Wijziging Wet op de Ruimtelijke Ordening i.v.m. invoering rijksprojectenprocedure; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27178, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-01-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27178 nr. 4

10-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamIndeling:InleidingVerhouding met andere wet- en regelgevingBesluitvorming volgens de rijksprojectenprocedureVorm en inhoud van de rijksprojectenprocedureArtikelsgewijs commentaarArtikel 39cArtikel 39dArtikel 39gArtikel 39hArtikel 39jArtikel 39kArtikel 39oArtikel 39pArtikel 48aOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27178Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 76 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 178Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in verband met de invoering
van een rijksprojectenprocedure (rijksprojectenprocedure)nr. 4VERSLAGVastgesteld 10 januari 2001De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel,
brengt als volgt verslag uit van haar bevindingen.Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig zal hebben
beantwoord, acht de commissie de openbare handeling van dit wetsvoorstel voldoende
voorbereid.Indeling:InleidingVerhouding met andere wet- en regelgevingBesluitvorming volgens de rijksprojectenprocedureVorm en inhoud van de rijksprojectenprocedureArtikelsgewijs commentaarInleidingDe leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het
wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in verband
met de invoering van een rijksprojectenprocedure. Zij onderschrijven het streven,
zoals toegelicht in de memorie van toelichting, om te komen tot een verbetering
van de besluitvorming over grote ruimtelijke investeringsprojecten. Vooral
de laatste jaren is indringend naar voren gekomen, dat de besluitvorming over
grote ruimtelijke investeringsprojecten te veel besluiten en procedures vergt,
waardoor de beheersbaarheid en zorgvuldigheid van deze besluitvorming in het
gedrang komen.Deze leden verwijzen ook naar de resultaten van de parlementaire werkgroep
Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening («De notie van de ruimte»), en
vooral naar aanbevelingen 2 en 3. Aanbeveling 3 luidt, dat bij een ontwikkelingsgerichte,
projectmatige invalshoek, zelfstandige projectprocedures op alle bestuursniveaus
horen. Deze leden zien de noodzaak om grote investeringsprojecten juridisch en
procedureel beter in te kaderen in de ruimtelijke wetgeving. Tegelijkertijd
hechten deze leden eraan dat geen afbreuk wordt gedaan aan de rechtsbescherming
van burgers en bedrijven, en aan de rol van lagere overheden. Zij onderschrijven
de doelstelling om te komen tot een snellere en efficiëntere wijze van
besluitvorming en een betere coördinatie van de rechtsbeschermingsmogelijkheden.
Deze leden zijn het zeer eens met de voorgestelde coördinatie van de
vergunningverleningsprocedures. Als besloten is een rijksproject uit te voeren,
is het belangrijk dat het project snel ten uitvoering wordt gebracht.De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de voorgenomen wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening, met als doel
te komen tot een rijksprojectenprocedure. Deze leden onderschrijven de behoefte
aan een snellere totstandkoming van besluitvorming over investeringsprojecten
die van nationaal belang zijn. Met de Raad van State zijn zij van mening dat,
behalve omslachtige procedures, ook gebreken in de politieke besluitvorming
rondom projecten, evenals in het procesmanagement ervan, tot vertragingen
kunnen leiden. Dit laat echter onverlet, dat de noodzaak om te komen tot een
verbeterd wettelijk instrumentarium om grote investeringen van nationaal belang
te realiseren, voor deze leden voldoende is aangetoond. De stroperigheid en
onderlinge verwevenheid van procedures belemmert de daadkracht van de overheid
om te doen wat in het algemeen belang nodig is, en waartoe langs democratische
weg besloten is. De stroperigheid van procedures draagt bovendien niet bij
aan een helder en transparant besluitvormingsproces, waardoor het voor burgers
en belanghebbenden steeds moeilijker wordt in het proces te participeren.
Deze leden menen daarom dat de regering zich maximaal dient in te spannen
om te komen tot een versnelling en stroomlijning van procedures. Voorop dient
te staan dat inspraak en rechtsbescherming van de burger niet verminderd worden.
Het gaat erom dat de momenten worden geconcentreerd, om te voorkomen dat keer
op keer in verschillende procedures tegen dezelfde beslissing bezwaar moet
worden aangetekend.In dit verband verwijzen de leden van de VVD-fractie ook naar het regeerakkoord,
waarin is overeengekomen dat, ter bevordering van de doorzichtigheid en het
draagvlak van grote projecten, voorbereidings-, besluitvormings- en bezwaarprocedures
op elkaar moeten worden afgestemd, met behoud van rechtsbescherming. Deze
leden zien het voorliggende voorstel tot wijziging van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening als een uitwerking hiervan.De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel tot wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening. Deze
wijziging beoogt een versnelling en vereenvoudiging tot stand te brengen van
de procedures die moeten worden doorlopen om projecten van nationaal belang
te realiseren. Deze leden kunnen deze doelstelling in het algemeen onderschrijven,
maar hechten er aan hier te vermelden dat, zoals ook de Raad van State opmerkt,
vertraging bij projecten ook wordt veroorzaakt door gebreken in de politieke
besluitvorming en in het procesmanagement. Bovendien kunnen projecten van
nationaal belang het ruimtelijk ordeningsbeleid van gemeenten en provincies
doorkruisen, zodat zorgvuldig overleg in een vroege fase geboden is, ook omdat
de gevolgen van deze projecten voor de omwonenden en het lokale bedrijfsleven
ingrijpend kunnen zijn. Deze leden benadrukken dat vooral het juiste evenwicht
tussen deze belangen, en het belang van een zo spoedig mogelijke totstandkoming
van de nationale projecten moet worden gevonden. Tegen deze achtergrond zullen
zij het wetsvoorstel beoordelen. De leden van de fractie van GroenLinks hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen
van de voorgestelde wijziging van de WRO in verband met de invoering van een
rijksprojectenprocedure. De leden van de fractie van GroenLinks zijn, ondanks
de uitgebreide toelichting, nog niet overtuigd van de wenselijkheid en de
noodzaak van voorgestelde introductie van een projectprocedure op rijksniveau.De leden van de fracties van RPF en GPV hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij achten het van groot belang, dat de discussie over
de hoofddoelstelling van het voorstel, namelijk te komen tot stroomlijning
en versnelling van de procedures in verband met de realisatie van nationale
investeringsprojecten, wordt gevoerd. Zij benadrukken groot belang te hechten
aan het juiste evenwicht tussen zorgvuldige ruimtelijke inpassing en een aanvaardbaar
tempo van de besluitvorming. Zij wijzen erop, dat het centralistische karakter
van het wetsvoorstel op gespannen voet kan staan met de wens tot deugdelijke
besluitvorming en het maatschappelijk draagvlak voor de besluiten.De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel tot invoering van een rijksprojectenprocedure. Het wetsvoorstel
beoogt primair een versnelling en vereenvoudiging te realiseren van de procedures
die doorlopen moeten worden om projecten van nationaal belang tot stand te
brengen. Deze doelstelling als zodanig willen de leden van de SGP-fractie
steunen, vooral omdat op deze wijze een bijdrage kan worden geleverd aan het
terugdringen van incidentele projectwetgeving. Het maken van specifieke wetten
voor afzonderlijke projecten dient immers zoveel mogelijk vermeden te worden,
niet in de laatste plaats om de overzichtelijkheid, dan wel eenduidigheid
in de toepassing van de regelgeving voor grote projecten te waarborgen.De leden van de SGP-fractie merken hierbij overigens wel op, dat reeds
meermalen is aangetoond, dat veel tijdverlies rond nationale projecten geen
primair gevolg is van moeizame (inspraak)procedures, maar veeleer van een
gebrekkige afstemming tussen overheden onderling, en tussen overheden en belangenorganisaties.
In dit verband wordt onder meer in het rapport van de Raad voor Verkeer en
Waterstaat, «Ambities bundelen», en het rapport van het ministerie
van Verkeer en Waterstaat, «Internationale vergelijking besluitvorming
infrastructuur», aangetoond dat met het verbeteren van het procesmanagement
veel meer winst valt te boeken dan met het bekorten van procedures.Verhouding met andere wet- en regelgevingHet wetsvoorstel geeft geen zicht op de relatie met de regeringsvoorstellen
tot fundamentele wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO), noch
op de resultaten van de parlementaire werkgroep Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening.
Kan de regering in dit verband een reactie geven op het voorstel van de Stichting
Natuur en Milieu, om alternatieven te gebruiken die beter passen in de huidige
structuur van het ruimtelijk plan, zoals de selectieve planhiërarchie
en bovenlokale bestemmingsplanbevoegdheden, die ook in de fundamentele herziening
van de WRO worden genoemd?De leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de opmerking van de regering
dat de rijksprojectenprocedure materieel gezien niet breekt met het planstelsel
van de WRO. Na de uiteindelijke aanpassing van het bestemmingsplan aan het
rijksproject blijft het bestemmingsplan het juridische kader voor integratie
en toetsing van ruimtelijke projecten. Wel zien deze leden een feitelijke
breuk. De aard van de rijksprojectenprocedure is immers dat de belangen centraal
worden afgewogen vanuit het project, en niet vanuit het gebiedsgerichte kader
van het bestemmingsplan. Zij vragen zich af of dit niet zal leiden tot een
te groot gewicht van het belang van het project. Zullen belangen
die minder sterk vertegenwoordigd zijn, zoals milieu en natuur, maar ook specifieke
regionale belangen, hierdoor niet te weinig gewicht krijgen in de afweging?
Het democratische besluitvormingsproces moet voldoende waarborgen bieden om
deze belangen veilig te stellen. Juist bij het ontbreken van een regionale
afweging is de democratische besluitvorming op centraal niveau van groot belang,
zowel bij de totstandkoming van het besluit, als bij de vorm en inhoud van
het besluit.In de literatuur is veel aandacht besteed aan het bijzondere karakter
van projectprocedures. Hoe kijkt de regering aan tegen het tweesporenbeleid
in de ruimtelijke ordening, en tegen de inbreuken daarop in het recente verleden
(Tracéwet en de zelfstandige gemeentelijke procedure, Nimby-wet) en
in de nabije toekomst (rijksprojectenprocedure)? Heeft het tweesporenbeleid
in de toekomst afgedaan, of doet het nog altijd opgeld? Wat is nog de rol
van het bestemmingsplan als sturingsinstrument en afwegingskader voor ruimtelijke
ingrepen op lokaal niveau, als dit plan steeds vaker doorbroken kan worden?
Wat is de stand van zaken ten aanzien van de realisering van een regeling
voor de provinciale projectprocedure, en beschikken gemeenten met de gemeentelijke
projectprocedure nu over een volwaardige projectprocedure, of zijn daar nog
aanvullende instrumenten voor nodig?De regering beoogt een wettelijke regeling te maken, die aan het Rijk
de bevoegdheid geeft op efficiënte wijze en onder eigen regie te besluiten
over de totstandkoming van rijksprojecten. De regering geeft daarbij aan dat
zij van mening is, dat wetgeving per concreet project, als juridisch kader
voor de besluitvorming over grote rijksprojecten, geen generieke oplossing
biedt. De voorgestelde rijksprojectenprocedure zou dan een verdere discussie
over de Lex Specialis overbodig maken. De leden van de VVD-fractie zijn er
echter nog niet van overtuigd dat de voorgestelde rijksprojectenprocedure,
naast de gewijzigde Tracéwet en de te wijzigen Luchtvaartwet, in alle
gevallen, en onder alle omstandigheden een adequaat toegesneden instrument
kan bieden. Zoals een aantal praktijkgevallen laat zien, is het verwachtingspatroon
van de generieke wetten niet altijd waargemaakt. Zo is de Tracéwet
inmiddels al weer verder aangescherpt, en kan een project als de Maaswerken,
waar het er om gaat burgers meer bescherming te bieden tegen overstromingen,
niet onder de werking van een generieke wet gebracht worden. Deze leden zijn
bereid met de regering stappen te zetten om te komen tot een vereenvoudiging
van procedures voor grote projecten, zoals eerder de Tracéwet en nu
de Rijksprojectenwet, maar zij zijn nog niet door de regering overtuigd dat
verdere ambities met betrekking tot vereenvoudiging en verheldering van procedures
voor mega-projecten of zeer urgente projecten hiermee kunnen vervallen. Deze
leden vragen de regering om hierop haar visie te geven.Tenslotte nog enkele vragen van de leden van de VVD-fractie:Kan de regering aangeven in hoeverre de voorstellen voor een rijksprojectenprocedure
doorwerken in andere wetten? Zijn er ook andere wetten waarvoor een aanpassing
nodig is?Kan de regering uitleggen wat zij bladzijde 26 van de memorie van toelichting
bedoelt met het niet meer van toepassing zijn van het Nimby-instrument in
artikel 40 van de WRO?Wanneer kan de Tweede Kamer de vijfde tranche van de Awb met de uitgewerkte
nadeelcompensatie tegemoet zien? Wat is de relatie met de nu voorgestelde
regeling in de te wijzigen WRO?De leden van de VVD-fractie constateren dat het voorliggende wetsvoorstel
de voorbereidingsprocedure van afdeling 3.5, paragraaf 3.5.6 van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb) als uitgangspunt neemt. Conform het regeerakkoord
heeft de regering inmiddels uitvoering gegeven aan de opzet van een niet gedetailleerde
voorbereidingsprocedure, in de vorm van een nieuwe afdeling 3.4
van de Awb. Kan de regering nader ingaan op de beoogde afstemming van het
voorliggende wetsvoorstel met de wijziging van de Awb, waar het de nieuwe
afdeling 3.4 betreft?Hoe is er in voorzien dat een onderbouwing van nut en noodzaak van het
te realiseren project in de Tweede Kamer besproken kan worden?Het is bekend dat een fundamentele herziening van de WRO op stapel staat.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom de regering het onderhavig
wetsvoorstel niet heeft laten wachten op deze herziening. De nieuwe rijksprojectenprocedure
is nogal ingrijpend omdat zij ons stelsel van ruimtelijke ordening in zekere
zin «verticaliseert». Bovendien vormt de betrokken rijksbevoegdheid
in wezen een inbreuk, althans biedt zij de mogelijkheid die te maken, op het
bestemmingsplan, dat zodoende hoe langer hoe meer wordt, of kan worden uitgehold.
Juist dat bestemmingsplan biedt de mogelijkheid om álle belangen op
het gebied van ruimtebeslag met elkaar in verband te brengen en tegen elkaar
af te wegen. Ook op provinciaal, en zelfs op rijksniveau, bestaan integrale
planfiguren, zoals het streekplan en bepaalde planologische kernbeslissingen
Deze planfiguren kunnen onderling in een hiërarchisch verband worden
gebracht, en dat gebeurt ook in de huidige WRO, via de concrete beleidsbeslissing.
Waarom verlaat de regering deze structuur, zo willen de leden van de CDA-fractie
graag weten, voordat ten gronde is beslist over de keuzes die deze leden willen
maken bij de fundamentele herziening van de WRO. Dat de regering zelf eigenlijk
ook kampt met dit probleem, blijkt uit de memorie van toelichting, waarin
men op bladzijde 13 het volgende kan lezen: «Bij de voorgenomen fundamentele
herziening van de WRO zal uitdrukkelijk aandacht worden besteed aan (de) relatie
tussen projectbesluitvorming en het ruimtelijk plansysteem in de WRO».
Komt het onderhavig wetsvoorstel dan niet te vroeg, zo vragen de leden van
de CDA-fractie.Zowel de Tracéwet als de Luchtvaartwet zijn in wezen te beschouwen
als leges speciales van een rijksprojectenprocedureregeling. Waarom heeft
de regering dan, als zij nu eenmaal niet kan wachten op de fundamentele herziening
van de WRO, niet gekozen voor één regeling van rijksprojecten,
en dus voor integratie daarin van de Tracéwet en die bepalingen uit
de Luchtvaartwet die de aanleg en het gebruik van luchtvaartterreinen regelen.
Dergelijke integratie was heel goed mogelijk, en is dat nog. In het onderhavig
wetsvoorstel wordt de procedure van de Tracéwet ook gewijzigd, en die
wet verkeert zelf nog in het stadium van parlementaire behandeling. Met de
wijziging van de Luchtvaartwet moet zelfs nog een begin worden gemaakt. Ook
de Wet op de waterkering kent trouwens een eigen procedure. In het voorliggende
wetsvoorstel is sprake van een «projectminister», en deze is níet
de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Voor militaire
projecten kan het de minister van Defensie zijn, voor majeure landinrichtingsprojecten
de minister van Landbouw Natuurbeheer en Visserij, enzovoorts. Dit is de sectorbenadering
pur sang en de leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de motieven van
de regering om de facetbenadering, die naar het oordeel van deze leden de
kern vormt van ons huidige stelsel van ruimtelijke ordening, prijs te geven.
In de passages op bladzijde 31 en 32 van de memorie van toelichting gaat de
regering niet ten gronde in op de verhouding tussen facet- en sectorbenadering.
In wezen krijgt elke sectorminister via de rijksprojectenprocedure de beschikking
over een eigen planinstrument! De leden van de CDA-fractie wensen gaarne nader
te worden geïnformeerd over de volgens hen aanwezige procedurele samenhang
tussen de voorbereiding van de rijksprojectenprocedure en de voorbereidingsprocedure(s)
uit de Awb. Zoals bekend verkeert de behandeling door de Tweede Kamer van
het wetsvoorstel 27 023 (Wet uniforme openbare voorbereidingsprocedure)
in het laatste stadium: op 4 december 2000 vond wetgevingsoverleg plaats,
waarin zich duidelijk een meerderheid voor dit wetsvoorstel heeft
afgetekend, zodat het naar verwachting binnenkort naar de Eerste Kamer kan
worden gezonden. Deze leden vragen zich af waarom niet is gewacht met de indiening
van het onderhavig wetsvoorstel totdat duidelijkheid bestaat over de precieze
inrichting van de (enige) uniforme openbare voorbereidingsprocedure voor besluiten
in de Awb, of bij de tekst van het rijksprojectenprocedurevoorstel is geanticipeerd
op de nieuwe regeling van die uniforme voorbereidingsprocedure. Alvorens over
te gaan tot het artikelsgewijs commentaar vernemen de leden van de CDA-fractie
nog graag van de regering waarom, in afwachting van de fundamentele herziening
van de WRO, voor moeizaam lopende rijksprojecten geen gebruik kan worden gemaakt
van, wat gemakshalve wordt aangeduid als de Nimby-procedure (in goed Nederlands
ook af te korten als de Nivea-procedure: niet in (mijn) voor- en achtertuin),
neergelegd in het, bij wet van 22 december 1993 (Stb. 1994, 28), in de WRO
ingevoegde hoofdstuk VA, en getiteld«Projectcoördinatie».
Deze procedure is sedert de invoering nog niet toegepast. Een eerste maal
gebeurt dit, juist nu, in de provincie Gelderland. Waarom grijpt men naar
nieuwe instrumenten en procedures, terwijl bestaande, die nota bene recentelijk
zijn ingevoerd, nog niet eens zijn beproefd. In het commentaar op artikel
39, lid 1 (memorie van toelichting, bladzijde 40) gaat de regering nauwelijks
op deze kwesties in.Het voorliggende wetsvoorstel betekent dat, na de Tracéwet en de
Wet luchtverkeer, nog afgezien van de Wet op de waterkering, wederom voor
een aparte categorie projecten een aparte wet wordt gecreëerd. De leden
van de fractie van D66 zouden graag vernemen welke bezwaren er bestaan tegen
het laten gelden van het voorliggende wetsvoorstel voor de rijksinfrastructuur
(nu geregeld in de Tracéwet) en de luchtvaartterreinen (nu geregeld
in de Wet luchtverkeer).De leden van de fractie van GroenLinks missen een heldere probleemanalyse
van de zijde van de regering. Weliswaar is in een vorige kabinetsperiode deze
discussie gevoerd, maar bij een voorstel tot een dusdanig ingrijpende wijziging
van de WRO, kan, wat deze leden betreft, niet worden volstaan met de kort-door-de-bocht
opmerking dat het gaat om «een efficiënter gebruik van de tijd
en het beter op elkaar afstemmen van procedures». Het is deze leden
nog niet duidelijk welke bezwaren kleven aan het historisch gegroeide stelsel
van dóórwerking van rijksplannen in streek-, en vervolgens bestemmingsplannen.
Ook missen zij dát deel van de analyse, die, ook in internationaal
vergelijkende studies, wel is gemaakt door de WRR (1994, nr. 46: «Besluiten
over grote projecten»), en door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
(1998: «Internationale vergelijking Besluitvorming infrastructuur»),
namelijk dat vertragingen in besluitvorming en uitvoering voornamelijk zijn
te wijten aan (ambtelijke) conflicten binnen de Rijksdienst.Graag zien deze leden dat alsnog, per beleidsterrein, een inventarisatie
wordt gemaakt van geconstateerde tekortkomingen in de huidige planprocedures.
Hierbij dient dan uiteraard ook een relatie te worden gelegd tussen de veronderstelde
meerwaarde van het huidige voorstel van wet, en de leemtes in bijvoorbeeld
de totstandkoming en implementatie van concrete beleidsbeslissingen in de
PKB's.Het wreekt zich hier dat de regering in de voorliggende toelichting niet
kan, of wil, concretiseren aan welke projecten wordt gedacht, als mogelijk
in aanmerking komend voor behandeling volgens de rijksprojectenprocedure,
naast de projecten die reeds passen binnen de Wet luchtvaart of de Tracéwet.
De leden van de fractie van GroenLinks kunnen zich niet voorstellen dat de
regering, bij de opstelling van de wettekst, geen enkel concreet project (op
z'n minst) in het achterhoofd heeft gehad. Er moeten toch momenten zijn geweest
waarop een van de leden van de regering heeft gedacht: «Hadden we maar
een efficiëntere procedure». Deze leden hebben begrip
voor de opmerkingen dat een keur aan rijksprojecten met behulp van voorgestelde
procedure kunnen worden gerealiseerd, maar vragen toch om enkele voorbeelden
van projecten uit verleden of heden te noemen, waarvoor de rijksprojectenprocedure
een uitkomst zou bieden. Hierbij vragen de leden van de fractie van GroenLinks
ook of de regering voornemens is reeds ingezette («grote») projecten
alsnog aan te merken als rijksproject in de zin van voorliggend wetsvoorstel.Een van de redenen waarom de leden van de fractie van GroenLinks nog niet
overtuigd zijn van de noodzaak en de wenselijkheid van deze procedure, is
de waarde die zij hechten aan het planningstelsel dat de Nederlandse ruimtelijke
ordening tot voor kort kenmerkte. Bekend zijn de bezwaren die de deze leden
hebben geuit tegen de introductie van de zelfstandige projectprocedure op
lokaal niveau. In het algemeen stellen deze leden dat ruimtelijk beleid ingebed
dient te zijn in (strategische) plannen, in tegenstelling tot de verschuiving
van bedachtzame planning naar ad-hoc planning, die nu wordt waargenomen. Voor
het overgrote deel van de ruimte van Nederland geldt dat deze maar eenmalig
veranderd kan worden. Deze bestemmingswijzigingen, die voor «eeuwig»
van invloed zijn op het ruimtegebruik, dienen niet zonder een planmatige ruimtelijke
onderbouwing te worden uitgevoerd. De opmerking in de toelichting dat «een
innovatief particulier initiatief» kan leiden tot de inzet van de rijksprojectenprocedure,
doet bij de leden van de fractie van GroenLinks de vrees groeien dat, na het
gemeentelijk niveau, ook voor het landelijk ruimtelijk inrichtingsbeleid meer
en meer gaat gelden dat «wie betaalt, bepaalt». Deze leden verzoeken
de regering dan ook om nader in te gaan op de verwachte aard van deze particuliere
initiatieven.De leden van de fractie van GroenLinks hebben moeite met de timing van
deze ingrijpende wetswijziging. Onlangs is, zowel in politieke als in wetenschappelijke
kringen, de discussie gestart over een fundamentele herziening van de WRO.
Belangrijke, en nog niet opgeloste dilemma's zijn de verhouding tussen de
bestuurslagen en de verhouding tussen ruimtelijke plannen en ruimtelijke projecten.
Zolang deze discussie nog niet is beslecht, vinden deze leden het opmerkelijk
dat voorliggend voorstel wél een revolutionaire ingreep betekent voor
deze twee soorten relaties. Zij vragen de regering duidelijk te maken wat
dit vooruitlopen op de uitkomsten van een reeds ingezette discussie rechtvaardigt.
Welke projecten worden bijvoorbeeld gefrustreerd door het uitstellen van de
besluitvorming over de rijksprojectenprocedure met twee jaar?Zoals hierboven gesteld, geven de leden van de fractie van GroenLinks
de voorkeur aan «plannen» boven «projecten». Op rijksniveau
betekent dit dat zij veel waarde hechten aan besluitvorming over ruimtelijke
investeringen in PKB's, waarbij bovendien de overkoepelende Nota's Ruimtelijke
Ordening richtinggevend dienen te zijn. Graag zien zij bevestigd dat dit algemene
uitgangspunt wordt gedeeld door de regering. Het is deze leden echter niet
duidelijk welke bezwaren er nu precies kleven aan de bestaande «concrete
beleidsbeslissingen». Deze vertonen, ook in procedurele en juridische
zin, veel overeenkomsten met de voorgestelde rijksprojectenprocedure. Waarom
is toch gekozen voor een «aparte» rijksprojectenprocedure, in
plaats van het flexibiliseren van de mogelijkheid tot wijziging van PKB's
die concrete beleidsbeslissingen bevatten? Deze laatste optie zou als voordeel
kunnen hebben dat de projecten getoetst kunnen worden aan (de uitgangspunten
van) vigerend ruimtelijk beleid, vergelijkbaar met de voor de zelfstandige
projectprocedure geldende noodzakelijke verankering van het projectbesluit
in een structuur- of bestemmingsplan. Met andere woorden: waarom wordt voorgesteld
voor het Rijk meer vrijheden tot afwijking van vastgesteld ruimtelijk beleid
in het leven te roepen, dan aan de gemeenten is gegeven?De leden van de fractie van GroenLinks hebben voorts een vraag over het
Nimby-instrumentarium ex artikel 40, en verder, van de WRO. Zij zijn van mening
dat, bij inwerkingtreding van voorliggend voorstel, de Nimby-instrumenten
op termijn kunnen komen te vervallen. Immers, provinciale en lokale overheden
worden volgens voorliggend voorstel gedwongen mee te werken aan rijksprojecten,
analoog aan de doelstelling van de Nimby-wet destijds. Is de regering het
met deze stelling eens? Zo nee, wat is, na introductie van de rijksprojectenprocedure,
naar haar mening dan nog de materiële betekenis van het Nimby-instrumentarium?Het wetsvoorstel vormt een onderdeel van een breder traject van aanpassing
van wetgeving op het terrein van de ruimtelijke ordening. De vraag dient zich
derhalve aan of een betere onderlinge afstemming mogelijk is. Burger en bestuur
moeten niet voortdurend alert hoeven te zijn op zich snel wijzigende regels
met relevante rechten en plichten. De leden van de fracties van RPF en GPV
erkennen dat de rijksprojectenprocedure een zodanig afgebakend nieuwe wetsafdeling
vormt, dat het niet nodig is te wachten op de aangekondigde algehele herziening
van de WRO. Dan zou ook veel tijd verloren gaan. Gaat de regering ervan uit
dat de thans voorliggende afdeling ter zijner tijd zonder ingrijpende wijzigingen
een plaats zal krijgen in de nieuwe WRO?Wel aantrekkelijk en aanbevelingswaardig is een afstemming in de tijd
met de aangekondigde wijziging van de Awb, afdeling 3.5. Het verdient immers
geen schoonheidsprijs wanneer de wetgever, na het van kracht worden van de
bepalingen over de uitvoeringsmodule, vrij snel deze bepalingen weer moet
vervangen door de algemene regeling van de Awb. In hoeverre is reeds nu rekening
gehouden met de verwachte bepalingen van de Awb, en op welke onderdelen moet
rekening worden gehouden met een ander regime?Het onderhavige wetsvoorstel impliceert volgens de leden van de SGP-fractie
een drastische wijziging binnen het stelsel van de WRO. Er wordt door het
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu op dit moment
echter gewerkt aan een fundamentele herziening van de WRO, waarbij tevens
de relatie tussen plannen en projecten opnieuw wordt bezien. Verdient het
geen aanbeveling om de introductie van een rijksprojectenprocedure te plaatsen
binnen het kader van deze algehele herziening van de WRO? Dan zou tevens niet
alleen een fundamentele discussie kunnen worden gevoerd over aard en betekenis
van het bestemmingsplan en de rol van decentrale besluitvorming, maar ook
over de gevolgen van het loslaten van de gedachte van tweesporigheid, die
decennialang de leidende gedachte was voor de relatie tussen ruimtelijke en
sectorale besluitvorming. Bovendien zou het in dat kader dan ook mogelijk
zijn om te bezien in hoeverre bijzondere, sectorale regelingen (zoals in de
Tracéwet en de te wijzigen Wet luchtvaart) kunnen worden geïntegreerd
in de WRO. Heeft het derhalve geen grote nadelen om met dit wetsvoorstel nu
reeds vooruit te lopen op de herziening van de WRO?De leden van de SGP-fractie merken op dat het wetsvoorstel voor de rijksprojectenprocedure
in zekere zin een sluitstuk vormt van een serie wetten en wetsvoorstellen,
die allen waren gericht op een versnelling van de besluitvorming over de uitvoering
van bepaalde, grote rijksprojecten. Genoemd kunnen worden de Ontgrondingenwet,
de Deltawet grote rivieren, de Wet op de waterkering, de Vergunningenwet Westerschelde,
de Schipholwet, de Tracéwet en de komende wijziging van de Luchtvaartwet.
Het wetsvoorstel voor de rijksprojectenprocedure onderscheidt zich in die
zin van de zojuist genoemde wetten en voorstellen, dat het van toepassing
kan zijn op alle typen rijksprojecten, én toepassing kan vinden als
de besluitvorming niet is vastgelopen. Het brede bereik van dit wetsvoorstel
wordt nog eens onderstreept doordat de regering geen inhoudelijke criteria
wil opnemen, aan de hand waarvan kan worden bepaald wanneer de rijksprojectenprocedure
kan worden toegepast. De leden van de SGP-fractie vragen zich af of op deze
wijze niet het risico dreigt, dat oplossingen die in bepaalde, eerder genoemde
wetten onder druk van bepaalde (nood)omstandigheden verdedigbaar
waren, nu een algemene en structurele toepassing krijgen in dit wetsvoorstel
voor de rijksprojectenprocedure. Er kunnen toch tenminste bepaalde algemene
criteria genoemd worden, zoals het criterium van tijdsdruk of spoedeisendheid
om een rijksproject op deze wijze te realiseren? Zal, door het ontbreken van
dergelijke criteria, niet een ongewenste zuigkracht kunnen ontstaan om naar
deze procedure te grijpen, zonder dat een werkelijke noodzaak daartoe aanwezig
is? Het voorgaande klemt temeer, nu door het kiezen voor de rijksprojectenprocedure,
tevens de mogelijkheid van rechtsspraak in twee instanties vervalt, en slechts
de rechtsgang naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State overblijft.
Dit wordt verdedigd met het urgente karakter van projecten die onder de rijksprocedure
vallen (memorie van toelichting, bladzijde 21), maar die urgentie is in het
wetsvoorstel geen formeel criterium voor gebruikmaking van deze procedure.
De leden van de SGP-fractie vragen hierop een nadere toelichting.De leden van de SGP-fractie merken op, dat het rijksprojectenbesluit een
forse inbreuk met zich meebrengt ten aanzien van het decentrale stelsel van
de WRO. Het projectbesluit impliceert ex lege vrijstelling van het bestemmingsplan
(ex artikel 19 WRO) en geldt tevens als een voorbereidingsbesluit (ex artikel
21 WRO). Dit betekent een vergaande inperking van de gemeentelijke bevoegdheden
inzake het vaststellen en wijzigen van bestemmingsplannen. Binnen het ruimtelijk
bestuursrecht heeft het bestemmingsplan altijd een centrale positie ingenomen.
De reden hiervoor is «dat ruimtelijke afwegingen gekenmerkt worden door
een heterogeen in plaats van een homogeen patroon van doeleinden en juist
op lokaal niveau respons moeten bieden aan de grootste intensiteit en verscheidenheid
van ruimteclaims», zo wordt door de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid aangeduid in «Besluiten over grote projecten».
Onderkent de regering het gevaar van een verdere uitholling van het bestemmingsplan,
dat als integratiekader voor een veelheid aan ruimtelijke belangen juist een
cruciale rol moet spelen, zo informeren de leden van de SGP-fractie. Deelt
de regering de mening, dat de integrale belangenafweging inzake natuur, landschap
en milieu, wonen en werken, verkeer en vervoer, zoals die in het bestemmingsplan
vorm krijgt, feitelijk niet primair op rijksniveau kan worden gemaakt, en
dat daarvoor altijd de medewerking en inzet van gemeenten noodzakelijk is
die hierbij adequate beïnvloedingsmogelijkheden moeten houden? Deze leden
betwijfelen of deze beinvloedingsmogelijkheden voldoende zijn gegarandeerd.
De regering verwijst sterk naar het te voeren overleg met medeoverheden in
het voortraject van het projectbesluit, maar dit vormt geen garantie voor
de benodigde consensus tussen Rijk en decentrale overheden over de definitieve
inpassing van het project in de ruimtelijke omgeving.De leden van de SGP-fractie willen in dit verband informeren waarom in
dit wetsvoorstel niet sterker wordt ingezet op de mogelijkheid voor het instellen
van een zogenaamde projectcommissie. In haar advies van 21 december 1998 vraagt
de Staatscommissie voor de waterstaatswetgeving zich af of de wijze van besluitvorming
bij de landinrichting ook bij de uitvoering van grote projecten een rol zou
kunnen spelen. Vergelijkbaar met een landinrichtingscommissie, zou een projectcommissie
met vertegenwoordigers van decentrale overheden kunnen worden ingesteld. Zowel
bij de nut-en-noodzaakdiscussie, als bij de realisatie van de aanleg zou deze
commissie betrokken moeten worden, zodat een zorgvuldige besluitvorming plaatsvindt.
Het is de leden van de SGP-fractie niet geheel duidelijk waarom deze optie
in het onderhavige wetsvoorstel geen substantiële aandacht krijgt, en
de regering voor de toekomst slechts lijkt te denken aan een soort facultatieve
regeling. Is de regering niet bereid de instelling van een dergelijke commissie
in het kader van dit wetsvoorstel nader te overwegen en eventueel een wettelijke
basis voor deze projectcommissie te creëren?Besluitvorming volgens de rijksprojectenprocedureDe rijksprojectenprocedure kan van toepassing worden verklaard via een
wet, een PKB of een afzonderlijk besluit van de ministerraad, waarbij de Kamer
via de zogenaamde voorhangprocedure invloed kan uitoefenen. De leden van de
PvdA-fractie zijn van mening dat besluitvorming via de ministerraad niet de
voorkeur verdient. Zij vragen zich af of de keuze voor besluitvorming via
de ministerraad inderdaad een terughoudend gebruik van de rijksprojectenprocedure
zal inhouden, zoals de regering zegt te verwachten (bladzijde 12). Toepassing
van een rijksprojectenprocedure kan verstrekkende gevolgen hebben voor burgers.
Zonder goedkeuring door de Tweede Kamer mag zo'n besluit, naar de mening van
deze leden, niet worden genomen. Een voorhangprocedure is hiervoor een te
licht middel. Bovendien kan men zich afvragen of de ministerraad kan worden
aangemerkt als een bestuursorgaan in de zin van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb). Kan de regering hierover meer duidelijkheid geven? Kan de regering
nog eens aangeven in welke fasen de nut-en-noodzaakdiscussie rond infrastructurele
projecten start, verloopt en afloopt, gerelateerd aan de rijksprojectenprocedure?
Op welke wijze vindt deze discussie plaats en wanneer is de discussie afgerond?
Hoe zijn de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer (gedaan in het rapport
over de Betuwelijn) over de nut-en-noodzaakdiscussie verwerkt?Van belang voor betrokkenen is de vraag of er adequate inpassingsmaatregelen
zijn getroffen, zowel fysiek als sociaal. Naar de mening van de regering hoeven
deze maatregelen niet altijd in een ontwerp-rijksprojectbesluit te worden
opgenomen, omdat de mate van detaillering per rijksprojectbesluit kan verschillen.
Dit in tegenstelling tot de Tracéwet, waarin, via het amendement-Feenstra,
een verplichting tot beoordeling van de inpassingsmogelijkheden geldt bij
het ontwerp-besluit. De leden van de PvdA-fractie zien de redenen voor dit
onderscheid niet. Ook bij de rijksprojectenprocedure behoort de wijze van
inpassing een wezenlijk onderdeel te vormen van de nut-en-noodzaakdiscussie,
en dus van het ontwerp-besluit.Artikel 39d stelt vooroverleg met provincies, gemeenten en waterschappen
verplicht. Wat voor soort overleg is dit? In welke fase van het voortraject
vindt dit overleg plaats? Hoe zwaar weegt hun advies en inspraak? Zijn er
verschillen met de Tracéwet en zo ja, waarom? De regering kiest niet
voor de verplichting procesconvenanten te sluiten. Zou een dergelijke verplichting
echter niet de rol van lagere overheden in het voortraject kunnen versterken,
zonder dat dit de regierol van het Rijk aantast? In het wetsvoorstel voor
de Reconstructiewet concentratiegebieden (26 356) is voorzien in een
verplichting tot het aangaan van een bestuursovereenkomst. Waarom niet bij
de rijksprojectenprocedure?Het vooroverleg met burgers en maatschappelijke groeperingen wordt niet
geregeld. Rijksprojecten lijken bij uitstek in aanmerking te kunnen komen
voor het groene polder-modeloverleg. In de memorie van toelichting wordt slechts
een uitleg van dit overleg gegeven. Niet wordt ingegaan op de vraag of deze
vorm van overleg van betekenis zou kunnen zijn voor de rijksprojectenprocedure.
Graag een toelichting hierop.De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat de regering in de discussie
over de actio popularis de keuze heeft gemaakt om de rechtsbescherming ten
aanzien van bestuursbesluiten over milieu en ruimtelijke ordening open te
laten voor een ieder, en deze niet te beperken tot de direct belanghebbenden.
Wel vragen deze leden zich af of deze mogelijkheid goed geregeld is zolang
het wetsvoorstel Uniforme openbare voorbereidingsprocedure (27 023) nog
niet van kracht is. De projectminister krijgt immers in het wetsvoorstel van
de rijksprojectenprocedure de keuzemogelijkheid om derden te betrekken bij
de voorbereiding (artikel 39d, lid 1b). Degenen die niet bij de voorbereiding
worden betrokken, hebben in de huidige systematiek van de Awb geen beroepsrecht.
Wat is overigens de stand van zaken ten aanzien van het wetsvoorstel
27 023 (Wet uniforme openbare voorbereidingsprocedure)? Is het besluit
de actio popularis te handhaven voldoende verwoord in dit wetsvoorstel?Bij de Tweede Kamer is momenteel de Tijdelijke referendumwet (27 034)
en de Grondwetswijziging tot invoering van het correctief referendum (27 033)
in behandeling. Hoe verhoudt de rijksprojectenprocedure zich tot deze voorstellen?Het voorliggende wetsvoorstel geeft de ministerraad de mogelijkheid op
te treden als orgaan dat besluit over het gebruik van de rijksprojectenprocedure,
zo lezen de leden van de VVD-fractie. De Raad van State wijst er evenwel op,
dat de ministerraad geen college is dat zelfstandige besluiten neemt. Heeft
de regering, gelet op deze staatsrechtelijke kanttekening, overwogen om het
besluit over de inzet van de rijksprojectenprocedure neer te leggen bij de
verantwoordelijke minister(s), nadat daarover het gevoelen van de ministerraad
is ingewonnen? Wat is de meerwaarde van het toekennen van een rol als bevoegd
besluitvormend orgaan aan de ministerraad? Wordt hiermee geanticipeerd op
de voorgenomen fundamentele herziening van de WRO? Deze leden nodigen de regering
uit haar voornemens toe te lichten met betrekking tot de relatie tussen projectbesluitvorming
en het ruimtelijk plansysteem in de WRO, in het licht van de fundamentele
herziening. De leden van de VVD-fractie stellen vast, dat de democratische
legitimatie van de ministerraad is gelegen in het feit, dat de Tweede Kamer,
binnen vier weken na ontvangst van het ministerraadsbesluit, kan besluiten
tot behandeling ervan. Deze leden vragen of de afspraken, die met de regering
zijn gemaakt over de voorhangprocedure, als een besluit in een reces naar
de Kamer wordt gestuurd, ook in dit geval van toepassing worden geacht?De leden van de VVD-fractie vinden de argumentatie van de regering, ten
aanzien van de afwijking van het beroepsrecht volgens de algemene regels van
de Awb, niet overtuigend. Hoe verhoudt deze afwijking zich tot het regeerakkoord,
waarin staat dat rechtsbescherming in beginsel alleen open moet staan voor
belanghebbenden? Het regeerakkoord geeft ook aan, dat in het licht van voornoemd
kader, de actio popularis, de bezwaarmogelijkheid die ook voor niet-belanghebbenden
openstaat, nader zal worden bezien. Kan de regering uitleggen waarom zij,
behalve om de genoemde pragmatische redenen, voldoende aanleiding ziet om
van de Awb en de richting van het regeerakkoord af te wijken en vast te houden
aan de actio popularis? In het eerder aan de Tweede Kamer toegezonden kabinetsstandpunt
juridisering wordt aangekondigd dat er binnen afzienbare tijd een nader uitgewerkt
standpunt over de actio popularis zal komen. Wanneer verwacht de regering
een standpunt te kunnen innemen? De leden van de VVD-fractie stellen vast,
dat de ratio van de actio popularis is, dat de schending van sommige belangen
(op het gebied van ruimtelijke ordening en milieu) iedereen raakt. Volgens
deze leden zijn er voor het behartigen van algemene belangen volop mogelijkheden
in het besluitvormingstraject. Zij zien in deze fase een algemeen recht voor
een ieder om zijn belangen te behartigen volgens de procedures, en de mogelijkheid
om in (administratief) bezwaar en beroep te gaan tegen vermeende schending
van die procedures. Nadat het besluitvormingstraject naar behoren is afgerond,
behoort een eventuele procedure in de rechtszaal nog te gaan over individuele
rechtsbescherming tegen de toepassing van het besluit. De rechtszaal is niet
de plaats om nog eens de algemene belangenafweging ter sprake te brengen.
Daarom vinden deze leden dat overwegingen, die het algemeen belang raken,
tot de politieke afweging behoren. Bovendien vrezen deze leden dat de slagvaardigheid
van het bestuur inzake de realisatie van grote projecten niet wordt vergroot,
als nut-en-noodzaakdiscussies aangaande deze projecten zich verplaatsen naar
de rechtszaal. De leden van de VVD-fractie nodigen de regering uit haar visie
nader uiteen te zetten. In de memorie van toelichting valt te lezen dat een project, neergelegd
in een besluit van de ministerraad, in strijd kan zijn met, in een planologische
kernbeslissing (PKB) opgenomen, nationaal ruimtelijk beleid. Dit komt de leden
van de CDA-fractie eigenaardig voor. In die PKB kan, als het tenminste geen
puur sectorale PKB is, tenminste nog sprake zijn geweest van een integrale
afweging van waarden en belangen. In een rijksprojectbesluit van de ministerraad
zal die integrale afweging bijna per definitie ontbreken. De regeling, vervat
in het vierde lid van artikel 39a (mededeling aan de Tweede Kamer van het
voornemen de PKB te herzien), is naar de mening van deze leden een lege huls,
in dier voege, dat het rijksprojectbesluit tot deze herziening natuurlijk
als uitgangspunt zal gelden, en dus als een voldongen feit zal werken. Gaarne
ontvangen deze leden de mening van de regering op dit punt. Deze leden vragen
zich overigens toch al af waarom de ministerraad, in feite geen bestuursorgaan
in de zin van de Awb, de bevoegdheid moet krijgen om van de PKB af te wijken.
Waarom is dan niet eerder, te weten bij de invoering van de PKB-regeling,
voorzien in een formele afwijkingsbevoegdheid? Waarom wordt daarin dan bij
het huidig wetsvoorstel niet voorzien? Een bepaling analoog aan die van artikel
4a, tiende lid WRO, kan toch in artikel 2a WRO worden opgenomen? De passages
over eventuele strijd van een rijksprojectbesluit met een PKB, op bladzijde
16 en 17 van de memorie van toelichting komen de leden van de CDA-fractie
niet altijd even duidelijk voor. Bovendien lijkt het erop dat de Staten Generaal,
die in de PKB-procedure een belangrijke positie hebben, hier in feite buitenspel
(kunnen) worden gezet.De leden van de fractie van D66 vragen de regering de stelling dat de
kwaliteit, zorgvuldigheid en beheersbaarheid van de besluitvorming in het
gedrang komen door het grote aantal besluiten en procedures dat nodig is om
draagvlak te creëren, nader te onderbouwen. Is het niet eerder de snelheid
waarmee een project kan worden gerealiseerd die in het gedrang komt, en moet
die vertraging niet juist worden afgewogen tegen de nadelen voor kwaliteit,
zorgvuldigheid en beheersbaarheid?Gaat de regering nog steeds uit van een wettelijke regeling van de provinciale
projectprocedure, zo vragen deze leden.Wordt er in het voorbeeld van de hoogspanningsleidingen, genoemd in paragraaf 7.1,
vanuit gegaan dat in de sectorwet al een bepaling is opgenomen die toegang
geeft tot de rijksprojectenprocedure? Zo nee, is er, gezien de tijd die een
wetswijziging met zich meebrengt, nog wel sprake van tijdswinst?Deze leden vragen zich af, waarom, als het noodzakelijk is de besluitvorming
over een in PKB-kader te realiseren project onder eigen (rijks)regie te doen
plaatsvinden, niet de voorwaarde wordt gesteld dat een dergelijke mogelijkheid
in de PKB is opgenomen. De memorie van toelichting (paragraaf 7.2) spreekt
van «kunnen worden vastgelegd».Is er sprake van opschortende werking als de Tweede Kamer besluit om een
ministerraadsbesluit tot het opnemen van de rijksprojectenprocedure in behandeling
te nemen, zo vragen de leden van de fractie van D66?De leden van de fractie van D66 hechten zeer aan tijdig overleg, ook in
de voorfase, met de diverse overheden en met de betrokken burgers. Zij vinden
het dan ook zeer terecht dat het ontwerp-rijksprojectbesluit voorwerp is van
inspraak, bestuurlijk overleg en rechtsbescherming. Zij vinden met de regering
dat de projectminister ter voorbereiding van het ontwerp-projectbesluit dient
te overleggen met de betrokken bestuursorganen.Hoe verhoudt zich de tot nu gevolgde procedure van het voeren van een
nut-en-noodzaakdiscussie bij grote projecten tot de procedure die nu door
de regering wordt voorgesteld? De leden van de fractie van D66 vragen de regering
of het voeren van een nut-en-noodzaakdiscussie noodzakelijk is voor het kunnen
openen van de rijksprojectenprocedure.Waarom, zo vragen de leden van de fractie van D66, is er geen vaste termijn
in de wet opgenomen voor de ter inzagelegging van het ontwerp-rijksprojectbesluit?
De leden van de fractie van D66 vragen de regering waarom niet in de wet is
opgenomen welke vervolgstappen moeten worden genomen als de in de startnotitie
vermelde termijn, waarbinnen het ontwerp-rijksprojectbesluit ter inzage zal
worden gelegd, niet wordt gehaald. Deze leden vragen of het ontbreken van
zo'n regeling niet onvoldoende houvast biedt voor de burgers en vragen de
regering hierop te reageren.Kan de regering, zo vragen de leden van de fractie van D66, voorbeelden
geven van een project waarbij kan worden volstaan met het doorlopen van de
uitvoeringsmodule? Waar is in dit geval vastgelegd of, hoe en waar het project
zal worden gerealiseerd?Kan de regering motiveren waarom met het starten van de uitvoeringsmodule
niet behoeft te worden gewacht totdat de projectbesluit-module is afgerond,
sterker nog: dat volledige parallelschakeling mogelijk is, zo vragen de leden
van de fractie van D66. Hoe verhoudt zich dit tot de opsplitsing in twee modules?
Is het niet ongewenst nut-en-noodzaakdiscussies te vermengen met uitvoeringsdicussies?
Waarom is niet de procedure van de Tracéwet gekozen, die uitgaat van
volgtijdelijkheid?Uit de memorie van toelichting spreekt, naar de mening van de leden van
de fractie van GroenLinks, een zekere minachting voor de standpunten van lagere
overheden. Of, zo u wilt, een superioriteitsgevoel van de standpunten van
de ministerraad. In de eerste plaats is het Rijk niet het enige bestuursorgaan
dat ruimtelijke plannen maakt. Ook provincies, stadsregio's en gemeenten doen
dit op een weloverwogen en gefundeerde wijze. Het in juridische zin volledig
buitenspel zetten van deze overheden past, naar de mening van deze leden,
niet binnen onze gedecentraliseerde eenheidsstaat. Het is te betreuren dat,
zonder enige argumentatie, wordt gesproken over de onwenselijkheid van loopgravenoorlogen
tussen verschillende bestuursorganen, zonder begrip op te brengen voor mogelijk
andere, maar daarom niet verkeerde, standpunten van lagere overheden en andere
belanghebbenden. Deze leden citeren hierbij met genoegen uit eerder genoemd
WRR-rapport dat «De «vertragingen» van de één
nu eenmaal de «waarborgen» zijn van de ander» (WRR, 1994,
nr. 46, bladzijde 82). Het voorgestelde bestuurlijk overleg (artikel 39d)
maakt de vaststelling en uitvoering van een rijksprojectbesluit bovendien
erg ondoorzichtig. De leden van de fractie van GroenLinks geven de regering
in overweging de wettekst zodanig te wijzigen, dat andere overheden in een
openbare procedure hun zienswijze kunnen inbrengen. Ook wensen zij een reactie
op de suggestie om, vergelijkbaar met de «Tracéwet-Adviescommissie»,
de inhoudelijke («fact-finding») en procesbegeleiding van het,
in de toelichting genoemde, «groen polderen» te delegeren aan
een meer onafhankelijk orgaan dan het betrokken ministerie.De leden van de fractie van GroenLinks hebben een vraag over de mogelijke
hiaten tussen staand beleid in een PKB, en afwijkingen die hierop worden gemaakt
in een rijksprojectbesluit. In de toelichting wordt gesteld dat wijziging
van de PKB zal afhangen van het concrete project of de mate van strijdigheid.
Wie maakt deze afweging? Is enkel de ministerraad bevoegd om een keuze te
maken voor het al dan niet doorlopen van een PKB-procedure, of kan de Kamer
deze afdwingen? Hieraan gekoppeld: kunnen belanghebbenden een beroep doen
op de rechter als, naar hun mening, de verschillen tussen PKB-beleid enerzijds,
en het projectbesluit anderzijds, groter zijn dan in (de toelichting op) het
projectbesluit wordt gesteld?In de memorie van toelichting wordt gesteld dat de aangewezen projectminister
moet zorgen voor een goede afstemming met collega-ministers. Dit is vreemd,
vinden de leden van de fractie van GroenLinks. Een rijksprojectbesluit zal
in veel gevallen een besluit van de ministerraad zijn, waarbij per definitie
de collega-ministers betrokken zijn. Kan de verwachte aard en procedure van
deze «afstemming» worden toegelicht? In de memorie van toelichting wordt gesteld dat in het voorliggende wetsvoorstel
de democratische legitimiteit versterkt zou worden. De leden van de fractie
van GroenLinks bestrijden dit: er is sprake van een verzwakking van de positie
van de Tweede Kamer. De Tweede Kamer kan een ministerraadsbesluit in deze
namelijk enkel verwerpen of (stilzwijgend) goedkeuren, in tegenstelling tot
PKB's in algemene zin, en concrete beleidsbeslissingen in het bijzonder, welke
amendeerbaar zijn. De regering negeert op dit punt van mogelijkheid tot amenderen
de aanbevelingen van de WRR (1994, nr. 46). Deze leden verzoeken de opmerkingen
in de memorie van toelichting, over democratische legitimiteit, te nuanceren.De leden van de fracties van RPF en GPV menen dat de regeling, vervat
in artikel 39a betreffende de rol van de ministerraad, projectminister en
Tweede Kamer, voor verbetering vatbaar is. Allereerst is er sprake van terminologische
onduidelijkheid bij het gebruik van het begrip besluit respectievelijk rijksprojectenbesluit.
Zowel in het eerste als het derde lid van artikel 39a wordt gesproken over
«een besluit van de ministerraad». Gaat het hier formeel om hetzelfde,
of omvat een besluit ex lid 3 ook het voornemen een project te gieten in de
vorm van een wet of een PKB? Kortom, welk type besluit zal voor instemming
naar de Tweede Kamer worden gezonden? Direct daarop volgend is de vraag aan
welke eisen een dergelijk besluit moet voldoen. Staat de letter van de wet
nu niet toe dat de Kamer de simpele mededeling krijgt dat de ministerraad
een besluit heeft genomen dat de rijksprojectenprocedure van toepassing is
verklaard op bijvoorbeeld een hoogspanningsleiding? Wat moet of kan de Tweede
Kamer daarmee?Waarom bevat de wet niet een aantal minimumvoorschriften waaraan een besluit
moet voldoen, zo vragen de leden van de RPF- en GPV-fracties? De voorhangprocedure
voor de Tweede Kamer in artikel 39a, derde lid kan toch alleen dan een voldoende
grond voor instemming van de Tweede Kamer bieden, als de regering het projectbesluit,
dat zij toezendt aan de Tweede Kamer, voorziet van voldoende inzage in de
achterliggende overwegingen op sociaal, economisch en ecologisch terrein,
en het draagvlak bij de meestbetrokken belanghebbenden? Om deze redenen vragen
deze leden om meer substantie te geven aan het initiële besluit. In dit
verband wijzen zij op de extra eis die wordt gesteld aan de MER-startnotitie,
namelijk dat ook wordt gevraagd om een globale beschrijving van de te verwachten
gevolgen van het project, en de gevolgen voor de andere bij het project betrokken
belangen. Waarom wordt deze eis niet verbonden aan het besluit dat ex artikel
39a aan de Tweede Kamer wordt gezonden, zodat een verantwoorde parlementaire
discussie mogelijk wordt?Deze leden hebben met verbazing kennisgenomen van de pragmatische verantwoording
van het door de Raad van State terecht bekritiseerde voorstel om de ministerraad
een rol toe te kennen als besluitvormend orgaan. Merkwaardig is de reactie
van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu, namelijk
dat hij dit staatsrechtelijk bezwaar zal betrekken bij de komende fundamentele
herziening van de WRO. Het is toch niet de taak van deze minister om te bepalen
of een majeure wijziging van ons staatsrecht al dan niet wenselijk is? Deze
leden stellen voor te bepalen dat het desbetreffende besluit wordt genomen
door één of meer ministers, na de ministerraad gehoord te hebben.
Tenslotte vragen deze leden of het besluit, dat naar de Tweede Kamer wordt
gezonden, zodanig zal zijn geformuleerd dat het voor amendering in aanmerking
kan komen.De leden van de RPF- en GPV-fracties vragen zich af, wat de ministerraad
zal doen als een ruimtelijk project een duidelijk bovengemeentelijk karakter
heeft, maar dat bij gebrek aan provinciale projectenprocedure, zou moeten
worden gekozen voor de rijksprojectenprocedure. Is de kans niet groot dat
provincies een beroep gaan doen op het Rijk om een rijksproject
te starten, als zij hun planologische plannen niet op reguliere wijze kunnen
verwezenlijken?Het is goed denkbaar (en zelfs wenselijk) dat de ministerraad in haar
besluitvorming een keuze maakt tussen verschillende scenario's of alternatieven.
Deze leden achten het wenselijk om ook deze door de ministerraad gemaakte
afwegingen terzake op te nemen in het besluit dat aan de Kamer wordt gezonden,
zodat een parlementaire discussie hierover mogelijk wordt. Wil de regering
een dergelijke bepaling toevoegen aan het wetsvoorstel?Ook vragen deze leden hoe zal moeten worden omgegaan met onvoorziene omstandigheden,
bijvoorbeeld doordat in een later stadium nieuwe serieuze alternatieven (zoals
een alternatieve technologie of locatie) aan de orde komen? Hoe onherroepelijk
een rijksprojectbesluit materieel is, zal dan blijken. Waarom biedt de wet
geen formele mogelijkheden om in zo'n geval op de schreden terug te keren?Het wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om de projectbesluitvormingsmodule
en de uitvoeringsmodule gelijktijdig in gang te zetten, blijkens artikel 39n.
Hiermee vervalt de verplichte volgtijdelijkheid van besluit en uitvoering.
Dit gaat verder dan wat is geregeld in de Tracéwet, waar besluitvorming
en uitvoering op elkaar volgen. De leden van de fracties van RPF en GPV zijn
nog niet overtuigd van de noodzaak om deze mogelijkheid te introduceren. Bij
de projectbesluitvormingsmodule gaat het immers om het principebesluit, dat
genomen dient te worden voordat er vergunningen verleend kunnen worden. Deze
leden vragen zich af of er gesproken kan worden van zorgvuldige besluitvorming
wanneer, vóórdat het principebesluit is genomen, al maatregelen
worden getroffen om de uitvoering mogelijk te maken. Het verleden heeft aangetoond,
dat, door deze omdraaiing van besluitvormingsvolgorde, reeds gemaakte kosten
(«sunk costs») de politiek onheuse argumenten verschaffen om het
besluit door te drukken. De tijdwinst van het kleinere aantal beslismomenten
als gevolg van dit wetsvoorstel geeft bovendien ruimte om in de huidige volgorde
te blijven werken. Deze leden verzoeken de regering in te gaan op bovenstaande
kritiek, en tevens een antwoord te geven op de vraag welke nadelige effecten
worden voorzien als de volgtijdelijkheid gehandhaafd blijft.Een vraag die hieraan verwant is, betreft het rijksprojectbesluit als
voorbereidingsbesluit in de zin van artikel 21 van de WRO (memorie van toelichting,
bladzijde 18). Vanaf welk moment geldt de aanhoudingsplicht, bedoeld in artikel
50 van de Woningwet voor bevoegd gezag, en vanaf welk moment mogen bouwvergunningen
worden verstrekt die passen in het voorgenomen rijksprojectbesluit? In hoeverre
zijn de rechten van belanghebbenden hiermee gewaarborgd, mocht een verstrekte
bouwvergunning in hun nadeel zijn? Hoe voorziet de wet in mogelijkheden om
bouwvergunningen terug te draaien, die net voordat de aanhoudingsplicht in
werking treedt, verstrekt zijn?Wanneer een rijksprojectbesluit voortvloeit uit een PKB, ontstaat mogelijk
verwarring met betrekking tot de te onderscheiden inspraaktrajecten, zeker
wanneer de projectbesluitmodule ( 2 van het wetsvoorstel) niet van toepassing
wordt verklaard. Kan een heldere uiteenzetting worden gegeven van de verschillen,
ten aanzien van de inspraakmogelijkheden en rechtsbescherming, tussen een
projectbesluit, dat voortvloeit uit een concreet uitgewerkt project in een
PKB enerzijds, en een rijksprojectenbesluit dat genomen wordt uit hoofde van
een sectorwet, dan wel op grond van zelfstandige afweging door de ministerraad
anderzijds? Daarbij verzoeken deze leden in te gaan op zowel de mate waarin
provinciale en gemeentelijke overheden worden betrokken bij de totstandkoming
van de projectinhoud, als op de mate waarin belanghebbenden en niet-belanghebbenden
bedenkingen, bezwaar en beroep kunnen aantekenen.De leden van de fracties van RPF en GPV hebben met belangstelling kennisgenomen
van de overwegingen van de regering op bladzijde 23 van de memorie
van toelichting omtrent de reikwijdte van de kring van beroepsgerechtigden.
Zij constateren, dat de regering voorstelt om de«actio popularis»
in ruime zin te handhaven, dat wil zeggen, niet-belanghebbenden zijn gerechtigd
om beroep aan te tekenen. Een vraag die hierbij opkomt, is of er niet een
onderscheid kan worden gemaakt tussen enerzijds niet-belanghebbenden die serieuze
(technische of ruimtelijke) zienswijzen aandragen en anderzijds niet-belanghebbenden
die klaarblijkelijk geen ander motief hebben dan de zaak dwarsbomen.Enkele vragen rijzen bij deze leden omtrent het «getrapte»
karakter van de «actio popularis». Maakt het feit, dat alleen
hij die zienswijzen of bedenkingen naar voren heeft gebracht tegen een ontwerp-besluit,
ook beroep mag aantekenen, het niet noodzakelijk dat de inhoud van het ontwerp-rijksprojectbesluit
in alle gevallen zodanig is uitgewerkt, dat inzicht wordt verschaft in alle
ruimtelijke consequenties en aanpassingsmaatregelen van het besluit? Immers,
wie op basis van een schetsmatig ontwerpbesluit geen bezwaren ontdekt, maar
tijdens de uitwerking in de fase van de uitvoeringsmodule er achter komt dat
zijn belang of een omgevingsbelang wordt geschaad, is volgens het getrapte
stelsel te laat om in beroep te gaan. Hoe garandeert de wet dat, wanneer onvoldoende
inzicht bestaat in de omgevingsconsequenties van het ontwerpbesluit, latere
bezwaren toch via de beroepsprocedure kunnen worden aangevoerd? Kan een oplossing
gevonden worden in de uitbreiding van het aantal voorschriften dat het wetsvoorstel
bevat ten aanzien van de inhoud van het projectbesluit (memorie van toelichting,
bladzijde 20)?Deze leden kunnen zich iets voorstellen bij de motivering van de regering
om te kiezen voor het vervallen van de tweede instantie van de beroepsprocedure.
Toch vragen zij zich af of het vervallen van de rechterlijke toetsing niet
in strijd is met het beginsel van rechtsbescherming tegen bestuurlijke besluiten.
Zij vragen om een reactie waaruit blijkt, dat de beperking van de beroepsprocedure
tot één instantie, namelijk direct bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State, niet leidt tot partijdig bestuur, zoals door sommigen
is gesuggereerd.Vorm en inhoud van de rijksprojectenprocedureDe regering laat een definitie van een rijksproject achterwege. Enerzijds
is een afbakening niet te maken, anderzijds wenst de regering een flexibele
invulling. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of een open definitie
niet te veel onduidelijkheden schept, en of het niet beter is om criteria
te maken voor rijksprojecten, zowel voor de rechtsbescherming, als voor de
democratische besluitvorming. Deze criteria moeten duidelijkheid geven over
de soorten rijksprojecten die onder de rijksprojectenprocedure kunnen vallen.
Zo zou dan bijvoorbeeld meer duidelijkheid moeten komen of natuurprojecten,
zoals de EHS, onder de rijksprojectenprocedure kunnen vallen. Juist bij een
open definitie ligt ad hoc besluitvorming voor de hand, terwijl een van de
redenen voor de rijksprojectenprocedure juist is, dat ad hoc procedures moeten
worden voorkomen. Het voordeel van inhoudelijke criteria is bovendien dat
de telkens terugkerende discussie over de vraag of een project als rijksprojectenprocedure
in aanmerking komt, beperkt kan worden. Kunnen overigens projecten, die al
in uitvoering zijn of binnenkort komen, straks alsnog met terugwerkende kracht
worden aangemerkt als rijksprojectenprocedure?De rijksprojectenprocedure is van toepassing op alle grote ruimtelijke
projecten, behalve op infrastructurele projecten. Deze vallen onder de Tracéwet
of de te wijzigen Luchtvaartwet. De regering geeft een aantal redenen aan
waarom de Tracéwet en de rijksprojectenprocedure niet nu gebundeld
zouden moeten worden in één wet (bladzijde 32). De genoemde
inhoudelijke verschillen zijn naar de mening van de leden van de PvdA-fractie
niet overtuigend, zeker niet als op twee punten de wetgeving zou kunnen worden
gelijkgetrokken, namelijk het vervallen van de mogelijkheid om
via een besluit van de ministerraad een rijksprojectenprocedure te starten,
en het uitbreiden van de Tracéwet met de verplichting een bredere beschrijving
van de gevolgen van het project te maken. Kan de regering een reactie hierop
geven? Op welke termijn wordt samenvoeging van de genoemde wetten voorzien?Een projectbesluit moet een beschrijving bevatten van de gevolgen van
het project voor de betrokken belangen. Daarenboven moet nog een globale beschrijving
worden gegeven van de gevolgen voor het ruimtelijk beleid, van de sociaal-economische
aspecten en van de andere belangen die bij het project zijn betrokken.De leden van de PvdA-fractie onderschrijven deze aanpak, en vooral de
voorgestelde beschrijving van de sociaal-economische gevolgen. Wel missen
deze leden een verplichting tot beschrijving van de relatie met het ruimtelijk
toetsingskader, te denken valt aan de grotere beleidsnota's rond water, milieu,
natuur en ruimtelijke ordening. Eventuele afwijkingen zullen immers grondig
moeten worden onderbouwd.Deze leden vragen zich verder af of er overlap is tussen de beschrijving
van de gevolgen voor de betrokken belangen uit artikel 39b, sub a, en de beschrijving
van de sociaal-economische gevolgen uit artikel 39c, lid 1. Moeten bij alle
milieueffectrapport(MER)-varianten ook steeds de sociaal-economische gevolgen
worden beschreven? Waarom is deze eis gekoppeld aan de MER en niet aan artikel
39? Zijn de genoemde beschrijvingen aan termijnen gebonden? Zo ja, zijn dit
dan de MER-termijnen? Welke termijn geldt dan voor de nieuwe eis van de beschrijving
van de sociaal-economische gevolgen? Indien geen MER vereist is, moet ook
een beschrijving worden gemaakt. Die hoeft echter niet ter inzage te worden
gelegd (artikel 39c, lid 3). Is dit stuk dan niet toegankelijk voor burgers?Voor de inhoudelijke kwaliteit van de besluitvorming zijn geen regels
gegeven. Waarom wordt bijvoorbeeld niet aangesloten bij artikel 9, en verder,
van het Besluit op de Ruimtelijke Ordening. Daarin worden motiverings-, overleg-
en onderzoeksvereisten voor het bestemmingsplan gegeven. Omdat een rijksprojectenprocedure
ingrijpt op hetzelfde niveau als een bestemmingsplan, zouden deze eisen ook
hiervoor kunnen gelden.De formele inpassing van het project in het streek- en bestemmingsplan
vindt plaats ná de vaststelling van het rijksprojectbesluit. Het is
de verantwoordelijkheid van de provincies en gemeenten om te bepalen op welke
wijze dit gebeurt, aldus de regering (bladzijde 34). Betekent dit dat gemeenten
juridisch gezien vrij zijn om inpassingseisen te stellen, of komen hier nog
landelijke richtlijnen per project voor? Hoe wordt de financiering van de
inpassing wettelijk geregeld? Wat is de positie van de vergunningsaanvrager
indien hij vindt dat de gemeente onredelijke inpassingseisen stelt? Algemener
gesteld, welke beleidsvrijheid hebben gemeenten nog bij de verstrekking van
de vergunningen in het kader van de rijksprojectenprocedure?Gemeenten moeten binnen een jaar nadat het rijksprojectbesluit onherroepelijk
is geworden, het bestemmingsplan hebben aangepast aan de rijksprojectenprocedure.
Is het de taak van de gemeenten zelf om de rechtspraak op dit punt bij te
houden? Zij hoeven immers geen partij te zijn bij eventuele rechtsprocedures
tegen het rijksprojectbesluit. Wat gebeurt er als gemeenten de wijziging niet
op tijd klaar hebben?De leden van de PvdA-fractie zijn het van harte eens met de coördinatie
van de vergunningsprocedures. Als een bestuursorgaan niet, of niet tijdig,
een besluit op een vergunningsaanvraag neemt, mag het Rijk het besluit zelf
nemen. Kan een indicatie worden gegeven van de werklast en extra deskundigheid
die nodig zijn bij het Rijk, en van de wijze waarop in deze expertise zal
worden voorzien? Wordt nog gedacht aan extra financiering van personeel bij
provincie en/of gemeenten om de extra uitvoeringslasten aldaar op te vangen?Om onnodige overlast tijdens de werkzaamheden tegen te gaan, zou het te
overwegen zijn om in de wet vast te leggen dat een procescoördinator de werkzaamheden coördineert, met als uitgangspunt dat een minimum
aan overlast wordt gerealiseerd. Op gemeentelijk niveau zijn daar al ervaringen
mee.De leden van de VVD-fractie hebben een vraag over het procesmanagement:
kan de regering nader uitleggen hoe de twee genoemde randvoorwaarden voor
het overleg met overleg- en samenwerkingspartners worden doorvertaald in de
opzet van de rijksprojectenprocedure?Is de regering het met de leden van de CDA-fractie eens, dat de in de
WRO neergelegde facetbenadering in beginsel de juiste benadering is? Zo ja,
kan de regering dan verklaren, waarom via de rijksprojectenprocedure een sectorbenadering
(in ieder geval mede) mogelijk wordt gemaakt, zoals in feite ook is gebeurd
in de Tracéwet en in de Luchtvaartwet?Bij rijksprojecten wordt meestal gedacht aan infrastructurele werken.
De leden van de fractie van D66 vragen de regering daarom of een rijksprojectenprocedure
ook kan worden ingezet voor de ontwikkeling van natuurgebieden, in het bijzonder
voor onderdelen van de ecologische hoofdstructuur.Deze leden vinden het vanzelfsprekend dat een rijksproject past binnen
het nationaal ruimtelijk beleid. Als dat niet het geval is, moet eerst het
nationaal ruimtelijk beleid (al dan niet vastgelegd in bijvoorbeeld een PKB)
worden herzien, omdat anders de samenhang in het ruimtelijk beleid wordt aangetast.
Deze leden zouden graag zien dat de regering op deze opvatting inging. In
dit verband hebben zij nog de volgende vragen. De regering stelt dat, als
het rijksproject in strijd is met het in een PKB vastgelegde nationaal ruimtelijk
beleid, de PKB moet worden gewijzigd (bladzijde 12 van de memorie van toelichting).
Verderop staat echter (op bladzijde 16 van de memorie van toelichting): «In
die situatie zal in het algemeen niet kunnen worden volstaan met het vaststellen
van het rijksprojectbesluit». Moeten deze leden hier uit begrijpen,
dat het mogelijk is dat een rijksproject, dat strijdig is met het nationaal
ruimtelijk beleid, toch tot stand kan komen, zonder dat de PKB wordt herzien?
Vindt de regering het in dit geval niet nodig dat eerst de PKB wordt herzien?
Deze leden verzoeken de regering elk mogelijk misverstand hierover uit de
weg te ruimen.De leden van de fractie van D66 vragen de regering waarom, als de PKB
moet worden gewijzigd, niet gekozen wordt voor een bundeling van beide procedures.
Als de PKB moet worden herzien, treedt toch geen verlies van tijd of andere
inefficiënties op als de rijksprojectenprocedure (in geval van bundeling)
eveneens de PKB-procedure moet volgen? Deze leden wijzen op het gunstige gevolg
voor het draagvlak in de samenleving van een door de Tweede Kamer expliciet
goedgekeurd rijksproject. Ligt een dergelijke bundeling daarom niet voor de
hand, zodat daarmee nog eens overduidelijk wordt erkend dat de oorspronkelijke
strijdigheid van PKB met het project is opgeheven?Waarop stoelt de regering de verwachting dat het streekplan in overeenstemming
zal worden gebracht met de, ingevolge het rijksprojectbesluit gewijzigde,
planologische inrichting van een gedeelte van het grondgebied van de provincie?
Waarom stelt de regering niet, zo vragen deze leden, net als bij het gemeentelijke
bestemmingsplan, ook hier een wettelijke regeling voor die de provincie zou
verplichten het streekplan binnen een termijn van een jaar aan het rijksprojectbesluit
aan te passen?De leden van de fractie van D66 vragen de regering aan te geven wie politiek
verantwoordelijk is voor de inhoud van het door de (particuliere) initiatiefnemer
opgestelde beschrijving van het project en het MER?De leden van de fractie van D66 hechten zeer aan een goede ruimtelijke
inpassing, ook van een rijksproject, in het betreffende gebied. Zij vinden
de redenering van de regering om een wettelijke verplichting af te wijzen, om op de ruimtelijke inpassing in elk ontwerp-tracébesluit
in te gaan, niet sterk. Als, zoals de regering stelt, een dergelijke detaillering
wellicht pas in de uitvoeringsmodule aan de orde komt, is er toch geen bezwaar
om dat kort in het ontwerp-tracébesluit te vermelden?Is de conclusie juist, zo vragen de leden van de fractie van D66, dat
een rijksprojectbesluit pas een jaar na het van kracht worden, zelfstandig
vatbaar wordt voor beroep? Is dat (ook) het geval als binnen één
jaar uitvoeringsbesluiten worden genomen?De leden van de fractie van D66 vragen de regering tenslotte aan te geven,
welke ervaringen tot nu toe zijn opgedaan met procesconvenanten.De leden van de fractie van GroenLinks hebben een vraag over de voorgestelde
«globale beschrijving van de te verwachten gevolgen van het project»
bij de startnotitie. In de memorie van toelichting wordt een aantal mogelijk
te verwachten effecten genoemd, die bij een startnotitie moeten worden genoemd.
De rechtsbescherming voor belanghebbenden met betrekking tot deze «bijlage»
is niet helder. Kan worden toegelicht of, en hoe, belanghebbenden bezwaar
kunnen maken tegen foutieve of, in hun ogen ontbrekende informatie in deze
beschrijving? Mogen deze leden hier een parallel trekken met de «beschrijving
in hoofdlijnen» in de bestemmingsplanprocedure, waaraan eveneens rechten
ontleend kunnen worden?De leden van de fractie van GroenLinks hebben een aantal vragen over de
rol van private partijen. Zoals gesteld in de inleiding, kan particulier initiatief
leiden tot het instellen van een rijksprojectenprocedure. In een dergelijk
geval zullen de kosten voor planschade echter, volgens de huidige wetstekst,
op het bordje van de (rijks)overheid terechtkomen. Vindt de regering het wenselijk
om tot een ordening te komen waarbinnen plankosten eveneens voor rekening
van de private initiatiefnemer komen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke mogelijkheden
bestaan daartoe binnen het huidige ontwerp van wet?Een soortgelijke vraag betreft de proceskosten die ongetwijfeld gemoeid
zullen zijn met de voorbereiding en totstandkoming van een project. Welke
mogelijkheden zijn er om de organisatie en de kosten van (complexe) projecten,
bijvoorbeeld voor het «groen polderen», voor rekening van de initiatiefnemer
te laten komen?Verder hebben de leden van de fractie van GroenLinks een vraag over de
voorlichting over deze wet. Zoals gesteld, menen zij dat hier sprake is van
een zeer ingrijpende wijziging van het planningstelsel, met evenzeer ingrijpende
gevolgen voor de rechtsbescherming van burgers. Hoe zal over deze wet, na
mogelijke inwerkingtreding, worden gecommuniceerd? Zijn er daarnaast voornemens
om, bij publicatie van een projectbesluit, een duidelijke handleiding toe
te voegen over de mogelijkheden en termijnen van beroep?De leden van de fracties van RPF en GPV merken op dat het wetsvoorstel
weinig inzicht biedt in de beoogde reikwijdte van het wetsvoorstel. Als het
waar is dat het opnemen van een definitie beperkend werkt, zoals de memorie
van toelichting meldt op bladzijde 8, dan is het tegendeel ook waar: het ontbreken
van een definitie kan te ruime interpretatiemogelijkheden bieden. Deze leden
vinden de aangegeven criteria («een nationaal belang» en «een
project dat het Rijk zodanig belangrijk vindt dat hij de regie van de besluitvorming
in eigen hand wil houden», aldus memorie van toelichting, bladzijde
12) uiterst mager uitgewerkt. Rijksprojecten moeten investeringen zijn waarvan
het nationale belang onomstotelijk vaststaat, zoals bij de hoofdinfrastructuur
duidelijk het geval is.Om inzicht te krijgen in de afwegingen, op basis waarvan besloten kan
worden om een project al of niet aan te merken als rijksproject, verzoeken
deze leden om een aantal casus uit het recente verleden uit te werken, waarin wordt beargumenteerd of zij, op in het wetsvoorstel genoemde
gronden, wel of niet in aanmerking komen voor de kwalificatie rijksproject.Voorts doen de leden van de fracties van RPF en GPV de suggestie om een
positieve lijst met categorieën van projecten toe te voegen aan het wetsvoorstel.
Zij menen dat een dergelijke lijst goede diensten kan bewijzen om het element
van willekeurige interpretatie van het begrip «rijksproject» te
verkleinen.Kan voorts worden aangegeven in welke sectorwetten de regering voornemens
is de toegang tot de rijksprojectenprocedure te openen (memorie van toelichting,
7.1)?Een bijzonder geval kan zich voordoen als het project een particulier
initiatief betreft. Op bladzijde 19 van de memorie van toelichting wordt gezegd
dat het rijksprojectbesluit vergezeld kan gaan van een document, opgesteld
door de initiatiefnemer. Wat betekent dit voor de tekst, zoals die aan de
Tweede Kamer wordt voorgelegd? Wie is voor de inhoud daarvan verantwoordelijk:
de particuliere initiatiefnemer of de projectminister?Bezorgd zijn de leden van de fracties van RPF en GPV over de vraag of
de bevoegdheden van gemeentelijke overheden op ruimtelijk gebied te zeer worden
uitgehold. De omslag in het ruimtelijk planningsbeleid, die bij de Tracéwet
is ingezet, betekent immers dat het Rijk in versterkte mate het gemeentelijke
bestemmingsplan opzij kan schuiven. De belangrijkste vraag is of de betrokkenheid
van gemeentelijke en provinciale overheden, zonder wettelijke bescherming
van hun bevoegdheden, voldoende waarborg biedt voor zorgvuldige lokale planologische
inbedding.Overigens verwonderen deze leden zich over de opmerking op bladzijde 35,
namelijk dat de gemeentelijke bevoegdheden niet zouden worden beperkt. De
bestuursorganen behouden weliswaar hun bevoegdheid om vergunningen te verstrekken,
maar zij kunnen de vergunningen niet weigeren, aangezien zij verplicht zijn
tot medewerking aan het rijksprojectbesluit. Weigeren zij dit toch, dan kan
het Rijk de vergunning verstrekken. Worden lokale bestuursorganen in deze
procedure in feite niet gedegradeerd tot uitvoerende organen van het Rijk?
Wat wordt gedaan als een gemeente geen medewerking verleent?In de memorie van toelichting wordt niet expliciet duidelijk gemaakt hoe
groot de procedurele tijdwinst is door de bundeling van vergunningprocedures.
Kan worden aangegeven hoe groot de voorspelbare tijdwinst is op grond van
het verkleinde aantal juridische stappen en daaraan verbonden termijnen?De leden van de SGP-fractie hechten eraan dat zoveel mogelijk recht wordt
gedaan aan de onderscheiden bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de diverse
bestuurslagen in ons land. In dit verband valt in het bijzonder het voorgestelde
artikel 39l op, waarin is vastgelegd dat de projectminister bevoegd is zelf
een uitvoeringsbeslissing te nemen indien het oorspronkelijk bevoegde gezag
niet of niet overeenkomstig de aanvraag beslist. Het gaat hierbij bijvoorbeeld
om de weigering van een vergunning, of het verlenen van een vergunning waaraan
het betreffende bestuursorgaan voorschriften verbond die een belemmering kunnen
inhouden met betrekking tot de realisatie van het werk (memorie van toelichting,
bladzijde 40). De leden van de SGP-fractie vragen of deze regeling het systeem
van vergunningverlening niet tegenwerkt. De procedures voor het verlenen van
een vergunning zijn erop gericht om te toetsen of een bepaald ruimtelijk project
voldoet aan de toepasselijke normen. Vervolgens wordt dan beslist op basis
van, en overeenkomstig deze toepasselijke normen. Het voorgestelde artikel
39l draait deze gang van zaken om: niet de norm is het uitgangspunt, maar
het ontwerp dat aan deze normen wordt getoetst. Wordt er door het bevoegde
bestuursorgaan niet beslist conform het betreffende ontwerp, dan vindt er
een bevoegdheidsverschuiving plaats. De leden van de SGP-fractie vrezen dat dit tot vele lastige complicaties kan leiden. Als de aanvraag van
bijvoorbeeld een projectdirecteur strijdt met een toepasselijke norm, is het
oorspronkelijk bevoegde bestuursorgaan verplicht de aanvraag te weigeren of
strikte voorwaarden hieraan te verbinden. Aanvragen waaraan iets mankeert
(bijvoorbeeld een vergunning wordt geweigerd omdat een weigeringsgrond aanwezig
is of omdat de aanvraag onvolledig is), zodat niet overeenkomstig de aanvraag
kan worden beslist, komen vervolgens bij de projectminister terecht. Wat dient
dan deze minister te doen? Ook hij heeft toch geen mogelijkheden voor een
andere beslissing, omdat ook hij gebonden is aan de geldende materiële
normen?Naast de genoemde complicaties van deze constructie, constateren de leden
van de SGP-fractie, dat met deze constructie er nauwelijks ruimte bestaat
voor decentrale overheden voor een eigen beoordeling van de betreffende aanvragen
voor vergunningen en dergelijke. Wordt op deze wijze de uitvoeringsbesluitvorming
niet een schijnvertoning? Ligt het, om dit te vermijden, niet des te meer
in de rede om de optie van het instellen van een projectcommissie te overwegen,
waarin wordt gekozen voor een gecoördineerde uitvoeringsbesluitvorming
waarbinnen de belanghebbende overheden zijn vertegenwoordigd. Hierbij zou
eventueel de mogelijkheid moeten worden ingebouwd om te komen tot conflictoplossing
en besluitvorming door de rijksoverheid indien men er gezamenlijk niet uitkomt.De leden van de SGP-fractie willen een kritische kanttekening plaatsen
bij de in het wetsvoorstel geïntroduceerde mogelijkheid om de gerechtelijke
onteigeningsprocedure al te kunnen beginnen, terwijl het rijksprojectbesluit
nog niet onherroepelijk is geworden. Dit impliceert een forse wijziging van
de nu geldende procedures rond onteigening. Dat kan de onnodige onrust veroorzaken
bij eigenaren van onroerende zaken, indien zij ten onrechte (omdat achteraf
blijkt dat het rijksprojectbesluit toch geheel of ten dele dient te worden
herroepen) worden betrokken in een onteigeningsprocedure. De leden van de
SGP-fractie betwijfelen of deze nadelen opwegen tegen de eventueel te behalen
tijdwinst. Is de regering hiervan wel overtuigd?De leden van de SGP-fractie merken op, dat het wetsvoorstel een nieuwe
compensatieregeling introduceert, naast het reeds bestaande schadevergoedingsschap
voor HSL en Betuweroute, en naast het bekende artikel 49 WRO. Is het juist
dat er ook nog een nadeelcompensatieregeling komt in het kader van de tweede
tranche van de Tracéwet? Wanneer is deze tweede tranche te verwachten?
Wordt dit geen diffuus geheel? Valt deze regeling uit de Tracéwet niet
te integreren met de regeling voor de rijksprojectenprocedure? Op welke termijn
kan de regeling voor nadeelcompensatie in de Awb tegemoet worden gezien?De leden van de SGP-fractie constateren, dat in de ogen van de regering
de rijksprojectenprocedure perspectief kan bieden voor de besluitvorming over
de uitvoering van rivierverruimende maatregelen (memorie van toelichting,
bladzijde 8). Is dit reeds een definitieve keuze en impliceert dit dat de
gedachte, om op basis van de Wet op de waterkering uitvoering te geven aan
de beleidslijn «ruimte voor de rivier», verlaten is?Artikelsgewijs commentaarArtikel 39cIn artikel 39c wordt de MER-procedure geregeld, uiteraard met verwijzing
naar de betreffende bepalingen uit de Wet milieubeheer. De leden van de CDA-fractie
vernemen gaarne of de regering heeft overwogen om voor alle rijksprojecten
zonder meer een milieu-effectrapport voor te schrijven. Zijn er voorbeelden
te geven van WRO-projecten op rijksniveau die niet MER-plichtig zijn? Kan
de regering in dit verband ook ingaan op de Wet luchtvaart, waar soms geen
MER-plicht bestaat. In hetzelfde artikellid wordt bepaald, dat
in de startnotitie een ruimere beschrijving van de effecten moet worden opgenomen,
zodat zij «een bredere strekking dan alleen de relatie met milieu-effecten»
krijgt (bladzijde 14 van de memorie van toelichting). Waarom zijn in het bedoelde
artikellid niet ook de «ecologische gevolgen» opgenomen, naast
de gevolgen voor het ruimtelijk beleid en de sociaal-economische gevolgen?
Deze leden menen, dat deze ecologische gevolgen expliciet genoemd dienen te
worden. Een mogelijkheid zou ook zijn om in de laatste zin van lid 1 van artikel
39c te spreken van «de andere bij het project betrokken waarden en belangen».
Graag vernemen deze leden het standpunt van de regering hierover. Op bladzijde
19 van de memorie van toelichting worden die andere belangen trouwens nader
genoemd, zoals «landschap, natuur, cultuurhistorie, volkshuisvesting,
milieu». Zo'n opsomming bevat diverse gegevenheden die als een waarde,
en niet als een belang dienen te worden aangemerkt.De leden van de fractie van D66 vragen de regering te motiveren waarom
lid 2 niet van toepassing is, in het geval, als bedoeld in lid 3.Artikel 39dDe leden van de SGP-fractie merken op dat het de intentie van de regering
is om «te zijner tijd» de vantoepassingverklaring van afdeling
3.5 Awb te vervangen door een vantoepassingverklaring van de nieuwe uniforme
openbare voorbereidingsprocedure van de Awb, zoals neergelegd in het bij de
Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel uniforme openbare voorbereidingsprocedure
Awb (27 023) (memorie van toelichting, bladzijde 37). Laatstgenoemd wetsvoorstel
zal echter eerder in werking zijn getreden dan het wetsvoorstel inzake de
rijksprojectenprocedure. Welke consequenties heeft dit voor het nu voorliggende
wetsvoorstel rijksprojectenprocedure?Artikel 39gOok ten aanzien van artikel 39g hebben de leden van de CDA-fractie een
vraag. Het wetsartikel bepaalt, dat het besluit vervalt als het niet in uitvoering
is genomen binnen tien jaar nadat het onherroepelijk werd. Deze termijn komt
deze leden rijkelijk lang voor. Het ontbreken van financiering, of vertraging
daarin (bladzijde 38 van de memorie van toelichting), kan geen argument zijn,
aangezien bij rijksprojecten die zo dringend zijn, dat daarvoor het stelsel
van de WRO wordt doorbroken, de financiering in de besluitvormingsfase geregeld
moet worden. Als er tien jaar lang niets gebeurt, kunnen er dan niet allerlei
omstandigheden veranderd zijn, en dan vaak zodanig dat het besluit niet meer,
of anders kan of moet worden uitgevoerd? Een dergelijk lang tijdsverloop tussen
onherroepelijk besluit en uitvoering werpt een schril licht op de vermeende
behoefte aan snelle en gecoördineerde besluitvorming. Als de inbreuk
op ons plansysteem dan zo nodig is om de stroperigheid van de besluitvorming
te doorbreken, dan dient ook de uitvoering meteen ter hand te worden genomen.
De Onteigeningswet kent voor een vergelijkbare situatie in artikel 61 een
termijn van drie jaar. Indien het op basis van een rijksprojectbesluit tot
onteigening komt, kan er trouwens strijdigheid ontstaan tussen de regelingen
van artikel 39g en artikel 61 van de Onteigeningswet.Wat wordt verstaan onder de zinsnede, dat een project «niet in uitvoering
is genomen», zo vragen de leden van de fracties van RPF en GPV. Wanneer
is dat het geval, als bijvoorbeeld al wel grondvoorbereidingsmaatregelen zijn
getroffen? Artikel 39hDe leden van de CDA-fractie willen weten waarom, in lid vier en vijf van
artikel 39h, de toetsings- en afwegingskaders van het aanlegvergunningstelsel
en de leefmilieuverordening zonder meer terzijde worden geschoven, in het
kader van de uitvoering van een rijksprojectbesluit. Het doel (versnelling
van procedures, aldus de memorie van toelichting op bladzijde 38) hoeft dit
middel niet steeds te rechtvaardigen, zeker niet als de betreffende instrumenten
(aanlegvergunningsvereiste, leefmilieuverordening) bepaalde waarden en belangen
beogen te beschermen.De leden van de fractie van D66 vragen wat de bedoeling is van lid 2.Deze leden constateren met instemming dat de regering in artikel 39h,
zesde lid, in navolging van het amendement-Ravestein, dat is ingediend bij
de behandeling van de meest recente wijziging van de Tracéwet, een
termijn van één jaar heeft opgenomen waarbinnen de gemeenteraad
verplicht is het bestemmingsplan overeenkomstig het rijksprojectbesluit te
herzien (bladzijde 18 van de memorie van toelichting).Artikel 39jDe wijziging van de rechtsbeschermingsregeling van artikel 4 van de Belemmeringenwet
privaatrecht, voor besluiten uit hoofde van artikel 39j, heeft tot gevolg
dat over een zelfde type besluit twee totaal verschillende rechters tot oordelen
geroepen kunnen worden, te weten de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State en de gerechtshoven. Dit komt de leden van de CDA-fractie onsystematisch
voor, en het vormt allerminst een voorbeeld van eenvoudige en harmonieuze
wetgeving. Op bladzijde 41 van de memorie van toelichting gaat de regering
niet op deze zaak in, een lacune in de toelichting die deze leden gaarne zouden
zien opgevuld.Artikel 39kDe leden van de fractie van D66 vragen de regering het gestelde in artikel
39k, lid 1, onder e, te motiveren.Artikel 39oDe leden van de fractie van D66 vragen de regering te motiveren waarom
in artikel 39o, lid 2, sub b is opgenomen dat Gedeputeerde Staten niet worden
gehoord.Artikel 39pDe voorgestelde regeling in artikel 39p (de onteigeningsdagvaarding kan
worden uitgebracht direct nadat het rijksprojectbesluit is vastgesteld) wijkt
af van het systeem van de Onteigeningswet. Als het rijksprojectbesluit aldus
is bedoeld als Onteigeningstitel, is het in ieder geval nog niet onherroepelijk.
Het is mitsdien niet uit te sluiten, dat het besluit nog wijzigingen ondergaat
in de vervolgprocedure. Dit feit alleen al maakt het voor de rechter onmogelijk
om (op verzoek) te toetsen of onteigening moet plaatsvinden. Het is zelfs
in wezen niet mogelijk definitief te omschrijven welke grond er eventueel
onteigend zal moeten worden. Ook de vraag naar eventuele zelfrealisatie (die
bij een spoorlijn bijvoorbeeld heel wel kan voorkomen; men denke ook aan PPS-constructies)
kan niet door de rechter worden beantwoord, zolang er geen onherroepelijk
besluit is. Net zo onmogelijk is het om de verplicht voorgeschreven onderhandelingen,
voorafgaand aan het uitbrengen van de dagvaarding, te voeren (artikel 17 van
de Onteigeningswet). De regering geeft zelf aan (bladzijde 41 van de memorie
van toelichting) dat er omstandigheden kunnen zijn waarom met dagvaarden gewacht
moet worden. De leden van de CDA-fractie vrezen dat de behoefte
aan versnelling tot gevolg heeft gehad dat de systematiek van de WRO, maar
ook de verhouding met andere wetgevingscomplexen, zoals in casu die met betrekking
tot de fysieke realisatie (Belemmeringenwet privaatrecht en Onteigeningswet)
als belangrijke gegevenheden, ook vanuit een oogpunt van rechtszekerheid,
uit het oog zijn verloren. Zij verzoeken de regering nader op deze problematiek
in te gaan. De «reparatie»-bepaling van artikel 39q wijst overigens
ook in de richting van een onopgelost probleem. De risico's van juridisering
dientengevolge zijn al helemaal niet aan de orde geweest.Artikel 48aVolgens het tweede lid van dit artikel kan de projectminister nadere regels
vaststellen inzake nadeelcompensatie. Verdient deze materie echter niet een
zwaardere procedure? Volgens de leden van RPF- en GPV-fracties pleit bijvoorbeeld
de betrokkenheid van de Raad van State voor het vaststellen van compensatiebepaling
bij algemene maatregel van bestuur.De voorzitter van de commissie,ReitsmaDe griffier voor dit verslag,BrandsemaXNoot1Samenstelling: Leden: Reitsma (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA),
Van Middelkoop (GPV), Feenstra (PvdA), Verbugt (VVD), Poppe (SP), Duivesteijn
(PvdA), Crone (PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Klein Molekamp (VVD), Hofstra
(VVD), ondervoorzitter, Eisses-Timmerman (CDA), Th. A. M. Meijer
(CDA), Luchtenveld (VVD), Van Wijmen (CDA), Van der Steenhoven (GroenLinks),
Van der Staaij (SGP), Ravestein (D66), Oplaat (VVD), Kortram (PvdA), Van der
Knaap (CDA), Van Gent (GroenLinks), Udo (VVD), Waalkens (PvdA), Schoenmakers
(PvdA).Plv. leden: Leers (CDA), Dijksma (PvdA), Stellingwerf (RPF), Valk (PvdA),
Essers (VVD), De Wit (SP), Van Heemst (PvdA), De Boer (PvdA), Scheltema-de
Nie (D66), Van Beek (VVD), Geluk (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Schreijer-Pierik
(CDA), Blok (VVD), Biesheuvel (CDA), M. B. Vos (GroenLinks), Van 't Riet
(D66), Giskes (D66), Niederer (VVD), Vacature (PvdA), Van den Akker (CDA),
Halsema (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD), Hindriks (PvdA), Spoelman (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27178-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl