Arbeidsomstandigheden; Brief minister over het advies van de commissie Arbeidsomstandigheden van de SER over aanpak van inhaleerbare allergenen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134953
 2009-2010
 
 25 883
 Arbeidsomstandigheden
 
 
 
 
 Nr. 
 156
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 21 september 2009
 
 De commissie Arbeidsomstandigheden van de Sociaal-Economische Raad heeft
in augustus advies gegeven over aanpak van inhaleerbare allergenen, stoffen
die een allergische reactie oproepen, zoals met name astma. Ik bied u dat
bijgaand aan en zet uiteen wat mijn reactie op
het advies is.
 1. Inleiding
 Onderzoek toonde de afgelopen jaren de samenhang van gezondheidsklachten
en blootstelling via de luchtwegen aan diverse allergenen. Meelstof was een
prominent voorbeeld. Inzet voor arbeidsbescherming nam toe, ook door uitvoering
van het programma Versterking Aanpak Stoffen en arboconvenanten zoals het
convenant «meelsectoren», in de keten van grondstoffen- en maalindustrie,
ambachtelijke en industriële bakkers, productschap en leveranciers van
apparatuur. Stofbeheersing leidde tot reductie van blootstelling. Desondanks
is er nog blootstellingsproblematiek, zeker in kleine bedrijven en bij sommige
werkzaamheden.
 Aard problematiek en kern vaststellingen en advies van
de Gezondheidsraad
 De Gezondheidsraad beschrijft in zijn advies de stand van wetenschap inzake
de preventieve aanpak, advieswaarden en gezondheidsmonitoring van inhaleerbare
allergenen. Allergenen maken dat mensen door blootstelling gesensibiliseerd
raken, dat is gevoelig worden voor het allergeen. Het is de overtuiging van
de Raad dat bij voortdurende blootstelling nagenoeg iedere gesensibiliseerde
persoon vroeg of laat een allergie ontwikkelt en dan gezondheidsklachten heeft
bij geringe blootstelling aan het allergeen. De kans op sensibilisatie is
mede afhankelijk van mate van blootstelling en kracht van werking van een
allergeen.
 Bij een vroege diagnose en vermijding van blootstelling zullen klachten
(zoals voortdurend ontstoken neusslijmvliezen en/of ogen) grotendeels verdwijnen.
Een ernstig ander gevolg is allergisch beroepsastma, met naar
schatting jaarlijks 500 à 2000 nieuwe gevallen in Nederland. Meer dan
de helft van de mensen met allergisch beroepsastma heeft jaren na het beëindigen
van de blootstelling nog astmatische klachten, die dan ook chronisch kunnen
worden.
 Inhaleerbare allergenen die op de werkplek kunnen voorkomen betreffen
natuurlijke substanties, zoals uitscheiding van dieren, sommige soorten meel
en plantenpollen. Ook betreft het metalen en chemicaliën, in kunststof-,
metaal- en verfproductie en -verwerking, maar ook bij kappers.
 
 De kennis en wetenschappelijke zekerheden lopen uiteen voor diverse allergenen
en werkzaamheden. Bij de kans op sensibilisatie en klachten is er ook invloed
van persoonlijke kenmerken als aanleg, maar de mate ervan is onzeker.
 De Raad beschouwt sensibilisatie als kritisch gezondheidseffect dat voorkómen
zou moeten worden. Voor de meeste allergenen bestaat er géén
mate van blootstelling in werk waarbeneden naar redelijke verwachting geen
gezondheidsschade optreedt. De Raad adviseert eventuele normering op te stellen
aan de hand van een te aanvaarden kleine extra kans op sensibilisatie, rekening
houdend met het achtergrondrisico in de algemene bevolking.
 De Gezondheidsraad acht het de moeite waard om gezondheidsmonitoring te
overwegen: vroegtijdig opsporen van werkenden die bij voortgezette blootstelling
(meer) klachten krijgen.
 
 Ik had de commissie Arbeidsomstandigheden van de Sociaal-Economische Raad
gevraagd hoe bij arbeidsbescherming betrokken partijen een vervolg kunnen
geven aan dit advies van de Gezondheidsraad. Het doel is te concretiseren
hoe de werkgever aan zijn zorgplicht kan voldoen indien werk met blootstelling
aan allergenen niet vermeden kan worden.
 2. Het advies van de commissie Arbeidsomstandigheden
van de SER
 De commissie sluit zich aan bij de opvatting van de Gezondheidsraad, dat
sensibilisatie het kritisch effect is dat voorkómen moet worden. De
commissie overweegt dat het effect van inhaleerbare allergenen niet op één
lijn te plaatsen valt met dat van kankerverwekkende stoffen, waarbij evenmin «veilige
waarden» mogelijk zijn. Maar ook meent de commissie dat het effect niet
mag worden gebagatelliseerd; voor gesensibiliseerde personen gelden evenzeer
forse gezondheidsklachten. Daarom wil ze een aanpak met resultaat op korte
termijn, door het ontwikkelen van een leidraad voor beperking van blootstelling,
een leidraad te ontwikkelen door sociale partners. En ze wil in aanvulling
daarop als tweede spoor het stellen van grenswaarden, dat wil zeggen een maximaal
toegestane blootstelling op het werk.
 
 Ik neem het advies van de commissie op hoofdlijnen over. Het geeft voor
een reeks van jaren houvast voor de inspanningen voor verbetering, inspanningen
van álle betrokken partijen. Ik behandel hierna de verschillende onderdelen
waarbij de commissie zich tot de overheid richt.
 2.1 Het eerste spoor: leidraad beperking blootstelling
aan allergenen
 Het eerste spoor behelst voor de commissie de preventie, dat wil zeggen
het vermijden respectievelijk minimaliseren van de blootstelling. Voor het
bevorderen van adequate maatregelen acht ze een landelijke leidraad van sociale
partners van belang, vooral bedoeld als hulpmiddel voor die branches/sectoren
waar de beheersing van de blootstelling nog problemen geeft. Het doel moet
zijn de blootstelling te voorkomen of als dat nog niet kan, zoveel
mogelijk terug te dringen. Er kan gebruik worden gemaakt van de ervaringen
met reeds bestaande aanpakken. De leidraad kan behulpzaam zijn voor een concrete
vertaalslag bij het verbijzonderen naar soorten allergenen en soorten bedrijfsomstandigheden
en branches. Door de leidraad wordt als het ware de zorgplicht van de werkgever
in de vorm van praktische maatregelen geoperationaliseerd. Er zou volgens
de commissie in de leidraad tevens aandacht moet worden geschonken aan:
 – de risico’s van inhaleerbare allergenen;
 – het belang van de risico-inventarisatie en -evaluatie en het plan
van aanpak;
 – storingen en onderhoud in verband met buitengewone omstandigheden
en piekbelastingen;
 – het gebruik van wettelijke grenswaarden en bedrijfsgrenswaarden;
 – het verstrekken van informatie en voorlichting (inclusief de onzekerheden)
aan zowel werkgevers als werknemers;
 – gezondheidsmonitoring van werknemers;
 – het geven van instructies aan individuele werknemers.
 Verder zal in de leidraad ook aandacht moeten worden geschonken aan de
mogelijkheid dat allergene stoffen via huidblootstelling aanleiding kunnen
geven tot luchtwegaandoeningen. De sociale partners in de commissie Arbeidsomstandigheden
hebben uitgesproken om in gezamenlijk overleg de leidraad te ontwikkelen.
Ze zullen hun achterbannen aanspreken om die tevens te gebruiken voor arbocatalogi
op brancheniveau. De commissie bepleit dat het ministerie financiële
faciliteiten verleent voor het initiatief van sociale partners.
 Mijn reactie
 Dit resultaatgerichte voornemen en de eerste uitwerking in het advies
spreken mij aan. Ik ben in beginsel bereid een concrete subsidie-aanvraag
van de gezamenlijke sociale partners te honoreren.
 2.2 Het tweede spoor: meerjarenaanpak grenswaardestelling
 De commissie meent dat in aanvulling op het ontwikkelen van de leidraad
en het gebruik ervan in arbocatalogi, een tweede spoor nodig is, het ontwikkelen
van grenswaarden. Deze geven maximaal aanvaarde blootstelling aan, en vormen
dus een houvast voor de werkgever voor zijn beoordeling of voldoende beschermende
maatregelen zijn getroffen, in overeenstemming met de arboregelgeving.
 De commissie vraagt zich allereerst af voor welke allergenen de overheid
een grenswaarde zou moeten stellen, ook gezien het per 2007 vernieuwde grenswaardestelsel
waarin meer nadruk ligt op private grenswaarden. Na overwegingen verwacht
de commissie, aan de hand van een lijst bij het Gezondheidsraadsadvies, dat
daarin genoemde allergenen met ernstige effecten en hoge, veel voorkomende
blootstelling, in aanmerking komen voor grenswaardestelling door de overheid.
De commissie realiseert zich dat grenswaarden ontwikkelen veel tijd vergt,
en beoogt dan ook prioritering daarvoor, zoals op basis van aantal blootgestelde
werknemers.
 Vaak zal het onmogelijk zijn te komen tot grenswaarden waarbeneden geen
gezondheidsschade optreedt. Daar kiest de SER-commissie conform het advies
van de Gezondheidsraad voor waarden waarbij een vooraf bepaalde extra kans
op gezondheidsschade wordt geaccepteerd; dit wordt ook wel aangeduid als referentiewaarde.
De commissie wil ernaar streven dat niet meer dan 1% meer sensibilisatie
ontstaat door een arbeidsleven met blootstelling aan een allergeen, dan voor
de algemene bevolking; al zal dat vaak pas op lange termijn haalbaar zijn.
Als werkwijze voor het tot stand brengen van publieke grenswaarden stelt ze
voor: advisering door de Gezondheidsraad over de referentiewaarde (eventueel
in de vorm van referentiewaarden voor een groep allergenen); vervolgens een
haalbaarheidstoets door een SER-commissie; een advies van de commissie; op basis daarvan vaststelling van de publieke grenswaarde door de bewindspersoon;
en als ze daar aanleiding voor ziet, periodiek een haalbaarheidstoets door
de commissie voor verlaging van de grenswaarde.
 De SER-commissie stelt dat wanneer de overheid duidelijk maakt voor welke
allergenen zij grenswaarden stelt, de overige allergenen in het private domein
vallen. Dit betekent dat bedrijven zoals verplicht in het Arbobesluit zelf
grenswaarden moeten stellen, al dan niet op geleide van sectorale actie of
een arbocatalogus.
 Mijn reactie
 In navolging van dit advies zal ik publieke grenswaarden stellen voor
inhaleerbare allergenen met een krachtige werking en veel voorkomende, hoge
blootstelling in genoemde lijst bij het Gezondheidsraadsadvies. Dit in aanvulling
op het bestaande stelsel van publieke grenswaarden voor het beheersen van
risico’s van blootstelling in werk aan gevaarlijke stoffen. Ik zal in
een brief aan de commissie Arbeidsomstandigheden van de SER deze selectie
allergenen benoemen met prioriteitsstelling voor aanpak, en aan de hand daarvan
de Gezondheidsraad vragen te adviseren.
 2.3 Een lijst inhaleerbare allergenen
 De commissie constateert dat vanuit het Europese stoffenbeleid informatie
beschikbaar zal komen over de vraag welke stoffen allergeen zijn. Niettemin
acht de commissie het uit oogpunt van voorlichting van belang dat het departement
een opdracht geeft aan een onafhankelijke instelling om jaarlijks een lijst
van inhaleerbare allergenen op te stellen. Dit dient ter voorlichting voor
werkgevers en werknemers, en als houvast voor risico-inventarisatie en -evaluatie
en aanpak in bedrijven.
 Mijn reactie
 Ik begrijp deze vraag. Feit is dat er diverse lijsten resp. databases
bestaan, naast de Europese informatie waaraan de commissie refereert. Ik zal
een onderzoek hiernaar laten doen, waarna de noodzaak van een nieuwe lijst
te beoordelen is, zo nodig in overleg met sociale partners.
 2.4 Gezondheidsmonitoring
 Mensen verschillen in gevoeligheid voor allergenen (en dat is maar beperkt
voorspelbaar), en de SER-commissie accepteert grenswaarden met een kans op
gezondheidsschade. De commissie reageert daarom in beginsel positief op de
vraag naar het nut van het instrument periodieke gezondheidsmonitoring: het
vroeg opsporen van werknemers die (meer) klachten zullen krijgen. Die kunnen
vroegtijdig ander werk krijgen of meer individuele bescherming. Dit naar het
voorbeeld van het bestaande gezondheidsmonitoringssysteem in bakkerijen, bakkerijgrondstoffen-
en maalindustrie. De commissie ziet monitoring als aanvulling op de nodige preventie, en een middel om zo nodig die nog aan te
scherpen. Voor vele allergenen is overigens ontwikkeling nodig van medische
tests om sensibilisatie aan te tonen. De SER-commissie meent dat dit onderwerp
betrokken moet worden in de beoogde leidraad.
 De commissie kan nu echter niet alle consequenties overzien die verbonden
zijn aan resultaten van zo’n systeem, noch welke oplossingsrichtingen
mogelijk zijn aan te reiken. Ze adviseert dan ook in overleg met de sociale
partners nader onderzoek te laten doen. Hetzelfde bepleit de commissie wat
betreft de mogelijkheid en wenselijkheid van aanstellingskeuringen, het vóór
in dienst nemen onderzoeken of gegadigden klachten zullen krijgen.
 Mijn reactie
 Ik onderken de complexiteit van deze materie, en kan me vinden in de noodzaak
van nader onderzoek. Het is ook van belang bedrijfsgeneeskundige expertise
hierbij te betrekken. Ik ga ervan uit dat de aanvraag van gezamenlijkse sociale
partners voor financiële steun voor de beoogde leidraad een nader gespecificeerde
vraagstelling over deze onderwerpen zal bevatten.
 3. Ten slotte
 Het advies richt zich eveneens tot sociale partners, ook die op branche-
en sectorniveau. Hen wordt onder meer gevraagd te werken aan het waar nodig
tot stand brengen van arbocatalogi waarin genoemde leidraad voor hun specifieke
werkgebied wordt geconcretiseerd; centrale organisaties zullen hen daartoe
(gezamenlijk) aanspreken. Extra aandacht wordt gevraagd voor de praktische
uitvoerbaarheid en de organisatie van de aanpak in sectoren met vele kleine
bedrijven en vele betrokken arbodiensten. Aan decentrale sociale partners
wordt aanbevolen gezondheidsmonitoring gezamenlijk nader in te vullen, in
de beroepsopleidingen bij te dragen aan preventie en voorlichting, en met
verzekeraars op het gebied van verzuim, arbeidsongeschiktheid en zorg te zoeken
naar mogelijkheden om alle kansen te benutten.
 Met mijn vervolgacties zoals boven omschreven bevorder ik de verdere verbetering
van arbeidsbescherming op dit terrein. Met de commissie Arbeidsomstandigheden
van de SER onderstreep ik echter dat inzet in branches en sectoren doorslaggevend
is voor resultaat op de werkvloer.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.