Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot opneming bep. correctief referendum in Grondwet; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19971998-25153, nr. 67a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

04-11-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25153 nr. 67a

31-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Algemeen3. Artikelsgewijs Artikel 81Artikel 89aArtikel 89bArtikelen 89c en 89eArtikel 89gArtikel 128aArtikel XXXIOndertekeningLichaam
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25153Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 153Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering om de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
het correctief referendumnr. 67aMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 31 oktober 1997 1. InleidingDe leden van de fractie van de VVD hebben de stellige indruk dat het wetsvoorstel
wordt gezien als de «prijs voor paars» en dat principieel en inhoudelijk
geredeneerd er feitelijk geen voldoende meerderheid in de volksvertegenwoordiging
bestaat om het referendum grondwettelijk mogelijk te maken. Zij vroegen hoe
de regering hier tegen aankijkt en voegden daaraan toe dat de Kamer ook dit
wetsvoorstel op inhoudelijke gronden zal beoordelen.De regering kent aan het wetsvoorstel tot grondwetsherziening geen andere
betekenis toe als aan de andere wetsvoorstellen en wetsvoorstellen tot grondwetsherziening
die zij heeft ingediend. Het feit dat het regeerakkoord vermeldt dat een wetsvoorstel
tot invoering van het correctief referendum wordt ingediend doet hieraan niet
af. Uit de vermelding in het regeerakkoord kan evenmin worden afgeleid dat
feitelijk geen meerderheid in de volksvertegenwoordiging bestaat om het referendum
grondwettelijk mogelijk te maken. Het is bekend dat niet alle fracties die
het regeerakkoord sloten in gelijke mate hechten aan de invoering van het
correctief referendum maar uit het regeerakkoord kan wel worden afgeleid dat
bezwaren tegen het referendum niet zo zwaar wogen dat zij aan opneming in
het regeerakkoord en aan indiening van dit voorstel in de weg stonden. Daarbij
is tevens van belang dat er op dit punt binnen fracties en partijen verschillend
wordt gedacht over bezwaren tegen het referendum en over het gewicht dat aan
dergelijke bezwaren moet worden toegekend. Tijdens de eerste lezing in de
Tweede Kamer kon het voorstel, na een debat waarin principiële en inhoudelijke
standpunten zijn gewisseld, rekenen op meer dan de vereiste gewone meerderheid.
Bovendien werd het voorstel in deze eerste lezing aangenomen met een meerderheid
van meer dan twee derden, het grondwettelijk vereiste dat geldt voor aanneming
in tweede lezing. De regering gaat er met de leden van de VVD-fractie vanuit
dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel eveneens op inhoudelijke gronden zal
beoordelen. De leden van de fractie van het CDA hebben met gevoelens van grote twijfel
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel, twijfels die in genen
dele waren weggenomen of verminderd na lezing van de gedachtewisseling in
de Tweede Kamer.Het (voort)bestaan van de twijfels van deze leden over het voorstel betreurt
de regering. Wij hopen deze twijfels te kunnen verminderen en weg te nemen
door hieronder nader in te gaan op de vragen die zij hebben gesteld.De leden van de fracties van SGP, RPF en GPV hebben met belangstelling
maar niet met instemming van het wetsvoorstel kennisgenomen. Ofschoon zij
niet allen tegen een correctief wetgevingsreferendum als zodanig waren, konden
zij dit voorstel niet steunen. Zij wezen er daarbij op, verwijzend naar het
advies van de Raad van State, dat de invoering van het wetgevingsreferendum
wijzigingen in ons constitutionele bestel introduceert, o.a. ten aanzien van
de bekrachtiging van wetsvoorstellen door de constitutionele Koning.Het stelt de regering teleur dat de genoemde leden, ofschoon zij niet
allen tegen een correctief wetgevingsreferendum als zodanig zijn, menen dat
zij dit voorstel niet kunnen steunen. Wij hopen dat zij hun standpunt overwegen
op grond van onze antwoorden op de vragen die zij hebben gesteld. Ten aanzien
van de wijzigingen in ons constitutionele bestel merken wij op dat de invoering
van het correctief referendum om deze redenen niet plaatsvindt zonder een
herziening van de Grondwet.De leden van de fractie van de PvdA hebben met instemming kennisgenomen
van het feit dat thans eindelijk een voorstel van wet tot invoering van het
referendum de Kamer bereikt heeft.Zij illustreerden met een historisch relaas dat de regering bij de indiening
van dit wetsvoorstel niet bepaald over een nacht ijs is gegaan. De toespitsingen
van het wetsvoorstel ten opzichte van het voorstel van de commissie-Biesheuvel
ten opzichte van de rechtsgevolgen van de volksstemming, de stilzwijgende
goedkeuring van verdragen en de uitvoering van internationale verplichtingen
en het Statuut kwam hen als een verbetering voor. Tenslotte betuigden zij
hun instemming met de naam referendum in plaats van volksstemming omdat het
gaat om datgene wat naar de kiezers terug verwezen moet worden.Gaarne las de regering dat deze leden instemmen met de indiening van het
wetsvoorstel.Terecht wezen zij op de zorgvuldige en langdurige voorbereiding van het
voorstel, o.a. door de commissie-Biesheuvel. De regering neemt er met instemming
kennis van dat deze leden de toespitsingen verbeteringen achten.De leden van de fractie van D66 hebben met genoegen kennis genomen van
het wetsvoorstel.Zij zien het correctief referendum als een nuttige aanvulling op het vertegenwoordigend
stelsel.Wij zijn verheugd dat deze leden met genoegen van het voorstel kennisnamen.
De regering onderschrijft dat het correctief referendum een nuttige en tevens
democratisch zinvolle aanvulling op het vertegenwoordigend stelsel vormt. 2. AlgemeenDe leden van de fractie van de VVD zagen graag een uitvoerig commentaar
en de visie van de regering op de paragraaf in het eindrapport van de Staatscommissie
van advies inzake de Grondwet en de Kieswet inzake de verhouding tussen het
referendum en het representatieve stelsel. De commissie vroeg zich af of het
referendum zich wel verdraagt met ons representatief stelsel dat de kiezer
invloed op wetgeving verleent via zijn vertegenwoordigers, dus niet rechtstreeks.
Het representatieve stelsel is bij ons historisch gegroeid en
verankerd en het bepaalt de structuur van ons staatsbestel, aldus de commissie.
De commissie concludeerde in 1971 in meerderheid dat het referendum niet moest
worden ingevoerd. Zij schreef daarbij o.a.: «Rekent men daarbij met
de ernstige vertragingen, welke een referendumprocedure in de toch vaak reeds
langzame wetgeving kan veroorzaken, en met de mogelijkheid, dat op belangrijke
punten het wetgevend beleid kan worden doorkruist (alleen impopulaire maatregelen
zullen worden verworpen en impopulaire maatregelen zijn soms de meest essentiële),
dan komt men tot een ongunstige conclusie».De leden van de VVD-fractie verwezen voorts naar het essay van mr. W.J.
Geertsema uit 1987 over het referendum («Het referendum, bijl aan de
wortels van de democratie»). Mr. Geertsema, geen tegenstander van het
referendum als zodanig, stelde dat het correctief wetgevingsreferendum een
«zeer ernstige, ja zelfs onaanvaardbare» inbreuk maakte op het
functioneren van de representatieve democratie. Daarbij verwees mr. Geertsema
o.a. naar de mogelijkheid dat in een op zich samenhangend regeringsbeleid
incidenteel gaten worden geslagen waardoor de onbestuurbaarheid van het land
al snel om de hoek komt kijken. Hij noemde met name dat bijvoorbeeld lastenverzwaringen,
beperkingen op de sociale zekerheid en bezuinigingen door de kiezers niet
met vreugde zullen worden begroet zodat een hoeksteen uit een uitgewogen regeringsbeleid
kan worden weggeslagen. De genoemde leden wachtten ook hier op een gefundeerd
commentaar.De commissie-Cals/Donner adviseerde in 1971 met een kleine meerderheid
dat het correctief wetgevingsreferendum niet moest worden opgenomen in de
Grondwet. Zij noemde daarbij de (on)verenigbaarheid met het vertegenwoordigend
stelsel, de vertraging in de wetgeving en de doorkruising van het (wetgevend)
beleid. De regering wijst in dit verband op het pleidooi van een grote minderheid
van de commissie tot invoering van het correctief wetgevingsreferendum, een
standpunt dat de regering tot het hare heeft gemaakt. Ten aanzien van de verhouding
tussen het referendum en het vertegenwoordigend stelsel wijst de commissie
erop dat het correctief wetgevingsreferendum beperkt blijft tot wetsvoorstellen
die zijn behandeld en aangenomen door het parlement. Het voorliggende voorstel,
dat naar de inhoud in hoofdlijnen niet veel afwijkt van het voorstel van de
minderheid van de commissie Cals/Donner en de meerderheid van de commissie-Biesheuvel,
beperkt de reikwijdte van het referendum eveneens tot behandelde en aangenomen
wetsvoorstellen. Bovendien bevat het wetsvoorstel, overeenkomstig het voorstel
van de minderheid, verschillende uitgezonderde onderwerpen, drempels voor
het vereiste aantal handtekeningen van initiatiefnemers en voor de opkomst
alsmede een spoedprocedure. Deze opzet van het correctief wetgevingsreferendum
waarborgt dat het instrument niet meer dan een aanvulling op het vertegenwoordigend
stelsel is die het primaat van het vertegenwoordigend stelsel intact laat.De ervaring in landen waar het wetgevingsreferendum een vergelijkbare
opzet kent zoals Denemarken en Oostenrijk, laat niet zien dat het referendum
afbreuk doet aan het vertegenwoordigend stelsel.Verder wees de meerderheid van de commissie-Cals/Donner op de vertraging
in de wetgeving als gevolg van de referendumprocedure. Er zal onmiskenbaar
sprake zijn van enige vertraging in de wetgeving, met name in de gevallen
waarin daadwerkelijk een referendum wordt gehouden. Dit zal echter, gelet
op de drempels die het voorstel bevat, tot uitzonderingen beperkt blijven.
De vertraging die in alle gevallen optreedt door de periode tussen de aanneming
van een wetsvoorstel in de Eerste Kamer en het verstrijken van de termijn
voor de indiening van een inleidend verzoek, is gering tegen de achtergrond
van de totale duur van het proces van wetgeving en zal tot hoogstens enkele
weken beperkt blijven. Waar deze korte periode nog te lang mocht
zijn, kan een beroep worden gedaan op de spoedprocedure van artikel 89e.Tenslotte wezen zowel mr. Geertsema als de meerderheid van de commissie-Cals/Donner
op de mogelijkheid van doorkruising van het (wetgevend) beleid en de samenhang
van een regeerakkoord als gevolg van de verwerping van een impopulair wetsvoorstel
(lastenverzwaringen, bezuinigingen op de sociale zekerheid) dat een wezenlijk
onderdeel vormt van een totaal pakket aan maatregelen. De gesignaleerde mogelijkheid
(die overigens ook geldt voor de behandeling van een wetsvoorstel door de
Staten-Generaal) is in beginsel aanwezig maar het is een vraag van beoordeling
in een concreet geval of de verwerping van een bepaald voorstel wezenlijk
is voor de samenhang en de eenheid van het beleid. Deze vraag zal al bij de
behandeling van het wetsvoorstel door het parlement in het openbaar aan de
orde komen. Indien de samenhang in het beleid in het geding komt, wijzen wij
erop dat de verhouding tussen het wetsvoorstel en de samenhang van het beleid
ongetwijfeld een belangrijk onderdeel van de campagne zal vormen. Politieke
leiders en belangengroepen zullen niet nalaten de aandacht te vestigen op
dit punt. De burgers zijn naar ons oordeel in staat om het argument van de
samenhang in het beleid naar waarde te schatten zoals zij dit ook doen bij
het uitbrengen van hun stem bij verkiezingen.De genoemde leden merkten verder op dat het bij een referendum niet alleen
gaat om vraagstukken van financiële en sociaal-economische aard maar
ook om aangelegenheden die de ruimtelijke ordening raken. Zij hadden door
de ervaring met een aantal lokale «referenda» geen grote voorkeur
voor dit stukje staatskundige vernieuwing gekregen. Belangrijk ook achten
zij dat door de voorwaarden en regelgeving waarmee deze volksraadplegingen
waren omgeven, de betrokkenheid van de burgers niet zal zijn vergroot maar
eerder de frustratie over de besluitvorming ter zake. In dit verband vroegen
zij naar de visie op een citaat van mr. K.G. de Vries inhoudende dat hij tegen
het correctief referendum is en dat er naar zijn oordeel schadelijke effecten
aan zitten zoals het «Nimby-effect», de mobilisatie van alleen
maar mensen die zeggen «niet hier» zodat van een belangenafweging
dan geen sprake is.Terecht merkten de leden van de VVD-fractie op dat het bij de gehouden
lokale referenda ook ging om aangelegenheden die de ruimtelijke ordening raken.
Wij kunnen deze leden niet volgen waar zij aangeven dat de voorwaarden en
regelgeving waarmee deze volksraadplegingen waren omgeven eerder de frustratie
dan de betrokkenheid van de burgers hebben vergroot. Voor zover zij doelen
op referenda waarbij de meerderheid van de opgekomen kiezers tegen een voorstel
stemden maar deze meerderheid onvoldoende was om de vereiste drempel voor
verwerping te halen, wijzen wij erop dat deze drempel algemeen bekend is gemaakt
en ook door belangengroepen onder de aandacht is gebracht zodat elke kiezer
in de gelegenheid is geweest om daaraan zijn conclusies te verbinden bij het
besluit om al of niet een stem uit te brengen. Een dergelijke drempel is ook
opgenomen in dit wetsvoorstel. Wij achten een zodanige drempel van belang
om te verzekeren dat het correctief referendum alleen fungeert als een aanvulling
op het vertegenwoordigend stelsel.Wat betreft de uitspraak van mr. K. G. de Vries over het «Nimby-effect»
merken wij op dat het onmiskenbaar zo is dat bij een referendum over een concreet
voorstel op het terrein van de ruimtelijke ordening altijd een gedeelte van
de kiezers een direct, persoonlijk belang heeft bij het innemen van het standpunt
«niet hier». Deze kiezers zullen evenwel steun moeten vinden voor
hun standpunt bij andere kiezers die geen direct belang bij de zaak hebben.
Bovendien zullen er ook kiezers zijn die juist een direct, persoonlijk belang
hebben bij de verwezenlijking van het besluit waarover een referendum wordt
gehouden. Ook zij zullen de steun van andere kiezers zoeken. Politici, belangengroepen
en organisaties, zoals bijvoorbeeld de VNG, zullen in de publieke
discussie over het voorgestelde besluit of wetsvoorstel hun standpunten naar
voren brengen over de voordelen en nadelen van het voorstel, de diverse aspecten
die daaraan verbonden zijn en de samenhang met het beleid. Deze publieke discussie
zal de kiezers de argumenten aanreiken om tot een afweging van de in het geding
zijnde belangen te komen.De leden van de VVD-fractie constateerden dat pas na de tweede termijn
van de kant van de Tweede Kamer de voorzitter tijdens het antwoord van de
minister meldde dat de laatste nota van wijziging was rondgedeeld. Zij verwezen
naar uitlatingen van het lid van de Tweede Kamer voor de SGP Van den Berg
en de minister over de behandeling van het wetsvoorstel.Het is voor deze leden een vraag of dit nu een wijze is waarop een belangrijke
verandering in de Grondwet dient te worden aangebracht.Wij antwoorden dat het ook bij dit wetsvoorstel tot grondwetsherziening,
evenals bij de behandeling van andere wetsvoorstellen, zonder meer mogelijk
is dat de regering na de tweede termijn van de Kamer een nota van wijziging
indient. Er bestaat geen bijzondere procedure voor de behandeling van wetsvoorstellen
tot grondwetsherziening. De regering is van oordeel dat de behandeling van
het wetsvoorstel in de Tweede Kamer op een grondige en zorgvuldige wijze heeft
plaatsgevonden waarbij de relevante argumenten in alle duidelijkheid zijn
gewisseld. Op grond daarvan heeft de regering de conclusie getrokken dat een
nota van wijziging moest worden ingediend. Wij zien het niet als een wezenlijk
bezwaar dat dit eerst na de tweede termijn gebeurde, temeer niet omdat naar
ons oordeel de nota van wijziging niet in belangrijke mate afwijkt van de
opzet van het wetsvoorstel die de regering voor ogen stond.De aangehaalde opmerking van de minister van Binnenlandse Zaken zag uitsluitend
op het feit dat de Kamer de behandeling van het wetsvoorstel onverwacht vervroegde
zodat andere afspraken van de minister onverwacht in het gedrang kwamen.Tenslotte vroegen de genoemde leden naar een systematische vergelijking
van de tekstvoorstellen van de staatscommissie-Cals/Donner en de commissie-Biesheuvel
met het wetsvoorstel alsmede een beoordeling van de eerder ingebrachte suggesties,
het ingaan op de verschillen en op de inhoudelijke consequenties daarvan.Bij deze memorie van antwoord hebben wij een overzicht gevoegd waarin
de diverse tekstvoorstellen zijn aangegeven en de verschillen daartussen zijn
toegelicht.De leden van de CDA-fractie meenden dat de memorie van toelichting wel
zeer summier ingaat op de staatsrechtelijke aard en importantie van het voorgestelde
referendum en evenmin een overtuigende, op deugdelijk onderzoek berustende
onderbouwing biedt van de verwachte resultaten. Zij vroegen zich hierbij af
of de adviezen van de commissie-Biesheuvel en de commissie-De Koning niet
dienden te worden opgenomen of toegevoegd aan de toelichting van het wetsvoorstel.
Tenminste wensten de genoemde leden meer informatie over de ervaringen in
andere landen van Europa en in Noord-Amerika. Zij vroegen of deze ervaringen
bevestigen dat het instrument aantoonbaar «onvermijdelijke onvolkomenheden
in de besluitvorming door een vertegenwoordigend stelsel redresseert»
(en wat is de aard van die onvolkomenheden) en leidt tot «actief en
betrokken burgerschap». Ook vroegen zij waarom er van uitgegaan mag
worden «dat de belangen van minderheden ... niet in het gedrang komen».In de inleiding van de memorie van toelichting is de regering ingegaan
op de redenen voor de invoering van het correctief referendum en op de voor-
en nadelen die daarbij naar voren worden gebracht. Wij zijn het met de
leden eens dat het gaat om een belangrijk instrument van constitutionele aard,
een staatkundige vernieuwing van grote importantie. Daarbij is de regering,
zoals de leden van de PvdA-fractie terecht aangaven bij hun historisch relaas
van de totstandkoming van dit voorstel, niet over een nacht ijs gegaan. De
meest recente en uitvoerige voorbereidingen zijn verricht door de commissie-Biesheuvel.
In de memorie van toelichting hebben wij meer dan eens verwezen naar het rapport
van deze commissie, belangrijke passages daaruit samengevat en herhaald en
aangegeven op welke onderdelen het voorstel afwijkt van dit rapport. In hoofdlijnen
heeft de regering zich aangesloten bij de opzet, strekking en inhoud van het
advies van deze commissie. De commissie-Biesheuvel heeft haar rapport uitvoerig
onderbouwd, met name door een diepgaande studie van de situatie in het buitenland.
Het rapport van de commissie-Biesheuvel is na de publicatie ook toegezonden
aan beide Kamers. In deze rapporten zullen de leden meer informatie aantreffen
over de ervaringen in andere landen van Europa. Voor informatie over de situatie
in Amerika verwijzen wij naar de relevante literatuur ter zake. Wij zijn van
oordeel dat de ervaringen in deze landen niet hebben aangetoond dat de genoemde
voordelen van het referendum voor het staatkundig leven zich niet hebben voorgedaan.
Ons zijn geen voorbeelden bekend uit de genoemde landen waarbij men het referendum
weer heeft afgeschaft. Eerder lijkt er in enkele landen sprake te zijn van
een uitbreiding van de werkingssfeer van het referendum nadat het is ingevoerd
hetgeen erop wijst dat er positieve ervaringen zijn opgedaan met het instrument.
Uit de genoemde rapporten, literatuur en ervaringen blijkt niet dat de belangen
van minderheden in het gedrang zijn gekomen.De genoemde leden verwezen voorts naar het advies van de Raad van State
over de typering van het correctief referendum als «een beperkte aanvulling
van het primaat van het vertegenwoordigend stelsel waarin niet wordt getornd
aan het primaat van dat stelsel». Zij gaven er de voorkeur aan te spreken
van een partiële vervanging van het primaat van het vertegenwoordigend
stelsel door het primaat van een directe volksuitspraak waarbij het niet ter
zake doet hoe vaak het instrument wordt gebruikt, temeer omdat bijna alle
wetsvoorstellen referendabel zijn en bij een positieve uitslag terstond moeten
worden bekrachtigd. Deze leden vroegen zich af of in de ogen van burgers de
wetten die door een volksuitspraak zijn bevestigd niet een sterkere legitimiteit
zullen hebben dan de wetten die zo'n bevestiging ontberen. Zij waren deze
mening overigens zelf niet toegedaan.Anders dan deze leden beschouwen wij het voorgestelde correctief referendum
als een bescheiden aanvulling op het primaat van het vertegenwoordigend stelsel.
Waar de genoemde leden stellen dat er sprake is van een partiële vervanging
van het vertegenwoordigend stelsel door het primaat van de volksuitspraak,
gaan zij eraan voorbij dat het voorstel uitzonderingen en drempels bevat die
inhouden dat over het overgrote deel van de wetsvoorstellen geen correctief
referendum zal worden gehouden. Het is niet uitgesloten dat in de ogen van
sommige burgers het bescheiden aantal wetten dat door een volksuitspraak is
bevestigd, een sterkere legitimiteit zullen hebben dan andere wetten. Wij
wijzen er echter op dat alle wetten, ongeacht of zij betrekking hebben op
de uitgezonderde onderwerpen, ongeacht of er al of niet een referendum is
gehouden en ongeacht of de fase van het inleidend verzoek of de steunverwerving
al of niet met succes is afgerond, in staatsrechtelijke zin gelijk zijn en
blijven in hun betekenis en werking.De leden van de CDA-fractie zouden het op prijs stellen te vernemen hoe
groot de behoefte van burgers is «om op directe en democratische wijze
deel te nemen aan de besluitvorming in bepaalde gevallen» en waaruit
dat blijkt. Zij wezen in dit verband op de uitslag van de verkiezingen van
1994 en het inhoudelijk oordeel van de VVD.Uit de ontwikkeling van lokale raadplegende referenda blijkt dat er een
behoefte bij de burgers bestaat om in bepaalde gevallen op directe en democratische
wijze deel te nemen aan de besluitvorming. Ten aanzien van referenda over
gemeentelijke herindeling bestaat op dit punt reeds een praktijk van vele
decennia. Aangenomen mag worden dat de burgers het referendum evenzeer waarderen
als dat het geval is in de omringende landen waar een vergelijkbaar referendum
bestaat. Het is niet uitgesloten dat de voorwaarden die aan de effectiviteit
en de inrichting van het referendum zijn verbonden, mede de belangstelling
van de burgers voor het instrument kunnen bepalen. Ten aanzien van de verkiezingen
van 1994 wijzen wij erop dat de partijen die de invoering van het correctief
referendum in hun verkiezingsprogramma hebben opgenomen, bij deze verkiezingen
tezamen geen verlies hebben geleden maar zetelwinst geboekt hebben. Daarbij
moet worden aangetekend dat het bij verkiezingen, anders dan bij een referendum,
niet duidelijk is welke prioriteiten kiezers en partijen geven aan bepaalde
onderdelen van het verkiezingsprogramma als zij hun stem moeten uitbrengen
respectievelijk een regeerakkoord sluiten. Voor politieke partijen komt daarbij
dat er binnen een partij ook verschillende opvattingen kunnen bestaan over
een bepaald onderwerp en over de prioriteit die daaraan moet worden toegekend
ten opzichte van andere onderwerpen.Verder was het voor deze leden de vraag of het bezwaar van het optreden
van goed georganiseerde belangenorganisaties die gebruik zullen maken van
het correctief referendum wel door de regering wordt weerlegd door te wijzen
op «het optreden van andere belangengroepen die het tegenovergestelde
standpunt verdedigen». Zij vroegen of de veronderstelling dat er een
zeker evenwicht in de maatschappij bestaat tussen organisaties die zich sterk
maken voor onderscheiden, vaak tegenovergestelde belangen, ergens op berust.In dit verband vroegen zij naar de rol die politici en politieke partijen
zouden kunnen spelen bij het initiëren en beïnvloeden van een referendum.
Met name vroegen zij naar de wenselijkheid van de ontwikkeling dat volksvertegenwoordigers
en leden van het kabinet na de aanvaarding van het wetsvoorstel door de Kamers
het initiatief tot een referendum nemen respectievelijk reageren op een dergelijk
initiatief. Ook vroegen zij of is overwogen een dergelijke ontwikkeling uit
te sluiten.De regering is het met de genoemde leden eens dat er in het zogenaamde
maatschappelijk middenveld niet altijd een evenwicht bestaat tussen organisaties
die zich sterk maken voor onderscheiden belangen. Mede daarom kent de regering
ook een groot gewicht toe aan het primaat van de politiek. In het kader van
een referendumcampagne behoeft niet gevreesd te worden voor het door deze
leden terecht gesignaleerde gebrek aan evenwicht in het maatschappelijk middenveld
omdat er naast de gevestigde belangenorganisaties ook tijdelijk groeperingen
zullen ontstaan die erin slagen om een aspect van de discussie onder de aandacht
te brengen dat niet wordt behartigd door de belangenorganisaties. Juist het
tijdelijke karakter van een dergelijke groepering maakt het mogelijk om flexibel
en effectief te reageren. Het zal daarbij dan minder aankomen op de steun
van leden en financiële bijdragen als wel op de toegang tot de media
die zich niet zullen beperken tot het vragen van commentaar aan uitsluitend
de gevestigde belangenorganisaties. Wij achten het niet uitgesloten dat ook
volksvertegenwoordigers en andere politici een actieve rol zullen spelen bij
het initiëren of deelnemen aan een referendumcampagne. Dat achten wij
geen bezwaar.Volksvertegenwoordigers zullen het risico van een gebrek aan steun bij
de bevolking voor hun initiatief moeten afwegen tegen de kans op succes. Hetzelfde
geldt voor leden van het kabinet voor zover de grondwettelijk verankerde
eenheid van beleid het zou toelaten dat zij individueel deelnemen aan een
referendumcampagne. In het algemeen ziet de regering geen bezwaren tegen een
actieve rol van politici in een referendumcampagne. Wij gaan er vanuit dat
het wenselijk is dat politici ook in dat kader hun standpunten uiteenzetten
en daarvoor steun werven. Uitsluiting van een dergelijke ontwikkeling achten
wij niet alleen praktisch onmogelijk maar ook onwenselijk.De genoemde leden vroegen of het een taak van de overheid is om de juistheid
en evenwichtigheid van de informatie die de burger krijgt aangereikt te beoordelen
en te bewaken. Zij vroegen of de overheid, bij gebleken onevenwichtigheid,
veel anders kan doen dan de feiten, afwegingen en argumenten die het wetsvoorstel
steunen naar voren te brengen en of zulke voorlichting over het eigen standpunt
ooit «neutraal» (en niet: «beïnvloedend») kan
zijn.De regering wijst erop dat artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 EVRM
eraan in de weg staan dat de overheid overgaat tot bewaking van de informatie
die de burger ontvangt. Indien deze informatie «onevenwichtig»
zou zijn, ziet de regering er geen bezwaar tegen dat zij voorlichting geeft
over het eigen standpunt. Wij achten de burgers in staat om de voorlichting
door de regering als zodanig te beoordelen, deze te plaatsen naast de andere
informatie die zij ontvangen en vervolgens zelf conclusies te trekken.Voorts vroegen de leden van de CDA-fractie of bij de bepaling van de vraagstelling
naast de keuze uit «voor» of «tegen» wordt overwogen
ook vragen op te nemen waarvan de beantwoording enig licht zou kunnen werpen
op de motieven voor de uitgebrachte stem. Zij wezen in dit verband op diverse
vragen die zich ter zake van deze motieven kunnen voordoen bij de duiding
van een verwerping van een wetsvoorstel in een referendum, zoals de aanvaardbaarheid
van alternatieven, algemene of specifieke grieven tegen het overheidsbeleid
en een coalitie van principiële voor- en tegenstanders tegen een compromisvoorstel
of een verzamelwetsvoorstel. In dit verband vroegen zij of het indienen van
verzamelwetsvoorstellen voortaan achterwege zou moeten blijven.De beperking van de vraagstelling tot «voor» of «tegen»
het wetsvoorstel is van groot gewicht voor de zuivere hantering van het referendum
als instrument. Uitbreiding van de vraagstelling zou slechts denkbaar zijn
indien tegelijkertijd wordt voorzien in een mechanisme of procedure waarbij
wordt verzekerd dat de vraag op een eenduidige en neutrale wijze wordt geformuleerd.
De bezwaren tegen een dergelijke, omslachtige oplossing acht de regering niet
opwegen tegen de voordelen van een beknopte maar onmiskenbaar eenduidige en
algemeen aanvaarde vraagstelling. De uitslag van het referendum is bij deze
eenduidige vraagstelling volstrekt duidelijk door het ontbreken van elke nadere,
onvermijdelijk tot verwarring en misverstand aanleiding gevende kwalificatie
van de uitslag op grond van verdere vragen. De motieven voor het uitbrengen
van stemmen kunnen uiteenlopen zoals dit ook het geval is bij stemmingen die
plaatsvinden binnen het vertegenwoordigend stelsel. De waarde van een nader
onderzoek naar de motieven voor het uitbrengen van de stem, bijvoorbeeld van
een opiniepeiling na het verlaten van het stemlokaal, wordt in elk geval gekwalificeerd
door de vraagstelling en door de bereidheid van de kiezers om hun wezenlijke
motieven, voor zover die duidelijk zijn of duidelijk onder woorden gebracht
kunnen worden, aan te geven. Het is niet uitgesloten dat na de verwerping
van een wetsvoorstel in een referendum een wetsvoorstel wordt ingediend dat
op enkele onderdelen overeenkomsten vertoont met het verworpen voorstel. Een
nader onderzoek naar de motieven voor de verwerping van het eerste voorstel
kan in dat geval van belang zijn maar het blijft ook dan de vraag
of het tweede voorstel meer of minder kansen maakt in een referendum omdat
bijvoorbeeld de omstandigheden gewijzigd zijn, de campagne anders wordt ingericht
of er meer, minder of andere kiezers deel nemen aan de stemming.Het begrip verzamelwetsvoorstellen hebben de leden niet nader afgebakend.
Ten aanzien van de implementatie van Europese regelgeving verwijzen wij naar
aanwijzing nr. 337 van de aanwijzingen voor de regelgeving. Wij hebben aan
de Tweede Kamer een notitie toegezegd over de splitsing van wetsvoorstellen
waarin wij nader zullen ingaan op deze kwestie.De genoemde leden vroegen ook naar de mogelijkheid dat het instrument
afbreuk zou kunnen doen aan de samenhang van het overheidsbeleid, bijvoorbeeld
bij wetsvoorstellen die beogen uitvoering te geven aan de begroting. Zij wilden
weten waar dan het primaat van de wetgeving ligt. De regering verwijst voor
haar antwoord op dit punt naar het antwoord dat zij hierboven gaf op vragen
van de leden van de VVD-fractie.De leden van de fractie van het CDA merkten op dat er sprake zal zijn
van een vertragend effect op de bekrachtiging en uitvoering van door de Staten-Generaal
aanvaarde wetsvoorstellen. Zij gingen er vanuit dat het wetgevingsproces in
de fase dat potentiële initiatiefnemers in de gelegenheid zijn om hun
verzoek kenbaar te maken, een vertraging van omstreeks een maand zou kunnen
oplopen. Voorts stelden zij vast dat de vertraging zal toenemen met elke volgende
fase waarin het verzoek succesvol is. De genoemde leden merkten eveneens op
dat het voorstel voorziet in een procedure voor spoedeisende gevallen.Zij gingen er vanuit dat het hierbij zou kunnen gaan om een groot aantal
wetsvoorstellen, afgaande op de aanmelding bij het zomerreces en de jaarwisseling.
Deze leden zouden het zeer op prijs stellen welke gevolgen de directe inwerkingtreding
van een spoedeisende wet onder de schaduw van een plaatsvindend referendum
heeft voor de rechtszekerheid in het algemeen en de belangen van de betrokkenen
in het bijzonder, met name indien de uitvoering van de wet met terugwerkende
kracht zou moeten worden ingetrokken. Tenslotte vroegen deze leden zich af
of dit voorstel niet noopt tot een zodanige herprogrammering van het wetgevingsproces
dat de parlementaire behandeling van spoedeisende wetsvoorstellen een maand
eerder dan gebruikelijk wordt voltooid en de Kamers ook een maand eerder met
reces kunnen gaan.Bij de beantwoording van de vragen van de leden van de VVD-fractie is
de regering ingegaan op het vertragend effect van het referendum in het wetgevingsproces.
Wat betreft de toepassing van de spoedprocedure van artikel 89e gaan wij ervan
uit dat bij de behandeling van het wetsvoorstel in het parlement duidelijk
zal worden welke gevolgen er in een concreet geval verbonden zullen worden
aan de mogelijke intrekking van een dergelijke wet met terugwerkende kracht,
met name met het oog op de rechtszekerheid in het algemeen en de belangen
van de betrokkenen in het bijzonder. Overigens gaan wij er vanuit dat dit
zich slechts in zeer uitzonderlijke gevallen zal voordoen, gelet op de drempels
die in dit voorstel zijn opgenomen. Bij de invoering van het correctief wetgevingsreferendum
zal worden bezien of het wetgevingsproces zodanig herzien moet worden dat
de parlementaire behandeling van spoedeisende voorstellen eerder kan worden
voltooid. De Kamers besluiten zelf over hun reces waarbij zij de voortgang
van het proces van wetgeving in acht nemen.De leden van de PvdA-fractie betreuren het feit dat de regering niet ook
een recht van initiatief bij de kiezers heeft willen leggen. Zij beschouwen
het volksinitiatief als de positieve keerzijde van het correctief referendum en willen een betoog vernemen waarom de regering hiertoe niet is overgegaan.De regering heeft bij het wetsvoorstel het uitgangspunt gehanteerd dat
het in te voeren correctief referendum fungeert als een aanvulling op het
primaat van het vertegenwoordigend stelsel. Daartoe behoort de zeggenschap
van de wetgever over de indiening, formulering en totstandkoming van het wetsvoorstel
dat het onderwerp kan vormen van een referendum. Wij zien geen grond voor
de opvatting dat het volksinitiatief nodig is om de kiezers in de gelegenheid
te stellen een voorstel op de agenda te plaatsen. Ons vertegenwoordigend stelsel
kent voldoende elementen die verzekeren dat een kwestie die de burgers raakt
ook op korte termijn op de agenda van het parlement en de wetgever verschijnt.
Wij wijzen in dit verband op de bevoegdheden van de beide Kamers, het recht
van petitie en de lage kiesdrempel.De genoemde leden vroegen waarom bij het voorstel de toetsing inzake de
financiële gevolgen ontbreekt. Deze toetsing ontbreekt omdat het voorstel
tot invoering van het referendum als institutionele voorziening geen andere
financiële gevolgen kent dan de kosten die gemoeid zijn met de totstandkoming
van een wetsvoorstel.De leden van de fracties van SGP, RPF en GPV vroegen of er sprake is van
een de facto tot 2003 bindend regeerakkoord in die zin dat aanvaarding van
het op basis van het geldende regeerakkoord ingediende wetsvoorstel een nieuw
kabinet geen ruimte meer laat voor een nieuw, inhoudelijke afweging of dat
er bij de totstandkoming van een nieuw kabinet ruimte is voor afspraken, in
of buiten het regeerakkoord, om de grondwetsbepaling, aleer die is uitgewerkt
in wetgeving, ongedaan te maken. Zij vroegen voorts of de regering erkent
dat de Eerste Kamer(fracties) geheel vrij staat (staan) ten opzichte van het
geldende regeerakkoord.Het regeerakkoord van 1994 kan naar zijn aard alleen betekenis hebben
voor de periode waarop dit akkoord betrekking heeft. Dit regeerakkoord is
gesloten tussen de fracties van de Tweede Kamer. Wij verwijzen overigens naar
de beantwoording van de vragen van de VVD-fractie over dit punt. 3. Artikelsgewijs Artikel 81De leden van de fractie van de PvdA hebben gevraagd of het juist is dat
de inhoud van een wet in juridische zin mede kan zijn bepaald door de uitslag
van een referendum. Zij wezen erop dat een wetsvoorstel dat in een referendum
door een meerderheid wordt gesteund, blijft zoals het door regering en Staten-Generaal
was vastgesteld terwijl een in een referendum verworpen wetsvoorstel nooit
wet is geworden. Deze leden meenden dat de toevoeging aan artikel 81 overbodig
lijkt. Deze bepaling brengt tot uitdrukking dat in de gevallen waarin een
referendum is gehouden de exclusieve verantwoordelijkheid voor de vaststelling
van wetten niet uitsluitend berust bij regering en Staten-Generaal. Artikel 89aDe leden van de PvdA-fractie betreurden de forse verhoging in het wetsvoorstel
van de drempelgetallen vergeleken met het advies van de commissie-Biesheuvel.
Zij vroegen of de regering zich bewust is dat een zo hoge drempel ontmoedigend
en contraproductief kan werken en of hier onderzoek naar is verricht. Voorts
vroegen zij of het niet beter was geweest de drempels van de commissie-Biesheuvel
te hanteren en deze eventueel te verhogen indien er sprake zou zijn van frivool
gebruik van dit democratisch middel (hetgeen deze leden overigens niet verwachten). Verder vroegen zij welke verwachting de regering heeft van het effect
van deze hoge drempels. De genoemde leden verwezen naar het betoog inzake
nieuwe communicatiestrategieën en marketingtechnieken en de passage in
de nota naar aanleiding van het verslag over gericht adverteren, commerciële
en lokale omroepen, aansluitingen op Internet en het ledenaantal van belangengroepen.
Zij vroegen of er sprake is geweest van een empirische onderbouwing van deze
punten. Tenslotte vroegen zij waarom gekozen is voor absolute drempels in
plaats van relatieve drempels omdat wijzigingen in de omvang van de bevolking
ook de drempels onbedoeld wijzigen.De leden van de fractie van D66 hebben gevraagd de verhoging van de drempels
ten opzichte van het voorstel van de commissie-Biesheuvel nader te onderbouwen.
Enkel de constatering dat deze tijd nieuwe communicatiestrategieën en
marketingtechnieken hun intrede hebben gedaan, vinden deze leden wat mager.
Zij vroegen hoe de gestelde norm zich verhoudt tot de normen die zijn gesteld
bij de recente lokale referenda. Voorts waren zij niet overtuigd van de juistheid
om drempels vast te leggen in de Grondwet zelf omdat de waarde van een bepaald
aantal handtekeningen nogal aan tijd onderhevig is (al was het maar vanwege
wijzigingen in het aantal kiesgerechtigden). Zij wezen erop dat andere normen,
zoals de periode waarin een referendum kan worden aangevraagd, in een wet
worden geregeld en dat de norm voor handtekeningen voor een lokaal referendum
niet in de Grondwet wordt opgenomen.De verhoging van de drempels is gelegen in de ontwikkelingen die zijn
gesignaleerd in de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van
het verslag, namelijk nieuwe communicatiestrategieën, marketingtechnieken,
gericht adverteren, commerciële en lokale omroepen, aansluitingen op
Internet en de rol van belangengroepen. Gelet op deze ontwikkelingen zijn
wij van oordeel dat de drempels niet zodanig hoog zijn dat zij ontmoedigend
of contraproduktief werken. Tevens nemen wij de betekenis van de genoemde
ontwikkelingen zo ernstig dat wij geen reden hebben gezien om met deze verhoging
te wachten totdat er sprake zou zijn van een al te frequent gebruik van het
referendum, temeer niet omdat de door de leden voorgestelde evaluatie alleen
gevolgen zou kunnen krijgen door de zware en langdurige procedure van grondwetsherziening.
Er is geen onderzoek verricht naar een eventueel ontmoedigend effect van deze
verhoging omdat wij, gelet op de genoemde ontwikkelingen, niet verwachten
dat een dergelijk effect zal optreden. De ontwikkeling in de informatietechnologie
heeft de bereikbaarheid van de burgers naar ons oordeel aanmerkelijk vergroot.
De regering acht het geen bezwaar dat wijzigingen in de omvang van de bevolking
tevens wijzigingen brengen in de drempels die in absolute getallen zijn geformuleerd.
Wij menen dat dit noodzakelijk is om op deze wijze grondwettelijk te verzekeren
dat het primaat van het vertegenwoordigend stelsel gehandhaafd blijft. Het
zou niet juist zijn indien de wetgever als rechter in eigen zaak zelf de hoogte
van de drempels kan vaststellen voor het instrument dat dient ter correctie
van de wetgever. Dit geldt niet in diezelfde mate voor andere aspecten van
het correctief referendum die wel bij wet geregeld kunnen worden. De bepaling
van het vereiste aantal handtekeningen voor een lokaal referendum wordt evenmin
in handen van de lokale regelgevers gelegd om te voorkomen dat zij zelf de
grenzen bepalen van het instrument dat hun handelen kan corrigeren en daarom
vastgesteld door een ander, hoger orgaan, namelijk de wetgever. Indien op
het punt van de absolute getallen in de Grondwet een duidelijk probleem mocht
ontstaan door wijzigingen in de omvang van de bevolking, zal zich dat zo geleidelijk
ontwikkelen dat de duur van de grondwetsherzieningsprocedure geen argument
van betekenis vormt om een wijziging in de absoluut geformuleerde drempels
aan te brengen. Wij wijzen erop dat de belangrijke drempel die
is opgenomen in artikel 89d wel relatief is geformuleerd.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen binnen hoeveel tijd na
de aanvaarding van een wetsvoorstel door de Eerste Kamer een verzoek tot het
houden van een referendum door tenminste 40 000 kiesgerechtigden moet
worden gedaan.De preciese afbakening van deze periode komt aan de orde bij de uitvoeringswetgeving.Hierbij zal het belang van een spoedige inwerkingtreding van aangenomen
wetsvoorstellen moeten worden afgewogen tegen het belang van de initiatiefnemers
om een referendumprocedure te starten. In aansluiting bij het advies van de
commissie-Biesheuvel ligt een periode van drie weken in de rede. Artikel 89bDe leden van de fracties van SGP, RPF en GPV hebben gevraagd of het argument
dat het referendabel maken van bepaalde wetten grote spanningen zal opleveren
met andere doelstellingen ook geldt voor het niet uitzonderen van belastingwetten
van het referendum.In het debat met de Tweede Kamer is uiteengezet dat de uitzondering voor
de begroting noodzakelijk is vanwege het bijzondere karakter van de begroting,
met name de machtiging om diverse uitgaven te doen en het directe verband
met de uitgaven voor voorgenomen of reeds aangenomen wetsvoorstellen, terwijl
dit niet geldt voor belastingwetten.De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd welke (onderdelen van) wetgeving
nu wel en welke niet referendabel zijn en daarvan enige voorbeelden te noemen.
Zij vroegen of door de aanvaarding van het amendement-Scheltema-De Nie ook
verdragen als die van Maastricht en Amsterdam referendabel zijn. Zij begrepen
van wel. De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of besluiten in het
kader van de vorming van een Europese Unie referendabel zijn. Zij vroegen
of het verdrag van Amsterdam referendabel zou zijn geweest indien het wetsvoorstel
tijdig voor dat doel kracht van wet had gehad. De leden van de fracties van
SGP, RPF en GPV vroegen waarom de implementatie van richtlijnen van de Europese
Unie niet referendabel is.Zij vroegen naar het verschil met referendabele besluiten op lokaal niveau
ten opzichte van wetgeving die verplichtingen op decentraal niveau bevat.De wetsvoorstellen over de onderwerpen die zijn uitgezonderd in artikel
89b zijn niet referendabel. Hiertoe behoren de begrotingswetten. Wel referendabel
zijn bijvoorbeeld de belastingwetten. Volgens dit voorstel zouden de voorstellen
van rijkswet tot goedkeuring van het verdrag van Maastricht en het verdrag
van Amsterdam inderdaad referendabel zijn geweest. Het betreft immers de goedkeuring
van verdragen die alleen voor Nederland gelden.De implementatie van richtlijnen van de Europese Unie door middel van
wetgeving is niet referendabel omdat het daarbij vrijwel uitsluitend gaat
om de uitvoering van internationale verplichtingen. De referendabiliteit van
besluiten op lokaal niveau die gebaseerd zijn op wettelijke verplichtingen
komt aan de orde bij de uitvoeringswetgeving van artikel 128a.De leden van de VVD-fractie bezagen de formulering van het voorstel zo
dat wetten een referendabel en een niet-referendabel deel bevatten. Zij verwezen
naar de bevestiging in de stukken dat een wetsvoorstel tijdig moet worden
gesplitst in verschillende wetsvoorstellen en dat dit vooral een kwestie van
techniek is. De genoemde leden vroegen of dit niet wat al te beperkt gezien
is omdat splitsing ertoe kan leiden dat het ene voorstel het
politiek haalt terwijl het andere wordt verworpen hetgeen gevolgen heeft voor
de samenhang die bij het leveren van wetgevende arbeid wordt beoogd.De besluitvorming over de samenhang of splitsing van wetsvoorstellen waarop
deze leden doelen, vindt plaats door de regering voorafgaande aan de indiening
van een wetsvoorstel. Ten aanzien van de implementatie van Europese regelgeving
verwijzen wij naar de hierboven reeds aangehaalde aanwijzing nr. 337 van de
aanwijzingen voor de regelgeving. Splitsing van wetsvoorstellen tijdens de
parlementaire behandeling is grondwettelijk slechts mogelijk bij wetsvoorstellen
tot grondwetsherziening (artikel 137, vijfde lid, van de Grondwet). Wij verwijzen
naar de hiervoor genoemde toezegging inzake een notitie over de splitsing
van wetsvoorstellen.De leden van de fractie van D66 hadden er met teleurstelling kennis van
genomen dat de pkb's niet referendabel zijn. Zij brachten naar voren dat de
ervaringen met lokale referenda leerden dat de kiezer juist planologische
onderwerpen via het referendum ter discussie wil stellen. Zij wezen erop dat
de pkb in toenemende mate rechtsgevolgen heeft voor de burger en zij wensten
de pkb uiteindelijk ook referendabel te maken.De regering is van oordeel dat de pkb (planologische kernbeslissing) belangrijke
waarborgen bevat voor de inspraak van burgers. Wij zijn tevens van opvatting
dat invoering van het correctief referendum over pkb's leidt tot onzekerheden
en vertraging in de procedure van de pkb. De regering ziet daarom geen aanleiding
om het toepassingsbereik van het correctief referendum uit te breiden tot
de pkb. Artikelen 89c en 89eDe leden van de PvdA-fractie vroegen op welke termijn een wetsvoorstel
wordt bekrachtigd nadat is komen vast te staan dat daarover geen referendum
wordt gehouden, behoudens toepassing van artikel 89e. Voorts vroegen zij of
de regering verwacht dat vaak een beroep op artikel 89e zal worden gedaan.De bekrachtiging zal, zodra is komen vast te staan dat over een wetsvoorstel
geen referendum wordt gehouden, plaatsvinden binnen de termijn die thans gebruikelijk
is na de aanneming van wetsvoorstellen door de Eerste Kamer. Op dit moment
is nog onbekend wanneer een beroep op artikel 89e zal worden gedaan. Hierboven
gaven wij reeds aan dat de wetgever die toepassing van artikel 89e overweegt,
zich reeds tijdens de procedure van wetgeving rekenschap zal moeten geven
van de mogelijkheid van het vervallen van de wet met terugwerkende kracht
indien deze wet na de inwerkingtreding in een referendum wordt verworpen. Artikel 89gDe leden van de fractie van de PvdA vroegen in hoeverre deze bepaling
een verbod van delegatie bevat zoals dit is opgenomen in artikel 128a.Artikel 89g bevat geen verbod van delegatie zoals opgenomen in artikel
128a.De leden van de fracties van SGP, RPF en GPV vroegen of de regering het
reeël acht dat de Raad van State op korte termijn in staat is tot het
doen van een bindende uitspraak bij geschillen over de vraag of een wet wel
of niet referendabel is. Zij vroegen of daartoe wijziging van de Wet op de
Raad van State nodig is.Wij achten de Raad van State zeer wel in staat om op korte termijn uitspraak
te doen over geschillen inzake de referendabiliteit van wetsvoorstellen. Bij
geschillen inzake het kiesrecht is de Raad daartoe ook in staat. Bij
de uitvoeringswetgeving zal aan de orde komen welke wettelijke regelingen
daarvoor vereist zijn. Artikel 128aDe leden van de fractie van de VVD willen weten welke (onderdelen van)
verordeningen en besluiten nu wel en welke niet referendabel zijn. Zij begrepen
dat algemeen verbindende voorschriften en besluiten die worden opgesomd in
de uitvoeringswetgeving referendabel zullen zijn. Zij verwezen daarbij naar
de uitlatingen van de leden van de fracties van D66 en VVD in de Tweede Kamer,
met name ten aanzien van de opstelling van een nieuw verkeerscirculatieplan,
en vroegen welke andere plannen dit verder zou kunnen betreffen en wat daar
precies mee wordt bedoeld. Zij zouden graag zien dat deze «lijst»
thans wordt overgelegd door de regering.Voor wat betreft het decentrale niveau kan deze vraag op dit moment niet
uitputtend worden beantwoord omdat de concrete reikwijdte van het correctief
referendum op lokaal en provinciaal niveau afhangt van de wijze waarop de
wetgever invulling zal geven aan het voorgestelde artikel 128a van de Grondwet.
Met inachtneming van deze beperking beantwoorden wij de gestelde vraag als
volgt. Centraal in artikel 128a staan «besluiten, houdende algemeen
verbindende voorschriften». Artikel 128a bepaalt enerzijds dat deze
categorie van besluiten voor wat betreft de referendabiliteit beperkt kan
worden bij of krachtens de wet, anderzijds bepaalt het artikel dat de wet
andere besluiten als referendabel kan aanwijzen. Voor alle categorieën
besluiten geldt dat het besluiten moeten zijn die door het algemeen vertegenwoordigend
orgaan (gemeenteraad of provinciale staten) zijn genomen. De veronderstelling
van de leden van de VVD-fractie dat algemeen verbindende voorschriften en
besluiten die in de uitvoeringswetgeving worden opgenomen, referendabel zullen
zijn, is niet geheel juist. Besluiten die algemeen verbindende voorschriften
bevatten zijn in beginsel referendabel. Deze worden niet in de uitvoeringswetgeving
opgesomd. Bij of krachtens de uitvoeringswetgeving kunnen wel uitzonderingen
op deze referendabiliteit worden vastgesteld. Alle overige besluiten zijn
slechts referendabel voor zover de uitvoeringswetgeving bepaalt dat zulks
het geval is.De vraag of plannen en beleidsregels referendabel zijn – dit in
antwoord op vragen van de leden van de PvdA-fractie – kan thans niet
concreet worden beantwoord omdat dit afhankelijk is van de uitvoeringswetgeving.
In algemene zin wijzen wij erop dat beleidsregels en plannen niet geheel op
dezelfde lijn met algemeen verbindende voorschriften gesteld kunnen worden.Dat betekent dat de beleidsregels en plannen die geen algemeen verbindende
voorschriften inhouden alleen referendabel zij als de wetgever dit bepaalt.
Het genoemde voorbeeld van het verkeerscirculatieplan is overigens geen juridisch
begrip. Als een verkeerscirculatieplan algemeen verbindende voorschriften
bevat is het besluit tot vaststelling daarvan referendabel, behalve voor zover
bij of krachtens de wet bepaalt zou worden dat dat niet zo is. Als ene verkeerscirculatieplan
louter een algemene omschrijving van voornemens bevat, komt het ons voor dat
van referendabiliteit geen sprake is, alleen al niet omdat dan geen sprake
is van ene besluit in de zin van de Awb. Het verkeerscirculatieplan is dan
immers niet op rechtsgevolg gericht. Dat rechtsgevolg ontstaat pas bij het
concreet vaststellen van uitvoeringsmaatregelen.In het kader van de uitvoeringswetgeving zullen deze kwesties aan de orde
komen. De leden van de PvdA-fractie vroegen om een uitgebreide toelichting op
artikel 128a, verwijzend naar de wijze van totstandkoming van deze bepaling.Zij vroegen waarom niet is volstaan met een delegatie aan de wetgever
om te bepalen welke besluiten van raden en staten referendabel zullen zijn.
Zij vroegen welke de betekenis van het nu gemaakte onderscheid is voor bijvoorbeeld
beleidsregels en plannen. Tenslotte stelden zij de vraag in hoeverre bestaande
gemeentelijke en provinciale verordeningen ter regeling van een raadplegend
referendum in stand kunnen blijven na invoering van artikel 128a.Voor de gevraagde beschouwing over artikel 128a en de relatie met plannen
en beleidsregels verwijzen wij naar de hierboven opgenomen antwoorden. De
reden waarom wij voorstellen om in de Grondwet voorwaarden op te nemen waar
de wetgever rekening mee dient te houden, is dat wij het gewenst vinden dat
de wetgever beoordeelt welke gemeentelijke en provinciale besluiten referendabel
zijn. De betekenis van de bestaande verordeningen met betrekking tot raadplegende
referenda zal eveneens bij de uitvoeringswetgeving aan de orde komen.De leden van de fractie van Groen Links vroegen waarom artikel 128a niet
verwijst naar de eisen die artikel 89a voor het landelijk niveau stelt. In
het bijzonder vroegen zij of dit inhoudt dat er op decentraal niveau geen
eisen worden gesteld aan het aantal kiesgerechtigden dat een inleidend verzoek
kan indienen.Wij menen dat de Grondwet niet meer moet bepalen dan noodzakelijk is.
Het is van wezenlijk belang dat de regelgever wiens besluiten referendabel
zijn niet zelf de grenzen van de referendabiliteit van zijn besluiten bepaalt.
Deze grenzen moeten worden getrokken door een ander, hoger orgaan. Voor de
wetgever is dit de Grondwet, voor de lokale en provinciale regelgever is dit
de wetgever. Het is derhalve niet noodzakelijk dat de Grondwet op dezelfde
wijze de grenzen bepaalt van de referendabiliteit van de besluiten van de
lokale en provinciale regelgever als dit ten aanzien van de wetgever gebeurt.
Het ligt in de rede dat de wetgever bij de bepaling van de grenzen voor de
referendabiliteit van de besluiten van de lokale en provinciale regelgever
aansluiting zoekt bij de grenzen die de Grondwet trekt bij het referendum
over wetsvoorstellen, inclusief het aantal kiesgerechtigden dat een inleidend
verzoek kan indienen. Artikel XXXIDe leden van de fractie van de PvdA vroegen zich af of dit additionele
artikel nodig is naast artikel 89g en welke waarde het additionele artikel
toevoegt.De regering acht het additionele artikel noodzakelijk voor de totstandkoming
van de uitvoeringswetgeving die een onmisbare voorwaarde vormt voor het functioneren
van het referendum. Bovendien biedt de bepaling de mogelijkheid om een verschillend
tijdstip van inwerkingtreding te kiezen voor de verschillende artikelen van
het voorstel.De leden van de fractie van Groen Links vroegen naar de vroegst mogelijke
datum en de laatst mogelijke datum dat een referendum kan worden gehouden.Een referendum kan op zijn vroegst worden gehouden als de grondwetsherziening
in tweede lezing is afgerond en de uitvoeringswetgeving in werking is getreden.
Dit moment ligt op zijn vroegst na de verkiezingen voor de Tweede Kamer op
6 mei 1998. De laatst mogelijke datum wordt eveneens bepaald door de afronding
van de grondwetsherziening in tweede lezing en de inwerkingtreding van de
uitvoeringswetgeving met dien verstande dat er ten hoogste een
periode van tien jaar gelegen kan zijn tussen beide tijdstippen.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Binnenlandse Zaken,H. F. Dijkstal Overzicht    Cals/DonnerBiesheuvelDe
KoningWetsvoorstelToelichting  In artikel 81 wordt
aan het slot ingevoegd; behoudens de mogelijkheid van een referendum met toepassing
van het bepaalde in par. 1AAls BiesheuvelAls BiesheuvelOngewijzigd
overgenomen. Wetsontwerpen, welke door de Staten-Generaal zijn aangenomen,
worden behoudens bij algemene wet te bepalen uitzonderingen, aan een referendum
onderworpen, wanneer zulks binnen een bepaalde termijn door een bepaald aantal
kiezers wordt verlangd.Art. 89a 1. Een voorstel van wet dat door
de Staten-Generaal is aangenomen, wordt aan een volksstemming onder de in
artikel 54 bedoelde kiesgerechtigden onderworpen, indien na een inleidend
verzoek van ten minste 10 000 kiesgerechtigden ten minste 300 000
kiesgerechtigden daartoe de wens kenbaar maken, een en ander volgens bij de
wet te stellen regels. 2. Aan het inleidend verzoek wordt geen gevolg
gegeven, indien de Koning de Staten-Generaal kennis heeft gegeven van zijn
besluit waarbij aan het voorstel de bekrachtiging is onthouden.Als Biesheuvel,
met dien verstande dat in artikel 89a, eerste lid, het aantal van 10 000
kiesgerechtigden wordt vervangen door 20 000 kiesgerechtigdenAls
Biesheuvel, met dien verstande dat: a. het begrip «volksstemming»
wordt vervangen door «referendum»; b. in artikel 89a, eerste
lid, het aantal van 10 000 kiesgerechtigden wordt vervangen door 40 000
kiesgerechtigden en c. het aantal van 300 000 kiesgerechtigden wordt
vervangen door 600 000 kiesgerechtigden. d. de zinsnede «een
en ander volgens bij de wet te stellen regels» is vervangen door artikel
89g. Vergelijk artikel 89g.In de memorie van antwoord is aangegeven
dat de drempels in de Grondwet zijn opgenomen omdat het niet juist is dat
de wetgever zelf de grenzen van het middel tot correctie van de wetgever bepaalt.
Hetzelfde geldt voor de bepaling van de uitzonderingen. De memorie van antwoord
noemt als argumenten voor de verhoging van de drempels o.a. nieuwe communicatie-
en marketingtechnieken, zoals gericht adverteren, nieuwe commerciële
en lokale media, de rol van belangengroepen en de aansluitingen op Internet.
Ook wordt in de memorie aangegeven dat het niet noodzakelijk is om de termijn
in de Grondwet op te nemen.  Artikel 89b 1. Een voorstel van
wet kan niet aan een volksstemming worden onderworpen, indien dit betreft: a.
het koningschap of het koninklijk huis; b. uitvoering van verdragen of
van besluiten van volkenrechtelijke organisaties; c. de vaststelling van
de hoogte van bij de wet aangewezen geldelijke voorzieningen ten behoeven
van personen die een bij de wet aangewezen openbaar ambt bekleden of bekleed
hebben, en hun nabestaanden. 2. Een voorstel tot verandering in de Grondwet
kan alleen aan een volksstemming worden onderworpen, nadat het door de Staten-Generaal
in tweede lezing is aangenomen.Als BiesheuvelArtikel 89b Niet
aan een referendum kan worden onderworpen een voorstel van wet inzake het
koningschap, het koninklijk huis of de begroting bedoeld in artikel 105, eerste
lid, dan wel een voorstel van wet dat uitsluitend strekt tot uitvoering van
verdragen, besluiten van volkenrechtelijke organisaties of het Statuut voor
het Koninkrijk der Nederlanden, met uitzondering van de goedkeuring van verdragen
ter zake die alleen voor Nederland gelden. Vergelijk artikel 137,
zesde lid.Een uitzondering voor de rechtspositie van politieke ambtsdragers
is niet noodzakelijk naast de bijzondere waarborg van artikel 63 Grondwet.
Voor de begroting is een uitzondering gemaakt op grond van het bijzondere
karakter van een dergelijke wet die machtigt tot het doen van diverse uitgaven.
De uitzondering voor de uitvoering van internationale verplichtingen is aangevuld
met het Statuut omdat statutaire verplichtingen eveneens voorrang hebben boven
de Grondwet. Daarbij is een uitzondering gemaakt voor de voorstellen van rijkswet
tot goedkeuring van verdragen die alleen in Nederland gelden omdat de statutaire
verhoudingen daarbij niet wezenlijk in het geding zijn.  Artikel
89c De bekrachtiging van een voorstel van wet kan eerst plaatsvinden nadat
over dit voorstel een volksstemming is gehouden of nadat is komen vast te
staan dat daarover geen volksstemming wordt gehouden.Als BiesheuvelAls
Biesheuvel, met dien verstand dat «volksstemming» wordt vervangen
door «referendum».Vrijwel ongewijzigd overgenomen.  Artikel
89d 1. Spreekt bij de volksstemming een meerderheid zich tegen het voorstel
van wet uit en omvat deze meerderheid ten minste dertig procent van hen die
gerechtigd waren aan de volksstemming deel te nemen, dan vervalt het voorstel
van rechtswege. 2. Indien bij de volksstemming niet een meerderheid zich
tegen het voorstel van wet uitspreekt, wordt het voorstel terstond bekrachtigd.Als
BiesheuvelArtikel 89d 1. Indien bij het referendum een meerderheid
zich tegen het voorstel van wet uitspreekt en deze meerderheid ten minste
dertig procent omvat van hen die gerechtigd waren aan een referendum deel
te nemen, dan vervalt het voorstel van rechtswege. 2. Indien bij het referendum
niet een meerderheid die ten minste dertig procent omvat van en die gerechtigd
waren aan het referendum deel te nemen, zich tegen het voorstel van wet uitspreekt,
wordt het voorstel van wet terstond bekrachtigd.De verplichte bekrachtiging
is uitgebreid om het primaat van het vertegenwoordigend stelsel aan te scherpen
en geen onduidelijkheid te laten bestaan over de rechtsgevolgen van de uitslagTenzij de bekrachtiging van het wetsvoorstel geen uitstel kan lijden,
wordt deze door de Koning eerst verleend na de uitslag van de stemming. Spreekt
de meerderheid van degenen, die aan het referendum deelnemen, welke ten minste
30% der stemgerechtigden omvat, zich tegen het ontwerp uit, dan vindt geen
bekrachtiging plaats en wordt een reeds bekrachtigde wet zo spoedig mogelijk
ingetrokken.Artikel 89e 1. Indien de bekrachtiging van een voorstel
van wet geen uitstel kan lijden, kan, mits het voorstel dit bepaalt, de bekrachtiging
terstond plaatsvinden nadat de Staten-Generaal het voorstel hebben aangenomen.
Het tot wet geworden voorstel kan overeenkomstig de artikelen 89a en 89b aan
een volksstemming worden onderworpen. 2. Indien bij de volksstemming een
meerderheid als bedoeld in artikel 89d, eerste lid, zich tegen de wet uitspreekt,
vervalt de wet van rechtswege. De wet regelt zo nodig de gevolgen hiervan.Als
BiesheuvelAls Biesheuvel, met dien verstande dat «volksstemming»
wordt vervangen door «referendum».Vrijwel ongewijzigd overgenomen.   Artikel 89f Deze paragraaf is van overeenkomstige
toepassing op de goedkeuring die stilzwijgend is verleend aan verdragen.Deze
aanvulling is opgenomen omdat de wetgever verdragen goedkeurt. De wet
regelt al hetgeen het aanvragen en houden van een referendum betreft, alsmede,
voor zoveel nodig, de gevolgen daarvan.Vergelijk artikel 89a, eerste
lid.Als BiesheuvelArtikel 89g Alles wat verder het referendum
betreft, wordt bij de wet geregeld.Vrijwel ongewijzigd overgenomen.  Artikel 128a 1. Een besluit dat door provinciale staten
of de gemeenteraad is genomen, wordt, behoudens bij de wet te stellen uitzonderingen,
aan een volksstemming onder de in de artikelen 129 en 130 bedoelde kiesgerechtigden
onderworpen voor provinciale staten onderscheidenlijk de gemeenteraad onderworpen,
volgens bij de wet te stellen regels. 2. Het bepaalde in het eerste lid,
is van overeenkomstige toepassing met betrekking tot een besluit, genomen
door een door provinciale staten of de gemeenteraad ingestelde commissie waaraan
bestuursbevoegdheden zijn toegekend en waarvan de leden rechtstreeks zijn
gekozen. Artikel 132 wordt als volgt gewijzigd: 1. Ingevoegd
wordt een nieuw vijfde lid, luidende: 5. Het bepaalde bij of krachtens
het tweede, derde en vierde lid, geldt eveneens voor besluiten bij volksstemming
ingevolge het bepaalde in artikel 128a. 2. Het vijfde en zesde lid worden
vernummerd tot onderscheidenlijk het zesde en zevende lid.Als BiesheuvelArtikel
128a 1. Behoudens bij of krachtens de wet te stellen uitzonderingen, worden
besluiten, houdende algemeen verbindende voorschriften, die door provinciale
staten of de gemeenteraad zijn genomen en andere bij de wet aan te wijzen
besluiten van provinciale staten of de gemeenteraad, aan een beslissend referendum
onderworpen onder de in de artikelen 129 en 130 bedoelde kiesgerechtigden
voor provinciale staten onderscheidenlijk de gemeenteraad, indien een bij
de wet te bepalen aantal van deze kiesgerechtigden daartoe de wens kenbaar
maakt, een en ander volgens bij of krachtens de wet te stellen regels. 2.
Indien bij het referendum een meerderheid zich tegen het besluit van provinciale
staten of de gemeenteraad uitspreekt en deze meerderheid ten minste dertig
procent omvat van hen die gerechtigd waren aan het referendum deel te nemen,
dan vervalt het besluit van rechtswege.De bepaling van het aantal kiesgerechtigde
initiatiefnemers is voorbehouden aan de wetgever omdat het niet juist is dat
de lokale regelgever zelf de grens van het mechanisme tot correctie van de
lokale regelgever bepaalt. Dit geldt ook voor de rechtsgevolgen die aan de
uitslag worden verbonden. De reikwijdte van het lokaal referendum strekt zich
niet uit tot de commissies waaraan bestuursbevoegdheden zijn toegekend en
waarvan de leden rechtstreeks zijn gekozen. Ook zonder wijziging van artikel
132 geldt deze bepaling voor de besluiten die in een referendum worden vastgesteld. Vergelijk artikel 89b, tweede lid.Als BiesheuvelAan
artikel 137 van de Grondwet wordt een nieuw lid toegevoegd, dat luidt: 6.
Een voorstel tot verandering in de Grondwet kan alleen aan een referendum
worden onderworpen nadat het door de Staten-Generaal in tweede lezing is aangenomen.Vrijwel
ongewijzigd overgenomen.  Advies tot opneming van
een additioneel artikel dat bepaalt dat de grondwettelijke regeling in werking
treedt bij de inwerkingtreding van de wettelijke uitvoeringsregeling.Als
BiesheuvelAdditioneel artikel XXXI De wijziging van artikel 81 alsmede
de artikelen 89a tot en met 89g, 128a en 137, zesde lid, treden eerst na vijf
jaren of op een bij of krachtens de wet te bepalen eerder tijdstip in werking.
Deze termijn kan bij de wet voor ten hoogste vijf jaren worden verlengd. Het
tijdstip van inwerkingtreding kan voor de artikelen 89a tot en met 89g en
137, zesde lid, alsmede voor artikel 128a verschillend worden gesteld.De
bepaling opent de mogelijkheid om verschil te maken tussen de tijdstippen
van inwerkingtreding van de verschillende bepalingen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19971998-25153-67a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl