Financiële verantwoordingen over het jaar 2001; Rapport bij de financiële verantwoording 2001 van het ministerie van Algemene Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28380, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

05-06-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28380 nr. 7

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTINGFinanciële verantwoordingBeleidsinformatieBedrijfsvoeringTransactie-uitgavenInformatiebeveiligingImplementatie baseline financieel beheer en materieelbeheerAandachtspunten en aanbevelingen voor de volgende kabinetsperiodeReactie ministerAUDIT ACTION LIST 2002ALGEMEEN1. INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoek1.2 Onderzoeksmethoden1.3 OordeelsvormingFinanciële verantwoordingBeleidsinformatieBedrijfsvoering (financieel beheer, materieelbeheer en
overige onderdelen)1.4 Leeswijzer2. HET MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN2.1 Inleiding2.2 Risico's2.3 De afgelopen kabinetsperiode2.4 VooruitblikFINANCIËLE VERANTWOORDING3. FINANCIËLE VERANTWOORDING3.1 Inleiding3.2 Oordeel over de financiële verantwoording4.3 Rekening met toelichtingOverzicht 1Oordeel3.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2OordeelBELEIDSINFORMATIE4. BELEIDSINFORMATIE4.1 Inleiding4.2 De voortgang van VBTB4.3 KengetallenInleidingBevindingenConclusieBEDRIJFSVOERING5. BEDRIJFSVOERING5.1 Inleiding5.2 Departementale accountantscontrole5.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoording5.2.1.1 Artikelgewijze oordeelsvorming5.2.1.2 Naleving Europese aanbestedingsrichtlijnen5.2.1.3 Conclusies accountantscontrole financiële
verantwoording5.2.2 Accountantscontrole financieel- en materieelbeheer5.2.2.1 Conclusie accountantscontrole financieel beheer
en materieelbeheer5.3 Financieel beheer5.3.1 Administratieve systemen en uitvoeringssystemen5.3.1.1 Beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve
organisatieInleidingBevindingenConclusie en aanbevelingen5.3.1.2 InformatiebeveiligingVoorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR)PersoneelsinformatiesysteemBegrotingsadministratiesysteemOverige bevindingenConclusie5.3.1.3 Transactie-uitgaven- en ontvangstenConclusie en aanbevelingen5.3.1.4 Reactie minister5.3.2 Beheer van overdrachtsuitgaven en -ontvangsten5.3.2.1 OverdrachtsuitgavenInleidingBevindingenConclusie en aanbevelingen5.3.3 Conclusies en aanbevelingen5.4 MaterieelbeheerInleiding5.4.1 Bevindingen5.4.2 Conclusies en aanbevelingen5.5 Planning- en controlcyclusBevindingen5.6 InformatievoorzieningBevindingenConclusies6. BASELINE FINANCIEEL BEHEER EN MATERIEELBEHEER6.1 Bevindingen6.2 Conclusies en aanbevelingen6.3 Reactie ministerBIJLAGE 1BEDRIJFSVOERING, BASELINE EN IJKPUNTEN FINANCIEEL BEHEERBIJLAGE 2VERKLARENDE WOORDENLIJSTVerklarende woordenlijstAccountantsrapportAccountantsverklaringAdministratieve systemenAgentschap (zie baten-lastendienst)Artikelgewijze oordeelsvormingBaseline financieel beheer en materieelbeheerBaten-lastendienstBedrijfsvoeringBeleidsintensiveringenBeleidsprioriteitenBezwaaronderzoekBudgetrecht Tweede KamerDepartementale accountantsdienst (DAD)Deugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsrichtlijnenFinancieel beheerFinanciële verantwoording (van een minister)Financiële verantwoording van het RijkFoutenKengetalMaterieelbeheerM&O-beleidOnzeker/onzekerhedenOnvolkomenheidOverdrachtsuitgavenPotentieel bezwaargevalRechtmatigheidReviewRekening en toelichting (departementale)Rekening van het RijkRechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Saldibalans (departementale -)Saldibalans van het RijkSlotwetSpecifieke uitkeringTransactie-uitgavenUitvoeringssystemenVBTBBIJLAGE 3OVERZICHT FOUTEN, ONZEKERHEDEN EN GECONSTATEERDE ONVOLKOMENHEDEN IN
HET FINANCIEEL BEHEER 2001 BIJ HET MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN(bedragen x 1 miljoen) BIJLAGE 4Lijst van gebruikte afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28380Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 365 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 380Financiële verantwoordingen over het jaar 2001nr. 7RAPPORT BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING 2001 VAN HET MINISTERIE
VAN ALGEMENE ZAKENInhoud SAMENVATTING2    AUDIT ACTION LIST
20027    ALGEMEEN9   1Inleiding111.1Het rechtmatigheidsonderzoek11 1.2Onderzoeksmethoden111.3Oordeelsvorming14 1.4Leeswijzer17   2Het Ministerie van Algemene Zaken192.1Inleiding19 2.2Risico's19 2.3De afgelopen kabinetsperiode20 2.4Vooruitblik20    FINANCIËLE
VERANTWOORDING21    3Financiële verantwoording233.1Inleiding23 3.2Oordeel over de financiële
verantwoording23 3.3Rekening met toelichting233.4Saldibalans met toelichting24    BELEIDSINFORMATIE27   4Beleidsinformatie294.1Inleiding29 4.2De voortgang van VBTB294.3Kengetallen30    BEDRIJFSVOERING31   5Bedrijfsvoering335.1Inleiding33 5.2Departementale accountantscontrole33 5.2.1Accountantscontrole financiële
verantwoording34 5.2.2Accountantscontrole financieel-
en materieelbeheer34 5.3Financieel beheer355.3.1Administratieve systemen en uitvoeringssystemen355.3.2Beheer van overdrachtsuitgaven
en -ontvangsten385.3.3Conclusies en aanbevelingen395.4Materieelbeheer39 5.4.1Bevindingen405.4.2Conclusies en aanbevelingen40 5.5Planning- en controlcyclus40 5.6Informatievoorziening42   6Baseline financieel beheer en materieelbeheer446.1Bevindingen446.2Conclusies en aanbevelingen45 6.3Reactie minister45    Bijlage 1Bedrijfsvoering, Baseline en ijkpunten financieel beheer46Bijlage 2Verklarende woordenlijst48Bijlage 3Overzicht fouten en onzekerheden53Bijlage 4Lijst van gebruikte afkortingen54SAMENVATTINGDe Algemene Rekenkamer voert jaarlijks haar rechtmatigheidsonderzoek uit
bij alle ministeries. Ze is daartoe wettelijk verplicht (artikel 51 van de
Comptabiliteitswet). Het rechtmatigheidsonderzoek bestaat uit drie onderdelen:1. Financiële verantwoording: voldoet
de financiële verantwoording van de minister aan wettelijke eisen?2. Beleidsinformatie: wat is de kwaliteit
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording?3. Bedrijfsvoering: voldoen de bedrijfsprocessen
alsmede de sturing en beheersing daarvan aan de daaraan te stellen eisen?In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
tevens de – financiële – balans opgemaakt van de afgelopen
kabinetsperiode. Ze heeft voor elk ministerie onderzocht welke ontwikkelingen
het de afgelopen vier jaar heeft doorgemaakt, en heeft op basis daarvan aandachtspunten
voor de volgende kabinetsperiode opgesteld.Financiële verantwoordingOp grond van haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 concludeert de Algemene
Rekenkamer dat de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie van
Algemene Zaken voldoet aan de wettelijke eisen. De Algemene Rekenkamer trof
in de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten geen belangrijke fouten of onzekerheden
aan.BeleidsinformatieHet ontwikkelingstraject «Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording»
(VBTB) dat op initiatief van de Tweede Kamer in 1999 is ingezet, moet leiden
tot departementale verantwoordingen waarin ministeries per beleidsterrein
aangeven wat ze hebben bereikt, wat ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft
gekost. Hiervoor is inhoudelijke informatie over beleid nodig.Ten behoeve van de gebruiker van deze informatie, in casu de Tweede Kamer,
dient deze informatie aan bepaalde eisen te voldoen. Dit is geëxpliciteerd
in het wijzigingsvoorstel Comptabiliteitswet 2001 van april 2002, waarin staat
dat de informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (in de verantwoording)
deugdelijk moet worden weergegeven. Bij de nadere uitwerking van het begrip
deugdelijke weergave zal rekening moeten worden gehouden met het feit dat
het normenkader voor financiële informatie niet gelijk behoeft te zijn
aan het normenkader voor de niet-financiële informatie. In het wetgevingsoverleg
met de Tweede Kamer is de regering (motie-Van Walsem, 15 april 2002) derhalve
verzocht om een nieuw normenkader te ontwikkelen voor de deugdelijkheid van
niet-financiële informatie en een groeitraject te koppelen aan de invoering
daarvan. De eerste verantwoording-nieuwe-stijl verschijnt volgend jaar. Ministeries
bereiden er zich nu op voor.In het kader van VBTB heeft de Tweede Kamer de afgelopen jaren «beleidsprioriteiten»
aangewezen, waarover de minister zich nader moet verantwoorden.Het Ministerie van Algemene Zaken neemt ten opzichte van andere departementen
een bijzondere positie in. Het ministerie kan worden beschouwd als een apparaat
ter ondersteuning van de beleidsuitvoering van andere departementen.De Tweede Kamer heeft daarom dan ook bij het Ministerie van Algemene Zaken
geen beleidsprioriteiten geformuleerd waarover de minister verantwoording
moet afleggen. Tevens kent het departement geen rechtspersonen met een wettelijke
taak (RWT's) en specifieke uitkeringen.BedrijfsvoeringOnder de bedrijfsvoering van een ministerie vallen eigenlijk alle onderdelen
die ervoor zorgen dat een ministerie functioneert. De Algemene Rekenkamer
heeft een aantal onderdelen van de bedrijfsvoering van het Ministerie van
Algemene Zaken onderzocht in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001. De Algemene
Rekenkamer hecht veel waarde aan een goede bedrijfsvoering. Immers, een adequate
bedrijfsvoering is een redelijke waarborg voor het voorkómen van onrechtmatigheden
en vormt een basis voor een goede verantwoording.Bij het Ministerie van Algemene Zaken vraagt de Algemene Rekenkamer aandacht
voor de volgende onderdelen van de bedrijfsvoering:Transactie-uitgavenDe Algemene Rekenkamer constateert dat er in het afgelopen jaar nog onvolkomenheden
zijn rond het contractbeheer. Dit betreft enerzijds de bij de inkopen te hanteren
procedures en anderzijds de motivering van inkoopbeslissingen in de dossiers.
Tevens dient bij het Ministerie van Algemene Zaken meer aandacht
te worden geschonken aan de regelgeving met betrekking tot Europese aanbesteding.InformatiebeveiligingDe Algemene Rekenkamer constateert dat in de afronding van het actieplan
met betrekking tot het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst vertraging
is opgetreden.Implementatie baseline financieel beheer en materieelbeheerDoor prioriteitstelling en de kleinschaligheid van het ministerie heeft
de implementatie van de baseline financieel en materieelbeheer nog niet plaatsgevonden.Recapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde onvolkomenheden
van de voor het Ministerie van Algemene Zaken relevante onderdelen voor 2000
en 2001 worden gegeven. Aandachtspunten en aanbevelingen voor de volgende kabinetsperiodeIn de afgelopen kabinetsperiode is het financieel beheer van het Ministerie
van Algemene Zaken verbeterd. Dit geldt met name voor de onderdelen beschrijving
en onderhoudsorganisatie van de administratieve organisatie, informatievoorziening
en kengetallen alsmede de overdrachtsuitgaven.Terugkijkend blijkt dat een aantal aandachtspunten ten tijde van Paars
II nu nog steeds actueel is. Op basis van haar rechtmatigheidsonderzoek 2001
vraagt de Algemene Rekenkamer voor de komende kabinetsperiode dan ook aandacht
voor de volgende punten bij het Ministerie van Algemene Zaken:• het contractbeheer en het materieelbeheer bij het ministerie;• de afronding van het actieplan met betrekking tot het Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdienst;• de implementatie van de baseline financieel en materieelbeheer.De Algemene Rekenkamer verwacht van het Ministerie van Algemene Zaken
dat het de onvolkomenheden op deze terreinen in 2003 heeft weggewerkt.Daarenboven vraagt de Algemene Rekenkamer specifiek aandacht voor de kwaliteit
van het nieuwe begroten en verantwoorden en voor de Europese middelen.Voor een volledig overzicht van de aanbevelingen wordt verwezen naar de
«audit action list».Reactie ministerIn zijn antwoord heeft de Minister van Algemene Zaken, ten aanzien van
de drie aandachtspunten, maatregelen toegezegd die moeten bewerkstelligen
dat de onvolkomenheden op deze terreinen in 2003 zijn weggewerkt.Zo schrijft de minister dat binnen zijn ministerie inmiddels wordt gewerkt
aan een planmatige invoering van de baseline financieel en materieelbeheer.
Hierbij wordt de huidige administratieve organisatie afgezet tegen de in de
baseline uitgewerkte normen en zo nodig aangepast. Gestreefd wordt naar een
volledige implementatie per oktober 2002.Ten aanzien van het contract- en materieelbeheer schrijft de Minister
van Algemene Zaken dat dit beheer nu en voor de nabije toekomst speciale aandacht
heeft. Zo zal onder andere het inkoopproces worden gecentraliseerd en geprofessionaliseerd.
Tevens wordt er gewerkt aan een interne werkinstructie EU-aanbesteding welke
naar verwachting in mei 2002 zal zijn afgerond. In dat verband is mede van
belang, dat het voornemen bestaat op basis van een meerjarenplan over te gaan
tot opstelling van een jaarlijks inkoopplan.De afronding van het actieplan met betrekking tot het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst vindt momenteel plaats. Het gaat hierbij onder andere om vast
te stellen hoe de maatregelen behorende bij het beveiligingsniveau zijn geoperationaliseerd. AUDIT ACTION LIST 2002ALGEMEEN1. INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoekDit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
2001 dat de Algemene Rekenkamer op grond van artikel 51 van de Comptabiliteitswet
heeft uitgevoerd bij het Ministerie van Algemene Zaken. Het is haar wettelijke
taak om dit onderzoek jaarlijks uit te voeren en een oordeel te geven over
het gevoerde financiële beheer en de verantwoording daarover. Voorts
wordt het materieelbeheer en de daarvan bijgehouden administratie onderzocht.In het rechtmatigheidsonderzoek besteedt de Algemene Rekenkamer in toenemende
mate aandacht aan de kwaliteit en toereikendheid van de beleidsinformatie
die is opgenomen in de financiële verantwoording en aan de bedrijfsvoering
van de minister.Het onderzoek dat de Algemene Rekenkamer over 2001 heeft uitgevoerd valt
uiteen in onderzoek naar de financiële verantwoording, de rechtmatigheid
van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, de beleidsinformatie en de
bedrijfsvoering. Het onderzoek resulteert in een totaaloordeel over de financiële
verantwoording en oordelen over onderdelen van de bedrijfsvoering. De Algemene
Rekenkamer kan nog geen oordeel geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie
gezien het huidige niveau ervan en het nog ontbreken van uitgekristalliseerde
normen.De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport bij de financiële verantwoording
over 2001 onder andere aandacht geschonken aan enkele departementspecifieke
onderdelen zoals:• beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve organisatie;• informatiebeveiliging;• overdrachtsuitgaven en -ontvangsten;• materieelbeheer.In het kader van het rechtmatigheidsonderzoek 2001 zijn bij het Ministerie
van Algemene Zaken geen bezwaaronderzoeken dan wel vervolgonderzoeken op bezwaar
uitgevoerd.1.2 OnderzoeksmethodenDe Algemene Rekenkamer onderzoekt niet alle onderwerpen met dezelfde diepgang.
In het rechtmatigheidsonderzoek maakt de Algemene Rekenkamer onderscheid tussen
«inventariserend» en «verdiepend» onderzoek.Inventariserend onderzoek voert de Algemene Rekenkamer uit bij nieuwe
onderwerpen waarvoor nog geen normenkader beschikbaar is. Zij geeft hier een
beschrijving van hetgeen zij heeft aangetroffen, oordeelt niet en rapporteert
niet in termen van onvolkomenheden, tenzij de departementale accountantsdienst
onvolkomenheden rapporteert en de Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat
ze kan steunen op de uitkomsten van de accountantscontrole voor haar eigen
oordeelsvorming.Van inventariserend onderzoek is in dit rapport bijvoorbeeld sprake bij
het onderzoek naar de planning- en controlcyclus (hoofdstuk 6) en het onderzoek
naar de implementatie van de baseline financieel beheer en materieelbeheer
(hoofdstuk 7).Verdiepend onderzoek vindt plaats door eigen waarnemingen van de Algemene
Rekenkamer al dan niet in combinatie met het – na toetsing – overnemen van de bevindingen van de departementale accountantsdienst.
In deze situatie beschikt de Algemene Rekenkamer over een normenkader. De
conclusies van dit verdiepend onderzoek worden geformuleerd in termen van
onvolkomenheden en totaaloordelen. Bij het Ministerie van Algemene Zaken is
sprake van verdiepend onderzoek bij de onderdelen beschrijving en onderhoudsorganisatie
van de administratieve organisatie, automatisering, kengetallen en overdrachtsuitgaven.Over de financiële verantwoording spreekt de Algemene Rekenkamer
een totaaloordeel uit. Daarnaast geeft zij een afgerond oordeel over de vraag
of zij al dan niet heeft kunnen steunen op de accountantscontrole van de financiële
verantwoording. 1.3 OordeelsvormingFinanciële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer sluit haar rechtmatigheidsonderzoek af met een
oordeel over de financiële verantwoording. Dit oordeel wordt gegeven
met «redelijke zekerheid»; de Algemene Rekenkamer onderzoekt namelijk
niet alle verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de baten,
lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten. De Algemene Rekenkamer maakt vanuit
doelmatigheidsoverwegingen zoveel mogelijk gebruik van de voorcontrole door
de departementale accountantsdiensten.De Algemene Rekenkamer hanteert kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen
om te bepalen welke fouten en onzekerheden belangrijk zijn. Kwantitatieve
tolerantiegrenzen geven een financiële grens aan. Dat kan een grens zijn
op het niveau van een begrotingsartikel, een grens voor de totale rekening,
per individueel saldo op de saldibalans of voor het totaal van de saldibalans.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. De Algemene Rekenkamer rapporteert daarom alle belangrijke
fouten en onzekerheden op het niveau van ieder afzonderlijk artikel.Op artikelniveau onderscheidt de Algemene Rekenkamer drie kwantitatieve
tolerantiegrenzen, te weten:1. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van kleiner dan € 50
miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 10% van
het bedrag van het artikel.2. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 50
miljoen tot € 500 miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden
niet meer zijn dan € 5 miljoen.3. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van 500 miljoen of
meer mag de som van fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 1% van het realisatiebedrag.Indien de som van fouten en onzekerheden groter is dan de genoemde grenzen
dan rapporteert de Algemene Rekenkamer hierover. Ook voor de afzonderlijke
saldibalansposten gelden deze kwantitatieve tolerantiegrenzen. Kwalitatieve tolerantiegrenzen zijn niet gebonden aan een bepaald bedrag,
maar aan de aard van de fouten of onzekerheden. Een ministerie overschrijdt
een kwalitatieve grens als het bijvoorbeeld toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer
of de Tweede Kamer niet is nagekomen, als er gebreken zijn in de ordelijkheid
en controleerbaarheid van het financieel beheer of als het ministerie opzettelijke
fouten maakt in zijn financiële verantwoording.BeleidsinformatieMinisteries nemen beleidsinformatie steeds vaker op in hun begroting en
verantwoording. Rijksbreed zijn er nog steeds geen duidelijke regels en normen
voor het verantwoorden over beleid. De Algemene Rekenkamer is dan ook nog
niet in staat om een afgerond oordeel te geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie
in de financiële verantwoording. De Algemene Rekenkamer heeft inventariserend
onderzoek uitgevoerd naar de beleidsinformatie in de verantwoording en de
processen die ten grondslag liggen aan de totstandkoming hiervan. Op basis
van het onderzoek doet zij aanbevelingen ten aanzien van de inhoud en de totstandkoming
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording. Zo wil zij
ministeries stimuleren kwalitatief goede beleidsinformatie op te nemen in
de financiële verantwoordingBedrijfsvoering (financieel beheer, materieelbeheer en
overige onderdelen)De Algemene Rekenkamer hanteert als uitgangspunt dat de ministers hun
bedrijfsvoering op orde dienen te hebben. Onder «bedrijfsvoering»
verstaat de Algemene Rekenkamer de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen
binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het
betreft sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn1.Overschrijdt een ministerie een (kwalitatieve) tolerantiegrens in (een
onderdeel van) de bedrijfsvoering, dan noemt de Algemene Rekenkamer dit een
onvolkomenheid.De Algemene Rekenkamer onderscheidt in de rapportage drie gradaties van
onvolkomenheden:• «Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerd». Dit
betekent dat de geconstateerde onvolkomenheden de door de Algemene Rekenkamer
gehanteerde tolerantiegrenzen niet overschrijden.• «Onvolkomenheden». Dit betekent dat uit het onderzoek
onvolkomenheden zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Algemene Rekenkamer
overschrijden.• «Ernstige onvolkomenheden». Hiervan spreekt de Algemene
Rekenkamer in de volgende situaties: uit het onderzoek zijn onvolkomenheden
gebleken, die:– kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer;– betrekking hebben op kritische processen;– wijdverbreid zijn binnen het ministerie;– tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of al hebben geleid; of– voor de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken. De Algemene Rekenkamer geeft tevens aan welke risico's voor rechtmatigheid
en/of doelmatigheid zij aan de gesignaleerde onvolkomenheden verbonden acht
en welke verbeteringsmogelijkheden zij ziet.1.4 LeeswijzerDit rapport bij de financiële verantwoording van het Ministerie van
Algemene Zaken bestaat, naast de samenvatting en het hoofdstuk algemeen uit
drie delen: Financiële verantwoording, beleidsinformatie en bedrijfsvoering.Na de samenvatting staat de audit action list. Dit overzicht laat zien
op welke punten de Algemene Rekenkamer op grond van haar onderzoek vindt dat
er actie genomen moet worden. Het overzicht meldt ook de verbetermaatregelen
die de minister heeft aangekondigd en eventueel de termijn waarbinnen ze moeten
leiden tot verbetering. Tevens biedt de lijst inzicht in de voortgang van
verbeteracties die de minister eerder is gestart.Het deel «Financiële verantwoording» beschrijft het oordeel
van de Algemene Rekenkamer over de financiële verantwoording van het Ministerie van Algemene Zaken. Behalve het totaaloordeel van de Algemene
Rekenkamer, worden alle fouten en onzekerheden in de verplichtingen, uitgaven,
ontvangsten en de saldibalansposten die de kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden weergegeven.Wanneer de Algemene Rekenkamer fouten en onzekerheden in de financiële
verantwoording of onvolkomenheden in het financiële beheer niet aanvaardbaar
vindt, kan zij daartegen bezwaar maken. Het overzicht in bijlage 1 bevat alle
fouten, onzekerheden en onvolkomenheden die kunnen
leiden tot het maken van bezwaar door de Algemene Rekenkamer.Het deel «Beleidsinformatie» is met de huidige ontwikkeling
naar meer transparantie en het ontwikkelingstraject VBTB steeds belangrijker
geworden. Dit deel gaat niet alleen in op de kwaliteit van de kengetallen
en andere prestatiegegevens, maar behandelt ook beleidsprioriteiten, beleidsintensiveringen
en informatie van derden (waaronder gemeenten en begrotingsgefinancierde rechtspersonen
met een wettelijke taak). Over deze onderwerpen geeft de Algemene Rekenkamer
nog geen oordelen, maar doet zij aanbevelingen om een bijdrage te leveren
aan de ontwikkelingen.Het laatste deel van dit rapport betreft de «bedrijfsvoering»
van het Ministerie van Algemene Zaken. De Algemene Rekenkamer hecht veel waarde
aan een goede bedrijfsvoering. Immers, een adequate bedrijfsvoering is een
redelijke waarborg voor het voorkomen van onrechtmatigheden en vormt een basis
een goede verantwoording. Onder de overkoepelende term «bedrijfsvoering»
vallen tal van onderwerpen. De Algemene Rekenkamer onderscheidt hier de departementale
accountantscontrole, het financieel beheer, het materieelbeheer, de planning-
en controlcyclus en de informatievoorziening van het Ministerie van Algemene
Zaken. Op al deze terreinen is onderzoek verricht.Ook komt in dit deel de implementatie van de «Baseline financieel
en materieelbeheer» aan de orde. De baseline biedt handvatten voor een
nadere uitwerking van wettelijke voorschriften en kan worden gezien als een
nadere uitwerking van en toelichting op artikel 22 en 25 van de ontwerp-Comptabiliteitswet
2001 waarin wordt bepaald dat het financieel beheer en materieelbeheer moet
voldoen aan de eisen van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid
en dat deze overigens zo doelmatig mogelijk wordt ingericht. Het Ministerie
van Financiën heeft de baseline vorig jaar als handleiding aan de ministeries
aangeboden met het verzoek deze vanaf 1 juli 2001 toe te passen. De Algemene
Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre de ministeries hierin slagen. 2. HET MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN2.1 InleidingIn dit hoofdstuk geven we een beeld van de kritieke processen van het
ministerie en de mogelijke risico's die zich voor kunnen doen. Uitgaande van
deze karakteristiek beschrijven we de ontwikkelingen die zich binnen het kader
van het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer bij het ministerie
in de afgelopen kabinetsperiode hebben voorgedaan en laten we zien welke onderwerpen
volgend jaar en de komende kabinetsperiode aandacht moeten hebben.2.2 Risico'sHet Ministerie van Algemene Zaken is als ministerie met name verantwoordelijk
voor de coördinatie en voorbereiding van de besluitvorming in de ministerraad
alsmede de coördinatie van overheidsvoorlichting. Het grootste organisatieonderdeel
van dit ministerie is de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). De kerntaak van deze
dienst is het geven van voorlichting over het Koninklijk Huis, het algemeen
regeringsbeleid en over het departement. Andere taken zijn het adviseren over
de inzet van publiciteitsmedia en het doen vervaardigen van door rijksorganen
te gebruiken communicatiemateriaal.Tevens valt het bureau van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Algemene Zaken.De rekening over 2001 bevat in totaal ruim € 40,9 miljoen aan
verplichtingen, € 41,0 miljoen aan uitgaven en € 8,6 miljoen
aan ontvangsten. Ruim 97% wordt uitgegeven aan «Personeel en Materieel»
en «Overheidsvoorlichting». De ontvangsten worden vrijwel volledig
gegenereerd door de RVD.Het Ministerie van Algemene Zaken heeft geen baten- en lastendiensten.
Het departement hanteert het besturingsconcept van integraal management op
decentraal niveau.Alle ministeries zullen in het kader van de baseline financieel beheer
risicoanalyses moeten gaan opstellen. Aangezien het Ministerie van Algemene
Zaken in 2001 prioriteit heeft gegeven aan onder andere het vernieuwen van
de departementale planning- en controlcyclus en VBTB is er geen risicoanalyse
opgesteld.In het tweede kwartaal van 2002 krijgt de implementatie van de baseline
financieel en materieelbeheer de hoogste prioriteit (zie § 6.1).In het rechtmatigheidsonderzoek 2000 heeft de Algemene Rekenkamer ten
aanzien van de onderdelen accountantscontrole, automatisering en financiële
functie geen of geringe onvolkomenheden gesignaleerd.Wel waren er enkele onvolkomenheden bij de onderdelen Beschrijving en
onderhoudsorganisatie van de administratieve organisatie, informatievoorziening
en kengetallen alsmede overdrachtsuitgaven en -ontvangsten.De Algemene Rekenkamer heeft binnen haar onderzoek hieraan aandacht besteed. 2.3 De afgelopen kabinetsperiodeIn de afgelopen kabinetsperiode heeft er bij het Ministerie van Algemene
Zaken een verbetering van het financieel beheer plaatsgevonden. Dit geldt
met name voor de onderdelen beschrijving en onderhoudsorganisatie van de administratieve
organisatie, de informatievoorziening en kengetallen alsmede de overdrachtsuitgaven
en -ontvangsten.Ten aanzien van het contractbeheer en het materieelbeheer zijn er bij
het ministerie nog verbeteringen mogelijk.Ten aanzien van het contractbeheer ontbreekt er nog een (jaarlijks) op
te stellen inkoopplan. Aangaande de concurrentiestelling, de motivatie waarom
geen of slechts een enkele offerte is aangevraagd, kan het inkoopdossier nog
verbeterd worden. Met betrekking tot het materieelbeheer wordt geadviseerd
om ten aanzien van de automatiseringsactiva (periodieke) inventarisaties uit
te voeren. Tevens dient de implementatie van de baseline voor het materieelbeheer
nog plaats te vinden. Ook dient bij het Ministerie van Algemene Zaken meer
aandacht te worden geschonken aan de regelgeving met betrekking tot Europese
aanbesteding.2.4 VooruitblikEen belangrijk aandachtspunt voor de nieuwe minister van Algemene Zaken
is de implementatie van de baseline financieel en materieelbeheer.Tevens dient bij het ministerie aandacht te worden geschonken aan het
contractbeheer en aan de regelgeving met betrekking tot de Europese aanbesteding.FINANCIËLE VERANTWOORDING3. FINANCIËLE VERANTWOORDING3.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer geeft jaarlijks een totaaloordeel over de financiële
verantwoording van het ministerie. Dit totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer
is opgebouwd uit deeloordelen over de rekening, de toelichting bij de rekening,
de saldibalans en de toelichting bij de saldibalans.De Algemene Rekenkamer maakt ten behoeve van haar oordeel mede gebruik
van de voorcontrole door de departementale accountantsdienst. Deze brengt
immers een intern accountantsrapport met een accountantsverklaring uit over
de verantwoording van het ministerie respectievelijk begrotingsfonds. Om haar
eigen verantwoordelijkheid voor de oordelen te kunnen dragen, stelt de Algemene
Rekenkamer door middel van een review vast of zij kan steunen op de controlewerkzaamheden
van de departementale accountantsdienst.Dit hoofdstuk gaat achtereenvolgens in op het oordeel over de financiële
verantwoording, de rekening en de saldibalans.3.2 Oordeel over de financiële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoording
2001 van het Ministerie van Algemene Zaken voldoet aan de volgende eisen:• de verantwoording 2001 van het Ministerie van Algemene Zaken is
een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en is
opgesteld volgens de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten die in de verantwoording
zijn opgenomen zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. De Algemene Rekenkamer rapporteert alle belangrijke
fouten en onzekerheden op het niveau van ieder afzonderlijk artikel.Op grond van haar onderzoek is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie van Algemene Zaken
aan de te stellen eisen voldoet.4.3 Rekening met toelichtingOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de rekening 2001 van het
Ministerie van Algemene Zaken is samengesteld. Daarnaast zijn de totalen opgenomen
van bedragen die niet deugdelijk zijn weergegeven of onrechtmatig zijn, of
waarover onzekerheid over de deugdelijke weergave of onzekerheid over de rechtmatigheid
bestaat.Overzicht 1Bedragen van de rekening 2001, Ministerie van Algemene
Zaken (x 1 miljoen euro) Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal40,941,08,6 Belangrijke fouten/onzekerheden000Onvolledigheden0001 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal
1,6 miljoen respectievelijk 0,017 miljoen aan overschrijdingen. Indien de
Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties, zal
de Algemene Rekenkamer haar positieve oordeel op dit punt moeten herzien.In haar rapport bij de financiële verantwoording over 2000 merkte
de Algemene Rekenkamer op dat de toelichting bij de rekening deels aan de
daaraan te stellen eisen voldeed. Zo ging het algemeen deel van de toelichting
niet in op alle vereiste aandachtspunten zoals bijvoorbeeld de kwaliteit van
het financieel beheer. In de artikelgewijze toelichting ontbrak bijvoorbeeld
een uiteenzetting over het gerealiseerde beleid.In de toelichting bij de rekening over 2001 heeft het Ministerie van Algemene
Zaken aandacht besteed aan de onderwerpen waarover de Algemene Rekenkamer
opmerkingen heeft gemaakt. Zo zijn nu in het algemeen deel onder andere opmerkingen
gemaakt over de kwaliteit van het financieel beheer en het bij het Ministerie
van Algemene Zaken gevoerde controlebeleid en wordt er, ten aanzien van de
artikelen Overheidsvoorlichting en Wetenschappelijke Studies, ingegaan op
de hoofdpunten van het gerealiseerde beleid.OordeelDe rekening en de toelichting bij de rekening 2001 van het Ministerie
van Algemene Zaken voldoen aan de eisen.3.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2 laat de totaalbedragen zien waaruit de saldibalans 2001 van
het Ministerie van Algemene Zaken is opgebouwd. Jaarlijks beoordeelt de Algemene
Rekenkamer de bedragen op de saldibalans, met uitzondering van:• Uitgaven en ontvangsten: de Algemene Rekenkamer heeft deze al beoordeeld
bij het onderzoek van de rekeningen. De Algemene Rekenkamer heeft alleen de
aansluiting tussen de totalen van de rekening met de saldibalans vastgesteld.• De bedragen die op tegenrekeningen staan: deze hebben geen inhoudelijke
waarde.Daarnaast zijn de totalen opgenomen van bedragen die niet deugdelijk zijn
weergegeven, of waarover onzekerheid over de deugdelijke weergave bestaat.Overzicht 2Bedragen van de saldibalans per 31 december 2001, Ministerie
van Algemene Zaken (bedragen x 1 miljoen euro) DebetCreditTotaal104,6104,6 -/- uitgaven respectievelijk ontvangsten en tegenrekeningen60,141,9Beoordeeld44,562,7 Belangrijke fouten/onzekerheden00 Onvolledigheden00In haar rapport bij de financiële verantwoording over 2000 merkte
de Algemene Rekenkamer met betrekking tot de toelichting bij de saldibalans
op dat de informatie over de voorschotten verbetering behoefde. In de toelichting
bij de saldibalans 2001 heeft het ministerie aandacht besteed aan deze opmerking
en is het inzicht in het bedrag aan afgerekende voorschotten verbeterd.OordeelDe saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoen aan de eisen.BELEIDSINFORMATIE4. BELEIDSINFORMATIE4.1 InleidingHet nieuwe begroten en verantwoorden (VBTB) leidt tot een verantwoording
waarbij ministeries per beleidsterrein aangeven wat ze hebben bereikt, wat
ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft gekost. Hiervoor is inhoudelijke
informatie over beleid nodig.Ten behoeve van de gebruiker van deze informatie, in casu de Tweede Kamer,
dient deze informatie aan bepaalde eisen te voldoen. Dit is geëxpliciteerd
in het wijzigingsvoorstel Comptabiliteitswet 2001 van april 2002, waarin staat
dat de informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (in de verantwoording)
deugdelijk moet worden weergegeven. Bij de nadere uitwerking van het begrip
«deugdelijke weergave» zal rekening moeten worden gehouden met
het feit dat het normenkader voor financiële informatie niet gelijk behoeft
te zijn aan het normenkader voor de niet-financiële informatie. In het
wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer is de regering (motie-Van Walsem, 15
april 2002) derhalve verzocht om een nieuw normenkader te ontwikkelen voor
de deugdelijkheid van niet-financiële informatie en een groeitraject
te koppelen aan de invoering daarvan.De eerste verantwoording nieuwe stijl is de verantwoording over 2002 en
die verschijnt volgend jaar. Ministeries bereiden zich momenteel voor op die
nieuwe manier van verantwoorden.De verantwoording over 2001 is de laatste waarbij beleidsinformatie wordt
gepresenteerd bij de «oude» artikelindeling. De Algemene Rekenkamer
heeft in het rechtmatigheidsonderzoek 2001 aandacht besteed aan de voortgang
van VBTB en de ontwikkeling van de verantwoording in het kader van VBTB. Inhoudelijk
onderzoekt de Algemene Rekenkamer kengetallen, beleidsprioriteiten en beleidsintensiveringen.Kengetallen kunnen informatie geven over activiteiten, prestaties en effecten.
In VBTB-termen valt dit type beleidsinformatie onder prestatiegegevens.Beleidsprioriteiten zijn door de Tweede Kamer reeds enige tijd geleden
aangewezen als eerste gebieden waarop de nieuwe verantwoordingssystematiek
wordt toegepast. Aangezien het Ministerie van Algemene Zaken te beschouwen
is als een apparaat ter ondersteuning van de beleidsuitvoering van andere
departementen, heeft de Tweede Kamer bij het ministerie geen beleidsprioriteiten
geformuleerd.Omdat er bij het Ministerie van Algemene Zaken geen sprake is van begrotingsgefinancierde
rechtspersonen met een wettelijke taak, heeft de minister van Algemene Zaken
geen beleidsinformatie over de uitvoering van beleid op afstand. Tevens kent
het departement geen specifieke uitkeringen.4.2 De voortgang van VBTBHet Ministerie van Algemene Zaken heeft in het Algemeen deel van de Toelichting
op de rekening onder het onderdeel Bestuur en Beheer gerapporteerd over de
voortgang van de uitvoering VBTB.In 2001 heeft het Ministerie van Algemene Zaken de begroting voor 2002
aan het parlement aangeboden die is opgesteld volgens de uitgangspunten en
de structuur zoals beschreven in de nota VBTB.In het verlengde van de herstructurering van de begroting heeft het Ministerie
van Algemene Zaken in de tweede helft van 2001 de planning- en
controlcyclus zodanig herzien dat deze aansluit bij de uitgangspunten en het
gedachtegoed van de VBTB. Tevens heeft het ministerie de inrichting van de
departementale begrotingsadministratie hiermee in overeenstemming gebracht.
Daarmee is een situatie gerealiseerd waarbij zowel de externe als de interne
informatievoorziening in samenhang wordt ondersteund. In de toekomst zal het
Ministerie van Algemene Zaken zich in het kader van VBTB richten op het ontwikkelen
van prestatie-indicatoren die een maatstaf zijn voor de kwaliteit van de processen
die Algemene Zaken uitvoert en de diensten die het ministerie levert. Aan
deze ontwikkeling zal het Ministerie van Algemene Zaken in het traject van
de begrotingsvoorbereiding 2003 aandacht besteden.4.3 KengetallenInleidingHet gebruik van kengetallen kan een belangrijke bijdrage leveren aan de
verbetering van de kwaliteit van de financiële verantwoording. Kengetallen
bieden inzicht in de relatie tussen doelen, prestaties en middelen.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft net als vorig jaar geconstateerd dat het
Ministerie van Algemene Zaken in de artikelgewijze toelichting van de begroting
de doelstellingen van het beleid in algemene zin heeft aangegeven. De doelstellingen
worden echter niet nader gekwantificeerd. In de begroting gaat het Ministerie
van Algemene Zaken niet in op de ontwikkeling van kengetallen.De Algemene Rekenkamer constateert dat de toelichting bij de financiële
verantwoording ten opzichte van vorig jaar is verbeterd. Zo worden dit jaar
alle kengetallen die in de begroting zijn opgenomen ook vermeld in de financiële
verantwoording. Vorig jaar ontbrak er een toelichting bij artikel U 01.21
Wetenschappelijke studies. In de artikelgewijze toelichting van de rekening
over 2001 heeft het ministerie bij dit artikel de hoofdpunten van het gerealiseerde
beleid weergegeven.ConclusieDe Algemene Rekenkamer constateert bij het onderdeel kengetallen geen
of geringe onvolkomenheden. Dat is een verbetering ten opzichte van vorig
jaar.BEDRIJFSVOERING5. BEDRIJFSVOERING5.1 InleidingDit hoofdstuk gaat over de bedrijfsvoering van het Ministerie van Algemene
Zaken. Het begrip «bedrijfsvoering» krijgt in de toekomst een
centrale plaats in de openbare financiën. In 2003 verschijnen de eerste
jaarverslagen van de departementen (verantwoordingen nieuwe stijl) vergezeld
van een «mededeling over de bedrijfsvoering». Van de Algemene
Rekenkamer wordt verwacht dat ze de mededeling bij de bedrijfsvoering beoordeelt.De bedrijfsvoering van een ministerie is «de sturing en beheersing
van bedrijfsprocessen binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te
kunnen realiseren. Het betreft sturing en beheersing van zowel de primaire
processen als van de processen die hiervoor faciliterend zijn1.»Onder bedrijfsvoering vallen dus veel verschillende onderwerpen. De Algemene
Rekenkamer maakt binnen de bedrijfsvoering onderscheid naar de volgende onderwerpen:
departementale accountantscontrole, financieel beheer, materieelbeheer, planning-
en controlcyclus en informatievoorziening. De Algemene Rekenkamer heeft op
al deze terreinen onderzoek verricht binnen het ministerie.Dit jaar wordt voor het eerst gebruikgemaakt van de baseline financieel
beheer en materieelbeheer. Deze is opgesteld door het Ministerie van Financiën
en vormt een referentiekader van algemene normen en daarvan afgeleide criteria
ten behoeve van de inrichting en de controle van het financieel en materieelbeheer
binnen de rijksdienst. De Algemene Rekenkamer sluit zich aan bij deze baseline
en rapporteert haar bevindingen volgens dit stramien. Los van de bevindingen,
kijkt de Algemene Rekenkamer dit jaar ook naar de mate van implementatie van
de baseline bij de ministeries.Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer de onvolkomenheden onderzocht die
ze vorig jaar bij het ministerie moest constateren. De uitkomsten van dit
onderzoek zijn tevens opgenomen in dit hoofdstuk. Dit betrof bij het Ministerie
van Algemene Zaken de volgende onvolkomenheden:• beschrijving en onderhoudsorganisatie van de administratieve organisatie
(§ 5.3.1.1);• kengetallen (§ 4.3);• overdrachtsuitgaven en -ontvangsten (§ 5.3.1.3);• informatievoorziening (§ 5.6).5.2 Departementale accountantscontroleDe Algemene Rekenkamer maakt bij haar onderzoek zoveel mogelijk gebruik
van de voorcontrole door de departementale accountantsdiensten. Om vast te
stellen of de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van de werkzaamheden van
de departementale accountantsdienst, voert zij een review uit op de planning,
uitvoering en afsluiting van de controle. De review is gericht op de accountantscontrole
van de financiële verantwoording, het financieel beheer en het materieelbeheer.
In het kader van de review van de accountantscontrole van de financiële
verantwoording heeft de Algemene Rekenkamer expliciet aandacht besteed aan
controle op het niveau van begrotingsartikelen en de controle op naleving
van Europese aanbestedingsrichtlijnen.Het Ministerie van Algemene Zaken heeft zelf geen departementale accountantsdienst.
De accountantscontrole bij het ministerie wordt uitgevoerd door
de accountantsdienst (AD) van het Ministerie van Economische Zaken.5.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingDe AD heeft een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven bij de financiële
verantwoording van het Ministerie van Algemene Zaken over het begrotingsjaar
2001.5.2.1.1 Artikelgewijze oordeelsvormingDe Algemene Rekenkamer hecht vanuit het budgetrecht van de Tweede kamer
aan een artikelgewijze oordeelvorming. Dat wil zeggen dat ze per begrotingsartikel
nagaat of er fouten en/of onzekerheden in voorkomen.De Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld door middel van haar review van
de departementale accountantscontrole dat de controlewerkzaamheden van de
accountantsdienst voldoende grondslag biedt voor haar oordeelsvorming op artikelniveau.5.2.1.2 Naleving Europese aanbestedingsrichtlijnenDe Algemene Rekenkamer besteedt ook dit jaar specifiek aandacht aan de
implementatie en naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. De controle
van de accountantsdienst op de naleving van deze richtlijnen is wel toereikend.5.2.1.3 Conclusies accountantscontrole financiële
verantwoordingDe Algemene Rekenkamer stelt vast dat de AD-controle voldoende basis vormt
voor haar oordeelsvorming over de financiële verantwoording 2001 van
het Ministerie van Algemene Zaken. Haar oordelen zijn dan ook mede tot stand
gekomen op basis van de AD-rapportages. De controle vertoonde geen of geringe
onvolkomenheden.5.2.2 Accountantscontrole financieel- en materieelbeheerTot de algemene controletaak van de AD behoort mede de controle van het
financieel beheer en het materieelbeheer. De Algemene Rekenkamer heeft inventariserend
onderzoek gedaan naar de wijze waarop de accountantsdiensten de controle van
het financieel beheer en materieelbeheer vormgeven.De baseline financieel en materieelbeheer zijn bij Algemene Zaken nog
niet ingevoerd. Bij de oordeelsvorming van de AD speelden die nog geen rol.5.2.2.1 Conclusie accountantscontrole financieel beheer
en materieelbeheerDe Algemene Rekenkamer heeft gebruik kunnen maken van de resultaten van
de accountantscontrole voor haar onderzoek naar het financieel beheer en materieelbeheer. 5.3 Financieel beheerBij het Ministerie van Algemene Zaken zijn met name de volgende kritieke
processen van belang:• administratieve systemen en uitvoeringssystemen;• overdrachtsuitgaven en -ontvangsten.In de volgende paragraaf zijn de bevindingen van het onderzoek naar het
financieel beheer weergegeven. Hierbij is zoveel mogelijk aangesloten bij
de kritieke processen.5.3.1 Administratieve systemen en uitvoeringssystemenBelangrijke aspecten van de baselineonderdelen «Administratieve
systemen» en «Uitvoeringssystemen» zijn een adequate administratieve
organisatie en de beveiliging, integriteit, continuïteit en controleerbaarheid
van deze systemen.5.3.1.1 Beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve
organisatieInleidingEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie (AO) is een
belangrijk instrument voor de sturing, beheersing en controle van de beheersprocessen
rondom de financiële zaken en daarnaast ook voor processen op andere
terreinen, zoals materieel- en het personeelsbeheer. Als waarborg voor een
volledige en actuele beschrijving van de AO is een goede onderhoudsorganisatie
onontbeerlijk.BevindingenMet betrekking tot het onderdeel beschrijving en onderhoudsorganisatie
AO waren er in het rapport bij de financiële verantwoording over 2000
onvolkomenheden gesignaleerd.De Algemene Rekenkamer constateerde onder andere dat de bedrijfsprocessen
van de afdeling Personeel & Organisatie (P&O) nog dienden te worden
beschreven.Geconstateerd is dat de betreffende AO beschrijvingen conform de toezegging
zijn opgesteld en in december 2001 door de dienstleiding zijn vastgesteld.
Tevens is een vernieuwde beheersstructuur rond het personeels en -salarissysteem
PERCC volgens het plan van aanpak opgezet en geïmplementeerd.Mede in het licht van opgetreden veranderingen in de organisatie en/of
werkwijze enerzijds en de implementatie van de euro en VBTB anderzijds zijn
in 2001 nog diverse onderdelen aangepast. Voor 2002 beschikt het ministerie
op departementaal niveau over een actuele AO. De departementale richtlijnen
en de beschrijvingen van de decentrale werkprocessen zijn via het netwerk
beschikbaar.Conclusie en aanbevelingenGeconcludeerd wordt dat het onderdeel beschrijving en onderhoudsorganisatie
AO bij het Ministerie van Algemene Zaken geen of geringe onvolkomenheden vertoont.De Algemene Rekenkamer beveelt aan dat, nu alle AO-processen beschreven
zijn, het handboek AO op orde dient te worden gehouden.Verder beveelt de Algemene Rekenkamer aan de huidige AO van het Ministerie
van Algemene Zaken af te stemmen met de handleiding Baseline
financieel en materieelbeheer, die het Ministerie van Financiën heeft
verstrekt.5.3.1.2 InformatiebeveiligingVoorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR)Het VIR voorziet onder meer in een stappenplan dat er uiteindelijk toe
moet leiden dat elk ministerie voor alle systemen beschikt over een actueel
beveiligingsplan dat gebaseerd is op een afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyse
(A&K-analyse).Bij het Ministerie van Algemene Zaken is het informatiebeveiligingsbeleid
in 1999 geëvalueerd en opnieuw vastgesteld. Tevens had het ministerie
bij de hiervoor in aanmerking komende systemen A&K-analyses verricht en
een planning voor de vervolgstappen opgesteld.Door personeelsproblemen heeft de afronding vertraging opgelopen.Inmiddels is de personeelsproblematiek opgelost waardoor naar verwachting
de activiteiten in 2002 zullen worden gerealiseerd.Ook is specifiek geformuleerd informatiebeveiligingsbeleid ten aanzien
van het begrotingsadministratiesysteem CODA ingevuld. In maart 2002 is dit
door het ministerie vastgesteld.PersoneelsinformatiesysteemHet PERCC-systeem wordt gebruikt voor het verwerken en doorgeven van mutaties
in personeels- en salarisgegevens van medewerkers van het Ministerie van Algemene
Zaken aan het (voor alle rijksdiensten werkende) centrale IPA-systeem bij
Roccade te Apeldoorn.In het verleden waren er onder andere onvolkomenheden in het beheer van
gegevens. Op grond van een uitgevoerde quick scan heeft de afdeling Personeel
& Organisatie samen met de AD een verbeterplan met een realisatietermijn
opgesteld. Besloten werd de uitvoering van het verbeterplan een hoge prioriteit
te geven en de benodigde middelen toe te wijzen.De bedrijfsprocessen rond de salarisverwerking zijn in december 2001 definitief
vastgesteld. Tevens is een vernieuwde beheersstructuur rond PERCC volgens
het verbeterplan opgezet en geïmplementeerd.BegrotingsadministratiesysteemIn 1999 is de documentatie rond het beheer van het begrotingssysteem CODA
opgezet. In 2000 is er onderzoek verricht naar de opzet en het bestaan van
de voor het financieel beheer meest belangrijke beheersmaatregelen in de automatiseringsorganisatie
en -omgeving. Dit leidde tot een aantal aanbevelingen.De Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat in 2001 een deel van de
geadviseerde beheersmaatregelen is geïmplementeerd en de procedures in
concept gereed zijn. Inmiddels zijn betreffende concept-procedures door het
ministerie vastgesteld.Overige bevindingenIn 2000 heeft de AD een onderzoek uitgevoerd naar de betrouwbaarheid van
de netwerkinfrastructuur en de beveiliging en het beheer van Windows NT. De
belangrijkste conclusie was dat de inrichting en het beheer qua opzet grotendeels
voldeden aan de gestelde eisen. Tevens waren in het rapport diverse aandachtspunten
geformuleerd ter versterking van de huidige structuur waar deze nog verbetermogelijkheden
vertoonden. Dit betrof onder meer de inrichting van een zichtbare en controleerbare
interne controle op de werking van de getroffen maatregelen en
het volledig documenteren van alle wijzigingen, inclusief het testtraject.De Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat de afdeling ICT de adviezen
van de AD heeft opgevolgd en een plan van aanpak heeft opgesteld. Tevens wordt
er in samenwerking met de EDP Audit Pool een controleplan opgesteld.ConclusieDe Algemene Rekenkamer heeft onder andere geconstateerd dat de activiteiten
uit het actieplan voor het VIR die het Ministerie van Algemene Zaken nog zou
moeten uitvoeren in 2001 niet zijn gerealiseerd vanwege personeelsproblemen.
De actiepunten voor het personeelsinformatiesysteem PERCC heeft het ministerie
daarentegen voortvarend aangepakt. Dit geldt eveneens voor het begrotingssysteem
CODA. Tevens heeft het ministerie het advies van de AD opgepakt om te komen
tot een ICT-plan van aanpak. Ten aanzien van de informatiebeveiliging beveelt
de Algemene Rekenkamer aan voorrang te geven aan de afronding van het actieplan
voor het VIR.Het geheel overziend concludeert de Algemene Rekenkamer dat het onderdeel
informatiebeveiliging bij het Ministerie van Algemene Zaken geen of geringe
onvolkomenheden vertoont.5.3.1.3 Transactie-uitgaven- en ontvangstenIn haar rapport bij de financiële verantwoording over 2000 merkte
de Algemene Rekenkamer op dat het inkoopproces bij het ministerie op verscheidene
punten verbetering behoefde. Deze punten betroffen:• de naleving van de concurrentiestelling;• de verscheidenheid aan voorwaarden;• de afwezigheid van een prestatiebewijs;• de dossiervorming.De minister zegde toe dat er maatregelen zouden worden voorbereid die
een verdere verbetering van de werking van het inkoopproces beoogden.De Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat het inkoopproces binnen
de inkoopafdeling Facilitaire Zaken en het hanteren van inkoopvoorwaarden
bij leveringen en diensten een lichte vooruitgang vertoont. Deze vooruitgang
is voor een belangrijk deel veroorzaakt door de invoering van een nieuwe inkoopprocedure.
Er zijn nog wel verbeteringen mogelijk. Zo ontbreekt er nog een (jaarlijks)
op te stellen inkoopplan en kan, onder andere met betrekking tot de concurrentiestelling,
de motivatie waarom geen of slechts een enkele offerte is aangevraagd, in
het dossier verbeterd worden.Ten aanzien van de Europese aanbesteding moeten in de uitgaven en de verplichtingen
circa € 94 000 respectievelijk € 207 000 als
onrechtmatig worden aangemerkt. Aangezien deze bedragen onder de tolerantiegrenzen
van de Algemene Rekenkamer blijven heeft dit geen consequenties voor het oordeel
van de Algemene Rekenkamer over de financiële verantwoording.Conclusie en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer is van oordeel dat er ten aanzien van de transactie-uitgaven-
en ontvangsten sprake is van onvolkomenheden.De Algemene Rekenkamer beveelt aan om bij het contractbeheer van het departement
verbeteringen door te voeren.Ook dient bij het Ministerie van Algemene Zaken meer aandacht te worden geschonken aan de naleving van de regelgeving met betrekking
tot Europese aanbesteding.5.3.1.4 Reactie ministerDe Minister van Algemene Zaken gaat in zijn antwoord uitvoerig in op maatregelen
die bij het departement genomen worden om het contract- en materieelbeheer
te verbeteren. Zo zal onder andere het inkoopproces worden gecentraliseerd
en geprofessionaliseerd. Tevens wordt er gewerkt aan een interne werkinstructie
EU-aanbesteding welke naar verwachting in mei 2002 zal zijn afgerond. In dat
verband is mede van belang, dat het voornemen bestaat op basis van een meerjarenplan
over te gaan tot opstelling van een jaarlijks inkoopplan.De afronding van het actieplan met betrekking tot het VIR vindt momenteel
plaats. Het gaat hierbij onder andere om vast te stellen hoe de maatregelen
behorende bij het basisbeveiligingsniveau zijn geoperationaliseerd.5.3.2 Beheer van overdrachtsuitgaven en -ontvangstenBelangrijke aspecten van het baselineonderdeel Beheer van overdrachtsuitgaven
en -ontvangsten zijn: de toetsing op uitvoerbaarheid en controleerbaarheid
van nieuwe wet- en regelgeving en de aansturing van het veld (beheersingsinstrumentarium,
controleprotocollen, reviewbeleid).5.3.2.1 OverdrachtsuitgavenInleidingAan de Stichting Nederland Wereldtentoonstellingen (SNW) verstrekt het
ministerie subsidies voor de organisatie van tentoonstellingen. Voor de in
2000 in Hannover gehouden wereldtentoonstelling was aan de SNW een budget
toegekend van circa € 27 miljoen. In een brief van de minister-president
van november 1996 was opgenomen dat dit bedrag als een maximum moest worden
beschouwd. Niettemin liet de SNW het ministerie in oktober 2000 weten dat
het budget was overschreden. In verband met enige belangrijke onzekerheden
kon de omvang van het tekort op dat moment niet nauwkeurig worden bepaald.
Na intensief overleg tussen de departementsleiding en het management van de
SNW werden extra middelen toegekend. Via een gefaseerde voorschotverlening
werd in de liquiditeitsbehoefte van de SNW voorzien tot een absoluut maximum
van circa € 4 miljoen. Daarbij werd aangegeven dat de stichting
in het eindverslag diepgaand in zal moeten gaan op de achtergronden en de
oorzaken van de overschrijding. De AD zou direct na de indiening van het eindverslag
een afsluitende review uitvoeren op de kwaliteit van de door een externe accountant
uitgevoerde accountantscontrole.Tegen deze achtergrond was het de Algemene Rekenkamer niet helder op welke
wijze het ministerie de toezichtsrelatie met betrekking tot de SNW vorm had
gegeven.De Algemene Rekenkamer concludeerde dat er bij de overdrachtsuitgaven
sprake was van tekortkomingen.In zijn reactie schreef de minister-president onder andere dat de conclusie
van de Algemene Rekenkamer, naar zijn oordeel, pas kon worden getrokken nadat
in een evaluatie alle aspecten die ook in een toezichtsrelatie een rol spelen,
in hun samenhang waren beoordeeld. De minister verwachtte dat
de evaluatie, die hij reeds aan de Tweede Kamer had toegezegd, eind 2001 te
kunnen opleveren.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat de SNW inmiddels een financiële
verantwoording heeft opgesteld met betrekking tot de tentoonstelling in Hannover.
Deze verantwoording is voorzien van een accountantsverklaring. De AD heeft
de werkzaamheden van de externe accountant aan een review onderworpen. Daaruit
bleek dat het onderdeel naleving van de bepalingen die betrekking hebben op
het verstrekken van opdrachten, zoals opgenomen in de basisovereenkomst tussen
het Ministerie van Algemene Zaken en de SNW, niet expliciet in de accountantscontrole
te zijn betrokken. Op verzoek van de AD heeft de externe accountant aanvullende
werkzaamheden uitgevoerd.Ten aanzien van het opstellen van de eindverantwoording resteert er nog
een onzekerheid. Dit betreft de afloop van een rechtszaak tegen de SNW.Zodra deze zaak is afgewikkeld kan de SNW een eindverantwoording (voorzien
van een accountantsverklaring) opstellen, waarna een definitieve afwikkeling
van de voorschotten door het Ministerie van Algemene Zaken kan plaatsvinden.Het Ministerie van Algemene Zaken verwacht dat de Tweede Kamer spoedig
zal kunnen worden geïnformeerd over enerzijds de kosten van de Nederlandse
inzending en anderzijds op welke manier in de toekomst met dit soort activiteiten
moet worden omgegaan.Conclusie en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer komt tot de conclusie dat het onderdeel overdrachtsuitgaven
bij Algemene Zaken geen of geringe onvolkomenheden vertoont.De Algemene Rekenkamer beveelt aan om, zodra besluitvorming heeft plaatsgevonden,
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk op de hoogte te stellen. Tevens wordt
aanbevolen om er op toe te zien dat de SNW, zodra de rechtszaak is afgewikkeld,
een eindverantwoording opstelt en over gaat tot definitieve afwikkeling van
de voorschotten.5.3.3 Conclusies en aanbevelingenHet geheel overziend komt de Algemene Rekenkamer tot de conclusie dat
er geen of geringe onvolkomenheden in het financieel beheer van het Ministerie
van Algemene Zaken zijn aangetroffen. Ten opzichte van vorig jaar betekent
dit een vooruitgang. Vorig jaar werden er nog onvolkomenheden gesignaleerd
in de beschrijving en onderhoudsorganisatie van de AO en in de overdrachtsuitgaven.5.4 MaterieelbeheerInleidingDe minister is op grond van het besluit Materieelbeheer 1996 verantwoordelijk
voor een recht- en doelmatig beheer van de materiële activa bij het departement.
Onder andere een goede organisatie van het beheer, adequate registratie van
de goederen, voldoende toezicht en controle op het beheer en een afdoende
informatievoorziening over het beheer zijn daarbij volgens de Algemene Rekenkamer
eisen waaraan minimaal moet worden voldaan.Belangrijke ontwikkelingen als het baten-lastenstelsel en de bedrijfsvoeringsverklaring maken dat meer aandacht voor het beheer van de materiële
activa noodzakelijk is.Het Ministerie van Algemene Zaken houdt administraties bij van automatiseringsapparatuur,
kantoorinventaris en de kunstvoorwerpen. Het ministerie kent geen centrale
voorraden in termen van het besluit Materieelbeheer 1996.In haar rapport bij de financiële verantwoording over 2000 deed de
Algemene Rekenkamer de aanbeveling om in de planning- en controlcyclus aandacht
te besteden aan het materieelbeheer. Daarnaast vroeg de Algemene Rekenkamer
aandacht voor versterking van de interne controle en het toezicht op het beheer
van de materiële activa van het ministerie.5.4.1 BevindingenEind 2001 is het Ministerie van Algemene Zaken gestart met de inventarisatie
van hiervoor genoemde activa. Vanuit de centrale afdeling FEZ heeft begin
2002 een interne controle hierop plaatsgevonden.De AD heeft in 2001 een beperkt onderzoek verricht naar het materieelbeheer
van de automatiseringsactiva. Op basis daarvan werd geadviseerd om (periodieke)
inventarisaties te houden.In 2001 heeft het ministerie gewerkt aan een nieuwe departementale richtlijn
planning- en control. Begin 2002 is de nieuwe richtlijn planning- en control
formeel door de dienstleiding vastgesteld (zie tevens § 5.5). In
de nieuwe planning- en controlcyclus vormt het materieelbeheer een van de
randvoorwaarden ter waarborging dat de belangrijkste doelen en producten (waaronder
diensten) worden gerealiseerd.5.4.2 Conclusies en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer constateert dat in het materieelbeheer sprake is
van geen of geringe onvolkomenheden.De Algemene Rekenkamer is van mening dat de opzet en de uitvoering van
het toezicht van de centrale afdeling FEZ in 2001 zijn verbeterd.Mede gelet op de uitkomsten van het AD-onderzoek naar het materieelbeheer
van de automatiseringsactiva beveelt de Algemene Rekenkamer aan om (periodieke)
inventarisaties te houden.Tevens beveelt de Algemene Rekenkamer het ministerie aan om zo spoedig
mogelijk een aanvang te maken met de implementatie van de baseline voor het
materieelbeheer.5.5 Planning- en controlcyclusIn haar rechtmatigheidsonderzoek 2001 heeft de Algemene Rekenkamer een
inventariserend onderzoek uitgevoerd naar de sturing en beheersing van de
primaire en ondersteunende processen binnen de ministeries. Invalshoek bij
dit verkennende onderzoek is de planning- en controlcyclus zoals die wordt
uitgevoerd op het niveau ter ondersteuning van de departementale leiding.
Het onderzoek was hierbij met name gericht op de aanpassingen van de planning-
en controlcyclus als voorbereiding op de implementatie van VBTB en de mededeling
over de bedrijfsvoering in het begrotingsjaar 2002.BevindingenHet Ministerie van Algemene Zaken heeft er in 1997 voor gekozen haar interne
bedrijfsvoering te baseren op het principe van «integraal management
op decentraal niveau». Hieraan ligt de gedachte ten grondslag,
dat verantwoordelijkheden daar worden gelegd waar de beheersbeslissingen het
beste kunnen worden overzien. De departementsleiding beperkt zich daarbij
tot sturing op hoofdlijnen.Centraal element in deze besturingsfilosofie is de planning- en controlcyclus
waarvan het werkplan een onderdeel vormde. De ervaringen met de eerste werkplancycli
vormden de basis om de bij het ministerie in de afgelopen jaren gevolgde procesgang
en -inhoud te evalueren en bij te stellen.In 2001 heeft het Ministerie van Algemene Zaken gewerkt aan een nieuwe
departementale richtlijn planning- en control. Bij de planning- en controlcyclus
zullen ter ondersteuning van de ambtelijke leiding de volgende actoren worden
betrokken:• de directie Financieel-Economische Zaken;• de centrale afdeling Personeel & Organisatie;• de directies en de uitvoerende diensten.Begin 2002 heeft de dienstleiding de nieuwe richtlijn planningen control
formeel vastgesteld. De planning- en controlcyclus bij het Ministerie van
Algemene Zaken heeft tot doel te waarborgen, dat de belangrijkste doelen en
producten (waaronder diensten) worden gerealiseerd en dat dit binnen bepaalde
randvoorwaarden plaatsvindt. De cyclus regelt de relatie tussen de Secretaris-Generaal
(opdrachtgever) en de verschillende diensthoofden (opdrachtnemers) in termen
van resultaatafspraken, mate van uitvoeringsvrijheid en aard en wijze van
verantwoording.Kernpunten in deze cyclus zijn:• de sturing door de Secretaris-Generaal op doelen of producten;• planning en een meerjarig perspectief;• resultaatgerichte uitvoering door en onder verantwoordelijkheid
van de diensten;• vijfmaal per jaar managementrapportages;• een goed gedocumenteerde besluitvorming.Evenals de begrotingscyclus kent ook de planning- en controlcyclus een
vaste agenda met verplichte data voor het inleveren van documenten.In de nieuwe richtlijn is een duidelijke samenhang tussen doelen/producten
en financiering zowel op korte termijn (prestatieplannen) als op lange termijn
(meerjarenplannen).Tevens is in deze richtlijn een koppeling gelegd met de VBTB-doelstellingen.
De eindrapportage dient mede als basis voor het departementale jaarverslag.In 2002 zal het Ministerie van Algemene Zaken volgens de beschreven planning-
en controlcyclus gaan werken. Over de voortgang zullen aan de departementsleiding
regelmatig managementrapportages worden verstrekt.De Algemene Rekenkamer acht de invoering van de nieuwe richtlijn een belangrijke
stap in de verdere ontwikkeling van het financieel beheer. Dit instrument,
waarmee de basis wordt gelegd voor de toekomstige mededeling over de bedrijfsvoering,
wint nog verder aan waarde indien adequate aandacht wordt gegeven aan de controleerbaarheid
van de prestatiegegevens. Om de afspraken, gemaakt in het kader van de planning-
en controlcyclus, te toetsen en de voortgang te bewaken dienen deze voldoende
expliciet te zijn. De Algemene Rekenkamer beveelt aan, mede in het licht van de voor 2002
af te geven mededeling over de bedrijfsvoering, hier nadrukkelijk aandacht
aan te geven.5.6 InformatievoorzieningDe Algemene Rekenkamer onderzocht in het kader van het onderdeel informatievoorziening
onder andere de stand van zaken betreffende inhoudelijke uitwerking van VBTB
en de daarvoor benodigde/daarmee verbandhoudende aanpassingen aan informatiesystemen
(projectplannen).BevindingenAls het gaat om VBTB neemt het Ministerie van Algemene Zaken een bijzondere
positie in ten opzichte van de andere departementen. Het kader voor het werkterrein
van het ministerie wordt bepaald door diverse wet -en regelgeving en laat
zich samenvatten onder de noemer «Bevorderen van de eenheid van het
algemeen regeringsbeleid».Deze algemene beleidsdoelstelling wordt onderscheiden in vier operationele
doelstellingen:• coördinatie van het algemeen regeringsbeleid;• coördinatie van het algemeen communicatiebeleid;• het leveren van bijdragen aan de langere-termijn beleidsontwikkeling
van het regeringsbeleid;• algemeen.In de begroting 2002 zijn de operationele doelen afzonderlijk uitgewerkt.
Bij de onderdelen die zich daarvoor lenen, wordt de prestatie ondersteund
met kengetallen en prestatiegegevens. Dit is met name het geval bij de coördinatie
van de overheidscommunicatie en bij het leveren van bijdragen aan de langere-termijn
beleidsontwikkeling.Het ministerie heeft de tot nu toe gestelde deadlines met betrekking tot
VBTB en de conversie van de euro gehaald. Het departement beschouwt VBTB als
een groeitraject met een verdere professionalisering van de begroting van
2002. Zo zal het Ministerie van Algemene Zaken in dit kader vóór
de ontwerpbegroting 2003 bezien of en in hoeverre meetinstrumenten kunnen
worden ontwikkeld voor de algemene beleidsdoelstelling «coördinatie
van het algemeen regeringsbeleid». Deze algemene beleidsdoelstelling
laat zich vanwege de aard van het werk niet goed kwantitatief meten in de
vorm van kengetallen en/of prestatie-indicatoren.De informatiekundige gevolgen van VBTB zijn voor het ministerie gering.
De automatiseringsconsequenties van VBTB zijn daarom ook zeer beperkt. Er
is wel een gewijzigde artikelstructuur gerealiseerd.Het Ministerie van Algemene Zaken doet mee in de Eigentijds Begrotings
Stelsel (EBS) activiteiten van het Interdepartementaal Overlegorgaan van de
centrale directie Financieel-Economische Zaken (IOFEZ) en andere departementen.
Op dit moment is er nog geen lange termijnplan en planning ten behoeve van
de invoering van het EBS. Half 2002 zal er, naar aanleiding van de rijksbrede
evaluatie van het EBS bij de baten- en lastendiensten, meer zekerheid zijn
over de wijze en het moment van invoering van het EBS. Op basis van een handreiking
van het Ministerie van Financiën werkt het Ministerie van Algemene Zaken
momenteel aan een plan van aanpak EBS. Op dit moment verwacht het Ministerie
van Algemene Zaken, gezien de aard van het ministerie, geen ingrijpende
problemen rond de overgang naar EBS. Het is overigens nu al duidelijk dat
het financieel systeem van het Ministerie van Algemene Zaken (CODA) ook de
mogelijkheid biedt om te werken met het EBS.Het Ministerie van Financiën heeft in zowel 2000 als in 2001 aan
het Ministerie van Algemene Zaken een bedrag toebedeeld van € 689 000.
Gezien het geringe aantal activiteiten in 2000 (deze waren met name intern)
is in dat jaar een bedrag uitgegeven van € 136 000. In 2001
zijn aanmerkelijk meer activiteiten ondernomen. In dat jaar is een bedrag
uitgegeven van € 636 000. Voor beide jaren geldt dat het overschot
is teruggevloeid naar Financiën.In het kader van VBTB verwacht de centrale afdeling FEZ van het Ministerie
van Algemene Zaken geen omvangrijke investeringen meer. In hoeverre de invoering
van het EBS kosten met zich meebrengt is nog niet bekend.ConclusiesHet Ministerie van Algemene Zaken heeft de tot nu toe gestelde deadlines
met betrekking tot VBTB gehaald. De gevolgen van VBTB met betrekking tot de
aanpassingen in de informatiesystemen zijn bij het Ministerie van Algemene
Zaken gering. 6. BASELINE FINANCIEEL BEHEER EN MATERIEELBEHEERDe baseline financieel beheer en materieelbeheer is een handleiding voor
ministeries om beheersingsmaatregelen voor het financieel beheer en materieelbeheer
te identificeren en te implementeren. Het Ministerie van Financiën heeft
de baseline medio 2001 als handleiding aan de ministeries aangeboden met het
verzoek deze vanaf 1 juli 2001 toe te passen.De baseline financieel beheer bestaat uit drie hoofdonderdelen, te weten:
de begrotingsvoorbereiding, de begrotingsuitvoering en het afleggen van verantwoording.
Per hoofdonderdeel zijn minimumnormen (criteria) voor het financieel beheer
geïdentificeerd en toegelicht. Omdat de criteria vrij algemeen van aard
zijn, is het noodzakelijk om ze, waar nodig, uit te werken tot subcriteria
die zijn toegesneden op de aard van de (departement)specifieke processen en
activiteiten.Voor de baseline materieelbeheer gelden dezelfde opmerkingen als voor
de baseline financieel beheer. De baseline materieelbeheer bestaat uit de
hoofdonderdelen voorraadbeheer, risicobeheer en administraties.Bij ieder ministerie zijn reeds voor de introductie van de baseline, in
meer of mindere mate, beheersingsmaatregelen ter waarborging van het financieel
en materieelbeheer geïmplementeerd. De noodzaak hiertoe vloeide voort
uit de reeds langer bestaande wet- en regelgeving inzake het financieel en
materieelbeheer. De baseline biedt hiervoor nu, in de vorm van een handleiding,
een gestructureerd beoordelings- en toetsingskader. Aan de hand van de baseline
zullen de ministeries de reeds bestaande beheersingsmaatregelen en de daarbij
geldende (sub)criteria op volledigheid en noodzakelijke diepgang moeten beoordelen
en, waar nodig, aanvullen en nader uitwerken. De Algemene Rekenkamer verwacht
dat de ministeries hiermee per 1 januari 2002 duidelijke voortgang hebben
geboekt. In het kader van haar rechtmatigheidsonderzoek heeft zij deze voortgang
onderzocht. De Algemene Rekenkamer spreekt nog geen oordelen uit over de kwaliteit
van de aanvullingen en de uitgewerkte (sub)criteria.Tevens heeft de Algemene Rekenkamer het oordeel van ministeries over de
bruikbaarheid van de baseline gepeild. Deze informatie kan van pas komen bij
de komende evaluatie van de baseline.6.1 BevindingenDe implementatie van de baseline voor financieel en materieelbeheer heeft
bij het Ministerie van Algemene Zaken nog niet plaats gevonden. In het laatste
halfjaar van 2001 heeft het Ministerie van Algemene Zaken namelijk prioriteit
gelegd bij:• wijziging en invoering van een nieuwe departementale richtlijn
planning & control;• de euroconversie;• het VBTB-gebeuren.In de eerste maanden van 2002 gaat bij het Ministerie van Algemene Zaken
de meeste aandacht naar onder andere de opstelling van de financiële
verantwoording en het opstellen van de suppletore begroting. Door de kleinschaligheid
van het departement moeten keuzes gemaakt worden waaraan prioriteit moet worden
gegeven.Het ministerie zal in het tweede kwartaal van 2002 prioriteit verlenen
aan de implementatie van de baseline voor financieel en materieelbeheer. Het
Ministerie van Algemene Zaken zal zich dan gaan beraden hoe de baseline het best kan worden ingevoerd, welk tijdpad daarvoor nodig is en welke
producten er opgeleverd moeten gaan worden. Tevens zullen dan de uitkomsten
van de door het Ministerie van Financiën geplande evaluatie van de baseline
worden meegenomen.De centrale afdeling Financieel Economische Zaken (FEZ) zal bij de implementatie
in 2002 een regierol gaan vervullen. Over de bruikbaarheid van de baseline
is het ministerie positief. Verwacht wordt dat door de geringe grootte van
het departement alsmede de besturingsfilosofie van integraal management snel
commitment voor de implementatie zal worden verkregen.6.2 Conclusies en aanbevelingenDe implementatie van de baseline financieel beheer en materieelbeheer
heeft, door prioriteitstelling en de kleinschaligheid van het ministerie,
bij het Ministerie van Algemene Zaken nog niet plaats gevonden. De implementatie
zal in het tweede kwartaal van 2002 de hoogste prioriteit krijgen.De Algemene Rekenkamer beveelt aan om met betrekking tot de implementatie
van de baseline een plan van aanpak op te stellen waarin onder andere aan
de orde komt hoe de baseline bij het Ministerie van Algemene Zaken zal worden
geïmplementeerd, een tijdpad en welke producten er dienen te worden opgeleverd.6.3 Reactie ministerDe Minister van Algemene Zaken deelt mee dat binnen het ministerie inmiddels
wordt gewerkt aan een planmatige invoering van de baseline financieel en materieelbeheer.
Hierbij wordt de huidige administratieve organisatie afgezet tegen de in de
baseline uitgewerkte normen en zo nodig aangepast. Gestreefd wordt naar een
volledige implementatie per oktober 2002. BIJLAGE 1BEDRIJFSVOERING, BASELINE EN IJKPUNTEN FINANCIEEL BEHEERDe Algemene Rekenkamer introduceert dit jaar de term bedrijfsvoering in
haar rapporten bij de financiële verantwoording. Hiermee loopt zij vooruit
op de implementatie van VBTB in het jaarverslag 2002 waarin bedrijfsvoering
een aparte paragraaf krijgt toebedeeld.Onder bedrijfsvoering wordt verstaan de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen
binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het
betreft sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn1. Volgens de ontwerp-Comptabiliteitswet
2001 vallen onder de bedrijfsvoering in ieder geval het financieel beheer,
het materieelbeheer alsmede de administraties die ten behoeve van dat beheer
worden bijgehouden.In 2001 is binnen het Interdepartementaal Overlegorgaan van Departementale
Accountantsdiensten (IODAD) en het Interdepartementaal Overlegorgaan van de
centrale directie Financieel-Economische Zaken (IOFEZ) overeenstemming bereikt
over een baseline financieel beheer en materieelbeheer. Hierdoor is een belangrijke
stap voorwaarts gemaakt om te komen tot (departementaal vastgestelde) normen
voor het beoordelen van beide onderwerpen. De Algemene Rekenkamer heeft positief
gereageerd op deze ontwikkeling en heeft om dit verder te stimuleren besloten
om zich aan te sluiten bij de baselinesystematiek.Tot vorig jaar maakte de Algemene Rekenkamer onderscheid naar dertien
«ijkpunten» aan de hand waarvan zij het financieel beheer van
een minister beoordeelde en haar bevindingen rapporteerde. De meeste ijkpunten
zijn grotendeels opgenomen in de baseline. Daarnaast zijn er enkele van de
ijkpunten die vallen buiten het kader van de baseline, maar een duidelijke
plaats innemen binnen de bedrijfsvoering. Deze onderdelen vormen voor de Algemene
Rekenkamer een afzonderlijk object van onderzoek.In haar rapport bij de financiële verantwoording over 2001 maakt
de Algemene Rekenkamer binnen de bedrijfsvoering onderscheid naar de volgende
onderwerpen:• departementale accountantscontrole;• financieel beheer;• materieelbeheer;• planning- en controlcyclus;• informatievoorziening.Onderstaande tabel geeft weer op welke wijze de diverse onderdelen van
de bedrijfsvoering en de tot vorig jaar door de Algemene Rekenkamer gehanteerde
ijkpunten tot elkaar in relatie staan. BIJLAGE 2VERKLARENDE WOORDENLIJSTVerklarende woordenlijstHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
belangrijke woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt
ook het gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.AccountantsrapportSchriftelijk verslag van een accountant over de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar de financiële verantwoording.AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant inhoudende een oordeel over
de deugdelijkheid. De accountantsverklaring bij de departementale financiële
verantwoording betreft behalve de getrouwheid en de opstelling overeenkomstig
de voorschriften, ook een expliciete uitspraak over de rechtmatigheid.Administratieve systemenSystemen waarin de uitkomsten van de uitvoeringssystemen aan de hand van
boekingsdocumenten worden vastgelegd en worden verwerkt tot deugdelijke informatie
over het beheer.Agentschap (zie baten-lastendienst)Artikelgewijze oordeelsvormingOm het budgetrecht van de Staten-Generaal voor de afzonderlijke begrotingsartikelen
tot zijn recht te laten komen, hanteert de Algemene Rekenkamer kwantitatieve
tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen.Baseline financieel beheer en materieelbeheerDe algemene normen en de daaruit afgeleide criteria voor het financieel
en materieelbeheer. De baseline is door het Ministerie van Financiën
op 13 juni 2001 aan alle directeuren van de departementale accountantsdiensten
en van de directies FEZ toegezonden met het verzoek deze vanaf 1 juli
2001 als handleiding toe te passen en in deze toepassing tevens het management
te betrekken.Baten-lastendienstOnderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid dan de departementale
(buiten)diensten. De ministeriële verantwoordelijkheid en het budgetrecht
van de Tweede Kamer worden niet ingeperkt door de instelling van baten-lastendiensten.
Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats in de begroting en de
financiële verantwoording en voert een administratie los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie.BedrijfsvoeringDe bedrijfsprocessen alsmede de sturing en beheersing van deze processen
teneinde de door de minister geformuleerde doelstellingen te bereiken. BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt.BeleidsprioriteitenDoor de Tweede Kamer aangewezen beleidsterrein waarover men – bij
wijze van vingeroefening met het oog op de invoering van VBTB – in het
bijzonder prestatiegegevens opgenomen wil zien in de verantwoording.BezwaaronderzoekOnderzoek ten behoeve van de besluitvorming door de Algemene Rekenkamer
over het al dan niet maken van bezwaar. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar
maken op grond van artikel 55 van de Comptabiliteitswet. De Algemene Rekenkamer
hanteert een selectief bezwaarbeleid.Budgetrecht Tweede KamerRecht van het parlement om van tevoren toestemming te verlenen aan de
regering voor het aangaan van verplichtingen, het doen van uitgaven en het
innen van ontvangsten (belastingen).Departementale accountantsdienst (DAD)Onderdeel van het ministerie dat belast is met de controle van het financieel
beheer van het departement en de verantwoording daarover. De DAD voert een
wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer beschouwt de DAD principieel als
een interne accountant, zij het een relatief onafhankelijke. Een waarborg
voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak en de plaats
van de DAD wettelijk geregeld zijn. De plaats, direct onder de secretaris-generaal,
waarborgt de onafhankelijkheid ten opzichte van de te controleren afdelingen
en diensten.Deugdelijke weergaveDe financiële verantwoording dient het gevoerde beheer deugdelijk
weer te geven. Dit houdt in dat de informatie betrouwbaar, aanvaardbaar en
toereikend moet zijn, zodat de Staten-Generaal als gebruiker van de informatie
een oordeel over de uitkomsten kan vormen.Europese aanbestedingsrichtlijnenRichtlijnen voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten gebaseerd op de beginselen: non-discriminatie,
transparant proces en objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerConform de begripsomschrijving in de Comptabiliteitswet (CW 2001) wordt
onder financieel beheer verstaan het geheel van beslissingen, handelingen
en regels die zijn bedoeld voor de sturing en beheersing van, alsmede de verantwoording
over, de financiële transacties en de saldi waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid
draagt.Financiële verantwoording (van een minister)Bevat de uitkomsten van het gevoerde financieel beheer en verschaft inzicht
in de uitvoering van de begroting van het achterliggende jaar. Ze bestaat
uit vier delen: de rekening van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten;
de toelichting bij deze rekening; de op de rekening aansluitende saldibalans
per 31 december en de toelichting bij deze saldibalans.Financiële verantwoording van het RijkDe financiële verantwoording van het Rijk bevat de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk en de op deze rekening aansluitende saldibalans
van het Rijk per 31 december. De financiële verantwoording van het Rijk
wordt opgesteld door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria rechtmatigheid en deugdelijke
weergave. Rechtmatigheidsfouten en deugdelijke weergave fouten worden beide
onderscheiden in «onjuistheden» en «onvolledigheden».KengetalEen verhoudingsgetal dat inzicht geeft in beleids- of productieprocessen,
met name in de effectiviteit en/of efficiency daarvan.MaterieelbeheerHet besluit Materieelbeheer 1996 definieert materieelbeheer als de zorg
voor niet-geldelijke zaken vanaf het moment van ontvangst tot aan het moment
van afstoting.M&O-beleidHet geheel van maatregelen genomen door ministers om misbruik en oneigenlijk
gebruik van regelingen zoveel mogelijk te beperken.Onzeker/onzekerhedenHet oordeel «onzeker» wordt gegeven wanneer de Algemene Rekenkamer
door onvolkomenheden in het financiële beheer niet kan vaststellen of
de betreffende bedragen al dan niet rechtmatig of al dan niet deugdelijk weergegeven
zijn.OnvolkomenheidOverschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene Rekenkamer.OverdrachtsuitgavenHieronder vallen de subsidies en specifieke uitkeringen.Potentieel bezwaargevalOnvolkomenheden in het financiële beheer of in de financiële
verantwoording die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen van
de Algemene Rekenkamer overschrijden.RechtmatigheidDe verantwoording is opgesteld overeenkomstig de wijze waarop dat in wettelijke
regelingen is voorgeschreven en de in de verantwoording opgenomen bedragen
bij de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten zijn tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.ReviewOnder «review DAD» verstaat de Algemene Rekenkamer de beoordeling
van de DAD-controle. Deze review dient om vast stellen of de DAD-controle
zodanig wordt uitgevoerd dat de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van
de resultaten ervan. Rekening en toelichting (departementale)Het jaarlijkse overzicht per begroting van verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten. Per begrotingsartikel geeft het overzicht aan: aanvankelijke
raming, wijzigingen in de raming, gerealiseerde bedrag en slotwetmutaties.
De toelichting geeft daarbij onder meer aan waarom eventuele afwijkingen van
de ramingen zich hebben voorgedaan. In die zin speelt de toelichting een belangrijke
rol in de controle door de Staten-Generaal.Rekening van het RijkHet samenstel van de rekeningen van een bepaald begrotingsjaar van alle
ministeries, begrotingsfondsen en staatsbedrijven, dat na de goedkeuring door
de Algemene Rekenkamer door de minister van Financiën aan de Staten-Generaal
ter verlening van decharge wordt overgelegd.Rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Rechtspersonen voor zover die een bij of krachtens de wet geregelde taak
uitoefenen en daartoe geheel of gedeeltelijk worden bekostigd uit de opbrengst
van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen. (Begrotingsgefinancierde
RWT zijn RWT's die bijdragen vanuit de begrotingen van de ministeries krijgen.
Het betreft hier dus niet premie- of tariefgefinancierde RWT's).Saldibalans (departementale -)Het overzicht van de financiële activa en passiva behorende bij een
begroting.Saldibalans van het RijkDoor de minister van Financiën opgestelde balans waarin een overzicht
wordt gegeven van de saldi van de financiële posten uit het voorgaande
jaar die naar het volgende jaar moeten worden overgebracht.SlotwetLaatste wijzigingswet van de begroting, uitgebracht uiterlijk op de derde
dinsdag van september na het begrotingsjaar, waarbij de geraamde verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten formeel in overeenstemming worden gebracht met de
werkelijke verplichtingen, uitgaven en ontvangsten.Specifieke uitkeringSpecifieke uitkeringen zijn uitkeringen van het Rijk aan provincies en
gemeenten voor de bestrijding van de in de specifieke uitkeringsregeling aangeduide
kosten van provincies en gemeenten. Hieronder vallen ook uitkeringen aan derden,
ter bekostiging van activiteiten van die derden, waarbij de verstrekking afhankelijk
is van de verstrekking van een uitkering door provincies of gemeenten aan
die derden (koppelsubsidies).Transactie-uitgavenUitgaven met betrekking tot de aanschaf van goederen en diensten. UitvoeringssystemenUitvoerende (veelal geautomatiseerde) systemen richten zich op de primaire
activiteiten van een ministerie, bijvoorbeeld het toekennen van subsidies
en sociale uitkeringen, het heffen van belastingen, de verwerving van goederen
en diensten en dergelijke. VBTBVan beleidsbegroting tot beleidsverantwoording: voorstel van de regering
om informatiewaarde van de begrotings- en verantwoordingsstukken te vergroten.
In de verantwoording worden de volgende drie vragen in onderling verband beantwoord:1. Wat hebben we bereikt?2. Wat hebben we hiervoor gedaan?3. Wat heeft het gekost? BIJLAGE 3OVERZICHT FOUTEN, ONZEKERHEDEN EN GECONSTATEERDE ONVOLKOMENHEDEN IN
HET FINANCIEEL BEHEER 2001 BIJ HET MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN(bedragen x 1 miljoen) Geconstateerde onvolkomenheidJaar van eerste constateringFoutenOnzekerhedenArtikelToelichting in paragraaf     Nr.Omschrijvingomvang Verplichtingen       ... 00    ...       Totaal 00    Uitgaven       ... 00    ...       Totaal 00    Ontvangsten       ... 00    ...       Totaal 00            Saldibalans       ... 00    ...       Totaal 00    Agentschappen       –       Totaal       Voorschotten       ... 00    ...       Totaal 00    Onvolkomenheden in het financieel
beheer       Implementatie baseline financieel en materieel beheer2001––Bij het Ministerie van AZ heeft invoering van de baseline nog
niet plaatsgevonden6.1Informatiebeveiliging2001––De afronding
van het actieplan m.b.t. het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
vertraging is opgetreden5.3.1.2 Transactieuitgaven- en ontvangsten2001––Verbeteringen mogelijk in het contractbeheer bij het ministerie. Ten aanzien
van de Europese aanbestedingen dient het ministerie meer aandacht te schenken.5.3.1.3BIJLAGE 4Lijst van gebruikte afkortingenAD Accountantsdienst A&KAfhankelijkheids-
en KwetsbaarheidsanalyseAOAdministratieve Organisatie  CODABegrotingsadministratiesysteem  EBSEigentijds Begrotingsstelsel   FEZFinancieel Economische
Zaken   ICTInformatie Communicatie
TechnologieIODADInterdepartementaal
Overleg Departementale Accountants- diensten IOFEZInterdepartementaal
Overleg Financieel Economische Zaken IPAInterdepartementale
Personeels Administratie   P&CPlanning &
Control P&OPersoneel &
Organisatie PERCCPersoneels en -Salarissysteem  RVDRijksvoorlichtingsdienst RWTRechtspersonen met
een Wettelijke Taak   SNWStichting Nederland
Wereldtentoonstellingen   VBTBVan Beleidsbegroting
Tot Beleidsverantwoording VIRVoorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst   WRRWetenschappelijke
Raad voor het RegeringsbeleidXNoot1Deze definitie is door het Ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering.
Het referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd
en op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer.XNoot1Deze definitie is door het Ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. Het
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer.XNoot1Deze definitie is door het Ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. et
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28380-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl