Wijziging van de Waterleidingwet (eigendom waterleidingbedrijven); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28339, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-07-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28339 nr. 5

09-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave 1. Algemeen1.1 InleidingMarktordening van de drinkwatersectorRegeling van eigendom en zeggenschap van waterleidingbedrijven1.2 Fasering Algehele Herziening Waterleidingwet1.3 Voorbereidingen van het voorstel van wet1.4 Hoofdlijnen van de regeling1.5 Internationale aspecten1.6 Gevolgen voor het Bedrijfsleven2 ArtikelsgewijsArtikel I Onderdeel CArtikel 3kArtikel 3lArtikel 3oArtikel IVOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28339Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 339Wijziging van de Waterleidingwet (eigendom waterleidingbedrijven)nr. 5VERSLAGVastgesteld 9 juli 2002De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel,
brengt als volgt verslag uit van haar bevindingen.Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen afdoende beantwoordt,
acht de commissie de openbare behandeling van dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.Inhoudsopgave 1.Algemeen21.1Inleiding2  Marktordening van de drinkwatersector4  Regeling van eigendom en zeggenschap
van waterleidingbedrijven7 1.2Fasering Algehele Herziening81.3Voorbereiding van het voorstel
van wet91.4Hoofdlijnen van de Regeling10 1.5Internationale aspecten11 1.6Gevolgen voor het bedrijfsleven11   2.Artikelsgewijs111. Algemeen1.1 InleidingDe leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
onderhavig voorstel van wet en kunnen instemmen met de doelstelling ervan.
Het is een uitwerking van een ook door de CDA-fractie gesteunde motie waarin
geregeld zou moeten worden dat de aandelen van waterleidingbedrijven in overheidshanden
blijven. Het publieke karakter van de openbare watervoorziening is voor de
leden van de CDA-fractie daarvoor het belangrijkste argument. Daarnaast heeft
in verband met het leidingnet deze voorziening als het ware een natuurlijk
monopolie. Deze leden erkennen dat ook een scheiding tussen de infrastructuur
en het «goed» in dit verband niet goed mogelijk is (zoals wel
met de energie- en telecomsector is gebeurd). Dit in verband met kwaliteitsaspecten
en juridische waarborging ervan. Ook kunnen de leden van de fractie van het
CDA-fractie instemmen met het blijven integreren van eigendom en exploitatie
uit het oogpunt van integraal kwaliteitsbeheer.Het uitgangspunt van het beleid, namelijk dat iedereen in Nederland te
allen tijde over voldoende drinkwater van de vereiste kwaliteit kan beschikken,
wordt door de leden van de VVD-fractie volledig onderschreven. Het wetsvoorstel
kent een voorgeschiedenis en is een uitwerking van hetgeen in de Hoofdlijnennotitie
is weergegeven en van hetgeen daarover met het parlement is gewisseld. De
positie van de leden van de VVD-fractie inzake het eigendom van de waterleidingbedrijven
mag bekend worden verondersteld.De leden van de VVD-fractie missen, zowel bij eerdere notities, wetsvoorstellen
en gedachtewisselingen als in het voorliggende wetsvoorstel, een bredere blik
op de ontwikkelingen in de watersector. Daarbij gaat het om zaken als schaalvergroting,
toenemende verknoping van nutsfuncties en de Nederlandse watersector in internationaal
perspectief. Het ontbreken van een totaalvisie aan de zijde van de regering
maakt het voor de leden van de VVD-fractie vooralsnog niet mogelijk om een
oordeel over het voorliggende wetsvoorstel te vormen. Kan de regering uitgebreid
ingaan, zonodig in een separate notitie, op de maatschappelijke en internationale
context, zowel van dit wetsvoorstel als van de aanstaande wetswijzigingen
in deze sector? Kan de regering aangeven wat de samenhang is tussen dit wetsvoorstel
en eerdere wetswijzigingen en tussen dit wetsvoorstel en de nog te verwachten
wetsontwerpen? De leden van de VVD-fractie hebben grote behoefte om dit wetsontwerp
te bezien in relatie tot de andere wettelijke regelingen die deze sector betreffen,
zowel bestaande als toekomstige. Zij stellen daarom voor dat een volgende
regering de verschillende wetsontwerpen in samenhang presenteert.De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennis genomen van
de Wijziging van de Waterleidingwet met betrekking tot de eigendomsverhoudingen
van waterleidingbedrijven. Zij onderschrijven het belang van een kwalitatief
hoogstaande en doelmatige drinkwatervoorziening en zijn van mening dat daarvoor
publieke eigendom van de waterleidingbedrijven de beste waarborgen biedt.
Echter op enkele punten, die later in het verslag genoemd worden, wensen deze
leden nadere verduidelijking.De leden van de fractie van D66 vragen de regering uitgebreid toe te lichten
hoe de in het wetsvoorstel gekozen oplossing voor de drinkwatervoorziening
zich verhoudt tot de oplossingen die in andere nutssectoren zijn gekozen (electriciteits-
en gasvoorziening, telecomsector e.d.)? Kan de regering daarbij aandacht besteden
aan de vraag waarom de zorg voor de energievoorziening geen kerntaak
van de overheid is en de zorg voor de drinkwatervoorziening wel.De leden van de fractie van D66 vragen de regering in Euro's de administratieve
lasten te kwantificeren die als gevolg van het wetsvoorstel voor de betrokken
bedrijven ontstaan.De leden van de fractie van GroenLinks is verheugd dat, na herhaaldelijk
aandringen van de Kamer sinds 1998, er nu een wetsvoorstel ligt waarmee het
publieke eigendom van de waterleidingbedrijven wordt vastgelegd. Zij ondersteunen
de doelstelling van het wetsvoorstel.De leden van de fractie van de ChristenUnie verwelkomen het voorstel tot
wijziging van de Waterleidingwet, dat ertoe strekt de bestaande eigendomssituatie
in de drinkwatersector ook voor de toekomst vast te leggen. Zij constateren
dat het kabinet hiermee handelt conform de wens van de Tweede Kamer, zoals
tot uitdrukking gebracht in de motie Feenstra c.s. Deze leden herkennen zich
in het gekozen uitgangspunt van het wetsvoorstel, namelijk dat de zorg voor
voldoende drinkwater van de vereiste kwaliteit een kerntaak van de overheid
is en dat het publieke eigendom van de drinkwatervoorziening daartoe een vereiste
is.De leden van de SGP-fractie constateren met instemming dat de watervoorziening
voor huishoudens ook in toekomst volledig in handen blijft van de overheid.
Daarnaast noteren deze leden met tevredenheid, dat het kabinet niet gekozen
heeft voor een splitsing tussen eigendom en exploitatie. Gelet op de verwevenheid
van eigendom, beheer en exploitatie van de infrastructuur in de watersector
ligt een dergelijke splitsing ook niet in de rede. Een splitsing zou ook kunnen
leiden tot een ongewenste niet-transparante verdeling van bevoegdheden en
verantwoordelijkheden.Naast de door het kabinet gehanteerde argumenten, hechten de leden van
de SGP-fractie ook zeer sterk aan het zogenaamde ketenbeheer, waarvan de drinkwatervoorziening,
maar bijvoorbeeld ook het rioleringsbeheer en de zuivering van afvalwater
deel uitmaakt. Deze diverse schakels in de waterketen dienen goed op elkaar
aan te sluiten en op elkaar te worden afgestemd, waardoor belangrijke efficiencyvoordelen
zijn te behalen. Voor een dergelijk adequaat ketenbeheer is het verdienstelijk
om deze keten in het geheel in publieke handen te houden. Daarnaast dient
de aansluiting van de waterketen op het totale waterbeheer, dat per definitie
thuishoort in de publieke sfeer, gewaarborgd te blijven, zo merken de leden
van de SGP-fractie op. Ook uit dien hoofde verdient het aanbeveling om de
watervoorziening volledig in publieke handen te laten blijven. Zou een deel
van de waterketen uit die keten worden gelicht, dan dreigt immers het risico
dat dit tot negatieve effecten leidt voor het noodzakelijke integraal waterbeheer.De leden van de SGP-fractie constateren dat het wetsvoorstel onder voorwaarden
de mogelijkheid biedt aan zakelijke afnemers om drinkwater te produceren of
te leveren aan derden, het zogenaamde industriewater. De mogelijkheid is dus
reëel dat bepaalde grote gebruikers «afhaken» van het publieke
watervoorzieningnet. In hoeverre kan dit leiden – bij grootschalige
levering van industriewater – tot afwenteling van kosten op de gebonden
gebruikers, de zogenaamde afhaakproblematiek? Wat zijn de eventuele risico's
van het afhaken van grote gebruikers? Zal dit kunnen leiden tot overcapaciteit
of kapitaalvernietiging? Wat zijn de mogelijkheden om – gedurende een
overgangsperiode – uittredingskosten te vragen aan de «afhakers»?De leden van de SGP-fractie merken op, dat door sommige bedrijven op dit
moment drinkwater wordt geproduceerd en vervolgens via een collectief
leidingnet aan andere op het industrieterrein gevestigde bedrijven wordt geleverd.
Het is twijfelachtig of de nu voorgestelde wettekst dit in de toekomst ook
nog mogelijk maakt. Dat zou een inbreuk betekenen op een bestaande situatie
en bovendien leiden tot inefficiënte praktijken. Is dit de bedoeling
van het wetsvoorstel?Marktordening van de drinkwatersectorOmdat concurrentie niet mogelijk is dienen andere instrumenten ontwikkeld
te worden om de doelmatigheid en efficiëntie te vergroten. De regering
kiest daarbij voor het instrument van maatstafconcurrentie gebaseerd op benchmarking.
In de notitie «Hoofdlijnen voor een nieuwe waterleidingwet» is
daarbij gekozen voor de invoering van benchmarking en externe toetsing van
de bedrijfsplannen. In het onderhavige wetsontwerp is echter het voorstel
opgenomen om het ook mogelijk te maken dat in de tarieven zelf ingegrepen
kan worden (vaststellen maximum tarieven). Het is de leden van de CDA-fractie
niet duidelijk waarop deze wijziging gebaseerd is. Zij vragen zich ook af
wat de logica van het centraal ingrijpen in de tarieven is daar waar de bedrijven
voor 100% in handen zijn van provincies en gemeenten met ieder hun democratisch
gekozen controlerende organen. Ook is niet duidelijk hoe de doelmatigheidskorting
wordt afgeleid van de gemiddelde prestaties van de bedrijven. De maatstafconcurrentie
wordt niet in dit wetsontwerp meegenomen, zodat een beoordeling van het systeem
en de effecten ervan buitengewoon lastig is.De leden van de fractie van LPF constateren dat in het wetsontwerp de
verantwoordelijkheid van de overheid voor de onderhavige nutstaak voorop wordt
gesteld. Is er volgens de regering bij het onverkort handhaven van deze verantwoordelijkheid
geen ruimte voor derden om de bijbehorende taken uit te voeren zoals uit het
wetsontwerp valt af te leiden en waarom niet?In het wetsvoorstel wordt uitgebreid ingegaan op de marktordening van
de drinkwatersector. Hierbij worden aan de hand van de nota «publieke
belangen en marktordening» de verschillende modaliteiten van marktwerking
gemeld. Vervolgens wordt aangegeven welke overwegingen tot de thans voorliggende
keuze hebben geleid. De redenen voor het verwerpen van concurrentie tussen,
op en om infrastructuren worden weergegeven. Vervolgens wordt als logische
conclusie de maatstafconcurrentie voorgesteld. Dat leidt bij de leden van
de VVD-fractie tot vele vragen. Waarom worden hier niet alle modaliteiten
besproken? Waarom is niet uitgebreid aangegeven waarom maatstafvergelijking
als modaliteit voor marktwerking niet zou voldoen? Kan de regering hier uitgebreid
op ingaan? Kan worden ingegaan op de betekenis van dit wetsvoorstel voor de
leveringen boven de 100 000 kubieke meter? Kan de regering uitwerken
welke relatie er ligt met de voorgestelde gecontroleerde benchmark? Kan worden
aangegeven wat het verlagen van de grens van 100 000 m3
zou betekenen voor de gecontroleerde benchmark?Uit het feit dat in het voorliggende wetsontwerp maatstafconcurrentie
wordt voorgesteld kan worden afgeleid dat maatstafvergelijking niet voldoet.
De leden van de VVD-fractie willen weten waaruit dit blijkt? Is de regering
bereid het huidige systeem van maatstafvergelijking en toezicht uitgebreid
te evalueren, alvorens het onderhavige wetsvoorstel een parlementaire afronding
krijgt? Deze vraag is temeer van belang omdat er reeds afspraken bestaan over
de evaluatie van de huidige benchmarking.De leden van de VVD-fractie vragen voorts hoe het voorliggende wetsvoorstel
zich verhoudt tot de hoofdlijnennotitie, waarin is aangegeven dat de overheid
«zonodig regulerend op moet kunnen treden»? Waaruit blijkt dat
het «zonodig» reeds nu aan de orde is? Waarom komt de maatstafvergelijking
uit de hoofdlijnennotitie niet terug in het voorliggende wetsvoorstel?
Waaruit blijkt vervolgens dat het toezicht door de aandeelhouders en mogelijke
andere stakeholders op dit moment tekort schiet? Deze vraag is temeer van
belang omdat de indruk bestaat dat het Nederlandse drinkwater zich in vergelijking
met andere West-Europese landen kenmerkt door een hoge kwaliteit, grote leveringszekerheid
en aanvaardbare prijzen.De leden van de VVD-fractie hebben behoefte aan inzicht in de besparingen
die kunnen worden gerealiseerd door een systeem van maatstafconcurrentie in
combinatie met tarieftoezicht. Kan de regering dit inzicht verschaffen en
daarbij ook de minder of niet-kwantificeerbare voordelen betrekken? Kan de
regering met andere woorden het economisch en maatschappelijk nut inzichtelijk
maken? Kan dit worden vergeleken met het economisch en maatschappelijk nut
in een systeem van maatstafvergelijking?De leden van de VVD-fractie constateren dat binnen het systeem van maatstafconcurrentie
en toezicht de benchmark een centrale plaats heeft. Dat geldt ook voor een
systeem van maatstafvergelijking. Kan de regering meer uitgebreid aangeven
hoe zij denkt over de totstandkoming en uitvoering van deze benchmark? Wordt
er aangesloten bij de benchmark van de sector zelf? Zo ja, op welke onderdelen
wel en op welke onderdelen niet? Zo nee, waarom niet?De leden van de PvdA-fractie zien vooruitgang in de prestaties van waterleidingbedrijven
zoals die uit de vrijwillige benchmarking is gebleken. Onder andere de doelmatigheid
van de waterleidingbedrijven is verbeterd. Deze leden zien de toekomstige
herziening van de Waterleidingwet op dit punt dan ook met belangstelling tegemoet.
In de memorie van toelichting wordt al gewag gemaakt van de invoering van
maatstafconcurrentie om de doelmatigheid van de waterleidingbedrijven te verbeteren.
Bij maatstafconcurrentie worden de tarieven van waterleidingbedrijven gereguleerd
door middel van benchmarking. In hoeverre levert maatstafconcurrentie ten
opzichte van maatstafvergelijking naar verwachting betere prestaties van waterleidingbedrijven
op? Zijn er aanwijzingen dat de tot nu toe gebruikte vrijwillige benchmarking
onvoldoende resultaten oplevert? Kan de regering ook ingaan op welke wijze
het toezicht op de sector (her)ingericht dient te worden? Zijn er aanwijzingen
dat de huidige wijze van toezicht tekortschiet? Zo ja, kan de regering dit
nader toelichten? Op het punt van benchmarking vragen de leden van de PvdA-fractie
zich af hoe in de toekomstige wetswijziging op het punt van benchmarking behalve
met de doelmatigheid ook andere factoren zoals milieu, dienstverlening en
kwaliteit zullen worden meegewogen? Ziet de regering een mogelijk spanningsveld
ontstaan tussen enerzijds het streven naar een zo hoog mogelijke doelmatigheid
en lage prijzen en anderzijds de wenselijkheid van voldoende investeringen
in de sector? Zal er in de tarieven voldoende ruimte blijven voor het waarborgen
van belangrijke taken van waterleidingbedrijven zoals het handhaven van de
dienstverlening of het streven naar zo gering mogelijke milieubelasting? Kan
de regering dit antwoord toelichten?Op het punt van benchmarking vragen de leden van de PvdA-fractie zich
af of een voortgang van het fusieproces tussen waterleidingbedrijven de kwaliteit
van het instrument benchmarking niet nadelig zal beïnvloeden Wordt de
kwaliteit van de benchmark slechter als het aantal te vergelijken bedrijven
afneemt? Wat zou het minimum aantal waterleidingen bedrijven moeten zijn,
wil er nog sprake zijn van een goede benchmark? Wat zijn de mogelijkheden
van internationale benchmarking in de waterleidingsector? Is op (onderdelen
van) waterleidingbedrijven vergelijking met andere netwerksectoren mogelijk?De regering verwijst naar de positieve ervaringen met benchmarking in
zowel de drinkwatersector als andere netwerksectoren. In verband met dit laatste
vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of de regering kennis heeft
genomen van de uitspraak van de College van Beroep inzake het bezwaar dat
energiebedrijf Rendo had tegen de uitvoering van de Elektriciteitswet op het
punt van tariefregulering voor gebonden klanten?Deze leden vragen de regering nader toe te lichten waarom concurrentie
op de infrastructuur in het geval van de drinkwatersector uit een oogpunt
van kwaliteitsborging en juridische aansprakelijkheid ongewenst wordt geacht.
Kan de stelling nader worden toegelicht dat elke stap in het proces van de
drinkwatervoorziening van invloed is op de kwaliteit van het geleverde water?
Geldt dat ook voor de fase van de «verkoop» van aan alle vigerende
kwaliteitsnormen voldoend drinkwater? Waarom wordt concurrentie «om»
de infrastructuur afgewezen? Is het niet goed mogelijk een concessiehouder
af te rekenen op de levering van deugdelijk drinkwater?Kan de regering aangeven, zo vragen de leden van de fractie van D66, waarom
in de toelichting uitgebreid wordt ingegaan op de zogenoemde «maatstafconcurrentie»
terwijl dit in het wetsontwerp niet wordt geregeld? Waarom wil de regering
breken met de vrijwillige benchmarking in de drinkwatersector terwijl daar
nu juist positieve ervaringen mee zijn opgedaan? Was niet afgesproken dat
het systeem van vrijwillige benchmarking na vijf jaar zou worden geëvalueerd?
Is het waar dat de kostprijs van water voor een groot deel bepaald wordt door
factoren waarop het management geen invloed heeft, zoals de dichtheid van
de infrastructuur, de ouderdom daarvan (afgeschreven of niet) en het percentage
kleinverbruikers? Speelt ook de geografische ligging niet een belangrijke
rol bij de kostprijs omdat winning en zuivering van grondwater veel goedkoper
zijn dan de drinkwaterproductie uit oppervlaktewater, waarop het westen van
Nederland is aangewezen? Verklaart dat voor een groot deel niet het verschil
in prijs tussen bijvoorbeeld Groningen (f 1,99) en Den Haag (f 3,93)?
Maakt, als met al deze factoren rekening moet worden gehouden, dit alles het
systeem van maatstafconcurrentie niet onwerkbaar en bureaucratisch? Wie maakt
de «inschatting» van de doelmatigheidskorting als een vergelijking
niet goed mogelijk is? Is het niet veel logischer af te zien van deze vorm
van «benchmarking» als vergelijking tussen bedrijven niet goed
mogelijk is? Wat vindt de regering van de opmerking van de Raad van State
dat maatstafconcurrentie alleen kan functioneren als een transparante kostentoedeling
mogelijk is? Zijn er voorbeelden te geven van andere sectoren waarin deze
specifieke vorm van «benchmarking» in de praktijk werkt?De regering is voornemens in de toekomst de tarieven van de waterleidingbedrijven
op basis van benchmarking (centraal) te reguleren. De leden van de fractie
van GroenLinks vragen de regering nader in te gaan op de argumenten waarom
is gekozen voor centrale regulering? Welke aanwijzingen heeft de regering
dat de huidige benchmark, waarbij de huidige eigenaren (gemeenten en provincies)
toezicht houden op de tarieven, leidt tot onvoldoende doelmatigheid?De leden van de ChristenUnie-fractie steunen in grote lijnen de argumentatie
die de regering geeft ten aanzien van de gekozen modaliteit van marktordening
van een natuurlijk monopolie en nutssector als de drinkwatersector. Zij hebben
waardering voor de meer zorgvuldige wijze waarop de afwegingen worden toegelicht
conform het kader uit de nota Publieke belangen en Marktordening. Zij vragen
zich af of de keuzes die zijn gemaakt bij liberalisering en privatisering
van andere nutssectoren (telecommunicatie, energievoorziening) niet anders
zouden zijn uitgevallen wanneer volgens dit afwegingskader zou zijn gewerkt.
Kan de regering op deze suggestie reageren? Overigens zijn deze leden van
mening dat een benadering die uitsluitend is gericht op af- of toenemende
concurrentie niet altijd de juiste invalshoek hoeft te zijn. Het vaststellen
van een rechtvaardige prijs kan ook via andere mechanismen.Bij de drinkwatervoorziening wordt concurrentie tussen infrastructuren
geen optie genoemd in verband met de leidinggebonden infrastructuur en de
locatiegebonden beschikbaarheid van bronnen. De regering stelt vervolgens
dat concurrentie óp de infrastructuur eveneens geen optie is vanwege
technische bezwaren, kwaliteitsborging en juridische aansprakelijkheid. Kan
de regering nader aanduiden waarop gedoeld wordt met deze drie problemen?De leden van de ChristenUnie-fractie dringen bij uitblijven van een volledig
uitgewerkt voorstel voor tarieftoezicht aan op ontkoppeling van besluitvorming
over het systeem van maatstafconcurrentie en het regelen van de eigendomskwestie.
Los daarvan vragen zij waaruit blijkt dat het systeem van maatstafvergelijking niet adequaat functioneert, terwijl bij de
behandeling van de Hoofdlijnennotitie is geconstateerd dat dit systeem goed
functioneert om efficiencyverbeteringen tot stand te brengen. Zij vragen of
daartoe een evaluatie heeft plaatsgevonden, alsmede een analyse van het mogelijk
beter functioneren van een systeem van maatstafconcurrentie. Indien dit niet het geval is, vragen zij om een nadere analyse
en evaluatie van het systeem van tarieftoezicht. De leden van de ChristenUnie-fractie
vragen de regering hierbij tevens om in te gaan op het rapport Marktwerking
in de watersector uit 1997, waarin sprake zou zijn van een efficiencywinst
van 140 tot 340 miljoen euro per jaar bij de drinkwatersector.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen voorts in hoeverre er sprake
is van grote regionale en lokale verschillen in drinkwatertarieven, die centraal
toezicht vanuit de rijksoverheid noodzakelijk maken. Kan de regering hier
een overzicht van verstrekken, zo vragen deze leden.Voorts vragen de leden van de ChristenUnie met welke aspecten bij een
systeem van maatstafconcurrentie rekening wordt
gehouden en in hoeverre deze afwijken van die van een systeem van maatstafvergelijking. Deze leden willen specifiek weten of bij
maatstafconcurrentie ook rekening wordt gehouden met niet-financiële
aspecten zoals kwaliteit, leveringszekerheid, klantenattitude en natuur en
milieu. Tevens vragen deze leden of bij een systeem van maatstafconcurrentie
het onderlinge leerproces dat bij maatstafvergelijking een rol speelt tussen
drinkwaterbedrijven niet wordt gefrustreerd.De leden van de SGP-fractie constateren dat het wetsvoorstel feitelijk
voorziet in een wettelijk monopolie van drinkwaterbedrijven ten aanzien van
de productie en levering van drinkwater. Zoals aangegeven, kunnen de leden
van de SGP-fractie instemmen met de filosofie hierachter. Een dergelijk monopolie
brengt echter wel met zich, dat er geen marktprikkels zijn die de waterbedrijven
aanzetten tot efficiënt handelen. Invoering van maatstafconcurrentie
moet volgens het kabinet in deze leemte voorzien. Deze maatstafconcurrentie
wordt echter niet gelijktijdig met dit wetsvoorstel geregeld. Is dit niet
merkwaardig? Waarom is niet gekozen voor gelijktijdigheid? Welke waarborgen
biedt de wet thans om afnemers te beschermen tegen te hoge tarieven als gevolg
van niet-doelmatig opereren van de waterleidingbedrijven?Regeling van eigendom en zeggenschap van waterleidingbedrijvenDe leden van de fractie van D66 zouden van de regering willen vernemen
wat zij onder commerciële «uitnutting» van de drinkwatervoorziening
verstaat. Bedoelt de regering hiermee dat het maken van winst met drinkwatervoorziening
ongewenst is? Is het waar dat uit onderzoek blijkt dat in 1995 ca. f 120
mln winst is gemaakt door de waterbedrijven?De leden van de SGP-fractie willen weten hoe het voorgestelde tarieftoezicht
zich verhoudt tot de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de decentrale
overheden. Het wetsvoorstel laat enerzijds waterleidingbedrijven verplicht
in eigendom bij gemeentelijke en provinciale overheden. Anderzijds
wordt door de invoering van het genoemde tarieftoezicht – hetgeen in
principe tot een nieuwe toezichthouder zal leiden, die de bevoegdheid krijgt
om maximumprijzen e.d. vast te stellen – de zeggenschap van de aandeelhouders
(i.c. gemeenten en provincies) sterk vermindert. Is dit wel een consistente
benadering? Is het gewenst dat gemeenten en provincies op deze wijze een belangrijk
deel van hun zeggenschap in de waterbedrijven verliezen?Hoe verhoudt de keuze voor de maatstafconcurrentie, zo vragen de leden
van de SGP-fractie, zich tot het gestelde in de genoemde Hoofdlijnennotitie,
namelijk dat het kabinet zich minder wil gaan bemoeien met de operationele
bedrijfsvoering van waterbedrijven. Deze leden dringen erop aan om oog te
houden voor de onderscheiden verantwoordelijkheden. De overheid dient toezicht
te houden op de prestaties van de waterleidingbedrijven, maar de bedrijfsvoering
behoort tot de eigen verantwoordelijkheid van de bedrijven zelf.1.2 Fasering Algehele Herziening WaterleidingwetDe leden van de CDA-fractie hebben begrip voor het gegeven dat nu nog
geen sprake is van een algehele herziening van de waterleidingwet waarin andere
zaken als benchmarking en industriewaterlevering aan de orde zijn. Wel vragen
zij wanneer dit wetsontwerp zal worden ingediend. Dit mede in verband met
de marktdynamiek op het gebied van de waterlevering.De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom ervoor is gekozen om
de Waterleidingwet meermaals op onderdelen te wijzigen. Dit leidt tot onnodige
versnippering en doet afbreuk aan de consistentie van de wetgeving. De leden
van de VVD-fractie beoordelen de wetsvoorstellen die de watersector aangaan
gaarne in hun volledige onderlinge samenhang.De leden van de fractie van D66 vernemen graag van de regering, daar waar
gesproken wordt over noodzakelijk geboden snelheid voor de eigendomskwestie,
op welke bewegingen in de markt gedoeld wordt die op gespannen voet kunnen
staan met het kabinetsbeleid.De leden van de GroenLinks-fractie zijn het eens met de regering dat het
goed is om de huidige eigendomssituatie nu alvast in wetgeving vast te leggen
en dit niet te laten vertragen door de uitwerking van de onderwerpen die raken
aan de positie en doelmatigheid van waterleidingbedrijven, zoals benchmarking,
industriewaterlevering en scheiding van nutstaken en marktactiviteiten. De
leden van de fractie van GroenLinks zijn van mening dat de onderwerpen die
raken aan de positie en doelmatigheid van waterleidingbedrijven zo spoedig
mogelijk in wetgeving moeten worden uitgewerkt om de sector niet onnodig lang
in onzekerheid te laten en doelmatigheidsprikkels wettelijk te verankeren.
Wat is de planning voor de algehele herziening van de Waterleidingwet?De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben twee vragen over de
fasering van de herziening van de waterleidingwet, waarin deze eigendomskwestie
naar voren wordt gehaald. Op pagina 4 van de memorie van toelichting wordt
betoogd dat niet alleen de wens van de Tweede Kamer aanleiding is voor deze
stap, maar ook «bewegingen in de sector die op gespannen voet kunnen
staan met het kabinetsbeleid en de wens van de Tweede Kamer». Kan de
regering specifieker zijn over de bedoelde bewegingen, en waarom deze haar
dwingen de eigendomskwestie vooruitlopend op de algehele herziening van de
Waterleidingwet vast te leggen? Kan daarbij ook worden ingegaan op de omstandigheid
dat eventuele ongewenste ontwikkelingen op basis van de mededeling in de Staatscourant van 2000, nr. 166, blz. 7 ongedaan kunnen worden gemaakt?Ten tweede vragen de leden van de ChristenUnie-fractie zich af wat de
status is van de gemaakte opmerkingen over de introductie van een nieuw systeem
van tarieftoezicht, in het bijzonder maatstafconcurrentie. Aangezien het wetsvoorstel
geen artikelen bevat die hieraan gerelateerd zijn, en de systematiek van tarieftoezicht
nog niet is uitgewerkt, lijkt het deze leden onwenselijk om de besluitvorming
over tarieftoezicht bij dit wetsvoorstel te betrekken. Zij dringen er daarom
op aan om óf de discussie over het tarieftoezicht geheel los te koppelen
van de behandeling van deze wetswijziging, óf een geheel uitgewerkt
voorstel voor het tarieftoezicht te presenteren. Zij vragen de regering om
in het eerste geval expliciet duidelijk te maken dat met de aanvaarding van
dit wetsvoorstel nog geen voornemen wordt vastgelegd om te komen tot een systeem
van maatstafconcurrentie.De leden van de SGP-fractie merken op, dat het kabinet kiest voor de invoering
van maatstafconcurrentie om de doelmatigheid van de waterleidingbedrijven
te waarborgen. Bij de behandeling van de Hoofdlijnennotitie (25 869,
nr. 1) heeft het kabinet aangeduid, dat uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding
van de nieuwe waterleidingwet, het systeem van benchmarking zal worden geëvalueerd.
Ook zou worden bezien of een verdere verbetering van de doelmatigheid mogelijk
is door het invoeren van concurrentie bij de exploitatie van de watervoorziening.
De minister zou hierover in contact treden met de spelers in het veld. Vervolgens
zou besluitvorming plaatsvinden in het kabinet. De leden van de SGP-fractie
hebben echter geconstateerd dat de evaluatie van de benchmarking niet heeft
plaatsgevonden, noch het overleg met de actoren in het veld is aangegaan.
De leden van de SGP-fractie spreken hun verbazing uit over deze handelwijze.
Waarom is de aanvankelijk aangekondigde procedure volstrekt verlaten? Worden
de verschillende actoren in het veld hierdoor niet ten onrechte gepasseerd?1.3 Voorbereidingen van het voorstel van wetDe leden van de fractie van LPF hebben vernomen dat VNO-NCW stelt dat
bij meer marktwerking in de waterleidingbranche een efficiëntiewinst
kan worden bereikt van 140 tot 340 mln. per jaar. Zij verwijzen hierbij naar
de resultaten van een studie in opdracht van de minister van Economische Zaken.
Kan de regering de resultaten van dit onderzoek onderschrijven en zo nee,
waarom niet?De leden van de fractie van LPF hebben begrepen dat de VEWIN de noodzaak
van maatstafconcurrentie bestrijdt bij de beoordeling naar kwaliteit en prijs
van het geleverde product en pleit voor maatstafvergelijking zoals zij nu
reeds praktiseert (VEWIN benchmark). Voor de verandering in het toezichtsysteem
zou volgens de VEWIN eerst een evaluatie in samenspraak met IPO en VNG verricht
moeten worden. Is deze evaluatie reeds uitgevoerd en kan de nadere onderbouwing
van de maatstafconcurrentie worden geleverd? Kan de regering verklaren waarom
de maatstafconcurrentie niet in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel?Gezien de verschillende maatschappelijke taken die waterleidingbedrijven
vervullen, zoals bijvoorbeeld waterlevering naast natuurbeheer, vragen de
leden van de fractie van de LPF of de regering bereid is om de publieke taken
nader vast te stellen voordat de wet wordt vastgesteld.De leden van de VVD-fractie vraagt de regering hoe zij denkt over de kritiek
vanuit de provincies dat de (toezichthoudende) rol van de aandeelhouders wordt
ingeperkt. Hoe beoordeelt de regering de situatie waarin decentrale overheden
wel volledig eigenaar zijn, maar veel minder zeggenschap hebben? Uit de vraag
vanuit de provincies om overleg met de minister voordat besluiten
worden genomen valt af te leiden dat de provincies onvoldoende betrokken zijn
bij de voorbereiding van dit wetsontwerp. De provincies voelen zich overvallen
door de voorgestelde maatstafconcurrentie en tarieftoezicht. Gaarne een reactie
van de regering.De leden van de VVD-fractie vragen voorts op welke wijze de regering is
omgegaan met de opmerking van de Raad van State dat maatstafconcurrentie alleen
kan functioneren als er sprake is van een transparante kostentoedeling. Op
welke wijze wordt de kostprijs inzichtelijk gemaakt? Wordt bij dit proces
van inzichtelijk maken aansluiting gezocht bij de bestaande benchmark?De leden van de PvdA-fractie delen de mening dat de voordelen van een
multi-utility ook binnen de grenzen van de voorliggende wet mogelijk blijven.
Mits multi-utilities in publieke handen blijven, kunnen de diverse onderdelen
van een dergelijke organisatie blijven samenwerken. Naar deze leden begrijpen
zal bij privatisering van een van de onderdelen van een multi-utility het
waterleidinggedeelte moeten worden afgesplitst. Wat wordt in dit verband verstaan
onder privatisering van een deel van een multi-utility? Wordt hier ook onder
verstaan het verkopen van een minderheidsaandeel in bijvoorbeeld een energiebedrijf?
Hoe zal de afsplitsing van een waterleidingbedrijf concreet gestalte krijgen
indien een ander deel van een multi-utility in private handen komt? Zal de
waterleidingmaatschappij alle financiële en juridische banden met de
holding moeten verbreken?De leden van de fractie van D66 vragen de regering of het waar is dat
het wetsvoorstel het onmogelijk maakt dat nieuwe toetreders zich op de «markt»
van de drinkwatervoorziening begeven? Waarom is die mogelijkheid expliciet
uitgesloten?1.4 Hoofdlijnen van de regelingWaarom vallen kampeerterreinen, bungalowparken en kantoorgebouwen niet
onder het wetsvoorstel, zo vragen de leden van de fractie van D66. Geldt daar
dan niet dat de overheid de taak heeft te zorgen voor de drinkwatervoorziening
en dat overheidseigendom de enige manier is om een goede waterkwaliteit te
verzekeren? In wiens handen is op dit moment in het algemeen de drinkwatervoorziening
op kampeerterreinen, bungalowparken en kantoorgebouwen? Ligt het niet in de
lijn van het wetsvoorstel ook hier overheidseigendom in te voeren?De leden van de fractie van GroenLinks vragen de regering wat wordt bedoeld
met de zinsnede op pagina 6 van de memorie van toelichting dat warm tapwater
wordt uitgesloten van dit wetsvoorstel. Hiervoor is toch ook water van drinkwaterkwaliteit
nodig? Wat is de positie van water in een centraal verwarmingssysteem (collectief
of individueel) in dit wetsvoorstel?Het wetsvoorstel voorziet in een verbod op productie en levering van drinkwater
met uitzondering van de in de wet genoemde categorieën. De leden van
de ChristenUnie-fractie kunnen zich vinden in deze opzet, maar hebben nog
een paar vragen. Volgens artikel 3j mag een eigenaar van een collectief leidingnet
wel drinkwater leveren maar niet zelf produceren. Kan de regering gevallen
noemen waarin dit toch het geval is, en welke aanleiding ziet hij om dit voortaan
onmogelijk te maken? Op welke bezwaren stuit het produceren van drinkwater
door eigenaars van een collectief leidingnet?De leden van de ChristenUnie-fractie ondersteunen het expliciet opnemen
van de zorgplicht van de overheid voor de openbare drinkwatervoorziening
in onderdeel B. Zij vragen zich echter af waarom voor de toevoeging«openbare»
is gekozen, en of de reikwijdte van de zorgplicht hierdoor wordt ingeperkt.In het verlengde hiervan vragen deze leden of het wenselijk is om in het
wetsvoorstel een aansluit- en leveringsplicht vast te leggen, alsmede de condities
waaronder aansluiting en levering kan worden geweigerd?De leden van de SGP-fractie informeren of de keuze voor de maatstafconcurrentie
als systeem van toezicht niet met zich brengt, dat primair de prijzen van
drinkwater het vertrekpunt voor toezicht gaan vormen. Dient het uitgangspunt
echter niet primair in het kader van de volksgezondheid te staan?De leden van de SGP-fractie informeren of de keuze voor de maatstafconcurrentie
als systeem van toezicht niet met zich brengt, dat primair de prijzen van
drinkwater het vertrekpunt voor toezicht gaan vormen. Dient het uitgangspunt
echter niet primair in het kader van de volksgezondheid te staan?1.5 Internationale aspectenBestaat er jurisprudentie over de EU-regeling van diensten van algemeen
economisch belang, zo vragen de leden van de fractie van D66. Op welke gronden
acht de regering het vol te houden dat de europese mededingingsregels de taakuitoefening
van de waterleidingbedrijven zou verhinderen? Op welke gronden vindt de regering
de stelling te verdedigen dat de inbreuk op de mededinging noodzakelijk is
voor de verzorging van de drinkwatervoorziening? Kan de regering aangeven
hoe de drinkwatervoorziening in de andere EU-landen is geregeld en in welke
landen 100%-overheidseigendom geldt?De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering haar opvatting
dat het in overheidshanden houden van de drinkwatervoorziening in overeenstemming
is met het Europese recht ook aan de Commissie ter beoordeling heeft voorgelegd.
Zij doelen met name op de kwalificatie van waterleidingbedrijven als ondernemingen
in de zin van artikel 86 EG en het beperkt van toepassing zijn van de mededingingsregels
in verband met het uitoefenen van hun wettelijke taak.1.6 Gevolgen voor het BedrijfslevenDe leden van de fractie van D66 willen graag weten wat wordt bedoeld met
de laatste drie volzinnen van paragraaf 1.6: Hoe vond de genoemde kwalitatieve
inschatting plaats? Welke mogelijkheden zijn er om integratievoordelen zoveel
mogelijk te behouden? Wat is de opvatting van NUON en Delta Nutsbedrijven
in deze?2 ArtikelsgewijsArtikel I Onderdeel CVindt de regering, zo vragen de leden van de fractie van D66, dat de nadere
duiding van de rechtshandelingen die in ieder geval niet zijn toegestaan een
normale bedrijfsvoering mogelijk maakt? Is het niet zo dat artikel 3i een
onduidelijke verbodsomschrijving bevat? Is het te rijmen met een efficiënte
bedrijfsvoering om in geval van twijfel over de toepasselijkheid van artikel
3i telkenmale contact op te nemen met het ministerie? Binnen hoeveel tijd
ontstaat in dat geval duidelijkheid? Wie neemt de uiteindelijke beslissing
en met welke rechtsbevoegdheid wordt dat dan gedaan?Waarom is, zo vragen de leden van de fractie van D66, als de drinkwatervoorziening
een kerntaak van de overheid is en overheidseigendom de enige manier om de
drinkwaterkwaliteit te waarborgen, niet overwogen ook de verkoop van water
in flessen onder de werking van het wetsvoorstel te laten vallen? Is het waterleidingbedrijven
toegestaan water in flessen te leveren?De leden van de CDA-fractie hebben behoefte aan verheldering in het geval
van productie en levering van drinkwater door derden. De voorgestelde wettekst
van artikel 3j lijkt levering van door een bedrijf geproduceerd drinkwater
via een collectief leidingnet aan andere bedrijven op een industrieterrein
niet toe te staan.Wat vindt de regering van de suggestie van VEMW om artikel 3j zodanig
te verruimen, dat ook deze lokale productie en levering aan niet-huishoudens
van het wettelijk verbod worden uitgezonderd?De wijze waarop het eigendom van de waterleidingbedrijven thans in het
wetsontwerp is opgenomen roept bij de leden van de VVD-fractie vragen op.
Uit de voorgestelde wijziging van artikel I van de Waterleidingwet valt af
te leiden dat ook overheidsbedrijven eigenaar mogen zijn van waterleidingbedrijven.
Op welke wijze wordt het publieke karakter van het eigendom gewaarborgd, bijvoorbeeld
in het geval wanneer een dergelijk overheidsbedrijf geprivatiseerd wordt.
Op welke wijze dient dan met de aandelen te worden omgegaan? Kan er sprake
zijn van onteigening in het uiterste geval? Worden hiervoor middelen gereserveerd
en zo ja, door wie en hoeveel?Onduidelijk is of het waterleidingbedrijven is toegestaan om sommige taken
of functies uit te besteden aan private ondernemingen. Hoe verhoudt het voorliggende
voorstel zich tot de (voorgenomen) mogelijkheid die aan waterschappen wordt
geboden om afvalwaterzuivering door private partijen te laten realiseren?
Kan de regering hier nader op ingaan? Kan een vergelijking worden gemaakt
met de zorgplicht van gemeenten voor het rioolbeheer, waarbij er vrijheid
bestaat om operationele taken door derden te laten uitvoeren?Artikel 3kDe leden van de fractie van de ChristenUnie-fractie vragen of dit artikel
dat de overdracht van leveringsbevoegdheid in een distributiegebied mogelijk
maakt niet exclusief moet worden geformuleerd, zodat deze mogelijkheid uitsluitend
de bedoelde categorie betreft.Artikel 3lDe regering geeft aan dat de aan de in artikel 3l genoemde handelingen
voorafgaande besluiten en rechtshandelingen niet onder de meldingsplicht vallen.
In plaats daarvan wordt ervan uitgegaan dat eigenaren van waterleidingbedrijven
relevante rechtshandeling zullen melden. Waarop is deze vooronderstelling
gebaseerd, en zou deze verwachting niet moeten worden geëxpliciteerd
via een verplichting, zo vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie-fractie.Artikel 3oHet wetsvoorstel rept over de nadelen van een bepaling van nietigheid
van de gevolgen van overdracht van zeggenschap die strijdig is met de wet.
Wil de regering ingaan op mogelijke nadelen van de keuze voor een aanwijzing
als sanctie, bijvoorbeeld dat er tijd verstrijkt tussen de onwettige overdracht
en de aanwijzing?Artikel IVDe leden van de CDA-fractie vragen of een verwijzing naar de Tijdelijke
Referendumwet niet overbodig is geworden.De fungerend voorzitter van de commissie,MeijerDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling:Leden: Te Veldhuis (VVD), Duivesteijn (PvdA), Giskes (D66), Crone (PvdA),
Cornielje (VVD), Hofstra (VVD), Meijer (CDA), fng. voorzitter, Koenders (PvdA),
Van Beek (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Van Gent (GroenLinks), Ross-van Dorp
(CDA), Bussemaker (PvdA), Mosterd (CDA), Alblas (LPF), van As (LPF), Van den
Brink (LPF), Veling (ChristenUnie), Jense (LN), van Bochove (CDA), Van Geel
(CDA), De Ruiter (SP), Duyvendak (GroenLinks), Smolders (LPF) en Van Lith
(CDA).Plv. leden: Vacature (VVD), Vacature (PvdA), Van der Ham (D66), Vacature
(PvdA), Vacature (VVD), Vacature (VVD), Vacature (CDA), Vacature (PvdA), Vacature
(VVD), Rietkerk (CDA), Van den Brand (GroenLinks), Koopmans (CDA), Vacature
(PvdA), Vietsch (CDA), Groenink (LPF), Wiersma (LPF), Schonewille (LPF), Van
der Staaij (SGP), Teeven (LN), Vacature (CDA), Ten Hoopen (CDA), Van Velzen
(SP), Vos (GroenLinks), De Jong (LPF) en Spies (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28339-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl