Bestrijding georganiseerde criminaliteit; Brief minister over onder meer Hulplijn 113 en een Helpdesk financieel-economische criminaliteit
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134700
 2008-2009
 
 29 911
 Bestrijding georganiseerde criminaliteit
 
 
 
 
 Nr. 
 32
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 14 september 2009
 
 Tijdens het Algemeen Overleg over financieel-economische criminaliteit
van 21 januari 2009 (Kamerstukken II 2008–2009, 29 911, nr. 22)
heb ik, namens de Minister van Financiën, toegezegd uw Kamer nader te
informeren over Hulplijn 113 en onze visie hierop, alsmede over bevindingen
van het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing over een Helpdesk financieel-economische
criminaliteit. In deze brief, die ik u stuur mede namens de Minister van Financiën,
informeer ik u over deze en andere initiatieven. In een bijlage is de door
het Ministerie van Financiën gemaakte quick scan over Hulplijn 113 bijgevoegd.
 1. Hulplijn 113
 De afgelopen anderhalf jaar heeft uw Kamer meerdere malen gesproken over
een initiatief van een groep burgers om een telefonische hulplijn op het gebied
van beleggingsfraude op te zetten, bekend onder de naam Hulplijn 113.
 Hulplijn 113 wil financiële beleggingsfraude bestrijden door consumenten
te adviseren over aanbiedingen van specifieke producten, om ze op die manier
van frauduleuze aanbiedingen te weerhouden. De initiatiefnemers stellen zich
voor dat iemand die een financiële aanbieding krijgt, zich tot de hulplijn
kan wenden met het verzoek om inhoudelijk advies over het specifieke aanbod.
Dit advies wordt direct of op korte termijn gegeven. Het advies is beperkt
tot «rood» (niet doen), «groen» (geen bezwaar) of «oranje»
(liever niet doen, onzeker).
 Voor de opzet denken de initiatiefnemers van Hulplijn 113 aan een publiekprivate
stichting of aansluiting bij een overheidsdienst.
 
 Voor zover deze helpdesk advies geeft over financiële producten,
zou ze mogelijk vergunningplichtig zijn onder de Wet financieel toezicht (Wft).
Los van de vraag óf, en zo ja in welke vorm, de overheid daarin zou
kunnen deelnemen, bestaat er zonder meer een aansprakelijkheidsrisico bij
een dergelijke helpdesk. Bij een onjuist «rood» of «oranje»
advies kan Hulplijn 113 aansprakelijk worden gesteld door de aanbieder. En
mocht het misgaan met de aanbieder nadat een «groen»
advies is gegeven, dan kan Hulplijn 113 aansprakelijk worden gesteld door
de consument. Bij deelname aan de helpdesk door de overheid wordt een «groen»
advies bovendien mogelijk opgevat als een keurmerk of beleggingsadvies van
de overheid, met minder voorzichtige consumenten als resultaat.
 Het plan voor een «Hulplijn 113» zoals de initiatiefnemers
dit presenteren, is sympathiek, maar de overheid kan bij individuele zaken
derhalve niet verdergaand helpen dan door middel van het verstrekken van reeds
openbare informatie. Een grotere betrokkenheid zou de neutraliteit van de
overheid in gevaar brengen.
 2. Initiatieven vanuit de overheid
 Het is wenselijk dat de overheid consumenten helpt weerbaar te worden
als het gaat om de beslissing al of niet in zee te gaan met financieel-economische
aanbiedingen en hen helpt bewust te worden van hun eigen mogelijkheden om
te voorkomen slachtoffer te worden. Momenteel wordt een voorstel uitgewerkt
voor het opzetten van een helpdesk op het gebied van financieel-economische
criminaliteit. Daarnaast neemt de overheid verschillende initiatieven op het
terrein van de financiële dienstverlening.
 2.1 Helpdesk financieel-economische criminaliteit (ministerie
van Justitie)
 In het kader van het Actieplan Veilig Ondernemen (project 18, AVO 3) en
in lijn met de motie van de leden De Wit en Azough (TK, 2007–2008, 31 200
VI, nr. 48), wordt een voorstel uitgewerkt voor het opzetten van een
helpdesk voor slachtoffers van financieel-economische criminaliteit en mensen
met vragen op dit gebied. In het kader van dit project wordt beoogd om burgers
en bedrijven bewuster te maken van hun eigen mogelijkheden om te voorkomen
dat ze slachtoffer worden van oplichting.
 
 Eén van de actiepunten van het project is te onderzoeken of een
helpdesk wenselijk en haalbaar is. Onderzoek onder burgers in Nederland heeft uitgewezen dat er behoefte bestaat aan een helpdesk
waar men informatie kan krijgen over oplichting. Momenteel wordt gekeken naar
de haalbaarheid van een dergelijke helpdesk. Hierbij is het idee om te komen
tot het opzetten van één helpdesk waar burgersén bedrijven
terecht kunnen voor advies en antwoorden op vragen op het gebied van financieel-economische
criminaliteit. Er wordt door de helpdesk geen advies gegeven over individuele
aanbiedingen. Wel wordt informatie gegeven over datgene waar men op moet letten
als men wil ingaan op een bepaalde aanbieding en wat mogelijke risico’s
zijn.
 
 Bij meer complexe vragen zal door de helpdesk worden samengewerkt met
bestaande organisaties die op dit gebied deskundig zijn. Met deze organisaties
zullen nadere afspraken worden gemaakt over de wijze van samenwerking. Er
kan door de helpdesk eveneens worden gewezen op de mogelijkheid om private
organisaties in te schakelen, bijvoorbeeld in het geval van producten van
individuele aanbieders. Tegelijkertijd zal worden gewezen op de mogelijke
risico’s. Op deze wijze houden burgers en bedrijven een eigen verantwoordelijkheid
om ergens wel of niet op in te gaan.
 Op 2 juli 2009 heeft het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing
ingestemd met de verdere uitwerking van de opzet van zo’n helpdesk.
In november 2009 zal een uitgewerkt voorstel voor de helpdesk worden voorgelegd
aan het Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing dat hierover een definitieve
beslissing zal nemen. 
 2.2. Consumentenbescherming bij financiële producten
(ministerie van Financiën)
 Het beleid ten aanzien van consumentenbescherming voor financiële
producten ligt binnen de verantwoordelijkheid van de Minister van Financiën.
Dit beleid richt zich op het scheppen van kaders en randvoorwaarden voor het
goed functioneren van de financiële markten; ook op het terrein van aanbiedingen
van financiële producten.
 
 De volgende maatregelen worden genomen:
 1. Medio augustus heeft de Minister van Financiën bij uw Kamer een
wetsvoorstel ingediend tot wijziging van de Wet op het financieel toezicht
(Wft), waarin onder andere een voorstel is opgenomen om de bepalingen ten
aanzien van vrijstellingsvermeldingen te wijzigen, zodat daarvoor vormvoorschriften
kunnen worden gesteld, voor de gevallen waarbij aanbieders zijn vrijgesteld
van de vergunningplicht en/of de prospectusplicht. In eerdere communicatie
met uw Kamer is dit wel het «wildwestbordje» genoemd.
 2. Ook in de gevallen waarbij aanbieders van financiële producten
op basis van de Wft weliswaar zijn vrijgesteld van de vergunningplicht en/of
de prospectusplicht, mogen zij de consument niet misleiden. De Autoriteit
Financiële Markten (AFM) kan hiertegen sinds 15 oktober 2008 optreden
op grond van de Wet handhaving consumentenbescherming (Whc), waarin sinds
dat moment de Richtlijn Oneerlijke handelspraktijken is geïmplementeerd.
 
 Bij de evaluatie van de Prospectusrichtlijn die de Europese Commissie
momenteel uitvoert en waarvoor binnenkort de onderhandelingen voor een herziene
richtlijn zullen starten, is de Nederlandse inzet om het grensbedrag van € 50 000,
waarboven aanbiedingen van effecten momenteel zijn vrijgesteld van toezicht,
minimaal te verdubbelen.
 Een deel van de problematiek van onbetrouwbare aanbiedingen van financiële
producten kan worden afgevangen door aan consumenten duidelijk te maken dat
zij moeten kijken of de aanbieder een vergunning van de AFM heeft.
 De AFM houdt doorlopend toezicht op de aanbieders van effecten, beleggingsobjecten
en deelnemingsrechten in beleggingsinstellingen, en is belast met de goedkeuring
van het prospectus voor effectenaanbiedingen.
 3. Particulier initiatief
 Vanuit het Platform CentiQ gewerkt aan een helpdesk waar consumenten (met
name risicogroepen en niet-internetgebruikers) terecht kunnen met vragen over
huishoudfinanciën. Dit is een uitbouw van de bestaande Nibud-helpdesk.
Het gaat hierbij heel uitdrukkelijk om algemene vragen op het terrein van
financiële zaken en niet om fraudegerelateerde vragen of specifiek advies
ten aanzien van bepaalde producten of aanbieders.
 
 Ik ben van mening dat de onder paragraaf 2 en 3 genoemde initiatieven
voldoende mogelijkheden bieden om mensen bewuster te maken van de kwestie
wel of niet met bepaalde aanbiedingen in zee te gaan.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 
 BIJLAGE
 Quick scan Hulplijn 113, analyse van het ministerie van Financiën
 
 Wat is het doel van Hulplijn 113? [bron: werkgroep 113]
 
 113 wil financiële fraude bestrijden door consumenten te adviseren
over aanbiedingen van specifieke producten, om ze op die manier van frauduleuze
aanbiedingen te weerhouden. Uit recent door de initiatiefnemers verstrekte
informatie wordt duidelijk dat zij hierbij niet alleen denken aan aanbiedingen
van financiële producten maart 2009 aan alle gevallen waarbij consumenten
geld uit de zak wordt geklopt (sweepstakes, gratis vakanties, zogenaamde «Nigeriaanse
oplichting» e.d.). Voor het gedeelte dat betrekking heeft op financiële
producten, geven de initiatiefnemers enerzijds aan dat 113 zich niet zal bemoeien
met aanbieders die onder AFM-toezicht staan, maart 2009 anderzijds stellen
zij ook dat een eventuele aanpassing of afschaffing van de vrijstellingsgrens
(€ 50 000) niet van invloed is op de producten waarover geadviseerd
wordt.
 
 Wat doet 113? De initiatiefnemers stellen zich voor dat eenieder die een
financiële aanbieding krijgt, zich tot het call-center kan wenden met
het verzoek om inhoudelijk advies over het specifieke aanbod. Dit advies wordt
direct of op korte termijn gegeven. Het advies is beperkt tot «rood»
(niet doen), «groen» (geen bezwaar) of «oranje» (liever
niet doen, onzeker). Het advies wordt gegeven op basis van kennis die in de
database van de Hulplijn aanwezig is, of na informatie te hebben ingewonnen
bij de partners van 113. Hoewel de Hulplijn primair is gericht op preventie,
kunnen adviesvragers die al op een aanbieding zijn ingegaan, ook contact opnemen.
113 kan dan alsnog over de aanbieding adviseren en als daar een «rood»
advies uit komt, zonodig als wegwijzer fungeren naar opsporende/vervolgende
instanties (politie, AFM, OM enz.). De vergaarde informatie kan bovendien
bij het advies aan een volgende vrager worden gebruikt.
 
 Hoe moet de Hulplijn 113 worden georganiseerd? Naar het idee van de initiatiefnemers
zou de hulplijn moeten worden geplaatst binnen 1) een overheidsdienst (OM,
FIOD-ECD, AFM, DNB, Consumentenautoriteit), 2) een andere bestaande instelling
(Consumentenbond), of 3) een publiek-private samenwerking in de vorm
van een stichting. Een zelfstandige particuliere organisatie zonder intrinsieke
verbindingen met de overheid heeft volgens de initiatiefnemers te weinig gewicht
om functioneel te zijn en loopt grote risico’s «aangevallen»
te worden; overheidsdeelname zou bij het publiek het nodige vertrouwen wekken.
 
 Hoe moet Hulplijn 113 worden gefinancierd? De financiering zou volgens
de initiatiefnemers moeten komen van de overheid en van marktpartijen. Adviesvragers
dragen bij aan de financiering door het bellen van een betaalnummer (particulieren)
of door het betalen van een consultancy fee bij uitgebreider advies of rapportage
(particulieren, ondernemingen).
 
 Analyse Ministerie van Financiën
 – Kan de overheid (MinFin. Of breder) participeren in Hulplijn 113
zoals de initiatiefnemer dit voor zich ziet?
 – Het gaat bij 113 om alle fraude met een financiële component,
dus breder dan advies over financiële producten. De primaire verantwoordelijkheid
voor het onderwerp fraude ligt bij het ministerie van Justitie. Consumentenbescherming
voor financiële producten ligt bij het ministerie van Financiën
maart 2009 richt zich op het scheppen van kaders en randvoorwaarden voor het
goed functioneren van de financiële markten en niet op advies over individuele
aanbiedingen.
 – Het geven van adviezen over (de betrouwbaarheid van) individuele
aanbiedingen betekent dat de overheid niet langer neutraal is. De overheid
zou dan optreden als een financieel adviseur: dit is een activiteit die (mogelijk)
vergunningplichtig is onder de Wet financieel toezicht (Wft).
 – Er is een aansprakelijkheidsrisico. Bij een onjuist «rood»
of «oranje» advies kan 113 aansprakelijk worden gesteld door de
aanbieder. En mocht het misgaan met de aanbieder nadat een «groen»
advies is gegeven, dan kan 113 aansprakelijk worden gesteld door de consument.
 – Moral hazard gevaar. Een «groen» advies wordt opgevat
als een keurmerk of beleggingsadvies van de overheid, met minder voorzichtige
consumenten als resultaat. De burger moet niet blindvaren op «groen
licht», maar heeft een eigen verantwoordelijkheid.
 – Het idee van 113 is dat gebruik wordt gemaakt van openbare en
vertrouwelijke informatie. Een dergelijke helpdesk kan niet over vertrouwelijke
informatie (bv. Informatie van de AFM over aangiftes die zij heeft gedaan
of het feit dat er een strafrechtelijk onderzoek loopt) beschikken, omdat
de wet en het opsporingsbelang dat niet toestaan. Wat er overblijft als mogelijke
kennis in de database van zo’n helpdesk, is een bundeling van reeds
(o.a. door overheidsinstanties) openbaargemaakte informatie. De vraag is dan
of dit, gezien de inspanning aan capaciteit en kosten die dit vergt, de moeite
waard is.
 – Daarnaast is het de vraag in hoeverre consumenten bij het beslismoment
de hulplijn zullen raadplegen. Weliswaar kan hieraan met grote marketingcampagnes
worden gewerkt, maart 2009 de consumenten moeten nog steeds zelf het verband
leggen tussen de betreffende aanbieding en mogelijke fraude. Het totale aantal
producten in de markt is enorm; kennis hierover zou in veel gevallen nog moeten
worden vergaard op het moment dat de consument belt. Ook is het effect van
een hulplijn onbekend. Er zijn ook geen vergelijkbare initiatieven bekend
in het buitenland.
 
 Samenvattend stelt het ministerie van Financiën dat het plan voor
een «Hulplijn 113» zoals de initiatiefnemers dit presenteren,
sympathiek is, maart 2009 dat de overheid dit plan niet verdergaand kan ondersteunen
dan door middel van het verstrekken van reeds openbare informatie. Een grotere
betrokkenheid zou de neutraliteit van de overheid in gevaar brengen. Daarnaast
kunnen overheidsdiensten «geheime» gegevens niet verstrekken aan
de hulplijn.
 De overheid kan ook zeker een aantal zaken wel doen. Het ministerie van
Justitie heeft ingezet op een helpdesk in het kader van Project 18 in het
Actieplan Veilig Ondernemen 3 om de weerbaarheid van burgers en bedrijven
te verhogen als het gaat om financieel-economische criminaliteit.
 
 Daarnaast wordt op het terrein van Financiën gewerkt aan vormvoorschriften
voor de vrijstellingsmelding («wildwestbordje») en wordt momenteel
de Prospectusrichtlijn geëvalueerd. Deze maatregelen zullen bijdragen
aan het verminderen van deze problematiek.
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 
 
 
 Onderzoek «slachtoffers van (poging tot) oplichting, onderzoek onder
burgers in Nederland», Centerdata, 23 september 2008.