Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-31, nr. 164

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

28-01-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

21501-31 nr. 164

26-01-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-31Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 44 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-31Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzakennr. 164VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 26 januari 2009De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 en de vaste commissie voor Europese Zaken2
hebben op 10 december 2008 overleg gevoerd met minister Klink van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over:– de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 14 augustus 2008 met het verslag van de 2876e zitting
(deel volksgezondheid) op 10 juni 2008 te Luxemburg (21 501-31,
nr. 153);– de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 30 september 2008 met het verslag van de Informele
Raad op 8–9 september 2008 (21 501-31, nr. 157);– de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 9 december met de geannoteerde agenda EU-Gezondheidsraad
(21 501-31, nr. 160).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.Voorzitter: Van der Veen Griffier: TeunissenVragen en opmerkingen uit de commissiesDe voorzitter: Welkom bij dit algemeen overleg
over de EU-Gezondheidsraad.De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Het is
jammer dat wij de stukken wederom zeer kort van tevoren hebben gekregen. Het
is moeilijk om op deze manier onze medewetgevende taken uit te voeren.Inzake de patiëntenrichtlijn is er in Europa nu een behandelingsvoorbehoud.
Wij zouden graag apart uitgebreid ingaan op de inhoud van deze richtlijn en
daarover met de minister spreken. Wat is de inzet van de minister en het kabinet
volgende week? Graag nog een keer de toezegging van de minister dat hij geen
centimeter opschuift in de richting van een akkoord.Inhoudelijk gezien maakt de SP-fractie zich zorgen over de patiëntenrichtlijn.
Dat komt met name door de ontstaansgeschiedenis. Eerst hadden wij een dienstenrichtlijn
met daarin de gezondheidsdiensten. Die zijn er nu terecht uitgehaald.
Vorig jaar lag er een conceptrichtlijn gezondheidsdiensten. Nu is er de richtlijn
patiëntenmobiliteit. Vandaag lees ik dat er een groenboek gezondheidswerkers
aankomt. De SP is niet blind voor het feit dat mensen de grens overgaan, of
dat nu is als patiënt, verpleegkundige of arts. Een en ander moet natuurlijk
goed zijn geregeld, maar daarvoor hebben wij de gezondheidsrichtlijn niet
nodig. Hoe staat het met de verplichte taaltoets voor Poolse verpleegkundigen,
waarover wij hebben gesproken? Daarvoor hebben wij geen Europese regelgeving
nodig, maar het moet bij ons goed georganiseerd zijn.De patiëntenrichtlijn die er nu ligt, vindt zijn rechtsbasis in artikel
95. Dat is het artikel van de interne markt met daarin vrij verkeer van goederen
en werknemers. De SP-fractie had liever gezien dat de rechtsbasis was gevonden
in artikel 152. Daarin staat klip-en-klaar dat gezondheidszorg een nationale
competentie is. Wat is de reactie van de minister hierop? Is hij bereid, dit
volgende week in te brengen? De SP-fractie overweegt een motie op dit punt,
zoals zij al heeft aangekondigd.In zijn algemeenheid vraagt de SP-fractie zich af of de voorgestelde richtlijn
wel echt een oplossing biedt voor de problemen die ten grondslag lagen aan
de arresten van het Hof. Is het te overzien wat de invloed zal zijn van deze
richtlijn? Kort een aantal punten. Als je niet meer vooraf toestemming nodig
hebt, hoe voorkom je dan dat niet-gewenste zorg wordt genoten? In Duitsland
worden bijvoorbeeld homeopathische zorg en kruidenbaden vergoed, terwijl wij
in Nederland daarin terughoudend zijn. Er zijn verschillende opvattingen in
de verschillende landen over wat medisch noodzakelijk is. Kan een land ingrijpen
als het eigen gezondheidssysteem dreigt te worden aangetast door patiënten
uit een ander land? Een voorbeeld is dat er in Nederland te veel mensen op
een wachtlijst staan voor een nier, die zich vervolgens in Antwerpen laten
opereren. Dit gaat ten koste van Belgen die wachten op een nier. Hoe kan België
zich dan, eventueel tijdelijk, onttrekken aan de werking van de richtlijn?Dan de richtlijn orgaandonatie. Er liggen nu een richtlijn en een actieplan.
De SP-fractie is positief over het actieplan. Er kan niet genoeg aandacht
zijn voor het oplossen van het schrijnende tekort aan organen. De toegevoegde
waarde van de richtlijn orgaandonatie ontgaat ons echter, niet alleen voor
Nederland maar ook voor andere landen. Wij maken ons vooral zorgen over de
kwaliteitseisen voor transplantatie die daarin worden vastgelegd. Het zal
toch niet zo zijn dat non-heartbeating donatie ineens niet meer mag? Kortom,
samenwerking zoals aangeduid in het actieplan is prima, maar wij hebben geen
behoefte aan een richtlijn op dit punt.Ten slotte het geneesmiddelenpakket. De SP-fractie maakt zich ernstig
zorgen over de voorstellen die ons zonet, om 14.50 uur, hebben bereikt op
dat vlak. Wij maken ons ernstig zorgen over de hernieuwde poging om «direct-to-consumer
advertising» mogelijk te maken. Graag nogmaals de toezegging van de
minister dat hij hier horizontaal voor gaat liggen.Mevrouw Schermers (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie
is blij dat de minister tijdens de Raad van 10 juni in Luxemburg zo duidelijk
het Nederlandse standpunt heeft verwoord dat het verbod op directe reclame
aan patiënten voor geneesmiddelen moet worden gehandhaafd en dat er een
definitie moet komen voor het onderscheid tussen informatie en reclame met
betrekking tot geneesmiddelen. Ik wil de minister, evenals de vorige spreker,
eraan binden dat hij bij dit standpunt blijft, ook omdat vandaag is gebleken
dat het geneesmiddelenpakket melding maakt van een kader waarbinnen de industrie
weer informatie zou kunnen gaan verschaffen. Naar de mening van mijn fractie
is dat niet de weg die wij op moeten gaan.Tijdens diezelfde Raad van 10 juni is ook besloten om op het gebied
van voeding als eerste prioriteit te stellen de reductie van zout in voeding,
met de doelstelling om de zoutconsumptie met 16% in vier jaar terug
te dringen. Deze doelstelling is voor Nederland niet nieuw. In
2006 werd in de toen gepubliceerde richtlijn goede voeding geadviseerd om
het maximum-keukenzoutgehalte in onze voeding met een derde te reduceren,
van gemiddeld 9 gram per dag naar gemiddeld 6 gram per dag. Wij hebben overigens
maar 1 gram per dag nodig. Overmatig zoutgebruik kost jaarlijks 5000 mensen
het leven. Er is dus een wereld te winnen. Dat kan echter niet zonder betrokkenheid
van de industrie, want 70% tot 80% van het zout dat wij binnenkrijgen,
is fabrieksmatig toegevoegd. Hoe wil de minister dit aanpakken? Hoe wil hij
de industrie motiveren om haar verantwoordelijkheid te nemen?De Tweede Kamer is duidelijk geweest: men vond de vorige richtlijn voor
het regelen van patiëntenrechten in geval van grensoverschrijdende zorg
niet proportioneel. Het Nederlandse parlement stond daarin niet alleen. De
Europese Commissie heeft in een brief beargumenteerd waarom naar haar oordeel
het voorstel wel voldoet aan de subsidiariteits- en proportionaliteitstoets.
In de onderhandelingen over het voorstel is een aantal punten verduidelijkt,
waardoor een aantal Nederlandse zorgen is weggenomen. Er bestaat nog wel onduidelijkheid
over bijvoorbeeld de gegevensbescherming. Graag verneem ik van de minister
hoe het nu verdergaat. Wanneer worden echte besluiten genomen? Wat is daarbij
nog de rol van de nationale parlementen?Ik heb nog een vraag over de kwaliteitsborging. Er is voor gekozen om
geen gemeenschappelijk kwaliteitskader te formuleren, maar patiënten
moeten wel informatie over kwaliteit en veiligheid van de zorg in een ander
land kunnen krijgen. Hoe denkt de minister daarvoor te kunnen zorgen?Een gemeenschappelijke aanpak van zeldzame ziekten, vooral op het gebied
van het ontwikkelen van geneesmiddelen daarvoor, heeft de steun van mijn fractie.
Hoe beoordeelt de minister het verschijnsel dat patiënten ook in geval
van een ernstige ziekte een behandeling die in eigen land niet mogelijk is,
waarschijnlijk niet betaald krijgen als die in het buitenland wordt ondergaan?
Je krijgt immers alleen behandelingen vergoed die in het land van herkomst
bestaan. Voor zeldzame ziekten geldt nu juist dat behandelingen niet overal
verkrijgbaar zullen zijn.Dan nog een aantal opmerkingen over orgaandonatie. Het staat wel niet
officieel op de agenda, maar de kans is groot dat erover wordt gesproken.
Wat zal de inbreng van de minister zijn in dat geval? Ook hier de vraag of
een richtlijn over de kwaliteit en veiligheid van orgaandonatie wel het juiste
instrument is. Wij hebben daarover onze twijfels; ik geef het de minister
maar alvast mee. De minister was eerder ook van mening dat een richtlijn mogelijk
een te zwaar middel is. Hoe denkt hij daar nu over?Dan nog een enkel woord over de etikettering van voedsel. Voor de CDA-fractie
is het van belang dat overeenstemming wordt bereikt over wat er op een etiket
moet staan, maar ook over de vorm waarin die informatie wordt aangeboden.
De klant moet het etiket kunnen lezen, en niet alleen met de ogen: het etiket
moet ook begrijpelijk en uniform zijn. Waarom is er toch zo’n weerstand
tegen het door de consumenten gewenste stoplichtsysteem? Wat zal de inzet
van de minister op dit punt zijn?Ten slotte de vraag hoe het staat met de beperking van het geluid van
mp3-spelers. Mijn inbreng daarover in eerdere instantie is goed ontvangen,
maar wat gebeurt daar verder mee? Hoe is de stand van zaken?De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Laat ik
beginnen met de hoofdmoot van mijn bijdrage, namelijk dat de opstelling van
de minister op diverse terreinen wat ons betreft overwegend verstandig is.
Ik hoef daaraan niet heel veel toe te voegen.Ik begin met de patiëntenrichtlijn. De lijn die de minister heeft
gekozen, het codificeren van de ontstane jurisprudentie, is prima. Is een
richtlijn wel het geëigende middel daartoe? Wij delen dat
voorbehoud en vinden het goed om dit onderwerp op terughoudende wijze te benaderen.Als ik kijk wat er op de agenda staat inzake zeldzame ziekten en de health
security, bekruipt mij de vraag wat daar nu eigenlijk gebeurt. Wat gaan wij
daar nu doen? Er wordt weer gesproken over coördinatie, inventarisatie
en overleg. De VVD-fractie heeft bij dit soort onderwerpen toch een beetje
de indruk dat wij weer een heel praatcircuit optuigen, waarin wij met de allerbeste
bedoelingen met elkaar gaan overleggen. Wat schieten wij er nu eigenlijk mee
op? Wat willen wij hiermee eigenlijk bereiken? Als dat niet helder is, moeten
wij dan niet gewoon zeggen dat wij het niet moeten doen? Het kost allemaal
weer ambtelijke capaciteit en uren die wij beter aan andere dingen kunnen
besteden. Ik hoor het graag van de minister.De minister heeft laten weten dat hij twijfels heeft over de toegevoegde
waarde van de richtlijn op het gebied van kwaliteit en veiligheid van orgaandonatie,
onder meer omdat deze richtlijn praktijken van non-heartbeating donatie in
de weg kan staan. Dat mag wat ons betreft niet het geval zijn. Waarom heeft
de minister twijfel over de kwaliteit? Als je bijvoorbeeld Nederland en Spanje
vergelijkt op het vlak van orgaandonatie, wordt in Spanje orgaandonatie veel
meer toegepast, onder andere omdat daar de kwaliteitseisen aan organen niet
gelijk zijn aan die in Nederland. Als wij in een situatie komen van uitwisseling
van operaties en orgaandonaties, is het naar de mening van de VVD-fractie
best handig als wij enige houvast hebben inzake de kwaliteit die wordt geboden.
Daar moet enige uniformiteit in zitten. Wil de minister eens aangeven waar
het bezwaar volgens hem op dat gebied in zit, los van het al door hem geschetste
probleem rondom non-heartbeating donatie?Wat de etikettering betreft, wordt er veel druk uitgeoefend op het stoplichtensysteem.
Dat systeem heeft ook voordelen. Ik wil de minister echter ook meegeven om
te kijken naar de nadelen, omdat een stoplichtensysteem nooit allesomvattend
kan zijn. Wij hebben een mooi voorbeeld in het flesje Coca Cola, dat op zoutgehalte –
als dat een van de stoplichten zou zijn – gewoon groen zou aangeven.
Dat zou suggereren dat als je bepaalde bestandsdelen neerzet, je rood kunt
scoren omdat het op dat gebied heel slecht is. Op andere bestandsdelen, die
er toevallig niet in zitten, scoor je dan groen. Het beeld is dan dat het
best meevalt met zo’n middel, terwijl het suikergehalte bijvoorbeeld
redelijk dramatisch is. De oproep van de VVD-fractie aan de minister is dus
om niet te snel voor het visuele aspect te gaan, als dit soort nadelen niet
goed ondervangen is. Anders houden wij onszelf voor de gek.Voorzitter: SchermersDe heer Van der Veen (PvdA): Voorzitter. De
PvdA-fractie kan zich goed vinden in het uitgangspunt van Nederland dat het
van belang is dat patiënten niet meer rechten hebben wanneer zij zorg
in het buitenland gebruiken dan wanneer zij diezelfde zorg in het eigen land
gebruiken. Naast de punten die zijn beschreven in de geannoteerde agenda,
de punten die voor Nederland van belang zijn bij de onderhandelingen over
het richtlijnvoorstel van de Commissie, wil de PvdA-fractie nog enkele knelpunten
benadrukken. Diverse aspecten van de richtlijn dienen volgens onze fractie
nog wat beter te worden uitgewerkt.Op het punt van de kwaliteit heeft de PvdA-fractie ervan kennisgenomen
dat op verzoek van de lidstaten ervoor is gekozen om geen gemeenschappelijk
kwaliteitskader tot stand te brengen, maar kwaliteit slechts onderwerp te
maken van samenwerking tussen de lidstaten. De PvdA-fractie benadrukt dat
zij samenwerking op het gebied van top care, bijvoorbeeld in het geval van
zeldzame aandoeningen, zeer nuttig vindt. Er zijn al enkele bijzondere aandachtsgebieden
voor de samenwerking tussen lidstaten gedefinieerd, zoals levertransplantatie
en onderzoek en ontwikkeling bij alzheimer. Samenwerking op het gebied van
kwaliteitseisen blijkt soms echter al moeilijk op nationaal niveau.
Hoe moet dat er volgens de minister dan wel niet uitzien op communautair niveau?Dan een kort punt over de tweedeling van de zorg, dat te maken heeft met
de financiering. Patiënten moeten zorgkosten in het buitenland voorschieten.
Dat zou degene met een wat ruimere beurs in een voordeelpositie plaatsen ten
opzichte van degene met een wat smallere beurs. Voorziet de Europese gezondheidskaart
hierin? Anders zou je wellicht met een systeem van vouchers moeten werken
om een eventuele tweedeling te voorkomen.De verhouding tussen de socialezekerheidsverordening 1408/71 en de nieuwe
richtlijn is niet altijd duidelijk en is ook niet verder verduidelijkt. Een
slimme patiënt zou kunnen uitrekenen dat zorg in het buitenland via de
verordening wat vergoeding betreft gunstiger kan uitpakken dan een vergoeding
via de nieuwe richtlijn. Graag een reactie van de minister hierop. Duidelijkheid
voor de patiënt dient voorop te staan. Een parallel systeem tussen de
verordening en de richtlijn is volgens de PvdA-fractie onwenselijk.Dan de specifieke positie van Nederland. Zoals in de geannoteerde agenda
wordt beschreven, bestaat de Zorgverzekeringswet in Nederland uit bepaalde
pijlers. De richtlijn bevat bepaalde voorstellen die gevolgen kunnen hebben
voor ons nationale gezondheidszorgsysteem. Zorgverzekeraars kunnen in Nederland
bijvoorbeeld worden gezien als ondernemingen met een publieke taak. Ook het
Hof heeft in zijn uitspraken geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende
stelsels van de lidstaten. Zijn de zorgverzekeraars in andere lidstaten volgens
de minister ook ondernemingen? Hoe voorkom je bij grensoverschrijdende samenwerking
zaken zoals kartelvorming?Dan de voedselinformatie. De minister heeft eerder laten weten dat hij
graag één duidelijk voedingslogo wil. De PvdA-fractie vraagt
zich af hoe en op welke termijn dit wordt geregeld. Kan de minister zeggen
in welke richting hij denkt ten aanzien van de codering? Welke positie zal
Nederland innemen?Er is eerder gezegd dat wij de stukken wel erg kort van tevoren krijgen.
Vandaar de oproep aan de minister of hij ervoor kan zorgen dat de Kamer zo
spoedig mogelijk wordt geïnformeerd over de resultaten van de komende
Raad, met name in verband met de discussie over de orgaandonatie, waarover
de vaste commissie binnenkort een standpunt dient te formuleren. Ik hoop werkelijk
dat wij de stukken de volgende keer ook op tijd hebben. Ik denk dat dit de
discussie bevordert.Voorzitter: Van der VeenAntwoord van de ministerMinister Klink: Voorzitter. De heren Van der
Veen en Van Gerven hebben gesproken over de stukken. Ik zal het laten nagaan,
maar ik kan mij eerlijk gezegd niet voorstellen dat er om 14.50 uur van onze
zijde een stuk is binnengekomen. De heer Van Gerven heeft voorgesteld om eens
uitvoeriger over de patiëntenrichtlijn te spreken. De Kamer is baas over
haar eigen agenda, maar het is een belangrijk thema, dus I’ll be your
guest if you want me, om het zo maar even te zeggen.Ook heeft de heer Van Gerven gevraagd of de patiëntenrichtlijn niet
zou moeten worden gebaseerd op artikel 152 in plaats van op artikel 95. Artikel
95 is een van de hoekstenen van het Europese recht. Op basis daarvan heeft
het Hof gemeld dat het vrije verkeer van personen, diensten, goederen, enzovoorts
ook van toepassing is op de gezondheidszorg. Dat betekent dus ook –
zo zeg ik tot de heer Van der Veen – dat naar mijn stellige overtuiging
zorgaanbieders in elk geval naar Europees recht gemeten ondernemingen zijn
en dus ook moeten kunnen deelnemen aan het vrije verkeer, overigens met beperkingen
die voortvloeien uit andere artikelen, zoals artikel 152, waarin
het nationaal stelsel en de publieke verantwoordelijkheid voor het kunnen
laten functioneren van dat stelsel ook van betekenis zijn.Voorzitter: SchermersDe heer Van der Veen (PvdA): Het gaat in dit
opzicht ook over de positie van de zorgverzekeraars.Minister Klink: Daarop moet ik het antwoord
even schuldig blijven. Naar mijn inschatting zijn dat ook ondernemingen onder
het Europese recht, zeker als zij aan marktverhoudingen zijn onderworpen,
zoals in Nederland het geval is. Of dat ongekwalificeerd geldt, namelijk ook
als je het over Krankenkassen of anderszins hebt die meer aan de publieke
kant zitten, kan ik wellicht in tweede termijn zeggen. Anders stel ik de Kamer
er op een andere wijze van in kennis.Wij hebben van meet af aan gezegd dat wij, gegeven artikel 95, vinden
dat een subsidiariteitstoets voldoet. Het is in feite het codificeren van
datgene wat het Europees Hof aan uitspraken heeft gedaan. Dat zijn overigens
uitspraken waaraan Nederland zich in die zin heeft geconformeerd dat het in
nationale wetgeving is opgenomen, vandaar ook de werelddekking. Dat geldt
niet voor andere lidstaten. Sterker nog, vele lidstaten hebben dat niet gedaan.
Om die reden wordt het van belang geacht om een richtlijn te ontwikkelen.
Van onze kant is wel voortdurend gezegd dat het niet proportioneel is. Wij
hebben aangegeven dat die niet-proportionaliteit zich wat ons betreft kristalliseert
rondom het preferentiebeleid, rondom het kwaliteitsbeleid, waarover verschillende
leden hebben gesproken, en rondom het feit dat bij naturapolissen kortingen
kunnen worden verkregen. Ook de langdurige zorg is wat ons betreft een belangrijk
thema. Dat zijn – niet om er een officiële betiteling aan te geven –
voorbehouden die wij hebben gemaakt en die voortvloeien uit het proportionaliteitsbeginsel.
Officieel is geen sprake van een behandelingsvoorbehoud. Het estafettestokje
wordt straks overgenomen door het Tsjechische voorzitterschap, zo zeg ik tot
mevrouw Schermers, dat uiteindelijk met een voorstel zal komen. Dan pas gaan
wij er definitief over spreken. Wat dat aangaat, is er volgende week dus geen
besluitvorming hierover. Wij blijven in ieder geval consistent in de voorbehouden
die wij maken. Voorzitter: Van der VeenDe heer Van Gerven (SP): Waarom hecht de SP
zo sterk aan artikel 152? Ik citeer een paar regels, omdat die toch de kern
vormen: «Bij het optreden van de Gemeenschap op het gebied van de volksgezondheid
worden de verantwoordelijkheden van de lidstaten voor de organisatie en verstrekking
van gezondheidsdiensten en geneeskundige verzorging volledig geëerbiedigd.»
Dat is het cruciale punt waarom wij vinden dat het een nationale aangelegenheid
moet zijn. Ook vinden wij dat het niet moet worden vermarkt en dat het vrije
verkeer van goederen en diensten op dit punt ondergeschikt moet zijn aan dit
artikel, omdat het een nationale bevoegdheid is waarbij je beperkingen mag
opleggen aan het vrije verkeer. Wil de minister daarop ingaan?Minister Klink: De interpretatie van het Europese
recht hangt voor een groot deel af van het Europese Hof van Justitie, dat
dwingende uitspraken doet waaraan lidstaten zijn onderworpen. Vervolgens worden
de lidstaten geacht, dat in hun wetgeving te incorporeren. Als zij dat niet
doen, kan er een infractieprocedure komen. Ik vertel de heer Van Gerven waarschijnlijk
niets nieuws, maar ik geef maar even aan dat de status van de uitspraken van
het Europese Hof dusdanig zijn dat een lidstaat zich daaraan niet kan onttrekken.
Het Hof weegt natuurlijk beide artikelen mee, maar doet uiteindelijk
wel dwingende uitspraken. De Europese Commissie heeft gezegd: laten wij dat
nu in een richtlijn incorporeren. Een van de zaken die de Europese Commissie
beoogde, was het internationale grensoverschrijdende verkeer in die zin in
te bedden en te accommoderen dat burgers ook weten dat de zorg veilig en kwalitatief
hoogwaardig is. Wat mij betreft, stuit je daar op problemen. Daarover hebben
wij het de vorige keer uitvoerig gehad. Op het moment dat je dat wilt, moet
Europa gaan toezien op de status van de kwaliteitsnormen en het veiligheidstoezicht.
In een mum van tijd bemoeit Europa zich dan met de organisatie van onze zorg
en gaat bij wijze van spreken voorschrijven wat eenieder aan inspectie dient
te hebben en op welke manier met kwaliteitsindicatoren moet worden gewerkt.
Dat wil ik in elk geval niet. Om die reden hebben wij gezegd dat codificeren
prima is, maar dat daarin geen aanknopingspunt mag worden gevonden om vele
malen verder te gaan. Ten eerste is het wat ons betreft al geïncorporeerd.
Ten tweede is bij ons sprake van werelddekking, in die zin dat je over de
grens wel degelijk aanspraak kunt maken op vergoeding van de geboden zorg.
De balans ligt dus volstrekt in de richting die de heer Van Gerven bepleit:
al dan niet met een beroep op artikel 152 erop toezien dat wij zelf verantwoordelijk
zijn voor ons zorgstelsel.De heer Van Gerven (SP): De minister refereert
aan uitspraken van het Hof. Ik dacht dat de manier waarop wij het in Nederland
hebben georganiseerd, eigenlijk geen probleem is. Dat kan dus geen argument
voor een richtlijn zijn. Als er een richtlijn komt, waarom laat de minister
artikel 152, waarin de eerbiediging van de autonomie zo krachtig staat, dan
niet het uitgangspunt zijn?Minister Klink: Wij lopen niet weg van de
richtlijn, omdat wij die meten aan criteria die voor ons maatgevend zijn:
het subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel. Krachtens het subsidiariteitsbeginsel
zien wij geen kwaad in de richtlijn, gegeven het feit dat andere lidstaten
niet doen wat zij geacht worden om te doen, namelijk het omzetten in nationale
regels. Ik ga toch niet datgene blokkeren waarin wij al voorzien hebben? De
heer Van Gerven verwijs naar artikel 152. Daaruit vloeit wat mij betreft het
proportionaliteitscriterium voort, namelijk dat het niet aan ons zorgstelsel
komt.Mevrouw Schermers (CDA): Ik heb al eerder
het vrije verkeer van mensen en goederen naar voren gebracht. Ik heb in dat
kader aandacht gevraagd voor het verschijnsel dat als een hulpverlener in
Nederland komt werken, wij niet weten of hij in zijn eigen land uit het ambt
is gezet. Als je het toch over kwaliteit hebt, moet je weten of er een hulpverlener
aan het werk is die in zijn eigen land zodanig heeft gefaald dat hij uit zijn
ambt is gezet.Minister Klink: In eerste aanleg ligt daar
een verantwoordelijkheid voor degene die betrokkene inhuurt. Die moet zich
ervan vergewissen dat deze persoon voldoet aan de kwalificaties. Wel is dit
een van de kernpunten als je spreekt over veiligheid van patiënten en
patiëntenrecht. Als er vrijheid van verkeer, goederen en diensten is,
en dus van dienstverleners, moet men ten eerste aan de kwalificaties voldoen.
Ten tweede moet daarop geen inbreuk zijn gepleegd vanwege het feit dat je
onveilige zorg hebt geleverd. Ik vind dit dus een punt om mee te nemen. Ik
zal onze mensen in Brussel daarover inlichten.Voorzitter. Het groenboek inzake gezondheidswerkers staat los van de patiëntenrichtlijn.
Wij komen daarover te spreken als het verder in de procedure is.Er is gevraagd naar orgaandonatie. Hier geldt dat wij terughoudend en
wellicht zelfs negatief zijn over een Europese richtlijn. De richtlijn heeft sterk te maken met veiligheid en kwaliteit en zou ertoe kunnen leiden
dat onze non-heartbeating donatie in gevaar komt en dat de organen van oudere
of zieke mensen niet meer ter beschikking kunnen komen. Daarnaast vloeien
er administratieve lasten uit voort. Ik ben dus geen voorstander van een richtlijn
op dit punt. Het actieplan dat hieruit voorkomt, vind ik wel goed, zoals het
elkaar over en weer inlichten over best practices. Zo-even werd Spanje genoemd,
een land dat het buitengewoon goed doet. Het is goed om elkaar daarvan op
de hoogte te stellen. Ik kan dergelijke, meer actiegerichte plannen ondersteunen,
zoals het zoeken naar nieuwe alternatieven voor orgaandonatie en het samenwerken
bij het matchen van organen. Bij dat laatste punt moeten wij wel oppassen
dat datgene wat vanuit de Raad van Europa komt, vervolgens niet wordt gedoubleerd
door Europa. De sporen van de Raad van Europa zijn in dit opzicht met Eurotransplant
meer dan verdiend. Het lijkt mij dus goed om die verkaveling in de gaten te
blijven houden. Ik mik dan, als het in het verlengde ligt van de activiteiten
van de Raad van Europa, nog liever op dat traject dan op een traject van dubbelen
in Europa.Over «direct-to-consumer advertising» ben ik klip-en-klaar
geweest tijdens de vorige bijeenkomst in juni. Ik zal die lijn blijven volgen,
want ik vind dat het die kant gewoon niet op moet. Deze vorm van reclame moet
geen legitimatie krijgen vanuit Europa.Mevrouw Schermers heeft gesproken over de reductie van zout en vroeg zich
af of de industrie daarbij wordt betrokken. Onlangs heb ik een convenant met
de bakkerssector mede mogen ondertekenen. De bakkers hebben uit eigener beweging
gekozen voor zoutreductie in het brood. Wellicht strekt dit andere sectoren
tot voorbeeld. Als de Kamer er prijs op stelt, wil ik wel eens inventariseren
welke acties worden ondernomen. Dit is in ieder geval een goed voorbeeld van
de door mevrouw Schermers bepleite reductie. Als je ziet dat je 1 gram nodig
hebt terwijl wij van 9 naar 6 gram gaan, is dat ook geen overbodige luxe.
Het is echter een weerbarstige materie, want de smaak is wel ingesteld op
zout. Toen het eerder deze week over cola en hamburgers ging, zei iemand dat
eten ook wel gezellig en lekker moet blijven. Ik zou dat graag willen onderstrepen.Mevrouw Schermers heeft ook gevraagd naar de rol van de nationale parlementen.
Onze inbreng ten behoeve van de richtlijn speelt zich nu af. Dat is ook de
reden dat wij daarover met de Tweede Kamer en de Eerste Kamer debatteren.
Daarna komt vanwege de codecisie het Europees Parlement in beeld.Ook vroeg mevrouw Schermers in hoeverre je bij behandelingen onderscheid
tussen mensen kunt maken aan de hand van het land van herkomst. In algemene
zin wil ik daarover, wat Nederland betreft, zeggen dat de vergoedingen voortvloeien
uit de polis en het dus niet gaat om de vraag in welk land men zich de zorg
verschaft.Mevrouw Schermers (CDA): Even ter verduidelijking:
het ging over zeldzame ziekten. Dat zijn ziekten met per land maar een heel
beperkt aantal patiënten. Soms zijn er in het buitenland therapieën
voorhanden die niet in de Nederlandse polissen zullen staan, omdat ze hier
niet worden aangeboden. Stel dat je een zeldzame ziekte hebt en naar Duitsland
gaat omdat daar wel therapie wordt geboden. Hoe wordt dat dan geregeld?Minister Klink: Ik zal het laten nagaan, maar
ik kan mij niet voorstellen dat er ernstige aandoeningen zijn waarvoor behandelingen
zijn die niet zouden worden gedekt door onze polis. Als mevrouw Schermers
voorbeelden weet, hoor ik die graag. Het kan wel zo zijn – zo zeg ik
ook tot de heer Zijlstra – dat de expertise in landen dusdanig dun gezaaid
is dat je elkaar er over en weer van op de hoogte houdt, zodat er kennisnetwerken
ontstaan en soms zelfs een concentratie van kennis binnen Europa. Daaruit
zou kunnen voortvloeien dat verzekeraars instellingen in het buitenland contracteren
om aan de zorgplicht te voldoen als er een concentratie zou plaatsvinden.
Ik zeg dat niet om nu al te concluderen dat het die kant uit moet, maar wel
om aan te geven dat het niet zo vreemd is dat dit thema in Europa op de agenda
staat.De heer Zijlstra zei dat het zo snel een praatcircuit werd. Op verschillende
onderdelen binnen Europa ben ik het met hem eens dat soms de indruk bestaat
dat het naar thema’s zoeken is in plaats van dat de thema’s zich
opdringen. Hier is echter wel een grensoverschrijdend thema aan de orde. Ik
zal mijzelf ervan vergewissen of er zeldzame aandoeningen zijn die een dusdanige
ziektelast met zich meebrengen dat zij eigenlijk gedekt zouden moeten zijn
krachtens de polis. Ik denk van wel, maar ik kan dat niet helemaal overzien.
Op gezag van mevrouw Schermers neem ik aan dat dit kennelijk niet over de
gehele linie zo is. Nogmaals, als er concentratie plaatsvindt over de grens
heen, zou dat implicaties moeten hebben voor het contracteerbeleid, dan wel
zou uit de polis moeten voortvloeien dat je er aanspraak op kunt maken en
kunt declareren.De Gezondheidsraad zal mij nog adviseren over de informatie met betrekking
tot voedsel en de logo’s. Er is afgelopen week ook aangedrongen op het
naar elkaar laten toe groeien van de logo’s die wij nu kennen. Het nadeel
van de kleuren rood, groen en oranje heeft natuurlijk alles te maken met de
precieze samenstelling van de producten. Daarbij komt dat het eerder gaat
om de hoeveelheid suiker die je per dag consumeert dan om een behoorlijke
concentratie van suiker in één product. Het gaat dus eerder
om de consumptiegewoonte dan om een specifiek product. Je moet daar goed mee
oppassen. Sommige producten zijn op zichzelf helemaal niet schadelijk. In
de overmaat zit dan het schadelijke karakter. Je moet daarin een balans zien
te vinden. Dat maakt het niet gemakkelijk om een en ander langs drie verschillende
kleuren te categoriseren.Mevrouw Schermers heeft eerder al vragen gesteld over de mp3-spelers.
Ik heb haar toen toegezegd, de Kamer daarover te informeren. Ik vrees dat
ik nu hetzelfde moet doen. Nu kijk ik behalve naar links ook naar rechts,
waar mijn ambtenaren zitten, terwijl ik zeg dat wij het echt moeten gaan doen.
Wij zullen de Kamer hierover dus zo spoedig mogelijk in kennis stellen.De heer Zijlstra heeft gesproken over het codificeren van de patiëntenrichtlijn.
Dat is inderdaad ook onze lijn. Over de zeldzame ziekten en de orgaandonatie
heb ik al gesproken. Het is geen bezwaar als hieraan kwaliteitseisen worden
verbonden, maar dat doen wij in Nederland al. Het is even de vraag wat de
meerwaarde vanuit Europa op dat vlak is, zeker gezien het feit dat de Raad
van Europa hier ook het nodige aan doet. Wat het stoplichtensysteem betreft,
heb ik de argumentatie van de heer Zijlstra in feite verrijkt. In die verrijking
zit tegelijkertijd een onderstreping van de woorden van de heer Zijlstra dat
het niet zo gemakkelijk ligt.De heer Van der Veen heeft ook gevraagd naar de kwaliteit en het kwaliteitskader
van de orgaandonatie. Op communautair niveau ben ik er niet op tegen om gegevens
uit te wisselen. Laat ik het anders zeggen. Ieder heeft zijn eigen ervaringen.
België en vooral Spanje doen het buitengewoon goed. Het is goed om daarvan
te leren; dat gaan wij ook optimaal doen in een werkgroep die nu aan de slag
gaat met de aanbevelingen van de commissie-Terlouw. Europa – in ieder
geval Spanje – zal daarbij een belangrijke rol spelen.Zoals ik al zei, vind ik de top care van zeldzame aandoeningen een belangrijk
punt om mee te nemen. Met name voor de heel complexe ziekten brengt de concentratie
van kennis en behandeling vaak routine en vaardigheid met zich mee. Ik zal
dat sowieso inbrengen als het ter sprake komt in de Raad.Kartelvorming bij grensoverschrijdende zorg is een aandachtspunt. Wij
kennen de NMa en de NZa die in het nationaal domein opereren. Als dit net
over de grenzen heen plaatsvindt, zoals bij de fusies die je in Maastricht
ziet met Aken, kan dat ook tot concentraties leiden. Wie is dan aan zet?
Dat lijkt mij wel een belangrijke vraag, die kan worden meegenomen bij het
punt van de grensoverschrijdende zorg.De heer Van der Veen heeft gevraagd naar de samenloop van de verordening
en de richtlijn inzake vergoedingen. Bij de verordening hoef je geen toestemming
te vragen en krijg je de kosten 100% vergoed. Daarbij wordt ervan uitgegaan
dat je in het buitenland bent en dan zorg nodig hebt. De richtlijn slaat meer
op degenen die in Nederland zijn en in het buitenland zorg willen ontvangen.
Zij krijgen niet altijd toestemming. Daarop is de richtlijn van toepassing.
Zo is het nu geregeld. Beide staan op de werelddekking, maar het zijn verschillende
Europese regelingen met een verschillende uitkomst, die aangrijpen op de vraag
of je in het buitenland of in Nederland verblijft.Voorzitter: SchermersDe heer Van der Veen (PvdA): Mag ik het dan
zo begrijpen dat zich geen keuzemogelijkheid voordoet? Dat was namelijk de
aanleiding voor de vraag, dat men op een gegeven moment zou kunnen kiezen
tussen de verordening en de richtlijn. Ik begrijp echter uit de woorden van
de minister dat dit niet kan.Minister Klink: Ja, gegeven het feit dat de
verordening slaat op de situatie dat je in het buitenland bent. Je zou er
echter voor kunnen kiezen om eerst naar het buitenland te gaan om dan in aanmerking
te komen voor de verordening, dan wel vanuit het buitenland even terug te
komen om dan in aanmerking te komen voor de richtlijn. Dat is een wat indirecte
keuzemogelijkheid, die mobiliteit veronderstelt. Het is wat ingewikkeld gezegd,
maar het klopt volgens mij wel.De heer Van der Veen (PvdA): Ik heb mijn zorg
hierover geuit, maar als het alleen heel ingewikkeld kan worden gerealiseerd,
is er uiteraard geen probleem.Minister Klink: Het zou natuurlijk wel een
probleem kunnen zijn als je dichtbij de grens woont. Dan is het een korte
verplaatsing, waarna je weet dat je niet meer om toestemming hoeft te vragen.
Dat is toch een punt dat aandacht vraagt. De vraag in hoeverre daaruit willekeur
voortvloeit, kunnen wij meenemen naar Brussel.Voorzitter: Van der VeenNadere gedachtewisselingDe heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Nog even
over de «direct-to-consumer advertising». Ik lees maar even wat
voor en hoor daarop graag een heldere uitspraak van de minister: «The
European Commission has prepared a legal proposal on information to patients.
Specifically it proposes that companies can make information on their prescription-only
medicines available to the general public.» En dan: «... while
maintaining the existing advertisement ban». Ik lees daaruit dat men
voor middelen op recept direct naar de consument kan stappen. Dat gaat dus
verder dan de symptoomreclame die wij nu al hebben. Wijst de minister dit
af? Dit is namelijk de kern van het probleem.Minister Klink: Voorzitter. Ik heb de Engelse
tekst nu even niet paraat, maar de heer Van Gerven kan ervan uitgaan dat mijn
standpunt volstrekt helder is. Wat mij betreft komt er gewoon geen directe
reclame in de richting van patiënten of zorgconsumenten. De heer Van Gerven (SP): Zoals het er staat,
is het voorlichting. Het doel is echter volstrekt helder: men wil er natuurlijk
voor zorgen dat zijn product op recept wordt verkocht via de band met de potentiële
patiënt. Wij moeten daar dwars voor gaan liggen, zoals ik in eerste termijn
al zei. Wij zien nu al de symptoomreclame oprukken. Dit is een opzet naar
meer. Dat moeten wij niet willen, niet alleen vanwege de veiligheid en de
kwaliteit van de zorg, maar ook in het kader van de doelmatigheid waarover
wij het eerder vandaag hadden.Minister Klink: Ik lees dat er sprake is van
non-promotional information. Ik zal die non-promotional information vrij strak
invullen, dus ook kijken in hoeverre symptoomreclame uiteindelijk toch beoogt
om reclame te maken. Wij gaan daar dan maar gewoon voor liggen. Wat Nederland
betreft, doen wij dit dus gewoon niet. Overigens kun je de tekst veel minder
op reclame en commercie georiënteerd lezen. Ik zie dan staan dat wij
hoge kwaliteit en objectieve, niet op reclame gerichte informatie geven. Dat
zou voor sommige lidstaten kunnen betekenen dat de bijsluiter altijd op orde
is, van hoog kwalitatief niveau is en voor iedereen begrijpelijk is. Als de
tekst die strekking heeft en als die strekking zich verbreedt tot heel Europa –
hij voorziet kennelijk in lacunes, want anders is hij overbodig – loop
ik daar niet voor weg. Dan ben ik ervoor, maar wel met de kanttekening dat
non-promotional echt non-promotional is. Het is pure informatie aan de patiënt
en niet anders.De heer Van Gerven (SP): Zoals ik het lees,
gaat het niet over de bijsluiter. Hier gaat het erom dat een farmaceut zich
richt op bepaalde doelgroepen, bijvoorbeeld ouderen uit verzorgingstehuis
X die dement worden. Al die ouderen krijgen dan een folder van de fabrikant
waarin staat dat er een cholinesteraseremmer is die misschien iets voor hen
is. De minister kan zich daar vast wel iets bij voorstellen. Daar moeten wij
dwars voor gaan liggen. Dat mag niet gebeuren.Minister Klink: Dat ben ik met de heer Van
Gerven eens. Dat gaan wij dus niet doen, wat mij betreft. Ik zie zijn woorden
als een inkleuring dan wel parafrasering van mijn standpunt.De voorzitter: Ik heb het gehad over de tweedeling
in de zorg, met name over het voorschieten van geld en een eventueel systeem
van vouchers. Ook heb ik gevraagd naar de werking van de Europese gezondheidskaart.
Wat mij betreft, mogen deze vragen ook schriftelijk worden beantwoord.Daarnaast heb ik, naar ik aanneem mede namens de collega’s, gevraagd
om enige snelheid te betrachten bij het terugrapporteren vanuit de Raad, in
verband met de discussies die in de Kamer worden gevoerd. Ik zou het plezierig
vinden als dat met enige snelheid zou.Minister Klink: Wij zullen kijken in hoeverre
de stukkenstroom de Kamer tijdig bereikt. In het verlengde daarvan betekent
dit het tijdig terugkoppelen van datgene wat is ingebracht in Europa. Verder
is het wellicht goed als wij van onze zijde onze inzet nog eens op papier
zetten met betrekking tot datgene wat wij van Europa verwachten, zodat wij
daarover met elkaar kunnen spreken. In het verlengde daarvan kan wellicht
de richtlijn worden meegenomen. De heer Van Gerven heeft gezegd dat het goed
zou zijn om daar nog eens in de breedte naar te kijken, zeker als het Tsjechische
voorzitterschap straks echt met voorstellen komt.Op de overige vragen zal ik schriftelijk terugkomen. De voorzitter: Hiermee zijn wij aan het einde
gekomen van dit algemeen overleg. Ik dank alle aanwezigen voor hun komst.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SmeetsDe voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,WaalkensDe griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,TeunissenXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Ferrier
(CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA), Smeets (PvdA),
voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Koşer
Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA), Schermers (CDA),
Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD),
Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie) en Sap (GroenLinks).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Neppérus (VVD),
Atsma (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA),
Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA),
Van der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA), Omtzigt (CDA), Langkamp
(SP), Vermeij (PvdA), Arib (PvdA), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Bosma (PVV),
Luijben (SP), Tichelaar (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Halsema (GroenLinks)
en De Wit (SP).XNoot2Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter,
Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), voorzitter, Van Baalen (VVD), Ormel
(CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Boekestijn (VVD), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD) en Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Haverkamp (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Van
der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Boelhouwer (PvdA), Van Leeuwen (SP), Ouwehand
(PvdD), Voordewind (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-31-164.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl