Nederlandse deelname aan vredesmissies; Brief van de Minister van Defensie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST132862
 2008-2009
 
 29 521
 Nederlandse deelname aan vredesmissies
 
 
 
 
 Nr. 
 110
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 juni 2009
 
 In het spoeddebat op 13 mei jl. (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar
2008–2009, nr. 83, blz. 6487–6508) naar aanleiding van de
kaping van het schip de Marathon voor de kust van Somalië heb ik uw Kamer
toegezegd de mogelijkheden van militaire beveiliging aan boord van koopvaardijschepen
te zullen bestuderen, mede in het licht van de internationale ontwikkelingen
ter zake. Ten eerste is de huidige procedure van beveiliging van koopvaardijschepen
bekeken en zijn de bereikte resultaten en de behoefte aan additionele beveiliging
onderzocht. Ten tweede is gekeken naar de mogelijkheden, risico’s en
beperkende voorwaarden van de inzet van zelfstandige militaire beveiligingsteams
aan boord van koopvaardijschepen, oftewel zonder escorte door een marineschip.
Ook is in de afgelopen weken met een delegatie van reders gesproken op het
ministerie van Defensie. Mede namens de ministers van Buitenlandse Zaken en
Justitie alsmede de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat doe ik met
deze brief de toezegging aan uw Kamer gestand.
 Procedure voor beveiliging van schepen
 Sinds de aanvang van de EU-operatie Atalanta op 8 december 2008 wordt
reders geadviseerd aanvragen voor de beveiliging van koopvaardijschepen in
te dienen bij het Maritime Security Centre Horn of Africa(MSCHOA) van het EU-hoofdkwartier in Northwood. In de brief van de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat van 9 juni wordt hierop nader
ingegaan.
 Het MSCHOA beoordeelt bij elke aanvraag de risico’s die een schip
loopt bij passage door de Golf van Aden of het zeegebied ten oosten van Somalië.
Uit deze beoordeling volgt een advies aan de reder. Reders en kapiteins worden
geadviseerd zoveel mogelijk mee te varen in de Group Transits die dagelijks vertrekken in oostelijke en westelijke richting door
de Golf van Aden. Volgens het hoofdkwartier van de EU-operatie Atalanta is
tot nu toe geen enkel schip gekaapt dat zich aan de Group
Transit regelingen heeft gehouden. Bij schepen die zeer kwetsbaar
zijn voor aanvallen door piraten en niet mee kunnen varen in een Group Transit, wordt nagegaan of deze in aanmerking komen
voor individuele escorte door een marineschip dat onder EU-commando, NAVO-commando
of nationaal commando vaart. Indien geen escortecapaciteit beschikbaar is,
wordt de reder hiervan op de hoogte gesteld.
 
 Onderzoek bij het MSCHOA heeft uitgewezen dat er sinds het begin van de
registratie van scheepspassages door de Golf van Aden in december 2008 drie
keer sprake is geweest van een schip met een verhoogd risico dat onder de
Nederlandse Koninkrijksvlag voer en waarbij de reder de melding heeft gekregen
dat het schip geen bescherming geboden kon worden door een Group Transit of een individuele escorte. Op basis van dit gegeven
moet rekening worden gehouden met ongeveer zeven tot acht Nederlandse schepen
per jaar die niet kunnen worden geholpen met de in het operatiegebied beschikbare
middelen.
 
 De inspanningen van de EU-operatie Atalanta richten zich op verdere verbetering
van de beveiliging van de Internationally Recognized Transit
Corridor (IRTC) door de Golf van Aden. De door de EU geïntroduceerde
systematiek van de Group Transits wordt verder
verfijnd met het oog op een zo veilig mogelijke passage van schepen door de
Golf van Aden. Een of meer marineschepen inspecteert voorafgaand aan de passage
van een Group Transit de vaarroute op de aanwezigheid
van piraten. Anderzijds worden ook van de reders en de kapiteins extra inspanningen
verwacht. Nog steeds meldt veertig procent van de internationale reders hun
passages door de wateren rond de Hoorn van Afrika niet aan bij het MSCHOA.
Daardoor wordt de operatie Atalanta in de uitvoering geconfronteerd met schepen
die zich bij het begin van de passage melden en een beroep doen op schaarse
capaciteit zonder vooraf te zijn geregistreerd. Ook zijn er schepen die zich
niet registreren en zich ook niet melden bij het begin van de passage, en
dus onbeschermd door de Golf van Aden varen. Verder volgt nog steeds niet
alle scheepvaart de best practices ten aanzien
van passieve beveiligingsmaatregelen tegen piraterij.
 
 Bovendien dienen kapiteins van schepen de instructies voor deGroup Transit nauwgezet te volgen. Het MSCHOA is actief bij het opstellen
en verspreiden van best practices en het geven
van gerichte adviezen aan de reders.
 Internationale initiatieven aangaande de inzet van militaire
beveiligingsteams
 Een aantal Europese landen heeft onderzoek verricht naar de wenselijkheid
en de mogelijkheden van nationale inzet van militaire beveiligingsteams zonder
escorte door een marineschip:
 • De Belgische regering heeft eind april besloten over te gaan tot
de zelfstandige inzet van militaire beveiligingsteams aan boord van Belgische
koopvaardijschepen. Tot op heden zijn er echter nog geen militaire beveiligingsteams
ingezet. Ik volg de ontwikkelingen in België nauwgezet.
 • De Zwitserse regering heeft een voorstel voor de zelfstandige inzet
van militaire beveiligingsteams ter bescherming van Zwitserse belangen op
zee ingediend bij het parlement. Een besluit van het Zwitserse parlement wordt
niet eerder dan dit najaar verwacht, aangezien voor de inzet van militaire
beveiligingsteams in het kader van piraterijbestrijding een wetswijziging
noodzakelijk is.
 • De Franse reders staan afwijzend tegenover de zelfstandige inzet
van militaire beveiligingsteams aan boord van hun schepen. Voor de reders
zijn de verdeling van verantwoordelijkheid tussen de kapitein van
het schip en de commandant van het militaire beveiligingsteam en het gevaar
van escalatie een onoverkomelijk probleem.
 Franse militaire beveiligingsteams zijn een aantal keren aan boord van
koopvaardijschepen ingezet, waarbij echter steeds een marineschip op niet
al te grote afstand aanwezig was zonder dat van een escorte sprake was. De
Franse regering blijft voorstander van de zelfstandige inzet van militaire
beveiligingsteams aan boord van koopvaardijschepen, echter alleen als de commandant
van de EU-operatie Atalanta daarom verzoekt en alleen voor schepen die te
traag zijn om in een Group Transit mee te kunnen
varen.
 • Van een aantal andere landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk
en Duitsland, is bekend dat er geen concrete initiatieven voor de inzet van
militaire beveiligingsteams worden voorbereid.
 
 De EU en de NAVO overwegen vooralsnog niet over te gaan tot de inzet van
militaire beveiligingsteams aan boord van koopvaardijschepen zonder escorte
door een marineschip, vanwege onder andere de operationele risico’s
en de complexiteit van de benodigde juridische regelingen bij een multinationale
aanpak van deze kwestie.
 
 De International Maritime Organisation (IMO)
en de Baltic and International Maritime Council (BIMCO)
zijn twee wereldwijd opererende organisaties binnen de koopvaardij. BIMCO
vertegenwoordigt ongeveer tienduizend reders wereldwijd. Beide organisaties
zijn tegenstander van de plaatsing van particuliere beveiligingsteams aan
boord van koopvaardijschepen en geven tevens aan uiterst terughoudend te staan
tegenover de plaatsing van militaire beveiligingsteams vanwege het gevaar
van escalatie van geweld.
 Nationale mogelijkheden van de inzet van militaire beveiligingsteams
 Op basis van de behoefte van zeven tot acht schepen per jaar zouden twee
militaire beveiligingsteams samengesteld moeten worden. Elk beveiligingsteam
dient een minimale omvang van elf militairen te hebben, afhankelijk van de
grootte van het schip en de duur van de inzet. De teams moeten in staat zijn
zelfstandig in een onbekende omgeving op te treden. Elk team moet beschikken
over een liaisonofficier met nautische ervaring om de contacten met de kapitein
van het schip, de rederij en de militaire autoriteiten te onderhouden. Tevens
zal het team over toereikende medische ondersteuning moeten beschikken. Ten
slotte moet een militair aan het beveiligingsteam worden toegevoegd voor de
logistieke ondersteuning aan wal.
 
 Er bestaan verschillende mogelijkheden voor de stationering van beveiligingsteams.
Voor de stationering op zee in de wateren rond de Hoorn van Afrika zijn meerdere
schepen nodig waarvandaan de militaire beveiligingsteams aan boord van koopvaardijschepen
kunnen worden geplaatst. Deze mogelijkheid verdient vanwege de beschikbare
capaciteiten en het kostenoogpunt alleen overweging in multinationaal verband.
Hiervoor is thans geen internationaal draagvlak aanwezig. Ook de stationering
van militaire beveiligingsteams in het inzetgebied aan land is een mogelijkheid.
Deze optie brengt echter eveneens hoge kosten met zich mee en is vanwege het
beperkte aantal inzetten waarmee rekening wordt gehouden niet gewenst.
 
 De derde mogelijkheid bestaat uit het gereed stellen van een militair
beveiligingsteam in Nederland. Op het moment van inzet moet het beveiligingsteam
worden ingevlogen naar een haven waar het team aan boord gaat van het koopvaardijschip.
De verplaatsing van het team met militair dan wel civiel luchttransport
vergt een aanzienlijke voorbereidingstijd, in het bijzonder vanwege het vervoer
van de (zware) wapens en munitie. Aangezien het beveiligingsteam tijdens een
piraterijactie niet zal kunnen terugvallen op steun vanaf een fregat zijn
de risico’s voor de militairen ook groter. Daarom moet een beveiligingsteam
aan boord beschikken over toereikende wapen- en geweldsinstructies. De geschatte
kosten van deze optie bedragen circa€ 120 000, uitgaande van
een team van tien personen dat gedurende tien dagen wordt ingezet. De heenen
thuisreis zijn hierbij inbegrepen.
 
 Nader onderzoek naar de inzetmogelijkheden van een militair beveiligingsteam
vanuit Nederland heeft de volgende beperkingen en risico’s aan het licht
gebracht:
 • Een militair beveiligingsteam dient met zijn uitrusting, waaronder
wapens en munitie, te worden ingevlogen naar het land waar het team aan boord
kan gaan van het te beveiligen koopvaardijschip. Hiervoor moet de Nederlandse
Staat een verdrag, een Status of Forces Agreement
(SOFA), overeenkomen met die landen in de Hoorn van Afrika waar Nederlandse
militairen en hun wapens doorreizen. Ervaringen uit het verleden wijzen uit
dat deze landen niet of nauwelijks bereid zijn in te stemmen met de Nederlandse
voorwaarden ter zake van een SOFA. Een dergelijke SOFA dient de status van
het Nederlandse personeel alsmede de toestemming voor het voorhanden hebben
van wapens te regelen. Een belangrijk aspect daarbij is de regeling van de
strafrechtelijke rechtsmacht van Nederlandse autoriteiten over het Nederlandse
personeel.
 • De bewapening van het militair beveiligingsteam moet robuust zijn
en voorzien in de mogelijkheid om proportioneel geweld te kunnen toepassen
bij een aanval door piraten. Bij afwezigheid van een begeleidend marineschip,
dat voor de nodige afschrikking zorg draagt, is het van groot belang dat piraten
tijdig gewaarschuwd worden over de aanwezigheid van bewapende militairen aan
boord van een koopvaardijschip. Het risico op geweldsescalatie in een dergelijke
situatie is reëel.
 • Een belangrijke voorwaarde is de eis dat de medische zorg die wordt
nagestreefd voor Nederlandse uitgezonden militairen vergelijkbaar is met de
kwaliteit van de zorg in Nederland. Deze eis legt een duidelijke beperking
op aan de mogelijkheden van inzet in het gebied ten oosten van Somalië,
het Somali Basin.
 De enorme omvang van dit gebied in combinatie met het geringe aantal marineschepen
dat hier aanwezig is, maakt het onmogelijk gewonde patiënten binnen de
daarvoor in Nederland vastgestelde tijd de gewenste medische hulp te bieden.
 • Over de voorwaarden en aansprakelijkheden bij inzet, waaronder
de gezagsverhouding tussen de commandant van het beveiligingsteam en de kapitein
van het koopvaardijschip, zouden tussen Defensie en de reders vooraf heldere
afspraken moeten worden gemaakt. Uit het overleg met een vertegenwoordiging
van Nederlandse reders, waaronder de Koninklijke Vereniging van Nederlandse
reders, is gebleken dat niet alleen aan overheidszijde nog onduidelijkheden
bestaan over de juridische implicaties van het aan boord plaatsen van een
militair beveiligingsteam. Zo kan de aanwezigheid van een militair beveiligingsteam
consequenties hebben voor het al dan niet uitbetalen van schadeclaims door
verzekeraars. Met inachtneming van de ervaringen in Frankrijk zou nog moeten
worden bezien of beide partijen het over de voorwaarden bij inzet eens kunnen
worden.
 • Tot op heden heeft alleen Frankrijk ervaring opgedaan met een (min
of meer) zelfstandige inzet van militaire beveiligingsteams aan boord van
koopvaardijschepen, waarbij steeds een marineschip op niet al te grote afstand
aanwezig was. Buitenlandse regeringen en reders zijn zeer terughoudend
bij de zelfstandige inzet van beveiligingsteams aan boord van koopvaardijschepen
vanwege de risico’s van geweldsescalatie.
 Tot besluit
 Nederland levert een substantiële bijdrage aan de NAVO-operatieAllied Protector en – vanaf medio augustus –
aan de EU-operatie Atalanta. Deze operaties dragen bij aan de bescherming
van koopvaardijschepen rond de Hoorn van Afrika. Met name de invoering van
de Group Transits door de Golf van Aden is een
effectief instrument gebleken bij de preventie van kapingen. Het overgrote
deel van de internationale scheepvaart kan aldus een relatief veilige passage
door de wateren rond de Hoorn van Afrika worden geboden. De reders die van
MSCHOA de melding krijgen dat hun schip niet kan worden geholpen, kunnen de
Nederlandse overheid hierover informeren via het Kustwachtcentrum. De bij
het «Draaiboek Piraterij» betrokken departementen onderzoeken
vervolgens of er nationale mogelijkheden zijn voor alternatieve bescherming
van het schip, waarbij de mogelijkheid om de bemanning van het schip te bewapenen
dan wel particuliere bewapende beveiligers aan boord van het schip te plaatsen,
naar het oordeel van de regering nadrukkelijk geen optie is.
 Wel kan de mogelijkheid worden onderzocht om een in de omgeving opererend
Nederlands marineschip tijdelijk aan de EU/NAVO-operatie te onttrekken. Wat
betreft het alternatief om militaire beveiligingsteams aan boord van Nederlandse
koopvaardijschepen te plaatsen zonder escorte door een marineschip, kom ik
op basis van het hierboven beschreven onderzoek tot de slotsom dat de risico’s
en beperkingen van deze vorm van militaire inzet te talrijk zijn en dat er
derhalve in de huidige omstandigheden onvoldoende grond is om tot deze maatregel
over te gaan.
 
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop