Kinderopvang; Nota "Hoofdlijnen Wet basisvoorziening kinderopvang"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26587, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

27-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26587 nr. 9

16-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamHoofdlijnen Wet basisvoorziening kinderopvangInhoudsopgave pag. Samenvatting1. Introductie2. Huidige situatie2.1 Het huidige kinderopvangstelselTabel 1: Opvangplaatsen naar huidige financieringswijze 2.2 Ontwikkelingen binnen de kinderopvangVoortgaande groei2.3 Knelpunten in de huidige situatie3. Naar een eigen wettelijk kader3.1 Doelstellingen3.2 Rollen en verantwoordelijkheden binnen het toekomstig
stelsel3.3 Uitgangspunten voor de Wet basisvoorziening kinderopvang4. Positionering van de kinderopvang, consequenties voor
de reikwijdte van de WBK4.1 Huidige definities4.2 Voorzieningen met raakvlakken met kinderopvangPeuterspeelzalenTussenschoolse opvangTieneropvang4.3 Positionering van kinderopvang op lokaal niveau4.4 Consequenties voor de reikwijdte van de Wet basisvoorziening
kinderopvangAlgemeenPeuterspeelzalenTussenschoolse opvangTieneropvang5 Wie draagt welk deel van de kosten van het gebruik?5.1 Uitgangspunt: tripartiete financiering5.2 Het aandeel van de ouders: inkomensafhankelijk en
in relatie tot de kostprijs5.3 Het aandeel van werkgeversGedeeltelijke inkomensafhankelijke compensatie5.4 Het aandeel van de overheidDe inkomensafhankelijke tegemoetkomingSpecifieke doelgroepenTabel 2: Opbouw financiering kinderopvang De rol van de gemeente6 Langs welke weg wordt het gebruik gefinancierd?6.1 Uitgangspunt: vraagfinanciering6.2 Instrumenten voor vraagfinancieringConsequenties voor ouders6.3 De overgang van oud naar nieuwOudersOrganisaties voor kinderopvangGemeentenSociale partners7. Naar een dekkende infrastructuur van voldoende kwaliteit7.1 Uitgangspunt: een dekkende infrastructuur7.2 MarktwerkingGemeenten scheppen randvoorwaarden7.3 Basiskwaliteiteisenen inspectieInspectie op niveauHoofdlijnen Wet basisvoorziening kinderopvang, Bijlagen BIJLAGE 1 Kostenraming nieuw stelsel kinderopvangVoorafTrends en opmerkingenOverzicht 1 Uitgangspunten en aannamen bij tabel 1 Tabel 1 Raming kosten en kostenverdeling in 2003 onder
huidige en onder nieuwe stelsel VariantenTabel 2 Vergelijking huidige en nieuwe stelsel in het
basisscenario en bij varianten (bedragen x 1 mln.) ToelichtingTabel 3 Ontwikkeling kostenverdeling tussen de drie financiers
bij verschillende deelnameniveaus werkgevers ToelichtingTabel 4 Budgettair kader overheid (bedragen x 1 mln.) ToelichtingBIJLAGE 2 Voor- en nadelen instrumenten voor vraagfinanciering1. Fiscaal model («Model C»)VoordelenNadelen2. Inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie met centrale
uitvoeringVoordelen3. Inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie met decentrale
uitvoeringVoordelenNadelen4. Inkoopregeling via gemeentenVoordelenNadelen5. Regeling via de AKWVoordelenNadelenBIJLAGE 3 Lijst met afkortingenBIJLAGE 4 Lijst met begrippen en definitiesBIJLAGE 5 Grafische weergave van de financiering
voor de voltijdsopvang van een kind van 0–4 jaarFiguur 1. Inclusief bijdrage werkgeverExclusief bijdrage
werkgever
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26587Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 118 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 587Kinderopvangnr. 9BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 juni 2000Conform mijn toezegging tijdens het Algemeen Overleg over kinderopvang
d.d. 25 november 1999 en mijn schriftelijke bevestiging hiervan (VWS-00-362),
bied ik u hierbij, mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
mevrouw Verstand en de Staatssecretaris van Financiën de nota «Hoofdlijnen
Wet basisvoorziening kinderopvang» en bijbehorende bijlagen aan.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,A. M. Vliegenthart Hoofdlijnen Wet basisvoorziening kinderopvangInhoudsopgave pag. Samenvatting3    1.Introductie4    2.Huidige situatie5 2.1Ontwikkelingen binnen de kinderopvang6  2.2Beschrijving huidige stelsel7  2.3Knelpunten in de huidige
situatie8    3.Naar een eigen wettelijk kader9 3.1Doelstellingen9  3.2Rollen en verantwoordelijkheden binnen het toekomstig
stelsel10 3.3Uitgangspunten voor de
Wet basisvoorziening kinderopvang11     4.Positionering van
de kinderopvang, consequenties voor de reikwijdte van de WBK12 4.1Huidige
definities12  4.2Voorzieningen met raakvlakken
met kinderopvang13  4.3Positionering
van kinderopvang op lokaal niveau14  4.4Consequenties voor de reikwijdte van de Wet basisvoorziening
kinderopvang16    5.Wie draagt welk deel van de kosten van het gebruik?17 5.1Uitgangspunt:
tripartiete financiering17  5.2Het aandeel van ouders: inkomensafhankelijk en in relatie tot de kostprijs17 5.3Het aandeel van werkgevers18  5.4Het aandeel van de overheid20     6.Langs welke weg wordt het gebruik gefinancierd?22 6.1Uitgangspunt:
vraagfinanciering22  6.2Instrumenten
voor vraagfinanciering23  6.3De overgang van oud naar nieuw24     7.Naar een dekkende
infrastructuur van voldoende kwaliteit25 7.1Uitgangspunt: een dekkende infrastructuur25  7.2Marktwerking26 7.3Basiskwaliteiteisen en inspectie27    Bijlagen1.Kostenraming nieuw stelsel kinderopvang312.Voor- en nadelen van instrumenten
voor vraagfinanciering383.Lijst
met afkortingen404.Lijst met begrippen
en definities415.Figuur 1: weergave
financiering voltijdsopvang kind 0–4 jaar42SamenvattingHet aantal kinderopvangplaatsen in Nederland is de afgelopen jaren fors
gegroeid, van 20 000 plaatsen in 1989 naar meer dan 100 000 tien
jaar later. De komende jaren zal dit aantal nog verder stijgen door de uitbreidingsimpuls
die dit Kabinet heeft ingezet. Voor de langere termijn is het van belang deze
sector een eigen wettelijk kader te bieden: de Wet basisvoorziening kinderopvang.
In voorliggende nota staan de hoofdlijnen van dit stelsel aangegeven. Het
streven is er op gericht om, nadat het advies van de Raad van State is ontvangen,
het wetsvoorstel in de loop van 2001 naar de Tweede Kamer te sturen.De Wet basisvoorziening Kinderopvang (WBK) garandeert bepaalde rechten
op het moment dat van een kinderopvangplaats gebruik wordt gemaakt. Dit betreft:
het recht op voldoende kwaliteit van deze plaats en, mits aan bepaalde achtergrondkenmerken
is voldaan, en het recht op een financiële bijdrage van de overheid om
kinderopvang te bekostigen.Deze Hoofdlijnennota WBK schetst het toekomstige stelsel voor de kinderopvang.
Dat stelsel is gebaseerd op een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor ouders, werkgevers en overheid. Dit komt tot uiting in de wijze
waarop de financiering is vormgegeven. Ouders dragen een van hun inkomen afhankelijk
deel bij aan de kosten van het kinderopvanggebruik. Werkgevers dragen een
zogenaamde «vaste» bijdrage bij, die onafhankelijk is van de inkomsten
van de werknemer/ouder, De (rijks)overheid vult de ouderbijdrage aan. Mocht
een werkgever niet of onvoldoende bijdragen in de kosten van kinderopvang,
dan ondervangt een gedeeltelijke inkomensafhankelijke compensatie van de overheid
het gat dat hierdoor ontstaat. Het Kabinet heeft vertrouwen in de inspanningen
van sociale partners om het aantal concrete afspraken in CAO's en bedrijfsregelingen
over kinderopvang te vergroten, overeenkomstig de aanbeveling van de Stichting
van de Arbeid, najaar 1999. In 2002 wil het Kabinet samen met sociale partners
de stand van zaken aangaande afspraken over kinderopvang onderzoeken. Als
oriëntatiepunt streeft het Kabinet er op termijn naar om in 90% van de
CAO's concrete afspraken over kinderopvang te hebben. De tripartiete financiering
tussen ouders, sociale partners en overheid zou er toe moeten leiden dat werkgevers
een bijdrage van – macro gezien – eenderde van de kosten van het
kinderopvanggebruik gaan bijdragen. Indien er sprake is van kostendeling tussen
de werkgevers van tweeverdieners, zou dit voor de individuele werkgever een
bijdrage van circa 17,5% betekenen.Eenderde bijdrage door werkgevers komt neer op een gemiddeld percentage
van circa 0,14% van de totale loonsom. Gerelateerd aan de huidige bijdrage
(die varieert van 0,05% tot 0,7% van de loonsom) gaan veel van de werkgevers
die in het huidige stelsel meebetalen aan kinderopvang voor hun werknemers
uiteindelijk in het nieuwe stelsel minder bijdragen.Het Kabinet hecht aan een sterke positie van de gebruiker van kinderopvang
c.q. de ouder(s). Zij moeten een zo rechtstreeks mogelijke invloed hebben
op de kinderopvangvoorziening. Daartoe is gekozen voor een systeem van vraagfinanciering, waarbij de ouder de middelen zelf in
handen krijgt. Een inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie is daartoe een
geëigend instrument. Uit efficiency-overwegingen is uitvoering op landelijk
niveau gewenst, bij voorkeur door de Belastingdienst.Een systeem van vraagfinanciering, waarbij de uitvoering op landelijk
niveau ligt, leidt ertoe dat gemeenten een andere rol krijgen bij de totstandkoming
van kinderopvang. Tot nu toe voorzien gemeenten via een subsidierelatie met
(bepaalde) instellingen in het aanbod van kinderopvang. De lokale overheid
zal in het nieuwe stelsel veel meer een regisserende en stimulerende rol hebben.
Enerzijds richten zij zich op stimulering van de economische activiteit:
planning en vestigingsbeleid. Anderzijds houden de gemeenten betrokkenheid
bij kinderopvang vanuit de verantwoordelijkheid voor het lokaal jeugdbeleid.
Waar het gaat om specifieke doelgroepen (uitkeringsgerechtigden, herintreders,
sociaal-medisch geïndiceerden) voorzien gemeenten c.q. uitkeringsinstanties
in de financiering van het ontbrekende werkgeversdeel. De financiële
verhouding tussen rijk en gemeenten zal worden toegesneden op deze taken.De Wet basisvoorziening kinderopvang legt op landelijk niveau basiseisen
van kwaliteit vast, waaraan iedere voorziening
voor kinderopvang dient te voldoen. Daarbovenop is er de ruimte voor de sector
zelf om via zelfregulering een eigen kwaliteitsstelsel neer te zetten. Het
toezicht op de wettelijke kwaliteitseisen krijgt op lokaal niveau vorm. De
Gemeentelijke Gezondheidsdiensten gaan het toezicht uitvoeren en handhaven.
Teneinde landelijk de kwaliteit van het toezicht te kunnen bewaken en een
overkoepelend overzicht te behouden, komt er een vorm van landelijk «toezicht
op toezicht».1. IntroductieHet Regeerakkoord 1998 kondigt de Wet basisvoorziening kinderopvang aan:
«Met deze wet wordt een belangrijke voorwaarde geschapen voor het uiteindelijk
tot stand komen van een dekkend aanbod aan opvang van kinderen tot en met
12 jaar.»Het Kabinet wil het combineren van arbeid- en zorgtaken beter mogelijk
maken. Kinderopvang is hiertoe een belangrijke voorwaarde en daarmee een instrument
voor het arbeidsmarkt- en arbeidsvoorwaardenbeleid. Kinderopvang heeft daarnaast
een tweede belangrijke doelstelling, namelijk het bieden van een verantwoorde
pedagogische omgeving voor de kinderen die gebruik maken van de kindercentra.
Kinderopvang is daarmee onderdeel van het jeugdbeleid.Deze twee doelstellingen van het kinderopvangbeleid vormen de leidraad
voor de Wet basisvoorziening kinderopvang (WBK). Voor de pedagogische invalshoek
betekent dit onder meer dat het kind centraal staat, dat er basiskwaliteiteisen
in de wet worden gesteld waaraan àlle kinderopvanginstellingen moeten
voldoen, dat de betrokkenheid van ouders wordt geregeld en dat er adequaat
toezicht op de kwaliteit is. Kinderopvang als onderdeel van het lokale jeugdbeleid
houdt in dat de gemeenten een regisserende taak hebben waar het gaat om het
samenspel tussen kinderopvangvoorzieningen en andere welzijn-, jeugd-, onderwijs-
en sportvoorzieningen. Kinderopvang als instrument van jeugdbeleid betekent
daarnaast meer mogelijkheden om ontwikkelingsachterstanden van jonge kinderen
te voorkómen. Dit geeft vooral voor de kinderen van etnische minderheidsgroepen
meer kansen op een goede start in de Nederlandse samenleving.Kinderopvang als instrument voor het arbeidsmarktbeleid betekent meer
mogelijkheden tot arbeidsparticipatie voor groepen ouders die als «taakcombineerders»
zijn te kenschetsen. Kinderopvang is een onmisbare voorwaarde voor vergroting
van de arbeidsparticipatie, en kan tot terugverdieneffecten leiden1. Immers, tegenover de extra investeringen in kinderopvang
staan ook baten. Met de stijgende arbeidsparticipatie van vrouwen daalt het
beroep op inkomensafhankelijke regelingen en kostwinnersvoorzieningen, en
nemen de belasting- en premieopbrengsten toe.2Voor sociale partners is kinderopvang onderdeel van het arbeidsvoor- waarden-,
arbeidsmarkt- en personeelsbeleid. Deze nota geeft de hoofdlijnen weer van de Wet basisvoorziening kinderopvang
die zich richt op het kinderopvangstelsel dat na 2002 nodig is. Doelstelling
is een toekomstbestendig kader te bieden, waarbinnen de kinderopvang zich
verder kan ontwikkelen. De WBK regelt de structuur van de kinderopvang; de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen de verschillende overheden, sociale
partners en ouders; de financieringsstructuur, inclusief de ouderbijdragen;
de positie van de specifieke doelgroepen en ten slotte de kwaliteit van kinderopvang
en het toezicht daarop. Uitgangspunten voor het nieuwe stelsel zijn dat ouders
meer keuzevrijheid hebben, er meer marktwerking komt en er minder toetredingsproblemen
voor nieuwe aanbieders zijn. Dit wordt bereikt via vraagfinanciering en via
een gericht vestigingsbeleid van gemeenten.De planning is er op gericht dat het wetsvoorstel in de loop van 2001
aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.De nota is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 worden het huidige stelsel
en de ontwikkelingen en knelpunten binnen dat model beschreven. Hoofdstuk
3 gaat in op de doelstellingen en uitgangspunten van de WBK, alsmede de rollen
en verantwoordelijkheden van de diverse partijen die betrokken zijn bij kinderopvang.
Daarna volgt in hoofdstuk 4 de positionering van kinderopvang ten opzichte
van andere opvangvormen, zoals peuterspeelzaalwerk, tussenschoolse opvang
en tieneropvang. Tevens wordt de regierol van gemeenten voor het totstandkomen
van het integraal lokaal jeugdbeleid belicht, met kinderopvang als belangrijke
schakel hierin. Dit hoofdstuk eindigt met consequenties van deze keuzes voor
de reikwijdte van de WBK.In de daarop volgende hoofdstukken komen drie kernvragen voor een nieuw
stelsel aan de orde:1. Wie draagt welk deel van de kosten?2. Langs weg wordt het gebruik gefinancierd?3. Hoe komt een dekkende infrastructuur van voldoende kwaliteit tot stand?Hoofdstuk 5 beantwoordt de eerste vraag over verdeling van de kosten van
het kinderopvanggebruik. Uitgangspunt hierbij is een tripartiete financiering
door ouders, werkgevers en overheid. In hoofdstuk 6 komt de tweede vraag aan
de orde; in dit hoofdstuk worden instrumenten voor vraagfinanciering behandeld.
Hoofdstuk 7 ten slotte geeft antwoord op de vraag hoe te komen tot een dekkende
infrastructuur. Ingegaan wordt op de wisselwerking tussen marktwerking en
gemeentelijk beleid. Dit hoofdstuk eindigt met de wijze waarop in de WBK basiskwaliteiteisen
worden gesteld en hoe het toezicht daarop wordt geregeld.Bij deze nota horen een aantal bijlagen, waaronder een financiële
bijlage. Deze geeft een indicatieve raming van de kosten in 2003 onder het
huidige en van het nieuwe stelsel en van de verdeling van deze kosten over
de verschillende partijen op basis van alternatieve scenario's. In een later
stadium zal deze indicatieve raming worden uitgewerkt tot een ramingsmodel
dat inzicht kan geven in het meerjarig financieel beslag van de WBK.2. Huidige situatieDagelijks maken 180 000 kinderen gebruik van een of andere vorm van
opvang in de bijna 3000 kindercentra. Dit maakt het voor ouders eenvoudiger
om arbeid en zorgtaken te combineren. De groei en de ontwikkeling van de kinderopvang
zijn in Nederland in vergelijking met de ons omringende landen laat op gang
gekomen. De afgelopen tien jaar heeft er met grote inspanning van kinderopvanginstellingen,
sociale partners en overheid een spectaculaire capaciteitsuitbreiding
van de kinderopvang plaatsgevonden: van 20 000 plaatsen in 1989 tot 103 500
eind 19981. In tien jaar tijd een vervijfvoudiging.2.1 Het huidige kinderopvangstelselVanaf 1990 heeft de rijksoverheid, mede om het voor meer vrouwen
makkelijker te maken aan de arbeidsmarkt deel te nemen, uitbreidingsrondes
geïnitieerd. Dit leidde tot een sterke groei van de kinderopvangcapaciteit
(zie verder paragraaf 2.2). Ook in deze Kabinetsperiode is er sprake
van capaciteitsuitbreiding, vooral gericht op opvang voor schoolgaande kinderen.
In dezelfde periode hebben sociale partners kinderopvang een prominente plek
gegeven in de arbeidsvoorwaarden, waardoor kinderopvang tot het vaste arbeidsmarktinstrumentarium
is gaan behoren. Door deze betrokkenheid dragen drie partijen bij aan de financiering
van de kinderopvang: ouders, werkgevers en overheid. Gelet op de financieringswijze
zijn er thans binnen de Nederlandse kinderopvang feitelijk drie soorten opvangplaatsen
te onderscheiden: subsidieplaatsen (ouder en overheid dragen bij in de kosten),
bedrijfsplaatsen (ouder en werkgever dragen bij in de kosten) en particuliere
plaatsen (ouder draagt de kosten). De kinderopvang omvatte eind 1998 34 000
subsidieplaatsen, 45 000 bedrijfsplaatsen en 10 000 particuliere
plaatsen2. (Zie ook tabel 1). Deze verschillende
soorten opvangplaatsen worden veelal binnen één en dezelfde
instelling aangeboden.Uit recent onderzoek3 komt naar voren dat:• Van alle kinderopvanggebruikers 95% arbeidsdeelname als reden voor
gebruik heeft (loondienst en zelfstandigen) en 5% het volgen van een opleiding;• Van degenen die kinderopvang vanwege arbeidsdeelname gebruiken,
90% werknemer is en 10% zelfstandige. Afgezet tegen de totale groep kinderopvanggebruikers
is circa 85% werknemer.De rijksoverheid hanteert een aantal financiële instrumenten (subsidies,
fiscale voordelen), gericht op verschillende actoren (ouders, gemeenten, werkgevers)
om gebruik van kinderopvang te faciliteren. Ouders en werkgevers leveren mettertijd
relatief een steeds groter aandeel in de financiering van kinderopvang. In
1998 droeg de overheid bruto f 425 miljoen bij, ouders f 710 miljoen
en werkgevers f 400 miljoen. Netto gezien, met aftrek van fiscale faciliteiten,
zijn de bedragen als volgt: overheid f 540 miljoen, ouders f 670
miljoen en werkgevers f 330 miljoen. Kinderopvang kan daardoor getypeerd
worden als een sector tussen markt en overheid. Op basis van de Welzijnswet
behoort kinderopvang nu tot de gemeentelijke verantwoordelijkheid. Binnen
de kaders van de Welzijnswet is in 1989 een forse uitbreiding van de kinderopvang
op lokaal niveau gerealiseerd; in deze kabinetsperiode is een tweede stimuleringsregeling
van kracht gegaan. Via een specifieke uitkering hebben gemeenten de regie
over de uitbreiding van de capaciteit van de kinderopvang. Naast de activiteiten
om de capaciteit te vergroten, hebben gemeenten in het huidige systeem de
taak om in kinderopvang voor specifieke doelgroepen te financieren. De gemeenten
stellen de omvang vast van de financiële bijdrage voor de gesubsidieerde
plaatsen. Tenslotte zijn gemeenten thans verantwoordelijk voor het stellen
van nadere regels over kwaliteit en het toezicht daarop. Tabel 1: Opvangplaatsen naar huidige financieringswijze  OuderWerkgeverOverheidGesubsidieerde gemeenteplaatsen(34 000 plaatsen)Inkomensafhankelijke ouderbijdrage–Kostprijs minus ouderbijdrage (gemeente) Bedrijfsplaatsen (45 000 plaatsen)Inkomensafhankelijke
ouderbijdrageKostprijs minus ouderbijdrage (of
bijdrage aan CAO-fonds)30% van de netto-kosten
van de werkgever (via de WVA) Particuliere plaatsen (10 000 plaatsen)Kostprijs–Beperkte inkomensafhankelijke tegemoetkoming (via de BLA)2.2 Ontwikkelingen binnen de kinderopvangUit de SGBO-monitor over 19981 komt naar voren
dat 97% van de gemeenten eind 1998 kinderopvang voor 0–4 jarigen binnen
de eigen grenzen of in regionaal verband heeft gerealiseerd. Daarnaast is
in 72% van de gemeenten buitenschoolse opvang aanwezig. Vooral de capaciteit
van de buitenschoolse opvang is de laatste jaren flink gestegen: van 23 000
in 1997 tot 32 500 plaatsen in 1998. De helft van de groei in 1997 aan
buitenschoolse opvang betreft bedrijfsplaatsen.Een recent uitgevoerde quick scan naar het gemeentelijk kinderopvangbeleid2 bevestigt het beeld dat gemeenten actief bezig zijn nieuwe
capaciteit te realiseren. Hieruit komt naar voren dat verreweg de meeste gemeenten
kinderopvangbeleid uitvoeren: 61% heeft een beleidsnota kinderopvang opgesteld,
bij 65% van de overige gemeenten is een nota in voorbereiding. De belangrijkste
beleidsonderwerpen zijn handhaving van kwaliteit, capaciteitsuitbreiding en
huisvesting. Gemeenten willen voor goede kinderopvang zorgen om ouders de
kans te geven te werken of scholing te volgen. De quick scan laat verder zien
dat ruim driekwart van de gemeenten kinderopvang in nauwe relatie met ander
gemeentelijk beleid vorm geeft; bijna de helft van de gemeenten heeft zogenaamde
uitvoeringsnetwerken tussen het lokale jeugd-, welzijn-, onderwijsbeleid en
kinderopvang geïnitieerd. (Zie ook paragraaf 4.2).Ondanks de groei in kinderopvangplaatsen zijn de wachtlijsten nog aanzienlijk:
uit de SGBO-monitor blijkt dat er «ongeschoond» van dubbeltellingen
in 1997 22 000 kinderen op de wachtlijst stonden en in 1998 27 000.
Met de toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen zal de vraag nog verder
toenemen. Tijdens deze Kabinetsperiode is daarom wederom in een forse capaciteitsuitbreiding
voorzien (van 71 000 plaatsen) teneinde aan de groeiende vraag te kunnen
voldoen. Hiervoor zijn structurele middelen beschikbaar gesteld, die oplopen
van f 50 miljoen in 1999 tot f 250 miljoen in 2002. Tijdens de Algemeen
politieke beschouwingen 1999 is daar via de motie De Graaf3 een bedrag van structureel f 20 miljoen aan toegevoegd. Tegelijkertijd
zijn de fiscale faciliteiten voor ouders en werkgevers verruimd en verbeterd;
er is hiervoor een bedrag beschikbaar dat oploopt tot structureel f 200
miljoen in 2002 (f 150 miljoen conform het Regeerakkoord en f 50
miljoen, eveneens als gevolg van motie De Graaf).Op dit moment is kinderopvang in een groot aantal sectoren bij CAO geregeld,
maar er is geen volledige dekking. Circa 55% van alle CAO's bevat concrete
afspraken over kinderopvang. In 22% van de CAO's wordt gewerkt met een premie
die wordt afgedragen aan een CAO-fonds. De keuze voor fondsvorming blijkt
sterk toe te nemen4. Ook in bedrijfsregelingen
wordt een toenemend aantal kinderopvangafspraken opgenomen.Tijdens het Najaarsoverleg van 1999 heeft de Stichting van de Arbeid een
aanbeveling aan CAO-partijen en ondernemingen gepresenteerd om een regeling
voor kinderopvang te treffen, dan wel na te gaan of en hoe een dergelijke
regeling kan worden uitgebreid1. De Stichting
van de Arbeid acht het van belang dat er voldoende opvangmogelijkheden zijn,
en doelt hierbij zowel op opvang voor 0–4 jarigen, als voor 4–12
jarigen.Kinderopvang is thans in een nieuwe fase gekomen: de sector is uitgegroeid
tot een volwaardige professionele sector, met binnenkort een eigen CAO, en
een omzet van ruim f 1,4 miljard. Naar verwachting loopt de omzet in
2003 bij een capaciteit van 160 000 plaatsen op tot circa f 2,1
miljard (zie bijlage 1, tabel 1).Voortgaande groeiHet groeiproces in de kinderopvang, zoals hierboven geschetst, is nog
niet voltooid en zal zich waarschijnlijk ook na 2002 voortzetten. Eind 2002
zal er naar verwachting een capaciteit van 160 000 plaatsen zijn. Dat
wil zeggen dat er voor circa 20% van de 0–4 jarigen en circa 8% van
de 4–12 jarigen een plaats in de kinderopvang is. Ramingen van de capaciteit
die in de toekomst nodig is, variëren. Op grond van de toenemende arbeidsparticipatie
van vrouwen blijft een voortgaande groei nodig die de maatschappelijke behoeften
en ontwikkelingen volgt. Zoals uit de CPB-ramin- gen2 naar voren komt, zal in het bijzonder voor de buitenschoolse opvang
de vraag nog toenemen. Ook de Meerjarennota Emancipatiebeleid3 vermeldt dat er na 2002 een verdere, forse uitbreiding van de kinder-
opvangcapaciteit nodig zal zijn.Momenteel wordt een trendonderzoek naar de kwantitatieve ontwikkeling
van de vraag naar kinderopvang voorbereid. De resultaten hiervan zijn in de
loop van 2000 te verwachten.2.3 Knelpunten in de huidige situatieDe huidige situatie met betrekking tot kinderopvang kenmerkt zich door
een aantal knelpunten. Nieuw beleid is noodzakelijk. Hieronder worden de belangrijkste
knelpunten belicht:• Wet- en regelgeving– De stimulering van de capaciteitsgroei van rijkswege kwam tot
stand in een periode van decentralisatie via diverse tijdelijke regelingen,
die het beleid een fragmentarisch karakter geven: zoals een regeling voor
alleenstaande ouders die vanuit de bijstand weer op de arbeidsmarkt gaan participeren
en tijdelijke regelingen voor capaciteitsuitbreiding kinderopvang en buitenschoolse
opvang, alsmede een tijdelijke kwaliteitsregeling en een jaarlijks advies
over ouderbijdragen;– Het is niet helder wie verantwoordelijk is voor het realiseren
van het aanbod en de infrastructuur: de overheid, de sector kinderopvang of
de sociale partners;– Er is sprake van een lappendeken aan financieringsregels, zoals
de fiscale regelingen voor ouders en werkgevers, de hierboven genoemde regeling
voor alleenstaande ouders en de regeling voor capaciteitsuitbreiding;– Het huidige wettelijke instrumentarium voldoet juridisch niet
meer: de Welzijnswet 1994 regelt de verantwoordelijkheidsverdeling tussen
het rijk, de provincies en de gemeenten, terwijl er in geval van kinderopvang
feitelijk sprake is van drie partijen: ouders, overheid (rijk en gemeenten)
en sociale partners; twee belangrijke financiers voor kinderopvang (ouders,
werkgevers) ontbreken in de Welzijnswet.• Kostendeling– Het huidige systeem van jaarlijkse adviestabellen over de hoogte
van de ouderbijdragen kent een aantal belangrijke beperkingen. Door
het advieskarakter van de tabel betalen ouders met hetzelfde inkomen in de
praktijk verschillende bijdragen. Daarmee zijn er, afhankelijk van de individuele
situatie van de ouder, aanzienlijke verschillen in de toegankelijkheid en
betaalbaarheid van de opvang;– Er zijn geen uniforme toegangsmogelijkheden tot de kinderopvang.
Het al dan niet gebruik kunnen maken van kinderopvang en de financiële
condities waaronder, hangen sterk samen met individuele omstandigheden: soms
draagt de werkgever wel, soms niet bij; veelal dragen niet beide werkgevers
bij aan de kosten van gebruik voor het kind van tweeverdieners; er wordt geen
rekening gehouden met de verschillende omstandigheden waarin tweeverdieners
zich kunnen bevinden (werkzoekend, werknemer of zelfstandige). Ook bij kinderopvang
waarbij de overheid meefinanciert, spelen toevallige individuele omstandigheden
een rol: afhankelijk van gemeentelijke verordeningen behoren werknemers zonder
werkgeversbijdrage soms wel en soms niet tot het gemeentelijke doelgroepenbeleid;– De bijdrage van de werkgever in de kosten van kinderopvang is
afhankelijk van de hoogte van het inkomen (en daarmee met de hoogte van de
eigen bijdrage) van de werknemer. Kinderopvang is daardoor relatief duur voor
sectoren met veel lager betaalde werknemers.• Vraag, aanbod en marktwerking– Het huidige systeem van aanbodfinanciering en de driedeling die
hierdoor ontstaat (bedrijfs-, subsidie- en particuliere plaatsen) belemmeren
de concurrentie met tot gevolg inefficiënte inzet van financiële
middelen;– Aanbodfinanciering belemmert de keuzevrijheid van ouders;– Er is sprake van een ontoereikend aanbod voor de groeiende vraag;– Door schaarste aan accommodatie en lange procedures om bouw- en
exploitatievergunningen te verkrijgen, komen nieuwe kinder- opvangvoorzieningen
soms moeizaam tot stand.• Kwaliteit en toezicht Bij het toezicht op de kwaliteit op grond van de Welzijnswet 1994 verschillen
intentie, criteria, bereik en regels per gemeente. Gemeentelijke verordeningen
vertonen onderling tegenstrijdigheden en zijn soms onnodig gedetailleerd.
Dit geldt ook voor de toerekening van de kosten van het toezicht. Er is sprake
van een verschillende positie van het toezicht ten opzichte van het gemeentebestuur.
Er zijn verschillen in de effecten van de bevindingen van het toezicht op
de kwaliteit van de voorzieningen. Ten slotte is er binnen sommige gemeenten
geen sprake van een heldere scheiding van beleid en regelgeving enerzijds
en toezicht en handhaving anderzijds.Met de Wet basisvoorziening kinderopvang wordt beoogd een oplossing te
bieden voor de geconstateerde knelpunten.3. Naar een eigen wettelijk kader3.1 DoelstellingenDe tijd is nu rijp voor een zelfstandig financieel, bestuurlijk en wettelijk
kader voor de kinderopvang. Deze nieuwe wet richt zich op het kinderopvangstelsel
dat na 2002 nodig is. De WBK moet een toekomstbestendig kader geven, waarbinnen
de kinderopvang zich verder kan ontwikkelen. Doelstellingen van de WBK zijn
het vergemakkelijken van de combinatie arbeid en zorg en – als onderdeel
van lokaal jeugdbeleid – het bieden van een verantwoorde pedagogische
omgeving voor de kinderen die de kindercentra bezoeken.De WBK regelt op hoofdlijnen de structuur van de kinderopvang; de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de verschillende overheden,
sociale partners en ouders; de financieringsstructuur, inclusief de ouderbijdragen;
de positie van specifieke doelgroepen en ten slotte de kwaliteit van kinderopvang
en het toezicht daarop.3.2 Rollen en verantwoordelijkheden binnen het toekomstig
stelselKinderopvang is niet meer weg te denken uit de huidige en toekomstige
maatschappij. Deze voorziening is van essentieel belang voor alle betrokken
partijen: kinderen, hun ouders, sociale partners en de overheid. Hun rollen
en verantwoordelijkheden staan hieronder in hoofdlijnen beschreven.De kinderen die de kinderopvang bezoeken kunnen
in het kader van jeugdparticipatiebeleid hun wensen en ideeën kenbaar
maken en zo invloed uitoefenen op de gang van zaken.De ouders – van de kinderen die de kinderopvangcentra
bezoeken – kunnen mede dankzij kinderopvang arbeid en zorgtaken combineren
of scholing volgen. De ouders zijn als eersten verantwoordelijk voor de opvoeding
en eventuele opvang van hun kinderen. Ouders ervaren kinderopvang vaak als
verrijking en ondersteuning van de opvoeding van hun kinderen.Ouders betalen voor opvang een inkomensafhankelijke ouderbijdrage. Via
ouderparticipatie kunnen de ouders invloed uitoefenen op de kwaliteit en gang
van zaken binnen het kinderopvangcentrum.Voor de sociale partners is kinderopvang van
belang voor het arbeids- voorwaarden-, arbeidsmarkt- en personeelsbeleid.
Immers voor steeds meer ouders is de aanwezigheid van kinderopvang een voorwaarde
om tot de arbeidsmarkt toe te treden en om te blijven werken. Voor werkgevers
betekent dit een ruimer arbeidsaanbod en minder vervangingskosten1. Ook draagt kinderopvang bij aan daling van het ziekteverzuim,
wordt met goede kinderopvang het imago van het bedrijf bevorderd, en levert
goede kinderopvang concurrentievoordelen op.Het ligt derhalve in de rede dat werkgevers bijdragen in de kosten van
kinderopvang voor hun werknemers.De sector kinderopvang draagt zorg voor (de
omvang en aard van) het aanbod, waaronder een goed pedagogisch klimaat, de
kwaliteit en vernieuwing van het aanbod, een en ander in aansluiting op de
behoeften van kinderen en ouders. Tezamen met de gebruikers en financiers
vormen zij de «kinderopvangmarkt».De overheid heeft vanuit verschillende invalshoeken
belang bij voldoende en kwalitatief hoogwaardige kinderopvang:• Vanuit de invalshoek van de arbeidsmarkt
heeft de overheid een maatschappelijk en economisch belang bij een optimale
arbeidsparticipatie. Immers, kinderopvang verhoogt de kansen op participatie
op de arbeidsmarkt voor de ouders;• Vanuit de invalshoek van jeugdbeleid
dient de overheid op grond van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten
van het Kind zorg te dragen voor een goed opvoedingsklimaat naast gezin en
school. Kinderen zijn immers een kwetsbare doelgroep. Daarom is het noodzakelijk
dat kinderopvang pedagogisch verantwoord is, dat er basiskwaliteiteisen worden
gesteld en bewaakt, en dat de samenhang met andere voorzieningen voor jeugd
goed wordt geregeld;• Vanuit het emancipatiebeleid heeft
de overheid belang bij kinderopvang als instrument voor economische zelfstandigheid
voor vrouwen, voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen, en
voor een goede combinatie van arbeid en zorg.De rijksoverheid en de gemeenten dragen met betrekking tot kinderopvang
verschillende verantwoordelijkheden:• Het rijk is verantwoordelijk voor adequate
wetgeving, waarin de bestuurlijke verantwoordelijkheidsverdeling, een garantie
voor de financiële toegankelijkheid, basiskwaliteiteisen voor kinderopvang
en het toezicht daarop zijn geregeld.• Rollen en verantwoordelijkheden van gemeenten:– Gemeenten hebben een regisserende
taak waar het gaat om het samenspel tussen kinderopvangvoorzieningen en welzijns-,
jeugd-, onderwijs- en sportvoorzieningen; dit geldt in versterkte mate voor
de buitenschoolse opvang (zie paragraaf 4.3);– Gemeenten – en uitkeringsinstanties – zijn er verantwoordelijk
voor dat specifieke doelgroepen gebruik kunnen
maken van kinderopvang (zie verder paragraaf 5.4). gemeenten kunnen hiertoe
kinderopvangplaatsen inkopen; zij zullen er op moeten toezien dat hierbij
geen ongelijke concurrentieposities tussen aanbieders ontstaat;– Gemeenten hebben de taak randvoorwaarden
te scheppen voor goede marktwerking, waar het gaat om het tot stand brengen
van een adequate infrastructuur; dit betreft stimuleringsbeleid, vestigingsbeleid
en informatievoorziening (monitoring van vraag en aanbod) (zie verder paragraaf 7.2);– Gemeenten hebben inzake kwaliteit
een toezichthoudende taak (zie paragraaf 7.3).3.3 Uitgangspunten voor de Wet basisvoorziening kinderopvangDe antwoorden van de volgende drie kernvragen bepalen in belangrijke mate
de contouren van de WBK en zijn derhalve cruciaal voor de inrichting van een
nieuw kinderopvangstelsel: Kernvraag 1Wie draagt welk deel van de kosten van het gebruik van kinderopvang?Kernvraag 2Langs welke weg(en) wordt het gebruik gefinancierd? Via vraagen/of aanbodfinanciering,
via een centrale of decentrale geldstroom?Kernvraag 3Hoe komt een dekkende infrastructuur van voldoende kwaliteit tot stand?
Via de overheid, via de markt of via een combinatie van beide?Het Kabinet heeft over de volgende aspecten eerder al uitgangspunten1 geformuleerd:• Recht voor ouders op een financiële tegemoetkoming
bij kinderop- vanggebruik– De voorstellen in deze nota beogen ouders, vanuit het perspectief
van de combinatie arbeid en zorg of de toeleiding daartoe, een recht te geven
op een inkomensafhankelijke financiële tegemoetkoming van de overheid
in de kosten van het feitelijk gebruik van kinderopvang van voldoende kwaliteitsniveau.
Hierbij wordt tevens uitgegaan van een bijdrage van de werkgever in de kosten;– Het aanbod komt in de markt tot stand. Dit heeft als consequentie
dat ouders wel recht hebben op een tegemoetkoming in de kosten van het feitelijke
gebruik, maar geen rechtens afdwingbare aanspraak hebben op een plaats in
een voorziening. • Het begrip «basisvoorziening» Het wettelijk kader voor kinderopvang heeft als naam Wet basisvoorziening
kinderopvang. Het begrip «basisvoorziening» dient te worden begrepen
als een voor iedereen toegankelijke voorziening, die door ouders, werkgevers
en de overheid gefinancierd wordt en waarbij de bijdrage van de overheid er
op gericht is de toegankelijkheid te waarborgen, zowel in verband met de hoogte
van het inkomen als voor specifieke doelgroepen.• Kostendeling: tripartiet– Kinderopvang is van gemeenschappelijk belang voor ouders, sociale
partners en overheid. Dit komt in de financiering tot uiting in een evenwichtige
kostendriedeling;– Ouders dragen een van hun inkomen afhankelijk deel bij aan de
kosten van het kinderopvanggebruik. Uitgegaan wordt van een werkgeversbijdrage
die onafhankelijk is van het inkomen van de ouder/werknemer. De overheid verstrekt
een tegemoetkoming die afhankelijk is van het inkomen van de ouder(s).• Vraag, aanbod en marktwerking– Teneinde meer keuzemogelijkheden voor de ouders, kinderopvang
«op maat», een betere prijs/kwaliteitverhouding en concurrentie
tussen aanbieders te bewerkstelligen, wordt overgegaan op een systeem van
vraagfinanciering. De beschikbare middelen volgen hierbij de groeiende vraag;– De kinderopvangsector is in ontwikkeling van een gesubsidieerde
sector naar een marktsector. In toenemende mate zijn kinderop- vangorganisaties
voor hun inkomsten gericht op private financiers. Dit vraagt een marktgerichte
manier van werken. Het vraagt om een product en een systeem dat aansluit bij
de wensen van de consument en prikkelt tot een efficiënte inzet van de
middelen. Ook treden steeds meer nieuwe aanbieders van kinderopvang naar voren.
Koopkrachtige vraag naar kinderopvang is een belangrijke drijfveer voor nieuwe
investeringen door kinderopvanginstellingen. Daarnaast is het van belang dat
toetredingsdrempels tot de kinderopvangmarkt worden voorkomen. Hierbij is
een belangrijke rol weggelegd voor gemeenten.• Kwaliteit en toezicht Kinderopvang dient veilig, van voldoende kwaliteit en pedagogisch verantwoord
te zijn. De kwaliteit van kinderopvang dient te worden bewaakt en het toezicht
geregeld.• Inbedding in lokaal jeugdbeleid Voor een gevarieerd aanbod voor kinderen van verschillende leeftijden
en met verschillende achtergronden en interesses is het van belang dat kinderopvang
onderdeel uitmaakt van het integrale jeugdbeleid en als zodanig van het lokale
netwerk van jeugd-, onderwijs-, sport- en welzijnvoorzieningen, onder andere
in relatie tot ontwikkelingen als de brede school. Gemeenten spelen hierbij
een belangrijke initiërende en regisserende rol.Op basis van bovengenoemde uitgangspunten worden in de volgende hoofdstukken
de antwoorden op de drie kernvragen nader uitgewerkt. Daaraan voorafgaand
is eerst de vraag aan de orde welke vormen van kinderopvang onder de reikwijdte
van de nieuwe wet zullen vallen.4. Positionering van de kinderopvang, consequenties voor
de reikwijdte van de WBK4.1 Huidige definitiesDe verzamelnaam kinderopvang is in het dagelijks spraakgebruik van toepassing
op een groot aantal uiteenlopende vormen en voorzieningen: oppas
thuis (betaald of onbetaald), peuterspeelzalen, kinderdagverblijven, centra
voor buitenschoolse opvang, gastouderopvang, tussenschoolse opvang, tieneropvang.
Onder kinderopvang wordt nu in de Regeling uitbreiding kinderopvang en buitenschoolse
opvang verstaan: «het in georganiseerd verband tegen vergoeding verzorgen
en opvoeden van kinderen van nul jaar tot de leeftijd waarop het primair onderwijs
eindigt, door anderen dan de eigen ouders, pleeg- of stiefouders op uren dat
ouders of verzorgers hiervoor niet beschikbaar zijn». Een opvangplaats
wordt gedefinieerd als «aanbod van kinderopvang in een kindercentrum
of aanbod van gastouderopvang waarvoor op basis van het Tijdelijk besluit
kwaliteitsregels kinderopvang aan de houder een verklaring of vergunning is
verstrekt». (Zie voor definities van de verschillende opvangvormen verder
bijlage 4). Vergelijkbare definities staat het Kabinet voor de WBK voor ogen.Er is een aantal «grensgebieden» met raakvlakken met de kinderopvang,
te weten peuterspeelzalen, tussenschoolse opvang en tieneropvang. Conform
het verzoek van de Tweede Kamer tijdens het Algemeen Overleg d.d. 25 november
1999 over de Beleidsnota kinderopvang volgt hieronder een verkenning van deze
grensgebieden, de positionering van deze vormen van kinderopvang binnen het
lokale jeugdbeleid, en de consequenties voor de reikwijdte van de WBK.4.2 Voorzieningen met raakvlakken met kinderopvangPeuterspeelzalenDe peuterspeelzaal wordt op dit moment door circa 50% van de 2–4
jarigen zo'n twee dagdelen per week bezocht1.
Kinderopvang voor 0–4 jarigen en peuterspeelzalen hebben gemeen dat
jonge kinderen in groepsverband worden opgevangen in een stimulerende omgeving.
Er zijn echter vooral verschillen:• Een van de doelstellingen van kinderopvang is ouders in staat te
stellen arbeid en zorg te combineren. Peuterspeelzalen zijn primair gericht
op het bieden van een veilige speel- en ontmoetingsplaats voor jonge kinderen
en hun ouders. In achterstandswijken wordt het peuterspeelzaalwerk veelal
ingezet op gerichte ontwikkelingsstimulering (Zie ook de beleidsbrief over
voor- en vroegschoolse educatie (VVE), die recent naar de Tweede Kamer is
verzonden);• Als gevolg van de arbeid-en-zorgdoelstelling dragen werkgevers
wel bij aan de financiering van kinderopvang en niet aan de financiering van
peuterspeelzalen;• De leeftijdscategorie van de doelgroep verschilt: opvang in peuterspeelzalen
is beperkt tot de 2 (2,5)–4 jarigen terwijl kinderopvang op 0–12
jarigen betrekking heeft;• De bestuurlijke context is een andere: peuterspeelzaalwerk is al
lange tijd gedecentraliseerd naar de gemeenten; bij kinderopvang hebben naast
de gemeenten andere partijen een bepalende rol.Op korte termijn is het te verwachten dat meer kinderen de peuterspeelzaal
gaan bezoeken, met name gezien de voorgenomen intensivering van de voor- en
vroegschoolse educatie. Voor de lange termijn kan het toenemend kinderopvanggebruik
om redenen van arbeidsparticipatie mogelijk gaan leiden tot een afnemend gebruik
van de peuterspeelzaal. Dat kan gevolgen hebben voor het aanbod van kinderopvang
voor 0–4 jarigen. Het kan dan bijvoorbeeld nodig zijn om in een aantal
kinderopvangcentra ook aandacht te geven aan voorschoolse educatie en achterstandsbestrijding.
Dit is een kwestie van lokale afweging met betrekking tot het gemeentelijk
VVE-beleid. Het is aannemelijk dat als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen
peuterspeelzalen en kinderopvang voor 0–4 jarigen uiteindelijk meer naar elkaar toe groeien, zowel wat de accommodatie als de pedagogische
aanpak betreft.Tussenschoolse opvangDe periode tussen de middag op school – overblijven of tussenschoolse
opvang – vormt op dit moment een zwakke schakel in de opvang van schoolgaande
kinderen.Volgens de Wet op het primair onderwijs (WPO 1983; artikel 45) is het
bevoegd gezag van de school verplicht gelegenheid en ruimte (verwarmd en verlicht)
te bieden voor het overblijven. Ook moet een WA-verzekering door het bevoegd
gezag afgesloten worden. De extra kosten kunnen worden doorberekend aan de
ouders. Voor het toezicht tijdens het overblijven kan het onderwijzend personeel
worden ingeschakeld, maar alleen op vrijwillige basis. Als geen andere vrijwilligers
(bijvoorbeeld ouders) beschikbaar zijn, zal een betaalde kracht moeten worden
aangetrokken. De gemeente kan hiervoor subsidie geven. Wanneer ouders binnen
de school iets organiseren kan dat nooit buiten verantwoordelijkheid van het
schoolbestuur om plaatsvinden.Naar aanleiding van een rapport over overblijven van het FNV Vrouwensecretariaat,
de Vrouwen Alliantie en het Netwerk Schoolkinderopvang1 is begin 2000 een quick-scanonderzoek2
onder ruim 400 basisscholen uitgevoerd naar de situatie rond het overblijven.
Hieruit blijkt dat op 78% van de scholen kinderen overblijven en dat 16% van
de scholen een continurooster heeft. Van alle kinderen die naar de basisschool
gaan, gaat 67% tussen de middag naar huis, blijft 16% op een doordeweekse
dag over (dit zijn 230 000 kinderen) en heeft 17% van de kinderen een
continurooster (250 000 kinderen). Het valt te verwachten dat er in de
toekomst meer kinderen gebruik maken van tussenschoolse opvang.De quick scan laat zien dat het overblijven in de meeste gevallen wordt
georganiseerd door ouders of schoolbesturen en wordt begeleid door ouders.
Ongeveer de helft van de scholen waar wordt overgebleven geeft knelpunten
aan: gebrek aan beschikbare ruimte, gebrek aan overblijfbegeleiders en gebrekkige
professionaliteit van de overblijfbegeleiders.Het Kabinet is van mening dat een kwalitatief goede overblijfsituatie
een belangrijke schakel is in de opvang van schoolgaande kinderen en daarmee
voor het combineren van arbeid en zorg. Hiertoe zal de – op een beperkt
aantal scholen, en via experimenten Dagindeling – in gang gezette professionalisering
van het overblijven verder gestalte dienen te krijgen. Relevant zijn in dit
verband de capaciteitsuitbreiding bij de buitenschoolse opvang, en de brede-schoolontwikkelingen.
Onderzocht zal worden welk budget is gemoeid met kwaliteitsverbetering en
verdergaande professionalisering van het overblijven, en welk deel hiervan
door ouders, eventueel werkgevers en overheid kan worden bijgedragen.Tieneropvang«Opvang» voor 12–16 jarigen verkeert momenteel nog in
een experimentele fase. Meer nog dan bij buitenschoolse opvang speelt bij
de opvang van deze leeftijdsgroep de verwevenheid met vrijetijds- en educatieve
motieven een rol.4.3 Positionering van kinderopvang op lokaal niveauHet bieden van een verantwoorde pedagogische omgeving waarin het kind
centraal staat, is een belangrijke doelstelling van kinderopvang. Kinderopvang
is een voorziening waar jonge kinderen begeleid kunnen worden in hun sociale,
lichamelijke en cognitieve ontwikkeling. Kinderopvang vormt in
toenemende mate de derde «levenssfeer» voor het kind, naast gezin
en eventueel school.Deze doelstelling vindt deels zijn weerslag in de kwaliteitseisen die
aan kinderopvanginstellingen worden gesteld. Daarnaast is het van belang dat
de verschillende voorzieningen die zich met jeugdigen bezig houden hun activiteiten
op elkaar afstemmen en samenwerken. Kinderopvang is één van
de partners hierbij. Omdat veel voorzieningen op het lokale niveau zijn vormgegeven,
ligt er een taak voor gemeenten om samenwerking en samenhang te stimuleren
en te regisseren.Recent hebben rijk, provincies en gemeenten in het kader van het Bestuursakkoord-nieuwe-stijl
(BANS) afspraken gemaakt over het versterken van samenhang in jeugdbeleid1. Een van de doelstellingen is een integrale aanpak voor
0–6 jarigen te bereiken; het gaat hierbij zowel om samenhang tussen
de verschillende voorzieningen voor jeugd (intersectorale samenhang), als
om samenhang tussen voorzieningen waar kinderen/jeugdigen achtereenvolgens
mee te maken krijgen (longitudinale samenhang).In de praktijk is samenwerking zichtbaar tussen kinderopvanginstellingen
en andere voorzieningen voor jonge kinderen, zoals peuterspeelzaalwerk, onderwijs,
sport- en vrijetijdsvoorzieningen. Uit het reeds eerder aangehaalde quick-scanonderzoek
naar het gemeentelijk kinderopvangbeleid komt naar voren dat 77% van de gemeenten
aangeeft dat het kinderop- vangbeleid samenhangt met ander gemeentelijk beleid;
46% van de gemeenten initieert in het kader van kinderopvang samenwerkingsverbanden;
in 85% van de gevallen is de gemeente regisseur in dergelijke uitvoeringsnetwerken
en in 54% initiatiefnemer.Voor 0–4 jarigen is een andere (pedagogische) omgeving van belang
dan voor oudere kinderen. Dit betekent dat andere voorzieningen bij deze kinderen
betrokken zijn en andere samenwerkingsverbanden van belang zijn. Met name
de uitbreiding van de buitenschoolse opvang heeft gemeenten er toe gebracht
samenwerkingsverbanden te stimuleren tussen opvang en jeugd-, welzijns- en
vrijetijdsvoorzieningen. Maar ook de brede-schoolontwikkeling biedt voor oudere
kinderen mogelijkheden om in een vloeiende lijn tussen voor-, tussen- en naschoolse
opvang te voorzien. Tenslotte zijn de ontwikkelingen rond de (experimenten)
dagindeling van belang om nieuwe samenwerkingsvormen van opvang en andere
voorzieningen vorm te geven.Gemeenten hebben bij het tot stand komen van samenwerkingsverbanden rondom
jeugdigen een belangrijke (regie)rol. Zij hebben het overzicht over lokale
omstandigheden en zijn als zodanig bij uitstek in staat processen te regisseren,
samenhang te creëren tussen scholen, welzijnsorganisaties, cultuurvoorzieningen,
sportorganisaties en kinderopvangcentra om maatwerk voor de lokale situatie
te leveren. De specifieke behoeften en wensen vanuit etnische minderheidsgroepen
zijn daarbij een belangrijk element. De rijksoverheid zal in dit kader een
onderzoek laten uitvoeren.Een directe subsidierelatie tussen gemeenten en voorziening maakt het
voor gemeenten vaak eenvoudiger om diverse afspraken met de betreffende organisatie
te maken, bijvoorbeeld door voorwaarden te stellen over samenwerking met andere
voorzieningen2. In een systeem waarin vraagfinanciering
centraal staat ontbreekt dit instrument voor de lokale overheid. Het bereiken
van samenwerking en afstemming zal dan voor een groter deel neerkomen op de
inzet van andere instrumenten.Om een pedagogisch verantwoorde omgeving voor het kind te realiseren kan
het noodzakelijk worden geacht om aanvullende activiteiten te realiseren.
Hierbij valt te denken aan vroegen voorschoolse educatie of aan het
bieden van opvang die voldoet aan specifieke wensen en behoeften van (kinderen
van) etnische minderheidsgroepen. Gemeenten zullen over voldoende middelen
en instrumenten moeten kunnen beschikken om deze aanvullende voorzieningen
bij kinderopvanginstellingen te realiseren. In een model van vraagfinanciering
valt hierbij te denken aan de mogelijkheid tot inkoop door de gemeenten van
aanvullende diensten.4.4 Consequenties voor de reikwijdte van de Wet basisvoorziening
kinderopvangAlgemeenConform het Regeerakkoord geeft de Wet basisvoorziening kinderopvang een
wettelijke grondslag voor de formele opvang van kinderen van 0–12 jaar. Deze opvang vindt plaats in kinderopvanginstellingen
die behoren tot het publieke domein en die als zodanig voldoen aan de kwaliteitseisen
en de financieringsgrondslag zoals de WBK die zal stellen. Dit betreft opvang
voor 0–4 jarigen, buitenschoolse opvang voor 4–12 jarigen en gastouderopvang
voor 0–12 jarigen.Informele opvang, zoals oppas thuis, blijft daarmee buiten de werkingssfeer
van de WBK. Wat de buitenschoolse opvang betreft dient te worden opgemerkt
dat allerlei vormen van vrijetijdsactiviteiten binnen clubverband, die buiten
de opvang vallen, maar wel tijdens de uren buitenschoolse opvang worden aangeboden,
niet in de kostprijsberekening van het tripartiete financieringstelsel van
kinderopvang zal worden begrepen. Dit neemt niet weg dat gemeenten deze verbanden
in het kader van de samenwerking en afstemming wel kunnen bevorderen.PeuterspeelzalenGezien de verschillen in met name de financiering, doelstelling en doelgroep(en)
zal het peuterspeelzaalwerk vooralsnog niet onder de reikwijdte van de WBK
vallen. Afhankelijk van de ontwikkelingen kan worden overwogen om –
eventueel bepaalde aspecten, zoals toegankelijkheid, kwaliteit van en toezicht
op peuterspeelzaalwerk – in de toekomst wel in de WBK op te nemen.Het te verwachten toenemend gebruik van kinderopvang en als gevolg daarvan
de mogelijk grotere diversiteit in de gebruikersgroep, kan tot gevolg hebben
dat ook een deel van de kinderopvangcentra voor 0–4 jarigen zich in
de toekomst meer zal moeten richten op de pedagogische en educatieve dimensie
in het kader van achterstandsbestrijding. De kwaliteitseisen in de WBK moeten
hiervoor dus ruimte laten.Tussenschoolse opvangHet Kabinet onderkent het belang van kwalitatief goede opvang tussen de
middag en van een sluitende dagindeling van schoolgaande kinderen (voor-,
tussen- en naschoolse opvang). Vanuit dat perspectief is opname in de WBK
van tussenschoolse opvang in de toekomst een reële mogelijkheid. Daartoe
dient echter eerst duidelijk te zijn wat de financiële en bestuurlijke
consequenties van deze keuze zijn. Nader onderzoek moet hier verder uitsluitsel
over geven.TieneropvangWat tieneropvang betreft wordt voorlopig, in afwachting van de resultaten
van de experimentele periode, opengehouden of opvang voor 12–16 jarigen
in de toekomst in de WBK geregeld wordt, of op grond van de Welzijnswet. 5 Wie draagt welk deel van de kosten van het gebruik?5.1 Uitgangspunt: tripartiete financieringZoals in paragraaf 3.2 is opgemerkt, is kinderopvang van gemeenschappelijk
belang voor ouders, overheid en sociale partners. Het Regeerakkoord streeft
vanuit deze constatering naar een evenwichtige verdeling van de kosten van
het gebruik van kinderopvang over deze drie partijen. Daarbij gelden de volgende
uitgangspunten:• Ouders dragen een deel van de kosten. De hoogte van dit aandeel
in de kosten hangt samen met de hoogte van het inkomen van de ouders;• Werkgevers gaan uiteindelijk – macro gezien – eenderde
bijdragen aan de kosten voor kinderopvang van hun werknemers; indien sprake
is van kostendeling tussen twee werkgevers, betekent dit voor de individuele
werkgever een bijdrage van circa 17,5% van de kosten;• De financiële consequenties van de inkomensafhankelijkheid
van het aandeel van de ouders liggen bij de rijksoverheid.Deze uitgangspunten leiden ertoe dat de kosten voor de overheid op het
niveau van de individuele opvangplaats variabel zijn. Op macroniveau wordt
het stelsel echter zodanig ingericht, dat sprake is van een evenwichtige kostenverdeling
over de drie genoemde partijen: ouders, werkgevers, overheid. In dit hoofdstuk
wordt de beoogde financiële inbreng van deze partijen nader uitgewerkt.
Daarbij wordt ingegaan op de wijze waarop deze financiële inbreng ingericht
kan worden en op de wijze waarop de optelsom van deze deelfinancieringen tot
een sluitende financiering kan leiden. Centraal staat dus de vraag ten laste
van wie de kosten van het gebruik van kinderopvang komen. Een cijfermatige
vertaling daarvan wordt gegeven in bijlage 1 (Kostenraming nieuw stelsel kinderopvang).
Die bijlage geeft een indicatieve raming van de kosten van het nieuwe stelsel
in 2003 en van de verdeling van deze kosten over de verschillende partijen.
De vraag langs welke route de middelen lopen, komt in hoofdstuk 6 aan de orde.
Die vraag blijft hier nog buiten beschouwing.5.2 Het aandeel van de ouders: inkomensafhankelijk en
in relatie tot de kostprijsHet huidige systeem van jaarlijkse adviestabellen over de hoogte van de
ouderbijdragen kent een aantal belangrijke beperkingen. Doordat de tabel een
advieskarakter heeft, betalen ouders met hetzelfde inkomen in de praktijk
verschillende bijdragen. Daarmee zijn er, afhankelijk van de individuele situatie
van de ouder, aanzienlijke verschillen in de betaalbaarheid en toegankelijkheid
van de opvang. Ook is de rechtszekerheid voor gebruikers niet voldoende geregeld.Inkomensafhankelijkheid blijft ook in een nieuw financieel stelsel de
basis voor het aandeel van de ouders in de kosten. Dit principe kan vervolgens
via twee lijnen – die elkaar niet uitsluiten – worden uitgewerkt:1. De kosten van kinderopvang moeten voor ouders van alle inkomensgroepen
op te brengen zijn en mogen geen belemmering zijn om een betaalde baan te
aanvaarden. Op dit moment is dat niet altijd het geval. De hoogte van het
ouderlijke aandeel in de kosten moet bovendien zo gekozen worden, dat ouders
niet meer gebruiken dan zij daadwerkelijk nodig hebben. Tegelijkertijd dient
er voor gezorgd te worden dat de ouderbijdrage niet te snel stijgt met het
hoger worden van het gezinsinkomen. Anders wordt het netto-effect van een
stijging van het bruto inkomen te zeer beperkt. Het gaat hier om het vinden
van de juiste balans tussen het betalen van eigen bijdragen en de toegankelijkheid
van de voorziening. De tariefstructuur zal zo moeten worden ingericht,
dat een bijdrage kan worden geleverd aan het terugdringen van de problematiek
van de armoedeval;2. De prijzen voor kinderopvang vertonen differentiatie. Prijsverschillen
zijn niet altijd het gevolg van een ruimere dienstverlening of betere kwaliteit.
Ouders zouden een belang moeten hebben bij de feitelijke kosten van de opvang
van hun keuze, bijvoorbeeld door de ouderbijdrage te baseren op een percentage
van de kostprijs. Dat leidt tot prijsbewust gedrag en heeft een positieve
invloed op marktwerking in de kinderopvang.Op dit moment vindt er door Research voor Beleid, in opdracht van het
ministerie van VWS, onderzoek plaats naar het functioneren van het huidige
systeem voor ouderbijdragen. Binnen dit onderzoek worden de financiële
gevolgen van mogelijke wijzigingen onderzocht en worden nadere voorstellen
gedaan over de tariefstructuur (onder andere laagste en hoogste tarief, bijdrage
voor tweede kind, relatie tussen bijdrage en kostprijs, mogelijkheden om de
armoedeval terug te dringen). Bij de keuze van de laagste tarieven speelt
ook de hoogte van de ouderbijdrage in de Regeling kinderopvang en buitenschoolse
opvang alleenstaande ouders een rol. Het systeem voor het ouderlijk aandeel
in de kosten krijgt zijn wettelijke basis in de WBK. De noodzaak van een aanvullende
fiscale buitengewone lastenaftrek komt hiermee te vervallen. Met deze wettelijke
regeling wordt ook de rechtszekerheid van ouders beter geregeld.5.3 Het aandeel van werkgeversDe inbreng van werkgevers is een waardevol element in het Nederlandse
kinderopvangsysteem. Drie belanghebbende partijen, ouders, werkgevers en overheid,
bekostigen gezamenlijk de kinderopvang. Dit heeft als keerzijde dat het huidige
kinderopvangsysteem drie variabelen kent: het aandeel van de ouders varieert
met het inkomen, de bijdrage van de werkgever is niet altijd aanwezig en varieert
in hoogte en ook de bijdrage van de overheid varieert, zie bijvoorbeeld het
beperkt aantal subsidieplaatsen. Op microniveau leidt dit tot een grote variatie
in de wijze waarop de financiering van de opvang is opgebouwd. De financiering
is daardoor in de huidige situatie ook niet altijd sluitend.In het huidige systeem betalen ouders over het algemeen een inkomensafhankelijke
eigen bijdrage, ook wanneer de opvang wordt medegefinancierd door de werkgever.
Deze inkomensafhankelijkheid van de bijdrage van ouders is gunstig voor de
ouders met het oog op de toegankelijkheid. Nadeel is dat de kosten voor de
werkgever hoger worden, naarmate het inkomen van de ouders lager is. Het gevolg
is dat in sectoren met veel lagerbetaalde werknemers de kosten voor kinderopvang
hoog zijn in relatie tot de loonkosten.In het toekomstig stelsel kan dat worden voorkomen door uit te gaan van
een zogenaamde «vaste» bijdrage van de werkgever per opvangplaats:
deze bijdrage is onafhankelijk van het inkomen van de werknemer. In het SER-advies
over de nota Arbeid en Zorg1 wordt een dergelijke
vaste werkgeversbijdrage bepleit. Dit werkgeversaandeel zou – macro
gezien– circa eenderde van de kosten kunnen bedragen. Tegelijkertijd
zou de huidige fiscale compensatie via de afdrachtsvermindering kinderopvang
vervallen.Zoals in paragraaf 2.2. is opgemerkt, is kinderopvang op dit moment
in een groot aantal sectoren bij CAO geregeld, maar is er geen volledige dekking.
Circa 55% van alle CAO's bevat concrete afspraken over kinderopvang2. Deze afspraken vertonen een grote variatie: bijvoorbeeld
storting van een deel van de loonsom in een kinderopvangfonds, inkoop van
opvangplaatsen, en vergoeding aan de ouder. Werknemers zonder kinderopvangregeling
maken op dit moment gebruik van subsidieplaatsen of van particuliere
plaatsen. Van alle kinderopvanggebruikers is ongeveer 85% werknemer, terwijl
50% van de plaatsen een bedrijfsplaats is (zie ook paragraaf 2.1).De centrale vraag is op welke wijze de bijdrage van werkgevers aan de
kosten van kinderopvang het beste kan worden geregeld. Naar het oordeel van
het Kabinet zijn daarbij drie opties te onderscheiden:• Het werkgeversaandeel geheel vrijlaten;• Het werkgeversaandeel geheel vrijlaten met een gedeeltelijke inkomensafhankelijke
compensatie bij een ontbrekende werkgeversbijdrage;• Een wettelijk verplicht werkgeversaandeel.Bij de beoordeling van deze opties spelen twee overwegingen een centrale
rol. Enerzijds hecht het Kabinet er aan de sociale partners de ruimte te bieden
om de eigen verantwoordelijkheid voor het arbeids- voorwaardenbeleid vorm
te geven. Aan de andere kant ziet het Kabinet het als zijn verantwoordelijkheid
gelijke toegang van ouders tot kinderopvang te waarborgen door een sluitend
stelsel te creëren.Het Kabinet constateert dat werkgevers en werknemers gedurende inmiddels
meer dan tien jaar afspraken over kinderopvang onderdeel laten zijn van het
arbeidsvoorwaardenpakket. In lijn daarmee is vanaf 1989 een gestaag groeiend
aantal opvangplaatsen te zien dat door werkgevers wordt medegefinancierd.
In discussies over het kinderopvangbeleid is gewezen op een mogelijk conjunctuurgevoelig
karakter van deze afspraken en van de opvang die op deze wijze wordt gefinancierd.
De feiten ondersteunen deze opvatting niet. Werkgevers en werknemers komen
zelfstandig tot duurzame afspraken over kinderopvang. Het Kabinet heeft vertrouwen
in de inspanningen van sociale partners om het aantal concrete afspraken in
CAO's en bedrijfsregelingen over kinderopvang te vergroten, overeenkomstig
de aanbeveling van de Stichting van de Arbeid, najaar 1999. In 2002 wil het
Kabinet samen met sociale partners de stand van zaken aangaande afspraken
over kinderopvang onderzoeken. Als oriëntatiepunt streeft het Kabinet
er op termijn naar om in 90% van de CAO's en bedrijfsregelingen concrete afspraken
over kinderopvang te hebben Ter ondersteuning daarvan gaat het Kabinet in
de vormgeving van de financiële faciliteiten voor kinderopvang uit van
een vaste werkgeversbijdrage van – macro gezien – eenderde van
de kosten van het kinderopvanggebruik, ongeacht het inkomen van de werknemer.
Daarmee worden de kosten voor werkgevers in verschillende sectoren in belangrijke
mate op eenzelfde niveau gebracht. Gerelateerd aan de totale loonsom komt
dit neer op een gemiddeld percentage van 0,141.
Op microniveau varieert de werkgeversbijdrage van 0,05% tot 0,7%2. Veel van de werkgevers die in het huidige stelsel meebetalen aan
kinderopvang gaan uiteindelijk in het nieuwe stelsel minder bijdragen.Om lasten niet eenzijdig bij de werkgever van één van de
ouders terecht te laten komen, onderschrijft het Kabinet het advies van de
SER en de aanbeveling van de Stichting van de Arbeid om te komen tot kostendeling
tussen de werkgevers van beide ouders. Dit betekent dus een bijdrage van circa
17,5% voor de werkgever.Gedeeltelijke inkomensafhankelijke compensatieEen benadering waarbij sociale partners in het CAO-overleg afspraken maken
over de bekostiging van het werkgeversdeel van de kinderopvang, kan in het
nieuwe stelsel leiden tot ongelijke toegang van ouders tot de kinderopvang.
Met name voor werknemers zonder werkgeversbijdrage die nu van een subsidieplaats
gebruik maken, kan dit direct voelbare gevolgen hebben. Om dit te voorkomen
wil het Kabinet ouders een gedeeltelijke, inkomensafhankelijke
compensatie bieden in het geval van een ontbrekend of ontoereikend werkgeversdeel.
Draagt een werkgever niet bij of minder dan 35% van de kostprijs, dan wordt
het tekort – afhankelijk van de hoogte van het inkomen van de ouder –
aangevuld door de overheid. Zie voor een grafische weergave de financiering
voor de fulltime opvang van een kind van 0–4 jaar (figuur 1 in bijlage
5). Een nadeel is dat de marginale druk1 stijgt
tot maximaal 50% (in plaats van 32% conform de huidige VWS-adviestabel), indien
de werkgever minder dan 35% van de kostprijs bijdraagt. Voor zover er problemen
worden voorzien voor die werknemers die nu gebruik maken van een subsidieplaats,
kan besloten worden tot een overgangsmaatregel. Door de compensatie niet in
alle gevallen volledig te laten zijn, blijft een prikkel bestaan voor het
maken van CAO-afspraken over kinderopvang.Bij de totstandkoming van de WBK en eventuele uitvoeringsregelingen wordt
een bedrijfseffectentoets uitgevoerd. Op grond daarvan kan inzicht worden
verkregen in de kosten en baten en in de administratieve lasten voor werkgevers.
Waar relevant wordt een onderscheid gemaakt tussen kleine zelfstandigen, het
midden- en kleinbedrijf en grotere werkgevers.5.4 Het aandeel van de overheidVerreweg het grootste deel van de kinderopvanggebruikers behoort tot de
categorie werknemers. Voor deze groep wordt de financiering van het kinderopvanggebruik
opgebouwd uit: een aandeel van de ouders in de kosten, een werkgeversbijdrage
en een inkomensafhankelijke tegemoetkoming vanuit de overheid. Met de optelsom
van deze drie componenten kunnen ouders de kinderopvangrekening betalen. De
aard van de financiële faciliteit vanuit de overheid is een tegemoetkoming
in de kosten van het feitelijk gebruik van kinderopvang. Het gaat dus niet
om een persoonsgebonden budget, dat wordt toegekend ongeacht het feitelijk
gebruik.Deze opbouw is de hoofdregel voor de toekomstige financiering van de kinderopvang.
Voor andere gebruikersgroepen is een andere opbouw nodig. Zo ontbreekt bij
specifieke groepen (nog) niet werkenden (bijvoorbeeld bij voorbereiding op
betaalde arbeid in het kader van reïntegratie) de werkgever en daarmee
de werkgeversbijdrage. In een aantal situaties komt dan de financiering van
het werkgeversdeel bij de overheid te liggen. Bij de voorstellen over het
aandeel van de overheid in de kosten van kinderopvang wordt daarom een onderscheid
gemaakt tussen het financieren van de inkomensafhankelijke tegemoetkoming
en het financieren van de ontbrekende werkgeversbijdrage bij specifieke doelgroepen.De inkomensafhankelijke tegemoetkomingHet financiële aandeel van de ouders en het financiële aandeel
van de overheid zijn complementair aan elkaar. Tezamen dekken zij circa 2/3
van de kosten van de opvang. De hoogte van het inkomen van de ouders bepaalt
hoe hoog de financiële tegemoetkoming vanuit de overheid is. Naarmate
het inkomen lager is, is de tegemoetkoming vanuit de overheid hoger. (Overwegingen
over het aandeel van de ouders zijn aan de orde geweest in paragraaf 5.2).
Dit staat naast een eventuele tegemoetkoming van overheidswege als de werkgever
geen bijdrage in de kosten geeft.Ook de inkomensafhankelijke aanvulling voor de specifieke groepen –
zie verder – wordt bij de rijksoverheid gelegd. (Zie tabel 2 voor een
schematisch overzicht van de opbouw van de financiering).In verband met de budgettaire beheersbaarheid is het van belang dat de
financiële tegemoetkoming van de overheid per plaats gebonden is aan
een maximum. De overheid verstrekt een inkomensafhankelijke tegemoetkoming
tot een bepaald maximum dat verschilt per plaats (dagopvang, bso) en per gebruik
(deeltijd, voltijd). Bij de vaststelling van de hoogte van het maximum spelen
de kosten die de basiskwaliteiteisen met zich meebrengen een rol.Zelfstandigen vormen een specifieke categorie. Zij zijn eigen werkgever.
Vanuit die invalshoek zou voor deze groep het ontbrekende werkgeversdeel voor
eigen rekening moeten komen. Zelfstandigen vallen onder hetzelfde regime als
werknemers met een ontbrekende werkgeversbijdrage: deze ontbrekende bijdrage
wordt inkomensafhankelijk aangevuld. Op deze manier worden zelfstandigen met
een laag inkomen tegemoet gekomen.Specifieke doelgroepenBij een aantal groepen kinderopvanggebruikers ontbreekt de werkgever en
daarmee ook de werkgeversbijdrage: uitkeringsgerechtigden, herintreders, kinderopvanggebruik
op sociaal-medische gronden. Bij de groepen uitkeringsgerechtigden is er geen
werkgever, maar wel een uitkeringsinstantie. Naast de ouder is de uitkeringsinstantie
(bij Abw de gemeente) een belanghebbende partij. Omdat dit gebruik van kinderopvang
meestal plaats vindt in het kader van afspraken over individuele trajecten,
ligt het voor de hand de verantwoordelijkheid voor financiering van het ontbrekende
«werkgeversdeel» bij het betreffende orgaan (gemeenten of uitkeringsinstanties
c.q. UWV) te leggen. Dit model wordt voor de verschillende categorieën
werkzoekenden (bijstandsgerechtigden, WW/WAO-gerechtigden, herintreders zonder
uitkering) op identieke wijze toegepast, alsmede voor kinderopvanggebruik
op sociaal-medische indicatie. (Zie tabel 2).De SZW-regelingen voor werkzoekenden (Regeling kinderopvang en buitenschoolse
opvang voor alleenstaande ouders en de tijdelijke regeling voor financiering
van kinderopvang voor reïntegrerende WW/WAO'ers die in 2001 van kracht
wordt) worden geïntegreerd in de WBK. Behoud
van het participatie-effect voor werkzoekenden en garanties voor continuïteit
in de financiering zijn daarbij voorwaarden. Ook een voldoende ontwikkeling
van het aanbod is een randvoorwaarde. In dat kader zal in 2002 de ontwikkeling
van het aanbod worden onderzocht.Met de integratie van de Regeling kinderopvang en buitenschoolse opvang
voor alleenstaande ouders in de ouderbijdrage-systematiek van de WBK kan de
armoedeval bij uitstroom uit de bijstand worden beperkt. Op dit moment is
in de SZW-regeling tot 130% van het minimumloon meestal geen eigen bijdrage
verschuldigd. Bij het overschrijden van deze grens is wel een ouderbijdrage
verschuldigd, waardoor negatieve inkomenseffecten ontstaan (armoedeval). Dit
kan worden voorkomen door de ouderbijdrage in het nieuwe systeem voor iedereen
vanaf het minimumloon geleidelijk te laten oplopen. Daarbij moet er voor worden
gewaakt dat door deze eigen bijdrage en het vervallen van andere inkomensafhankelijke
regelingen het inkomen beneden het sociaal minimum zou zakken. Bij een dergelijke
vormgeving wordt de armoedeval bij het vinden van een baan vanuit de bijstand
beperkt en wordt een plotselinge hoge bijdrage door het overschrijden van
een inkomensgrens voorkomen. Tabel 2: Opbouw financiering kinderopvang Categorie gebruikersWerknemersZelfstandigenOverige groepen (o.a. reïntegratie) Financieel aandeel
van   OuderAandeel ouderAandeel
ouderAandeel ouder Werkgeversdeel* Werkgever; * Bij
onbrekende/ontoereikende werkgeversbijdrage: deels ouders/deels rijksoverheidOuder (zelfstandige = werkgever);Bij
laag inkomen: deels ouder/deels rijksoverheidGemeente c.q. UWVInkomensafhankelijke
tegemoetkomingRijksoverheidRijksoverheidRijksoverheidDe rol van de gemeenteDe nieuwe financieringssystematiek voor kinderopvang heeft gevolgen voor
de taken van de gemeenten. Gemeenten spelen in het nieuwe systeem met name
een rol in de financiering van de kinderopvang voor de groepen waarvoor zij
verantwoordelijk zijn (Abw-cliënten, herintreders en kinderopvanggebruik
op sociaal-medische gronden). Daarnaast spelen zij een belangrijke rol bij
het scheppen van de randvoorwaarden voor kinderopvang (zie ook paragraaf 7.2).
Zij moeten ervoor zorgen dat nieuwe aanbieders kunnen toetreden en dat er
vestigingslocaties beschikbaar zijn. Verder spelen zij een controlerende rol
bij het toezicht op de kwaliteit van kinderopvang. Bij de verdere uitwerking
van de WBK wordt bepaald welke gevolgen deze wijziging in taken voor het budgettaire
kader voor de gemeenten heeft. De financiële verhouding tussen rijk en
gemeenten zal worden toegesneden op deze taken.6 Langs welke weg wordt het gebruik gefinancierd?6.1 Uitgangspunt: vraagfinancieringIn het vorige hoofdstuk is de vraag aan de orde geweest welke partij in
welke situatie welk deel van de kosten van het gebruik van kinderopvang draagt.
Een volgende vraag is langs welke weg de financiering loopt. Dat is vooral
een instrumentele vraag. Het huidige kinderopvangstelsel kent een mix van
vraag- en aanbodfinanciering. Tijdens het Algemeen Overleg d.d. 25 november
1999 over de Beleidsnota kinderopvang heeft een meerderheid van de Tweede
Kamer de wens uitgesproken tot een meer vraaggericht systeem te komen. Bij
vraagfinanciering worden goederen of diensten tot stand gebracht door directe
inschakeling van marktactoren. In plaats van de overheid zijn het de consumenten –
in dit geval de ouders – die bepalen bij welke producent de middelen
terechtkomen. Dat geeft een sterkere positie aan de gebruiker. Voorwaarde
is wel dat er verschillende aanbieders zijn. Andere voordelen zijn: concurrentie
tussen aanbieders, een grotere keuzevrijheid voor de gebruikers en een betere
prijs/kwaliteit verhouding. Het Kabinet wil de rol van de ouder bij de kinderopvang
benadrukken door bij de toekomstige financiering uit te gaan van het principe
van vraagfinanciering. Er zijn verschillende vormen van vraagfinanciering
te onderscheiden, zoals het systeem waarbij de middelen rechtstreeks in handen
van de gebruiker komen of waarbij de keuze van de gebruiker bepaalt naar welke
instelling middelen van de overheid gaan. 6.2 Instrumenten voor vraagfinancieringVoor vraagfinanciering in de kinderopvang zijn de volgende vijf instrumenten
denkbaar; drie op centraal niveau en twee op decentraal niveau: 1. Een fiscaal instrument gericht op de ouder(s);2. Een aan de ouder(s) uit te betalen kinderopvangsubsidie;3. Een subsidie gericht op ouder(s) uitgekeerd door de gemeente;4. Een vraaggestuurd inkoopmodel door de gemeente;5. Een kindgebondenbudget op grond van de AKW (kinderbijslag).Hieronder volgt een korte beschrijving van deze instrumenten (zie voor
de voor- en nadelen van de modellen bijlage 2):1. Een fiscaal model (in de wandelgangen ook
«Model C» genaamd) gaat uit van een inkomensafhankelijke fiscale
tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang voor beide ouders in de vorm
van een heffingskorting. Bij werknemers wordt een werkgeversbijdrage verondersteld
die onafhankelijk is van het inkomen van de werknemer. Bij de laagste inkomens
kan dit er toe leiden dat de fiscale tegemoetkoming hoger wordt dan te betalen
belasting. Deze mogelijkheid is niet voorzien in het Wetsvoorstel inkomstenbelasting
2001. Een fiscaal model is om die reden niet haalbaar;2. Een alternatief kan worden gevonden in de vorm van een aan de ouder
uit te betalen inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie.Een dergelijk instrument kan centraal worden uitgevoerd, bijvoorbeeld
door de Belastingdienst;3. Een inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie kan eveneens decentraaldoor de gemeenten worden uitgevoerd.
Dit kan dan de vorm hebben van een inkomensafhankelijke subsidieregeling
gericht op ouders;4. Bij een ander decentraal model kopen gemeenten opvang in bij een door de ouder gekozen opvangorganisatie.
Financiering via de gemeente staat dus niet altijd gelijk aan aanbodfinanciering.
In deze laatste twee benaderingen beschikken gemeenten over middelen via een
specifieke uitkering of via de algemene uitkering (Gemeentefonds);5. Ten slotte is vraagfinanciering via de AKW
mogelijk, maar in het geval van kinderopvang niet haalbaar vanwege het inkomensonafhankelijke
karakter van de AKW.Het Kabinet kiest een vorm van vraagfinanciering die de middelen zoveel
mogelijk bij de ouder terecht laat komen. Vanuit dat perspectief ligt een
inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie voor ouders het meest in de rede.
Uit efficiencyoverwegingen heeft het de voorkeur een dergelijke regeling centraal
te laten uitvoeren, omdat er bij uitvoering vanuit één orgaan
bespaard kan worden op de uitvoeringskosten. Indien dat centrale orgaan de
Belastingdienst is, zijn bovendien de inkomensgegevens van ouders reeds beschikbaar.
De uitbetaling van de inkomensafhankelijke tegemoetkoming brengt kosten met
zich mee. Deze uitvoeringskosten moeten nog nader in kaart worden gebracht.Een belangrijk toetspunt bij invoering van een vraaggericht systeem is
de financiële continuïteit voor instellingen. Bij vraagfinanciering
die rechtstreeks bij de ouders aangrijpt, moeten ouders in beginsel maandelijks
zelf de hele opvangrekening voldoen. De geldstromen vanuit overheid en werkgevers
komen bij de ouders bij elkaar. Het gaat dan – zeker bij fulltime opvang –
om aanzienlijke maandelijkse bedragen. Deze geldstromen moeten op verschillende
niveaus van waarborgen zijn voorzien om de liquiditeit van ouders en instellingen
niet in gevaar te brengen en om incassoproblemen te voorkomen. Consequenties voor oudersZoals hierboven aangegeven zijn de ouders in principe degenen die de rekening
betalen aan de kinderopvanginstelling. De ouders vragen gezamenlijk een overheidsbijdrage
aan die afhankelijk is van het belastbaar gezinsinkomen. Als beide ouders
werknemer zijn, dan dragen in principe de werkgevers van beide ouders bij
aan de kosten van het kinderopvanggebruik. Als de werkgever(s) niet of onvoldoende
bijdraagt(dragen), dan compenseert de overheid op inkomensafhankelijke wijze –
gedeeltelijk – het tekort. Voor de ouders zijn verder de volgende situaties
denkbaar:• Beide ouders zijn werknemers De ouders vragen ieder bij hun eigen werkgever een maandelijkse bijdrage
van 17,5 % van de kosten. De totale werkgeversbijdrage per kindplaats bedraagt
dan 35%.• Een ouder is werknemer, één ouder
volgt een reïntegratietraject De werknemer vraagt een bijdrage van 17,5% bij de werkgever. De werkzoekende
krijgt een bijdrage van 17,5% van de reïntegratieinstelling (UWV of sociale
dienst).• Een ouder is zelfstandige, één
ouder is werknemer De werknemer vraagt een bijdrage van 17,5% bij de werkgever. Bij een
laag gezinsinkomen compenseert de overheid de ontbrekende werkgeversbijdrage
van de zelfstandige.• De alleenstaande ouder is werknemer De werknemer vraagt een bijdrage van 35% bij de werkgever. Indien de
werkgever minder betaalt, compenseert de overheid op inkomensafhankelijke
wijze.• De alleenstaande ouder volgt een reïntegratietraject De reïntegratieinstelling betaalt 35% van de kosten. Bij een minimuminkomen
zal deze overheidsbijdrage 65% van de kosten bedragen. In die situatie resteren
voor de ouder geen kosten.6.3 De overgang van oud naar nieuwHet bestaande kinderopvangstelsel heeft zijn vorm gekregen in een omgeving
waarin financiering vanuit de overheid grotendeels via het aanbod verloopt:
gemeenten maken met kinderopvangorganisaties afspraken over capaciteitsuitbreiding
en subsidiëren een deel van het aanbod ten behoeve van gemeentelijke
doelgroepen. In het huidige stelsel zijn daarnaast ontwikkelingen te zien
in de richting van een vraaggestuurd systeem bij bedrijfsplaatsen en bij particuliere
plaatsen, waar de klant ook financier is. Het nieuwe kinderopvangstelsel heeft
vraagfinanciering en vraagsturing als uitgangspunt. De overgang van het huidige
naar het nieuwe stelsel heeft daarom aanzienlijke consequenties voor alle
betrokken partijen: ouders, kinderopvangorganisaties, gemeenten en sociale
partners. In deze paragraaf wordt een eerste verkenning gegeven van mogelijke
effecten tijdens de overgangssituatie. In de financiële bijlage wordt
inzicht gegeven in de kwantitatieve effecten (bijlage 1).OudersBij de overgangsperiode moet met name aandacht gegeven worden aan de huidige
gebruikers van subsidieplaatsen (circa 30 000 kindplaatsen). Thans wordt
een groot deel van deze subsidieplaatsen bezet door ouders/gebruikers waarvan
er tenminste één werkt1. Deze ouders
betalen over het algemeen een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. De gemeente
subsidieert het restant. Onder het nieuwe stelsel vallen deze ouders/werknemers
onder de faciliteiten voor de categorie werknemers. Verondersteld wordt dat
per werkgever 17,5% wordt bijgedragen, zodat de totale werkgeversbijdrage
35% bedraagt. Daarnaast ontvangen ouders een inkomensafhankelijke tegemoetkoming
van de overheid. Bij het ontbreken van een werkgeversbijdrage
komen zij eventueel in aanmerking voor een inkomensafhankelijke compensatie.
Voor deze categorie gebruikers is de financiering onder het huidige stelsel
wel, maar onder het nieuwe stelsel mogelijk niet sluitend. Invoeringsrisico's
doen zich vooral bij deze groep voor. Het Kabinet zal hiertoe overgangsbeleid
ontwikkelen.Organisaties voor kinderopvangOnder het huidige stelsel ontvangen kinderopvangorganisaties hun inkomsten
van verschillende partijen: gemeenten (subsidies), ouders (ouderbijdragen
op subsidieplaatsen en betalingen voor particuliere plaatsen) en werkgevers
(betalingen voor bedrijfsplaatsen). Financierende partijen zijn dus zowel
individuele consumenten, als collectieve inkopers. Het nieuwe stelsel gaat
uit van vraagfinanciering en stelt de ouder centraal in de financiering. In
de meest vergaande vorm kiest de ouder niet alleen de opvang, maar voldoet
de ouder ook de gehele rekening. De individuele kinderopvanggebruiker is dan
de spil in de financiering. In dat geval is het voor het functioneren van
de sector kinderopvang van essentieel belang dat het systeem voldoende waarborgen
bevat voor de liquiditeitspositie van de opvangorganisaties.De overstap naar vraagfinanciering kan ook van invloed zijn op het investeringsklimaat
in de kinderopvang. Het feit dat een grotere groep ouders op grond van een
wettelijke regeling in aanmerking kan komen voor een financiële tegemoetkoming
geeft kinderopvangorganisaties meer zekerheid over de markt en zal een positieve
invloed hebben. Indien de sector onvoldoende snel met nieuw aanbod kan reageren
op een toename van de koopkrachtige vraag, ontstaat een risico op stijging
van de prijs van de bestaande capaciteit. Een cijfermatig beeld hiervan wordt
gegeven in de financiële bijlage.GemeentenOok gemeenten moeten de tijd krijgen zich op de stelselwijziging in te
stellen: voor gemeenten betekent het nieuwe systeem dat de gesubsidieerde
plaatsen waar thans werknemers gebruik van maken anders worden gefinancierd.
Daarnaast betekent vraagfinanciering voor gemeen- ten een verandering van
de huidige faciliterende rol bij de capaciteitsontwikkeling naar een voorwaardenscheppende
rol teneinde tot een adequate infrastructuur te komen. (Zie ook paragraaf 3.2,
4.3 en 7.2).Sociale partnersHet nieuwe stelsel van inkoop door ouders heeft eveneens behoorlijke consequenties
voor de huidige kinderopvangafspraken in CAO's die meestal uitgaan van inkoop
door werkgevers/fondsen. Dit betekent niet alleen het maken van méér
CAO-afspraken, maar ook de aanpassing van de huidige afspraken en praktijk.Ten slotte: het Kabinet streeft naar een soepele
overgang van het huidige naar het nieuwe stelsel. Hiertoe zal zij overgangsbeleid
ontwikkelen. Onderdeel daarvan is een bedrijfseffectentoets (zie ook paragraaf 5.3).7. Naar een dekkende infrastructuur van voldoende kwaliteit7.1 Uitgangspunt: een dekkende infrastructuurEen dekkende infrastructuur in de kinderopvang vraagt om een aanbod dat
overeenkomt met de vraag van ouders die op grond van arbeids- en gezinssituatie
van kinderopvang gebruik willen maken. In hoofdstuk 6 isreeds
aangegeven dat het Kabinet de kinderopvang via de vraagzijde wil benaderen.
Dat wil zeggen dat voor de totstandkoming van een adequaat aanbod van kinderopvang
de marktwerking het leidende mechanisme is. In vervolg op het MDW-rapport
kinderopvang1 uit mei 1998 is marktwerking als
hoofdlijn bij de totstandkoming van het aanbod van kinderopvang ingezet. In
samenhang met de faciliteiten voor ouders die beschreven zijn in de hoofdstukken
5 en 6, betekent dit dus dat ouders recht hebben op een financiële tegemoetkoming
voor het feitelijk gebruik van kinderopvang, maar geen rechtens afdwingbare
aanspraak op een plaats in een voorziening.7.2 MarktwerkingNoch de rijksoverheid, noch de lokale overheid is verantwoordelijk voor
het aanbod van kinderopvang. Wel is de overheid, zoals in hoofdstuk 5 uiteengezet,
verantwoordelijk voor het creëren van een koopkrachtige vraag. Het zijn
de aanbieders en de vragers op de kinderopvangmarkt die als eersten zorgdragen
voor een gepaste (voldoende en bereikbare opvang) infrastructuur, waarbij
de beschikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel een voorwaarde is.
De sturende vrager vormt dé impuls voor het aanbod. De wisselwerking
tussen vrager en aanbieder is echter niet altijd voldoende om te voorzien
in gewenste capaciteit en kwaliteit van kinderopvang. Dit geldt met name in
de fase van de overgang van aanbodfinanciering naar vraagfinanciering, gezien
de volgende risico's:• Vraag en aanbod zijn vooralsnog geenszins met elkaar in evenwicht;• Er is nog geen sprake van een volledig functionerende concurrerende
markt;• Veel aanbieders van kinderopvang zijn nog niet ingespeeld op het
opereren in een marktsituatie;• De vraag is soms nog niet actueel, bijvoorbeeld waar het gaat om
uitbreidingswijken;• Door schaarste aan accommodatie en lange procedures om bouw- en
exploitatievergunningen te verkrijgen, wordt het toetreden van nieuwe aanbieders
tot de markt soms bemoeilijkt.De nieuwe financieringssystematiek (vraagfinanciering) zal eraan bijdragen
dat een meer evenwichtige situatie tussen aanbod en vraag ontstaat, mede doordat
het verschil in soort plaatsen verdwijnt (gesubsidieerd, bedrijfsplaats, particuliere
plaatsen) en doordat concurrentie tussen kinderopvangaanbieders wordt bevorderd.
De keuzevrijheid van de ouder is een belangrijk element hierin; immers de
vraag zal het aanbod sturen. Daarnaast spelen ook de gemeenten een rol door
de regels die zij stellen over vergunningen en vestiging. Met deze condities
zijn gemeenten in staat een actieve rol te vervullen bij de bemiddeling van
kinderopvang voor groepen waarvoor zij verantwoordelijk zijn en te stimuleren
dat er een goede geografische spreiding van de voorzieningen in hun gemeente
gewaarborgd wordt.Gemeenten scheppen randvoorwaardenHet grote belang van de totstandkoming van een adequate infrastructuur
vraagt om arrangementen om deze risico's te beheersen. In aanvulling op de
verantwoordelijkheden van consumenten en aanbieders om tot een adequaat aanbod
te komen ligt hier een taak voor de gemeentelijke overheid om randvoorwaarden
te scheppen voor het optimaal functioneren van de markt, teneinde de gewenste
infrastructuur te bewerkstelligen. De mogelijkheid om tot afstemming en samenwerking
van kinderopvanginstellingen met andere voorzieningen voor jeugd te komen
zijn hierbij relevant. Gemeenten moeten dan uiteraard over instrumenten beschikken om deze rol te kunnen vervullen. Daartoe bestaan de volgende mogelijkheden
die, al naar gelang de lokale situatie, ter hand kunnen worden genomen:• Stimuleringsbeleid Waar de markt nog geen opvang realiseert en waar dat wel gewenst is,
zal de gemeente maatregelen moeten kunnen treffen om aanbieders te stimuleren
daadwerkelijk aanbod te realiseren. Uiteraard mogen deze maatregelen niet
strijdig zijn met het mededingingsbeleid. Daarnaast speelt ook de regulering
van gemeenten een belangrijke rol (vestigingen, vergunningen). Deze regels
moeten aanbieders niet onnodig belemmeren. Verder kan gedacht worden aan vormen
van openbare aanbesteding voor exploitatie van een kinderopvanginstelling
voor een bepaalde aanloopperiode. Deze maatregelen worden bij de verdere vormgeving
van de WBK nader uitgewerkt.• Vestigingsbeleid De gemeenten kan een vestigingsbeleid voeren door in de planning van
de ruimtelijke ordening rekening te houden met accommodaties voor kinderopvang
en daarvoor vergunningen af te geven. Bij de inrichting van nieuwe wijken
of bij de herstructurering van bestaande wijken is het van belang dat ook
fysiek een samenhang tussen voorzieningen voor kinderopvang en andere voorzieningen
voor de jeugd mogelijk is. Bijvoorbeeld het brede-schoolconcept kan daardoor
makkelijker vorm krijgen. Maar ook door een adequate «houding» kan de gemeente veel
betekenen: meedenken met startende ondernemers in de kinderopvang en eventueel
de vergunningenprocedure zo inrichten dat startende ondernemers ook daadwerkelijk
aan de slag kunnen. En tegelijkertijd ook de jeugd zelf betrekken bij de positionering
van met name buitenschoolse opvangvoorzieningen.• Informatievoorziening De gemeente kan het toetreden van aanbieders tot de markt faciliteren
door informatie te verzamelen en toegankelijk te maken over (ontwikkelingen
in) het aanbod en de vraag naar kinderopvang.7.3 Basiskwaliteiteisenen inspectieUit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van de kinderopvang essentieel is
voor de effecten die kinderopvang heeft op de ontwikkeling van kinderen. Dat
belang neemt nog toe naarmate er meer kinderen gebruik maken van kinderopvang.
Ouders hebben bovendien het recht om zeker te weten dat het goed zit met de
kwaliteit van de opvang van hun kinderen. Ook de financiers willen die garantie.
Kinderopvang als basisvoorziening levert naast het gezin en de school een
waardevolle bijdrage aan de opvoeding en ontwikkeling van kinderen. De voorziening
dient dan wel veilig, pedagogisch verantwoord en van voldoende kwaliteit te
zijn. Gezien de kwetsbaarheid van de doelgroep jonge kinderen en om oneerlijke
concurrentie te voorkomen is het gewenst dat de overheid een aantal basiseisen
aan de kwaliteit blijft stellen. Ook de instellingen zelf hebben aangegeven
daaraan behoefte te hebben.Met de WBK legt het rijk een wettelijke basis in de kwaliteit die voor
àlle instellingen voor kinderopvang geldt. De mogelijkheid die gemeenten
nu nog hebben om daarboven nadere eisen te stellen wordt beëindigd. Die
nadere regels kunnen in de praktijk leiden tot marktverstoring, rechtsongelijkheid
en onduidelijkheid voor de uitvoering van het toezicht, bijvoorbeeld in tegenstrijdige
eisen van veiligheid of hygiëne.De huidige eisen, zoals vastgelegd in het Tijdelijk besluit kwaliteitsregels
kinderopvang, zijn het uitgangspunt voor de nieuwe wet en worden waar nodig verbeterd of aangevuld. Belangrijke onderdelen vormen de volgende
punten:• Uiteraard moet in de eerste plaats de pedagogische kwaliteit goed
zijn. In de wet wordt een artikel opgenomen dat de opvang dient te worden
geboden op een wijze die in het belang is van een goede en gezonde ontwikkeling
van het kind. Daarmee heeft het toezicht een wettelijke «kapstok»
om waar nodig de instelling hier op aan te spreken;• Kinderopvanginstellingen zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk
voor het bieden van opvang van goede pedagogische kwaliteit. Uit de huidige
praktijk en uit onderzoek is steeds meer bekend over de condities die zorgen
voor een zodanige pedagogische kwaliteit dat de opvang positief bijdraagt
aan het welzijn en de ontwikkeling van kinderen. Deze inzichten worden benut
om het begrip pedagogische kwaliteit nader in te vullen. Ter ondersteuning
van de praktijk is verdere stimulering van pedagogische kwaliteit belangrijk
en zal landelijke bundeling van expertise worden nagestreefd;• Betrokkenheid van de ouders verhoogt de kwaliteit van de kinderopvang.
Medezeggenschap voor de ouders zal moeten gelden ongeacht de financieringsbron
van de instelling. Daarbij dient meegewogen te worden dat de instellingen
in een marktsituatie opereren;• Belangrijke indicatoren voor de kwaliteit zijn de grootte van de
groepen, de verhouding van het aantal leidsters tot het aantal kinderen, de
opleiding van de leidsters en voldoende speelruimte. Indicaties dat de huidige
normen in de praktijk te krap uitwerken worden onderzocht, zodat de normen
eventueel kunnen worden aangescherpt.De Wet basisvoorziening kinderopvang biedt dus een gelijke basis waaraan iedere voorziening voor kinderopvang dient te voldoen
ongeacht de financieringswijze, in het belang van het kind en ter voorkoming
van beunhazerij. Ouders kunnen er dan van op aan dat een instelling voor kinderopvang
van voldoende kwaliteit is. Bovendien wordt blijvend voorkomen dat ouders
met een smalle beurs aangewezen zouden zijn op voorzieningen die beneden de maat presteren. Boven de wettelijke kwaliteitseisen uit
zal het eigen kwaliteitsstelsel van de sector functioneren, dat in zijn eisen
verder gaat en waar instellingen zich positief in de markt mee kunnen profileren;
maar waar niet alle instellingen aan zullen kunnen of willen voldoen.Inspectie op niveauBij het stellen van kwaliteiteisen hoort goed toezicht. Nu vindt de uitvoering
daarvan al in 91% van de gevallen plaats door de GGD onder verantwoordelijkheid
van de gemeente. De huidige regelgeving laat echter veel open, waardoor er
in de praktijk een variatie is ontstaan die kan leiden tot rechtsongelijkheid
en onvoldoende handhaving. Dit kan tot uiting komen in een onvoldoende relatie
tussen het toezicht («fysieke inspectie») en de handhaving (inclusief
het opleggen van sancties); slechts enkele GGD'en hebben eigen handhavingsbevoegdheden
gekregen. Daar waar de GGD zelf sanctionerend kan optreden, blijkt dit in
de praktijk goed te werken. Die situatie kan voor het hele land worden doorgetrokken;
daarbij blijft de gemeente dus eindverantwoordelijk voor het toezicht en kan
de gemeente de vergunningen verlenen, maar wordt de uitvoering van het toezicht
inclusief de handhaving in handen gelegd van de GGD'en. In de wet worden garanties
neergelegd opdat de uitvoerder van het toezicht voldoende onafhankelijk is
en zelfstandig kan sanctioneren.De inspectie bezoekt de kindercentra regelmatig en rapporteert daarover
in het openbaar, opdat zowel de reeds betrokken ouders als ook potentiële
ouders de kwaliteit van de feitelijk gerealiseerde opvang van een kindercentrum
kunnen beoordelen. De kwaliteit van de inspectie wordt verbeterd en de inspectie wordt geüniformeerd
en transparant gemaakt door met protocollen te werken. De financiering van
de inspectie dient in overeenstemming te zijn met het (toegenomen) aantal
voorzieningen waarop de gemeente toezicht uitoefent. In de WBK wordt de onafhankelijke
positie van het toezicht goed vastgelegd, waarbij bestaande onvolkomenheden
worden rechtgetrokken.Teneinde landelijk de kwaliteit van het toezicht te kunnen bewaken en
een overkoepelend overzicht te behouden, komt er een vorm van landelijk «toezicht
op het toezicht». De uitvoering van deze secundaire inspectie kan de
vorm krijgen van periodieke landelijke visitaties. Daarnaast kan de landelijke
toezichthouder mogelijk een rol krijgen bij klachten en signalen van bijvoorbeeld
ouders en kindercentra.Hoofdlijnen Wet basisvoorziening kinderopvang, Bijlagen BIJLAGE 1 Kostenraming nieuw stelsel kinderopvangVoorafIn deze bijlage wordt een indicatieve raming gegeven van de kosten van
een nieuw stelsel voor kinderopvang en van de verdeling van deze kosten over
ouders, werkgevers en overheid. Doel van deze raming is inzicht te geven in
de effecten van de invoering van het nieuwe stelsel voor de verschillende
partijen. Daarvoor wordt de situatie zoals die in 2003 bij voortzetting van
het huidige stelsel zou zijn, vergeleken met de situatie zoals die in dat
jaar onder het nieuwe stelsel kan worden. Voor dat jaar worden tevens alternatieve
scenario's gepresenteerd. Deze scenario's geven een bandbreedte voor de totale
kosten van de kinderopvang in 2003 onder het nieuwe stelsel en van de verdeling
van de kosten over de drie betrokken partijen. Het gaat in deze bijlage om
een globaal beeld dat gebaseerd is op beleidsmatige uitgangspunten, zoals
weergegeven in de hoofstukken 5 en 6 van de nota Hoofdlijnen Wet basisvoorziening
kinderopvang, op cijfers over de feitelijke situatie in de kinderopvang, op
de macro-economische verkenning 1999 van het CPB, maar ook op een groot aantal
aannamen en veronderstellingen. Deze worden voorafgaand aan de ramingen geëxpliciteerd
in overzicht 1.Bedacht moet worden dat ontwikkelingen in de kinderopvang afhankelijk
zijn van een groot aantal exogene factoren: ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
en in de conjunctuur, de loonontwikkeling, de arbeidspatronen van ouders en
preferenties van ouders over de wijze van opvang van hun kinderen. Ook is
voor verschillende onderdelen van het voorgestelde beleid verder onderzoek
en verdere doorrekening nodig. Om die reden hebben de cijferopstellingen uit
deze bijlage slechts een indicatieve waarde. In een later stadium wordt deze
opzet uitgewerkt tot een ramingsmodel dat gebruikt kan worden om inzicht te
krijgen in het meerjarig financieel beslag van de WBK. De financiële
consequenties spelen uiteraard een rol bij de definitieve besluitvorming over
de vormgeving van de WBK. Daarbij zal ook een inschatting worden gegeven van
de effecten van het overstappen van een aanbodgestuurd systeem op een vraaggestuurd
systeem.Trends en opmerkingenDe tabellen uit deze bijlage geven een beeld van de situatie in 2003 onder
het huidige en onder het nieuwe stelsel. Daarbij zijn vooral de volgende bewegingen
zichtbaar:• Op grond van de uitgangspunten en aannamen uit deze bijlage kost
de kinderopvang in 2003 bij een capaciteit van 160 000 plaatsen in totaal
circa f 2100 mln. en bij een capaciteit van 180 000 plaatsen circa
f 2300 mln.;• Bij dezelfde capaciteit en prijs zijn de totale kosten onder het
nieuwe stelsel gelijk aan die onder het huidige stelsel. Wel leidt de overstap
op het nieuwe stelsel tot verschuivingen op tussen de financiers: het aandeel
van de overheid neemt toe en het aandeel van de ouders neemt af (tabel 1);• Bij een verder toenemende deelname van werkgevers stijgt het financiële
aandeel van werkgevers en daalt het financiële aandeel van ouders. Tegelijk
treedt een daling het aandeel van de overheid op (tabel 2);• Bij een stijging van de deelname van werkgevers daalt het overheidsaandeel
onder het huidige stelsel sneller dan onder het nieuwe stelsel. Dit wordt
door twee factoren veroorzaakt. Gebruikers van particuliere plaatsen (huidige
stelsel) kunnen onder het nieuwe stelsel wel en onder het huidige
stelsel niet in aanmerking komen voor compensatie van de overheid, als de
werkgever geen bijdrage levert. Daarnaast is in het nieuwe stelsel de ouderbijdrage
voor specifieke groepen op nul gesteld, terwijl onder het huidige stelsel
nog wel met een ouderbijdrage wordt gerekend;• Het nieuwe stelsel beoogt een situatie te bereiken, waarin kinderopvang
voor werknemers uiteindelijk in 90% van de CAO's is geregeld. In die situatie
zijn de kosten op macroniveau gelijkmatig verdeeld over ouders, overheid en
werkgevers. Elk van de partijen draagt circa 1/3 van de kosten. Onder het
huidige stelsel en bij het huidige deelnameniveau van werkgevers zouden de
kosten in 2003 als volgt zijn verdeeld: ouders 46%, werkgevers 21%, overheid
33% (tabel 3);• Bij een groei van het aantal door werkgevers medegefinancierde
plaatsen neemt de gemiddelde ouderbijdrage op deze plaatsen af door instroom
van lagere inkomens. De financiële gevolgen van liggen in het nieuwe
stelsel, dat van een vaste werkgeversbijdrage uitgaat, bij de overheid en
in het oude stelsel bij de werkgevers (tabel 2);• In de variante berekeningen bedragen de kosten van de overheid
voor het nieuwe stelsel in 2003 minimaal circa f 703 mln. en maximaal
circa f 798 mln.;• Het budgettaire kader voor de overheid (rijk en gemeenten; subsidies
en fiscus) bedraagt volgens de huidige meerjarencijfers in 2003 circa f 942
mln. Overzicht 1 Uitgangspunten en aannamen bij tabel 1 Constant onder huidige en nieuwe stelselDe eerste drie aannamen en uitgangspunten zijn zowel op het huidige, als
op het nieuwe stelsel van toepassing.1) Capaciteit en gebruika) In 2003 is de uitbreidingsdoelstelling van de Regeling uitbreiding
kinderopvang en buitenschoolse opvang gerealiseerd. Er zijn dan 160 000
opvangplaatsen;b) De capaciteit bestaat vanaf 2003 voor 50% uit opvang voor 0–4
jarigen en voor 50% uit opvang voor 4–12 jarigen.2) Prijs en bezettingsgraadGemiddelde prijs van een bezette opvangplaats voor 0–4 of 4–12
jarigen is f 15 000,– (prijsniveau 1998). De bezettingsgraad
is 87%. (Bron: SGBO 1998);Verschillend onder huidige en nieuwe stelselDe volgende aannamen en uitgangspunten hebben betrekking op systeemkenmerken
waarop het huidige en nieuwe stelsel van elkaar verschillen.3) Aandeel oudersa) Huidige stelsel: de eigen bijdrage van ouders die gebruik maken van
een bedrijfsplaats, dekt circa 50% van de kosten van een bezette plaats; de
eigen bijdrage van ouders die gebruik maken van een subsidieplaats, dekt circa
30% van de kosten van een bezette plaats. Het aandeel in de kosten van ouders
die gebruik maken van een particuliere plaats, is na verrekening van buitengewone
lastenaftrek 70%;b) Nieuwe stelsel: bij een groei van de plaatsen die medegefinancierd
worden naar 70% en 80%, daalt het gemiddelde aandeel van de ouders naar 45%,
respectievelijk 37% (was 50%; zie 3a). Op plaatsen voor specifieke groepen
wordt niet gerekend met een aandeel van ouders.4) Werkgeversbijdragea) Huidige stelsel: werkgevers dragen in 2003 voor 60% van de plaatsen
(1998: 50% van de plaatsen) 50% van de kosten, nl. de volledige kostprijs
minus 50% aandeel ouders. Na verrekening met de WVA is dat 35%. Wijzigingen
in de ouderbijdragen hebben gevolgen voor het aandeel van werkgevers;b) Nieuwe stelsel: er is een vaste werkgeversbijdrage. Werkgevers dragen
op macroniveau uiteindelijk circa 1/3 van de kosten. Omdat de overheid de
kosten van kinderopvang voor specifieke groepen volledig draagt, ligt het
aandeel van werkgevers in de kosten van kinderopvang voor hun werknemers iets
hoger dan 1/3. Indien de werkgeversbijdrage ontbreekt, dan compenseert de
overheid het ontstane «gat» gedeeltelijk, op inkomensafhankelijke
wijze. Aanname: kosten worden gemiddeld op 50/50-basis over ouders en overheid
gespreid.5) Specifieke gebruikersgroepena) Huidige stelsel: de kinderopvangcapaciteit bestaat voor 60% uit bedrijfsplaatsen,
voor 30% uit subsidieplaatsen en voor 10% uit particuliere plaatsen;b) Nieuwe stelsel: 10% van de kinderopvangcapaciteit wordt gebruik door
specifieke groepen zonder werkgever. Deze plaatsen worden hoofdzakelijk gefinancierd
door de overheid.(*) Het CPB raamt in de MEV 1999 de benodigde capaciteit aan formele opvang
voor 0–12 jarigen in 2010 op circa 176 000 plaatsen bij een bezettingsgraad
van 92,5%. Bij een bezettingsgraad van 87% zijn dat 190 000 plaatsen.
Bij die raming is geen rekening gehouden met bestaande wachtlijsten.Tabel 1 Raming kosten en kostenverdeling in 2003 onder
huidige en onder nieuwe stelsel 1. RekeneenhedenAantal plaatsen160 000  Aantal bezette plaatsen0,87 x 160 000 = 139 200  Totale kosten
bezette plaatsen139 200 x f 15 000,– = 2088 mln.       2. De situatie in 2003 onder huidige en nieuwe
stelsel2003 huidige stelsel2003 nieuwe stelsel Segment 1.
Bedrijfsplaatsen 60% van de plaatsen = 83 520 bezette plaatsen
in 2003OuderWerkgeverOverheidTotaal
Segment 1  626 mln.  438
mln.  188 mln. 1 253 mln.Segment 1. Plaatsen voor werknemers60% van de plaatsen
= 83 520 bezette plaatsen in 2003OuderWerkgeverOverheidTotaalSegment 1  626 mln.  438 mln.  188 mln. 1 253 mln.      Segment 2. Subsidieplaatsen 30% van de plaatsen = 41 760
bezette plaatsen in 2003OuderOverheidTotaal
Segment 2  241 mln.  386
mln.  626 mln.Segment 2. Plaatsen voor werknemers zonder werkgeversbijdrage30%
van de plaatsen = 41 760 bezette plaatsen in 2003OuderOverheidTotaalSegment 2  298 mln.  329 mln.  626 mln.       Segment 3. Particuliere plaatsen10% van de plaatsen = 13 920
plaatsen in 2003OuderOverheidTotaal
Segment 3  146 mln.
  63 mln.  209 mln.Segment 3. Plaatsen voor specifieke groepen10% van de
plaatsen = 13 920 plaatsen in 2003OuderOverheidTotaalSegment 3  /  209 mln.  209 mln.       3. Totalen 2003 huidige stelselVerschil 2003 Huidig versus nieuw2003 nieuwe stelselOuder  960 mln. 46%– 36 mln.  924 mln. 44%Werkgever  438 mln. 21%   0 mln.  438 mln. 21% Overheid  689 mln. 33%+ 36 mln.  726
mln. 35% Totaal2 088 mln.100%   0 mln.2 088 mln.100%VariantenHet nieuwe kinderopvangstelsel beoogt meer ouders mogelijkheden tot gebruik
van kinderopvang te geven. Tabel 1 geeft daarvan het basisscenario weer. Een
belangrijk kenmerk van het nieuwe stelsel voor kinderopvang is het streven
naar medefinanciering door werkgevers bij kinderopvanggebruik door werknemers.
In de ramingen van de tabel 1 is ervan uitgegaan dat werkgevers in 2003 medefinanciering
leveren aan 60% van de opvangcapaciteit.Eén van de doelen van het kinderopvangbeleid is het bereiken van
een situatie waarin uiteindelijk in alle gevallen van kinderopvanggebruik
door werknemers sprake is van medefinanciering door werkgevers. De deelname
van werkgevers is echter in belangrijke mate het resultaat van een autonoom
proces dat zijn basis heeft in het arbeidsvoorwaardenoverleg tussen werkgevers
en werknemers. Dat proces kan ook tot andere uitkomsten leiden dan een volledige
medefinanciering. Indien kinderopvang in 90% van de CAO's en bedrijfstakken
is geregeld, zou dit overeenkomen met medefinanciering van 80% van de opvangcapaciteit.In de nota Hoofdlijnen Wet basisvoorziening kinderopvang is aangegeven
de overheid ouders een financiële compensatie geeft bij het ontbreken
van een werkgeversaandeel. Om die reden is gekeken naar de effecten bij de
deelname van werkgevers op verschillende niveaus: medefinanciering op 60%,
respectievelijk 70% en 80% van de capaciteit. De deelname van werkgevers in de financiering van de kinderopvang is een
belangrijke, maar niet de enige variabele bij de overstap van het oude op
het nieuwe stelsel. Ontwikkelingen in de prijs en capaciteit zijn eveneens
van belang.Verwacht kan worden dat zowel de vraag naar, als het aanbod aan kinderopvang
zullen toenemen. Wanneer de groei van het aanbod achter blijft bij de groei
van de vraag, zal de prijs per plaats stijgen. De aanname die hierover wordt
gemaakt, heeft invloed op de omvang van de overheidsbijdrage per plaats. Ook
de bezettingsgraad is van invloed op deze variabele (een hogere bezetting
leidt tot een lagere prijs per plaats), evenals de aanname ten aanzien van
de verhouding 0–4 jarigen en 4–12 jarigen opvang (een groter aandeel
opvang voor 0–4 jarigen leidt tot een hogere prijs). Via verschillende
varianten kan rekening gehouden met een stijging van de kosten van de opvang.De overstap van aanbod- op vraagfinanciering kan verschillende effecten
hebben op de capaciteitsontwikkeling. Denkbaar is dat na de capaciteitsuitbreiding
in de periode 1997–2002 een vertraging in de capaciteitsgroei optreedt.
Anderzijds is ook denkbaar dat vergroting van de toetredingsmogelijkheden
voor nieuwe aanbieders tot een snelle groei leidt. Om die reden kan met verschillende
aannamen over de capaciteit worden gerekend.Tabel 2 Vergelijking huidige en nieuwe stelsel in het
basisscenario en bij varianten (bedragen x 1 mln.)  OuderWerkgeverOverheidTotaal HuidigNieuwNieuw+/- t.o.v.
basisHuidigNieuwNieuw +/- t.o.v. basisHuidigNieuwNieuw+/- t.o.v. basis2003 Basis (tabel 1)960924 438438 689726 2 088Capaciteit + 10%1 0571 016+ 92482482+ 44758798+ 732 297Prijs           + 10%1 0571 016+ 92482482+ 44758798+ 732 297           Basis960924 438438 689726 2 088bedrijven929856– 68563512+ 74596720– 62 088bedrijven827717– 207737668+ 230525703232 088Toelichting• Tabel 2 geeft de effecten van varianten weer onder het huidige
en het nieuwe stelsel;• De varianten zijn: een grotere capaciteit (+10%), een hogere prijs
(+10%) en twee hogere deelnameniveaus van werkgevers (medefinanciering door
werkgevers op 70% en 80% van de capaciteit);• De kolom +/- geeft de verschillen weer van de verschillende varianten
onder het nieuwe stelsel;• In de tabel zijn de volgende bewegingen zichtbaar: bij een toenemende
deelname van werkgevers stijgt het financiële aandeel van werkgevers
en daalt het financiële aandeel van ouders. Tegelijk treedt een daling
het aandeel van de overheid op;• Bij een stijging van de deelname van werkgevers daalt het overheidsaandeel
onder het huidige stelsel sneller dan onder het nieuwe stelsel (van f 689
mln. naar f 525 mln. onder oud; van f 726 mln. naar f 703 mln.
onder nieuw). Dit wordt door twee factoren veroorzaakt. Gebruikers van particuliere
plaatsen (huidige stelsel) kunnen onder het nieuwe stelsel wel en onder het
huidige stelsel niet in aanmerking komen voor compensatie van de overheid,
als de werkgever geen bijdrage levert. Daarnaast is in het nieuwe
stelsel de ouderbijdrage voor specifieke groepen op nul gesteld, terwijl onder
het huidige stelsel nog wel met een ouderbijdrage wordt gerekend.Tabel 3 Ontwikkeling kostenverdeling tussen de drie financiers
bij verschillende deelnameniveaus werkgevers   Huidig stelselNieuw stelsel   In mln.In %In mln.In % Basis     Medefinanciering werkgevers op 60% van de capaciteitOudersWerkgeversOverheidTotaal  960  438  6892 08846%21%33%  924  438  7262 08844%21%35%       Medefinanciering werkgevers op 70% van de capaciteitOuders WerkgeversOverheidTotaal  929  563  5962 08845%27%29%  856  512  7202 08841% 25%35%       Medefinanciering werkgevers
op 80% van de capaciteitOuders WerkgeversOverheidTotaal  827  737  5252 08840%35%25%  717  668  7032 08834%32% 34%Toelichting• Tabel 3 geeft een overzicht van de mogelijke ontwikkeling in de
verdeling van de kosten bij verschillende deelnameniveaus van werkgevers.• De kostenverdeling is het minst evenwichtig bij een medefinanciering
door werkgevers op 60% van de capaciteit onder het huidige stelsel (46/21/33)
en het meest evenwichtig bij een medefinanciering door werkgevers op 80% van
de capaciteit onder het nieuwe stelsel (34/32/34).Tabel 4 Budgettair kader overheid (bedragen x 1 mln.)  199819992000200120022003Budgettaire middelen kinderopvang Gemeentefonds      1 Stimuleringsmaatregelen
kinderopvang 1990–1995*192PMPMPMPMPM2 RA 250 mln. afspraak rijk/VNG–––––2503 Subtotaal
Gemeentefonds (1+2)192192**192**192**192**442**       4 Andere gemeentelijke middelen130PMPMPMPMPM5 Subtotaal gemeenten
(3+4)**322322**322**322**322**572**       Budgettaire
middelen kinderopvang Rijk      6 Regeling kinderopvang alleenstaande ouders8892123PMPMPM7 Tijdelijke en structurele middelen BSO9279242222228 RA 250 mln. afspraak rijk/VNG–50120170250naar GF 9 Motie
De Graaf  2020202010 Subtotaal Rijk (6+7+8 + 9)180221287**335**415**165**       Fiscale middelen kinderopvang      11 Afdrachtkorting WVA6875PMPMPMPM12 Buitengewone lastenaftrek–60PMPMPMPM13 Intensivering
RA–2575125150PM14 Motie De Graaf––505050PM15 Subtotaal fiscaal (11+12+13 + 14)68155260**310**335**PM**       16 Totaal uitgaven kinderopvang (3+10+15)440568739837942942* Kinderopvangmiddelen die in 1996 zijn overgeheveld van de VWS-begroting
naar het GF.** Bij de PM-posten is uitgegaan van ongewijzigde bedragen van het voorafgaande
jaar. Toelichting1) De genoemde bedragen zijn deels begrotingscijfers, deels realisatiecijfers;2) Het budgettaire kader van de overheid bedraagt in 2003 f 942 mln.3) Tabel 1 noemt een bedrag van f 689 mln. als geraamd overheidsaandeel
in 2003 onder het huidige stelsel. Dat bedrag wijkt aanzienlijk af van de
f 942 mln. uit bovenstaande tabel die onder het huidige budgettaire kader
voor dat jaar is voorzien. Voor dit verschil zijn twee belangrijke verklaringen:a) Achter tabel 1 ligt de aanname van een doorgroeiend aandeel van werkgevers
(van 50% van de capaciteit in 1998 naar 60% van de capaciteit in 2003). Die
aanname leidt tot een lager overheidsaandeel;b) Tabel 1 beschrijft de exploitatie van een bepaalde opvangcapaciteit
in een constante situatie (geen capaciteitsuitbreiding) en geeft aan welk
aandeel elk van de partijen daarin heeft. De bedragen in tabel 4 hebben daarentegen
zowel betrekking op de exploitatie van bestaande opvangplaatsen, als op investeringen
ten behoeve van capaciteitsuitbreiding die in dezelfde periode plaatsvinden. BIJLAGE 2 Voor- en nadelen instrumenten voor vraagfinanciering1. Fiscaal model («Model C»)• Inkomensafhankelijke fiscale tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang
voor beide ouders;• Vorm: heffingskorting.Voordelen– Uitvoering vanuit één orgaan bespaart op de uitvoeringskosten;– Omdat de inkomensgegevens van de ouder(s) bij de fiscus bekend
zijn, zijn de administratieve lasten beperkt.Nadelen– Een systeem voor een inkomensafhankelijke fiscale vergoeding van
kosten van kinderopvang is niet voorzien in het wetsvoorstel inkomstenbelasting
2001; bij een eventuele heffingskorting gaat het namelijk altijd om een korting
op te betalen belasting;– Compensatie voor lage inkomens is derhalve niet voldoende mogelijk;– Een fiscaal model is om die reden niet haalbaar.2. Inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie met centrale
uitvoering• Inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang
voor beide ouders;• Uitvoering kan bijvoorbeeld door de Belastingdienst geschieden.Voordelen– Uitvoering vanuit één orgaan bespaart op de uitvoeringskosten;– Indien uitvoering door de Belastingdienst plaatsvindt, zijn de
administratieve lasten beperkt, omdat de inkomensgegevens van de ouder(s)
bij de Belastingdienst bekend zijn.3. Inkomensafhankelijke kinderopvangsubsidie met decentrale
uitvoering• Gemeenten keren aan ouders een inkomensafhankelijke subsidie uit;• Via specifieke of een algemene uitkering1 naar gemeenten.Voordelen– Meer uitvoeringsvrijheid (bij specifieke uitkering) en beleidsvrijheid
(bij algemene uitkering) voor gemeenten;– Meer mogelijkheden voor maatwerk.Nadelen– Hoge uitvoeringslasten voor de gemeenten;– Mogelijke onevenwichtige verdeling van middelen tussen gemeenten;– Bij ontoereikend budget zal de gemeente uit eigen middelen moeten
bijspringen. 4. Inkoopregeling via gemeenten• Gemeenten financiert opvangplaats bij een door de ouder gekozen
opvangorganisatie;• Via specifieke of een algemene uitkering.Voordelen– Zie onder 3.Nadelen– Zie onder 3.– Kans op verstoring marktwerking indien gemeenten bij slechts enkele
kinderopvanginstellingen inkoopt;– Vergeleken met subsidieregeling die op ouders is gericht, is er
sprake van minder prijsbewustheid bij de ouders, omdat ze niet zelf het geld
in handen krijgen.5. Regeling via de AKW• Alle ouders krijgen het recht op een bijdrage in de financiering
van kinderopvang;• Inkomensonafhankelijke financiering.Voordelen– Betrekkelijk eenvoudige uitvoering, omdat gegevens van ouders
bij de Sociale Verzekeringsbank bekend zijn.Nadelen– Overheidsbijdrage komt ook terecht bij ouders die geen gebruik
van (formele) kinderopvang maken;– Hierdoor zullen de totale uitgaven hoog zijn;– Deelname aan betaalde arbeid speelt geen rol in de AKW;– In strijd met uitgangspunt van Regeerakkoord vanwege het inkomensonafhankelijke
karakter van de AKW. BIJLAGE 3 Lijst met afkortingenAbwAlgemene bijstandswetAKWAlgemene kinderbijslagwet BANSBestuursakkoord nieuwe stijl BLABuitengewone lastenaftrek BSOBuitenschoolse
opvang FNVFederatie Nederlandse vakverenigingenOCenWMinisterie van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenSZWMinisterie
van Sociale Zaken en WerkgelegenheidTSOTussenschoolse opvang UWVUitvoeringsorgaan werknemersverzekeringen VWSMinisterie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport WA-verzekeringWettelijk aansprakelijkheidsverzekering WAOWet
op de Arbeidsongeschikheidsverzekering WBKWet Basisvoorziening Kinderopvang WPOWet op het primair
onderwijs WVAWet verminderingaftrek inkomstenbelasting en premie volksverzekeringenWWWerkloosheidwetBIJLAGE 4 Lijst met begrippen en definitiesBuitenschoolse
opvang Kinderopvang van
kinderen in de leeftijd dat zij naar het primair onderwijs gaan met dien verstande
dat naast verzorging en opvoeding ook toezicht en vrijetijdsactiviteiten worden
aangeboden, waarbij in ieder geval opvang wordt geboden na school en in de
schoolvakanties;   DagopvangKinderopvang van kinderen in de leeftijd van 0 tot en
met 4 jaar;  GastouderopvangKinderopvang in een gezinssituatie, die tot stand komt
door middel van een gastouderbureau en die betrekking heeft op gelijktijdig
ten hoogste vier kinderen;  KindercentrumKinderopvang buiten een gezinssituatie,
alsmede kinderopvang binnen een gezinssituatie, indien de opvang betrekking
heeft op gelijktijdig meer dan vier kinderen;  KinderopvangHet in georganiseerd verband tegen vergoeding
verzorgen en opvoeden van kinderen van 0 jaar tot de leeftijd waarop het primair
onderwijs eindigt door anderen dan de eigen ouders, pleeg- of stiefouders
op uren dat ouders of verzorgers hiervoor niet beschikbaar zijn;   OpvangplaatsAanbod van kinderopvang
in een kindercentrum of aanbod van gastouderopvang waarvoor op basis van het
Tijdelijk besluit kwaliteitsregels kinderopvang aan de houder een verklaring
of vergunning is verstrekt;  PeuterspeelzaalEen wijkgerichte voorziening waar kinderen
van 2 tot 4 jaar enkele dagdelen per week komen en die als primaire functies
heeft ontspanning, ontmoeting en ontwikkeling;  TieneropvangVrijetijdsactiviteiten en faciliteiten
voor het maken van huiswerk die in georganiseerd verband tegen vergoeding
worden geboden aan kinderen tot en met 15 jaar, die naar het voortgezet onderwijs
gaan, door anderen dan de eigen ouders, waaronder begrepen pleeg- of stiefouders,
waarbij sprake is van begeleiding en supervisie;   Tussenschoolse opvang De opvang van schoolkinderen tussen de middag.BIJLAGE 5 Grafische weergave van de financiering
voor de voltijdsopvang van een kind van 0–4 jaarFiguur 1. Inclusief bijdrage werkgeverExclusief bijdrage
werkgeverXNoot1Sociaal Economische Raad; Advies Arbeid, Zorg en Economische zelfstandigheid;
Publicatienummer 11, 15 mei 1998.XNoot2Van vrouwenstrijd naar vanzelfsprekend- heid; Meerjarennota Emancipatiebeleid;
Den Haag; maart 2000.XNoot1Kinderopvang in gemeenten; de monitor over 1998; SGBO, Onderzoeks- en
Adviesbureau van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Den Haag, 2000.XNoot2Bij een bezettingspercentage van 87% (SGBO, 2000).XNoot3Onderzoek naar ouderbijdragen, zie ook paragraaf 5.2; Research voor
Beleid; nog niet gepubliceerd.XNoot1Kinderopvang in gemeenten; de monitor over 1998; SGBO, Onderzoeks- en
Adviesbureau van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Den Haag, 2000.XNoot2B. Snel c.s.; Quick scan gemeentelijk kinderopvangbeleid; Research voor
Beleid; maart 2000.XNoot3Kamerstukken II, 1999–2000, 26 800, nr. 21.XNoot4Arbeidsinspectie; Arbeid en zorg in CAO's 1998; april 2000.XNoot1Aanbeveling kinderopvang; 26-10-1999.XNoot2Macro Economische Verkenning 1999; Sdu uitgevers; Den Haag; september
1998.XNoot3Van vrouwenstrijd naar vanzelfsprekendheid; Meerjarennota
Emancipatiebeleid; Den Haag; maart 2000.XNoot1Sociaal Economische Raad; Advies Arbeid, Zorg en Economische zelfstandigheid;
Publicatienummer 11, 15 mei 1998.XNoot1Zie ook Regeerakkoord 1998; de Discussienota «Op weg naar een nieuw
evenwicht tussen arbeid en zorg», maart 1999; de Beleidsnota kinderopvang,
8 juni 1999.XNoot1Er zijn 3900 peuterspeelzalen, waar 200 000 kinderen komen.XNoot1Van overblijven naar tussenschoolse opvang; september 1999.XNoot2S.W. van der Ploeg; Overblijven in het basisonderwijs anno 2000; Regioplan
Onderwijs en Arbeidsmarkt; maart 2000.XNoot1Jeugdbeleid in Ba(la)ns; afspraken van rijk, provincies en gemeenten over
een gezamenlijk jeugdbeleid; december 1999 (kenmerk DJB/APJB-2025138).XNoot2Uit onderzoek is gebleken dat na de overheveling van de middelen voor
kinderopvang naar het Gemeentefonds ca. 50% van de gemeenten bijplust uit
eigen middelen (MDW-rapport; TK 1997–1998, 24 036, nr. 90).XNoot1Sociaal Economische Raad; Advies Arbeid, Zorg en economische zelfstandigheid;
Publicatienummer 11; 15 mei 1998.XNoot2Arbeidsinspectie; Arbeid en zorg in CAO's; april 2000.XNoot1Een werkgeversaandeel van f 668 miljoen (tabel x in bijlage 1) in
de kosten van kinderopvang en een totale loonsom in Nederland van f 475
miljard, betekent een percentage van 0,14 van de totale loonsom.XNoot2Arbeidsinspectie; Arbeid en zorg in CAO's; april 2000.XNoot1Marginale druk wordt gedefinieerd als het verschil tussen een verhoging
van het bruto inkomen en de bijbehorende verandering in het netto-inkomen,
uitgedrukt als percentage van de bruto inkomensverandering.XNoot1Onderzoek naar ouderbijdragen, Research voor Beleid; nog niet gepubliceerd.XNoot1TK 1997–1998, 24 036, nr. 90.XNoot1Voordeel specifieke regeling voor gemeenten: het betreft geoormerkt geld.
Voordeel algemene regeling (gemeentefonds): meer beleidsvrijheid voor gemeenten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26587-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl