Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2010; Brief staatssecretaris over de gevolgen van de versoberingsmaatregelen voor het personeelsbeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137056
 2009-2010
 
 32 123 X
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie
(X) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 29
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 12 november 2009
 Inleiding
 Hierbij reageer ik op het verzoek van de vaste commissie voor Defensie
om een update van de cijfers in de Rapportage Personeel Defensie met de stand
van 30 juni 2009 (verzoek met kenmerk 32123-X-4/2009D47244 van 5 oktober
2009).
 
 Met mijn brief van 15 september 2009 (TK 2009, 32 123 X, nr. 4)
heb ik u geïnformeerd over de personele kengetallen per 1 juli 2009.
Hoewel deze cijfers dagelijks veranderen, is er geen sprake van een aanzienlijke
wijziging in het toen gepresenteerde beeld.
 Wel hebben de in de defensiebegroting en de Rapportage Personeel Defensie
aangekondigde versoberingsmaatregelen gevolgen voor het personeelsbeleid en
de volgende rapportages over het personeel. Op deze gevolgen wil ik in deze
brief ingaan. Daarbij zal ik de vulling van de organisatie in samenhang beschouwen,
waardoor een overzicht ontstaat van de huidige en toekomstige ontwikkelingen
in de vulling en de opbouw van de organisatie.
 Personeelsbeleid
 De doelstelling van het personeelsbeleid blijft het vullen en gevuld houden
van de defensieorganisatie met goed opgeleid en gemotiveerd personeel. De
voortdurend veranderende arbeidsmarkt vraagt om een flexibel systeem. Economische
voorspoed wordt afgewisseld met recessies, die hun weerslag hebben op de beschikbare
financiële ruimte, maar ook op het aanbod op de arbeidsmarkt. Na jaren
van personeelstekorten is er sinds enige tijd sprake van een toename van de
vulling van de defensieorganisatie. In 2009 is het aantal vacatures door een
positief saldo van in- en uitstroom tot nu toe met ongeveer 1300 afgenomen.
De maatregelen in het kader van het Actieplan Werving en Behoud hebben hieraan
bijgedragen en ook de verslechterde situatie op de arbeidsmarkt als gevolg
van de economische crisis heeft een belangrijke rol gespeeld. Defensie
tracht met haar flexibele personeelssysteem in te spelen op de kansen om de
organisatie te vullen, maar ziet zich door financiële tegenvallers en
de kabinetsbrede maatregelen naar aanleiding van de economische crisis ook
genoodzaakt enkele maatregelen te nemen die de volledige vulling van de defensieorganisatie
geleidelijker zullen doen verlopen.
 
 Defensie heeft, los van de vulling van bestaande vacatures, een jaarlijkse
vervangingsvraag waardoor 5000 tot 6000 schoolverlaters bij Defensie kunnen
instromen. Daarmee blijft Defensie, ongeacht het economische klimaat en maatregelen
voor geleidelijker inlopen van de vacatures, een belangrijke en zichtbare
speler op de arbeidsmarkt en een van de grootste werkgevers voor schoolverlaters.
De instroom via de Regionale Opleidingscentra in het kader van het project
Loopbaanlint wordt hiertoe in 2010 met 650 verhoogd.
 De versoberingsmaatregelen en de vulling en opbouw van
de defensieorganisatie
 Ook Defensie ondervindt de gevolgen van de economische crisis en de daaruit
voortvloeiende kabinetsmaatregelen. Defensie moet in 2010 € 65 miljoen
bezuinigen, in 2011 € 119 miljoen, in 2012 € 143 miljoen,
in 2013 € 168 miljoen en in 2014 € 154 miljoen (Rijksbegroting
2010, Hoofdstuk X Defensie). Een van de maatregelen die Defensie neemt is
het vertragen van de beoogde volledige vulling van de krijgsmacht. Om de invloed
hiervan te kunnen duiden, volgt hieronder een overzicht van de belangrijkste
parameters voor de vulling en de ontwikkelingen daarin, die overigens voor
een deel eerder zijn gemeld.
 De vulling en de vullingsruimte
 Zoals gezegd is de vacatureruimte in 2009 afgenomen met ongeveer 1300
vacatures van 7600 begin 2009 tot 6300 op dit moment. Voor burgerpersoneel
is, mede door de tijdelijke plaatsing van burgers op militaire functies, inmiddels
sprake van een overschot van ongeveer 400 vte’n. Het totale aantal militaire
vacatures bedraagt derhalve op dit moment 6700.
 
 Naast het personeel op organieke arbeidsplaatsen heeft Defensie ook personeel
dat in opleiding is. In de organisatie is een aantal opleidingsplaatsen voorzien
dat is gebaseerd op de vervanging van uitstromend personeel door nieuw personeel.
In de huidige situatie, waarin een inhaalslag in de vulling wordt gemaakt,
zijn er ongeveer 2200 militairen meer in opleiding dan was gepland. Daarnaast
heeft Defensie ook te maken met personeel dat re-integreert en overtollig
personeel dat moet worden herplaatst. Het betreft ongeveer 700 vte’n
die vanaf nu, als onderdeel van de versoberingsmaatregelen, financieel binnen
het reguliere functiebestand worden geaccommodeerd. Dit gaat ten koste van
de mogelijkheden om vacatures te vullen. Tot slot is er nog een kleine groep
van medewerkers die tijdelijk (enkele weken tot enkele maanden) bij de overdracht
van een functie samen op één functie zijn geplaatst en van medewerkers
die na een uitzending verlof krijgen voordat ze op een volgende functie worden
geplaatst. Al dit personeel bezet geen arbeidsplaats maar moet wel worden
betaald. Dit personeel wordt voortaan wel ten laste gebracht van de beschikbare
financiële ruimte om vacatures te vullen. De meest recente cijfers treft
u aan in figuur 1. Uit de figuur blijkt dat financiële ruimte resteert
voor de vulling van ongeveer 3000 vacatures.
 Figuur 1
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal vacante organieke functies
 
 6 300 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoger volume militairen in opleiding
 
 
 2 200
 
 
 
 
 
 Herplaatsingskandidaten
 
 
 580
 
 
 
 
 
 Re-integrerend personeel
 
 
 120
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 400
 
 
 
 
 Totaal te financieren uit vacatureruimte
 
 3 300 
 
 
 
 
 
 
 
 Resterende ruimte om vacatures te vullen
 
 3 000
 
 
 
 
 Personele kosten
 Uit een analyse is gebleken dat de personele kosten de afgelopen jaren
sterker zijn gestegen dan was begroot. De instroom van jong personeel is lager
geweest dan was verwacht en om personeel te behouden is gebruikgemaakt van
beloningsmiddelen, zoals extra periodieken.
 
 De huidige hoge gemiddelde loonsom wordt veroorzaakt doordat het personeel
gemiddeld ouder en daarmee duurder is geworden en doordat voor werving en
behoud financiële middelen zijn gebruikt. Nu de arbeidsmarkt ruimer wordt,
kan jonger personeel worden aangenomen. Dit moet op termijn leiden tot een
afname van de personele kosten. De huidige leeftijdsopbouw van het personeel
(onderstaande figuren 2 en 3) laat echter zien dat er sprake is van onevenwichtigheden
die zonder aanvullende maatregelen niet op korte termijn zijn op te lossen.
De verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd zal deze onevenwichtigheden
nog verder versterken.
 Figuur 2
 
 Figuur 3
 
 
 Zoals gesteld is de opbouw van het personeelsbestand van invloed op de
kosten van het personeel. Een prognose van de personeelsopbouw voor de komende
jaren op basis van de contractvormen van het militair personeel figuur 4 geeft
nader inzicht in de mate van flexibiliteit. Deze grafiek laat zien dat er
verhoudingsgewijs veel mensen in fase III zitten. Dit komt doordat de bestaande
BOT-aanstellingen bij de invoering van FPS zijn gerespecteerd.
 Figuur 4
 
 
 De reorganisaties van de afgelopen jaren, de technologische ontwikkelingen
en de toegenomen behoefte aan hoogwaardig personeel hebben geleid tot een
verhoging van het gemiddelde functieniveau. Een deel van de middensommenproblematiek
is dan ook toe te schrijven aan de ontwikkelingen op de Nederlandse arbeidsmarkt.
In samenhang met de ontwikkeling van de pensioenleeftijd is de middensomproblematiek
daarmee een van de grootste uitdagingen voor de komende jaren. Ook zullen,
als gevolg van de leeftijdsopbouw, pensioenen en wachtgelden een steeds groter
beslag op de defensiebegroting leggen.
 
 Het gevolg van bovenstaande ontwikkelingen is dat de huidige personele
budgetten op dit moment nog toereikend zijn voor een vulling van 98 procent,
zoals eerder ook is gemeld in de defensiebegroting voor 2009. Om een vulling
van 100 procent te kunnen realiseren zal in 2010 een nadere studie worden
uitgevoerd naar de mogelijkheden om de gemiddelde personele kosten («middensommen»)
te verlagen. De oplossingen kunnen liggen in de verjonging van het personeelsbestand
of de aanpassing van de inrichting van de organisatie. Dergelijke
maatregelen vergen doorgaans overigens een meerjarig uitvoeringstraject en
zorgvuldigheid jegens het zittende personeel.
 Aangepaste vullingslijn
 Voor de korte termijn zijn, zoals eerder gemeld, maatregelen nodig om
te kunnen voldoen aan de financiële taakstellingen die voortvloeien uit
de kabinetsbrede maatregelen en interne financiële tegenvallers. Hiertoe
heb ik, zoals aangekondigd in de defensiebegroting 2010, besloten aangepaste
vullingslijnen te hanteren, waarbij de vulling in een lager tempo oploopt
en pas in 2015 de beoogde 98 procent zal bedragen. Door het totaal aan deze
maatregelen op personeel gebied wordt op korte termijn een jaarlijks afnemende
besparing bereikt, beginnend met € 85 miljoen in 2009. Dit betekent
dat de financiële ruimte om te groeien in de personele sterkte voor 2009
al vrijwel is bereikt. Voor 2010 en volgende jaren is steeds een stapsgewijze
groei in de vulling voorzien. Schaarse categorieën krijgen hierbij prioriteit,
evenals functies die bijdrage aan de verbetering van het beheer en de bedrijfsvoering.
Deze maatregel schept de ruimte voor structurele maatregelen met het oog op
de financiële taakstelling. In figuur 5 is weergegeven wat de effecten
zijn op de te vullen vacatureruimte, uitgaande van de eerdergenoemde 3 000
vacatures. Vanaf 2015 is de organisatie voor 98 procent gevuld, wat het
maximaal haalbare is met het huidige budget. Zoals hierboven gesteld zal in
2010 een nadere studie worden uitgevoerd naar de mogelijkheden om de gemiddelde
personele kosten («middensommen») te verlagen om 100 procent vulling
mogelijk te maken.
 Figuur 5
 
 
 
 
 
 
 
 Tijdlijn
 Geplande aantal te vullen vacatures (defensiebreed in vte) 
 Vullingpercentage (defensiebreed
in %)
 
 
 
 
 
 Vacatures 2009
 
 
 3 000
 
 
 93,2
 
 
 
 
 Extra instroom 2010
 
 
 700
 
 94,9 
 
 
 
 Extra instroom 2011
 
 
 600
 
 96,0 
 
 
 
 Extra instroom 2012
 
 
 100
 
 96,5 
 
 
 
 Extra instroom 2013
 
 
 150
 
 96,9 
 
 
 
 Extra instroom 2014
 
 
 100
 
 97,6 
 
 
 
 Extra instroom 2015
 
 
 250
 
 98,2 
 
 
 
 Vacatures vanaf 2015
 
 
 1 100
 
 
 98,2
 
 
 
 
 
 Het perspectief voor de komende jaren
 Deze nu gekozen aanpak heeft invloed op het personeelsbeleid voor de komende
jaren. Bij de vulling van de organisatie zal een zorgvuldig evenwicht moeten
worden bewaard in tempo, kwaliteiten, kosten, werkzekerheid en perspectief.
 
 De beschikbare vacatureruimte wordt gespreid over meer jaren en noopt
tot het stellen van prioriteiten. Dit betekent niet dat de rol van Defensie
op de arbeidsmarkt kleiner wordt. Er blijft voor militair personeel sprake
van een structurele vervangingsbehoefte van 5000 tot 6000 militairen per jaar.
Deze vervangingsvraag is overwegend gericht op jongeren (schoolverlaters)
en vormt de voornaamste taak van de wervingsorganisatie van Defensie. Door
in nauwe samenwerking met de Regionale Opleidingscentra in het project Loopbaanlint
aan deze vervangingsbehoefte te voldoen, levert Defensie een structurele én
aanzienlijke bijdrage aan de jeugdwerkgelegenheid en de bestrijding van de
vroegtijdige schooluitval. Structurele aandacht voor de werving en de positie
op de arbeidsmarkt blijft daarom van belang.
 
 Een belangrijk aandachtspunt in het militaire personeelsbestand is het
grote aantal militairen met een fase-III aanstelling. Nu de arbeidsmarkt verandert
en de uitstroom afneemt, vermindert daardoor de flexibiliteit. De hogere onderofficiers-
en officiersfuncties kunnen voor langere tijd worden gevuld uit het bestaande
personeelsbestand. Hierdoor kan de doorstroom uit de lagere functies en leeftijden
stagneren. Bovendien dient kritisch te worden gekeken naar de kwaliteiten;
door het verdwijnen van functies en specialismen kan het lastiger worden bepaalde
categorieën personeel een loopbaan binnen Defensie te blijven bieden.
In de aangekondigde studie naar de verlaging van de gemiddelde personele kosten
zullen deze aspecten nadrukkelijk worden meegenomen.
 Tot slot
 De kabinetsbrede bezuinigingen en de interne heroverwegingen zullen effect
hebben op het personeelsbeleid en -beheer. Ondanks de betere positie van Defensie
op de arbeidsmarkt, zal een deel van de vacatures door ontoereikende financiële
middelen ongevuld blijven. De beperkte beschikbare ruimte zal zorgvuldig moeten
worden benut. De inspanningen om een modern en flexibel werkgeverschap verder
gestalte te geven zullen onverkort moeten worden voortgezet om de organisatie
op termijn volledig te kunnen vullen.
 
 De staatssecretaris van Defensie,
 J. G. de Vries