het organiseren van de farmaceutische zorgketens
rondom de patiënt centraal. In het najaar brengt een aantal deelnemers
aan het proces hierover een publicatie uit. Ook zullen de deelnemers bij elkaar
komen om de voortgang van de initiatieven te bespreken.Monitoring gebruik en kosten geneesmiddelenVoor een effectieve beïnvloeding van de kwaliteits- en kostenontwikkeling
is het van groot belang deze ontwikkelingen nauwlettend te volgen. Zoals mede
blijkt uit het in 1999 afgeronde determinantenonderzoek van het RIVM zijnhiervoor gegevens nodig over het gebruik en de kosten
van geneesmiddelen met extra aandacht voor beleidsvraagstukken als hardlopers
en nieuwe geneesmiddelen. Daarom heeft VWS de beschikking gekregen over een
databank met gegevens over geneesmiddelen die in de openbare apotheek worden
verstrekt. Dit maakt het mogelijk de prijs- en volume-ontwikkelingen op korte
termijn te volgen. Daarnaast stelt de minister jaarlijks ƒ 20
mln aan een onderzoekscommissie van het CVZ beschikbaar. Die commissie evalueert
de beleidsmaatregelen, toetst geneesmiddelen op doelmatigheid en volgt de
effectiviteit van geneesmiddelen in de dagelijkse praktijk.Groei geneesmiddelenuitgavenBij het opstellen van het Regeerakkoord is voor het inschatten van de
uitgavenontwikkeling van geneesmiddelen gebruik gemaakt van het rapport van
de interdepartementale werkgroep Kosten geneesmiddelen (WKG). Hierin werd
een structurele of onderliggende groei van de uitgaven voor geneesmiddelen
voorspeld van tussen de 9% en de 12%. Met onderliggende groei wordt bedoeld
de uitgavengroei zonder rekening te houden met de effecten van beleidsmaatregelen.
Uiteindelijk is de onderliggende groei voor deze kabinetsperiode vastgesteld
op 10,4%. Daarnaast is in het WKG-rapport rekening gehouden met enkele ramingsveronderstellingen.
Het betrof hier de effecten van het geclausuleerd gesloten houden van bijlage
1B, de opbrengst van verzekeraarsbudgettering en de korting voor apotheekhoudenden.
Op basis van deze veronderstellingen is de raming in de Zorgnota
2000 feitelijk bijgesteld naar 8,5%. Inmiddels is, op basis van de ontwikkelingen
in de jaren 1998 en 1999, het kader vanaf 2000 bijgesteld. Nu gaan wij
uit van 11% kostengroei in plaats van 10,4% (exclusief de opbrengsten van
maatregelen). Deze verhoging was noodzakelijk omdat de bovengenoemde veronderstellingen
uit het WKG-rapport achterhaald waren. Daarnaast zijn de uitgaven voor met
name nieuwe geneesmiddelen sterker gestegen dan geraamd en is het aantal voorgeschreven
geneesmiddelen sterker gegroeid dan werd verwacht.4.2.2 Medische hulpmiddelen4.2.2.1 KwaliteitDe Wet op de medische hulpmiddelen biedt een basis om regelingen te treffen
om de kwaliteit van medische hulpmiddelen te waarborgen en ondeskundig gebruik
van deze middelen te voorkomen. In de onlangs verschenen jaarrapportage van
de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) over het jaar 1999 wordt melding
gemaakt van de opgetreden calamiteiten bij het gebruik van medische hulpmiddelen.
De Inspectie gaat ervan uit dat de toename in het aantal meldingen wijst op
het toenemend functioneren van de meldplicht als onderdeel van het beoogde
kwaliteitssysteem onder de Wet op de medische hulpmiddelen.4.2.2.2 UitgavenbeheersingIn de periode 1995–1998 zijn de uitgaven voor hulpmiddelen fors
gestegen (gemiddelde jaarlijkse groei van 11%). Zoals ook uit de eerste publicatie
van de 'Monitor hulpmiddelen' van het CVZ blijkt wordt de uitgavenstijging
veroorzaakt door demografische ontwikkelingen, toenemende technologische mogelijkheden,
maar vooral ook door bewust beleid voor verbeterde zorg, extramuralisering,
zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. Zo concludeert het CVZ dat
de extramuralisatie tenminste 15% van de uitgavenstijging verklaart in de
periode 1995–1999. De afgelopen jaren zijn diverse maatregelen genomen
om de doelmatigheid bij het verstrekken van hulpmiddelen te bevorderen en
het prijsniveau te beperken. Voorbeelden daarvan zijn de regelwijziging voor
het nauwkeuriger omschrijven van de aanspraken, het aanscherpen van de indicaties
en het invoeren en preciseren van gebruiksnormen en gebruikstermijnen. Het
CVZ concludeert dat de wijziging van de Regeling hulpmiddelen effect heeft
gehad (Monitor Hulpmiddelen, mei 2000). Na diverse forse tegenvallers in voorgaande
jaren blijkt het gevoerde beleid, gericht op uitgavenbeheersing en doelmatigheid,
nu ook uit de uitgavencijfers. Voor een aantal categorieën hulpmiddelen
is de uitgavenstijging in 1999 duidelijk beperkt gebleven ten opzichte van
de periode 1995–1998. Ten opzichte van de stijgingspercentages in de
periode 1995–1998 geeft dit in 1999 een trendbreuk: in 1999 is de uitgavenstijging
beperkt gebleven tot 1,9%. Het uitgavenniveau 1999 voor de ziekenfondsverzekerden
komt daarmee op ƒ 1 221 mln.4.2.2.3 PrijsbeheersingDe prijsontwikkeling bij hulpmiddelen speelt zich af buiten de directe
invloedsfeer van de overheid. Indirect heeft het budgetteren van zorgverzekeraars
geleid tot prijsverlagingen. Hoewel niet alle zorgverzekeraars in gelijke
mate, bedingen zorgverzekeraars op steeds grotere schaal kortingen bij het
contracteren van leveranciers. De mogelijkheden van prijsverlagingen zijn
afhankelijk van de wijze waarop de distributiekolom georganiseerd is en variëren
sterk per deelmarkt. Voor verzorgingsmiddelen is bekend dat prijsafspraken
hebben geleid tot prijsverlagingen van meer dan 15%. Verder
wijkt de gemiddelde prijsontwikkeling van medische hulpmiddelen niet af van
de algemeen geldende inflatie.4.2.2.4 Evaluatie wijziging Regeling hulpmiddelenHet CVZ heeft de wijziging van 1 april 1999 van de Regeling hulpmiddelen
1996 geëvalueerd. De evaluatie was onder andere gericht op klachten ten
aanzien van de ingevoerde gebruiksnormen en -termijnen, ervaringen van zorgverleners
en de wijze waarop de nieuwe regels in de praktijk worden gehanteerd. Het
CVZ concludeert dat de wijziging van de regeling geen grote problemen heeft
opgeleverd. Op enkele onderdelen van het verstrekken van hulpmiddelen signaleert
het CVZ een knelpunt. Onderzocht zal worden of die knelpunten moeten leiden
tot het aanpassen van de regeling.4.2.2.5 Productgebonden budgetBij de ontwikkeling naar een meer vraaggestuurde zorg past ook een grotere
keuzevrijheid en verantwoordelijkheid van de gebruiker bij de verstrekking
van een hulpmiddel. Het productgebonden budget (PGB) vormt een middel om die
keuzevrijheid ook daadwerkelijk aan de gebruiker te laten. Op verzoek van
het ministerie van VWS heeft het CVZ een rapport uitgebracht over de consequenties
voor de uitvoeringspraktijk van PGB's. Hierin worden onder andere randvoorwaarden
genoemd voor het invoeren van een PGB. Die hebben betrekking op de prijs en
de kwaliteit van hulpmiddelen en op de informatie die een verzekerde nodig
heeft voor een verantwoorde besteding van het budget.4.2.2.6 InformatievoorzieningIn 1999 hebben Vektis en TNO op verzoek van VWS een aantal rapporten uitgebracht
over de mogelijkheden om de informatievoorziening rond hulpmiddelen te verbeteren.
In vervolg daarop zijn stappen ondernomen om de informatievoorziening op deelgebieden
te verbeteren of de daarvoor benodigde randvoorwaarden in te vullen. Bij het
CVZ is het Hulpmiddelen Informatieproject (HIP) in een operationeel stadium
gekomen. Het HIP bevat gedetailleerde volume- en prijsgegevens van de hulpmiddelen
zoals verstrekt in het kader van de Ziekenfondswet. Daarnaast is in mei 2000
de eerste rapportage van de Monitor Hulpmiddelen uitgebracht. De Monitor geeft
inzicht in de ontwikkelingen van de uitgaven voor hulpmiddelen, in de oorzaken
daarvan en in de kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van de geboden
zorg. ZN en Vektis hebben een traject in gang gezet voor het verbeteren van
de declaratiestandaard zodat hulpmiddelverstrekkingen uniform geregistreerd
kunnen worden. Tevens is door VWS, CVZ en ZN een gezamenlijk project gestart
dat zich richt op het tot stand brengen van een uniforme classificatie voor
hulpmiddelen zodat verdere verbetering van de registratie mogelijk wordt.4.2.3 Lichaamsmaterialen en biotechnologie4.2.3.1 BloedvoorzieningMet het totstandkomen van het ministerieel plan 'Bloedvoorziening 2000'
zijn de zorginhoudelijke en financiële kaders aangegeven waarbinnen de
bloedvoorziening in Nederland moet opereren. De per 1 januari 1998 landelijk
aangewezen instantie, Stichting Sanquin Bloedvoorziening, heeft conform de
Wet inzake bloedvoorziening voor de eerste maal haar beleidsplan en begroting
voor het jaar 2000 bij VWS ingediend ter goedkeuring. Het beleidsplan en de
begroting zijn met nadere aanpassingen per 15 februari 2000 goedgekeurd. Onlangs zijn de overlegstructuren Platform hemofilie en Commissie bloedvoorziening
ingesteld. Met het platform kan bij calamiteiten in de voorziening, zoals
een (dreigend) tekort aan stollingsproducten, snelle besluitvorming plaatsvinden.
Met het instellen van een commissie voor de bloedvoorziening is er een overlegorgaan
waarin het gewenste beleid door de direct dan wel indirect betrokkenen binnen
de bloedvoorziening wordt (uit)gedragen.4.2.3.2 Weefsels en organenIn 1999 is gestart met het formuleren van het wetsvoorstel aangaande de
veiligheid en kwaliteit van lichaamsmateriaal. Daarmee moeten de volksgezondheidsrisico's
die kunnen optreden bij het gebruik van lichaamsmateriaal voor geneeskundige
behandeling worden geminimaliseerd. Ook wordt in dit wetsvoorstel aandacht
besteed aan het reguleren van de kwaliteit en veiligheid van niet in Nederland
verkregen lichaamsmateriaal. Zowel de onbewerkte lichaamsmaterialen als de
industrieel bewerkte lichaamsmaterialen vallen binnen de reikwijdte van het
wetsvoorstel. Het traject van het wetsvoorstel zal in twee fases worden doorlopen.
De eerste fase betreft de regelgeving voor de onbewerkte lichaamsmaterialen.
In de tweede fase komen de bewerkte lichaamsmaterialen aan de orde.4.2.3.3 Medische biotechnologieIn maart 2000 is het kabinetsstandpunt 'Octrooiering van biotechnologische
uitvindingen in relatie tot de volksgezondheid en de gezondheidszorg' naar
de Tweede Kamer gestuurd. Dit in reactie op het advies 'Octrooiering biotechnologie'
van de RVZ. Het kabinetsstandpunt is totstandgekomen in samenwerking met de
ministeries van OCenW, EZ en LNV. Het kabinet staat positief tegenover octrooiering
van biotechnologische uitvindingen op het terrein van de gezondheidszorg.
Het is een instrument om de innovatie in de gezondheidszorg te bevorderen.
Daardoor verbetert de kwaliteit van de zorg.Wij juichen in het standpunt de oprichting van het Platform Medische Biotechnologie
toe. Dit platform is eind 1999 opgericht en heeft als voornaamste doelstelling
de biotechnologie in de gezondheidszorg tot haar recht te laten komen. Het
platform doet dat door de mogelijkheden van de medische biotechnologie voor
de kwaliteit van de gezondheidszorg beter te belichten en door objectief voorlichting
en informatie te verschaffen over ontwikkelingen op dit terrein.4.3 Beleidsvoornemens4.3.1 Geneesmiddelen4.3.1.1 Kabinetsstandpunt geneesmiddelenbeleid (TK, 1999–2000,
24 124, nr. 101)De maatregelen die door onder andere de commissie-Koopmans aanbevolen
werden en die verankerd zijn in het Regeerakkoord zijn met kracht ingezet.
Duidelijk werd evenwel dat ondanks de aanzienlijke besparingen die hiermee
gerealiseerd konden worden zich toch weer budgettaire problemen dreigden voor
te doen. Verder werd een zekere spanning gevoeld tussen het kortetermijnbeleid
met een actief ingrijpende overheid en het langetermijnbeleid met een regierol
voor de zorgverzekeraars. In 1999 is een aantal belangrijke rapporten uitgebracht
over dit onderwerp. De adviezen van de commissie-De Vries, de MDW-werkgroep
geneesmiddelen, de Boston Consulting Group (op initiatief van de zorgverzekeraars)
en de Klankbordgroep Farmaceutische Zorg (met praktijkdeskundigen)
wijzen alle in dezelfde richting en ondersteunen de ingezette koers waarbij
de zorgverzekeraars de regie in de geneesmiddelenvoorziening op zich nemen.
Het eindresultaat is een stelsel van gereguleerde marktwerking met zorgverzekeraars
als volwaardige spelers aan de vraagzijde. Bij uitstek zorgverzekeraars met
directe relaties met zorgaanbieders, verzekerden en leveranciers van geneesmiddelen
kunnen een gedragsverandering bij betrokkenen bewerkstelligen die de kwaliteit
en de beheersbaarheid van de uitgaven voor de geneesmiddelenvoorziening bevordert.
Bij zorgaanbieders gaat het dan met name om het bevorderen van doelmatig voorschrijven
en van zorgvernieuwing. Hierbij zal de expertise van patiënten(verenigingen)
worden betrokken. Ten opzichte van leveranciers van geneesmiddelen gaat het
om efficiënt inkopen en distribueren en om de prijsvorming. Ten aanzien
van verzekerden zijn het flexibiliseren van de verzekerde pakketten (formularium
per zorgverzekeraar) en de verzekeringspremies punten waarmee ook de concurrentie
tussen de zorgverzekeraars kan worden aangewakkerd. De overheid voert een
fors dereguleringsprogramma uit teneinde belemmeringen voor de nieuwe rol
van de zorgverzekeraar weg te nemen en geeft hen de noodzakelijk instrumenten.
Het kabinet neemt dan ook op hoofdlijnen de adviezen over. Ten aanzien van
het verwezenlijken daarvan is met name een goede volgorde en fasering van
het deregulerings- en instrumenteringsproces noodzakelijk en een afstemming
met de activiteiten van de zorgverzekeraars zelf. Een nadere toelichting op
de activiteiten van de zorgverzekeraars staat in paragraaf 8.3.2.4.3.1.2 Maatregelen kostenbeheersing 2000 en verderAanpassing receptregelvergoeding en stimulansregelingPer 1 januari 2000 is binnen de receptregelvergoeding de zogenoemde vast-variabel
systematiek van kracht geworden, volgens de afspraak in het convenant met
de KNMP. Dit houdt in dat de stijging van het aantal receptregels maar voor
40% doorvertaald wordt in een aanpassing van het tarief. De opbrengst van
deze maatregel bedraagt ƒ 40 mln in 2000, oplopend tot ƒ 120
mln jaarlijks vanaf 2002. Deze maatregel komt in de plaats van de voorgenomen
aanwijzing voor een macro-kader op de receptregelvergoeding met een geraamde
opbrengst van ƒ 75 mln. De korting op de stimulansregeling levert,
met ingang van 2000, structureel ƒ 35 mln op.Beheersen poliklinisch voorgeschreven middelen (zie ook
paragraaf 3.3.5)Met ingang van 2001 moet met het beheersen van poliklinisch voorgeschreven
middelen ƒ 20 mln bespaard worden op geneesmiddelen. Deze besparing
moet in 2004 oplopen tot ƒ 240 mln.Aanpak veel voorgeschreven geneesmiddelen (hardlopers)De meest voorgeschreven geneesmiddelen hebben betrekking op het maag-darmstelsel
en het hart- en vaatstelsel. Binnen deze groepen is vooral de groei van maagzuurremmers
en cholesterolverlagers hoog.In figuur 4.2 zijn de geneesmiddelenkosten onderverdeeld naar anatomie.
In 1999 betrof 22% van de kosten geneesmiddelen voor het hart- en vaatstelsel
(zoals cholesterolverlagers) en 18% geneesmiddelen voor het maagdarmstelsel
(zoals maagzuurremmers). Tabel 4.2 illustreert de hoge groei van deze middelen. Het beheersen gebeurt door het beïnvloeden van het voorschrijfgedrag
van huisartsen en specialisten. Voor de maagzuurremmers heeft het CVZ in 1999
een basisbehandelprotocol ontwikkeld in samenwerking met de beroepsgroepen.
De invoering van het protocol vindt plaats in 2000, onder andere door het
aanpassen van de betreffende NHG-standaard. Effecten daarvan worden pas in
2001 verwacht. Voor cholesterolverlagers onderzoekt het CVZ of het mogelijk
is de aanspraak te beperken tot gepast gebruik. Dat wil zeggen dat de aanspraak
vervalt als er geen reëel verhoogd risico is en de patiënt in eerste
instantie de levenswijze moet aanpassen. Over het in de zomer van 2000 uitgebrachte
advies van de Gezondheidsraad over cholesterolverlagende therapie zal de minister
eind 2000 een standpunt innemen. Op de beheersing van cholesterolverlagers
is een besparing ingeboekt van ƒ 65 mln met ingang van 2002.Gepast gebruik geneesmiddelenAan het CVZ wordt in het najaar van 2000 een uitvoeringstoets gevraagd
over gepast gebruik van geneesmiddelen1. Vooralsnog
is hiervoor een bezuiniging als stelpost opgenomen van ƒ 230 mln
met ingang van 2002. Dit bedrag en de te nemen maatregelen zullen
worden bezien op basis van de uitkomsten van de uitvoeringstoets die begin
2001 wordt verwacht.FTTO'sEen van de instrumenten om zinnig en zuinig gebruik van geneesmiddelen
te realiseren is het contact tussen de verschillende partijen in het FTTO-verband
en de daarvoor opgezette 'proeftuinen'. Een beschrijving van de ontwikkelingen
bij de FTTO 's vindt u in paragraaf 3.2.7.4.3.1.3 Overige ontwikkelingenVereenvoudiging GVSDe mogelijke aanpassing van het GVS behelst vooral het vereenvoudigen
en dereguleren van het systeem. Dat gebeurt onder andere door het verbeteren
van de criteria voor het in groepen indelen van onderling vervangbare geneesmiddelen
en het vereenvoudigen van de berekeningssystematiek van de vergoedingslimieten.
Het CVZ heeft midden 2000 een uitvoeringstoets naar VWS gestuurd, op basis
waarvan eind 2000 een standpunt gereed komt. Het is niet de verwachting dat
de wijzigingen zullen leiden tot een substantiële verlaging van de uitgaven.Toelating nieuwe geneesmiddelen (farmaco-economie)Bij het toelaten van nieuwe geneesmiddelen tot het verstrekkingenpakket
wordt in de toekomst gebruik gemaakt van farmaco-economische studies. Met
de definitieve invoering hiervan is een aantal jaren gemoeid. Momenteel wordt
volstaan met een kostenconsequentieanalyse. Het gebruik van farmaco-economische
richtlijnen moet ertoe leiden dat inzicht verschaft wordt in de therapeutische
waarde van een geneesmiddel, in de kosten die het gebruik van het geneesmiddel
tot gevolg zal hebben en in de mogelijke besparingen op andere geneesmiddelen
en/of therapieën. Bovendien kunnen aan de hand van dergelijke studies
besparingen buiten de volksgezondheid in beeld worden gebracht.Akkoord op hoofdlijnen met de KNMPDe meerjarenafspraken met de KNMP hebben een concreet gevolg gekregen
in het Akkoord op Hoofdlijnen. Voor het uitvoeren daarvan in 2000, 2001 en
2002 wordt respectievelijk ƒ 19, ƒ 20 en ƒ 21
mln beschikbaar gesteld aan de KNMP. Het gaat om projecten rond kwaliteitsbeleid
en FTTO, informatievoorziening en monitoring, het opzetten van een regionale
begeleidingsstructuur en patiëntenvoorlichting via internet.Wijziging Wet op de Geneesmiddelenvoorziening (WOG)In 1999 is het project Wijziging WOG gestart. Het doel van het project
is het aanpassen van de wet, die dateert uit 1958, aan de eisen van de huidige
tijd. Een onderdeel hiervan is het liberaliseren van de distributie van zelfzorgmiddelen.
Verder wordt bezien op welke manier er meer duidelijkheid gegeven kan worden
over de positie van het agentschap van het College ter beoordeling van geneesmiddelen,
het opnieuw implementeren van Europese regelgeving en het aanpassen van definities
en regelgeving aan de huidige praktijk en tijdgeest. De planning is dat de
wetswijziging halverwege 2001 naar de ministerraad gaat.GeneesmiddelenreclameNaar verwachting treedt eind 2000 het nieuwe Besluit geneesmiddelenreclame
in werking. Belangrijke veranderingen zijn de transparantie van de geld- en
goederenstroom van de ondernemer naar de beroepsbeoefenaar en het aanscherpen
van de normen voor gunstbetoon. Gelijktijdig is er een voorstel tot wijziging
van de WOG (wetsvoorstel 23 959). In dit wetsvoorstel worden administratieve
boetes geïntroduceerd voor het overtreden van de normen
uit het reclamebesluit. Het gaat om boetes van maximaal ƒ 200 000,–
per overtreding. Ook wordt een snellere sanctionering van overtredingen mogelijk.InternetDe invloed van internet op de geneesmiddelensector neemt toe. Meer en
meer zoekt de consument informatie over een bepaald geneesmiddel via internet.
De farmaceutische industrie biedt die informatie ook steeds meer aan. Deze
informatie kan tot gevolg hebben dat de consument zonder tussenkomst van zijn
arts geneesmiddelen gaat bestellen. Als dit gaat om geneesmiddelen die in
Nederland niet of uitsluitend op recept verkrijgbaar zijn, kan dit leiden
tot gezondheidsschade. VWS stimuleert dat de consument betrouwbare informatie
krijgt en speelt een bemiddelende rol bij het samenbrengen van de veldpartijen
zodat de verschillende initiatieven van deze partijen op elkaar kunnen worden
afgestemd.Medicinale cannabisHet gebruik van cannabis als geneesmiddel is op dit moment niet toegestaan.
De rechtvaardiging daarvan is nog onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd.
Voor het coördineren en stimuleren van onderzoeksprojecten, en voor de
toevoer van cannabis van medicinale kwaliteit voor deze onderzoeken zal een
zogenoemd 'national agency' in de zin van het Enkelvoudig verdrag inzake verdovende
middelen bij de internationale toezichthouder worden aangemeld.Internationale ontwikkelingenWeesgeneesmiddelenBij het merendeel van de zeldzame ziekten is geen medicamenteuze therapie
voorhanden. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat vanwege de kleine afzonderlijke
markten er te weinig stimulansen zijn voor farmaceutische industrieën
om geneesmiddelen te ontwikkelen. Om verandering in deze situatie te brengen
is binnen de Eurpese Unie een verordening aangenomen met een aantal stimuleringsmaatregelen
die van toepassing zijn zodra een geneesmiddel via de centrale Europese procedure
is geregistreerd. Daarnaast moet elke lidstaat afzonderlijk maatregelen nemen
om onderzoek, ontwikkeling en het in de handel brengen van zogenoemde weesgeneesmiddelen
te bevorderen. Wij stellen ter bevordering van de ontwikkeling van weesgeneesmiddelen
een nationale structuur in. Die zal gericht zijn op het bevorderen van het
ontwikkelen van weesgeneesmiddelen en op het verbeteren van de informatievoorziening
over zeldzame ziekten aan patiënten, behandelaren en onderzoekers. De
bovengenoemde beleidsmaatregelen zijn in lijn met het advies van de Raad voor
Gezondheidsonderzoek. Die adviseerde namelijk om een nationale, coördinerende
structuur op te zetten die gericht is op belanghebbenden en adviseerde ook
om aan te sluiten bij de ontwikkelingen binnen de Europese Unie.4.3.2 HulpmiddelenDe toenemende technologische mogelijkheden blijven een opwaartse druk
op de prijzen veroorzaken. Ook het toenemend aantal gebruikers zal ervoor
zorgen dat de uitgaven aan hulpmiddelen blijven stijgen. Het budgettair beheersen
van de hulpmiddelen blijft dan ook van belang.4.3.2.1 Actieprogramma 2000Het erkennen van de rol van hulpmiddelen in de gezondheidszorg heeft zich
vertaald in ruimere groeimogelijkheden in het budgettair kader. Voor het realiseren
van de resterende taakstelling zijn in januari 2000 in het 'Actieprogramma
uitgavenbeheersing hulpmiddelen' (Tweede Kamer, 1999/2000, 24 124, nr.
100) plannen neergelegd. De kernpunten daarvan zijn:• het blijven zorg dragen voor een kwalitatief goede hulpmiddelenzorg
waarbij pakketbeperking of hogere eigen bijdragen worden voorkomen;• het vergroten van de budgettaire beheersbaarheid door het optimaliseren
van de doelmatigheid van het gebruik, door prijsconcurrentie, het bevorderen
dat de (potentiële) gebruiker door middel van onder andere productgebonden
budgetten afwegingen maakt en door het bevorderen van integrale afweging door
een deel van de hulpmiddelen onderdeel te maken van het ziekenhuisbudget en
het budget van verzorgingshuizen;• deregulering zodat de overheid een faciliterende rol heeft en de
verantwoordelijkheid voor de uitvoering van een doelmatige hulpmiddelenverstrekking
bij de risicodragende zorgverzekeraars ligt die de beleidscontouren nader
invullen.4.3.2.2 Stappenplan 2000–2001Uit het actieprogramma komt voor 2000 en 2001 een aantal stappen voort.• Met ZN is de regierol van de zorgverzekeraars nader ingevuld. Op
20 juni 2000 hebben VWS en ZN een convenant gesloten met als kern dat ZN zal
bevorderen dat zorgverzekeraars zich inspannen om de kostenontwikkeling van
de hulpmiddelenvoorziening te beheersen. Dit zal gebeuren via drie sporen.
Ten eerste zal de bestaande rol van verzekeraars bij de hulpmiddelenvoorziening
worden versterkt. Ten tweede zal ZN zorgverzekeraars stimuleren om bestaande
instrumenten voor doelmatiger hulpmiddelenverstrekking optimaal te benutten.
Het derde spoor ten slotte is dat ZN zorgverzekeraars zal stimuleren experimenten
te ontwikkelen met nieuwe instrumenten om een doelmatiger hulpmiddelenvoorziening
te realiseren.• In lijn met het rapport van het CVZ wordt voor drie deelverstrekkingen
in het najaar van 2000 geëxperimenteerd met PGB's. Bij een positief resultaat
zal getracht worden het PGB voor een aantal hulpmiddelen in de loop van 2001
in te voeren.• Ingepast in het belastingplan 2001 zal voor een groter deel van
de hulpmiddelen een verlaagd BTW-tarief worden toegepast.• Inmiddels is een start gemaakt met de oprichting van het zogenoemde
Hulpmiddelen Informatie Centrum (HIC). In dit onafhankelijke centrum zal objectieve
productinformatie, die nu vaak versnipperd is, bij elkaar worden gebracht
en toegankelijk worden voor de belanghebbenden. Door ook informatie op te
nemen over wet- en regelgeving, het verstrekkingenpakket en de verkrijgbaarheid
van producten, wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het transparanter
maken van de hulpmiddelenmarkt. Het oogmerk daarvan is de keuzevrijheid en
een doelmatiger hulpmiddelenverstrekking te bevorderen. Op de Invitational
Conference van 14 juni 2000 hebben de diverse belangenpartijen het belang
van het HIC onderschreven en hebben verschillende aanbieders zich bereid verklaard
hierin te participeren. Er wordt naar gestreefd om zo veel mogelijk aansluiting
te vinden bij Europese initiatieven.Zoals wordt voorgesteld in het 'Actieprogramma uitgavenbeheersing hulpmiddelen'
zal naar analogie van de overheveling van het geneesmiddelenbudget en de huisartsenzorg
naar verzorgingshuizen, een deel van de huidige extramurale verstrekking van
hulpmiddelen worden overgeheveld naar de verstrekking uit het budget van verzorgingshuizen.
Voor een verdere toelichting op deze maatregel wordt verwezen naar paragraaf 7.3.5.
Tenslotte wordt onderzocht hoe een deel van de hulpmiddelen naar de ziekenhuisbudgetten
kan worden overgeheveld. Het gaat hierbij om hulpmiddelen die
een integraal onderdeel vormen van de medisch-specialistische behandeling.4.3.2.3 KwaliteitDe EU-richtlijn In-vitro diagnostica zal zo spoedig mogelijk worden omgezet
in nationaal recht. Vooralsnog ontbreekt specifieke regelgeving ten aanzien
van de kwaliteit van deze producten. Het erkennen van wederzijdse veiligheidssystemen
ligt aan de basis van de onderhandelingen over de uitvoering van de handelsverdragen
tussen de VS, Canada en Japan die de Europese Commissie ook op het terrein
van de medische hulpmiddelen voert. Vanwege de samenhang tussen de veiligheid
en doeltreffendheid van een implantaat en het welbevinden van de geïmplanteerde,
moet de mogelijkheid bestaan om identificatiegegevens van implantaat en gebruiker
te koppelen. Op verzoek van het ministerie van VWS voert het Nederlands Normalisatie
Instituut een haalbaarheidsstudie uit naar de opzet van een Algemene Implantaten
Register (AIR). Daarbij komt ook zicht op de mogelijkheden bij het registreren
van siliconen-borstimplantaten. De voorlichting aan vrouwen die overwegen
over te gaan tot de implantatie van siliconen-borstimplantaten zal op een
aantal punten worden verbeterd.4.3.2.4 DoelmatigheidOm hulpmiddelen in de toekomst doelmatiger in te zetten heeft VWS het
CVZ verzocht voor diverse hulpmiddelen het bevorderen van de doelmatigheid
te onderzoeken. Waar nodig zal het CVZ aanbevelingen doen om het hulpmiddelenbeleid
bij te sturen. 4.3.3 Lichaamsmaterialen en biotechnologie4.3.3.1 BloedvoorzieningMet het inwerkingtreden van het Verdrag van Amsterdam op 1 mei 1999 is
het mogelijk om op Europees niveau juridisch bindende maatregelen te treffen
voor het stellen van hoge kwaliteits- en veiligheidseisen aan producten uit
bloed, weefsels en organen van menselijke oorsprong. Binnen de Europese Unie
is een voorstel voor een richtlijn met betrekking tot volbloed, bloedbestanddelen
en voorlopercellen van bloed in voorbereiding. Deze richtlijn is een eerste
stap op weg naar één algehele Europese zelfvoorziening voor
cellulaire bloedproducten. Voor de geneesmiddelen bereid uit plasma is er
al sprake van één Europese interne markt. Europese harmonisatie
op dit gebied zal een (hernieuwde) discussie met zich meebrengen omtrent de
keus voor een optimale dan wel een maximale veiligheid. Een maximaal veiligheidsbeleid
zou erop neerkomen dat ongeacht de te behalen gezondheidswinst en kosten,
alle beschikbare veiligheidsmaatregelen, hoe marginaal dan ook, worden ingevoerd.
Bij een optimaal veiligheidsbeleid wordt hiermee rationeler omgegaan: keuzes
zullen afhangen van de te behalen gezondheidswinst, mede in het licht van
de kosten die hiermee zijn gemoeid. Nederland zal bij de discussie haar standpunt –
kiezen voor een optimale veiligheid – nogmaals naar voren brengen; een
maximale veiligheid is immers bij dit soort producten nooit haalbaar. Een
voorbeeld hiervan is dat bij het gebruik van producten van menselijke oorsprong
bepaalde ziekteverwekkers (zoals virussen) in een bepaalde periode niet aangetoond
kunnen worden, de zogenaamde window periode. Patiënten die op deze wijze
besmet zijn geraakt en hierdoor met medische schade achterblijven, worden
in sommige landen schadeloos gesteld. In opdracht van VWS zal ZON een onderzoek
starten naar de voor- en nadelen van een no-fault compensation
systeem voor medische schadeclaims als alternatief voor het bestaande systeem
van medische aansprakelijkheid. Dit onderzoek moet inzicht verschaffen in
de wijze van afwikkeling van medische schadeclaims, in Nederland en andere
landen, waarbij de bloedvoorziening als voorbeeld zal dienen.4.3.3.2 Weefsels en organenBinnen het traject van het wetsvoorstel met betrekking tot de geformuleerde
kwaliteits- en veiligheidseisen van menselijk lichaamsmateriaal zal vanaf
half 2000 een consultatieronde in het veld plaatsvinden. Het wetsvoorstel
met betrekking tot de eerste fase zal in december 2000 aangeboden worden aan
de ministerraad. In 2001 start de tweede fase van het wetstraject. Dit houdt
de regulering van de kwaliteit en veiligheid van de industrieel bewerkte lichaamsmaterialen
in. Nederland zal ten aanzien van het voorgaande door middel van een 'invitational
conference' haar gedachtegoed hierover binnen Europa uitdragen. Naast de nog
te ontwikkelen kwaliteits- en veiligheidseisen van menselijk lichaamsmateriaal
kent Nederland al diverse toepassingen op dit gebied. Een voorbeeld hiervan
is het gebruik van stamcellen. Stamcellen geïsoleerd uit navelstrengbloed
worden onder andere toegepast bij het behandelen van leukemie. Om in de groeiende
behoefte van deze stamcellen te kunnen voorzien zal een, al in kleine omvang
bestaande navelstrengbloedbank, met steun van VWS worden uitgebreid tot een
zo grote navelstrengbloedbank dat Nederland kan bijdragen aan de wereldwijde
voorziening van passende stamcellen.4.3.3.3 Medische BiotechnologieHet biotechnologiebeleid van VWS maakt deel uit van het integrale kabinetsbeleid
dat zal worden verwoord in de Integrale Beleidsnota Biotechnologie. Deze beleidsnota
zal een nationale invulling geven aan de mondiale ontwikkelingen op het terrein
van de biotechnologie. Naar aanleiding van het kabinetsstandpunt Octrooiering
van biotechnologische uitvindingen zal overwogen worden wat de mogelijkheden
zijn omtrent een netwerk voor biotechnologische uitvindingen in de gezondheidszorg.
Dat kan bijdragen aan de innovatie in de gezondheidszorg. In praktische zin
kan gedacht worden aan één centraal punt, met een achterliggend
netwerk dat faciliterend werkt en, met het oog op innovatie, zich vooral op
de praktijk kan richten.Ook in het rapport van TNO 'Haalbaarheid Centrale Faciliteit voor Vectorproductie'
(maart 2000) wordt melding gemaakt van een centraal loket met onder meer als
functie het bieden van technisch advies en technische begeleiding aan onderzoekers.
Dit rapport is het eindresultaat van een inventariserend onderzoek naar de
oprichting van een centrale faciliteit voor de productie van klinisch proefmateriaal
voor gentherapieonderzoek en ander hoogwaardig biotechnologisch onderzoek.
Ten aanzien van de in het rapport genoemde aanbevelingen zal in het komende
jaar een standpunt worden ingenomen. Tot slot hebben wij samen met de minister
van OCenW de Raad voor Gezondheidsonderzoek om advies gevraagd over het in
kaart brengen van de kennislacunes ten aanzien van de klinische toepassing
en maatschappelijke effecten van genomics (DNA-technologie). De ministers
ontvangen ook graag advies over de manier waarop het onderzoek naar deze thema's
het beste gestalte kan krijgen binnen de Nederlandse kennisinfrastructuur.HOOFDSTUK 5 GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG, VERSLAVINGSZORG
EN MAATSCHAPPELIJKE OPVANGIn dit hoofdstuk staat het beleid in de geestelijke
gezondheidszorg (GGZ), de Verslavingszorg en de Maatschappelijke Opvang centraal.
Paragraaf 5.1 bevat een terreinbeschrijving, waarin onder meer de hoofddoelstelling
en prioriteiten voor de komende jaren aan de orde komen. In paragraaf 5.2
volgt een terugblik op het gevoerde beleid tot midden 2000. Paragraaf 5.3
eindigt met de beleidsvoornemens.5.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidDe hoofddoelstelling is om op het terrein van de geestelijke gezondheidszorg,
de verslavingszorg en de maatschappelijke opvang van kwetsbare groepen een
samenhangend en kwalitatief verantwoord aanbod van preventie, bescherming
en hulp- en zorgverlening te realiseren.Belangrijke prioriteiten zijn:• de toenemende vraag naar (met name ambulante) GGZ-hulp beantwoorden,
waarbij rekening gehouden wordt met de vraagbehoefte in verschillende circuits
en met raakvlakken met andere zorg;• een eerstelijns-GGZ opbouwen waar mensen met psychosociale problemen
en met eenvoudige psychische problematiek voor behandeling en begeleiding
terecht kunnen;• bevorderen dat het zorgaanbod meer toegesneden wordt op de (specifieke)
behoefte van cliënten (maatwerk) en het waarborgen van cliëntenrechten;• bijdragen aan het verbeteren van de geestelijke volksgezondheid
en daarmee samenhangende maatschappelijke problemen zoals psychische problematiek
in gevangenissen, psychische arbeidsongeschiktheid en psychische ziektelast,
zorg voor verkommerden en verloederden en de gezondheidszorg voor vreemdelingen
zonder wettig verblijf (illegalen);• stimuleren dat centrumgemeenten beleid ontwikkelen voor de regionale
aanpak van de problematiek van mensen in een sociaal kwetsbare positie (waaronder
dak- en thuislozen) en daartoe een gevarieerd aanbod van opvangvoorzieningen
aanbieden, zoals tijdelijk onderdak en begeleiding;• stimuleren dat centrumgemeenten ambulante hulp verlenen voor verslavingsproblemen,
preventief verslavingsbeleid voeren en de overlast door verslaving bestrijden;• de vermaatschappelijking stimuleren: enerzijds door cliënten
van psychiatrische ziekenhuizen te rehabiliteren en integreren in de samenleving
en anderzijds door het versterken van de openbare GGZ met het doel overlast
en problemen die worden veroorzaakt door mensen met psychiatrische stoornissen
of verslavingsproblematiek te beperken;• de doelmatigheid en effectiviteit in de geestelijke gezondheidszorg
op het gebied van behandeling, medicatie- en voorschrijfbeleid en onderzoek
bevorderen.ZorgvraagJaarlijks doet ongeveer 5% van de Nederlanders een beroep op de geestelijke
gezondheidszorg voor behandeling, begeleiding of verzorging. De behoefte en
vraag naar hulp neemt toe en wijzigt als gevolg van demografische en maatschappelijke
ontwikkelingen. Factoren die van invloed zijn, zijn onder meer de vergrijzing,
individualisering, multiculturalisatie, ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
en ontwikkelingen in criminaliteit.ZorgaanbodOm te voorzien in de behoefte aan geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg
en maatschappelijke opvang bestaat een breed scala aan instellingen: algemene
psychiatrische ziekenhuizen, instellingen voor kinderen jeugdpsychiatrie,
psychiatrische afdelingen van algemene en academische ziekenhuizen, regionale
instellingen voor beschermd wonen, RIAGG-en, TBS-klinieken, vrijgevestigde
psychiaters, psychotherapeuten, instellingen voor verslavingszorg en -preventie,
instellingen voor maatschappelijke opvang, vrouwenopvang en crisisopvang.
De samenwerking tussen instellingen in de GGZ krijgt in toenemende mate vorm
via (regionale) fusies en circuitvorming. Daarnaast vervullen huisartsen,
maatschappelijk werkers en de eerstelijnspsychologen in toenemende mate een
belangrijke rol bij de zorg- en hulpverlening. Onderstaande tabel geeft cijfers
over de toegestane capaciteit in het jaar 1999. In bovenstaande tabel zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende
sectoren op het terrein van de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg
en maatschappelijke opvang.In deze kaders zijn
tevens de maatregelen en intensiveringsruimte verwerkt, voor zover de verdeling
daarvan in de meerjarenafspraken is overeengekomen. De resterende, op de Aanvullende
Post gereserveerde, groeiruimte is onderaan de tabel apart weergegeven. Bij de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden,
dat voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt
is, terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden
toegevoegd. Voor de jaren ná 2002 is bovendien nog geen groeiruimte
toegewezen.5.2 Evaluatie5.2.1 WachtlijstenVoor het terugdringen van de wachttijden in de ambulante GGZ is vanaf 1999 ƒ 32,5
mln beschikbaar gesteld. Hiervan is ƒ 30 mln beschikbaar voor
afspraken in de regio tussen de zorgaanbieders en de zorgkantoren. Deze gelden
worden toegekend onder de volgende voorwaarden: de zorgaanbieders realiseren
hun productieafspraken volledig, zij werken samen met andere zorgaanbieders
waaronder de eerstelijns-GGZ en voeren een betrouwbaar wachtlijstbeleid. Een
objectieve indicatiestelling wordt gewaarborgd door de geprotocolleerde werkwijze
van GGZ-hulpverleners (die aan de voordeur van de GGZ de indicatie stellen)
verder te verfijnen. Dit geldt met name op het punt van eenduidige criteria,
procedures voor het bepalen van de urgentie van de problematiek en de maximale
wachttijd (brief TK, indicatiestelling, 31 mei 2000).De overige ƒ 2,5 mln is ingezet voor het uniformeren van de
wachtlijstregistratie en voor het uitvoeren van experimenten in drie regio's.
Daarbij wordt het verband tussen het verkorten van de wachttijden en het ziekteverzuim
om psychische redenen onderzocht. Inmiddels is in 1999 met GGZ-Nederland,
de vrijgevestigden (psychiaters en psychotherapeuten) en Zorgverzekaars Nederland
een minimumgegevensset voor wachtlijstregistratie vastgesteld. Sinds begin
2000 werkt de GGZ aan de invoering daarvan. Die moet in 2002 zijn afgerond.
Tot die tijd zal Prismant tweemaal per jaar de omvang van wachtlijsten en
de lengte van de wachttijd peilen.Uit de eindrapportage 'Wachtlijstfonds 1999' van Prismant blijkt dat dankzij
de wachtlijstmiddelen meer cliënten zijn geholpen. Bovendien is de behandelplanning
bij de helft van de instellingen verbeterd. Het effect op de wachttijden valt
echter niet geïsoleerd vast te stellen, omdat dit zowel bepaald wordt
door de beschikbare middelen voor de totale aanbodscapaciteit als door ontwikkelingen
in de zorgvraag. In kinder- en jeugdpsychiatrie en de volwassenenpsychiatrie
is zowel de gemiddelde wachttijd als het aantal wachtenden afgenomen bij ruim
de helft van de gepeilde instellingen die daadwerkelijk wachtlijstmiddelen
hebben ontvangen. Uit de peiling blijkt dat de wachttijden in de ouderenpsychiatrie
zijn gedaald, maar dat het aantal wachtenden is gestegen. Dat laat zich waarschijnlijk
voor een deel verklaren door de sterk stijgende vraag als gevolg van de vergrijzing
en door problemen bij de doorstroming naar psychogeriatrische verpleeg- en
verzorgingshuizen. 5.2.2 Versterken eerstelijns-GGZHet versterken van de eerstelijns-GGZ is een speerpunt van ons beleid.
In 1999 hebben de drie kernpartijen (huisartsen, algemeen maatschappelijk
werk en eerstelijnspsychologen) hiertoe een samenwerkingsconvenant afgesloten.
De Stuurgroep 'Tussen de Lijnen', die eind 1999 is gestart, zet zich in voor
het versterken van de eerstelijns-GGZ en samenwerking met tweedelijns-GGZ.Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in 1999 is via aanvaarding
van de motie-Melkert cs. vanaf 2000 structureel ƒ 40 mln
beschikbaar gesteld voor het versterken van de eerstelijns-GGZ. Hiervan komt ƒ 25
mln ten goede aan de stimuleringsregeling Algemeen maatschappelijk werk. Deze
regeling, waarop gemeenten een beroep kunnen doen, geldt voor een periode
van vier jaar (2000–2003). Gemeenten kunnen een beroep op de regeling
doen als ze ook eigen middelen beschikbaar stellen. Inmiddels is aan 492 gemeenten
van de 538 gemeenten een uitkering verstrekt. Hiervoor kunnen ongeveer 369
maatschappelijk werkers (fte's) worden aangesteld.De resterende ƒ 15 mln wordt als volgt ingezet:• voor het uitwerken van bovengenoemd samenwerkingsconvenant (door
LVE, LHV en VOG-AMW) is ƒ 3 mln bestemd;• aan de consultatieregeling is ƒ 3 mln toegevoegd. De
gespecialiseerde GGZ kan in dat verband ook consultatie verlenen aan de eerstelijns-GGZ
bij patiënten met psychische problematiek. Overigens is er voor consultatie
in totaal ƒ 12 mln beschikbaar omdat de extra middelen zijn toegevoegd
aan de ƒ 9 mln die reeds beschikbaar was. Inmiddels zijn ongeveer
negentig projecten gestart;• verder wordt ƒ 9 mln ingezet voor verschillende trajecten
die gericht zijn op het ondersteunen en het bevorderen van de deskundigheid
van de huisarts.5.2.3 Kinder- en jeugdpsychiatrie: logeerfunctie en
gehandicaptenVoor het uitbreiden van de logeerfunctie hebben wij ƒ 5 mln
beschikbaar gesteld (kabinetsstandpunt logeerfunctie 1 november 1999). De
logeerfunctie is bedoeld om kinderen met chronisch psychiatrische problematiek
regelmatig (een weekend of een paar weken in de vakantie) in een logeerhuis
te laten logeren. Dit ontlast familie, ouders en verzorgenden. Door de vervroegde
inzet van de intensiveringsmiddelen (zie paragraaf 5.3.3) streven wij
ernaar om begin volgend jaar al 68 plaatsen te creëren. Voor het verbeteren van de zorg op het raakvlak van de GGZ en verstandelijk
gehandicaptenzorg is ƒ 1,2 mln op jaarbasis beschikbaar (TK, 1999/2000,
25 424, nr. 8). Hiermee kunnen raakvlakprojecten worden gestart, met
name op het terrein van de ambulante hulpverlening. Inmiddels zijn vijf projecten
gestart. De capaciteit voor Multifunctionele Centra (MFC's) voor licht verstandelijk
gehandicapte jeugdigen met psychiatrische stoornissen wordt uitgebreid. Prismant
onderzoekt de actuele behoefte. Een evenwichtige spreiding over het land en
aansluiting op de zorgketen voor kinderen en jeugd wordt nagestreefd. Een
platform van VGN en GGZ Nederland (opgericht in 1999) vult de raakvlakzorg
verder in.5.2.4 Zorg op maat, zorgvernieuwing en PGBFlexibilisering en zorg op maatDe GGZ-aanspraken zijn sinds 1998 geflexibiliseerd. Toegelaten aanbieders
kunnen sindsdien zorgonderdelen zowel in onderdelen als in verschillende combinaties
aanbieden. Hiermee wordt beoogd de zorg transparanter te maken en een verdere
impuls te geven aan het ontwikkelen van meer vraaggestuurde en doelmatige
zorg. Aanbieders moeten een minimumpercentage van hun budget aan zorg op maat
besteden. In 1998 bedroeg dit 5%. In 1999 liep dit op tot 6,5% en voor de
jaren 2000 en 2001 loopt dit op tot 8,5% respectievelijk 10%. Eind 2000 beziet
VWS op welke wijze de regeling wordt voortgezet na 2001.Subsidieregelingen zorgvernieuwingHet CVZ subsidieert een aantal zorgvernieuwingsprojecten. In 2000 is ƒ 5,9
mln beschikbaar voor ongeveer tachtig `consumer run` projecten, die uitgevoerd
worden door niet-toegelaten aanbieders en cliëntgestuurde initiatieven.
Voor het begeleiden van GGZ-geïndiceerden in de maatschappelijke opvang
en de vrouwenopvang is in 2000 ƒ 23,5 mln beschikbaar. Dit jaar
wordt deze regeling geëvalueerd. Sinds 1995 worden initiatieven op het
terrein van de openbare GGZ gesubsidieerd, waarvoor ook niet-AWBZ-instellingen
in aanmerking kunnen komen. Hiermee wordt beoogd de samenwerking tussen AWBZ-instellingen
en overige (gemeentelijke) instellingen te bevorderen. In 2000 is hiervoor ƒ 12,5
mln beschikbaar.PGB-experiment voor begeleiding in GGZIn 1997 is in drie regio's een experiment gestart met PGB's in de GGZ
voor de functie begeleiding. Dit experiment wordt met twee jaar verlengd en
het aantal regio's is uitgebreid van drie naar vijf. Naast Rotterdam, Oost-Brabant
en Groningen nemen nu ook Alkmaar en Twente deel aan het experiment. In totaal
is hiervoor ƒ 5 mln beschikbaar. Momenteel wordt een 'quick scan'
uitgevoerd naar mogelijke knelpunten. Landelijke invoering van het PGB in
de GGZ kan starten vanaf 2001 op basis van de conclusies uit de quick
scan en als er voldoende middelen beschikbaar komen om de landelijke invoering
te financieren. Vooralsnog hebben wij hiervoor geen middelen gereserveerd,
zodat invoering in 2001 niet plaatsvindt.5.2.5 Wet BOPZ: stand van zaken wetswijzigingenIn het kabinetsstandpunt op de eerste evaluatie van de Wet BOPZ (Bijzondere
Opnemingen Psychiatrisch Ziekenhuis) is een aantal wijzigingen van de wet
aangekondigd. De Tweede en Eerste Kamer hebben het wetsvoorstel (nr. 26 527)
dat betrekking heeft op technische en procedurele aspecten in het voorjaar
van 2000 aanvaard. Het ligt nu bij de Eerste Kamer. Over het wetsvoorstel
voorwaardelijke machtiging, waarbij het mogelijk wordt om een
rechterlijke machtiging voorwaardelijk op te leggen, is inmiddels het advies
van de Raad van State ontvangen.5.2.6 Preventie en psychische arbeidsongeschiktheid:
terugblikHet GGZ-preventiebeleid is gericht op het voorkomen van (verergering van)
psychische problematiek. Er wordt gestreefd naar integrale zorgprogramma's
voor de patiënt (inclusief curatie). Een knelpunt bij het uitvoeren van
preventie is het gebrek aan kennis over effectieve interventiemethoden. Om
landelijke prioriteiten voor preventie vast te kunnen stellen voor de komende
jaren is eind 1999 de commissie Kuypers ingesteld. Centrale vraagstukken voor
die commissie zijn de oorzaken van de toenemende vraag en het voorkomen van
psychische problematiek.Dit jaar is de commissie Psychische Arbeidsongeschiktheid (commissie Donner)
ingesteld. Deze heeft de taak de preventie, sociaal-medische begeleiding en
reïntegratie van mensen met arbeidsrelevante psychische aandoeningen
te verbeteren en de zorg voor hen te optimaliseren. Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
om psychische redenen kunnen daarmee worden teruggedrongen. In 1999 is een
landelijk kenniscentrum opgericht. Dat heeft tot taak kennis en deskundigheid
op het terrein van arbeidsrelevante psychische aandoeningen te ontwikkelen,
verzamelen en verspreiden. GGZ Nederland en de zorgaanbieders voeren drie
pilots uit naar een doelmatiger arbeidshulpverlening en samenwerking in de
regionale zorgketen. Deze lopen tot 2003.5.2.7 Maatschappelijke opvang en openbare GGZIn 1999 waren er voor de opvang van dak- en thuislozen en mishandelde
vrouwen ruim 11.500 plaatsen. Sinds 1997 is de opvangcapaciteit gestegen mede
omdat in 1997 en 1998 extra gelden beschikbaar zijn gesteld. Opvang sociaal kwetsbare groepenVoor het versterken van de zorg voor kwetsbare personen, zoals verslaafden
en dak- en thuislozen, is vanaf 2000 ƒ 35 mln beschikbaar.
Deze middelen zijn een bijdrage aan het creëren van een sluitend aanbod
van 24-uursopvang. Uit de ƒ 35 mln is ƒ 19,1 mln toegevoegd
aan de specifieke uitkeringen voor de maatschappelijke opvang en het verslavingsbeleid.
De resterende ƒ 15,9 mln is bestemd voor de bijdrageregeling Sociale
integratie en veiligheid G-25. Landelijk convenant openbare GGZEen belangrijk doel van vermaatschappelijking van de GGZ is dat GGZ-cliënten
succesvol kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven. Voor rehabilitatie
en reïntegratie van GGZ-cliënten is op lokaal niveau een samenhangend
steun- en zorgaanbod op het terrein van wonen, werken, zorg en welzijn nodig.
Eind 1999 heeft VWS een landelijk convenant Openbare GGZ gesloten met de VNG,
GGZ Nederland, ZN en de Federatie Opvang met het doel de openbare GGZ op lokaal
niveau te versterken. Hiervoor is een landelijk platform OGGZ opgericht.5.2.8 Verslavingszorg herijkt en Resultaten scorenHet project 'Verslavingszorg herijkt' is gestart naar aanleiding van het
gelijknamige advies van de RVZ en de Raad voor de Maatschappelijke Ontwikkeling
(RMO) over het aansturen van de verslavingszorg. Over de voortgang is de Kamer
op 22 juni geïnformeerd. In Limburg zal een pilot starten.Het meerjarig programma 'Resultaten scoren' heeft tot doel de kwaliteit
in de verslavingszorg te verbeteren. De speerpunten zijn kwaliteit en innovatie
van zorg, preventie en sociaal verslavingsbeleid. In 1999 zijn drie ontwikkelcentra
ingesteld. Daarin werken instellingen en wetenschappelijke onderzoeksinstituten
samen. Dit jaar komen de eerste producten beschikbaar, waaronder het behandelprotocol
voor kortdurende interventies.Het onderzoek naar heroïne op medisch voorschrift is van start gegaan.
Ongeveer 650 personen zullen eraan deelnemen. De onderzoeksresultaten zullen
2002 bekend zijn. In Amsterdam en Rotterdam hebben nu twee groepen deelnemers
de onderzoeksfase doorlopen. In Groningen, Utrecht, Den Haag en Heerlen zijn
inmiddels behandeleenheden geopend. Eind 1999 is in Den Haag en Brabant het
onderzoek naar afkicken onder narcose gestart. Daaraan zullen 320 personen
deelnemen. Over de voortgang is de Tweede Kamer geïnformeerd (brief,
5 april 2000). De resultaten worden eind 2003 verwacht.5.2.9 Overlastbeleid verslaafdenHet in de afgelopen jaren ontwikkelde beleid om de overlast van harddrugsverslaafden
te verminderen heeft de verslavingszorg gestimuleerd om een gedifferentieerd
aanbod van zorgvoorzieningen (verslavingszorg en justitiële zorg) te
ontwikkelen. De ervaringen met het drugsoverlastbeleid kunnen gebruikt worden
in de voorstellen om te komen tot een sluitende structuur van opvang van overlastgevenden
in het kader van het integraal veiligheidsbeleid. Laagdrempelige opvangvoorzieningen
blijken onder bepaalde condities bij te dragen aan het verminderen van de
overlast in het publieke domein. Een belangrijke succesfactor is de samenwerking
tussen politie en hulpverlening. Een effectief vervolgbeleid vergt wel realistische
doelen; gedragsverandering van overlastgevende harddrugsverslaafden blijkt
in veel gevallen te hoog gegrepen. Bovendien wordt overlast door meer groepen
dan alleen harddrugsverslaafden veroorzaakt.5.2.10 Kwaliteit en doelmatigheid in de GGZKwaliteitsbeleidTijdens de kwaliteitsconferenties over de GGZ (eind 1999) is geconcludeerd
dat de GGZ als geheel op koers ligt, maar dat er tussen instellingen onderling
nog verschillen in tempo bestaan in het vormgeven van het kwaliteitsbeleid.
De komende jaren leggen wij het accent op transparantie en doelmatigheid
van de zorg en op concrete toetsing aan de hand van van tevoren vastgelegde
uitkomstindicatoren. Dit is tijdens de Leidschendamconferentie van mei 2000
in afspraken vastgelegd. GGZ Nederland werkt dit vernieuwde kwaliteitsbeleid
uit in een plan van aanpak met daarin aandacht voor benchmarking, interinstitutionele
toetsing en certificering (verwachte einddatum: 2003).Doelmatigheid zorgMultidisciplinaire en kosteneffectieve behandelrichtlijnen worden planmatig
ontwikkeld en ingevoerd. Dat doen samenwerkende beroepsverenigingen van psychiaters,
psychologen, psychotherapeuten, huisartsen en verpleegkundigen. Ook cliënten
participeren daarin. Het Trimbos-instituut en het Kwaliteitsinstituut voor
de gezondheidszorg (CBO) bieden ondersteuning. Volgens de planning worden
dit jaar multidisciplinaire richtlijnen voor depressie en angststoornissen
ontwikkeld. Die zijn begin 2002 gereed. Het ontwikkelen van richtlijnen bij
alcoholproblematiek en ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) start
in 2001. Die richtlijnen zijn in 2003 gereed. Daarnaast wordt gewerkt aan
een programmatische opzet van de GGZ-zorg. GGZ Nederland ontwikkelt, toetst
en implementeert daartoe sinds eind 1999 in samenwerking met het Trimbos-instituut
wetenschappelijk getoetste zorgprogramma's (evidence based). Verder wordt
het onderzoeksprogramma Doelmatigheid ambulante psychotherapie uitgevoerd
en is in 1999 een grootschalig vergelijkend onderzoek gestart naar de (kosten-)effectiviteit
van drie vormen van (kortdurende) psychotherapie bij depressie en angststoornissen.Interculturalisatie GGZ-zorgIn september 1999 is er tussen VGZ/IZA, de uitvoerder van de Ziektekosten
Regeling Asielzoekers (ZRA), en GGZ-Nederland een convenant 'GGZ-aanbod asielzoekers'
gesloten. Een belangrijke doelstelling van het convenant is het realiseren
van een landelijk dekkend GGZ-netwerk voor asielzoekers door onder meer deskundigheidsbevordering
en het actief opzetten van een gestructureerde regionale samenwerking tussen
GGZ-instellingen voor hulp aan asielzoekers. Het ministerie van Justitie financiert
de ZRA.Kennis en onderzoekZoals vermeld in de voorgaande Zorgnota, stellen wij vanaf 2001 gedurende
een periode van tien jaar een bedrag van ƒ 4 mln beschikbaar voor
praktijkgericht onderzoek en systematische overdracht en implementatie van
behaalde resultaten. ZON en NWO-MW werken daartoe een programma uit dat verbreed
kan worden als andere instellingen (zoals NWO-algemeen, universiteiten en
zorginstellingen) willen participeren. Wij beogen hiermee de door het RGO
geconstateerde achterstanden te verminderen. Dit jaar hebben wij de Robert
Fleurystichting aangewezen als landelijk kenniscentrum voor eetstoornissen.
Deze instelling werkt samen met behandelcentra en het Trimbosinstituut. Op
basis van het plan van aanpak, dat is opgesteld door het Trimbosinstituut,
voor het aanwijzen van kenniscentra zullen wij in 2001 enkele kenniscentra
aanwijzen.5.2.11 Meerjarenafspraken zelfstandig gevestigde psychiatersBegin 2000 hebben wij voor een periode van drie jaar meerjarenafspraken
gemaakt met ZN en de Orde van Medisch Specialisten. Daarin staan afspraken
over kwaliteit en doelmatigheid, herspreiding en de tarief- en declaratiestructuur
centraal. Het verbeteren van kwaliteit en doelmatigheid krijgt vorm via projecten
op het terrein van intercollegiale toetsing en visitatie, consultatie aan
de eerste lijn, farmaciebeleid, indicatietoetsing en ICT. Voor deze projecten
is in 2000 ƒ 3 mln beschikbaar. Als eerste stap is in
het kader van de herspreiding in 2000 een bedrag van ƒ 1,4 mln
specifiek toebedeeld aan regio's met een relatief lage psychiaterdichtheid.
De verschillen tussen diverse regio's zijn hierdoor verkleind. Een verdere
herverdeling vindt plaats in 2001.5.2.12 Benchmarking in de GGZIn de voortgangsrapportage Benchmarking AWBZ is de Tweede Kamer geïnformeerd
over de voortgang in de verschillende AWBZ-sectoren. In de GGZ neemt de branchorganisatie
GGZ Nederland het voortouw bij het ontwikkelen van het benchmarkmodel. In
drie verschillende deelprojecten (zogenoemde 'werkplaatsen') worden verschillende
kengetallen getest bij tien grote (regionale) instellingen. Na een evaluatie
midden 2002, wordt overgegaan tot een gefaseerde landelijke invoering en test
van het benchmarkmodel. Enkele belangrijke randvoorwaarden voor een landelijke
benchmarking in de GGZ worden nog deze kabinetsperiode verregaand vervuld.
Deze substantiële voortgang legt een basis voor het gefaseerd landelijk
invoeren van benchmarking in de navolgende periode en voor het testen van
het in de werkplaatsen ontwikkelde benchmarkmodel.5.3 Beleidsvoornemens5.3.1 InleidingIn deze paragraaf komen de beleidsvoornemens in de GGZ aan de orde. Allereerst
worden de intensiveringen uit onderstaande tabel toegelicht. 5.3.2 Intensivering forensische psychiatrieForensisch-psychiatrische zorg is bedoeld voor personen met een psychiatrische
stoornis die een delict hebben gepleegd. Adequate zorg kan zowel bijgedragen
aan het voorkomen van recidive als aan criminaliteitspreventie. Deze zorg
wordt gedeeltelijk geleverd door justitiële en gedeeltelijk door GGZ-instellingen.
Voor het uitbreiden van GGZ-capaciteit voor forensische psychiatrie stellen
wij in 2001 ƒ 24 mln, in 2002 ƒ 40 mln en vanaf 2003
structureel ƒ 57 mln beschikbaar. Deze bedragen zijn gebaseerd
op CTG-kengetallen 1999. De minister van Justitie stelt daarnaast ƒ 25
mln beschikbaar voor het uitbreiden van forensisch-psychiatrische zorg binnen
justitiële inrichtingen.Met het inzetten van de extra middelen beogen wij:• het uitbreiden en verbeteren van de psychiatrische hulpverlening
aan psychisch gestoorde gedetineerden gedurende detentie. Hiertoe wordt de capaciteit uitgebreid om ambulante behandeling in gevangenissen
mogelijk te maken vanuit GGZ-instellingen;• het verminderen van de plaatsingsproblematiek van PZ-passanten
en het bevorderen van de doorstroom van ernstig psychisch gestoorde gedetineerden
en TBS-gestelden naar GGZ-instellingen. Hiertoe wordt de semi- en intramurale
capaciteit (open en gesloten Forensisch Psychiatrische Kliniekplaatsen (FPK),
Forensisch Psychiatrische Afdeling-plaatsen (FPA) en RIBW-plaatsen) uitgebreid;• het verbeteren van nazorg (na afloop van detentie) aan psychisch
gestoorde (ex-)gedetineerden en andere forensisch-psychiatrische patiënten.
De capaciteit om (ex-)gedetineerden na afloop van hun detentie te behandelen
wordt uitgebreid. Dat gebeurt bij ambulante GGZ-instellingen, forensische
poliklinieken en door het uitbreiden van deeltijdbehandeling;• het verbeteren van de psychiatrische zorg voor jeugdigen (tussen
twaalf en achttien jaar) om daarmee te voorkomen dat zij op latere leeftijd
langdurige, intramurale forensische behandeling nodig hebben.Over het uitbreiden van de capaciteit voor de forensische zorg wordt de
Tweede Kamer najaar 2000 nader geïnformeerd. De onderstaande tabel geeft
een indicatie van de uitbreidingen waarnaar wij in 2003 streven. Deze zijn
gebaseerd op CTG-kengetallen 1999. 5.3.3 Versnellen realisatie Beleidsvisie GGZOm vervroegd doelstellingen uit de 'Beleidsvisie GGZ' te kunnen realiseren
hebben wij ƒ 35 mln toegevoegd aan het GGZ-kader 2001. Hiermee
zal een jaar eerder dan voorzien, in het jaar 2001, onder meer de uitbreiding
van de logeerfunctie, de consultatiefunctie, het experiment met de eerstelijnspsycholoog
en het opzetten van kenniscentra worden gerealiseerd.5.3.4 Psycho-gerontogische problematiek: GGZ-zorg aan
ouderenVoor ouderen op het grensvlak van ouderenzorg en GGZ is vanaf 2000
in totaal ƒ 20 mln toebedeeld aan de regio's. Deze middelen zijn
geoormerkt en kunnen alleen worden ingezet voor initiatieven waarbij beide
sectoren samenwerken. Op basis van voorstellen van de zorgkantoren en zorginstellingen
wordt ƒ 8,3 mln toegevoegd aan het GGZ-kader. De resterende ƒ 11,7
mln maakt onderdeel uit van de middelen voor verpleging, verzorging en ouderen. 5.3.5 Nazorg psychische gevolgen ramp EnschedeVoor de psychische nazorg voor getroffenen van de vuurwerkramp in Enschede
stellen wij vooralsnog ƒ 7,5 mln in 2000 en ƒ 12,5
mln in 2001 beschikbaar. Deze middelen worden ingezet om bovenreguliere capaciteit
vanwege de vuurwerkramp te realiseren. De gemeente Enschede coördineert
deze hulp. De extra middelen zijn onder meer bestemd voor de regionale GGZ-instellingen,
de huisartsenzorg, het AMW en de GGD. Deze middelen worden verantwoord op
de VWS-begroting (artikel 25.02.04).5.3.6 Wachttijden/aanvullende productieIn 2000 hebben wij ƒ 35 mln extra beschikbaar gesteld voor
de aanpak van wachtlijsten (naast de in 5.2.1 genoemde ƒ 30 mln).
Een deel wordt ingezet voor het invoeren van uniforme wachtlijstregistratie
op basis van een overeengekomen mimimumgegevensset. In het Treekoverleg zijn
aanvaardbare wachttijdnormen overeengekomen voor de cure en de care. In mei
is de Tweede Kamer geïnformeerd over de versnelde aanpak van wachtlijsten
in de GGZ. De uitvoering hiervan wordt uitgewerkt door GGZ Nederland en ZN
in een plan van aanpak onder regie van de Taskforce Wachtlijsten. Vanaf 2001
is hiervoor ƒ 50 mln beschikbaar.5.3.7 Versterking eerstelijns-GGZ: vooruitblikEind 2000 wordt de consultatieregeling geëvalueerd. Ook zijn dan
waarschijnlijk de resultaten beschikbaar van een onderzoek naar de toegankelijkheid
van eerstelijnspsychologen voor verschillende bevolkingsgroepen, een onderzoek
naar de knelpunten die huisartsen ervaren bij verwijzing en een onderzoek
naar de mogelijke kosten van opname in het ziekenfondspakket. De positie van
de eerstelijnspsycholoog en de gevolgen van de eventuele opname van eerstelijnspsycholoog
in het basispakket zullen nader bezien worden.5.3.8 Indicatiestelling in de GGZEvenals in de andere AWBZ-sectoren wordt in de GGZ gewerkt aan het invoeren
van een cliëntgerichte, integrale, onafhankelijke en objectieve indicatiestelling.
Het GGZ-veld heeft de afgelopen jaren procedures en protocollen ontwikkeld
om de indicatiestelling inhoudelijk vorm te geven. Bij de procedures wordt
het volgende onderscheid gemaakt: snelle en eenvoudige indicatiestelling als
het kan (bij enkelvoudige/kortdurende problemen) en een zwaardere procedure
als het moet (bij complexe/langdurige problemen). De bestuurlijke vormgeving
van indicatiestelling wordt langs dezelfde lijnen uitgewerkt. In 1999 is besloten
dat het voor wat betreft de indicatiestelling bij kortdurende/enkelvoudige
GGZ-problematiek niet zinvol is om aan te haken bij de al bestaande indicatieorganen
voor de beide andere AWBZ-sectoren. Voor de langdurige en meervoudige GGZ-problematiek
wordt aanhaken wel zinvol geacht. In de brief aan de Tweede Kamer over indicatiestelling
van 31 mei 2000 is het invoeringstraject in de GGZ nader uitgewerkt.De toegang tot de Jeugd-GGZVooruitlopend op de nieuwe Wet op de Jeugdzorg is in de Jeugd-GGZ in de
afgelopen periode hard gewerkt aan het tot stand brengen van een meer integrale
zorg voor jeugdigen. In veel regio's werkt de Jeugd-GGZ al samen met de andere
sectoren van de jeugdzorg. Deze samenwerking zal verder worden geïntensiveerd.
Dit is in overeenstemming met de uitgangspunten van het beleidskader Wet op
de Jeugdzorg waarin onder meer de rol van de Jeugd-GGZ in het Bureau Jeugdzorg
is geschetst. In de toekomst zal het Bureau functioneren als
de centrale toegang voor de gehele jeugd-GGZ. Alleen bij ernstige psychiatrische
problematiek kan rechtstreeks door een arts naar de Jeugd-GGZ worden verwezen.
Dit is vastgelegd in een protocol. Inmiddels is dit beleidskader besproken
in de Tweede Kamer.5.3.9 Wet BOPZ: voorgenomen wetswijzigingenOnderzoek Wet BOPZIn vervolg op het kabinetsstandpunt op de eerste evaluatie van de Wet
BOPZ en vooruitlopend op de wetswijziging, wordt er onderzoek verricht naar
de ethische en juridische aspecten van zelfbindingsverklaringen en de mogelijkheden
van het uitbreiden van de regeling voor dwangbehandeling voor personen zonder
ziekte-inzicht. Gelet op de onderzoeksperiode geldt voor beide onderwerpen
dat daarover op zijn vroegst in 2001 duidelijkheid zal zijn. Onderzoek naar
verkommering en verloedering – een probleem dat de reikwijdte van de
Wet BOPZ te buiten gaat – zal in 2002 worden afgerond. Het wetsvoorstel
voorwaardelijke machtiging wordt in oktober 2000 naar de Tweede Kamer gestuurd.De tweede evaluatie van de wet BOPZMomenteel is de tweede evaluatie van de wet BOPZ, die uiterlijk begin
2002 aan de Kamers wordt gezonden, in voorbereiding. Het periodiek evalueren
van de wet is als verplichting in de wet BOPZ opgenomen. ZON voert de evaluatie
uit.Evaluatie van de richtlijn kinder- en jeugdpsychiatrieSinds 1999 wordt in intramurale instellingen voor kinder- en jeugdpsychiatrie
gewerkt met de Richtlijn over de toepassing van de Wet BOPZ en van pedagogische
maatregelen. Ook deze Richtlijn is een product van de eerste evaluatie. Dit
najaar evalueert het Trimbos-instituut de effectiviteit van het werken met
de richtlijn. In 2001 is de evaluatie afgerond en kan worden bezien op welke
onderdelen de richtlijn mogelijk gewijzigd moet worden.5.3.10 Preventie: vooruitblikIn 2001 zullen wij mede op basis van de bevindingen van de landelijke
commissie geestelijke volksgezondheid (commissie-Kuypers) een speerpuntenbeleid
preventie geestelijke volksgezondheid ontwikkelen.5.3.11 Diversiteitsbeleid en cliëntgerichte hulpverleningKwaliteit van zorg houdt ook in dat de zorg cliëntgericht is en rekening
houdt met de context van de cliënt (onder andere met verschillen naar
sekse, culturele achtergrond, sociaal-economische positie, leeftijd). Nog
dit jaar zullen wij ons standpunt kenbaar maken over het advies 'Interculturalisatie
van de gezondheidszorg' van de RVZ van 6 juli 2000. Het ZON-programma 'M/V;
de factor sekse in de gezondheidszorg' voert een groot deel van de aanbevelingen
uit die de Stuurgroep Vrouwenhulpverlening vorig jaar deed. Het gaat voor
een groot deel om top-down projecten in de sfeer van regionaal zorgbeleid,
kwaliteitsbeleid, patiënten- en consumentenbeleid en vrouwenzelfhulp.
Daarnaast zullen projecten starten binnen de basisopleiding tot arts. Wetenschappelijk
onderzoek naar seksespecifieke hulpverlening krijgt in het programma een stimulans.Integratie in de zorg en in het zorgbeleid van seksespecifieke en culturele
factoren en dan met name van de verbinding tussen beide, wordt het onderwerp
van een externe commissie van experts op deze terreinen die we gaan instellen.
Verder zijn wij van plan om (nieuwe) inzichten in diversiteit
te integreren in het te ontwikkelen beleid op het gebied van vraagsturing
en patiëntenbeleid. De hoofdvraag daarbij is hoe rekening gehouden kan
worden met factoren als sekse, etniciteit en sociaal-economische status.5.3.12 VermaatschappelijkingTaskforce extramuraliseringIn september 2000 wordt de Taskforce extramuralisering ingesteld. Deze
zet zich in voor de integratie van ex-psychiatrische patiënten op lokaal
niveau en geeft invulling aan de motie-Van der Hoek (TK, 1999/2000, 25 424,
nr. 19). Het uitgangspunt daarbij is dat sociaal kwetsbare mensen met vaak
(chronische) psychiatrische problematiek zo veel mogelijk kunnen (blijven)
deelnemen aan het maatschappelijk leven. Het vervangen van bedden in psychiatrische
inrichtingen door kleinschaliger vormen van opvang en behandeling in de maatschappij
is al sinds het eind van de jaren zeventig een belangrijk uitgangspunt. De
aandacht voor overlast en zorgmijders is daar bijgekomen. Dit hele proces
van zorgvernieuwing, opnamepreventie, overlastbestrijding, het bevorderen
van zelfstandig wonen en het versterken van de positie van de cliënt
wordt aangeduid als vermaatschappelijking van de zorg. De vraag aan de Taskforce
is om aan te geven hoe dit proces nu verloopt en om een beleidskader voor
mensen in de thuissituatie te schetsen. Eind 2001 verwachten wij hierover
een rapportage.Begin 2001 bepalen wij ons standpunt rond het onderzoek 'mensen zonder
zorg' van de Inspectie voor politie en de IGZ. Het betreft een onderzoek in
twee delen over de rol van de politie bij de opvang van mensen in acute noodsituaties.
Het eerste deel (beleidsmatige beschouwing van de problematiek) van deze rapportage
is in juni 2000 ter informatie aan de Kamer gestuurd. Het tweede deel (onderzoek
naar dagelijkse politiepraktijk) zal rond de jaarwisseling van 2000 verschijnen.5.3.13 Strafrechtelijke Opvang Verslaafden en overlastbeleidHet wetsvoorstel Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV-dwang), dat
de Tweede Kamer inmiddels heeft behandeld, regelt gedwongen opname van verslaafden
in een gesloten voorziening. Gedwongen opname gebeurt op basis van een door
de rechter op te leggen maatregel. Er is geen sprake van een dwangbehandeling.
Verslaafden die deze maatregel opgelegd krijgen, hebben de keuze te participeren
in een zorgprogramma dat gericht is op hun terugkeer in de maatschappij en
het verlagen van de recidivekans. De nadruk van het zorgprogramma ligt op
gedragstherapeutische interventies. De Kamer heeft een motie aangenomen die
het voortbestaan van de SOV-dwang voor de komende drie jaar veiligstelt. VWS
draagt in de periode 2001 tot en met 2003 jaarlijks maximaal ƒ 1,5
mln bij onder voorwaarde dat deze interventies en andere interventies die
gericht zijn op de problematiek van criminele verslaafden worden geëvalueerd.
VWS zal met Justitie een gezamenlijk evaluatieprogramma opstellen, met daarin
ook de evaluatie van de Forensische Verslavingskliniek.Het in de afgelopen jaren ontwikkelde beleid om de overlast van harddrugsverslaafden
te verminderen heeft de verslavingszorg gestimuleerd om een gedifferentieerd
aanbod van zorgvoorzieningen (verslavingszorg en justitiële zorg) te
ontwikkelen. De ervaringen van het drugoverlastbeleid zijn gebruikt in het
kader van het integraal veiligheidsbeleid. Over de stand van zaken van de
uitvoering van het Integraal Veiligheidsprogramma informeert de minister van
BZK de Kamer in de Voortgangsrapportage over het Integraal Veiligheidsprogramma. Dit en volgend jaar verschijnen de evaluatierapporten van de elf Intramurale
Motivatie Centra (IMC). Op basis van de totaalevaluatie (september 2001) beslissen
wij over het voorzetten van de IMC's.5.3.14 Wijziging welzijnswetSamenvoeging uitkeringen maatschappelijke opvang en verslavingsbeleidIn verband met de samenhang tussen voorzieningen op het terrein van maatschappelijke
opvang en het verslavingsbeleid is een voorstel voorbereid om de Welzijnswet
art. 10a. te wijzigen om zodoende de specifieke uitkeringen op deze terreinen
samen te voegen. Dit najaar is het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd.
Verder wordt een voorstel voorbereid om de Welzijnswet zodanig te wijzigen
dat de minister op landelijk niveau het gemeentelijk beleid op deze terreinen
kan monitoren. Op deze wijze kan de minister invulling geven aan de verantwoordelijkheid
van het Rijk voor het beleid inzake de landelijke functie. Het streven is
om deze wetswijziging in oktober aan de Raad van State voor te leggen. Eind
2000 zal de eerste rapportage van de Monitor maatschappelijke opvang vrouwenopvang
over 1999 verschijnen.5.3.15 Kwaliteit en doelmatigheid in GGZ: vooruitblikGeneesmiddelengebruik en farmaceutische zorg in de GGZIn het najaar van 2000 starten voor een periode van twee jaar enkele proeftuinen.
In die proeftuinen worden vernieuwingen getest die gericht zijn op het verhogen
van de kwaliteit en doelmatigheid van de farmaceutische zorg in de GGZ. Onderdelen
hiervan zijn het invoeren van een transmuraal farmacotherapeutisch overleg
en regionale formularia, het bevorderen van de therapietrouw en ten slotte
benchmarking. De beroepsgroepen ondersteunen deze vernieuwingen door het uitgeven
van onderbouwde farmacotherapie-richtlijnen. Daarnaast streven wij naar het
invoeren van een samenhangend pakket maatregelen om de intra- en extramuraal
poliklinische voorgeschreven middelen in de GGZ en daarvoor noodzakelijke
voorwaarden (registratie, monitoring en toepassing van administratie- en voorschriftendeclaratie)
te beheersen. GGZ Nederland stelt daarvoor een plan van aanpak op.Geneesmiddelen: psychofarmacaIn 1999 bedroegen de kosten voor extramurale psychofarmaca ƒ 692
mln. Dit is ongeveer 10% van de totale geneesmiddelenuitgaven. Het merendeel,
ongeveer 70% (ƒ 486 mln) wordt door de huisarts voorgeschreven.
De ambulante GGZ (polikliniek, RIAGG, zelfstandig gevestigde psychiaters)
schrijft ongeveer 30% voor (ƒ 206 mln). Binnen de psychofarmaca
zijn de antidepressiva de grootste (ƒ 319 mln in 1999) en snelst
groeiende uitgavenpost (een stijging van 184% t.o.v. 1995). Vooral huisartsen
schrijven meer en duurdere antidepressiva voor. Geneesmiddelen zijn niet alleen
een kostenpost; ze vergroten ook de kansen tot maatschappelijk participatie
van patiënten (vermaatschappelijking).* de cijfers over 1999 zijn voorlopige cijfers.Herordening beroepenstructuur in GGZEen inzichtelijke en doelmatige beroepenstructuur is een belangrijke voorwaarde
voor het scheppen van juiste verhoudingen tussen hulpvraag en hulpaanbod en
een efficiënte inzet van de beschikbare hulpverleningscapaciteit. Eind
2000 zullen wij over het advies van het Coördinerend Orgaan Nascholing
en Opleiding (CONO) een standpunt presenteren. Ons voornemen is om de indeling
van het beroepenveld te vereenvoudigen tot vijf clusters: verpleegkundigen,
medici, psychologen, agogen en vaktherapeuten. Dit leidt tot
aanpassing van de Wet BIG. Tevens zullen wij de gevolgen voor de opleidingsstructuur
in beeld brengen.HOOFDSTUK 6 GEHANDICAPTENZORGIn dit hoofdstuk staat het beleid voor de gehandicaptenzorg
centraal. In paragraaf 6.1 worden de belangrijkste doelen in de zorg
voor gehandicapten besproken. In paragraaf 6.2 draait het om de vraag
of de afspraken voor 1999 en 2000 zijn gehaald. In paragraaf 6.3 ten
slotte zijn de beleidsvoornemens voor de komende periode verwoord. Enige overlap
tussen 6.2 en 6.3 is daarbij onvermijdelijk.6.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidHet hoofddoel van het gehandicaptenbeleid is het bieden van een doelmatige
en kwalitatief hoogwaardige ondersteuning en begeleiding aan gehandicapten,
gericht op het volwaardig participeren van gehandicapten in de samenleving.Vermaatschappelijking'Volwaardig burgerschap' is daarbij de leidraad voor de komende jaren.
Met dit begrip wordt tot uitdrukking gebracht dat wij streven naar een situatie
voor mensen met functiebeperkingen waarin sprake is van formeel en materieel
gelijke rechten. Principes van non-discriminatie en gelijke kansen moeten
daarbij wettelijk zijn vastgelegd. Voor de zomer van 2001 zal een wetsvoorstel
daarover de Kamer bereiken.Zorg, in welke vorm dan ook, kan – naast toegankelijkheid, mobiliteit
en informatie en naast ontwikkelingen in de technologie – gezien worden
als een voorwaardelijke, ondersteunende functie voor de belangrijkste gebieden
van het maatschappelijk leven: wonen, educatie/onderwijs, vrije tijd en arbeid.
De keuzevrijheid van de zorgvrager staat daarbij centraal. Verschillende vormen
van zorg-, hulp- en dienstverlening moeten zo dicht mogelijk bij de betrokken
mensen worden georganiseerd.De combinatie van hulp in de thuissituatie (kleinschalige ondersteuning)
en het bevorderen van maatschappelijke participatie wordt ook wel getypeerd
met de term 'community care'. Community care is het bieden van zorg en ondersteuning
aan mensen met (ernstige) beperkingen, voor het leven in de lokale samenleving.Behalve hulp in de thuissituatie kan ook zorg in een institutionele of
beschermende setting geboden worden aan mensen die zodanig ernstig gehandicapt
zijn dat zelfstandig wonen niet (meer) tot de mogelijkheden behoort of die
niet zelfstandig willen wonen.In het voorjaar van 2000 is een ingrijpende omslag gemaakt in de aanpak
van de wachtlijsten, op basis van een vraaggestuurde benadering. Het wegwerken
van de wachtlijsten is daarmee een speerpunt van het beleid geworden. In paragraaf 6.2
en 6.3 wordt daarop ingegaan. In bovenstaande tabel zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende
sectoren op het terrein van de gehandicaptenzorg.In
deze kaders zijn tevens de maatregelen en intensiveringsruimte verwerkt, voor
zover de verdeling daarvan in de meerjarenafspraken is overeengekomen. De
resterende, op de Aanvullende Post gereserveerde, groeiruimte is onderaan
de tabel apart weergegeven.Bij de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden,
dat voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt
is, terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden toegevoegd. Voor de jaren na 2002 is bovendien nog geen groeiruimte
toegewezen.6.2 EvaluatieErvaringen met het instrument meerjarenafspraken (MJA)Eind 1998 werd in de gehandicaptenzorg het najaarsakkoord meerjarenafspraken
ondertekend. Daarmee werd niet alleen de agenda bepaald voor de onderwerpen
die deel zouden mogen uitmaken van de meerjarenafspraken, maar werd ook de
intensiveringstranche 1999 beschikbaar gesteld. De uitvoering in 1999 is goed
verlopen. Behoudens een enkele uitzondering zijn de concrete afspraken uitgevoerd.
De informatievoorziening over de resultaten (zowel in middelen als in prestaties)
is dankzij de meerjarenafspraken gehandicaptenzorg aanzienlijk verdiept. De
resultaten hiervan zijn opgenomen in de voorjaarsrapportage meerjarenafspraken
die min of meer parallel met de Voorjaarsbrief aan de Tweede Kamer is gezonden.Wellicht van even groot belang is dat de partijen in de gehandicaptenzorg
meer dan voorheen met elkaar in dialoog zijn gegaan over de te bereiken resultaten
met de middelen in de gehandicaptenzorg. De positie en invloed van de partijen
is evenwichtiger dan voorheen terwijl de diepgang en samenhang van de beleidsontwikkeling
is toegenomen.Over de verdeling van de tranche 2001 en 2002 is overeenstemming bereikt
over het volgende:• over de analyse van de problematiek zijn partijen het eens;• het gaat om meerjarenafspraken, dat zijn afspraken voor zowel 2001
als 2002;• bij ieder onderwerp zijn concrete resultaten aangegeven in de vorm
van prestatieafspraken.6.2.1 Dagbesteding ernstig gehandicaptenIn 1999 is voor de dagbesteding van ernstig verstandelijk gehandicapten
in instellingen in totaal ƒ 24 mln via de meerjarenafspraken toegevoegd
aan de budgetten voor de intramurale instellingen. Om te bevorderen dat dat
bedrag ook daadwerkelijk zou resulteren in een uitbreiding van het aantal
uren dagbesteding hebben VGN en ZN gezamenlijk een protocol gemaakt. Daarin
zijn de uitgangspunten vastgelegd op grond waarvan het zorgkantoor gelden
toekent aan instellingen. De kern is dat gelden alleen voor een instelling
beschikbaar komen als een plan door een aantal instellingen gezamenlijk bij
het zorgkantoor in de regio ingediend is en als het plan door het zorgkantoor
is goedgekeurd.Nadat in 1998 al een eerste meting van de omvang van het aantal dagbestedingsuren
in 1998 plaatsgevonden heeft, is begin 2000 de meting herhaald. Daaruit blijkt
dat de meeste instellingen voor verstandelijk gehandicapten actief zijn in
het uitbreiden van dagbestedingsmogelijkheden voor hun cliënten. De extra
middelen die hiervoor beschikbaar gesteld zijn in 1999 en 2000 komen vooral
ten goede aan de ernstig en zeer ernstig verstandelijk gehandicapten.Voor het jaar 2000 is voor dagbesteding van ernstig verstandelijk gehandicapten ƒ 46,3
mln extra beschikbaar gesteld. Daarvan was ƒ 16,3 mln vrijgemaakt
in het Voorjaarsakkoord meerjarenafspraken en ƒ 30 mln extra beschikbaar
gesteld bij de algemene politieke beschouwingen bij de begrotingsbehandeling
2000. Deze intensivering is aan instellingen toegewezen op basis van een protocol
zoals dat ook voor 1999 heeft gegolden. In de beleidsregel van het CTG is
de verplichting opgenomen om een voorgeschreven sjabloon te gebruiken voor
het beschrijven van de productie. Het doel hiervan is om de
aggregatie naar landelijk niveau te vergemakkelijken, waardoor beter kan worden
gevolgd in welke mate extra dagbestedingsmiddelen bijdragen aan het oplossen
van de achterstanden in dagbesteding van mensen met een handicap in intramurale
instellingen.Het Trimbos-instituut heeft een onderzoek gedaan naar de inhoud van de
projectvoorstellen 1999 en 2000 en naar de omvang van de extra te realiseren
dagbesteding volgens die projectvoorstellen. Uit het onderzoeksrapport (juli
2000) blijkt dat enige instellingen al in het verleden volledige dagbesteding
hebben bereikt en dat de meeste instellingen bezig zijn volledige dagbesteding
te realiseren. De intensiveringen hebben daaraan bijgedragen. Uit een enquête
waaraan 66% van de instellingen heeft meegedaan blijken de volgende cijfers. Op 1 december 1999 is het standpunt op het advies van de Gezondheidsraad
'Dagbesteding voor mensen met een ernstige meervoudige handicap' naar de Kamer
gestuurd. De kern van dit standpunt was dat ervaringskennis en wetenschappelijk
onderzoek bij elkaar moeten worden gebracht teneinde de kennis over de effecten
van dagbesteding op mensen met een ernstige meervoudige handicap te bevorderen.
Zo is in overleg met de Rijksuniversiteit Groningen opdracht gegeven om, ter
uitvoering van genoemd standpunt en in samenwerking met instellingen die over
ervaringskennis beschikken, een onderzoeksprogramma uit te voeren dat de noodzakelijke
kennis moet opleveren over de gewenste aard, omvang en locatie van het dagactiviteitenaanbod.6.2.2 Dagbesteding gericht op arbeidIn het Voorjaarsakkoord meerjarenafspraken 1999 is vanaf het jaar 2000
een bedrag uitgetrokken van ƒ 8 mln voor het stimuleren van doorstroming
van mensen vanuit AWBZ-gefinancierde dagbesteding naar reguliere of gesubsidieerde
arbeid. Hiervan is ƒ 3,5 mln bedoeld voor in elk geval 32 extra
arbeidsconsulenten van de Sociaal Pedagogische Diensten (SPD's) om voor cliënten
en schoolverlaters van het onderwijs voor zeer moeilijk lerende kinderen de
overgang naar arbeid te ondersteunen. Deze consulenten zullen ieder gemiddeld
vijftien gehandicapten naar betaalde arbeid begeleiden. Alle consulenten zijn
inmiddels in dienst.Het overige deel van de intensivering (ƒ 4,5 mln) is toegevoegd
aan de budgetten van de dagverblijven om toeleidingstrajecten naar arbeid
en de aansluiting met het arbeidsintegratie-instrumentarium
van SZW te stimuleren.In totaal moeten ongeveer (en gemiddeld) 480 mensen per jaar doorstromen
als gevolg van deze intensivering van ƒ 8 mln. Het monitoren hiervan
zal via de meerjarenafspraken-procedures plaatsvinden, dat wil zeggen dat
in de MJA-voorjaarsrapportage de realisatie aan de Tweede Kamer zal worden
gemeld.6.2.3 Kleinschaligheid – transformatie infrastructuurEr bestaat overeenstemming tussen de partijen dat in verband met de hoge
graad van institutionalisering in de gehandicaptenzorg de trend tot het uitbreiden
dan wel het instandhouden van de bestaande infrastructuur niet langer wordt
voortgezet.Na de zomer 1999 is het uitwerken van de meerjarenafspraken Transformatie
Infrastructuur begonnen. Het doel daarvan is het bevorderen van de omslag
van grootschalige naar kleinschalige zorginfrastructuur. Hiertoe is een definitie
van kleinschaligheid ontwikkeld, die gebruikt wordt voor diverse trajecten.
Op korte termijn moet die worden toegepast voor een procedure kleinschalig
wonen, die het realiseren van woningen die aan deze definitie voldoen sterk
vereenvoudigt.6.2.4 ArbeidsmarktbeleidPersoneelsvoorzieningIn het kader van de personeelsvoorziening is het terugdringen van het
ziekteverzuim van het personeel en het verlagen van de werkdruk belangrijk.
Volgens voorlopige cijfers van het AWOZ-peilstation ziekteverzuim (AWOZ staat
voor Arbeidsmarkt, Werkgelegenheids- en Opleidingsfonds Zorgsectoren) is het
verzuim in de sector gehandicaptenzorg gestegen van 6,6% in 1998 naar 7,2%
in 1999. Een grotere deelname van de instellingen aan de peilstations ziekteverzuim
is echter noodzakelijk.6.2.5 Persoonsgebonden budgetSteeds meer mensen kiezen voor een persoonsgebonden budget om zorg in
te kunnen kopen. Het aantal budgethouders is gestegen van 1500 in 1997 tot
3641 budgethouders ultimo 1999. In januari 2000 registreerden zorgkantoren
dat er 5800 mensen op de wachtlijst voor een PGB verstandelijk gehandicapten
staan, waarmee de wachtlijst ten opzichte van begin 1999 is toegenomen met
ruim 800 personen. Via de aanpak van de wachtlijsten moet dit aantal substantieel
afnemen. De ontwikkeling van het aantal budgethouders de afgelopen jaren is: De Tweede Kamer heeft op 23 november 1998 een motie van de leden Van Blerck-Woerdman
en Van Vliet aangenomen1. Deze motie heeft als
strekking dat minimaal 10% van de groeimiddelen besteed moeten worden aan
intensivering van het PGB. Aan deze motie is in 1999 en 2000 ruim invulling
gegeven.De onderuitputting is sinds 1996 procentueel met meer dan de helft teruggedrongen.
Zorgkantoren werd toegestaan voor 110% verplichtingen aan te gaan. Onder meer
deze beleidsmaatregel heeft de uitputting van het PGB-budget bevorderd. Naast
de maatregel om de jaarlijkse onderuitputting van het PGB tegen te gaan zijn
er tevens nieuwe maatregelen aangekondigd (TK, 1999/2000, 25 657 en 26 801,
nr. 14). Zo kunnen budgethouders vanaf 2001 een gedeelte van hun budget
meenemen naar het jaar daarop en is het CVZ gevraagd viermaandelijkse effectrapportages
uit te brengen over de uitvoering van de PGB-regeling door zorgkantoren.6.2.6 Voortgang bouwIn 1999 zijn via de Wet ziekenhuisvoorzieningen (WZV) zeven projecten
in exploitatie genomen. Hiermee waren 156 plaatsen gemoeid. Het totale bedrag
dat met het in exploitatie nemen van deze 156 plaatsen is gemoeid, is ƒ 16,3
mln. Via de Tijdelijke Verstrekkingen Wet Maatschappelijke Dienstverlening
(TVWMD) zijn 229 plaatsen in exploitatie genomen. Hiermee is een exploitatiebedrag
van ƒ 7,9 mln gemoeid.6.2.7 Licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen (LVG)Het beleidskader voor de zorg voor LVG-jeugdigen is de gehandicaptenzorg.
In 1999 is de noodzakelijke capaciteitsuitbreiding (257 plaatsen) verder ingevuld.
Verder is in verschillende trajecten aandacht besteed aan de raakvlakken met
andere sectoren en aan vernieuwing.Specifieke aandacht ging uit naar het vormen van Multifunctionele Centra
(MFC's) voor LVG-jeugdigen met psychiatrische problemen (zie voor de voorgeschiedenis
daarvan de voortgangsrapportage 2000–2003, pagina 45). Het Platform
is midden 1999 daadwerkelijk van start gegaan. Het Nederlands Ziekenhuisinstituut
(NZi), nu Prismant, is gestart met de behoefteraming (af te ronden in september
2000). In 1999 zijn in verband met het verkrijgen van extra
middelen in het kader van de Meerjarenafspraken Gehandicaptenzorg zorgaanbieders
in Zuid-Holland uitgenodigd om plannen in te dienen onder voorwaarde dat deze
snel kunnen worden gerealiseerd. Na een korte adviesprocedure zullen de initiatieven
in 2000 van start gaan.De vier pilot-projecten 'Families First' zijn in 1999 met succes voortgezet.
De instroom kwam na aanloopproblemen goed op gang. Er is een informatiebijeenkomst
gehouden om de interesse te wekken bij die instellingen die niet aan de vier
pilots hadden deelgenomen. Daarbij werd duidelijk dat diverse instellingen
een nieuw project willen starten.De vijf meldpunten voor moeilijk plaatsbare LVG-jeugdigen hebben ook in
1999 veel werk verzet. Per 1 december 1999 waren er 245 aanmeldingen. In de
regio Zuid-Holland en Zeeland is de problematiek groot: daar werden 82 aanmeldingen
geregistreerd. Er is een protocol 'toeleiding' naar de achtervang opgesteld.
De landelijke coördinator heeft het initiatief genomen voor het inventariseren
van het beschikbare aanbod en de relatiepatronen in de vijf regio's. De meldpuntcoördinatoren
hebben namelijk geconstateerd dat zij wel inzicht hebben gekregen in de vraagpatronen
maar niet genoeg in het aanbod in hun regio. Hiermee wil men bereiken dat
er bij moeilijk te plaatsen jeugdigen meer gebruik gemaakt wordt van de aanwezige
kennis in orthopedagogische centra en dat er meer aan netwerkvorming gedaan
wordt.6.3 Beleidsvoornemens6.3.1 Plan van aanpak wachtlijsten 2000, 2001 en 2002Een wachtlijst is het verschil tussen de geïndiceerde zorgvraag en
het beschikbare zorgaanbod. Al tijdens de vorige kabinetsperiode ontstond
het inzicht dat de vraag en het aanbod niet op elkaar waren afgestemd. In
de jaren 1997 en 1998 is een begin gemaakt met het aanpakken van de wachtlijsten.
Voor het doeltreffend en doelmatig kunnen aanpakken van de wachtlijsten is
gedegen beleidsonderbouwende informatie nodig, in dit geval voldoende gegevens
over de zorgvraag en het zorgaanbod. Vooruitlopend op het beschikbaar hebben
van deze gegevens is destijds bescheiden geïnvesteerd in het uitbreiden
van capaciteit. In de periode 1995–1998 zijn ongeveer 3000 intramurale
en semimurale plaatsen in de gehandicaptenzorg gecreëerd. Daarnaast zijn
1400 gehandicapten zelfstandig gaan wonen. Na een toename van de wachtlijsten
in 1995–1997 is door de intensiveringen een trendbreuk tot stand gebracht:
de stijging van het aantal wachtenden verdween, het aantal wachtenden bleef
gelijk maar wel op een hoog niveau. Behalve met het uitbreiden van capaciteit is in de periode 1997/1998 ook
een begin gemaakt met het op orde brengen van de registraties in de gehandicaptenzorg.
De registratie van de zorgvraag werd in het Zorgregistratiesysteem (ZRS) op
landelijk niveau vormgegeven. Het ZRS registreert de actuele zorgvraag. Om
zicht te krijgen op de ontwikkeling van de zorgvraag op de middellange termijn
is het RIVM verzocht een model te ontwikkelen waarmee een projectie voor de
toekomst zou kunnen worden gemaakt.Eind 1999 verscheen het RIVM-rapport met daarin de projectie voor de toekomstige
ontwikkelingen rond de zorgvraag. Deze projectie gaf aan dat de wachtlijst
aanzienlijk zal oplopen. Deze groei van de wachtlijsten wordt veroorzaakt
door onder meer de toegenomen levensverwachting van gehandicapten (vergrijzing)
en de mede daardoor toenemende zorgzwaarte.Behalve de kwantiteit van de zorgvraag blijkt ook de inhoud, de kwaliteit
van de zorgvraag te veranderen. Mensen met een handicap willen minder afhankelijk
zijn van zorgaanbieders/instellingen en andere dienstverleners. Gehandicapten
willen de vrijheid hebben om zelf te beslissen over de inrichting van hun
bestaan.Aan de hand van deze nieuwe, voldoende gekwantificeerde en onderbouwde
inzichten, heeft het kabinet besloten met ingang van 2000 ruimte te bieden
om de ontwikkelingen van de oplopende wachtlijsten en de veranderende zorgvraag
in samenhang aan te pakken. Met de meerjarenafsprakenpartijen is een set van
gemeenschappelijke uitgangspunten opgesteld voor de aanpak van de wachtlijsten.
Deze set van uitgangspunten is vertaald in het plan van aanpak Wachtlijsten
dat op 12 mei 2000 aan de Tweede Kamer is gezonden.Het plan van aanpak Wachtlijsten bevat twee kerndoelstellingen: het uitbreiden
van het volume van zorgaanbod zodat zorgvragers kunnen krijgen waarop zij
recht hebben en het stimuleren van de omslag in de sector naar een vernieuwing
van de zorg die aansluit op de veranderde zorgvraag.De uitbreiding van zorglevering wordt niet langer gestuurd door het aanbod
maar juist vanuit de vraag. Het plan bevat daarvoor heldere procedures. Eerst
vindt er hulpvraagverduidelijking plaats zodat de zorgvraag precies in beeld
komt. Een zorgaanbieder vertaalt deze zorgvragen in een daarbij passend aanbod.
De verzekeraar toetst dit aanbod. Per cliënt wordt dan een persoonsvolgend
budget toegekend. Dit is vooralsnog niet een daadwerkelijk persoonsvolgend
budget maar het deel van het instellingsbudget dat aan de cliënt is toegerekend.
Er vindt niet langer uitbreiding plaats door meer gebouwen te exploiteren,
maar juist door het toekennen van een budget aan een cliënt. Dit budget
wordt door de instelling beheerd. Niettemin is dit een eerste en concrete
stap in de richting van vraaggestuurde levering en bekostiging (zie paragraaf 6.3.6).
Het is belangrijk om aan te geven dat dus niet alleen gestuurd wordt op het
uitbreiden van capaciteit maar op het leveren van zorg die past bij de zorgvraag.Boven de reeds in het Regeerakkoord afgesproken kaders heeft het kabinet
additioneel middelen ter beschikking gesteld om de wachtlijsten aan te pakken.
Op grond van een raming van de mogelijkheden in 2000 extra productie te leveren
is ƒ 50 mln extra beschikbaar gesteld. Voor 2001 is het budgettaire
kader verhoogd met ƒ 200 mln. Deze verhoging bestaat uit het vervroegen
van de vrije ruimte 2002 (ƒ 85 mln) en een uitbreiding van het
budgettair kader met ƒ 115 mln structureel (aanvullend op de nog
vrije intensiveringsmiddelen van het Regeerakkoord). Als het tempo waarin
de uitbreiding van capaciteit plaatsvindt, daartoe aanleiding geeft zal
deze raming in 2001 worden herzien. De raming voor 2002 zal in de Zorgnota
voor dat jaar worden opgenomen.6.3.2 Kwaliteitsontwikkeling6.3.2.1 Advies specifieke doelgroepenNaar aanleiding van overleg met de meerjarenafspraken-partners is in opdracht
van VWS een 'kwartiermaker' specifieke groepen aangesteld om te adviseren
over het te voeren beleid voor cliënten met bijzondere dan wel gespecialiseerde
zorgvragen. Dit betreft in het bijzonder de besteding van de ƒ 9
mln uit het Voorjaarsakkoord 1999 voor het jaar 2000 en latere jaren voor
bijzondere groepen. Van dit bedrag is overigens met ingang van 2000 ƒ 3
mln beschikbaar gesteld voor MFC's (toeslag van ƒ 58 000,–
op (52) bestaande plaatsen). Het advies betreft dan ook de resterende ƒ 6
mln.Eind maart 2000 heeft de kwartiermaker advies uitgebracht. Het advies
is met name gericht op het scheppen van voorwaarden voor een infrastructuur
die dienstbaar is aan het verzamelen en verspreiden van deskundigheid. Via
een uitbreiding van de taken van de consultenteams zullen enkele expertisecentra
worden vormgegeven.In paragraaf 6.3.6. is het omvormen van de bekostigingssystematiek
in de gehandicaptenzorg toegelicht. Het is de bedoeling om financiering naar
zorgzwaarte te introduceren. Zodra hiervan sprake is, zullen de specifieke
doelgroepen worden gefinancierd conform hun zorgzwaarte.Midden 2000 is gestart met het uitvoeren van de zogenoemde pilots autistenzorg.
Daarvoor is ƒ 1,5 mln uitgetrokken. De bedoeling hiervan is inzichtelijk
te maken welke accenten er binnen de zorg gelegd moeten worden om mensen met
autisme adequaat zorg te kunnen verlenen. Dat wil zeggen dat telkens de individuele
persoon met autisme als vertrekpunt wordt gekozen en het streven erop gericht
is te komen tot een flexibilisering op basis waarvan individueel maatwerk
geleverd wordt.Uit de door Prismant uitgevoerde evaluatie van het functioneren van de
hersenletselteams kwam naar voren dat de teams een belangrijke bijdrage leveren
aan de zorg voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel. Daarom wordt de
subsidiëring van de teams voorlopig voortgezet.6.3.2.2 Auditief gehandicaptenAan het College voor zorgverzekeringen (CVZ) is verzocht advies uit te
brengen over het herstructureren van de zorg voor auditief en/of communicatief
gehandicapten. Dat is gevraagd in verband met de inhoud van de aanspraak en
de als ontoereikend ervaren spreiding van de voorzieningen.De advisering bestaat uit twee delen. In het eerste advies, dat is uitgebracht
in juni 1999, zijn de zorgonderdelen omschreven die wenselijk zijn in een
nieuwe verstrekking. Het tweede advies heeft betrekking op de vraag op welke
wijze een geïntegreerd hulpaanbod bestuurlijk-organisatorisch vorm kan
worden gegeven. Het uitgangspunt daarbij is dat de zorg voor auditief en/of
communicatief gehandicapten zodanig wordt georganiseerd dat de diverse zorgonderdelen
zo goed mogelijk gespreid, toegankelijk en bereikbaar zijn voor verzekerden.Het CVZ heeft het tweede advies in de loop van juni 2000 aan het ministerie
aangeboden. Op beide adviezen wordt een reactie opgesteld. Gepland is in de
loop van 2001 in overleg met het CVZ en de zorgaanbieders zodanige maatregelen
te nemen dat aan de uitgangspunten van beide adviezen, namelijkhet
zorgaanbod en een evenwichtige spreiding van dit zorgaanbod, recht kan worden
gedaan.6.3.2.3 Begeleidersvoorziening doofblindenMet de begeleidersvoorziening doofblinden wordt beoogd dat doofblinde
mensen in staat zijn om meer dan nu het geval is zelfstandig te participeren
in de samenleving met behulp van ambulante zorg. Het CVZ heeft in 2000 het
Besluit College voor Zorgverzekeringen subsidiëring begeleiding doofblinden
2000 vastgesteld. Doofblinde mensen komen op grond van deze regeling in aanmerking
voor maximaal 208 uur begeleiding per jaar. In het Najaarsakkoord Gehandicaptenzorg
is met ingang van 1999 ƒ 2,5 mln uitgetrokken voor deze begeleidersvoorziening
voor doofblinden. Van dit bedrag is ƒ 2,3 mln bestemd voor het
uitvoeren van de begeleidersvoorziening en ƒ 0,2 mln voor het
evaluatieonderzoek.6.3.2.4 LVG-zorgIn de periode 2000 en volgende jaren heeft het kabinet via het plan van
aanpak Wachtlijsten ruimte gegeven voor het aanpakken van de wachtlijsten
in de gehandicaptenzorg, waaronder de zorg voor LVG-jeugdigen. Hiermee kan
een impuls worden gegeven aan het verbeteren van de situatie van deze jeugdigen.
De verantwoordelijkheid voor het daadwerkelijk inzetten van de beschikbare
middelen is bij de verantwoordelijke instanties in de regio's neergelegd.In 2001 wordt de uitvoering van het regeringsstandpunt over LVG-jeugdigen
met psychiatrische problemen (MFC-vorming) voortgezet. Dan zal de concrete
behoefte aan specifieke zorg voor deze doelgroep in kaart zijn gebracht. Nieuwe
plannen kunnen op basis daarvan ingediend worden en de huidige plannen kunnen
daaraan worden getoetst.De subsidieregeling voor de meldpunten wordt met een jaar verlengd. De
meldpunten zullen aansluiting moeten vinden met het traject dat (nog in 2000)
in gang wordt gezet inzake het Bureau Jeugdzorg (BJZ). In het kader van de
nieuwe Wet op de jeugdzorg wordt de toegang tot de LVG-zorg immers via de
BJZ gerealiseerd. Hiertoe wordt in nauwe samenwerking met het veld een aantal
pilotprojecten opgezet en uitgevoerd. Afstemming met het Landelijk Centrum
Indicatiestelling gehandicaptenzorg (LCIG) is noodzakelijk. De pilots moeten
midden 2001 resultaat hebben opgeleverd.Families First wordt verankerd en verder verspreid met het doel om uiteindelijk
een landelijk dekkend aanbod van zestien projecten te krijgen. De resultaten
zijn positief en geconcludeerd kan worden dat er sprake is van een geslaagd
experiment. Uit de eerste resultaten van het evaluatieonderzoek blijkt dat
Families First een zinvolle aanvulling is op het bestaande aanbod. De methodiek
sluit goed aan bij de doelgroep. Ouders blijken tevreden over de geboden hulp
en geven aan meer inzicht gekregen te hebben in hoe ze met de problematiek
van hun kind kunnen omgaan. Met het project is ook de beoogde doelgroep bereikt:
wat betreft leeftijd, IQ, aard en complexiteit van de problematiek komt de
groep die Families First heeft gekregen sterk overeen met de doelgroep die
in een orthopedagogisch centrum wordt opgenomen. Daarnaast lijkt de problematiek
sterk op die van kinderen die door Families First in de jeugdzorg zijn geholpen.
Het overgrote deel van de door Families First behandelde LVG-jeugdigen blijkt
zes maanden na het afronden van de hulp nog thuis te wonen.Er zijn inmiddels voorbereidingen getroffen zodat met ingang van 2001
een subsidieregeling van het CVZ voor Families First in de LVG-zorg van kracht
kan worden. Ook de ondersteuning van bestaande en nieuwe teams en een vorm
van evaluatieonderzoek maken deel uit van het vervolgtraject. 6.3.3 Persoonsgebonden budgetVoor de uitvoering van de regeling College voor zorgverzekeringen subsidiëring
persoonsgebonden budget 2000 is voor de sector verstandelijk gehandicapten
(VG) regulier een bedrag van ƒ 124,5 mln op kasbasis geraamd.
Het PGB verstandelijk gehandicapten speelt een belangrijke rol bij de aanpak
van de wachtlijsten in de gehandicaptenzorg. Zie voor een toelichting op de
aanpak van de wachtlijsten § 6.3.1. Om deze reden is het genoemde
bedrag niet het maximum tot waartoe in 2000 PGB's kunnen worden toegekend;
uit de extra intensivering voor de aanpak van de wachtlijsten in de gehandicaptenzorg
zijn middelen aan te wenden om PGB's toe te kennen en zo mensen die nu nog
op de wachtlijst staan van zorg te voorzien.De onderuitputting van de PGB-regeling is sinds 1996 procentueel met meer
dan de helft teruggedrongen. Met de toename van de uitputting van het beschikbare
budget in combinatie met de volumegroei is een aanzienlijk groter bereik gerealiseerd.De systematiek waarmee het PGB wordt uitgevoerd, staat een 100% uitputting
van het budget in de weg Een belangrijke maatregel die genomen is om de onderuitputting
terug te dringen is het toestaan van het aangaan van verplichtingen tot 110%.
Omdat de ervaring leert dat budgethouders uiteindelijk een bestedingpercentage
realiseren van onder de 85%, is het zeer verantwoord dat zorgkantoren vasthouden
aan een toekenningspercentage van 110%. Naast deze maatregel zijn er tevens
andere maatregelen aangekondigd (TK, 1999/2000, 25 657 en 26 801,
nr. 14) om de onderuitputting terug te dringen. Zo kunnen budgethouders vanaf 2001
een gedeelte van hun budget meenemen naar het jaar daarop en is het CVZ gevraagd
viermaandelijkse effectrapportages uit te brengen over de uitvoering van de
PGB-regeling door zorgkantoren. Per zorgkantoor zal een gericht plan van aanpak
opgezet worden voor nadere acties tegen onderuitputting. Daarnaast wordt het
mogelijk gemaakt om gelden van de ene regio naar de andere regio over te hevelen
wanneer blijkt dat onvoldoende budgetten worden toegekend als gevolg van onvoldoende
vraag naar PGB.Voor experimenten PGB voor lichamelijk gehandicapten is ƒ 4,3
mln in 2000 beschikbaar. Medio 2000 zal gestart worden met deze experimenten,
waarmee uitvoering gegeven wordt aan de uitbreiding van het PGB naar andere
(deel)sectoren.Zoals is aangegeven in het kabinetsstandpunt op het MDW II-rapport 'De
ontvoogding van de AWBZ' zal voortvarend verder worden gewerkt aan het in
alle sectoren van de AWBZ realiseren van de technische voorwaarden die nodig
zijn voor een brede toepassing van een PGB of een Persoonsvolgend budget (PVB).
De hieraan gekoppelde voorwaarden hebben betrekking op het helder omschrijven
van de te onderscheiden zorgproducten met bijbehorende prijzen en het opzetten
van daaraan gekoppelde cliëntenregistraties. Voorlopig blijft het PGB
een subsidieregeling.6.3.4 Flexibilisering zorgaanspraken lichamelijk gehandicaptenIn een brief van 30 november 1998 is het CVZ verzocht de Regeling Ziekenfondsraad
substitutie zorg voor lichamelijk en zintuiglijk gehandicapten 1998 te verlengen
naar 1999. Ook is het CVZ toen gevraagd een uitvoeringstoets uit te brengen
over de flexibilisering van de AWBZ-aanspraken binnen het zorgcircuit voor
ernstig lichamelijk gehandicapten. De uitvoeringstoets zou niet alleen de
flexibilisering van de aanspraken dagverblijf en gezinsvervangende tehuis
voor lichamelijk gehandicapten moeten betreffen, maar ook de
afdelingen voor jongeren in verpleeghuizen, de grote woonvormen, het Dorp,
de Fokuswoningen en de voorzieningen voor logeeropvang respectievelijk de
ambulante zorg.Doelstelling van de uitvoeringstoets was het verbeteren van de onderlinge
samenhang tussen deze voorzieningen en bevorderen van een zekere mate van
onderlinge substitutie.Inmiddels heeft VWS het rapport van het College ontvangen. Bezien wordt
hoe uiteindelijk de bedoelde flexibilisering kan worden gerealiseerd in samenhang
met die van de sector verpleging en verzorging.6.3.5 IndicatiestellingDe indicatiestelling voor de gehandicaptenzorg wordt door een wijziging
van het Zorgindicatiebesluit met ingang van 1 januari 2002 formeel de taak
van de regionale indicatieorganen. Die worden zo nodig ondersteund door regionale
teams met specifieke deskundigheid op de terreinen van de gehandicaptenzorg.
De toegang tot de indicatiestelling in de gehandicaptensector wordt dan verlegd
naar het Regionale indicatieorgaan. Dat zal weer worden ondersteund door de
regionale LCIG-teams met specifieke deskundigheid op de terreinen van de gehandicaptenzorg.
Over de integratie van de functie van de regionale adviesteams in het indicatieproces
bestaat overeenstemming tussen de Landelijke Vereniging van Indicatieorganen
(LVIO) en het in september 1999 opgerichte Landelijk Centrum Indicatiestelling
Gehandicaptenzorg (LCIG).Het kabinet heeft besloten geld te reserveren voor de toenemende beheerskosten
van indicatiestelling (zie paragraaf 7.3.2).6.3.6 Vraagsturing: bekostiging en zorgzwaarte/ketenbenaderingOp basis van hulpvraagverduidelijking zal vanaf 2001 professionele
indicatiestelling plaatsvinden waarbij rekening wordt gehouden met urgentie.
Instrumentele hulpmiddelen hierbij zijn bekostigingscategorieën naar
zorgzwaarte. Vervolgens vindt zorgtoewijzing plaats door de zorgkantoren.
Deze aanpak zal moeten leiden tot de reductie van de wachtlijsten. Op 12 mei
2000 is het plan van aanpak wachtlijsten gehandicaptenzorg aan de Tweede Kamer
gezonden.Een onderdeel van de aanpak van de wachtlijsten is het aansluiting vinden
bij de maatschappelijke ontwikkelingen die leiden tot een gewijzigde zorgvraag.
Die is voor een deel ontstaan als gevolg van schaarste. Maar ook door het
vermaatschappelijken van de zorg willen gehandicapten meer mogelijkheden om
sturing te hebben op hun leven. Het tastbaarst kan dat door de bekostiging
van de gehandicaptenzorg daarop aan te passen. Daarvoor worden momenteel in
de gehandicaptenzorg (samen met de meerjarenafsprakenpartijen), stappen gezet.
De eerste belangrijke stap was het verschijnen van het rapport 'Vraaggestuurde
dienstverlening aan mensen met een verstandelijke handicap'. Dit rapport heb
ik in april 1999 naar de kamer gezonden.Het rapport gaf belangrijke bouwstenen om te komen tot vraaggestuurde
levering en bekostiging in de gehandicaptenzorg. Het doel daarvan is dat uit
de indicatiestelling, de toegang tot de AWBZ, een budget per cliënt voortvloeit
dat past bij zijn vraag aan zorg. Dit budget wordt dan aan de cliënt
toegekend die daarmee de zorg kan inkopen die het beste past bij zijn zorgvraag.
De toekenning van het budget aan de cliënt zal hetzij rechtstreeks, hetzij
via het instellingsbudget plaatsvinden. De zorg die de cliënt daarmee
inkoopt, zal uitgedrukt zijn in zorgproducten. Deze zorgproducten zijn geprijsd
en aan de hand daarvan worden de zorgaanbieders bekostigd. Hiermee krijgt
vraagsturing een forse impuls; het budget behoort bij de cliënt
en deze kan kiezen bij welke aanbieder van zorg hij inkoopt.Voordat het systeem zoals hiervoor beschreven toegepast kan worden zal
nog aan enkele voorwaarden moeten worden voldaan. Het hiervoor genoemde rapport
bevat waardevolle bouwstenen die echter nadere concretisering behoeven. Het
rapport betreft bovendien alleen de verstandelijk gehandicapten sector terwijl
ook de sectoren voor lichamelijk gehandicapten en zintuiglijk gehandicapten
moeten worden meegenomen. Ook de SPD's zullen een plaats moeten hebben in
dit systeem. Deze nadere concretiseringen worden momenteel onderzocht. De
planning is dat deze onderzoeken in september/oktober van dit jaar zullen
zijn afgerond. Het CTG zal de effecten voor het macrobudget moeten doorrekenen
zodat ook daarover gedegen besluitvorming kan plaatsvinden.De planning is dat in 2001 een vorm van schaduwdraaien zal plaatsvinden
waarbij ondervonden kan worden welke eventuele problemen opgelost moeten worden
bij de implementatie. Directe implementatie is onmogelijk om de volgende redenen:• er moet gelegenheid zijn om 'kinderziektes' in de nieuwe systematiek
te ontdekken en te verhelpen;• instellingen moeten de gelegenheid hebben ervaring op te doen met
de nieuwe systematiek, bijvoorbeeld door hun managementstijl erop aan te passen,
het personeel te laten wennen, administraties aan te passen,daarmee te leren
werken enzovoort.Indien mogelijk zal nog deze kabinetsperiode, in 2002, tot daadwerkelijke
implementatie over worden gegaan. De planning is de Tweede Kamer door middel
van een wat uitgebreidere notitie zal informeren.6.3.7 Informatievoorziening ZRS/RIVMHet Zorgregistratiesysteem (ZRS) is de wachtlijstregistratie in de verstandelijk-gehandicaptensector.
Om het functioneren van de registratie te verbeteren zal de registratie per
1 januari 2001 onder verantwoordelijkheid van de zorgkantoren worden gebracht.
Ter voorbereiding van deze stap is per 1 juli 1999 het CVZ Landelijk Houder
ZRS geworden. Ook de overige sectoren van de gehandicaptenzorg, die van de
lichamelijk en de zintuiglijk gehandicapten, zullen in het ZRS worden geïntegreerd.Om meer inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de wachtlijsten in de
gehandicaptensector heeft het RIVM op verzoek van het ministerie VWS een model
ontwikkeld op basis van de ZRS-gegevens. Het RIVM concludeerde dat de komende
jaren door de sterke vergrijzing in de gehandicaptensector rekening moet worden
gehouden met extra druk op de wachtlijst voor ondersteund wonen. Het model
van het RIVM zal de komende jaren verder worden ontwikkeld tot een algemeen
model voor de gehandicaptenzorg. Daartoe zijn het RIVM en het SCP een samenwerking
aangegaan.6.3.8 BenchmarkingIn de meerjarenafspraken gehandicaptenzorg zijn concrete afspraken gemaakt
over het omgaan met benchmarking in de sector. Daarbij is 2000 gereserveerd
voor modelontwikkeling; in 2001 en 2002 zal benchmarking gefaseerd in de gehandicaptenzorg
worden ingevoerd. In verband met het invoeren van een productgerelateerde
bekostiging in de gehandicaptenzorg en de nog door te voeren aanpassingen
in de administraties van de zorgaanbieders is een volledige benchmark over
alle sectoren van de gehandicaptenzorg (verstandelijk gehandicapten, lichamelijk
gehandicapten en zintuiglijk gehandicapten) pas in 2003 mogelijk. Vanaf 2001
wordt sectorbreed een benchmark uitgevoerd voor die aspecten
van het model (kwaliteit, personeel) waar dit mogelijk is.Eind 1999 is begonnen met het ontwikkelen van een benchmarkmodel. Dat
heeft in mei 2000 geresulteerd in een benchmarkmodel dat in de gehandicaptensector
breed wordt gedragen. In de loop van 2000 zal het model nader geoperationaliseerd
worden zodat daadwerkelijk in 2001 met benchmarking kan worden begonnen. Ook
zal het model geschikt gemaakt worden voor de SPD's.6.3.9 Woonzorgstimulering en transformatie infrastructuurBij Transformatie Infrastructuur zijn twee thema's van belang:• de relatie tussen eigen bijdrage in de AWBZ en de cliënt die
zelf huur betaalt;• het via de WVG financieren van het aanpassen van de woning.In 2000 is een begin gemaakt met de AMvB die kleinschalig wonen voor gehandicapten
voor een deel buiten de WZV plaatst. Deze ontwikkeling past binnen het voorstel
Wet Exploitatie Zorgvoorzieningen en is gebaseerd op de ervaring met het realiseren
van kleinschalige initiatieven met het scheiden van wonen en zorg.Woonzorgarrangementen in de gehandicaptenzorg zullen meer en meer via
de scheiding van wonen en zorg tot stand komen. In dat geval heeft de cliënt
een huurcontract, bij voorkeur bij een niet-zorginstelling. Financiering van
de zorg blijft plaatsvinden ten laste van de AWBZ. De cliënt ontvangt
bovendien huursubsidie. Aanpassing van de gehuurde woning komt ten laste van
de WVG.In het Regeerakkoord (TK 1997/98, 26 024, nr. 10) is aangekondigd
dat de mogelijkheden van een woonzorgstimuleringsfonds worden onderzocht.
De regeling beoogt een bijdrage te leveren aan een goede samenhang tussen
wonen, zorg en dienstverlening voor verschillende doelgroepen in de samenleving
door het stimuleren van:– meer diversiteit van woonzorgcombinaties;– vernieuwende initiatieven om aan de extra vraag (vanwege extramuralisering
en demografische ontwikkelingen) te kunnen voldoen;– het verbeteren van de samenwerking tussen de betrokkenen: vragers
en aanbieders zowel vanuit de zorg als vanuit het wonen.Hiermee kunnen activiteiten op het snijvlak van wonen, zorg en dienstverlening
worden ondersteund. Hierover is op 20 december 1999 een schrijven aan de Tweede
Kamer gezonden (TK 1999/2000, 24 333, nr. 46). Het Kabinet heeft besloten
met dit doel in 2000 een woonzorgstimulerings-(subsidie)regeling vast te stellen.
De subsidie kan worden aangevraagd voor:• de kosten van het voorbereiden en ontwikkelen van een project;• rechtstreeks aan een project toe te rekenen kosten als deze hoger
zijn dan de normale kosten en er sprake is van investeringen in woningen en
gebouwen;• de kosten van kennisverzameling en kennisoverdracht inzake projecten.De subsidie kan worden aangevraagd door of namens samenwerkende niet-winst
beogende instellingen op het terrein van wonen en zorg. Het is niet zo dat
het gehele aangemelde project ten laste van de regeling wordt gefinancierd;
de doelstelling is dat de instelling zelf ook een deel van de projectkosten
draagt. De woonzorgstimuleringsregeling draagt bij aan de realisering van
initiatieven met scheiden van wonen en zorg. 6.3.10 WerkdrukOnderzoek in de gehandicaptenzorg en een verdiepingsstudie in het kader
van het brancherapport Curatieve Somatische Zorg hebben uitgewezen dat de
ontwikkeling van de werkdruk als subjectief begrip op macroniveau niet of
nauwelijks te meten is. Daarom is het voornemen om in plaats daarvan te trachten
het objectievere begrip 'werklast' in kaart te brengen. Werklast is de verhouding
tussen de productie en de personele inzet. In principe is besloten een dergelijk
werklastonderzoek, waarbij gebruik gemaakt wordt van nu beschikbare registraties,
bij vier sectoren uit te laten voeren. Naar verwachting zullen de resultaten
in oktober 2000 bekend zijn. Cijfers over de ontwikkeling van de werklast
kunnen, samen met bijvoorbeeld gegevens over ziekteverzuim en verloop, meer
inzicht geven in de werkdruk bij een bepaalde sector.Het kabinet heeft besloten om ƒ 35 mln voor het jaar 2000
beschikbaar te stellen om de werkdruk in de gehandicaptensector aan te pakken.
Voor de jaren 2001 en verder zal in overleg met de meerjarenpartijen een structurele
uitwerking gegeven worden aan deze werkdrukverlaging. Hiermee wordt uitvoering
gegeven aan (een onderdeel van) het amendement van de leden Lambrechts en
Oudkerk.Zie voor werkdruk ook hoofdstuk 9, arbeidsmarktbeleid. HOOFDSTUK 7 VERPLEGING, VERZORGING EN OUDERENIn dit hoofdstuk staat de stand van zaken in de sector
verpleging en verzorging centraal. In paragraaf 7.1 wordt ingegaan op
de hoofddoelstelling van het beleid en wordt deze verder uitgewerkt. Daarnaast
staan de kerncijfers in deze paragraaf. In paragraaf 7.2 vindt u de resultaten
van het reeds vastgestelde beleid en in paragraaf 7.3 ten slotte de voorgenomen
stappen voor de verdere ontwikkeling in de sector.7.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidDe hoofddoelstelling van het beleid in de sector verpleging en verzorging
(V&V) is het stimuleren en faciliteren van een samenhangend, vraaggestuurd
zorgaanbod. De zorgvragers ondervinden daardoor minder belemmeringen dan voorheen
om hun in hun zorgbehoefte te voorzien. Dit streven naar meer op maat gerichte
zorg leidt zowel lokaal als landelijk tot een belangrijke ontwikkeling.Op lokaal niveau uit zich dit in toenemende samenwerking, niet alleen
tussen de verpleeghuizen, verzorgingshuizen en thuiszorginstellingen maar
ook tussen de V&V-sector en de ziekenhuis- en GGZ-sector. Er worden veel
initiatieven gestart op het snijvlak van de V&V en de GGZ, die door VWS
zijn ondersteund door ƒ 20 mln aan extra middelen, die hiervoor
specifiek bestemd waren. De subsidieregeling Zorg op Maat vervalt per 1 januari
2001. De zorg die daaruit bekostigd wordt, is vanaf dat tijdstip onderdeel
van de geflexibiliseerde aanspraken en zal via de reguliere kanalen worden
bekostigd.Per 1 januari 2000 is Arcares, een brancheorganisatie voor verpleeg- en
verzorgingshuizen, totstandgekomen. Arcares is het resultaat van de fusie
tussen de Nederlandse Vereniging van Verpleeghuiszorg (NVVZ) en de Woonzorg
Federatie (WZF).In het Regeerakkoord heeft het plan van aanpak van wachtlijsten prioriteit.
De gerechtelijke uitspraken inzake de zorgplicht van de zorgkantoren krachtens
de AWBZ hebben geleid tot een versnelling in het beleid. Verbetering van de
informatie over de wachtlijsten geeft een basis om tot een effectieve aanpak
te komen. Een doelgerichte aanpak van de wachtlijsten is in samenwerking met
de regio's ontwikkeld.Naast het flexibiliseren van de zorgproducten en de aanpak van de wachtlijsten
is ook de werkdruk een belangrijk thema. Ouderen wonen uit eigen keuze, maar
ook door het bestaan van wachttijden, langer thuis zodat pas bij een hogere
zorgbehoefte intramurale opname aan de orde komt. Deze ontwikkeling leidt
zowel binnen de thuiszorg als binnen de intramurale instellingen tot een hogere
zorgzwaarte. Dit heeft als gevolg dat de werkdruk in de sector V&V in
het algemeen als hoog wordt ervaren. Een gericht beleid van meer handen aan
het bed is in gang gezet.Het kabinetsbeleid is erop gericht beide aspecten, volume en werkdruk,
in samenhang aan te pakken. Op basis van het Regeerakkoord is in totaal ƒ 2
mld beschikbaar, waarvan ƒ 1,3 mld voor volume en ƒ 0,75
mld voor werkdruk. In 2001–2002 is op basis van het Regeerakkoord jaarlijks ƒ 505
mln beschikbaar. In het kader van het versneld wegwerken van de wachtlijsten
kan in de jaren 2000 en 2001 ƒ 130 mln van de groei uit latere
jaren worden ingezet voor het versneld realiseren van capaciteitsgroei. De bezettingsgraad bij de verpleeghuizen is 97,4% en de bezettingsgraad
bij de verzorgingshuizen is 97,2%.De zorg komt ten goede aan ruim een half miljoen personen, waarvan de
meeste ouder zijn dan 75 jaar. De intramurale zorg komt voornamelijk ten goede
aan personen die ouder zijn dan 80 jaar. Ongeveer de helft van de personen
van 90 jaar en ouder verblijft in een verpleeghuis of verzorgingshuis.De meeste ouderen ontvangen echter zorg in de thuissituatie. De thuiszorgorganisaties
en in toenemende mate de verzorgingshuizen en verpleeghuizen dragen hieraan
bij.Naast bovengenoemde intramurale capaciteit wordt ook veel inzet gepleegd
op de extramurale verpleeg- en verzorgingshuiszorg. Dit is echter niet in
'aantallen plaatsen' uit te drukken.In bovenstaande tabel zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende
sectoren op het terrein van de verzorging, verpleging en de ouderen. In deze
kaders zijn tevens de maatregelen en intensiveringsruimte verwerkt, voor zover
de verdeling daarvan in de meerjarenafspraken is overeengekomen. De resterende,
op de Aanvullende Post gereserveerde, groeiruimte is onderaan de tabel apart
weergegeven.Bij de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden,
dat voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt
is, terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden
toegevoegd. Voor de jaren nà 2002 is bovendien nog geen groeiruimte
toegewezen.7.2 Evaluatie7.2.1 IndicatiestellingSinds 1 januari 1999 wordt de indicatiestelling voor de sector V&V
volledig uitgevoerd door de regionale indicatieorganen. Zo'n tachtig indicatieorganen
beoordelen de zorgvragen op dit terrein. Ze doen dat aan de hand van de door
het Breed Indicatie Overleg ontwikkelde formulieren. In februari 2000 is een
start gemaakt met de evaluatie van het Zorgindicatiebesluit. Dat onderzoek
zal in augustus 2001 zijn afgerond; een tussenrapportage is eind september
2000 voorzien.Behalve op het verbreden van het werkterrein van de indicatieorganen naar
de gehandicaptensector en geestelijke gezondheidszorg zullen de inspanningen
zich de komende tijd vooral richten op de verdere professionalisering en kwaliteitsverbetering
van de indicatiestelling en de positionering van de indicatieorganen als startpunt
in de keten indicatiestelling-zorgtoewijzing-zorgverlening. Met de brief van 2 mei 2000 is de Tweede Kamer op de hoogte gebracht van
de ontwikkelingen op het terrein van indicatiestelling.7.2.2 Persoonsgebonden budget (PGB)Voor een PGBVV bestonden aan het begin van het jaar 1999 aanzienlijke
wachtlijsten. In 1999 kende de wachtlijst een daling van ruim 4.700 wachtenden
tot ongeveer 1.700 wachtenden. Inmiddels zijn de wachtlijsten nagenoeg verdwenen.
De daling van het aantal wachtenden werd mogelijk door een groei van het macrobudget
tot ƒ 157,66 mln (exclusief loon- en prijsbijstelling).Een nieuwe ontwikkeling was dat de zorgkantoren in 1999 bij de toekenning
van de persoonsgebonden budgetten rekening hebben gehouden met de geïndiceerde
urgentie.Om de uitputting van de budgetten nauwlettend te kunnen blijven volgen,
heeft VWS het CVZ verzocht de uitputting van de budgetten voor het PGB VV
en voor het PGB VG in effectrapportages weer te geven.De beschikbare extra middelen en de verbeterde toekenning hebben het aantal
gebruikers PGBVV aanzienlijk doen toenemen. Ultimo 1999 bedroeg het aantal
budgethouders PGB VV 9.408. Tijdens het eerste kwartaal van dit jaar is het
aantal budgethouders volgens cijfers van de SVB toegenomen met ruim 2.000
personen.7.2.3 Nieuwe financiering thuiszorgDe beleidsregels van het College tarieven gezondheidszorg (CTG) voor de
thuiszorg zijn in 2000 op een aantal essentiële punten gewijzigd. Ten
eerste zijn op basis van het eerste benchmarkonderzoek in de sector thuiszorg
de productdefinities aangepast. Door deze aanpassing is een logischer indeling
van de producten ontstaan. Hierdoor is het eenvoudiger geworden om deze producten
te registreren. De administratieve werklast van de uitvoerende medewerkers
is hierdoor afgenomen en de verwerking van deze registratie is eenvoudiger
geworden. Bovendien krijgt de thuiszorgcliënt een beter gespecificeerde
nota voor de eigen bijdrage. Ten tweede zijn de tarieven van de thuiszorgproducten aangepast. Ook hier
is het benchmarkonderzoek een belangrijke informatiebron geweest. Deze aanpassing
is noodzakelijk in het kader van de afbouw van de lumpsum financiering in
de thuiszorg. In 2001 zal de laatste stap in de afbouw van de lumpsum worden
gezet. Dit betekent dat vanaf 2001 de (productie)afspraken tussen thuiszorginstelling
en zorgkantoor het volledige budget aanvaardbare kosten bepalen. De tarieven
voor producten moeten dan een integrale dekking geven voor alle directe en
indirecte kosten. Doordat in 2001 de lumpsum afgebouwd is, kan een één-op-één
relatie worden gelegd tussen extra middelen voor de thuiszorg en de extra
uren zorg. Het is hierdoor zelfs mogelijk geworden om extra middelen gerichter
in te zetten op een of meer producten in de thuiszorg. Met inachtneming van
een beperkte nacalculatiebandbreedte van 2% wordt het resterende deel van
het budget aanvaarbare kosten volledig nagecalculeerd. Voorlopig is in het
kader van de doelmatigheid de normering gelegd op het gemiddelde van de sector.
Over de 'best practice norm' is afgesproken dat deze normering op basis van
de gegevens uit het tweede benchmarkonderzoek wordt vastgesteld.Ten derde is in het kader van de aanpak wachtlijsten ook voor 2000 een
beleidsregel aanvullende productieafspraken van kracht. In deze beleidsregel
is het principe van 'boter bij de vis' opgenomen. Dit betekent dat bij het
maken van afspraken tussen thuiszorginstelling en zorgkantoor een relatie
gelegd moet worden tussen wachtlijst en extra afspraken. Er moet een grote
mate van zekerheid bestaan inzake het realiseren van de afspraak over het
extra aantal uren. Als de uren onverhoopt niet gerealiseerd worden, wordt
alles nagecalculeerd.Met het realiseren van het project Productregistratie is een belangrijke
stap gezet naar het verbeteren van de informatievoorziening van en over de
sector. Een verbredende stap naar een bindend programma van eisen voor de
informatievoorziening is gezet. Deze stap heeft betrekking op de inrichting
van de informatievoorziening in de volgende ketens:zorgketen: indicatiestelling → zorgtoewijzing → zorgrealisatie;verantwoordingsketen: productieafspraken → het realiseren van productie;eigen bijdrageketen: het registreren van geleverde zorg → het opleggen
van een eigen bijdrage.De stappen in de tweede helft van 2000 zijn bepalend voor de informatievoorziening
in 2001 en verder. Het maatschappelijke, bestuurlijke en politieke belang
van deze sector brengt met zich mee dat het realiseren van de informatieverbetering
onder grote tijdsdruk staat. Snelheid is dus zeker geboden maar overhaaste
beslissingen zijn om twee redenen niet goed: ze demotiveren en leiden tot
een grote kapitaalvernietiging.De huidige regeling voor Intensieve Thuiszorg (ITZ) wordt gecontinueerd
in 2001. De evaluatie van de ITZ-regeling heeft onvoldoende gegevens opgeleverd
om te besluiten de ITZ-regeling in de aanspraak Algemene Thuiszorg op te nemen.
Een besluit over het blijven voortbestaan van de ITZ-regeling wordt nu volgend
jaar genomen.7.2.4 Modernisering OuderenzorgMet de brief van 26 mei 2000 is de Tweede Kamer geïnformeerd over
de voortgang van de modernisering van de ouderenzorg. Daarbij is met name
ingegaan op de uitwerking van de lijn die al eerder met de Kamer was uitgezet,
namelijk die inzake het onderbrengen van verzorgingshuiszorg onder de AWBZ-aanspraken.
Per 1 januari 2001 zal verzorgingshuiszorg als aanspraak in de AWBZ worden
opgenomen. Dit zal in flexibele vorm gebeuren. Daarnaast wordt per dezelfde
datum de aanspraak op verpleeghuiszorg opnieuw en flexibel omschreven. Omdat
de aanspraak op thuiszorg al geflexibiliseerd was, kent de totale
sector verpleging en verzorging per 1 januari 2001 een flexibel zorgaanbod,
dat overigens nog wel instellingsgebonden is. Uitdrukkelijk geldt dat de stand
van zaken per 1 januari 2001 geen eindstand is, maar een tussenstap op weg
naar een ontschotte AWBZ die meer is toegesneden op de zorgvraag. De komende
jaren zal daarom worden toegewerkt naar één integrale aanspraak
op verpleging en verzorging. Daarbij horen een goede productomschrijving in
combinatie met een integrale kostprijsberekening en financiering op basis
van zorgzwaarte.Behalve aan het omschrijven en flexibiliseren van de aanspraken in de
sector verpleging en verzorging is bij de modernisering de afgelopen tijd
gewerkt aan het totstandkomen van een systeem waarin, parallel aan de verpleeghuizen,
in de bekostiging van de verzorgingshuizen wordt voorzien door de beleidsregels
van het CTG en de productieafspraken met het zorgkantoor. Zowel voor de intramurale
zorg als voor de extramurale zorg worden CTG-beleidsregels ontwikkeld. Ook
wat betreft de capaciteit en bouw van verzorgingshuizen is het wettelijk kader
uitgewerkt. Voorop staat de doelstelling uit het Regeerakkoord wanneer het
gaat om het stimuleren van scheiden van wonen en zorg bij nieuwe of te vernieuwen
voorzieningen. Daarom wordt niet alleen bij het uitbreiden van het zorgvolume
maar ook bij beslissingen over het instandhouden van bestaande capaciteit
telkens de vraag gesteld of scheiden van wonen en zorg aan de orde moet zijn.
Pas als het wonen onlosmakelijk verbonden is met de benodigde zorg, is de
Wet ziekenhuisvoorzieningen van toepassing.De provincies en de vier grote steden konden het toegestane kader tijdens
de periode van de Overgangswet verzorgingshuizen verhogen met het bedrag aan
WBO-reserves waarover zij rechtens beschikten. Deze reserve van ƒ 325
mln geldt voor de periode van vier jaar, 1997–2000. De provincies en
vier grote steden melden jaarlijks aan VWS welk deel van de reserve zij dat
jaar willen aanwenden. Het reguliere zorgkader, dat overeenkomt met het subsidieplafond
voor de Overgangswet verzorgingshuizen, wordt incidenteel met deze bedragen
verhoogd.7.2.5 Najaarsakkoord 1998 en Voorjaarsakkoord 1999Op basis van het Regeerakkoord is binnen de sector V&V een start gemaakt
met de nieuwe bestuurlijke aanpak. Deze aanpak sluit aan bij de gedachte dat
de sector V&V als een zorgketen beschouwd kan worden. In het Najaarsakkoord
1998 zijn veel punten opgenomen die nader uitgewerkt moeten worden en zijn
afspraken gemaakt over de verdeling van een intensivering van ƒ 368,2
mln. Het op 6 juli 1999 getekende Voorjaarsakkoord V&V bestaat uit een
nadere uitwerking van de actiepunten uit het Najaarsakkoord en behelst de
verdeling van de intensiveringsmiddelen, respectievelijk ƒ 651,5
mln in 2000, ƒ 505,1 mln in 2001 en ƒ 505,2 mln in
2002.Met de brief van 13 mei 2000 is de Tweede Kamer geïnformeerd over
de stand van zaken en voortgang in de meerjarenafspraken. Het instrument van
de meerafspraken blijkt goed te werken. Er is meer duidelijkheid gekomen voor
de zorginstellingen ten aanzien van het komende beleid. Het gezamenlijk tot
afspraken komen vergt echter wel grote inzet van alle betrokkenen.7.2.6 Resultaten TaskforceDe taskforce Wachtlijsten is ingesteld om een versnelling in c.q. intensivering
van de aanpak wachtlijsten te realiseren. De taskforce concentreert zich daarbij
op een drietal thema's te weten:• opschoning van de wachtlijsten; • versnelling capaciteitsuitbreiding middels onorthodoxe initiatieven;• extra impuls uniforme wachtlijstregistratie.De taskforce heeft opdracht gegeven een gedetailleerde telling te houden
van de huidige wachtlijsten alsmede de wachtlijstgegevens op te schonen door
middel van een vergelijking met CAK- en GBA-gegevens. Voor het eerst heeft
er een gedetailleerde, eenduidige en volledige telling van de wachtlijstgegevens
plaatsgevonden. Ook zijn daarbij de mensen die twee jaar of langer geleden
waren geïndiceerd, opnieuw geïndiceerd. Hieronder staat een overzicht
van het aantal wachtenden. Om de capaciteit snel uit te kunnen breiden kunnen instellingen onorthodoxe
initiatieven indienen. De respons is groot. Deze initiatieven dienen door
de zorgkantoren in het bestedingsplan 2001 te worden opgenomen en de komende
maanden daadwerkelijk te worden gerealiseerd. In de loop van het volgende
jaar zal blijken of de onorthodoxe methode daadwerkelijk heeft geleid tot
het versneld uitbreiden van de capaciteit. Ook komend jaar kunnen nog onorthodoxe
initiatieven worden ingediend.De extra impuls uniforme wachtlijstregistratie bestaat uit:• een financiële impuls van ƒ 31 mln voor versterking
van de ICT in de care-sector om een goede wachtlijstregistratie te realiseren.
Een projectteam heeft recentelijk bij alle zorgkantoren geïnventariseerd
welke middelen zij daartoe nodig hebben. Door de zorgkantoren wordt er een
plan van aanpak opgesteld dat in het najaar verder wordt geïmplementeerd.
Het afstemmen, implementeren en uniformeren van de registratie voor de gehele
care-sector zal zeker nog een aantal jaren in beslag nemen. Het streven is
begin 2001 de fundering voor een eerste uniforme wachtlijstregistratie in
werking te hebben.• de mogelijkheid de geschoonde wachtlijstgegevens de komende periode
up-to-date te houden en landelijk uniform te registreren. Hiertoe krijgen
alle zorgaanbieders een diskette met een vast stramien voor het registreren
van de wachtenden.7.3 Beleidsvoornemens7.3.1 Inzet middelen 2001 en verdere jarenDe inzet van de intensiveringsmiddelen en de ƒ 130 mln die
bovenop de Regeerakkoordmiddelen beschikbaar is gesteld, zal in 2001 voor
een belangrijk deel via de bestedingsplannen van de zorgkantoren lopen. Uiterlijk
op 1 september 2000 hebben de zorgkantoren deze bestedingsplannen bij VWS
ingeleverd waarna de 'marginale toets' door het departement plaatsvindt. De
ingediende projecten zullen na een positieve toets in de reguliere
procedures van de WTG productie-afspraken en WZV-bouw worden betrokken. In
het kader van het versneld inzetten van capaciteit wordt aandacht besteed
aan deze procedures. De bestedingsplannen worden opgesteld op basis van de
reële behoefte in de regio. Het kabinet gaat er daarbij vanuit dat de
wachtlijstaanpak met de extra middelen voldoende kan worden gefaciliteerd.
De geschoonde wachtlijstgegevens zullen een belangrijke rol spelen bij de
planvorming door de zorgkantoren.Voor wat betreft de bouw leveren de zorgkantoren ook een lange termijn
plan in dat betrekking heeft op de jaren 2001–2006. Op basis hiervan
wordt de zogenaamde bouwprioriteitenlijst vastgesteld. Instellingen die hierop
voorkomen kunnen aldus direct werk maken van het vervolgtraject in de procedure,
het aanvragen van verklaring en/of vergunning.7.3.2 Verdere aanpak wachtlijsten en werkzaamheden
TaskforceDe volgende activiteiten zullen met betrekking tot de aanpak van de wachtlijsten
worden gecontinueerd dan wel geïntensiveerd:• Uitbreiding capaciteit• Registratie• Periodieke opschoning en telling wachtlijsten• Gedragregels omgaan met schaarste• Zorgkantoren faciliteren om wachtlijstbeheer ook daadwerkelijk
uit te voeren• Intensivering arbeidsmarktbeleid• Betere, snellere verantwoording inzet middelenIn 2000 is de mogelijkheid geboden aanvullende productieafspraken te maken
in de regio's op basis van de daadwerkelijk bestaande vraag. Er zijn geen
belemmeringen meer om niet direct tot capaciteitsuitbreiding in de regio's
over te gaan. Dit heeft in de thuiszorg al geleid tot 4 445 827
uren aanvullende productieafspraken in 2000.Ook de wachtlijst van PGB, ongeveer 150 mensen, toont aan dat capaciteitsuitbreiding
een belangrijke factor is in het terugdringen van wachtlijsten. Het faciliteren
van capaciteitsuitbreiding middels aanvullende productieafspraken en onorthodoxe
initiatieven blijft dan ook hoge prioriteit hebben. Onorthodox in de zin dat
de procedures waarmogelijk zo veel mogelijk worden bekort en initiatieven
zo min mogelijk worden vertraagd door wringende wet- en regelgeving.Behoudens de aanvullende productieafspraken zullen de zorgkantoren wederom
bestedingsplannen opstellen voor 2001 en bouwplannen tot en met 2006 en op
uiterlijk 1 september 2000 indienen. Om de realisatie van extra capaciteit
ook de komende periode te stimuleren blijft de mogelijkheid om in 2001 net
als in 2000 aanvullende productieafspraken te maken als de bestedingsplannen
niet synchroon lopen met de vraagontwikkeling in een regio. Tevens blijft
de mogelijkheid bestaan onorthodoxe initiatieven te realiseren.Om regio's een goed inzicht te geven in de vraagontwikkeling is er ter
ondersteuning een intensief registratietraject uitgezet, waarover in de volgende
alinea.Het ingezette traject voor een integrale en uniforme wachtlijstregistratie
zal worden voortgezet. In eerste instantie heeft dit al plaatsgevonden door
alle zorgaanbieders en zorgkantoren een diskette te geven met een basaal wachtlijstregistratiesysteem,
aansluitend bij registratie die gebruikt is voor de opschoning van de wachtlijsten.
De zorgaanbieders en zorgkantoren zijn gevraagd vanaf heden deze diskette
te gebruiken zodat er sprake is van uniforme registratie door alle betrokken
partijen. Daarnaast is een traject ingezet om tot een daadwerkelijk uniform
en regionaal wachtlijstregistratiesysteem te komen waarbij de verantwoordelijkheid
bij de zorgkantoren komt te liggen. In antwoord op de motie-Van
Vliet (Tweede Kamer, 1999/2000, 26 801, nr. 25) meld ik bij deze dat
landelijk een minimale gegevensset is overeengekomen ten behoeve van de registratie.
De uniformiteit en betrouwbaarheid wordt dus niet bereikt middels het opleggen
van een uniform registratiesysteem, maar door de verplichting gegevens op
basis van de landelijk minimale gegevensset aan te leveren. Deze verplichting
zal nader worden vastgelegd in een ministeriële regeling. Ten behoeve
van landelijke rapportages zullen de zorgkantoren de wachtlijstgegevens periodiek
moeten doorgeleiden naar het College voor Zorgverzekeringen (CVZ), die op
basis van deze gegevens landelijke overzichten genereert. Medio april 2001
zal in de eerste regio's een basis wachtlijstregistratie in werking zijn.Het registratietraject zal op termijn worden uitgebreid naar een integrale,
uniforme care-brede registratie van zorgvraag naar zorgaanbod.De zorgkantoren zullen zo spoedig mogelijk verantwoordelijk worden voor
het wachtlijstbeheer, inclusief de wachtlijstregistratie. Zij worden verantwoordelijk
voor het zowel up-to-date houden als het opschonen van wachtlijsten. Om de
zorgkantoren in deze tak te laten groeien zijn zij gevraagd in november regionaal
opnieuw een telling te houden van de wachtlijstgegevens. Deze telling heeft
een expliciet regionaal karakter en is gericht op het opbouwen van routine
en vaardigheid bij het tellen en opschonen van wachtlijsten.Een landelijke telling en opschoning zal op 1 maart 2001 worden gehouden.
Vervolgens zal er een half jaarlijks inzicht in de wachtlijstgegevens worden
gevraagd. Met de voor- en najaarsbrief zal de Kamer daar telkens over worden
geïnformeerd.Dit najaar zullen de MJA-partijen zich uitspreken over een verdere uitwerking
van de ketenbenadering als over landelijke criteria om de urgentie bij de
indicatie vast te stellen. Indien landelijke overeenstemming bestaat over
beide documenten kunnen deze, mogelijk na testen middels pilots, regionaal
worden geïmplementeerd.Om de zorgkantoren in staat te stellen ook daadwerkelijk vorm te geven
aan het wachtlijstbeheer zullen de zorgkantoren worden gefaciliteerd. Om de
toegang tot de zorg te beheersen is professionele en uniforme indicatiestelling
nodig. Voor de verpleeghuizen en verzorgingshuizen geldt dat hiervoor structureel
extra middelen beschikbaar zijn gesteld om zowel het aantal indicaties te
vergroten als de kwaliteit van de indicaties te verbeteren. In 2000 zullen
de extra middelen vooral worden ingezet om de achterstanden in de (her-)indicaties
weg te werken (onder andere indicaties ex. AAW). Daarnaast zal daarmee de
kwaliteit van de bedrijfsvoering, registratie en informatisering alsmede de
kwaliteit van de indicatiestelling worden verbeterd.Bij de aanpak van de wachtlijsten blijkt dat de krapte op de arbeidsmarkt
een groot obstakel is in de aanpak van dit probleem (zie ook hoofdstuk 9 Arbeidsmarktbeleid).Het toekennen van intensiveringsmiddelen in het kader van de aanvullende
productieafspraken is aan een aantal voorwaarden verbonden. Allereerst dient
alle reeds aanwezige productie te zijn ingezet, tevens moeten de reserves
tot een aanvaardbaar niveau worden aangesproken en mag alleen financiering
plaatsvinden als de capaciteit ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd. In overleg
met partijen wordt bezien hoe sneller en op welke wijze inzicht kan worden
gegeven in de daadwerkelijke realisatie van toegekende intensiveringsmiddelen.
Volgend jaar kan de dit jaar gerealiseerde capaciteit dan daadwerkelijk een
rol spelen bij de nieuw te maken productieafspraken. De zogenaamde boter-bij-de-vis-methode. 7.3.3 PGBIn 2001 neemt het budgetvoor PGB verpleging en verzorging ƒ 50,5
mln toe ten opzichte van de beschikbare middelen in het jaar 2000. Bij een
gemiddeld jaarbudget van ongeveer ƒ 15 000 zou het aantal
budgethouders met ruim 3000 kunnen groeien. Inmiddels is de wachtlijst PGBVV
nagenoeg verdwenen.De tarieven voor het PGBVV worden in de loop van het jaar 2000 herzien.
De tarieven worden gebaseerd op de loonkosten, vermeerderd met een toeslag
voor werkgeverslasten (zoals secundaire arbeidsvoorwaarden en onkostenvergoedingen).Daarnaast is het CVZ verzocht om de combinatie van een PGB met zorg in
natura mogelijk te maken.7.3.4 ThuiszorgZoals hiervoor reeds is aangegeven werd in 2000 de laatste stap gezet
bij de afbouw van de lumpsum bij thuiszorginstellingen. In 2001 zullen de
thuiszorginstellingen voor de gehele aanvaardbare kosten productieafspraken
met het zorgkantoor moeten maken. Daarboven kunnen de thuiszorginstellingen
productieafspraken met de zorgkantoren maken in het kader van het plan van
aanpak Wachtlijsten.In een algemeen overleg op 24 mei 2000 heeft de Kamer het groene licht
gegeven voor het duale stelsel voor de alphahulpen. Dit stelsel is uiteengezet
in een brief aan de Kamer van 23 december 1999. Begin 2000 zijn daar nog Kamervragen
over gesteld en beantwoord. Kort geformuleerd komt het er op neer dat naast
de positie van alphahulp een gelijkwaardig alternatief wordt gecreëerd
in de vorm van een loondienstverband met de thuiszorginstelling in een speciale
functie net onder die van de Thuishulp A. Het is de bedoeling dat dit duale
stelsel per 1 januari 2001 van kracht wordt.De complexe materie brengt met zich mee dat er in de loop van het najaar
nog invoeringsproblemen kunnen blijken die de beoogde invoeringsdatum in de
weg zouden kunnen staan. In dat geval wordt in ieder geval geregeld dat de
beloning van de alphahulpen per 1 januari 2001 wordt verhoogd. Deze verhoging
hangt samen met de gefaseerde afschaffing van de invorderingsvrijstelling,
die deel uit maakt van het nieuwe belastingstelsel. Met deze verhoging van
de beloning voor de alphahulpen wordt beoogd te voorkomen dat het voor de
betrokkenen minder lonend is om als alphahulp aan de slag te gaan respectievelijk
aan de slag te blijven.Met medewerking van de LVT (landelijke vereniging voor de thuiszorg) voor
de verspreiding, hebben alle alphahulpen in juli 2000 een brief van de staatssecretaris
ontvangen met de aankondiging van de beloningsaanpassing om de onrust over
de gevolgen van de wijziging van het belastingstelsel weg te nemen. In het
najaar van 2000 is een gedetailleerdere informatiecampagne voorzien.De thuiszorg kent naast de zorgproducten ook het product advies, informatie
en voorlichting (AIV). Het voornemen bestaat de eigen bijdrageregeling thuiszorg
met ingang van 1 januari 2001 niet meer van toepassing te laten zijn op het
product AIV.7.3.5 Geneesmiddelen en hulpmiddelen als aanspraak
in de verzorgingshuizenPer 1 januari 2001 treedt de AMvB in werking waarmee de aanspraak op zorg
door een verzorgingshuis, zoals die nu wordt gesubsidieerd, wordt geregeld.
Een tweede AMvB, die erop gericht is de zorg door een verzorgingshuis (als
er sprake is van verblijf gedurende het etmaal) uit te breiden met behandeling
van algemeen medische aard (huisartsenzorg), farmaceutische hulp en hulpmiddelen
is inmiddels aan de Raad van State aangeboden.7.3.5.1 Geneesmiddelen/farmaceutische zorgWanneer de geneesmiddelen en medische zorg in de verzorgingshuizen per
1 januari 2001 onder de AWBZ zijn gebracht, is het nodig de ontwikkelingen
kritisch te volgen, om zo ook te kunnen anticiperen op potentiële onvoorziene
problemen. Daartoe zal er gedurende een jaar periodiek overleg zijn tussen
VWS en de relevante veldpartijen.Voor de kosten van geneesmiddelen wordt het budget van de verzorgingshuizen
verhoogd met ƒ 159,2 mln. Dit is gebaseerd op het niveau van de
kosten van geneesmiddelen in verpleeghuizen. Voor het overbrengen van de kosten
van geneesmiddelen naar de AWBZ is bij de geneesmiddelen twee jaar nacalculatie
van de kosten afgesproken. Een belangrijk doel bij deze operatie is het realiseren
van een duidelijke verantwoordelijkheid voor de medische zorg en een betere
en doelmatigere geneesmiddelenverstrekking. In 2001 zal een evaluatie worden
voorbereid die in 2002 uitgevoerd zal worden. Deze evaluatie moet duidelijk
maken welke kwaliteit bereikt is en een oordeel uitspreken over de vraag of
deze kwaliteit toereikend is.In 2001 worden diverse proeftuinen in de ouderenzorg gerealiseerd. De
resultaten van deze proeftuinen moeten zorgvuldig worden gecommuniceerd om
zo veel mogelijk voorbeeldwerking te genereren en zo het ingezette beleid
op het gebied van farmaceutisch beleid te versterken. De evaluatie van deze
experimenten kan ook aanknopingspunten bieden voor nieuw beleid.In 2001 worden ook de resultaten bekend van het onderzoek naar de ontwikkelingen
van de prijzen van geneesmiddelen in de verpleeghuizen. Het is te verwachten
dat op basis van de resultaten beleid moet worden ontwikkeld op het gebied
van de financiering van de kosten van geneesmiddelen in verpleeghuizen en
mogelijk ook op de inhoud van dit beleid.7.3.5.2 HulpmiddelenNiet alle hulpmiddelen zullen onder het budget van de verzorgingshuizen
worden gebracht. Alleen die hulpmiddelen zullen meegenomen worden die samenhangen
met het verblijf en met de specifieke verzorging of niet-complexe verpleging
in een verzorgingshuis. Daarnaast is bezien of hulpmiddelen door de mogelijkheid
van hergebruik, een snelle verstrekking aan de bewoner vanuit het magazijn
van het verzorgingshuis en de prijsvoordelen uit schaalvergroting door inkoopcombinaties
een reële bijdrage aan het bevorderen van de doelmatigheid kunnen leveren.
Op basis van de eerdergenoemde uitgangspunten is een lijst opgesteld van hulpmiddelen
die voor onderbrenging onder het budget van de verzorgingshuizen in aanmerking
komen. Deze lijst dient als uitgangspunt voor een Uitkomst van Overleg tussen
Arcares en Zorgverzekeraars Nederland (ZN).De kosten van het gebruik van hulpmiddelen die op voornoemde lijst staan,
worden voor 2001 geraamd op ongeveer ƒ 105 mln. Dit bedrag minus
de taakstelling van ƒ 5 mln zal per 1 januari 2001 aan het macrokader
van de verzorgingshuizen worden toegevoegd (Actieprogramma uitgavenbeheersing
hulpmiddelen, Tweede Kamer 1999/2000, 24 124, nr. 100). Het CTG is verzocht
beleidsregels te ontwikkelen voor het ophogen van de budgetten van individuele
instellingen. Na een periode van twee jaar zal een evaluatie plaatsvinden. Daarbij wordt
onder meer bezien hoe de geraamde kosten zich verhouden tot de werkelijke
kosten en hoe daarmee moet worden omgegaan.7.3.6 BenchmarkingIn de meerjarenafspraken voor de sector verpleging en verzorging is neergelegd
dat in 1999 en 2000 een benchmarkinstrument voor verzorgingshuizen en verpleeghuizen
wordt ontwikkeld. Dit model heeft primair tot doel het management van instellingen
te ondersteunen bij het individuele instellingsbeleid. Het instrument richt
zich in zijn analyse op de onderdelen kwaliteit, doelmatigheid en omgevingsfactoren.
Het onderdeel omgevingsfactoren wordt ook voor de thuiszorg ontwikkeld. Hierdoor
wordt een goed inzicht verkregen op de zorgverlening, bedrijfsvoering, infrastructuur
en sociaal beleid. De drie pijlers van het benchmarkmodel moeten een integraal
oordeel geven over de kwaliteit en doelmatigheid van de individuele instelling
ten opzichte van de andere instellingen.Het project bestaat uit drie fasen:• invullen van de noodzakelijke randvoorwaarden om het te ontwikkelen
instrument te kunnen toepassen. Deze fase omvat onder meer het opstellen van
productdefinities, het uitwerken van het begrip kwaliteit en het ontwikkelen
van indicatoren daarvan, het ontwikkelen van een nieuw instrument voor zorgzwaartemeting.
Deze fase loopt tot eind 2000.• het ontwikkelen van het benchmarkinstrument en het houden van een
pilot. De ontwikkelfase zal eind 2000 zijn afgerond. Het instrument zal dan
in het eerste kwartaal van 2001 worden getoetst door middel van een pilot
onder een representatieve groep van instellingen.• de derde fase behelst het houden van een brede benchmark onder
verpleeg- en verzorgingshuizen. Deze activiteit vindt plaats in 2001. Een
en ander wordt afgerond met een evaluatie.Voor de thuiszorg is de tweede benchmark in voorbereiding. In 2001 zal
op een nog nader te bepalen tijdstip een tweede benchmark worden uitgevoerd.
De tweede benchmark is openbaar.7.3.7 WoonzorgstimuleringsregelingIn het Regeerakkoord (Tweede Kamer 1997/1998, 26 024, nr. 10) is
aangekondigd dat de mogelijkheden van een woonzorgstimuleringsfonds nader
moeten worden onderzocht. Uit tal van signalen uit het veld is namelijk gebleken
dat er behoefte bestaat aan een regeling die activiteiten op het snijvlak
van wonen, zorg en dienstverlening faciliteert. Daarmee zou dan kunnen worden
geanticipeerd op de effecten van ontwikkelingen op het vlak van de bestaande
wet- en regelgeving. Hierop wordt uitgebreid ingegaan in de brief aan de Tweede
Kamer van 20 december 1999 (Tweede Kamer 1999/2000, 24 333, nr. 46).
Het kabinet heeft besloten met dit doel in 2000 een woonzorgstimulerings(subsidie)regeling
vast te stellen. Deze subsidieregeling wordt rond 1 september 2000 gepubliceerd.De regeling beoogt een bijdrage te leveren aan een goede samenhang tussen
wonen, zorg en dienstverlening voor verschillende doelgroepen in de samenleving
door het stimuleren van:• meer diversiteit van woonzorgcombinaties;• vernieuwende initiatieven om aan de extra vraag (vanwege extramuralisering
en demografische ontwikkelingen) te kunnen voldoen;• het verbeteren van de samenwerking tussen de betrokkenen: vragers
en aanbieders, zowel vanuit de zorg als vanuit het wonen.Er kan subsidie aangevraagd worden voor de kosten van het voorbereiden
en ontwikkelen van een project, voor de rechtstreeks aan een project toe te
rekenen kosten, voorzover die hoger zijn dan de normale kosten en er sprake is van investeringen in woningen of gebouwen, voor de totale
kosten van een project als het niet gaat om investeringen in woningen en gebouwen,
en voor de kosten van kennisverzameling en kennisoverdracht inzake projecten.
De subsidie kan aangevraagd worden door of namens samenwerkende niet-winstbeogende
instellingen op het terrein van wonen en zorg.Zorginstellingen moeten overigens wel reserves inzetten voor het realiseren
van woonzorginitiatieven. HOOFDSTUK 8 BEHEER ZORGVERZEKERINGENIn dit hoofdstuk staat het beleid voor het beheer van
het stelsel van zorgverzekeringen centraal. Het hoofdstuk begint met een terreinbeschrijving
waarin ingegaan wordt op de begrippen 'beheer' en 'verzekeren' en op de hoofddoelstelling
van het beleid voor dit terrein. Daarna volgen achtergrondgegevens over de
organisatiestructuur van het beheer en gegevens over de kosten die aan het
beheer zijn verbonden.In paragraaf 8.2 vindt u een overzicht van hetgeen
VWS in de periode 1999 tot midden 2000 op dit terrein heeft gerealiseerd.
Paragraaf 8.3 ten slotte bevat de beleidsvoornemens.8.1 TerreinbeschrijvingOnder beheer verstaan we het geheel van regels, beslissingen en handelingen
om activiteiten in het stelsel van zorgverzekeringen te sturen en te verantwoorden.
Het betreft het stelsel van zorgverzekeringen zoals verankerd in Ziekenfondswet
en AWBZ. Verzekeren, wat houdt dat in?Het begrip 'verzekeren' heeft verschillende betekenissen. In de oorspronkelijke
betekenis gaat het om het 'poolen' van specifieke risico' s voor een afgebakende
groep deelnemers. Die deelnemers betalen een premie die voor elke groep berust
op het verwachte gemiddelde risico van de groepsleden. Op die manier dragen
de leden van de groep 'elkanders lasten'. Dat is een vorm van inkomensbescherming
op basis van risicosolidariteit.Sociale verzekeringen bieden inkomensbescherming in geval van ziekte,
invaliditeit, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid, voor de oude dag en voor
grote gezinnen. Die bescherming geldt voor iedereen die onder de verzekering
valt. De AWBZ geldt voor de hele bevolking; het is een volksverzekering. De
Ziekenfondswet is in oorsprong een werknemersverzekering. De AWBZ en de Ziekenfondswet
kennen premies naar draagkracht, maar aanspraken zijn vooral gebaseerd op
behoefte. Wanneer mensen zorg nodig hebben, speelt het inkomen of de betaalde
premie geen rol. Daarmee is de risicosolidariteit uitgebreid naar inkomenssolidariteit.Een belangrijk verschil tussen particuliere en sociale verzekering is
dat de laatste geen condities stelt bij de acceptatie van verzekerden. Dat
kan een particuliere verzekering wel doen. Dat heet risicoselectie. Bovendien
zijn de sociale verzekeringen verplicht voor iedereen die de wet voorschrijft.
Een particuliere verzekering is niet verplicht. De sociale zorgverzekeringen
gaan uit van betalingen in natura; de ziekenfondsen betalen de hulpverlenende
instellingen en beroepsbeoefenaren rechtstreeks. Particulier verzekerden betalen
doorgaans eerst zelf en kunnen achteraf de kosten vergoed krijgen van hun
verzekeraar. Dat heet ook wel het restitutiesysteem.Hoofddoelstelling beleidDe hoofddoelstelling van het beleid is om een evenwichtig en solide stelsel
van zorgverzekeringen te creëren en te onderhouden opdat verzekerden
hun aanspraak op zorg tot stand kunnen brengen op een manier die aansluit
bij hun behoeften en tegen een aanvaardbare prijs. Om dit te bereiken hebben
we diverse organisaties taken in het beheer van het stelsel van zorgverzekeringen
opgedragen. Het volgende schema geeft deze organisaties en hun taken in onderling
verband weer: De zorgverzekeraars in het schema voeren de Ziekenfondswet (ziekenfondsen)
en de AWBZ uit. De AWBZ wordt bovendien uitgevoerd door particuliere ziektekostenverzekeraars
en uitvoerende organen van publiekrechtelijke ziektekostenregelingen voor
ambtenaren. De bijlage bij dit hoofdstuk (bijlage 8) bevat nadere gegevens
over onder meer de marktaandelen van de zorgverzekeraars.In de volgende tabel staan de uitgaven voor beheer. Dit zijn de kosten
van beleid, beheer en administratie die de organisaties uit het schema maken.
De apparaatskosten van het ministerie vallen hier niet onder, met uitzondering
van de kosten van de IGZ. Ook de administratiekosten van de zorginstellingen
rekenen we niet mee. In bovenstaande tabel zijn de uitgavenkaders zichtbaar voor de verschillende
sectoren op het terrein van beheer en diversen. De resterende, op de Aanvullende
Post gereserveerde, groeiruimte is onderaan de tabel apart weergegeven.Bij de interpretatie van de uitgavenontwikkeling dient bedacht te worden,
dat voor de jaren tot en met 2000 de loon- en prijsontwikkeling al verwerkt
is, terwijl voor 2001 en latere jaren de loon- en prijsruimte nog moet worden
toegevoegd. Voor de jaren ná 2002 is bovendien nog geen groeiruimte
toegewezen.De uitgaven voor beheer zijn verder uitgesplitst in bijlage 14. De tabel laat zien dat het aandeel van de beheerskosten in de totale uitgaven
de afgelopen jaren is gedaald, vooral bij de ZFW. Een belangrijke oorzaak
hiervan is, naast de groei van de zorguitgaven, de budgettering van de beheerskosten
ZFW en de kortingen die op deze budgetten hebben plaatsgevonden. Opgemerkt
moet worden dat de cijfers in de tabel niet de werkelijke beheerskosten ZFW
weergeven, maar het verstrekte budget. Uit een onderzoek van de CTU van juli
2000 blijkt dat bij de ZFW de totale beheerskosten ZFW aanzienlijk hoger liggen
dan het toegekende budget. Het verschil wordt betaald uit de nominale premie
ZFW. Het beheerskostenbudget ZFW moet dan ook gezien worden als een bijdrage
in de beheerskosten ZFW.Naast het beheerskostenbudget AWBZ ontvangen de zorgkantoren in 2000 eenmalig ƒ 31
mln voor ICT-investeringen ten behoeve van de registratie van wachtlijsten.
Structureel wordt in het kader van de wachtlijstbestrijding van 2001 ƒ 45
mln toegevoegd aan de beheerskosten AWBZ.De hoogte van de particuliere beheerskosten kan worden verklaard uit het
systeem van de particuliere verzekeringen, waarbij de gemaakte ziektekosten
aan de verzekerde worden vergoed (restitutiesysteem). Dit in tegenstelling
tot de ZFW en AWBZ die de verzekerde recht op zorg geven (naturasysteem).
Daarnaast kennen de particuliere verzekeraars een grotere diversiteit aan
polissen waarvoor zij marketingactiviteiten verrichten en acceptatieprocedures
toepassen.8.2 EvaluatieIn de sector beheer zijn geen meerjarenafspraken gemaakt. VWS heeft beleidsvoornemens
vooral gerealiseerd door middel van wetswijzigingen en de nadere implementatie
van deze wijzigingen. Op de belangrijkste resultaten gaan we hier nader in. 8.2.1 Zelfstandigen in de ZiekenfondswetOp 1 januari 2000 is de Wet zelfstandigen in de Ziekenfondswet in werking
getreden. Het resultaat hiervan is dat zelfstandigen verplicht verzekerd zijn
ingevolge de Ziekenfondswet als zij aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet
hun gemiddeld belastbaar inkomen lager zijn dan ƒ 41 200.Omdat zelfstandigen in de regel een jaarlijks wisselend inkomen hebben,
gaat de wet uit van het gemiddeld inkomen over een periode van drie jaar.
Tevens is er een tijdelijke regeling voor het geval er sprake zou zijn van
een sterk afwijkend inkomen in een van deze drie jaren.Op 27 april 2000 heeft het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) een rapport
uitgebracht over uitvoeringstechnische gevolgen van de wet. Bij het totstandkomen
van het rapport zijn de grootste brancheorganisaties, LTO Nederland en MKB
Nederland, nauw betrokken. Het CVZ adviseert in het rapport de tijdelijke
regeling voort te zetten en bovendien een regeling te treffen voor zelfstandigen
die na het bereiken van de 55-jarige leeftijd hun bedrijf beëindigen.
Zelfstandigen die ziekenfondsverzekerd zijn, kunnen dan na het beëindigen
van hun bedrijf ook ziekenfondsverzekerd blijven. Overeenkomstig het advies
van het CVZ heeft VWS de regeling aangepast.8.2.2 Regresrecht AWBZ en ZiekenfondswetRegresrecht AWBZHet regresrecht geeft de uitvoeringsorganen AWBZ het recht om de kosten
van een uitkering of verleende zorg te verhalen op degene die door onrechtmatig
handelen veroorzaakte dat een verzekerde een beroep moest doen op de AWBZ.
Sinds 1 juli 1999 is het wettelijk mogelijk dat het CVZ, namens de uitvoeringsorganen
AWBZ, de schade voor een toekomstige periode laat afkopen door de gezamenlijke
schadeverzekeraars. Inmiddels hebben het CVZ en het Verbond van Verzekeraars
een convenant gesloten over de collectieve afkoop van het regresrecht in de
AWBZ. Het convenant geldt vanaf 1 juli 1999 tot en met 2002. Voor de
periode daarna is een verlengingsbepaling in het convenant opgenomen. Teneinde
zo snel mogelijk te kunnen overgaan tot collectief regres hebben het CVZ en
het Verbond van Verzekeraars afkoopsommen voor 1999 en 2000 afgesproken ter
hoogte van ƒ 15 en ƒ 30 mln. Deze bedragen komen overeen
met de bedragen die in het Regeerakkoord staan. Voor de daaropvolgende jaren
zullen het CVZ en het Verbond van Verzekeraars op basis van reële schadegegevens
tot een overeenkomst komen.Regresrecht ZiekenfondswetVoor de Ziekenfondswet bestond reeds het verhaalrecht. Hierbij was het
probleem dat de ziekenfondsen wel kosten maakten om verhaal te plegen maar
dat hier voor hen geen opbrengsten tegenover stonden. Ziekenfondsen mogen
daarom sinds 1998 een derde deel van de door hen gerealiseerde opbrengsten
van verhaal behouden. Verwacht wordt dat ziekenfondsen zich hierdoor meer
zullen inspannen voor verhaal. Na een redelijke aanpassingsperiode zullen
we evalueren of het inbouwen van deze prikkel inderdaad geleid heeft tot een
toename van de opbrengsten van verhaal.8.2.3 Zelfstandige bestuursorganen in de topstructuur
van de zorgsectorSinds 1 januari 2000 zijn drie zelfstandige bestuursorganen van naam,
samenstelling en taken veranderd. Het gaat om het College tarieven gezondheidszorg
(CTG), het College bouw ziekenhuisvoorzieningen (CBZ) en het College sanering
ziekenhuisvoorzieningen (CSZ). Dit is geregeld in de Wet uitvoeringsorganen
volksgezondheid. Deze wet was per 1 juli 1999 al in werking
getreden voor het CVZ, de voormalige Ziekenfondsraad. De wet had onder meer
tot doel om beleid, advies en uitvoering te scheiden en de taak, werkwijze
en samenstelling van de organen aan de eisen van deze tijd aan te passen.De colleges bestaan nu geheel uit onafhankelijke leden. Ook heeft een
herschikking van taken plaatsgevonden tussen VWS en de colleges. Zo stelt
VWS voortaan de regelingen vast voor de subsidies op grond van Ziekenfondswet
en AWBZ. Tot dusver deed het CVZ dat. Het CBZ heeft de bevoegdheid gekregen
om vergunningen af te geven voor de bouw van ziekenhuisvoorzieningen. Deze
overdracht van het departement naar het CBZ wordt geëffectueerd nadat
het ontwerp van de Wet exploitatie zorginstellingen aan de Tweede Kamer is
aangeboden. Voor het CSZ is de belangrijkste wijziging dat instellingen zich
bij het CSZ moeten melden als zij onroerend goed afstoten. Voor CBZ en CSZ
zullen in 2001 de taken verder worden uitgebreid omdat dan ook de verzorgingshuizen
onder hun werkgebied vallen.De aansturing van de colleges door het departement is en wordt verder
gestructureerd. Inmiddels zijn binnen VWS normen geformuleerd voor onder andere
het beoordelen van de werkplannen die de colleges indienen. Ook heeft het
ministerie een regeling opgesteld waarin de eisen voor de inrichting van de
begroting en het financieel verslag van de bestuursorganen staan.8.2.4 Reserves ziekenfondsenOp 30 november 1999 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel Maximering
reserves ziekenfondsen aanvaard. Het doel van deze wet is allereerst om het
mogelijk te maken een maximum te stellen aan de reserves van de ziekenfondsen.
Daarnaast is nu in de wet vastgelegd dat overschotten alleen besteed mogen
worden aan de wettelijke verzekering. Ook de budgettering van de ziekenfondsen
is nu in de wet geregeld. Op grond van deze wetswijziging bereidt VWS twee
ministeriële regelingen voor: de feitelijke maximering van de reserves
en de voorschriften voor de beleggingen van ziekenfondsen.Over het besteden van de reserves van de voormalige vrijwillige ziekenfondsverzekering
hebben de betrokken ziekenfondsen een convenant gesloten. Zij zullen gedurende
twintig jaar jaarlijks ƒ 42 mln uitgeven aan voor de gezondheidszorg
nuttige doelen. Daarvan wordt jaarlijks ƒ 10 mln gedoteerd aan
een speciaal daartoe opgericht fonds voor landelijke projecten. Dat betekent
dat in 2019 de erfenis van de voormalige vrijwillige ziekenfondsverzekering
definitief zal zijn verdwenen. Na een impasse van dertien jaar worden op deze
wijze de reserves van de voormalige vrijwillige ziekenfondsverzekering alsnog
in hun geheel op nuttige wijze voor de gezondheidszorg aangewend, zonder dat
dit onderlinge concurrentieverhoudingen tussen de verzekeraars verstoort.8.2.5 Grensoverschrijdende zorgHet thema grensoverschrijdende gezondheidszorg is volop in ontwikkeling.
Dit blijkt onder andere uit het toenemende aantal vragen op dit terrein dat
de nationale rechters voorleggen aan het Europese Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen.In 1999 zijn in diverse Euregio's experimenten inzake grensoverschrijdende
zorg afgerond. Het gaat om de Euregio's Maas-Rijn (Limburg), Scheldemond (Zeeuws-Vlaanderen)
en Rijn-Waal (Nijmegen). De projecten kwamen tegemoet aan de behoefte van
de bewoners in de grensregio's om over de grens medische verzorging te verkrijgen.
Ook is ervaring opgedaan met het inroepen van gezondheidszorg over de grens.
Een belangrijk doel van deze projecten was het grensoverschrijdend contracteren
van zorg. De projecten hebben aangetoond welke moeilijkheden zich daarbij
kunnen voordoen. Verder bleek uit de projecten dat grensoverschrijdende gezondheidszorg
niet ten koste gaat van de verzorgingsstructuur in de Nederlandse regio's.
Men maakte namelijk vooral gebruik van voorzieningen waarvoor in eigen land
tekorten bestaan.De ervaringen die bij de bovengenoemde projecten opgedaan zijn en de uitspraken
van het Hof van Justitie van de EG vormen de basis voor het toekomstige beleid
inzake grensoverschrijdende gezondheidszorg.8.3 BeleidsvoornemensDe belangrijkste voornemens voor deze kabinetsperiode in het beleid voor
het beheer van het stelsel van zorgverzekeringen betreffen het moderniseren
van het toezicht op het stelsel, de wijzigingen in de rol van de zorgverzekeraars
en het terugdringen van de administratieve lasten in de zorg. Daarnaast wordt
gewerkt aan het invoeren van een vrijwillige AWBZ-verzekering. Ten slotte
worden bouwstenen ontwikkeld voor een herziening van het verzekeringsstelsel
die in de volgende kabinetsperiode zijn beslag zou moeten krijgen (zie ook
paragraaf 1.2.4.1).8.3.1 Modernisering en verzelfstandiging toezicht zorgverzekeringenHet kabinet besloot begin 1997 de Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie
(CTU) los te maken van de Ziekenfondsraad (nu College voor Zorgverzekeringen).
Op deze wijze wilde men het toezicht op de uitvoering van de ziekenfondsverzekering
en de AWBZ beter tot zijn recht laten komen. Dit leidde ertoe dat in maart
2000 een wetsontwerp tot verzelfstandiging en modernisering van het toezicht
op de uitvoering van de Ziekenfondswet en de AWBZ bij de Tweede Kamer is ingediend.In het wetsontwerp wordt het nieuwe College van toezicht op de zorgverzekeringen
(CTZ) belast met het toezicht op de rechtmatige en doelmatige uitvoering van
de Ziekenfondswet en de AWBZ door de uitvoeringsorganen. Rechtmatigheidstoezicht
betreft de vraag of de Ziekenfondswet en AWBZ volgens de regels worden uitgevoerd.
Doelmatigheidstoezicht is gericht op de efficiënte en effectieve uitvoering
door de uitvoeringsorganen. Tot het doelmatigheidstoezicht behoort nadrukkelijk
ook het toezicht op de inspanningen van de uitvoeringsorganen om kwalitatief
goede en doelmatige zorg te contracteren. Het tot nu toe gehanteerde principe
van getrapt toezicht blijft bestaan: het uitvoeringsorgaan controleert de
naleving van zijn overeenkomsten met zorgaanbieders, het CTZ houdt toezicht
op de uitvoeringsorganen Ziekenfondswet en AWBZ, de minister houdt toezicht
op het CTZ en legt verantwoording af aan het parlement.Het wetsvoorstel legt tegelijkertijd de basis voor het moderniseren van
het toezicht. De kerngedachte daarbij is dat elk uitvoeringsorgaan verantwoordelijk
is voor het tot stand brengen van zijn eigen recht- en doelmatigheid en daarover
tijdig verantwoording moet afleggen. De uitvoeringsorganen doen dat door middel
van een uitvoeringsverslag en een financieel verslag dat zij jaarlijks voor
1 maart moeten indienen.In technische zin betekent de modernisering dat de 'toezichtketen' gesloten
is en efficiënt is ingericht. Opeenvolgende controleurs maken zo veel
mogelijk gebruik van in voorgaande schakels verrichte controles. Met het wetsontwerp
wordt het verantwoordingstraject niet alleen opnieuw ingericht maar ook versneld.Het CTZ krijgt de wettelijke bevoegdheid tot het geven van aanwijzingen,
het toepassen van bestuursdwang en het onder bewind stellen van een ziekenfonds.
Verder worden de informatieverplichtingen voor de uitvoeringsorganen en de
toelatingscriteria van ziekenfondsen aangescherpt. Het CTZ is
met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel goed toegerust om het toezicht
op de uitvoering van de Ziekenfondswet en de AWBZ te waarborgen in het huidige
tijdperk met een veranderende rol van ziekenfondsen (marktwerking) en voortgaande
samenwerkingsverbanden tussen publieke zorgverzekeraars met private verzekeringsondernemingen
(concernvorming).Vooruitlopend op de voorziene inwerkingtreding van het wetsvoorstel in
2001 hebben het CVZ en de CTU de nodige ontwikkelingen in gang gezet om naar
de nieuwe situatie toe te groeien. Het betreft onder meer het organisatorisch
en functioneel ontvlechten van beide organisaties en het ontwikkelen van een
nieuw sturings- en toezichtbeleid. Aan de begroting van het CVZ is hiervoor
vanaf 2000 jaarlijks ƒ 4 mln toegevoegd. De ziekenfondsen
en de uitvoeringsorganen AWBZ krijgen voor het ontwikkelen van de verantwoordingsdocumenten
gezamenlijk eenmalig ƒ 25 mln, verspreid over drie jaar.8.3.2 Versterking van de rol van zorgverzekeraarsOns beleid is erop gericht om de rol van zorgverzekeraars te versterken.
Dit beleid past binnen de door het kabinet ontwikkelde nieuwe bestuurlijke
aanpak. Deze aanpak houdt in dat de betrokken partijen zelf meer verantwoordelijkheden
nemen, binnen door de overheid gestelde randvoorwaarden voor de kwaliteit,
financiering en toegankelijkheid van de zorg. De sturing van het zorgproces
moet plaatsvinden op lokaal niveau, waarbij een belangrijke rol toebedacht
is aan de zorgverzekeraar. Om zorg in natura te kunnen verstrekken sluiten
verzekeraars namelijk overeenkomsten met zorgaanbieders. De verzekeraar heeft
daardoor direct contact met de lokale zorgverlener. Ook heeft hij inzicht
in enerzijds de behoeften en belangen van de verzekerden en anderzijds het
feitelijke gedrag van zorgverleners, dat hij kan afleiden uit de declaraties.
Met andere woorden, de zorgverzekeraar bevindt zich in een ideale positie
om de zorg op lokaal niveau bij en aan te sturen. Stappen om dit te bewerkstelligen
moeten we dan ook nu zetten. Hierbij maken we onderscheid tussen het tweede
en het eerste compartiment.In het tweede compartiment geeft VWS deze versterking van de sturende
rol van de zorgverzekeraars vorm vanuit twee invalshoeken. Ten eerste maakt
VWS ziekenfondsen steeds meer financieel risicodragend (zie hiervoor hoofdstuk
10). Ten tweede willen we hen via deregulering en instrumentering meer mogelijkheden
geven om deze kosten daadwerkelijk te kunnen beïnvloeden en moeten zij
dit ook feitelijk doen.De deregulering en instrumentering komt onder andere aan de orde bij het
aanpassen van het overeenkomstenstelsel. Dat aanpassen is erop gericht verzekeraars
en aanbieders van zorg te stimuleren om zelf meer invulling te geven aan hun
contractuele relatie. Nu sluiten zij individuele overeenkomsten nog op basis
van de Uitkomst van Overleg en de Modelovereenkomst op centraal niveau. Door
deze af te schaffen leggen we de verantwoordelijkheid voor de organisatie
en de prijs van de zorg en het onderhandelingsproces op het niveau van verzekeraar
en aanbieder. De partijen zullen de overeenkomst zelf moeten vormgeven.In dit kader past ook het beleidsvoornemen om de contracteerplicht voor
verzekeraars ten aanzien van instellingen af te schaffen. Verzekeraars zijn
nu nog verplicht om met alle toegelaten instellingen overeenkomsten voor hun
verzekerden te sluiten. De afschaffing van de contracteerplicht zal niet onmiddellijk
veel effect hebben. Dat wordt veroorzaakt door de looptijd van bestaande contracten
en door een al jarenlang bestaande relatie, die niet van de ene op de andere
dag kan worden beëindigd. Wanneer het aanbod schaars is, zullen de verzekeraar
vrijwel alle instellingen opnieuw moeten contracteren. Over
deze zaken zijn uitvoeringstoetsen gevraagd.Een beleidsterrein waarop VWS momenteel veel doet aan het instrumenteren
van verzekeraars is de farmacie. Zorgverzekeraars zijn inmiddels nagenoeg
volledig financieel risicodragend voor de kosten van (extramurale) geneesmiddelen.
Om de verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars voor de doelmatigheid van
de geneesmiddelen ook echt gestalte te geven, voert VWS samen met de zorgverzekeraars
een programma van maatregelen uit. De maatregelen zijn onder meer gericht
op:• het stimuleren van doelmatige (vernieuwende) farmaceutische zorg;• het bewerkstelligen van gedragsverandering bij de voorschrijvers;• het bevorderen van doelmatige inkoop van geneesmiddelen;• het dereguleren van belemmerende regelgeving zoals de Ziekenfondswet
en de Wet tarieven gezondheidszorg;• het versterken van de kennisinfrastructuur.Om dit proces te begeleiden heeft het ministerie een coördinatiegroep
ingesteld met ambtenaren van verschillende ministeries en vertegenwoordigers
van zorgverzekeraars en betrokken bestuursorganen zoals het CVZ en het CTG.De sturende rol van de verzekeraar komt ook aan de orde bij de inkoop
van zorg in natura. Dit speelt bijvoorbeeld bij de hulpmiddelen. De verzekeraar
organiseert een doelmatig inkoopbeleid en onderhandelt over het aanbod en
de prijs, kwaliteit en service op de hulpmiddelenmarkt. Ook moeten verzekeraars
de verzekerde stimuleren tot een zo efficiënt mogelijk gebruik van hulpmiddelen.
Ook hier is ons beleid erop gericht de verzekeraar een financieel belang en
voldoende instrumenten te geven. De ziekenfondsbudgettering prikkelt ziekenfondsen
in toenemende mate om tot een zo doelmatig mogelijke hulpmiddelenverstrekking
te komen. Daarnaast maken we het gemakkelijker voor een verzekeraar om zorg
in eigen beheer te verstrekken en om zijn invloed op een zorgaanbieder te
vergroten door een bestuurlijke of financiële deelneming. Dit onderwerp
nemen we mee in het wetsvoorstel herziening overeenkomstenstelsel.In het eerste compartiment richt het beleid zich op het vergroten van
de vraagsturing. In zijn rapport 'De ontvoogding van de AWBZ' doet de MDW-werkgroep
AWBZ hier heldere voorstellen voor. Vraagsturing definieert de werkgroep als
de mogelijkheid die de verzekerde zelf heeft om de geïndiceerde zorg
in te kopen. De belangrijkste instrumenten die de werkgroep daarvoor onderscheidt
zijn het persoonsgebonden budget en het persoonsvolgend budget. In het kabinetsstandpunt
op het MDW-rapport onderschrijft het kabinet het belang van de verdere ontwikkeling
van deze instrumenten en zet het daarvoor ook een tijdpad uit. Evenals de
MDW-werkgroep wijst ook het kabinet op de praktische toepasbaarheid voor de
verschillende AWBZ sectoren en de consequenties voor de uitvoering, meer in
het bijzonder het aansprakenkarakter van de AWBZ. Met name deze twee aspecten
bepalen de mate waarin de verdere uitbreiding van het persoongebonden budget
en de invoering van het persoonsvolgend budget binnen de AWBZ in de komende
jaren gestalte krijgt.Ook dienen zorgverzekeraars in staat te worden gesteld om invulling te
geven aan hun rol in het beleid en aan hen toegewezen taken. De aanpak van
de wachtlijsten in de zorg en de daarmee samenhangende aanscherping van het
lokale contracteerbeleid met de aanbieders en instellingen van zorg, dragen
bij aan het meer centraal stellen van de zorgvraag in het proces van zorgtoewijzing.
Zorgkantoren vervullen daarin een spilfunctie. De beheerskosten AWBZ worden
daarvoor verruimd met ƒ 31 mln in 2000, oplopend naar ƒ 45
mln in 2001. 8.3.3 Vrijwillige AWBZ-verzekeringOp 1 januari 1999 is het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden
volksverzekeringen 1999 (KB 746) in werking getreden. Een gevolg van dit besluit
is dat bepaalde personen met een langlopende sociale zekerheidsuitkering die
in het buitenland woonachtig zijn, met ingang van 1 januari 2000 niet langer
AWBZ-verzekerd zijn. Het besluit voorziet in een overgangsregeling voor personen
die al intramurale AWBZ-zorg genoten op het moment waarop het besluit op hen
van toepassing werd. Zij kunnen zonder dat zij AWBZ-verzekerd zijn ten laste
van de AWBZ hun aanspraken voortzetten.Het beëindigen van de AWBZ-verzekering leidde tot tal van bezorgde
reacties. Die hebben als gevolg gehad dat een vrijwillig voortgezette AWBZ-verzekering
in het leven zal worden geroepen. Personen met een langlopende uitkering van
wie de AWBZ-verzekering eindigt omdat ze niet in Nederland wonen, zal de gelegenheid
geboden worden de AWBZ-verzekering voort te zetten. Als overgangsregeling
wordt aan deze voortgezette AWBZ-verzekering terugwerkende kracht verleend
tot en met de datum waarop voor betrokkenen de AWBZ-verzekering werd beëindigd.
Over de periode van terugwerkende kracht zal geen premie verschuldigd zijn.
Er wordt aan gedacht om de belanghebbenden een termijn te geven voor de aanmelding
van één jaar na inwerkingtreding van de voortgezette AWBZ-verzekering.8.3.4 Terugdringen van de administratieve lasten in
de zorgHet kabinet heeft besloten dat ieder departement werk maakt van het terugdringen
van de administratieve lasten op zijn beleidsterrein. Ook VWS heeft daarvoor
een plan van aanpak opgesteld. De essentie van het plan van aanpak van VWS
is:Een commissie aan het werk te zetten bestaande uit vertegenwoordigers
van alle betrokken partijen. Naast VWS zijn dit onder anderen; het CTG, CVZ,
het college bouw, het CBS. Ook degenen die worden 'getroffen' door de administratieve
lasten maken deel uit van de commissie, bijvoorbeeld enkele personen die in
de zorg direct worden geconfronteerd met de administratieve lasten.Deze commissie staat onder voorzitterschap van een onafhankelijke voorzitter
die het zorgveld en VWS voldoende kent of zich daar snel in kan werken.De taak van de commissie is het doen van concrete voorstellen om de administratieve
lasten in de zorg substantieel terug te dringen. De commissie wordt daartoe
bijgestaan door een secretariaat vanuit VWS.Input voor hun werkzaamheden is het grootschalige onderzoek dat door PWC
in de zorgsector is uitgevoerd. Dit onderzoek heeft een groslijst van bij
voorrang aan te pakken administratieve verplichtingen opgeleverd.De commissie wordt uiterlijk dit najaar geïnstalleerd. Het eindrapport
zal rond de zomer van 2001 gereed zijn.HOOFDSTUK 9 ARBEIDSMARKTBELEIDDit hoofdstuk is sectoroverstijgend. We beschrijven
daarin het beleid dat wij samen met sociale partners en Arbeidsvoorziening
op een aantal speerpunten voeren om kwantitatief en kwalitatief voldoende
personeel aan te trekken en te houden. Een goed arbeidsmarktbeleid is van
belang voor de kwaliteit van de zorg. Voldoende personeel is daarnaast een
noodzakelijke voorwaarde voor de aanpak van de wachtlijsten.In paragraaf 9.1 staan de doelstellingen van het
arbeidsmarktbeleid van het ministerie van VWS en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
centraal. Paragraaf 9.2 is gewijd aan de verschillende maatregelen die
in 1999 en de eerste helft van 2000 zijn getroffen. Tot slot komen in paragraaf 9.3
de beleidsvoornemens voor 2001 en verder aan de orde.9.1 TerreinbeschrijvingHoofddoelstelling beleidHet arbeidsmarkt- en arbeidskostenbeleid van VWS kent een aantal algemene
doelstellingen: een beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten, een goed
functionerende arbeidsmarkt gericht op een adequate personeelsvoorziening
en de implementatie van het algemene arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid
van het kabinet. Het beleid richt zich onder meer op het reduceren van de
dreigende tekorten aan met name verplegend en verzorgend personeel en daarmee
onder meer op het reduceren van de werkdruk.De arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssectorDe zorg- en welzijnssector is een grote speler op de arbeidsmarkt. Er
waren, volgens het CBS, in 1999 ongeveer 867.000 werknemers en 84.000 zelfstandigen
werkzaam in deze sector. Uitgedrukt in arbeidsjaren is dit respectievelijk
609.000 en 52.000 arbeidsjaren. In totaal zorgt deze sector voor ongeveer
12% van de totale Nederlandse werkgelegenheid in personen en ruim 10% van
het landelijke arbeidsvolume. Kenmerkend voor de arbeidsmarkt in zorg en welzijn
is dat er relatief veel vrouwen werkzaam zijn (78% tegenover 44% landelijk)
en dat veel banen in deeltijd worden uitgeoefend (73% tegenover 42% landelijk).
Bij het verplegend en verzorgend personeel is zelfs 90% vrouw en komt de gemiddelde
werkweek uit op 20 à 25 uur.De Nederlandse economie kent nog steeds een hoog groeitempo. Voor 2000
en 2001 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een groei van het BBP van 4,5%
respectievelijk 4%. Dit heeft uiteraard consequenties voor de arbeidsmarkt.
De krapte op de arbeidsmarkt neemt toe en de werkloosheid daalt verder. Zowel
landelijk als in de zorg- en welzijnssector blijft het aantal vacatures stijgen
(zie tabel 9.5 in de bijlage). Hoewel het aantal vacatures in de zorg- en
welzijnssector nu nog relatief laag is, worden met name voor de verplegende
en verzorgende beroepen op de middellange termijn serieuze tekorten verwacht.
Uit berekeningen met RegioMarge (december 1999) blijkt dat het tekort aan
gekwalificeerde verpleegkundigen en verzorgenden, bij ongewijzigd beleid,
in 2004 ongeveer 44.000 personen zal bedragen, ofwel 13% van het benodigde
personeel. Dit betekent een verdere verkrapping van de arbeidsmarkt; een jaar
eerder werd nog uitgegaan van een tekort van 12% in 2004. Deze verslechtering
wordt met name veroorzaakt door een lichte toename van het vertrek uit de
sector. De toename van de instroom in de opleidingen is niet zodanig van omvang
dat deze het effect van het gestegen verloop uit de sector kan 'goedmaken'.
Bij ongewijzigd beleid worden de grootste tekorten verwacht in de ouderenzorg
(verpleeghuizen, verzorgingshuizen en thuiszorg) en de gehandicaptenzorg (zie
tabel 9.6 in de bijlage). Regionaal worden de grootste problemen verwacht
in de regio's Flevoland, Gooi enVechtstreek, Rijnstreek en Utrecht
(zie figuur 9.1). Om de dreigende tekorten te voorkomen, wordt in convenantsverband
door VWS, sociale partners en Arbeidsvoorziening op een aantal speerpunten
stevig ingezet. Wanneer alle doelstellingen uit het convenant voor de zorg
gehaald worden, resteert in het beleidsscenario van RegioMarge, een tekort
van 3,3% in 2004. De volgende paragrafen gaan over het gevoerde en voorgenomen
beleid. 9.2 Evaluatie9.2.1 ArbeidsmarktmiddelenSectorfondsenSectorfondsen voeren het arbeidmarktbeleid voor de zorg- en welzijnsectoren
uit. Deze fondsen zijn opgericht en worden bestuurd door sociale partners.
VWS subsidieert de fondsen op basis van hun jaarlijkse activiteitenplannen.In 1999 en 2000 heeft VWS extra middelen beschikbaar gesteld om de dreigende
arbeidsmarktknelpunten aan te pakken. Voor de sectorfondsen zijn in 1999 al
additionele middelen beschikbaar gekomen voor initiële opleidingen (ƒ 15,4
mln), werkdruk en arbo (ƒ 20 mln) en regionale structuurversterking
(ƒ 8 mln). Dit voorjaar is besloten om voor 2000 ƒ 68,6
mln extra beschikbaar te stellen voor arbeidsmarktbeleid in de zorg- en welzijnssector.
Hiervan wordt het grootste deel ingezet voor arbeidsomstandighedenbeleid en
ziekteverzuimbestrijding.Het uitsplitsen van de ingezette middelen per speerpunt leidt tot het
volgende beeld (zie figuur 9.2). In de zorg worden steeds meer middelen ingezet
voor regelingen die zorgsectorbreed gelden, dus voor alle CAZ-sectoren (zie
tabel 9.7 in de bijlage). In 1999 betrof het de uitgaven voor
regionale structuurversterking en de beeldvormingscampagne en in 2000 worden
ook de additionele middelen zorgsectorbreed ingezet. Op deze manier wordt
een impuls gegeven aan een gezamenlijke, effectieve en doelmatige aanpak van
de knelpunten op de arbeidsmarkt in de zorg. Totale additionele middelen voor arbeidsmarkt/werkdrukOok in het kader van de meerjarenafspraken zijn additionele middelen beschikbaar
gekomen voor arbeidsmarkt/werkdruk. De instellingsbudgetten zijn ten opzichte
van 1998 in 2000 verhoogd met ongeveer ƒ 520 mln voor arbeidsmarktbeleid/werkdruk.
Hiervan wordt een groot deel, ongeveer ƒ 300 mln, in de ouderenzorg
(verpleeghuizen, verzorgingshuizen en thuiszorg) ingezet. De instellingen
in deze sectoren hebben in de eerste helft van 2000 aan de zorgkantoren plannen
overlegd met daarin de voorgenomen aanwending van de werkdrukmiddelen in 2000.
Op basis van de thans bij VWS bekend zijnde plannen (gezamenlijk goed voor
75% van het totaal aan extra middelen 2000) kan worden opgemaakt, dat de middelen
voor een belangrijk deel worden ingezet voor het verhogen van de personeelsformatie.
Onze inschatting is dat dit zal leiden tot een toename van 1.325 personen.
Hiervan komen er ongeveer 700 bij de verpleeghuizen, 500 bij de verzorgingshuizen
en 125 bij de thuiszorg terecht. Verreweg het meeste aantal formatieplaatsen
(810) wordt toegekend in de sfeer van het personeel verpleging en verzorging.
Ook het scheppen van leerlingplaatsen krijgt veel aandacht: 367. Dit laatste
is uiteraard van belang met het oog op de heersende arbeidsmarktproblematiek.
Naast uitbreiding van de personeelsformatie worden de middelen ingezet voor
flankerend werkdrukbeleid. 9.2.2 Convenanten ArbeidsmarktbeleidDeze paragraaf gaat in op twee convenanten: het convenant Arbeidsmarktbeleid
Zorgsector (CAZ) en het convenant Arbeidsmarktbeleid Welzijn en Jeugdhulpverlening
(CAWJ)Met Arbeidsvoorziening en sociale partners in de zorgsector en de sector
welzijn/jeugdhulpverlening heeft het ministerie van VWS in 1998 respectievelijk
1999 arbeidsmarktconvenanten afgesloten. De convenanten scheppen een landelijk
overlegkader voor een sectorbrede, meerjarige en integrale aanpak van de arbeidsmarktknelpunten.
Op basis van de convenanten hebben de convenantspartijen Meerjarige Beleidskaders
2000–2004 opgesteld met doelstellingen en speerpunten. Een overzicht
hiervan staat in bijlage 9 Arbeidsmarktbeleid.De doelstellingen zijn in de jaarplannen voor 2000 voorzien van middelen
en maatregelen. Sectorfondsen van sociale partners zijn belangrijke actoren
bij het opstellen en uitvoeren van deze maatregelen.CAZ-Jaarplan 2000In het CAZ-Jaarplan 2000 worden zes speerpunten onderscheiden:• ziekteverzuim en arbeidsomstandigheden• behoud van zittend personeel• instroom van personeel• regionale structuur• beeldvorming• monitoring en onderzoekPer speerpunt zijn kwantitatieve doelstellingen opgenomen en worden verschillende
maatregelen aangegeven. Het voor de maatregelen beschikbare bedrag was aanvankelijk ƒ 238,4
mln. Hieraan is in mei/juni nog ƒ 61,3 mln door VWS toegevoegd.
Zoals eerder opgemerkt is een groot deel hiervan, ongeveer ƒ 50
mln, bestemd om instellingen te stimuleren plannen te maken
voor het verbeteren van arbeidsomstandigheden en terugdringen van verzuim.
De rest gaat naar de speerpunten instroom en behoud. De maatregelen worden
nu grotendeels uitgevoerd. In het kader van het CAZ-onderzoeksprogramma vindt
monitoring plaats. Begin 2001 zal daarover informatie beschikbaar komen.CAWJ-jaarplan 2000Het CAWJ-jaarplan 2000 bevat maatregelen op de volgende acht speerpunten:• monitoring, onderzoek en effectmeting• regionale beleidsvorming• kinderopvang en zorgverlof• doelgroepenbeleid• initiële opleidingen• scholing, employability en loopbaanbeleid• kwaliteit van arbeid, verzuim en invalidering• beeldvorming en wervingspositieHiermee was aanvankelijk een bedrag van ongeveer ƒ 40 mln
gemoeid. In mei/juni 2000 voegde VWS daaraan nog ƒ 7,3 mln toe.
Het grootste deel wordt ingezet om het ziekteverzuim te bestrijden. Verder
zijn er extra projecten opgezet voor regionale instroombevordering en behoud
(scholing en loopbaan). De maatregelen worden momenteel uitgevoerd. Medio
2000 zijn afspraken gemaakt over een systeem om de effecten van de maatregelen
in de jaarplannen te onderzoeken.9.2.3 Speerpunten arbeidsmarktbeleid9.2.3.1 Ziekteverzuim, WAO en werkdrukIn vergelijking met de meeste andere sectoren is het ziekteverzuim in
de zorg- en welzijnssector relatief hoog. Zowel landelijk als in zorg en welzijn
is het ziekteverzuim in 1999 verder toegenomen. De toename van het ziekteverzuimpercentage in 1999 wordt vrijwel geheel
veroorzaakt door de toename van het langdurig verzuim. De verschillen in de
hoogte van het ziekteverzuimpercentage tussen de zorgsectoren worden voor
het overgrote deel eveneens verklaard door verschillen in het voorkomen van
langdurig verzuim.Naast een hoog ziekteverzuim kent de sector zorg en welzijn ook een relatief
hoge instroom in de WAO. In 1999 bedroeg de instroomkans in zorg en welzijn
1,7% tegenover 1,4% landelijk. Tegenover de hoge WAO-instroom in de sector
zorg en welzijn staat een relatief hoge uitstroom van WAO-ers,
maar dit heeft een verdere stijging van het aantal WAO-ers in deze sector
niet kunnen voorkomen.Er wordt op diverse fronten beleid gevoerd om het ziekteverzuim aan te
pakken. Sociale partners maken in de eerste plaats in hun CAO's concrete afspraken
over het bestrijden van werkdruk en ziekteverzuim. Daarnaast bieden sectorfondsen
ondersteuning aan de instellingen door het aanreiken van instrumenten op het
gebied van P&O, Arbo- en ziekteverzuimterrein in combinatie met subsidiemogelijkheden.
Verder zijn in navolging van de verzorgingshuizen ook in de intramurale zorg,
thuiszorg en semi-murale gehandicaptenzorg peilstations ziekteverzuim opgezet.
Met deze peilstations kunnen deelnemende instellingen per kwartaal hun ziekteverzuimkengetallen
(verzuimontwikkeling, verzuimduur, oorzaken enzovoort) spiegelen aan de verzuimkengetallen
in de regio, branche en sector. Hierdoor komt meer zicht op de effectiviteit
van de genomen maatregelen.Werkdrukbestrijding vormde ook een belangrijk speerpunt van de meerjarenafspraken
die in 1999 zijn gemaakt. Op basis van deze afspraken zijn de instellingsbudgetten
in 1999 met ƒ 220 mln verhoogd om de werkdruk aan te pakken. In
2000 komt daar nog eens ƒ 250 mln bij. De middelen worden niet
alleen ingezet voor 'extra handen aan het bed', maar ook voor flankerend beleid
zoals leeftijdsgericht personeelsbeleid, ziekteverzuimbeleid, regionale samenwerking
en andere vormen van personeelsbeleid.In 1999 is in het kader van het brancherapport Curatieve Somatische Zorg
onderzoek uitgevoerd naar een geschikt monitoringsysteem van werkdruk bij
verplegend en verzorgend personeel. Uit deze studie kwam naar voren dat het
meten van het objectieve begrip 'werklast' de beste mogelijkheden biedt. Onder
werklast wordt hierbij verstaan de verhouding tussen de voor zorgzwaarte gecorrigeerde
productie en de effectieve personeelsinzet. Op basis van deze bevindingen
heeft VWS aan Prismant opdracht verleend om per zorgsector een werklastindicator
te ontwikkelen op basis van bestaande registraties. Met deze werklastindicator
kan per sector voor het verplegend en verzorgend personeel inzicht verkregen
worden in de ontwikkeling van de werklast, ofwel de 'extra handen aan het
bed'. Naar verwachting zullen de resultaten in oktober 2000 bekend zijn. Cijfers
over de ontwikkeling van de werklast kunnen, samen met bijvoorbeeld gegevens
over ziekteverzuim en verloop, meer inzicht geven in de ontwikkeling van de
werkdruk in een bepaalde sector.Omdat ziekteverzuim de uitkomst is van tal van factoren en omstandigheden,
bijvoorbeeld werkindeling (roosterplanning), fysieke en psychische belasting,
sociale omstandigheden, regelmogelijkheden en persoonskenmerken is een specifieke
aanpak (maatwerk) ter bestrijding ervan noodzakelijk. Dat investeren in ziekteverzuimbestrijding
werkt, blijkt uit ervaringen van individuele instellingen (zie onderstaande
box). Thuiszorg Hameland van NispenhofMet een voortvarend ziekteverzuimbeleid heeft Thuiszorg Hameland van Nispenhof
uit Terborg de afgelopen jaren goede resultaten geboekt. Het ziekteverzuim
(exclusief zwangerschapsverlof) onder uitvoerend personeel is van 8,7% in
1995 gedaald naar 5,6% in 1999. De volgende maatregelen hebben mede bijgedragen
aan deze daling:• Op kosten van de werkgever kunnen werknemers met fysieke of psychische
klachten naar een fysiotherapeut respectievelijk therapeut en werknemers kunnen
op vrijwillige basis jaarlijks een fitheidstest (bloeddruk, cholesterol, conditie
enz.) krijgen. • Met fitnesscentra worden kortingsafspraken gemaakt voor werknemers
van de instelling.• De ziekteverzuimcijfers worden per manager bijgehouden en elke
vier weken bekend gemaakt. Elke manager heeft een eigen target voor het ziekteverzuim
in zijn/haar team.• Managers krijgen een cursus ziekteverzuimbeleid.• De instelling heeft een eigen reïntegratiebureau opgezet.
(Langdurig) zieken blijven bij werkzaamheden betrokken door onder meer licht
administratief werk of boodschappen te doen met klanten.• Er zijn ook arbeidsvoorwaardelijke prikkels ingebouwd. Zo krijgen
alle werknemers aan het einde van het jaar als het ziekteverzuim van de instelling
onder een streefcijfer uitkomt een cadeau. De positieve prikkel is dus niet
geïndividualiseerd, maar geldt voor de instelling.• De arbo-arts houdt spreekuur in de instelling.Westfries GasthuisHet Westfries Gasthuis in Hoorn (een algemeen ziekenhuis met circa 1.800
werknemers) heeft al jaren een laag ziekteverzuim van rond de 5%. In 1998
en 1999 was dit respectievelijk 4,2% en 5,0%. Het ziekenhuis heeft dit bereikt
door een actief ziekteverzuimbeleid, waarbij de inbedding in het totale personeelsbeleid
en de rol van de leidinggevenden cruciaal zijn. Enkele elementen uit het ziekteverzuimbeleid
zijn:• Het ziekteverzuim staat permanent op de agenda door middel van
een jaarlijks terugkerend cyclisch beleidsproces van: ziekteverzuimanalyse,
plan van aanpak, uitvoering en evaluatie.• Er wordt aangedrongen op openheid over de werkelijke redenen van
ziekmelding. Dit is van belang bij bijvoorbeeld problematische werksituaties
en problemen thuis (bijvoorbeeld een ziek kind). In deze gevallen kan een
medewerker een paar dagen betaald verlof krijgen. Deze eerlijke benadering
leidt wederzijds tot meer begrip en er is er meer aandacht voor de (oplossing
van) achterliggende problemen.• Met enkele andere zorginstellingen is een 'eigen' arbodienst opgericht.
Dit heeft als voordeel dat de lijnen kort zijn en de dienstverlening maximaal
op maat gemaakt kan worden.• Er zijn afspraken gemaakt met een psychologenpraktijk die binnen
enkele dagen, op kosten van het ziekenhuis, hulp verleent aan zieke werknemers.• Er is een programma 'posttraumatische stressverwerking' opgezet,
waarin leidinggevenden worden getraind om beter om te gaan met medewerkers
die het slachtoffer zijn geworden van traumatische ervaringen.• Om agressie en geweld tegen te gaan worden o.a. weerbaarheidscursussen
gegeven en bouwkundige maatregelen genomen.• Er is een permanent intern scholingsprogramma voor het omgaan met
fysieke belasting.• Tien jaar geleden is een herplaatsingsbeleid opgezet voor personeelsleden
die langdurig uitvallen en niet meer in hun oude werkomgeving kunnen terugkeren.• Het personeel heeft een grote autonomie over de eigen werkomstandigheden.• Samenhangend met het vorige punt, blijkt uit exit-interviews dat
het personeel zeer tevreden is over de werksfeer, de ontplooiingsmogelijkheden
en de houding van de leidinggevenden. Dit heeft een positief effect op het
ziekteverzuimgedrag.9.2.3.2 ArboconvenantenVia arboconvenanten wordt branchegewijs gestreefd naar het verlagen van
arbeidsrisico's. In de zorgsector gaat het met name om risico's als fysieke
en psychische belasting, werkdruk, schadelijke stoffen, RSI, agressie en onveiligheid
en traumatische ervaringen.In 1999 zijn twee arboconvenanten totstandgekomen: een voor de thuiszorg
en een voor de kinderopvang. Momenteel worden de afspraken uit de convenanten
uitgewerkt en uitgevoerd. In de thuiszorg is een groot onderzoek gedaan naar
de medewerkerstevredenheid. In mei jongstleden zijn de uitkomsten daarvan
aan de instellingen bekendgemaakt. Daarnaast is over deze materie een brancherapport
verschenen. Naar verwachting zullen dit najaar op basis van de uitkomsten
van de medewerkersraadpleging in de thuiszorg afspraken gemaakt worden over
een plan van aanpak vermindering werkdruk in de thuiszorg. Eind 1999 tekenenden
sociale partners, VWS en SZW een intentieverklaring tot het aangaan van een
arboconvenant in de GGZ. In juni 2000 volgden vervolgens soortgelijke intentieverklaringen
voor de ziekenhuizen, de academische ziekenhuizen, de gehandicaptenzorg en
de verpleging en verzorging. In de intentieverklaringen staat dat gestreefd
wordt naar het totstandkomen van arboconvenanten, uiterlijk op 31 december
2000.Fysieke belasting is in het kader van de arboconvenanten een belangrijk
aandachtspunt. Een voorwaarde bij het terugbrengen van het risico van fysieke
belasting is dat er voldoende apparatuur (zoals tilapparaten en hoog-laagbedden)
in de instellingen aanwezig is. Voor het stimuleren van de aanschaf van dergelijke
apparatuur heeft het kabinet tijdens deze regeerperiode ƒ 60 mln
beschikbaar gesteld.9.2.3.3 Initiële opleidingenDe instroom van het aantal leerlingen in het verplegend en verzorgend
onderwijs liet in 1999, evenals in 1998, een toename zien (zie figuur 9.3
en tabel 9.8 van bijlage 9). Bron: RegioMarge en bewerking van gegevens van OCenW.Vooral op het middenniveau (kwalificatieniveau 3 en 4) is er, zowel in
1998 als 1999, sprake van een toename. Daarnaast doet zich een verschuiving
voor in de onderlinge verhoudingen tussen de leerwegen (die de opleidingen
in de verschillende kwalificatieniveau's aanbieden); de instroom in de beroepsbegeleidende
leerweg (BBL) is aanzienlijk gestegen, de beroepsopleidende leerweg (BOL)
daarentegen laat, behalve op niveau 4, een stabilisering zien (zie ook tabel
9.8 in de bijlage arbeidsmarktbeleid). Het ingezette beleid om de instroom
in met name de BBL-variant te stimuleren lijkt effect te gaan sorteren.De instroom in de opleidingen is nog niet toereikend om in de arbeidsmarktbehoefte
te kunnen voorzien. Met een beeldvormingscampagne, onder andere gericht op
schooldecanen, wordt de aantrekkelijkheid van de zorgberoepen getoond. Ook
het gelijkstellen voor de studiefinanciering van de HBO-v aan de andere hbo-opleidingen
neemt een obstakel bij de instroom weg.Daarnaast heeft VWS in 1999 ƒ 64 mln structureel beschikbaar
gesteld om werkgevers te stimuleren leerlingen in de BBL-route aan te nemen.
De intramurale zorginstellingen hebben ervoor gekozen de middelen aan de instellingsbudgetten
toe te voegen. Hierbij worden de middelen naar rato van het aantal BBL-leerlingen
over de instellingen verdeeld. Een vergelijking tussen het aantal leerlingen
per 1 oktober 1999 en 1 oktober 1998 in intramurale sectoren laat een toename
zien van het aantal leerlingen in de ziekenhuizen (+ 1.603), academische
ziekenhuizen (+ 205), intramurale gehandicaptenzorg (+ 574) en verpleeghuizen
(+ 526) en een lichte daling in de geestelijke gezondheidszorg (– 110).De thuiszorg heeft ervoor gekozen de opleidingsmiddelen via het sectorfonds
AWO (Stichting Arbeidsmarkt-, Werkgelegenheids- en Opleidingsfonds voor de
sector zorg en welzijn) te laten lopen. AWO heeft een stimuleringsregeling
in het leven geroepen om een toename van het aantal opleidingsplaatsen te
bewerkstelligen. Het gaat hierbij zowel om praktijkopleidingsplaatsen (BBL),
stageplaatsen (BOL) als plaatsen voor functiespecifieke brancheopleidingen.
In de semimurale gehandicaptenzorg zijn in 1999 ondersteunende en voorlichtende
activiteiten uitgevoerd met als doel de kwantiteit en kwaliteit van de opleidingsplaatsen
te verbeteren.Nu enkele jaren ervaring opgedaan is met het nieuwe opleidingsstelsel
voor verpleegkundige en verzorgende beroepen, blijkt het voornaamste knelpunt
het tekort aan plaatsen voor de beroepspraktijkvorming (zowel voor BOL als
BBL) te zijn. In 1999 en 2000 zijn verschillende studies verschenen over de
knelpunten rond de beroepspraktijkvorming. Hieruit blijkt, dat het tekort
aan plaatsen voor de beroepspraktijkvorming wordt veroorzaakt door onvoldoende
afstemming tussen zorginstellingen en onderwijsinstellingen. Op landelijk
niveau dringt VWS aan op meer afstemming, die met name op regionaal niveau
gestalte moet krijgen. Inmiddels nemen beide sectoren initiatieven tot regionale
afstemming en coördinatie van de beroepspraktijk-vormingsplaatsen. Om
de knelpunten aan te pakken heeft VWS bovendien extra middelen beschikbaar
gesteld. Voor de besteding van deze middelen verwijzen we naar paragraaf 9.3.2.3.9.2.3.4 Overheveling I/D-zorgbanenSinds 1995 kunnen zorg- en welzijnsinstellingen langdurig werklozen in
dienst nemen door hen een baan te bieden via de I/D-regeling (voorheen Melkert-regeling).
Uit onderzoek is gebleken dat de banen in het algemeen een positief effect
hebben op de werkdruk en de kwaliteit van de dienstverlening. Tot en met 1999
is ongeveer één derde van het totaal beschikbare
aantal banen ingezet in de zorg- en welzijnssector via de uitvoeringsorganisaties
College Tarieven Gezondheidszorg (CTG), AWO en Stichting Arbeidsmarkt-, Werkgelegenheids-
en Opleidingsfonds Bejaardenoorden (AWOB). De overige tweederde van de banen
is via gemeenten uitgezet (gemeentelijke banen).Tot en met 1 januari 2000 is 86% van de toegewezen arbeidsplaatsen in
de zorg- en welzijnssector ingevuld (11.430 bezet van de 13.307 toegewezen
arbeidsplaatsen van gemiddeld 32 uur, zie ook tabel 9.9 in de bijlage).Het vervullingstempo ligt daarmee lager dan dat van de gemeentelijke banen.
Mede daarom heeft het kabinet besloten de uitvoering van de banen per 1 januari
2000 over te hevelen naar de gemeenten. De strikte scheiding tussen gemeentelijke
banen en zorgbanen is hiermee beëindigd; het toewijzen van banen en kandidaten
is hiermee onder één paraplu gebracht. Het overhevelingstraject
is inmiddels succesvol afgewikkeld.Een landelijk dekkend netwerk van regiepunten blijft operationeel, om
het regionale samenspel tussen instellingen, gemeenten en arbeidsvoorziening
te ondersteunen. Regiepunten zijn als netwerkorganisatie onder andere behulpzaam
zijn bij de acquisitie van banen, werving en selectie en toeleiding van kandidaten,
begeleiding via jobcoaches, scholing op de werkplek en dergelijke.In het kader van het grotestedenbeleid zijn afspraken gemaakt over het
realiseren van I/D-banen in de zorgsector. De intentie van de G-25 gemeenten
voor het realiseren van arbeidsplaatsen komt tot uitdrukking in de convenanten
die zij met het Rijk hebben gesloten. Het ministerie van SZW toetst de voortgang
met behulp van monitoring van de gemaakte afspraken.9.2.3.5 Instroom, doorstroom en behoud allochtoon personeel Kwantitatieve doelstellingen en resultatenDe instroom van allochtoon personeel in de zorgsector heeft een grote
groei doorgemaakt. Die groei was mogelijk door het gezamenlijk optreden van
sectorfondsen, VWS en Arbeidsvoorziening. In 1994 is hiertoe het Tijdelijk
Ondersteuningspunt Allochtonen in de zorgsector (TOPAZ) van start gegaan.
Werkgevers en werknemers in de intramurale sector en verzorgingshuizen hebben
in 1993 kwantitatieve taakstellingen afgesproken voor de instroom van allochtonen:
3.800 in vier jaar. Deze taakstelling is dubbel gehaald. Uit de eindmeting
van het Nederlands Ziekenhuisinstituut (NZi)-programma 'Allochtonenbeleid
zorginstellingen' van december 1997 blijkt dat in vier jaar tijd ruim 8.000
allochtonen een baan gevonden hebben in de zorgsector. Op basis van subsidieregelingen
van de sectorfondsen zijn in 1998 en 1999 jaarlijks 4.000 personen ingestroomd.Kwalitatieve doelstellingen en resultatenNiet alleen is er een goed kwantitatief resultaat geboekt, ook is het
denken op gang gebracht over de samenhang tussen kwaliteit van zorg en diversiteit
in het personeelsbeleid (intercultureel management). Er zijn methodieken ontwikkeld
om de instroom, het behoud en de doorstroom te bevorderen. Het allochtonenbeleid
staat nu op de agenda van de instellingen. Het Project Implementatie TOPAZ
in Nederland (PIT.NL), dat gericht is op het overdragen van expertise en instrumenten
met inschakeling van de regionale netwerken, kon daarmee eind 1999 formeel
worden afgesloten. De regionale netwerken, die de instellingen ondersteunen
bij het ontwikkelen van intercultureel beleid blijven operationeel. Gegeven
de groei van het aantal allochtone zorgvragers is ook de komende tijd blijvend
aandacht nodig voor interculturalisatie. 9.2.3.6 BeeldvormingscampagneEind 1999 is de tweejarige landelijke beeldvormingscampagne 'De zorg.
Het echte werk' gestart. De campagne is gericht op potentiële (her)intreders,
op zogeheten intermediairs (zittende medewerkers en ook bijvoorbeeld schooldecanen)
en het brede publiek. De landelijke campagne dient ook ter ondersteuning van
regionale en lokale wervingsactiviteiten.Met beelden en boodschappen wordt uitgedrukt dat de zorg volop appelleert
aan moderne waarden: professionaliteit, invloed en verantwoordelijkheid. En
dat de zorg de vergelijking met beroepen in andere sectoren goed doorstaat.De campagne bevat een scala aan activiteiten, waaronder de spotjes op
tv en radio. Op verschillende momenten is onderzoek gedaan naar de effecten
van de spots en advertenties. De algemene waardering, uitgedrukt in een rapportcijfer,
is gedurende de gehele campagne 7,1 bij jongeren en 6,8 bij volwassenen. De
spots scoren op de kenmerken 'duidelijk', 'geloofwaardig', 'niet-irritant'
en 'informatief' tussen de 5 en 6 op een 7-puntsschaal (1 = negatief, 7 =
positief gewaardeerd). Opvallend is de hoge waardering voor werkenden in de
zorg. Bij jongeren is deze waardering in de loop van de campagne toegenomen.
Wat betreft de belangstelling voor beroepsrichtingen staat de zorgsector op
de tweede plaats (28% geeft aan hiervoor belangstelling te hebben) ná
commerciële functies (36%) en vóór IT-functies (23%).9.2.3.7 OnderzoeksresultatenVWS participeert financieel en inhoudelijk in de onderzoeksprogramma's
van het CAZ en CAWJ. Daarnaast bekostigt VWS samen met andere departementen
(SZW, EZ, OCenW en BZK) het meerjarig Algemeen Beleidsonderzoeksprogramma
op het terrein van de arbeidsmarkt.Hierna volgen enkele concrete onderzoeksresultaten aan de hand van recent
verschenen onderzoeksrapporten.Herintreding in de zorgsectorIn het rapport 'Herintreding in de zorgsector. Raming 1997–2008'
is aan de hand van een model een gefundeerde raming gemaakt van de instroom
van herintreders in de zorgsector in de periode 1997–2008. Onder een
herintreder wordt hier verstaan iemand die gaat werken in een betaalde baan
van ten minste 12 uur per week en die een jaar eerder niet tot de werkzame
beroepsbevolking behoorde (dit met uitzondering van schoolverlaters). De resultaten
zijn als volgt. Voor de hele Nederlandse economie bestaat de groep herintreders
voor meer dan 90% uit vrouwen. In de zorgsector is het aantal herintredende
mannen vrijwel te verwaarlozen. In 1997 waren er in totaal ongeveer 87.000
herintreders en ongeveer een kwart daarvan kwam terecht in de zorgsector.
Het aantal herintredende vrouwen zal in de komende jaren slechts langzaam
afnemen. Het aantal herintreders in de zorgsector zal ook de komende jaren
dus minstens 20.000 per jaar bedragen. Ruim de helft daarvan zal tot de leeftijdscategorie
35–44 jaar behoren. Het aantal laagopgeleiden (ten hoogste vbo of mavo)
zal toenemen. Het aantal met een middelbare opleiding (havo/vwo, mbo) zal
afnemen, in iets mindere mate geldt dat ook voor de hoger opgeleiden. De toenemende
arbeidsparticipatie van vrouwen zal zich dus meer gaan concentreren bij laagopgeleiden.Deze bevindingen geven het grote belang aan van de recente invoering van
kwalificatieniveau 1 en verdere functiedifferentiatie. Veranderingen in het beroep van verpleegkundigeIn het onderzoek Contextontwikkelingen en competenties zijn de veranderingen
in de beroepspraktijk voor een zestal mbo-beroepen, waaronder dat van verpleegkundige,
in kaart gebracht. Van alle onderzochte beroepen is bij verpleegkundigen het
specialistische karakter van het beroep het sterkst toegenomen en is het takenpakket
het meest verbreed. De belangrijkste externe ontwikkelingen met betrekking
tot de beroepspraktijk zijn veranderingen in wet- en regelgeving, veranderende
maatschappelijke en politieke behoeften en de schaarste op de arbeidsmarkt.
De belangrijkste interne ontwikkelingen met betrekking tot de beroepspraktijk
zijn het afplatten van de organisatie, decentralisatie van het instellingenbeleid,
kwaliteitszorgsystemen, veranderingen in de bedrijfscultuur en de manier van
werken. De toegenomen werkdruk en de grotere eigen verantwoordelijkheid zijn
de veranderingen in het werk met de grootste invloed op van verpleegkundigen
vereiste competenties.9.2.4 ArbeidskostenDe indexering van de instellingsbudgetten voor de arbeidskostenontwikkeling
heeft in 2000 plaatsgevonden conform de afspraken die zijn neergelegd in het
convenant van 20 september 1999 over de nieuwe aanpak voor de bepaling van
de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling voor het VWS-veld (Tweede
Kamer 1999–2000, 25 999, nr. 8). Het convenant heeft ertoe geleid
dat de vaststelling van de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling
(de ova) soepel is verlopen. De arbeidsvoorwaarden in het VWS-veld zijn in
2000 mede dankzij de ova-2000 arbeidsmarktconform gegroeid. Voor grote delen
van het VWS-veld golden tweejarige CAO's die al in 1999 waren afgesloten.
Daarom zijn er in 2000 niet voor het hele VWS-veld nieuwe CAO's afgesloten.
Daar waar in 2000 in het VWS-veld CAO-onderhandelingen zijn gevoerd, is dat
niet met veel arbeidsonrust en negatieve publiciteit gepaard gegaan. Dat gaf
zowel VWS als de betrokken sociale partners de gelegenheid om zich te kunnen
wijden aan de in gezamenlijk overleg afgesproken speerpunten om de arbeidsmarktproblemen
te lijf te gaan.In het afgelopen begrotingsjaar 1999/2000 heeft de Kamer twee keer een
algemeen overleg gehouden waarbij specifiek de arbeidsmarkt van het VWS-veld
aan de orde was. In beide overleggen is naar voren gekomen dat het een misverstand
is dat de arbeidsvoorwaarden en de hoogte van het salaris in het VWS-veld
ondermaats zouden zijn. Hoewel het een economische wetmatigheid is dat de
roep om salarisverbetering almaar sterker wordt wanneer de economie goed draait,
is er geen aanleiding tot een meer dan marktconforme salarisaanpassing in
het VWS-veld. Een extra procent loongroei, boven het marktgemiddelde, voor
het gehele VWS-veld kost ongeveer ƒ 350 mln. De analyses (zie
met name TK, 1999/2000, 26 800 XVI, nr. 51 en 67) die bij de twee algemene
overleggen zijn gebruikt, duidden er op dat het niet effectief zou zijn om
via deze weg van arbeidskostenverhoging de arbeidsmarktproblematiek aan te
pakken.Vandaar dat ook hieruit is geconcludeerd dat de aanpak van de arbeidsmarktproblematiek
op de wijze zoals die in CAZ en CAWJ is vastgelegd, de voorkeur verdient boven
meer dan marktconforme salarisverhogingen.9.3 Beleidsvoornemens9.3.1 Convenanten ArbeidsmarktbeleidHet kabinet heeft dit voorjaar besloten om bovenop de bestaande Regeerakkoordintensiveringen
in 2000 ƒ 65 mln en in 2001 ƒ 94 mln extra in te zetten
voor arbeidsmarktbeleid. Deze intensivering loopt langs twee sporen. Het eerste
spoor richt zich op reductie ziekteverzuim en verdient zichzelf
naar verwachting op den duur (2004) volledig terug. Het tweede spoor richt
zich op overig arbeidsmarktbeleid (waaronder scholing). Hiervoor wordt ƒ 40
mln structureel ingezet.Jaarplannen CAZ en CAWJ 2001Het totstandkomen van de jaarplannen CAZ en CAWJ 2001 is in een vergevorderd
stadium. De sociale partners hebben aangegeven dat, gegeven de ernst van de
knelpunten op de arbeidsmarkt in de zorgsector, extra inspanningen op het
gebied van instroom en behoud van personeel in 2001 en volgende jaren noodzakelijk
zijn. De extra inspanningen liggen, naast de reeds ingezette intensiveringen
bij ziekteverzuim, arbeidsomstandigheden en reïntegratie, vooral op het
gebied van instroom en behoud van personeel. Ook de regionale aanpak wordt
verder geïntensiveerd, waarbij in de middelenverdeling rekening gehouden
zal worden gehouden met regionale verschillen. Hiermee wordt uitvoering gegeven
aan de motie-Van Vliet (Tweede Kamer, 1999–2000, nr. 26 800 XVI,
nr. 38). Zodra de jaarplannen in het CAZ- en CAWJ-overleg zijn vastgesteld,
zullen deze aan de Kamer worden gestuurd.9.3.2 Speerpunten arbeidsmarktbeleid9.3.2.1 Ziekteverzuim/WAO/reïntegratieTerugdringing van het ziekteverzuim, goede arbeidsomstandigheden en reïntegratie
is een beleidsterrein waar de convenantspartijen fors op inzetten. Belangrijke
maatregelen zijn in dit kader:• Er is, zowel voor de zorgsector als voor de sector welzijn en jeugdhulpverlening,
een kaderregeling arbeidsomstandigheden, verzuim en reïntegratie ingevoerd.
Instellingen kunnen vanaf 2000 bij de sectorfondsen subsidie aanvragen
om het ziekteverzuim omlaag te brengen. De kaderregeling stelt ondermeer als
voorwaarde voor het toekennen van subsidie dat: (a) de OR moet hebben ingestemd
met het plan van aanpak om het ziekteverzuim terug te dringen en (b) dat de
instelling deelneemt aan een sectoraal peilstation ziekteverzuim. In 2001
zullen de voorwaarden nader uitgewerkt worden.• De taakgroep Ziekteverzuim, Arbeidsongeschiktheid en Reïntegratie
van Arbeidsgehandicapten (ZARA) is opgericht. Momenteel werkt de taakgroep
ZARA aan het opzetten van het kenniscentrum arbo/ziekteverzuim, dat per 1
juli 2001 operationeel moet worden. Het kenniscentrum gaat zich richten op
het verzamelen en overdragen van kennis, instrumenten en 'best practices'
voor in de eerste plaats de instellingen. Daarnaast wordt aandacht besteed
aan de (praktische) wijze waarop partijen hun instrumentarium gezamenlijk
kunnen inzetten op het terrein van vroegtijdige signalering van potentieel
langdurig verzuim en reïntegratie. Ook wordt gezocht naar mogelijkheden
om de bestaande regionale ondersteuningsstructuur sterker te betrekken bij
het ondersteunen van instellingen bij het bestrijden van ziekteverzuim.De beoogde effecten zijn voor 2000:• vermindering van het in 1999 bestaande verschil tussen het ziekteverzuim
in de zorgsector en dat in het bedrijfsleven met een achtste;• vermindering van het in 1999 bestaande verschil tussen de WAO-instroom
landelijk en die in de zorgsector met een achtste;• reïntegratie vanuit de WAO in de zorgsector van 750 personen
extra (t.o.v. realisatiecijfers 1999). 9.3.2.2 ArboconvenantenVoor de sectoren thuiszorg en kinderopvang zijn arboconvenanten totstandgekomen.
Voor deze sectoren wordt in 2001 gewerkt aan het verder implementeren van
de in de convenanten overeengekomen afspraken, met name op het gebied van
fysieke belasting en ergonomie. Verder zullen naar verwachting dit najaar
op basis van de uitkomsten van de medewerkersraadpleging in de thuiszorg afspraken
gemaakt worden over een plan van aanpak vermindering werkdruk in de thuiszorg.
In 2001 kan dan vervolgens een begin gemaakt worden met het implementeren
van deze afspraken.De beoogde resultaten zijn: eind 2000 hebben alle beoogde zorgsectoren
arboconvenanten afgesloten. In 2001 moeten de in de convenanten overeengekomen
afspraken worden geïmplementeerd. Beoogde effecten zijn, middels het
terugdringen van de verschillende arbeidsrisico's, een lager ziekteverzuim
en een lagere WAO-instroom.9.3.2.3 Initiële opleidingenOm de instroom, het rendement en de kwaliteit van beroepspraktijkvormingsplaatsen
(BPV-plaatsen) in de zorg te stimuleren heeft VWS vanaf 2000 extra geld
ter beschikking gesteld. De sectorfondsen introduceren in samenwerking met
de OVDB in 2000 een kaderregeling die bestaat uit drie samenhangende clusters,
te weten:• het versterken van werk- en praktijkbegeleiding in de BPV;• het verbeteren van de match tussen vraag naar en aanbod van BPV-plaatsen;• het bevorderen van de kwaliteit van de BPV-plaatsen.Het eerste cluster is een generieke subsidiemaatregel op het niveau van
de individuele zorginstellingen. Het tweede en derde cluster betreffen maatregelen
op regionaal niveau, waarbij onder andere regionale BPV-coördinatiepunten
worden opgezet en school-zorgcoördinatoren worden aangesteld.Daarnaast worden in 2001 extra inspanningen verricht om een impuls te
geven voor extra instroom op niveau 3-IG, omdat er met name op dit niveau
grote tekorten worden verwacht.In het Jaarplan 2001 voor de sector welzijn en jeugdhulpverlening is ruimte
gemaakt voor het scheppen van ten minste 800 leerarbeidsplaatsen in de kinderopvang
en JHV.De beoogde effecten van het beleid voor de zorg in 2000 zijn: toename
van de instroom in opleidingen met 5% en het verbeteren van het rendement
van de opleidingen met 5%.9.3.2.4 Instroom, doorstroom en behoud allochtoon personeelIn het CAZ is voor de periode 2000–2004 een instroomtaakstelling
van in totaal 4.000 allochtonen afgesproken. Daarnaast wordt aandacht besteed
aan het behoud van ingestroomde allochtone medewerkers, onder andere door
het stimuleren van goed personeelsbeleid en het beschikbaar stellen van een
eenmalige behoudpremie. Bovendien hebben CAZ-partijen afgesproken in 2001
een kenniscentrum doelgroepen op te richten.In het kader van het CAWJ wordt gewerkt met het vierjarige project JeWeL.
In 2001 wordt het accent verlegd van het ondersteunen van instellingen naar
het ondersteunen van een regionale aanpak, met een accent op
instroombevordering. Dit laatste met het oog op de verwachte personeelstekorten.
Eind 2001 wordt het project afgesloten. Met het oog hierop wordt ook aandacht
besteed aan het mogelijk maken van de inbedding van de ontwikkelde kennis
en methodieken in bestaande structuren (zoals regionale en sectorale steunfuncties).Het beoogde effect van het beleid voor de zorg in 2000: Instroom van 1.000
allochtonen in 2000.9.3.2.5 Werving verpleegkundigen en verzorgenden van buiten
de EERDiverse zorginstellingen – in het bijzonder in de Randstad –
kampen met acute personeelsproblemen. Het betreft met name verpleegkundigen
en verzorgenden vanaf niveau 3. Werving binnen de Europese Economische Ruimte
(EER) biedt voor deze instellingen onvoldoende ruimte. Een aantal instellingen
is nu bezig personeel van buiten de EER aan te trekken. Daarvoor zijn tewerkstellingsvergunningen,
af te geven door Arbeidsvoorziening, nodig.In CAZ-verband is het initiatief genomen om de toestroom van verpleegkundigen
en verzorgenden van buiten de EER in goede banen te leiden. CAZ-partijen –
sociale partners in de zorgsector, Arbeidsvoorziening en VWS – hebben
afspraken gemaakt over de voorwaarden, waaronder de tewerkstellingsvergunningen
zullen worden verleend. Deze voorwaarden zijn de Tweede Kamer toegezonden
bij brief van 16 juni 2000 (kenmerk MEVA/ABA2080415).Belangrijke afspraken zijn ondermeer:• vergunningen worden voor maximaal twee jaren verleend;• instellingen moeten eerst al het mogelijke hebben gedaan om binnen
de EER te werven;• er mag niet worden geworven in landen die zelf problemen op de
arbeidsmarkt kennen;• per instelling gelden kwantitatieve beperkingen: maximaal 3% van
het betreffende personeelsbestand in het eerste jaar, aflopend tot 1,5% in
het vierde jaar.De afspraken gelden met ingang van 1 juli 2000 en worden na twee jaren
geëvalueerd. Daarnaast wordt op korte termijn in CAZ-verband bezien hoe
de Nederlandse zorgsector beter gebruik kan maken van het vrije verkeer van
werknemers binnen de EU.9.3.2.6 HerintredingIn de zorg stromen jaarlijks ongeveer 22.000 herintreders in. Hiervan
zijn ongeveer 5.000 gekwalificeerde verpleegkundigen en verzorgenden. Om zicht
te krijgen op wat er nog meer kan en welke maatregelen daarvoor nodig zijn,
hebben convenantpartijen onderzoek laten doen naar het onbenutte arbeidspotentieel
van gediplomeerde verpleegkundigen, verzorgenden, helpenden en agogisch werkenden.
Hoewel het onderzoek nog niet is afgerond, kan nu al gesteld worden dat betrokkenen
bij een eventuele herintrede in de zorg veel belang hechten aan werk in de
woonomgeving, geschikte werktijden en een bepaald aantal arbeidsuren. Inmiddels
is een plan van aanpak opgesteld en is besloten tot een project om herintreders
te werven. Het streven is het project in het najaar van 2000 te laten starten.In relatie tot de beeldvorming en in relatie tot activering van doelgroepen
loopt er ook een onderzoek naar het onbenut potentieel aan niet-gediplomeerden.
De resultaten daarvan worden afgewacht.Het beoogde effect van het beleid voor de zorg is in 2000:Verhoging instroom herintreders via contractonderwijs met scholen met
12,5%. 9.3.2.7 Terugdringing verloop en uitbreiding arbeidsduurVanaf 1997 is het verloop onder verpleegkundigen en verzorgenden behoorlijk
gestegen. In 1999 bedroeg het netto-verloop, dus het verloop uit de sector,
circa 6,7%. In het kader van het CAZ is afgesproken dat dit verloopcijfer
gedurende de periode 2000–2004 moet worden teruggebracht met 20%. In
het CAZ-jaarplan 2000 is een scala aan maatregelen opgenomen om in 2000 een
vermindering van het verloopcijfer met 5% te realiseren. Deze maatregelen
liggen ondermeer in de sfeer van scholing zittend personeel, employability,
kinderopvang en arbeidsomstandigheden. Naast kinderopvang kunnen ook andere
maatregelen op het gebied van het combineren van arbeid en zorg (bijvoorbeeld
de invoering van het kortdurend betaald zorgverlof), het verloop terugdringen.
Tenslotte leidt verdere functiedifferentiatie, zoals ook in de motie Weekers
en Oudkerk van 28 juni 2000 is aangegeven, tot meer loopbaanperspectief. Dit
is van groot belang, omdat het ontbreken van loopbaanperspectief voor het
verplegend en verzorgend personeel één van de belangrijkste
'voorkoombare' redenen is om de zorg te verlaten. Zie over functiedifferentiatie
ook paragraaf 3.2.4.1 het clusteren en moderniseren van de beroepenstructuur.De genoemde maatregelen hebben naast een positief effect op het behoud
van personeel ook een positief effect op de bereidheid van werknemers om de
individuele arbeidsduur uit te breiden. Om een uitbreiding van de arbeidsduur
te vergemakkelijken zijn in meerdere CAO's afspraken gemaakt over de flexibilisering
van arbeidstijden en -duur.De beoogde effecten van het beleid voor het beleid in de zorg zijn in
2000: Een vermindering van het netto-verloopcijfer met 5% en een stijging
van de gemiddelde arbeidsduur met 5%.9.3.2.8 Regionale structuurDe sectorfondsen AWOB (Verzorgingshuizen) en AWOZ (Ziekenhuiswezen) hebben
elk een eigen regionale infrastructuur. Voor AWOZ is het zogenoemde Tripartiet
Sector Overleg (TSO) actief; voor AWOB de Regionale Aanpak Personeelsvoorziening
Verzorgingshuizen (RAP-V). In het kader van de fusie van de sectorfondsen
worden de regionale structuren geïntegreerd. In een aantal regio's is
die integratie al gerealiseerd. Behalve de integratie van TSO- en RAP-V-structuren
is ook een verbreding van het werkterrein van de regio's ingezet. De regio's
gaan ook werken voor de sectoren Thuiszorg, Dagverblijven en tehuizen voor
gehandicapten (DTG) en Academische ziekenhuizen. In 1999 is het integreren
en verbreden van de regionale structuur gestimuleerd door een subsidieregeling
van de gezamenlijke sectorfondsen. TSO en RAP-V moesten een gezamenlijk plan
indienen; de activiteiten moesten ook gericht zijn op de sectoren Thuiszorg
en DTG.Zoals eerder aangegeven gaan regio's een grotere rol spelen bij het matchen
van BPV-plaatsen tussen opleidingsinstituten en zorginstellingen.De beoogde resultaten voor de zorg zijn: het versterken en verbreden van
de regionale infrastructuur, waarbij de verbreding met thuiszorg, DTG en academische
ziekenhuizen uiterlijk per 1 januari 2001 moet zijn afgerond. De effecten
van het regionale beleid blijken bij de overige speerpunten.9.3.2.9 Onderzoek in uitvoeringDe drie voornoemde onderzoeksprogramma's bestaan naast de periodiek verschijnende
rapporten uit incidentele onderzoeken, die aanhaken op actuele
arbeidsmarktproblemen. Onderwerpen die op dit moment hoog op de agenda staan
en waarvan de corresponderende onderzoeken op dit moment opgestart worden
of al uitgevoerd worden, zijn:• opleidingen (instroom en rendement);• allochtonen en 'nieuwkomers';• onbenut arbeidspotentieel;• ziekteverzuim en reïntegratie gedeeltelijk arbeidsongeschikten.9.3.3 MDW-traject toetredingsbelemmeringenIn het kader van Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW)
heeft het kabinet besloten een MDW-werkgroep in te stellen die de toetredingsbelemmering
voor medische beroepsbeoefenaren onder de loep gaat nemen.De toetreding tot de markten voor de medische beroepsbeoefenaren kent
diverse belemmeringen. Sommige van deze belemmeringen heeft de overheid in
het verleden bewust aangebracht. Een voorbeeld hiervan is de numerus fixus
in de basisopleiding. Andere belemmeringen zijn door de beroepsgroep zelf
gecreëerd. Een voorbeeld hiervan is de verdeling van de markt binnen
de regio. Soms lijken deze zo ver te gaan dat er sprake is van een 'closed
shop'. Een voorbeeld van een andere orde is de gebruikelijke lange werkweek
in bepaalde medische beroepen. Ook dit kan een belemmering zijn voor toetreding.Toetredingsbelemmeringen beperken het aanbod van medische beroepsbeoefenaren.
Dit kan leiden tot tekorten aan beroepsbeoefenaren in relatie tot de zorgvraag.
Het kan ook leiden tot beperking van de keuzemogelijkheden voor de zorgverzekeraars
en de consumenten en tot relatief hoge prijzen.De MDW-werkgroep zal een inventarisatie maken van de toetredingsbelemmeringen
in brede zin voor een aantal medische beroepsbeoefenaren (artsen, inclusief
huisartsen en medisch specialisten, tandartsen, verloskundigen en fysiotherapeuten).
Vervolgens zal de werkgroep voorstellen doen om niet-gewenste toetredingsbelemmeringen
weg te nemen zodat vraag en aanbod beter op elkaar kunnen aansluiten. De werkgroep
start in september 2000 en rapporteert in april 2001. HOOFDSTUK 10 FINANCIERINGKwamen in eerdere hoofdstukken de zorguitgaven aan
de orde, in dit hoofdstuk staat de financiering ervan centraal. In 2001 gaat
er ƒ 82 mld in de zorg om. Dat bedrag wordt in dit hoofdstuk vertaald
in de premiestelling voor de verschillende ziektekostenverzekeringen en de
te innen eigen betalingen. Een ander belangrijk thema dat aan bod komt, is
het beleid ten aanzien van de ziekenfondsbudgettering. Dat is erop gericht
doelmatige en flexibele zorgverlening te realiseren door ziekenfondsen meer
prikkels en instrumenten te geven.10.1 TerreinbeschrijvingDe te financieren zorguitgaven bedragen ƒ 82 mld. De verschillende
financieringsbronnen bepalen de paragraafindeling:• de AWBZ;• de ZFW;• de particuliere ziektekostenverzekeringen, inclusief de publiekrechtelijke
ziektekostenregelingen voor het personeel van de provincies, de gemeenten
en de politie;• de overheid;• de eigen betalingen;• de overige betalingen.Tabel 10.1 laat de bijdragen van de financieringsbronnen zien in de periode
1996 tot en met 2001. In 1997 zijn de uitgaven van verzorgingshuizen van de begroting (WBO)
naar de AWBZ overgeheveld. Daarom maken de eigen betalingen verzorgingshuizen
vanaf 1997 deel uit van de eigen betalingen AWBZ. De post 'overige betalingen'
betreft de niet-belastingontvangsten op de begroting van VWS behorende tot
zorg.Tabel 10.2 geeft de relatieve verdeling in compartimenten. Het eerste
compartiment, chronische zorg, beslaat 45% van de totale zorguitgaven. Het
relatieve belang van het tweede compartiment, het basispakket geneeskundige
zorg, is 52%. Het derde compartiment bevat de zorg met (financiële) verantwoordelijkheid
voor de burgers zelf, zoals niet-wettelijke uitgaven voor fysiotherapie en
tandheelkunde, niet-noodzakelijke cosmetische chirurgie en klassenverpleging.
Het gaat om 3% van de totale zorguitgaven. Het aandeel van het Bruto Binnenlands Product dat wordt besteed aan zorg –
de 'zorgquote' – komt in 2001 naar verwachting uit op 8,56%, net als
in 2000. Overigens scoort Nederland wat uitgavenniveau betreft internationaal
gemiddeld -zie ook de box over het OESO-landenexamen. Nederlandse zorg krijgt goed rapport van de OESODe Nederlandse gezondheidszorg presteert goed. Zowel wat betreft gezondheidsuitkomsten
als op kostenniveau. Dat schrijft de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling (OESO) in het landenexamen van de Nederlandse economie dat
in het voorjaar van 2000 is verschenen. De OESO neemt dat landenexamen elke
anderhalf jaar af. Ditmaal was de zorg het structurele onderwerp.De uitgaven voor gezondheidszorg liggen ongeveer op het gemiddelde van
de andere OESO-landen. Het niveau ligt ook dicht bij hetgeen verwacht mag
worden, gegeven het inkomen per hoofd van de bevolking. Internationaal bezien
dus zonder meer een goede prestatie. Ook doet Nederland het goed voor wat
betreft 'gezondheidsuitkomsten', afgemeten aan gebruikelijke indicatoren daarvoor
zoalsgegevens over levensverwachting, kindersterfte en de door de bevolking
zelf waargenomen gezondheidsstatus. Zo behoort ons land tot de landen met
de beste gezondheidsstatus volgens een door de OESO aangehaald onderzoek onder
een aantal Europese landen.Er zijn ook tekortkomingen, waarvan de wachtlijsten de belangrijkste zijn.
Daarnaast wijst de OESO onder andere op de negatieve invloed die de aanbod-
en prijsregulering kan hebben op de doelmatigheid in de zorg. Verderbaart de snelle stijging van de uitgaven voor geneesmiddelen zorgen. Ontwikkelingen
op het terrein van de Europese regelgeving en het stringentere mededingingsbeleid
kunnen nopen tot het heroverwegen van een aantal regels in het gezondheidszorgsysteem.De OESO doet een aantal aanbevelingen. Ze vindt het vooral belangrijk
om goed ontworpen elementen van concurrentie en prikkels te introduceren.
De concurrentie tussen verzekeraars onderling en tussen verzekeraars en aanbieders
moet sterker en de doelmatigheid van zorgaanbieders moet worden gestimuleerd.
De aanpak van wachtlijsten moet doorgaan, en waar mogelijk worden verbeterd.
Ook zijn er maatregelen nodig om de kosten van het medicijngebruik terug te
dringen. Tot slot beveelt de OESO het gebruik-maken van 'evidence based' systemen
aan en suggereert ze meer werk te maken van preventief beleid. Volgens de
OESO is het zaak de noodzakelijke aanpassingen geleidelijk door te voeren.
Wel moet het doel duidelijk en veelomvattend zijn.10.2 AWBZRaming 2000 en 2001Tabel 10.3 toont de realisatie 1999 en de ramingen 2000 en 2001 van de
via de AWBZ gefinancierde uitgaven. De aparte vermelding van eigen betalingen
maakt het mogelijk onderscheid te maken tussen netto-uitgaven (gedekt uit
premies) en bruto uitgaven gefinancierd via de AWBZ. Bij vrijwel alle uitgavencategorieën doet zich een forse groei voor
van 1999 op 2000. Deze groei komt voort uit nominale- en volumeontwikkelingen.
De loon- en prijsstijging van 2000 op 2001 is nog niet verwerkt in de sectoren,
maar gereserveerd op de aanvullende post die deel uitmaakt van de post 'beheer
en diversen'. Dit verklaart de forse groei bij 'beheer en diversen' en de
relatief beperkte groei bij de overige uitgavencategorieën. Verder geldt
dat een deel van de aanvullende intensiveringen voor 2001 ook
nog op de aanvullende post staat. Met name bij de Verpleging en verzorging
en curatief somatische zorg zal de groei daarom uiteindelijk hoger uitvallen
dan in tabel 10.3 gepresenteerd. Jarenlang is er sprake geweest van (grote) vermogenstekorten in het Algemeen
Fonds Bijzondere Ziektekosten (AFBZ). In de Zorgnota 2000 was de verwachting
uitgesproken dat per ultimo 2000 een groot deel van de tekorten zou zijn weggewerkt
door het vaststellen van een bovenlastendekkende premie in 1999 en 2000. De
huidige cijfers geven aan dat er in 1999 reeds een vermogensoverschot was,
dat in 2000 fors oploopt.Dit positieve beeld is in 1999 het gevolg van lagere uitgaven dan geraamd
in de Zorgnota 2000 en in 2000 van fors hogere premie-inkomsten samenhangend
met de economische ontwikkelingen in Nederland.Door de herziening van het belastingstelsel per 1 januari 2001 versmalt
de grondslag voor de premieheffing bij de volksverzekeringen, waaronder de
AWBZ. Dit is onder andere een gevolg van de introductie van de zogenaamde
heffingskortingen in het belastingstelsel. De premiederving die hieruit resulteert
is voor alle volksverzekeringen samen ongeveer ƒ 14,3 mld, waarvan ƒ 4,9
mld bij de AWBZ. Om de fondsen te compenseren wordt een bijdrage in de kosten
van kortingen, de zogenaamde BIKK, ingevoerd. De introductie van de BIKK wordt
geregeld via een wijziging van de Wet Financiering Volksverzekeringen.Louter op grond van de ontwikkeling van de uitgaven, de reguliere premieontvangsten
en het aanwezige vermogenssaldo zou kunnen worden besloten tot een daling
van de AWBZ-premie. Een dergelijke lastenverlichting ligt, gegeven de stand
van de economie en de forse lastenverlichting die al in het kader van de belastingherziening
wordt gegeven, echter niet in de rede. Daarom is besloten om de AWBZ-premie
op het niveau van 2000 te handhaven. De AWBZ-premie blijft in 2001 derhalve
10,25%.Om toch iets te doen aan het vermogensoverschot in het AFBZ is besloten
om de BIKK in 2001 niet onmiddellijk op het structurele niveau vast te stellen,
maar incidenteel lager, zodanig dat het vermogenssaldo in het AFBZ per ultimo
2001 zal zijn weggewerkt. 10.3 Ziekenfondswet10.3.1 ZiekenfondsbudgetteringDe verstrekkingenbudgettering binnen de Ziekenfondswet (ZFW) heeft tot
doel ziekenfondsen te stimuleren tot een doelmatige en flexibele uitvoering
van de Ziekenfondswet. De laatste jaren streeft het kabinet naar een sterkere
regiefunctie van verzekeraars. Ziekenfondsen krijgen meer vrijheden om afspraken
te maken met zorgaanbieders over omvang, kwaliteit en prijs van zorg. Daarnaast
krijgen ziekenfondsen meer financiële verantwoordelijkheid. In dit sturingsconcept
hebben risicodragende verzekeraars een rol bij het bereiken van doelmatige
zorg en kostenbeheersing.Het verdeelmodel dat gehanteerd wordt bij de verstrekkingenbudgettering
is in ontwikkeling. Aanpassingen zijn vooral gebaseerd op wetenschappelijk
onderzoek met gegevensmateriaal dat de ziekenfondsen hiervoor beschikbaar
hebben gesteld. De Werkgroep Ontwikkeling Verdeelmodel (WOVM)1 begeleidt de verschillende onderzoeken en adviseert over de aanpassingen.
Hieronder volgt een beschrijving van de modelaanpassingen per 1 januari 2000
en van het uitgezette onderzoek in 2000.Modelaanpassingen per 1 januari 2000Per 1 januari 2000 zijn de volgende aanpassingen in het verdeelmodel doorgevoerd:• Bij het berekenen van normbedragen, rechtsgrond- en regiofactoren
wordt een verbeterde schattingsmethode toegepast. Dit om te voorkomen dat
de hoge-kostenverevening (HKV) leidt tot systematische over- en onderschatting
op subgroepniveau (bijvoorbeeld een leeftijdsklasse).• De HKV-grens is verhoogd van ƒ 7 500,– naar ƒ 10 000,–.• De generieke verevening over de deelbudgetten overige verstrekkingen
en variabele kosten ziekenhuisverpleging is afgeschaft. (Dit was 30%.)• Een historische-kostencomponent is toegevoegd als nieuw verdeelcriterium
bij de deelbudgetten overige verstrekkingen en variabele kosten ziekenhuisverpleging.Uitgezet onderzoek in 2000In 2000 zijn twee belangrijke onderzoeken gedaan. Allereerst is het zelfstandig
vaststellen van de budgetonderdelen vaste en variabele kosten ziekenhuisverpleging
(ZVV) onderzocht. Het tweede onderzoek betrof de mogelijke introductie van
farmacie kostengroepen (FKG's) als nieuw verdeelcriterium in het verdeelmodel.
Beide onderzoeken zijn al in 1999 van start gegaan. Vanwege de complexiteit
en omvang is het onderzoek gefaseerd uitgevoerd.Het doel van het ZVV-onderzoek is te komen tot een verbetering van het
in 1996 ingevoerde splitsingsmodel. Hoewel het splitsingsmodel een oplossing
biedt voor de dubbele budgettering, zijn gaandeweg ook steeds meer nadelen
aan het licht gekomen. De huidige wijze van het per saldo vaststellen van
de vaste kosten ziekenhuisverpleging blijkt verstarrend te werken, en bevat
onvoldoende financiële prikkels tot doelmatig handelen door de ziekenfondsen.
Ziekenfondsen lopen nu slechts risico op het verschil tussen genormeerde en
de werkelijk gerealiseerde aantallen verpleegdagen, opnamen, dagen dagverpleging
en eerste polikliniekbezoeken, en nauwelijks over de in werkelijkheid gedeclareerde
ziekenhuistarieven. Een van de consequenties daarvan is dat ziekenfondsen
op dit moment nauwelijks financiële gevolgen ondervinden als de met ziekenhuizen
gemaakte productieafspraken en de werkelijk gerealiseerde productie
van elkaar verschillen. Het onderzoek naar het ZVV beoogt een methode te vinden
om beide deelbudgetten zelfstandig te kunnen vaststellen. Dit is mogelijk
als in de gedeclareerde ziekenhuistarieven een onderscheid wordt aangebracht
tussen een voor ziekenfondsen variabele component, en een voor ziekenfondsen
vaste component. Het onderzoek is thans bijna afgerond. In de eerste fase
stond met name centraal of en hoe een splitsing in de ziekenhuistarieven is
aan te brengen. De algemene conclusie van de deze fase van het onderzoek is
dat het zelfstandig vaststellen van beide budgetonderdelen complex is maar
wel mogelijk. In de tweede fase zijn met name de verschillende verdeelmodellen
onderzocht, en de gevolgen voor ziekenfondsen van de verschillende varianten
geëvalueerd.Het onderzoek naar FKG's is gericht op het ontwikkelen van een nieuwe
gezondheidsvariabele, gebaseerd op het medicijngebruik van de verzekerde.
De gedachte is dat verzekerden met een aandoening door hun declaraties van
geneesmiddelenvoorschriften herkenbaar zijn. Zo kunnen toekomstige ziektekosten
voor deze groepen verzekerden als het ware worden voorspeld. Dit is van belang
voor verzekerden met een chronische aandoening die ongelijk verdeeld zijn
over ziekenfondsen. Een uitkomst van het onderzoek is dat groepen aandoeningen
te 'bundelen' zijn in ongeveer veertien farmacie-kostengroepen (FKG). Vooral
de verdelende werking van het verdeelmodel op individueel niveau kan verbeteren
als FKG's als verdeelcriterium aan het model worden toegevoegd.In de zomer van het jaar 2000 wordt onderzoek uitgevoerd naar de samenhang
tussen het ZVV en FKG's. Aan de hand van de resultaten van dit onderzoek kunnen
de effecten van de belangrijkste alternatieven worden vergeleken met het huidige
model.10.3.2 ZiekenfondsverzekeringRaming 2000 en 2001In tabel 10.5 staan de realisatie 1999 en de raming 2000 en 2001 van de
via de ZFW gefinancierde uitgaven. Omdat de algemene eigen bijdragenregeling
ZFW per 1 januari 1999 is afgeschaft is de regel 'eigen betalingen' nul.Bij vrijwel alle uitgavencategorieën doet zich een forse groei voor
van 1999 op 2000. Deze groei komt voort uit nominale- en volumeontwikkelingen.
De loon- en prijsstijging van 2000 op 2001 is nog niet verwerkt in de sectoren,
maar gereserveerd op de aanvullende post die deel uitmaakt van de post 'beheer
en diversen'. Dit verklaart de forse groei bij 'beheer en diversen' en de
relatief beperkte groei bij de overige uitgavencategorieën.In 1999 is – op basis van afspraken in het Regeerakkoord 1998 besloten
dat de zelfstandigen met winstinkomen verplicht worden verzekerd via de ZFW
voorzover hun belastbaar inkomen minder bedraagt dan ƒ 42 000,–
(2001). De premiegrens is gelijk aan de toelatingsgrens. Besloten is ook om
de per saldo optredende instroom van zelfstandigen te compenseren door de
loongrens tijdelijk met de prijsindex in plaats van de loonindex te indexeren.
Doel daarbij is het aandeel ziekenfondsverzekerden van de Nederlandse bevolking
te doen terugkeren naar het niveau van 1999. Besloten is de prijsindex te
hanteren tot het jaar waarin dit niveau bereikt zal worden en het daarop volgende
jaar de loongrens zodanig vast te stellen dat het evenwicht per ultimo van
dat jaar wordt bereikt. De huidige cijfers geven aan dat er in 2000 ongeveer
280 000 ziekenfondsverzekerden meer zijn dan op basis van de verhouding
in 1999. De huidige inschatting is dat bij toepassing van de prijsindex iets
meer dan 200 000 personen zullen uitstromen uit het ziekenfonds. Daarmee
wordt het beoogde evenwicht niet gehaald. Op grond hiervan wordt de loongrens
in 2001 geïndexeerd met de prijsindex.Als gevolg van deze in- en uitstroom bij de ziekenfondsverzekering doen
zich forse fluctuaties voor bij de uitgaven gefinancierd via de ZFW. De uitgaven
in 2000 zijn door de per saldo instroom ƒ 0,5 mld hoger dan in
1999, terwijl in 2001 een daling van ƒ 0,4 mld wordt verwacht
als gevolg van de voorziene uitstroom.In de Zorgnota 2000 werd bij de premiestelling het doel nagestreefd om
het per ultimo 1999 bestaande vermogenstekort in 2000 weg te werken. Naar
huidige inzichten lijkt het vermogenstekort in de Algemene Kas van de Ziekenfondsverzekering
per ultimo 2000 te zijn omgeslagen in een vermogensoverschot van ƒ 0,5
mld. Dit vermogensoverschot hangt samen met een hoger feitelijk vermogen ultimo
1998 alsmede lagere uitgaven in 1999, hogere uitgaven in 2000 en hogere inkomsten
in 1999 en vooral in 2000.De ZFW-premie komt in 2001 uit op 7,95%. Hiervan komt 6,25% ten laste
van werkgevers en 1,70% van werknemers. De totale ZFW-premie daalt hiermee
0,15% ten opzichte van de 8,10% in 2000. De premiedaling van 0,15% betreft
de compensatie voor de verhoging van de grondslag als gevolg van de brutering
van de overhevelingstoeslag.Louter op grond van de ontwikkeling van de uitgaven, de reguliere premieontvangsten
en het aanwezige vermogenssaldo zou kunnen worden besloten tot een verdere
daling van de ZFW-premie. Net als bij de AWBZ ligt een dergelijke verlaging
niet voor de hand. Daarom is besloten om de daling van de ZFW-premie te beperken
tot de genoemde 0,15%.Bij de premiestelling 2001 beweegt de nominale rekenpremie grosso modo
in dezelfde verhouding mee met de uitgavenontwikkeling. De nominale rekenpremie
neemt toe met ƒ 14,– in 2001 tot ƒ 324,–.
Overigens wordt aangenomen dat de opslagpremie, die door de ziekenfondsen
zelf wordt vastgesteld, iets kan dalen, waardoor de totale geraamde nominale
premie in 2001 constant blijft op gemiddeld ƒ 414,-.Afschaffen nominale premie voor ziekenfondsverzekerden
tot 18 jaar.De nominale premie die ziekenfondsverzekerden jonger dan 18 jaar nu op
grond van een baan(tje) betalen wordt met ingang van 1 april 2001 afgeschaft.
De Ziekenfondswet moet hiervoor worden gewijzigd. Doorvoering van deze wijziging
zal betekenen dat de opbrengst van de nominale premie in 2001 daalt met ongeveer ƒ 28
mln en in latere jaren met ƒ 37 mln. In de Zorgnota 2001 is bij
de raming van de opbrengst voor de nominale premie rekening gehouden met deze
maatregel.Indexering grenzen ZFWDe loon- en inkomensgrenzen in de ZFW worden vanwege de compensatie van
de instroom van het aantal zelfstandigen in de ZFW en de brutering van de
overhevelingstoeslag niet alle op de normaal gebruikelijke wijze herzien.
Hieronder wordt een overzicht gegeven.Indexering loongrensIn de wet Zelfstandigen onder de ZFW is bepaald dat de toename van het
aantal ziekenfondsverzekerden als gevolg van de instroom van zelfstandigen
gecompenseerd zal worden door een even grote uitstroom van werknemers. Om
dit te bereiken wordt de gebruikelijke methodiek, waarbij de loongrens wordt
aangepast op grond van de ontwikkeling van de loonindex, tijdelijk vervangen
door een indexering op grond van de prijsindex. Omdat het evenwicht volgend
jaar naar verwachting nog niet zal worden bereikt, wordt de loongrens voor
2001 aangepast middels de prijsindex.Indexering premiegrensDe premiegrens voor werknemers (maximaal premiedagloon) wordt (conform
de gebruikelijke systematiek) aangepast d.m.v. de loonindex. Daarnaast wordt
de premiegrens het komende jaar extra verhoogd omdat de overhevelingstoeslag
wordt omgezet in brutoloon. Het brutoloon dat als grondslag voor de procentuele
zf-premie werknemers wordt gebruikt gaat hierdoor omhoog en daarom wordt tevens
de premiegrens hiervoor aangepast.Indexering premie- en inkomensgrens zelfstandigenDe premiegrens voor zelfstandigen is gelijk aan de inkomensgrens voor
zelfstandigen. De inkomensgrens voor zelfstandigen en daarmee dus ook de premiegrens
wordt op dezelfde wijze geïndexeerd als de loongrens voor de werknemers.
Met andere woorden de inkomensgrens wordt aangepast op grond van de prijsindex.Voor een ziekenfondsverzekerde zelfstandige geldt het belastbaar inkomen
in het lopende jaar als grondslag voor de premieheffing. Om vast te stellen
of een zelfstandige verplicht ziekenfonds verzekerd is wordt het gemiddelde
belastbaar inkomen over drie of twee jaar (t-3, t-4, t-5) gebruikt. Voor startende
ondernemers geldt het belastbaar inkomen in het lopende jaar.Door de belastingherziening 2001 wordt het belastbaar inkomen komend jaar
vervangen door het verzamelinkomen. Het kabinet heeft besloten om voor de
Ziekenfondswet evenals voor de inkomensafhankelijke regelingen, te werken
met een 'berekend belastbaar inkomen'. Dit betekent dat de belastingdienst
de komende jaren een belastbaar inkomen zal berekenen op grond van het verzamelinkomen.
D.w.z. dat het verzamelinkomen gecorrigeerd wordt voor de veranderingen in
de standaard aftrekposten. De belastbare inkomens in de jaren vóór
en de verzamelinkomens in de jaren na 2001 blijven daardoor met elkaar vergelijkbaar.Dit heeft als voordeel dat de inkomensgrens (en dus de premiegrens) niet
behoeft te worden aangepast voor de invoering van het nieuwe belaststelsel
in het 2001 jaar.Indexering inkomensgrens Opt-in 65-plussersSinds de invoering van de Wet Herstructurering ZFW (datum van inwerkingtreding
1 januari 1998) kunnen 65-plussers die particulier verzekerd zijn opteren
voor de ziekenfondsverzekering als het (gezamenlijk) belastbaar inkomen beneden
een bepaalde grens valt. De inkomensgrens die hiervoor geldt wordt, evenals
de loongrens voor werknemers en de inkomensgrens voor zelfstandigen, voor
2001 aangepast op grond van de prijsindex. De premiegrens voor 65-plussers
is gelijk aan de premiegrens voor werknemers in de Ziekenfondswet.Evenals voor de zelfstandigen zal de belastingdienst in 2001 en volgende
jaren het verzamelinkomen omzetten in een berekend belastbaar inkomen voor
65-plussers die van de Opt-in mogelijkheid gebruik willen maken.Grotere verschillen tussen nominale premiesDe spreiding in de hoogte van de nominale premies van verschillende ziekenfondsen
neemt toe. Bedroeg in 1996 de bandbreedte tussen de laagste en hoogste nominale
premie ƒ 36,– op jaarbasis, in 1999 was het verschil ƒ 96,–
en in 2000 ƒ 147,– (zie tabel 10.7). De percentages nacalculatie en verevening zijn de afgelopen jaren afgenomen.
Dat betekent dat ziekenfondsen meer risico dragen, wat ook in de spreiding
van nominale premies tot uitdrukking kan komen. Grafiek 10.1 laat de nominale
premies op jaarbasis zien voor de verschillende ziekenfondsen in 1999 en 2000.10.4 Particuliere ziektekostenverzekeringTabel 10.8 geeft de realisatie 1999 en de raming 2000 en 2001 weer van
de via particuliere ziektekostenverzekeringen gefinancierde uitgaven. Het
gaat om publiekrechtelijke regelingen voor ambtenaren, privaatrechtelijke
maatschappijpolissen en privaatrechtelijke omslagregelingen. Uitgaven gedekt
uit eigen risico staan vermeld onder eigen betalingen, zodat het mogelijk
is onderscheid te maken tussen netto-uitgaven (gedekt uit premies) en bruto
uitgaven gefinancierd via particuliere verzekeringen. Bij vrijwel alle uitgavencategorieën doet zich een forse groei voor
van 1999 op 2000. Deze groei komt voort uit nominale- en volumeontwikkelingen.
In 2000 is het resultaat van de meerjarenafspraken vrijwel volledig verwerkt.De loon- en prijsstijging van 1999 op 2000 is nog niet verwerkt in de
sectoren, maar gereserveerd op de aanvullende post die deel uitmaakt van de
post 'beheer en diversen'. Dit verklaart de forse groei bij 'beheer en diversen'
en de relatief beperkte groei bij de overige uitgavencategorieën.In deze tabel is verder rekening gehouden met de in- en uitstroom van
verzekerden als gevolg van het indexeren van de loongrens Ziekenfondswet gedurende
een aantal jaren met de prijsindex in plaats van de loonindex en het wetsvoorstel
om zelfstandigen onder de Ziekenfondswet te brengen (zie ook paragraaf 10.3.2).De hierboven weergegeven uitgaven kunnen worden afgezet tegen de inkomsten.
De raming van de premieontvangsten in tabel 10.9 is mede gebaseerd op de veronderstelling
dat er voor de maatschappijpolissen (exclusief WTZ en MOOZ) een gemiddelde
premiemutatie per verzekerde optreedt van 9% in 2000 en 6,5% in 2001. De gemiddelde
premiemutatie in 2001 is het resultaat van een verwachte kostenstijging van
ongeveer 5% per verzekerde en de verwachting dat verzekeraars nog een inhaalslag
zullen plegen voor voorgaande jaren. De uiteindelijke particuliere premie
stellen de afzonderlijke verzekeringsmaatschappijen zelf vast. De omslagbijdrage WTZNaar huidige inschatting gaat de WTZ-omslagbijdrage in 2001 omhoog van ƒ 398,–
naar ƒ 465,– per jaar per volwassen particulier verzekerde
van 20 tot 65 jaar. Een opbouw staat in tabel 10.10. Tekort 2001 en eerdere jarenHet WTZ-omslagtekort loopt in 2001 ten opzichte van 2000 duidelijk op
(ƒ 49 mln) als gevolg van een grotere stijging van de uitgaven
dan van de premie-inkomsten. Daarnaast geven de huidige ramingen aan dat de
omslagbijdrage 2000 niet voldoende heeft opgeleverd om het thans verwachte
tekort 2000 te dekken. Dit is enerzijds het gevolg van een hoger tekort 2000
(thans geraamd op ƒ 1 332 mln tegen ƒ 1 250
mln in de Zorgnota 2000) en anderzijds van een lager dan geraamd aantal volwassenequivalenten
(ƒ 3 365 mln tegen ƒ 3 567 mln in de Zorgnota
2000). Hierdoor ontstaat een tekort van ƒ 149 mln dat in 2001
gedekt dient te worden. Mede hierdoor moet de omslagbijdrage in 2001 hoger
worden vastgesteld.VoorzieningDoor de inwerkingtreding van de WTZ 1998 worden met ingang van het jaar
1999 de tekorten in de WTZ in hetzelfde jaar omgeslagen. Het omslagtekort
1998 is uit de destijds gevormde voorziening betaald, maar deze was onvoldoende
hoog om het gehele tekort 1998 te dekken. In de WTZ 1998 is vastgelegd dat
het resterende tekort in drie jaar (1999, 2000, 2001) zou worden ingelopen.
Het resterende tekort per ultimo 1998 bedroeg ƒ 353 mln. Hiervan
is in 1999 ƒ 128 mln ingelopen. In 2000 wordt ƒ 122
mln ingelopen. De resterende ƒ 97 mln zal in 2001 worden verwerkt
in de omslagbijdragen voor het jaar 2001.De WTZ 1998 verplicht daarnaast (artikel 16) tot het vormen van een voorziening
ter dekking van naijlende schadebedragen indien de omslagregeling op enig
moment zou worden beëindigd. Voor de hoogte van de voorziening wordt
uitgegaan van een bedrag ter grootte van twee maanden schade. In de toelichting
bij de WTZ 1998 is opgenomen dat de opbouw van de voorziening geleidelijk
kan plaatsvinden en zal beginnen nadat het resterende tekort over 1998 is
weggewerkt. Door een meevallende financiële ontwikkeling in de omslagregeling
over 1999 en 2000 was er bij de vaststelling van de omslagbijdrage ruimte
voor het reeds gedeeltelijk opbouwen van de voorziening ex artikel 16 (ƒ 90
mln in 1999, ƒ 87 mln in 2000). De huidige ramingen geven aan
dat los van het opbouwen van deze voorziening een forse stijging van de omslagbijdrage
nodig is. In de raming van de omslagbijdrage voor 2001 is daarom vooralsnog
geen bedrag verwerkt voor het opbouwen van de voorziening ex artikel 16.10.5 OverheidDe uitgaven van het Rijk, de provincies en de gemeenten vormen samen de
uitgaven van de overheid. In tabel 10.11 staan netto-uitgaven in het bovenste
deel van de tabel, zonder de uitgaven van het Rijk die gedekt zijn door niet-belastingontvangsten.
Die uitgaven vallen onder de post overige betalingen. De onderste regel van
de tabel toont de totale uitgaven gefinancierd door de overheid.De uitgavendaling bij 'beheer en diversen' van 1999 op 2000 is het gevolg
van de overheveling van de ID-banen naar gemeenten. Als gevolg hiervan dalen
de uitgaven met ƒ 0,5 mld.De uitgavenstijging bij 'beheer en diversen' van 2000 op 2001 is het gevolg
van het vanaf 2001 reserveren van de volledige loon- en prijsbijstelling
in de post 'beheer en diversen' . Voor de eerdere jaren is deze loon- en prijsbijstelling
volledig aan de sectoren toegedeeld.10.6 Eigen betalingen en overige financieringDeze paragraaf geeft een overzicht van de eigen betalingen en de overige
financiering. De eigen betalingen bestaan uit de volgende categorieën:– de eigen bijdragen AWBZ;– de eigen bijdragen ZFW (in 1999 afgeschaft);– het algemeen eigen risico aan de voet bij privaatrechtelijke particulier
verzekerden;– eigenbijdrageregelingen bij de publiekrechtelijke verzekeringen
voor ambtenaren.De laatste twee posten staan in tabel 10.12 onder de post particulier.
De post overige financiering bestaat voor een deel uit de niet-belastingontvangsten
op de begroting van VWS en uit de eigen betalingen ongesplitst.
Deze laatste post betreft eigen betalingen die betaald zijn door ZFW-verzekerden
of particulier verzekerden.Intramurale eigen bijdragen AWBZDe intramurale eigen bijdragen AWBZ worden jaarlijks per 1 juli aangepast
op basis van recentere inkomensgegevens. Vanaf 1 juli 2000 is het jaarinkomen
van 1999 bepalend voor de te betalen eigen bijdragen. Bijdrageplichtigen betalen
de zogenoemde lage intramurale bijdrage bij kortdurend verblijf en bij langdurige
opname als de partner niet is opgenomen. De maximaal verschuldigde lage bijdragen
liggen vast in een tabel met vijf inkomensklassen. Met ingang van 1 juli 1999
is een belangrijke verandering van de inkomenstabel ingevoerd. In de nieuwe
inkomenstabel zijn de bijdragen per maand, afgezien van indexatie, gehandhaafd.
De inkomensklassen zijn echter verbreed zodat deze bijdragen worden betaald
door zorgvragers met een hoger bijdrageplichtig inkomen.Daarnaast zijn per 1 juli 1999 de hoge eigen bijdragen van 65-plussers
aanvankelijk behoorlijk toegenomen. Dit hangt vooral samen met het feit dat
de data van bijvoorbeeld AOW- en pensioenverhogingen niet samenvallen met
de datum van de verhoging van de eigen bijdragen. Hierdoor werd het netto-inkomensvoordeel
van de sterke verhogingen van de specifieke fiscale ouderenaftrekken in 1998
vanaf 1 juli 1999 grotendeels afgeroomd via hogere bijdragen. Het kabinet
heeft besloten deze onbedoelde inkomensachteruitgang te repareren door de
aftrekposten met terugwerkende kracht te verhogen. Dit leidde per maand tot
een verruiming van het vrij besteedbaar inkomen, het zak- en kleedgeld. Het
betreft een verhoging van ƒ 50 per maand voor alleenstaanden en ƒ 31,12
voor gehuwden. De motie-Melkert (Tweede Kamer 1999–2000, 26 800, nr. 8) stelt het kabinet in staat per 1 juli 2000 dezelfde verruiming
van het zaken kleedgeld in te voeren bij bijdrageplichtige 65-minners. Verder
zal bij de beoogde invoering van het belastbaar inkomen als grondslag voor
de intramurale bijdragen gestreefd worden naar een wijziging van de eigenbijdragesystematiek
waardoor zo veel mogelijk wordt voorkomen dat situaties ontstaan zoals bij
65-plussers per 1 juli 1999.Vervolgtraject Belastbaar inkomen in het Bijdragebesluit
zorgIn het rapport 'Armoede en armoedeval' heeft de commissie-Derksen voorgesteld
in alle inkomensafhankelijke regelingen het belastbaar inkomen als inkomensbegrip
te nemen. Het vorige kabinet heeft deze aanbeveling overgenomen (Tweede Kamer,
1997–1998, 24 515, nr. 39). In verband met mogelijk negatieve inkomensgevolgen
voor bijdrageplichtigen moeten de gevolgen van het invoeren van het belastbaar
inkomen zorgvuldig worden onderzocht. Bovendien moet in het oog worden gehouden
dat het eigenlijke doel zo eenvoudig mogelijke, transparante regelgeving is.In de thuiszorg wordt vanaf 1 januari 1997 gewerkt met het belastbaar
inkomen als draagkrachtcriterium. De intramurale eigen bijdragen zijn gebaseerd
op een inkomen dat enigszins lijkt op het netto-inkomen zoals dat op loonstrookjes
staat. In de zomer van 1999 heeft het onderzoeksbureau EIM het onderzoek 'De
invoering van het belastbaar inkomen in het Bijdragebesluit zorg' afgerond.
De onderzoeksresultaten vormden onvoldoende basis om op verantwoorde wijze
het belastbaar inkomen in te voeren als grondslag voor de intramurale eigen
bijdragen. Bij het nu gekozen vervolgtraject werken zorgkantoren, Zorgverzekeraars
Nederland (ZN), het Centraal Administratiekantoor Bijzondere Ziektekosten
(CAK), het College voor zorgverzekeringen (CVZ) en VWS op intensieve wijze
samen.Het plan van aanpak kent twee sporen (Tweede Kamer, 1999–2000, 26 800
XVI, nr. 66). Het eerste spoor betreft de vormgeving van de nieuwe eigenbijdrageregeling.
De afgelopen maanden is geïnventariseerd op welke wijze het belastbaar
inkomen kan worden geïntroduceerd in de nieuwe bijdrageregeling. De ideeën
hebben nog een theoretisch karakter omdat een concretere invulling pas mogelijk
is als een van de resultaten van het tweede spoor beschikbaar is: het databestand
van de zorgkantoren met gegevens over bijdrageplichtigen per 1 juli 2000.Bij het tweede spoor gaat het om het vernieuwen van de registratie van
gegevens die een rol spelen bij de eigen bijdragen. Bij het uitvoeren van
deze vernieuwing kan een kortetermijn- en een langetermijndoel
worden onderscheiden. Het kortetermijnelement is het hierboven genoemde databestand.
Daarbij is het instituut Beleid en Management Gezondheidszorg de vraag voorgelegd
of een steekproef voldoende betrouwbare gegevens zou opleveren in vergelijking
met een integrale aanlevering van gegevens door alle zorgkantoren. IBMG is
tot de conclusie gekomen dat een uitgebreide steekproef die voldoet aan een
aantal randvoorwaarden, voldoende is. De gegevens van de zorgkantoren worden
op papier aangeleverd aan het CAK. Het CAK zorgt voor het invoeren ervan in
een bestand, rekent de opgelegde eigen bijdragen na, vraagt belastbare inkomens
op bij de Belastingdienst en analyseert inkomensverschillen. Daarnaast zal
het CAK software ontwikkelen waarmee varianten voor de bijdrageregeling kunnen
worden berekend.Het verbeteren van de informatievoorziening is ook een structureel vraagstuk.
In dat kader inventariseert het CVZ de bestaande registratiewijze en de mate
van automatisering bij zorgkantoren en CAK. Het doel is een uniforme registratie
van gegevens van de bijdrageplichtigen tot stand te brengen, en een zodanige
uitwisseling van gegevens dat er beleidsinformatie voor de overheid wordt
gegenereerd. Bovendien coördineert het CVZ (een ander) onderzoek dat
een besluit mogelijk maakt over de vraag of intramurale bijdragen (gedeeltelijk)
decentraal of (gedeeltelijk) centraal moeten worden berekend en geïnd. De Tweede Kamer wordt via voortgangsrapportages op de hoogte gehouden
van de stand van zaken.Baten van de gezondheidszorgDe uitgaven voor de gezondheidszorg zijn de laatste drie decennia flink
toegenomen. Voor een goede beoordeling van deze stijging van de macro-uitgaven
is inzicht nodig in de ontwikkeling van de bijbehorende macro-baten. Het kwantificeren
van de macro-baten van de gezondheidszorg is niet eenvoudig. Slechts van enkele
specifieke behandelingen is bekend hoeveel zij – in kwantitatieve zin –
bijdragen aan extra levensjaren of levensjaren in een betere gezondheid. Dit
biedt onvoldoende basis voor het beoordelen van de totale uitgaven aan de
gezondheidszorg. Een globalere indicator moet uitkomst bieden: de levensverwachting.
De waargenomen levensverwachting voor de Nederlandse bevolking is een globale
maatstaf voor de gezondheid van de bevolking. De levensverwachting is in de
bewuste periode toegenomen met vier jaar. Vanzelfsprekend geldt geen één-op-één-relatie
tussen de uitgaven aan de gezondheidszorg en de gemiddelde levensverwachting.
Betere voeding en een grotere verkeersveiligheid kunnen ook bijdragen aan
de stijging van de levensverwachting. Maar er mag verondersteld worden dat
een deel van deze vier jaren 'extra' leven te danken is aan verbeteringen
in de gezondheidszorg.Vervolgens is de vraag hoe de toegenomen levensverwachting in financiële
termen kan worden gewaardeerd. Uit bijvoorbeeld beloningsverschillen tussen
gevaarlijke en minder gevaarlijke beroepen is af te leiden dat impliciet een
mensenleven gewaardeerd wordt op ƒ 5 mln gulden. Dit betekent
overigens niet dat een gezond leven te koop zou zijn voor ƒ 5
mln gulden. Een mensenleven blijkt natuurlijk meer waard te zijn dan alleen
de gemiddelde verdiencapaciteit in Nederland. Uit de waardering van ƒ 5
mln gulden voor een heel leven, volgt een waardering van ƒ 160 000
voor het komende, gezonde levensjaar1.De uitgaven aan zorg zijn sinds 1970 niet alleen als percentage van het
BBP toegenomen, maar ook in reële termen per persoon gedurende zijn hele
leven. De toename bedraagt ƒ 49 000, zie onderstaande tabel.
Tegelijkertijd zijn er vier jaren toegevoegd aan een gemiddeld leven. Elk
extra levensjaar wordt gewaardeerd op ƒ 160 000. De waarde
van vier gewonnen levensjaren is dus aanzienlijk groter dan de stijging van
de uitgaven aan zorg. Ook als de gezondheidszorg maar voor een deel verantwoordelijk
is geweest voor de toegenomen levensverwachting, is het extra geld voor de
zorg goed besteed.Deze analyse nodigt uit om de gezondheidszorg niet alleen als kostenpost
te zien. Investeringen in de gezondheidszorg kunnen rendabel zijn als ook
de welvaartswinst wordt meegeteld. Dit laat onverlet dat het een organisatorische
puzzel is om veelbelovende sectoren in de zorg met prioriteit extra middelen
te geven en om de minder efficiënte delen van de zorg aan te zetten om
de prestaties te verbeteren.Deze box is gebaseerd op het rapport 'Het rendement van de gezondheidszorg'
van prof. dr. E. Bomhoff (Nyfer).TREFWOORDENREGISTERAdministratieve 57, 174Alcoholgebruik 42, 45, 46Allochtonen 77, 185, 189, 191Arbeidsongeschiktheid 45, 70, 117, 118, 123, 165, 188AWBZ 48, 51, 122, 126, 128, 137, 145, 146, 148, 151, 155, 156, 161, 165,
166, 169, 170, 171, 172, 174, 193, 196, 206, 207Beeldvormingscampagne 176, 183, 185Behandelcentra 66Beheer 60, 165, 166, 167, 168, 171, 173Bekostigingsmodel 88Bestrijdingsmiddelen 57Bestuursorganen 169, 170, 173Bevolkingsonderzoek 51Bewegen 39, 42Biotechnologie 101, 103, 104, 108, 109, 115, 116Bloedproducten 103, 115Cochleaire 68Community 133Convenant 59, 71, 73, 77, 79, 89, 90, 110, 114, 124, 169, 170, 176, 178,
186Dagbesteding 136, 137Deregulering 172, 191Doelmatigheid 52, 58, 61, 68, 73, 89, 101, 106, 107, 108, 114, 115, 117,
124, 125, 131, 155, 161, 171, 173, 195Doofblinden 144Eerstelijnspsychologen 118, 121, 128Ergotherapie 89Extramuralisering 104, 107, 130, 162Families 95, 140, 144Flexibilisering 80, 145Fysiotherapie 71, 72, 79, 89, 90, 194Gehandicaptenbeleid 133Gehandicaptenzorg 133, 136, 138, 139, 140, 142, 143, 144, 145, 146, 147,
148, 149, 175, 180, 182, 183, 184Gemeenten 40, 41, 42, 46Geneesmiddelen 74, 75, 80, 85, 89, 90, 101, 102, 104, 105, 106, 107, 109,
110, 111, 112, 113, 115, 160, 161, 173, 195Geneesmiddelenvergoedingssysteem 104Gezondheidsbeleid 39, 40, 41, 42, 56Gezondheidscentra 79, 80, 85Gezondheidsvariabele 199Hersenletselteams 143Huisartsen 52, 56, 63, 64, 68, 74, 75, 77, 78, 79, 90, 91, 95, 118, 121,
125, 128, 192Hulpmiddelen 88, 101, 102, 103, 107, 108, 113, 114, 115, 146, 160, 161,
173ICT 68, 79, 80, 90, 91, 125Implantaat 115Indicatie 69, 146Infectieziektebestrijding 39, 41, 48Inkomensharmonisatie 83 Integratiewet 87Jeugdgezondheidszorg 39, 41, 42Jeugdpsychiatrie 118, 121, 129Jeugdzorg 144Kostenbeheersing 78, 104, 110, 198Kwaliteitsbeleid 51, 71, 72, 79, 89Lichaamsmaterialen 101, 103, 108, 109, 115, 116Logeerfunctie 121, 127Meerjarenafspraken 40, 58, 59, 70, 71, 73, 77, 78, 93, 96, 112, 125, 136,
137, 138, 140, 142, 143, 146, 147, 156, 168, 177, 180MFC 139, 143, 144Oefentherapie 71, 72, 89, 90Onderwijscontinuüm 92Opleidingen 68, 69, 72, 73, 74, 80, 88, 91, 92, 93, 97, 175, 176, 179,
182, 183, 188, 189, 191Orgaandonatie 63, 76, 77, 97Paramedici 63, 71, 72, 79, 89, 90Persoonsgebonden budget 154PGB 108, 114, 122, 139, 145Praktijkondersteuning 68, 74, 77Preventie 39, 44, 45, 46, 48, 49, 51, 52, 53, 56, 74, 103, 117, 118, 123,
124, 129Productieafspraken 68, 70, 76, 81, 94, 120, 198Proeftuinen 75, 112, 131, 161Regiefunctie 198Regionale indicatieorganen 153Regresrecht 169Roken 39, 42, 43, 44Sectorfondsen 176, 178, 180, 185, 187, 188, 191Specialistenplaatsen 68Specialisten 56, 69, 71, 74, 75, 79, 80, 81, 83, 87, 88, 89, 90, 91, 94,
192Sturing 11, 27, 146, 172Tandartsen 63, 73, 93, 192Thuiszorg 102, 175, 177, 180, 182, 183, 188, 191, 208Toezicht 41, 91, 171, 172Vacatures 82, 175Verloskundigen 53, 63, 64, 79, 86, 91, 92, 192Verpleeghuizen 85, 146, 151, 152, 156, 161, 175, 177, 183Verslavingszorg 117, 118, 124, 130Verzekeringsstelsel 171Voeding 39, 42, 47Voedselveiligheid 39, 53Vraagsturing 130Wachtlijsten 68, 69, 133, 138, 140, 142, 144, 145, 146, 147, 175, 195Wachtlijstregistratie 147Wachttijden 68, 69, 70, 80, 81, 94, 96, 120, 128, 151Werkdruk 86, 92, 138, 149, 151, 176, 177, 179, 180, 182, 184, 186, 188Werklastindicator 180Woonvormen 146 Woonzorgstimuleringsfonds 148, 162Woonzorgstimuleringsregeling 148Zelfstandigen 169, 175ZFW 193, 198, 199, 206, 207Ziekenfondsbudgettering 173, 193, 198Ziekenvervoer 63, 78Ziekteverzuim 70, 118, 120, 123, 138, 149, 178, 179, 180, 187, 188, 191Zorgkantoor 136, 145, 155, 156, 160Zorguitgaven 193, 194Zorgverzekeraars 70, 74, 81, 83, 88, 89, 107, 109, 110, 114, 161, 166,
171, 172, 173, 191, 208Zorgverzekeringen 143, 144, 145, 165, 169, 171, 208XNoot1A System of Health Accounts, OECD, Parijs,
mei 2000.XNoot2World Health Report 2000, WHO, Genève,
juni 2000.XNoot3De Nederlandse verzorgingsstaat, sociaal beleid en
economische prestaties in internationaal perspectief, Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag, juni 2000.XNoot4Europa en de gezondheidszorg, Raad voor de
Volksgezondheid en Zorg, Zoetermeer, december 1999.XNoot1Tweede Kamer, 1999/2000, 26 800, nr. 8.XNoot1Tweede Kamer, 1999/2000, 26 800 XVI, nr. 87.XNoot1Zie verder het kabinetsstandpunt inzake het IBO-rapport 'marktconcentraties
in de zorgsector'.XNoot1Dit betreft doelmatigheid, pakketdifferentiatie, flexibilisering van de
verzekeringsaanspraken en verkleining van de therapeutische breedte.XNoot1TK, 1998/1999, 26 204, nr. 23.XNoot1 De WOVM fungeert sinds 1993 als begeleidingscommissie voor onderzoeken
op het terrein van de ZFW-verstrekkingenbudgettering. In de werkgroep nemen
naast VWS negen ziekenfondsen, CVZ, ZN, Vektis en drie onderzoeksbureaus deel.XNoot1Met een verdisconteringsvoet van 3%. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27401-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl