Bijlagenboek bij de Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-09-16 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2014-2015
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 34 000
 
 
 
 
 
 
 Nr. 2
 NOTA OVER DE TOESTAND VAN ’S RIJKS FINANCIËN
 Aangeboden 16 september 2014
 
 
 
 Bijlagen bij de Miljoenennota 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Blz.
 
 
 
 
 1.
 
 
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 
 4
 
 
 
 
 2.
 
 
 Belasting en premieontvangsten
 
 
 11
 
 
 
 
 3.
 
 
 EMU-saldo
 
 
 20
 
 
 
 
 4.
 
 
 EMU-schuld
 
 
 23
 
 
 
 
 5.
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 24
 
 
 
 
 6.
 
 
 Beleidsonderzoek
 
 
 31
 
 
 
 
 7.
 
 
 Garantieoverzicht
 
 
 45
 
 
 
 
 8.
 
 
 Normeringsystematiek gemeente- en provinciefonds
 
 
 49
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlagen
 
 Bijlagen
 
 
 
 
 
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 1
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 Tabel 1.1 laat zien hoe op basis van de totale netto uitgaven op de Rijksbegroting gekomen wordt tot de netto uitgaven van de centrale overheid op EMU-basis (conform tabel 3.1.1 in hoofdstuk 3). De uitgaven op de Rijksbegroting zijn gebaseerd op de totale uitgaven per departement zoals weergegeven in tabel 1.2. Daarop worden de niet-belastingontvangsten in mindering gebracht zoals die zijn opgenomen in tabel 1.3. Het resultaat zijn de netto Rijksuitgaven op kasbasis. Naast begrotingsgefinancierde uitgaven zijn er premiegefinancierde uitgaven. Deze uitgaven van de sociale fondsen worden toegevoegd om tot de netto uitgaven van de Rijksoverheid te komen, terwijl de rijksbijdragen en rentebaten van de sociale fondsen in mindering worden gebracht, aangezien dit onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen zijn. De laatste stap is om van uitgaven op kasbasis te komen tot uitgaven op EMU-basis door te corrigeren voor kas-transverschillen en financiële transacties. De Rijksbegroting wordt namelijk op kasbasis opgesteld, terwijl het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis. Daarnaast tellen financiële transacties, zoals leningen en aan- en verkoop van staatsbezit, niet mee in het EMU-saldo.
 
 Tabel 1.1 Van netto uitgaven Rijksbegroting (kas) naar netto uitgaven centrale overheid (EMU-basis) (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven Rijksbegroting
 
 
 182.087
 
 
 185.208
 
 
 183.381
 
 
 188.401
 
 
 192.524
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten Rijksbegroting
 
 
 40.341
 
 
 33.845
 
 
 26.417
 
 
 25.876
 
 
 25.233
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 
 Netto Rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 
 
 141.747
 
 
 
 
 151.363
 
 
 
 
 156.964
 
 
 
 
 162.525
 
 
 
 
 167.291
 
 
 
 
 
 
 Bij: Uitgaven sociale fondsen
 
 
 118.555
 
 
 120.111
 
 
 115.713
 
 
 119.641
 
 
 121.834
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Rijksbijdragen en rentebaten sociale fondsen
 
 
 14.303
 
 
 18.002
 
 
 21.523
 
 
 21.923
 
 
 22.591
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Ktv's en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 6.290
 
 
 2.006
 
 
 620
 
 
 1.227
 
 
 2.820
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven centrale overheid EMU-basis
 
 
 
 
 239.709
 
 
 
 
 251.466
 
 
 
 
 250.534
 
 
 
 
 259.016
 
 
 
 
 263.713
 
 
 
 zie H3 tabel 3.1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.2 Uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 41
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 139
 
 
 144
 
 
 137
 
 
 136
 
 
 139
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 116
 
 
 120
 
 
 114
 
 
 110
 
 
 108
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 59
 
 
 61
 
 
 63
 
 
 63
 
 
 62
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 311
 
 
 426
 
 
 259
 
 
 242
 
 
 276
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 8.598
 
 
 9.401
 
 
 7.875
 
 
 9.015
 
 
 8.996
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 12.383
 
 
 12.634
 
 
 11.437
 
 
 11.319
 
 
 10.954
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 806
 
 
 789
 
 
 634
 
 
 604
 
 
 569
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 35.161
 
 
 35.999
 
 
 36.042
 
 
 36.210
 
 
 36.306
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 12.325
 
 
 16.766
 
 
 13.070
 
 
 15.160
 
 
 17.329
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 17.540
 
 
 10.560
 
 
 6.923
 
 
 6.900
 
 
 6.665
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 7.702
 
 
 7.887
 
 
 8.000
 
 
 7.997
 
 
 7.961
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 9.857
 
 
 9.949
 
 
 9.236
 
 
 9.394
 
 
 9.723
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 5.015
 
 
 5.166
 
 
 4.871
 
 
 4.779
 
 
 4.770
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 29.290
 
 
 32.914
 
 
 32.422
 
 
 32.876
 
 
 33.672
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 16.376
 
 
 15.057
 
 
 14.586
 
 
 14.798
 
 
 14.960
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 3.018
 
 
 3.252
 
 
 2.475
 
 
 2.493
 
 
 2.504
 
 
 
 
 18
 
 
 Wonen en Rijksdienst
 
 
 3.146
 
 
 3.502
 
 
 3.603
 
 
 3.705
 
 
 3.873
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 17.989
 
 
 18.742
 
 
 27.273
 
 
 27.036
 
 
 26.508
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1.553
 
 
 1.277
 
 
 952
 
 
 1.123
 
 
 1.127
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 6.249
 
 
 6.149
 
 
 6.163
 
 
 5.911
 
 
 6.350
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 11
 
 
 20
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 36
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 1.064
 
 
 1.213
 
 
 1.375
 
 
 1.276
 
 
 1.161
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 25
 
 
 2.232
 
 
 3.833
 
 
 5.428
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft een correctie voor dubbeltellingen die ontstaan door het «bruto-boeken» van bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat bijdraagt, als het departement dat ontvangt de uitgaven op zijn begroting opneemt. Het gaat voornamelijk om bijdragen via de begroting van Infrastructuur & Milieu aan het Infrastructuurfonds en het Deltafonds.
 
 
 – 6.697
 
 
 – 6.917
 
 
 – 6.454
 
 
 – 6.671
 
 
 – 7.012
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haken vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (4.898)
 
 
 (5.218)
 
 
 (4.647)
 
 
 (4.636)
 
 
 (4.549)
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 182.087
 
 
 
 
 185.208
 
 
 
 
 183.381
 
 
 
 
 188.401
 
 
 
 
 192.524
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.3 Niet-Belastingontvangsten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 8
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 9
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 759
 
 
 695
 
 
 477
 
 
 614
 
 
 625
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 1.465
 
 
 1.382
 
 
 1.424
 
 
 1.477
 
 
 1.508
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 162
 
 
 405
 
 
 757
 
 
 93
 
 
 42
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 1.256
 
 
 1.236
 
 
 1.257
 
 
 1.321
 
 
 1.382
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 3.310
 
 
 4.746
 
 
 4.009
 
 
 5.557
 
 
 5.300
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 10.827
 
 
 9.658
 
 
 4.125
 
 
 2.909
 
 
 2.841
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 309
 
 
 322
 
 
 323
 
 
 323
 
 
 334
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 221
 
 
 242
 
 
 241
 
 
 210
 
 
 238
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 17.975
 
 
 11.797
 
 
 10.169
 
 
 10.118
 
 
 9.899
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2.051
 
 
 1.978
 
 
 1.685
 
 
 1.702
 
 
 1.678
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 810
 
 
 126
 
 
 83
 
 
 151
 
 
 73
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 81
 
 
 116
 
 
 87
 
 
 178
 
 
 82
 
 
 
 
 18
 
 
 Wonen en Rijksdienst
 
 
 580
 
 
 620
 
 
 621
 
 
 627
 
 
 648
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 6.089
 
 
 6.161
 
 
 6.163
 
 
 5.911
 
 
 6.350
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 16
 
 
 11
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 1.067
 
 
 1.211
 
 
 1.375
 
 
 1.276
 
 
 1.161
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft een correctie voor dubbeltellingen die ontstaan door het «bruto-boeken» van bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat bijdraagt, als het departement dat ontvangt de uitgaven op zijn begroting opneemt. Het gaat voornamelijk om bijdragen via de begroting van Infrastructuur & Milieu aan het Infrastructuurfonds en het Deltafonds.
 
 
 – 6.697
 
 
 – 6.917
 
 
 – 6.454
 
 
 – 6.671
 
 
 – 7.012
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haken vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (224)
 
 
 (159)
 
 
 (130)
 
 
 (251)
 
 
 (153)
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 40.341
 
 
 
 
 33.845
 
 
 
 
 26.417
 
 
 
 
 25.876
 
 
 
 
 25.233
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.4 Kas-transverschillen en financiële transacties (in miljoenen euro; plus is EMU-saldoverbeterend)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv belastingen
 
 
 
 
 741
 
 
 
 
 157
 
 
 
 
 921
 
 
 
 
 204
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv aardgas
 
 
 97
 
 
 – 1.550
 
 
 250
 
 
 – 250
 
 
 0
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 2.717
 
 
 – 2.821
 
 
 – 1.249
 
 
 – 1.923
 
 
 – 1.369
 
 
 
 
 Verkoop staatsbezit
 
 
 – 1.094
 
 
 – 2.600
 
 
 – 1.025
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 418
 
 
 – 453
 
 
 – 480
 
 
 – 507
 
 
 – 536
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 – 4.133
 
 
 
 
 – 7.425
 
 
 
 
 – 2.503
 
 
 
 
 – 2.680
 
 
 
 
 – 1.905
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige ktv's
 
 
 – 255
 
 
 474
 
 
 – 416
 
 
 159
 
 
 0
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 8.329
 
 
 7.847
 
 
 4.305
 
 
 4.610
 
 
 5.573
 
 
 
 
 Schatkistbankieren decentrale overheden
 
 
 – 5.635
 
 
 – 1.100
 
 
 – 1.100
 
 
 – 1.100
 
 
 – 1.100
 
 
 
 
 Aankoop staatsbezit
 
 
 3.748
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM)
 
 
 1.829
 
 
 915
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Lening VUT-fonds
 
 
 140
 
 
 – 250
 
 
 – 700
 
 
 – 50
 
 
 0
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 1.941
 
 
 2.291
 
 
 2.243
 
 
 2.119
 
 
 2.139
 
 
 
 
 Renteswaps
 
 
 404
 
 
 – 307
 
 
 – 1.169
 
 
 – 1.879
 
 
 – 2.021
 
 
 
 
 Begrotingsreserve
 
 
 258
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overig
 
 
 – 337
 
 
 – 440
 
 
 – 40
 
 
 47
 
 
 134
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties uitgaven
 
 
 
 
 10.423
 
 
 
 
 9.432
 
 
 
 
 3.123
 
 
 
 
 3.907
 
 
 
 
 4.725
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 
 
 6.290
 
 
 
 
 2.006
 
 
 
 
 620
 
 
 
 
 1.227
 
 
 
 
 2.820
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ktv's en financiële transacties
 
 
 
 
 7.031
 
 
 
 
 2.163
 
 
 
 
 1.541
 
 
 
 
 1.431
 
 
 
 
 3.246
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.5 geeft een overzicht van de netto uitgaven van het Rijk (conform de budgettaire kerngegevens in hoofdstuk 3). Per deelkader wordt vervolgens in de tabellen 1.6 tot en met 1.8 een overzicht gegeven van de betreffende uitgaven onder het kader, opgebouwd op basis van de departementale begrotingen. De overige netto uitgaven worden toegelicht in tabel 1.9.
 
 Tabel 1.5 Netto uitgaven centrale overheid (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Rijksbegroting in enge zin
 
 
 103.238
 
 
 106.370
 
 
 106.325
 
 
 108.879
 
 
 109.756
 
 
 zie tabel 1.6
 
 
 
 
 Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
 
 
 73.207
 
 
 75.271
 
 
 76.993
 
 
 77.839
 
 
 78.555
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Budgettair Kader Zorg
 
 
 64.633
 
 
 66.372
 
 
 66.392
 
 
 68.511
 
 
 69.930
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven onder het uitgavenkader
 
 
 
 
 241.078
 
 
 
 
 248.013
 
 
 
 
 249.709
 
 
 
 
 255.229
 
 
 
 
 258.242
 
 
 
 
 
 
 Overige netto uitgaven
 
 
 – 1.369
 
 
 3.453
 
 
 825
 
 
 3.788
 
 
 5.471
 
 
 zie tabel 1.9
 
 
 
 
 
 Totale netto uitgaven centrale overheid
 
 
 
 
 239.709
 
 
 
 
 251.466
 
 
 
 
 250.534
 
 
 
 
 259.016
 
 
 
 
 263.713
 
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.6: Netto uitgaven Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 134
 
 
 139
 
 
 132
 
 
 131
 
 
 134
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 108
 
 
 114
 
 
 108
 
 
 104
 
 
 102
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 50
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 91
 
 
 83
 
 
 81
 
 
 79
 
 
 72
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 7.839
 
 
 8.706
 
 
 7.398
 
 
 8.401
 
 
 8.371
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 10.918
 
 
 11.252
 
 
 10.013
 
 
 9.842
 
 
 9.446
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 530
 
 
 634
 
 
 577
 
 
 561
 
 
 528
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 32.382
 
 
 32.925
 
 
 33.022
 
 
 33.278
 
 
 33.321
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 16
 
 
 23
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financien
 
 
 1.584
 
 
 1.671
 
 
 4.748
 
 
 4.820
 
 
 4.556
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 7.310
 
 
 7.462
 
 
 7.577
 
 
 7.574
 
 
 7.528
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 9.806
 
 
 9.898
 
 
 9.188
 
 
 9.372
 
 
 9.709
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 4.679
 
 
 4.710
 
 
 4.503
 
 
 4.437
 
 
 4.473
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 341
 
 
 505
 
 
 657
 
 
 578
 
 
 441
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 3.700
 
 
 3.822
 
 
 2.503
 
 
 2.322
 
 
 2.330
 
 
 
 
 17
 
 
 Wonen & Rijksdienst
 
 
 2.970
 
 
 3.163
 
 
 2.409
 
 
 2.331
 
 
 2.441
 
 
 
 
 18
 
 
 Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 2.566
 
 
 2.883
 
 
 2.982
 
 
 3.079
 
 
 3.224
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 16.428
 
 
 16.962
 
 
 17.370
 
 
 17.369
 
 
 17.239
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1.553
 
 
 1.277
 
 
 952
 
 
 1.123
 
 
 1.127
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 160
 
 
 – 12
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 223
 
 
 563
 
 
 743
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 22
 
 
 45
 
 
 59
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 36
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 – 2
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 80
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 467
 
 
 969
 
 
 1.345
 
 
 
 
 81
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 562
 
 
 1.080
 
 
 1.643
 
 
 
 
 86
 
 
 Algemeen
 
 
 0
 
 
 25
 
 
 684
 
 
 677
 
 
 778
 
 
 
 
 
 HGIS1
 
 
 (4.675)
 
 
 (5.060)
 
 
 (4.517)
 
 
 (4.385)
 
 
 (4.395)
 
 
 
 
 
 Totaal Netto Rijksbegroting in enge zin
 
 
 
 
 103.238
 
 
 
 
 106.370
 
 
 
 
 106.325
 
 
 
 
 108.879
 
 
 
 
 109.756
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.7 Netto uitgaven sociale zekerheid (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 19.929
 
 
 20.166
 
 
 17.219
 
 
 17.347
 
 
 17.539
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 66
 
 
 2.894
 
 
 2.721
 
 
 2.556
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 144
 
 
 362
 
 
 595
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 19.929
 
 
 
 
 20.232
 
 
 
 
 20.257
 
 
 
 
 20.429
 
 
 
 
 20.690
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Sociale Verzekeringen
 
 
 53.279
 
 
 55.039
 
 
 56.735
 
 
 57.410
 
 
 57.865
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 53.279
 
 
 
 
 55.039
 
 
 
 
 56.735
 
 
 
 
 57.410
 
 
 
 
 57.865
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader SZA
 
 
 
 
 73.207
 
 
 
 
 75.271
 
 
 
 
 76.993
 
 
 
 
 77.839
 
 
 
 
 78.555
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.8 Netto uitgaven zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 594
 
 
 609
 
 
 432
 
 
 294
 
 
 301
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 1.561
 
 
 1.714
 
 
 7.009
 
 
 6.946
 
 
 6.713
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 84
 
 
 43
 
 
 110
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 2.155
 
 
 
 
 2.323
 
 
 
 
 7.525
 
 
 
 
 7.283
 
 
 
 
 7.123
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 62.478
 
 
 64.049
 
 
 58.866
 
 
 61.228
 
 
 62.807
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 62.478
 
 
 
 
 64.049
 
 
 
 
 58.866
 
 
 
 
 61.228
 
 
 
 
 62.807
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader Zorg
 
 
 
 
 64.633
 
 
 
 
 66.372
 
 
 
 
 66.391
 
 
 
 
 68.510
 
 
 
 
 69.930
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.9 Overige netto uitgaven (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Gasbaten
 
 
 – 13.343
 
 
 – 10.750
 
 
 – 9.100
 
 
 – 8.900
 
 
 – 8.550
 
 
 
 
 Rente
 
 
 8.670
 
 
 8.440
 
 
 8.314
 
 
 10.069
 
 
 11.278
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 5.011
 
 
 3.809
 
 
 3.990
 
 
 4.499
 
 
 4.879
 
 
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 2.716
 
 
 2.901
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Landbouw- en overige bestemmingsheffingen
 
 
 – 409
 
 
 – 408
 
 
 – 389
 
 
 – 363
 
 
 – 364
 
 
 
 
 Klimaatverandering en luchtkwaliteit (ETS)
 
 
 – 135
 
 
 – 147
 
 
 – 168
 
 
 – 189
 
 
 – 224
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 – 97
 
 
 – 200
 
 
 – 320
 
 
 – 494
 
 
 – 678
 
 
 
 
 Werkgeversbijdrage kinderopvang
 
 
 – 1.071
 
 
 – 1.088
 
 
 – 1.092
 
 
 – 1.092
 
 
 – 1.092
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 2.847
 
 
 1.390
 
 
 458
 
 
 1.191
 
 
 1.220
 
 
 
 
 Netto opbrengsten interventies financiële sector
 
 
 – 154
 
 
 – 518
 
 
 – 365
 
 
 – 372
 
 
 – 411
 
 
 
 
 Ktv's rijk
 
 
 158
 
 
 1.076
 
 
 166
 
 
 91
 
 
 0
 
 
 
 
 Winstafdracht DNB (crisisgerelateerd)
 
 
 – 806
 
 
 – 672
 
 
 – 337
 
 
 – 285
 
 
 – 200
 
 
 
 
 Frequentieveiling
 
 
 – 3.804
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Eigen risicodragers WGA/ZW
 
 
 – 323
 
 
 – 385
 
 
 – 364
 
 
 – 395
 
 
 – 423
 
 
 
 
 Overige posten
 
 
 – 629
 
 
 6
 
 
 31
 
 
 29
 
 
 37
 
 
 
 
 
 Totaal overige netto uitgaven
 
 
 
 
 – 1.369
 
 
 
 
 3.453
 
 
 
 
 825
 
 
 
 
 3.788
 
 
 
 
 5.471
 
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 1.10 tot en met 1.13 worden de uitgaven onder de kaders getoetst aan de hoogte van de uitgavenkaders, zoals vastgesteld bij Startnota. De tabellen tonen per uitgavenkader eerst de bepaling van de reële uitgavenkaders. De reële uitgavenkaders worden bepaald door de ramingen ten tijde van het Regeerakkoord te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator).
 Het uitgavenkader in lopende prijzen is te bepalen door het reële uitgavenkader te corrigeren voor de actuele raming van de deflator. Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de overboekingen tussen de Rijksbegroting in enge zin enerzijds, en de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het Budgettair Kader Zorg anderzijds. Ook worden de kaders aangepast voor statistische correcties. De actuele ramingen van de uitgaven zijn afkomstig uit de tabellen 1.6 tot en met 1.8. Vervolgens wordt weergegeven hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt tot het uitgavenkader in lopende prijzen. Indien de actuele uitgaven hoger zijn dan het uitgavenkader, wordt gesproken van een overschrijding; vice versa van een onderschrijding van het uitgavenkader. Compensatie tussen de afzonderlijke budgetdisciplinesectoren kan alleen in uitzonderlijke omstandigheden indien de ministerraad daartoe besluit.
 
 
 Tabel 1.10 Uitgaventoetsing Rijksbegroting in enge zin in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012/Begrotingsafspraken 2014
 
 
 104.227
 
 
 105.013
 
 
 107.304
 
 
 108.554
 
 
 109.610
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2013–2017/Begrotingsafspraken 2014
 
 
 1,0243
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 3. Reëel kader
 
 
 101.754
 
 
 101.465
 
 
 101.877
 
 
 101.642
 
 
 101.385
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0186
 
 
 1,0297
 
 
 1,0412
 
 
 1,0557
 
 
 1,0687
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 45
 
 
 68
 
 
 288
 
 
 231
 
 
 243
 
 
 
 
 6. Statistisch
 
 
 – 75
 
 
 1.760
 
 
 643
 
 
 481
 
 
 390
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen
 
 
 
 103.617
 
 
 
 
 106.307
 
 
 
 
 107.002
 
 
 
 
 108.018
 
 
 
 
 108.982
 
 
 
 
 
 8. Actuele raming uitgaven
 
 
 
 103.238
 
 
 
 
 106.370
 
 
 
 
 106.325
 
 
 
 
 108.879
 
 
 
 
 109.756
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader RBG-eng (9=8–7)
 
 
 – 379
 
 
 63
 
 
 – 677
 
 
 861
 
 
 774
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.11 Uitgaventoetsing Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012/Begrotingsafspraken 2014
 
 
 73.306
 
 
 77.880
 
 
 83.152
 
 
 84.251
 
 
 84.737
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2013–2017/Begrotingsafspraken 2014
 
 
 1,0243
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 3. Reëel kader
 
 
 71.567
 
 
 75.249
 
 
 78.947
 
 
 78.886
 
 
 78.379
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0186
 
 
 1,0297
 
 
 1,0412
 
 
 1,0557
 
 
 1,0687
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 – 4
 
 
 – 15
 
 
 – 13
 
 
 – 34
 
 
 – 54
 
 
 
 
 6. Statistisch
 
 
 146
 
 
 – 1.681
 
 
 – 5.044
 
 
 – 4.650
 
 
 – 4.734
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader SZA in lopende prijzen
 
 
 
 73.041
 
 
 
 
 75.787
 
 
 
 
 77.138
 
 
 
 
 78.598
 
 
 
 
 78.974
 
 
 
 
 
 8. Actuele raming uitgaven
 
 
 
 73.207
 
 
 
 
 75.271
 
 
 
 
 76.993
 
 
 
 
 77.839
 
 
 
 
 78.555
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan begrotingsgefinancierd
 
 
 
 19.929
 
 
 20.232
 
 
 20.257
 
 
 20.429
 
 
 20.690
 
 
 
 
 
 
 waarvan premiegefinancierd
 
 
 
 53.279
 
 
 55.039
 
 
 56.735
 
 
 57.410
 
 
 57.865
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)
 
 
 
 166
 
 
 
 
 – 516
 
 
 
 
 – 146
 
 
 
 
 – 760
 
 
 
 
 – 419
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.12 Uitgaventoetsing Budgettair Kader Zorg in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012/Begrotingsafspraken 2014
 
 
 66.181
 
 
 67.826
 
 
 68.194
 
 
 70.105
 
 
 72.029
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2013–2017/Begrotingsafspraken 2014
 
 
 1,0243
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 3. Reëel kader
 
 
 64.611
 
 
 65.534
 
 
 64.745
 
 
 65.641
 
 
 66.624
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0186
 
 
 1,0297
 
 
 1,0412
 
 
 1,0557
 
 
 1,0687
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 – 40
 
 
 – 53
 
 
 – 275
 
 
 – 197
 
 
 – 189
 
 
 
 
 6. Statistisch
 
 
 0
 
 
 – 346
 
 
 – 685
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7. BKZ in lopende prijzen
 
 
 
 65.773
 
 
 
 
 67.081
 
 
 
 
 66.450
 
 
 
 
 69.102
 
 
 
 
 71.011
 
 
 
 
 
 8. Actuele raming uitgaven
 
 
 
 64.633
 
 
 
 
 66.372
 
 
 
 
 66.391
 
 
 
 
 68.510
 
 
 
 
 69.930
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan begrotingsgefinancierd
 
 
 
 2.155
 
 
 2.323
 
 
 7.525
 
 
 7.283
 
 
 7.123
 
 
 
 
 
 
 waarvan premiegefinancierd
 
 
 
 62.478
 
 
 64.049
 
 
 58.866
 
 
 61.228
 
 
 62.807
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding BKZ (9=8–7)
 
 
 
 – 1.140
 
 
 
 
 – 709
 
 
 
 
 – 58
 
 
 
 
 – 591
 
 
 
 
 – 1.081
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.13 Uitgaventoetsing totaal kader in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Reëel kader
 
 
 237.933
 
 
 242.247
 
 
 245.569
 
 
 246.170
 
 
 246.389
 
 
 
 
 2. NB-deflator
 
 
 1,0186
 
 
 1,0297
 
 
 1,0412
 
 
 1,0557
 
 
 1,0687
 
 
 
 
 3. Overboekingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 4. Statistisch
 
 
 71
 
 
 – 266
 
 
 – 5.086
 
 
 – 4.169
 
 
 – 4.344
 
 
 
 
 
 5. Uitgavenkader in lopende prijzen
 
 
 
 
 242.432
 
 
 
 
 249.176
 
 
 
 
 250.590
 
 
 
 
 255.718
 
 
 
 
 258.968
 
 
 
 
 
 
 6. Actuele raming uitgaven
 
 
 
 
 241.078
 
 
 
 
 248.013
 
 
 
 
 249.709
 
 
 
 
 255.229
 
 
 
 
 258.242
 
 
 
 
 
 
 7. Over/onderschrijding totaal uitgavenkader
 
 
 
 
 – 1.353
 
 
 
 
 – 1.163
 
 
 
 
 – 881
 
 
 
 
 – 490
 
 
 
 
 – 726
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.14 geeft de aardgasbaten weer. De aardgasbaten worden met name beïnvloed door de productie van aardgas, de hoogte van de olieprijs, de prijs van gas die op de markt tot stand komt op onder andere gasbeurzen (beursprijs TTF-gas) en de euro/dollarkoers. De olieprijs is van belang, omdat de prijs van aardgas mede is gerelateerd aan de prijs van olie in dollars. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de aardgasbaten. De tabel laat zien dat de aardgasbaten niet alleen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden geregistreerd. Dit wordt gedaan omdat het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis, terwijl de rijksbegroting op kasbasis wordt opgesteld.
 
 Tabel 1.14 Aardgasbaten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Olieprijs (in dollars)
 
 
 109
 
 
 110
 
 
 112
 
 
 101
 
 
 103
 
 
 
 
 Beursprijs TTF-gas (in eurocent per kubieke meter)
 
 
 0
 
 
 22
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers (in dollars)
 
 
 1,33
 
 
 1,36
 
 
 1,35
 
 
 1,25
 
 
 1,25
 
 
 
 
 Productie (x miljard kubieke meter)
 
 
 80
 
 
 68
 
 
 65
 
 
 62
 
 
 60
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 13.343
 
 
 10.750
 
 
 9.100
 
 
 8.900
 
 
 8.550
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1.770
 
 
 1.400
 
 
 1.350
 
 
 1.250
 
 
 1.200
 
 
 
 
 
 Totaal kas
 
 
 
 
 15.113
 
 
 
 
 12.150
 
 
 
 
 10.450
 
 
 
 
 10.150
 
 
 
 
 9.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 – 97
 
 
 1.550
 
 
 – 250
 
 
 250
 
 
 0
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 30
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal kas-transverschil (ktv)
 
 
 
 
 – 67
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 – 250
 
 
 
 
 250
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 13.440
 
 
 9.200
 
 
 9.350
 
 
 8.650
 
 
 8.550
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1.740
 
 
 1.350
 
 
 1.350
 
 
 1.250
 
 
 1.200
 
 
 
 
 
 Totaal trans
 
 
 
 
 15.180
 
 
 
 
 10.550
 
 
 
 
 10.700
 
 
 
 
 9.900
 
 
 
 
 9.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 De belasting en premieontvangsten
 
 2
 De belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 2.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat een toelichting op de raming van de belasting- en premieontvangsten van het Rijk en de Sociale fondsen. Om inzicht te geven in de ontwikkeling van het totale ontvangstenbeeld worden de belasting- en premieontvangsten gezamenlijk gepresenteerd.
 Net als in hoofdstuk 3 van deze Miljoenennota wordt de ontwikkeling van de verschillende belastingsoorten op EMU-basis toegelicht. Vanzelfsprekend zijn voor het EMU-saldo de belastingen en premies volksverzekeringen op EMU-basis1De belasting en premie volksverzekeringen op EMU-basis zijn voor de meeste ontvangstensoorten gelijk aan de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis. Dit betekent dat de ontvangsten op EMU-basis voor een bepaald jaar worden bepaald door de kasontvangsten van februari van dat jaar tot en met januari van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo goed mogelijk de opbrengst benaderd die samenhangt met de economische transacties uit het lopende jaar. Alleen de successierechten, de vennootschapsbelasting, de dividendbelasting en de inkomensheffing zijn hiervan uitgezonderd. Voor deze belastingsoorten geldt dat EMU-basis gelijk is aan kasbasis, omdat voor deze belastingsoorten geldt dat de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis geen betere aansluiting vormen met de onderliggende economische transacties. relevant. Daarnaast worden in overeenstemming met de Comptabiliteitswet de belastingontvangsten op kasbasis getoond in de tabel aan het einde van deze bijlage. In deze tabel wordt tevens de aansluiting van de ontvangsten op kasbasis naar EMU-basis gemaakt.
 De ramingen voor de premieontvangsten komen overeen met de ramingen in de begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Begroting XV) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Begroting XVI). In de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een nadere toelichting opgenomen van de ramingen voor de AWBZ en de ZVW. De overige fondsen worden toegelicht in de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
 In paragraaf 2.2 wordt de raming van de belasting- en premieontvangsten van 2014 (de Vermoedelijke Uitkomsten) vergeleken met de stand van het vorige ramingsmoment (Voorjaarsnota 2014), waarbij de belangrijkste ramingsbijstellingen worden toegelicht. Paragraaf 2.3 bevat vervolgens een toelichting op de raming van 2015 (de Ontwerpbegroting), onderverdeeld naar endogene ontwikkeling en beleidsmaatregelen. Voor een meer uitgebreide toelichting op de belastingramingen wordt verwezen naar de internetbijlage van deze Miljoenennota (www.rijksbegroting.nl). Paragraaf 2.4 presenteert de technische meerjarige ontvangstenraming tot en met 2017. Tot slot geeft paragraaf 2.5 een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten voor 2014 en 2015, op EMU-basis en op kasbasis.
 
 
 
 2.2
 De belasting- en premieontvangsten in 2014
 
 In tabel 2.2.1 wordt de nieuwe raming voor 2014 vergeleken met de raming ten tijde van de Voorjaarsnota en wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste bijstellingen. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2014 is de raming voor de totale belasting- en premieontvangsten op EMU-basis met 2,8 miljard euro neerwaarts bijgesteld.
 
 Tabel 2.2.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2014 op EMU-basis (in miljoenen euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorjaarsnota 2014
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2014
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 73.693
 
 
 
 
 73.649
 
 
 
 
 – 44
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.233
 
 
 2.263
 
 
 30
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.092
 
 
 43.441
 
 
 348
 
 
 
 
 Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
 
 
 1.142
 
 
 1.157
 
 
 14
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.399
 
 
 11.311
 
 
 – 88
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 1.153
 
 
 1.389
 
 
 237
 
 
 
 
 Assurantiebelasting
 
 
 2.465
 
 
 2.367
 
 
 – 99
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.989
 
 
 3.885
 
 
 – 104
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 5.204
 
 
 4.819
 
 
 – 385
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 209
 
 
 209
 
 
 1
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 138
 
 
 137
 
 
 – 1
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 1.161
 
 
 1.164
 
 
 3
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 1.507
 
 
 1.507
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 108.820
 
 
 
 
 107.395
 
 
 
 
 – 1.425
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 95.730
 
 
 93.786
 
 
 – 1.944
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 5.135
 
 
 – 5.291
 
 
 – 156
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 3.117
 
 
 3.107
 
 
 – 10
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 487
 
 
 484
 
 
 – 2
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 12.865
 
 
 13.702
 
 
 837
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.756
 
 
 1.606
 
 
 – 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 189
 
 
 170
 
 
 – 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 182.702
 
 
 
 
 181.213
 
 
 
 
 – 1.489
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 54.755
 
 
 
 
 53.474
 
 
 
 
 – 1.281
 
 
 
 
 
 
 waarvan zorgpremies
 
 
 36.059
 
 
 34.950
 
 
 – 1.109
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)
 
 
 
 
 237.457
 
 
 
 
 234.687
 
 
 
 
 – 2.770
 
 
 
 
 
 
 De geraamde waardeontwikkeling van het bbp in 2014 is sinds de Voorjaarsnota 2014 (die gebaseerd was op het CEP-beeld van het CPB) bijgesteld met – 0,5 procent. Onderliggend zijn de verwachtingen van diverse voor de belasting- en premieontvangsten relevante economische indicatoren aangepast. Zo is de loonontwikkeling fors neerwaarts bijgesteld. De verwachting over de ontwikkeling van respectievelijk de investeringen door de overheid, het aantal huizenverkopen en de huizenprijzen in 2014 is juist opwaarts bijgesteld. De verwachting over andere relevante indicatoren zoals de (waardemutatie van de) particuliere consumptie en de werkgelegenheid zijn nauwelijks gewijzigd ten opzichte van het CEP-beeld. Het meest actuele economische beeld (MEV2015), de gerealiseerde belastingontvangsten tot en met juli 2014 en gereviseerde realisaties van de zorgpremies leiden per saldo tot een neerwaartse bijstelling van de verwachte belasting- en premieontvangsten met 2,8 miljard euro.
 De raming van de totale indirecte belastingen is per saldo nauwelijks bijgesteld opzichte van de Voorjaarsnota 2014. De raming van de btw-ontvangsten is vooral op basis van de gerealiseerde ontvangsten over het eerste half jaar van 2014 met 0,3 miljard euro opwaarts bijgesteld. De ontvangsten uit de belastingen op een milieugrondslag zijn met – 0,4 miljard euro bijgesteld. Dit betreft voor het grootste deel de energiebelasting. De bijstelling volgt uit de gerealiseerde ontvangsten over het eerste half jaar. Daarnaast is de raming van de ontvangsten uit de belasting op leidingwater bijgesteld. Deze bijstelling is grotendeels beleidsmatig (in casu het terugdraaien van de maatregel uit de aanvullende begrotingsafspraken 2014 waarbij het plafond in de belasting op leidingwater zou worden afgeschaft). Een gunstiger ontwikkeling van het aantal huizenverkopen tegen een hogere prijsontwikkeling leidt tot hogere ontvangsten uit de overdrachtsbelasting (0,2 miljard). Ten slotte zijn de ramingen van respectievelijk de assurantiebelasting, motorrijtuigenbelasting en accijnzen neerwaarts aangepast op basis van de gerealiseerde ontvangsten.
 De ontvangsten uit de directe belastingen zijn per saldo met 1,4 miljard euro naar beneden bijgesteld ten opzichte van de Voorjaarsnota 2014. Deze neerwaartse bijstelling komt vooral op het conto van de loon- en inkomensheffing (– 1,9 miljard euro), als gevolg van een fors negatievere verwachting van de loonontwikkeling. De gerealiseerde ontvangsten over het eerste half jaar van 2014 bevestigen dit beeld. De opwaartse bijstelling van 0,8 miljard euro bij de vpb is volledig gebaseerd op de gerealiseerde kasontvangsten dit jaar. Met name de kasontvangsten met betrekking tot 2013 en 2012 komen hoger uit dan verwacht. Ook bij de schenk- en erfbelasting geven de realisaties over het eerste half jaar van 2014 aanleiding tot een (neerwaartse) aanpassing van de raming.
 Ten slotte komen de ontvangsten uit de premies werknemersverzekeringen 1,3 miljard euro lager uit en dan vooral de premies zorgverzekeringen. Deze bijstelling volgt uit de revisie van de nationale rekeningen waarbij de zorgpremieontvangsten neerwaarts zijn aangepast als gevolg van het overstappen op een andere bron en methodiek. Box 3.4.2 van hoofdstuk 3 geeft een nadere toelichting op de revisie van de nationale rekeningen (ESA2010).
 
 
 
 2.3
 De belasting- en premieontvangsten in 2015
 
 In tabel 2.3.1 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de geraamde belasting- en premieontvangsten in 2015. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen het effect van beleidsmaatregelen op de ontvangsten en de endogene (beleidsarme) ontwikkeling, die vooral samenhangt met de economische groei en de samenstelling daarvan.
 
 Tabel 2.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2015 op EMU-basis (in miljoenen euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2014
 
 
 Maatregelen
 
 
 Endogeen
 
 
 Endogeen in %
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 73.649
 
 
 
 
 – 38
 
 
 
 
 1.248
 
 
 
 
 1,7%
 
 
 
 
 74.858
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.263
 
 
 0
 
 
 127
 
 
 5,6%
 
 
 2.390
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.441
 
 
 192
 
 
 1.103
 
 
 2,5%
 
 
 44.736
 
 
 
 
 Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
 
 
 1.157
 
 
 184
 
 
 – 6
 
 
 – 0,5%
 
 
 1.335
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.311
 
 
 105
 
 
 – 55
 
 
 – 0,5%
 
 
 11.361
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 1.389
 
 
 – 20
 
 
 54
 
 
 3,9%
 
 
 1.423
 
 
 
 
 Assurantiebelasting
 
 
 2.367
 
 
 18
 
 
 5
 
 
 0,2%
 
 
 2.389
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.885
 
 
 62
 
 
 – 13
 
 
 – 0,3%
 
 
 3.934
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4.819
 
 
 245
 
 
 33
 
 
 0,7%
 
 
 5.097
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 209
 
 
 6
 
 
 – 2
 
 
 – 1,2%
 
 
 213
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 137
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 1,9%
 
 
 140
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 1.164
 
 
 170
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 1.334
 
 
 
 
 Bankbelasting (inclusief resolutieheffing 2014)
 
 
 1.507
 
 
 – 1.000
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 507
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 107.395
 
 
 
 
 – 384
 
 
 
 
 1.749
 
 
 
 
 1,6%
 
 
 
 
 108.761
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 93.786
 
 
 – 733
 
 
 360
 
 
 0,4%
 
 
 93.413
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 5.291
 
 
 585
 
 
 862
 
 
 – 16,3%
 
 
 – 3.844
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 3.107
 
 
 – 645
 
 
 181
 
 
 5,8%
 
 
 2.643
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 484
 
 
 23
 
 
 8
 
 
 1,7%
 
 
 515
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 13.702
 
 
 387
 
 
 300
 
 
 2,2%
 
 
 14.389
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.606
 
 
 0
 
 
 38
 
 
 2,4%
 
 
 1.644
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 170
 
 
 0
 
 
 16
 
 
 9,3%
 
 
 186
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen
 
 
 
 
 181.213
 
 
 
 
 – 422
 
 
 
 
 3.013
 
 
 
 
 1,7%
 
 
 
 
 183.805
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 53.474
 
 
 
 
 – 29
 
 
 
 
 446
 
 
 
 
 0,8%
 
 
 
 
 53.891
 
 
 
 
 
 
 waarvan zorgpremies
 
 
 34.950
 
 
 – 269
 
 
 611
 
 
 1,7%
 
 
 35.293
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 
 234.687
 
 
 
 
 – 451
 
 
 
 
 3.459
 
 
 
 
 1,5%
 
 
 
 
 237.696
 
 
 
 
 
 
 In 2015 bedragen de totale ontvangsten op EMU-basis naar verwachting 237,7 miljard. Ten opzichte van de meest actuele raming voor 2014 is dit een toename van 3,0 miljard euro. Deze ontwikkeling is voor – 0,5 miljard euro het gevolg van beleidsmaatregelen. Dit betreft zowel beleid van dit kabinet als het beleid van vorige kabinetten. De verwachte endogene groei van de belasting- en premieontvangsten in 2015 bedraagt 3,5 miljard euro (1,5 procent). In de volgende paragrafen wordt hier nader op ingegaan. In de internetbijlage van deze Miljoenennota staat een uitgebreidere toelichting voor de grootste belastingsoorten (www.rijksbegroting.nl).
 
 
 2.3.1
 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten 2015
 
 De endogene toename van de ontvangsten volgt uit de economische indicatoren zoals deze geraamd zijn in de Macro Economische Verkenning 2015. Voor 2015 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een waardeontwikkeling van het bbp van 2,6 procent. De endogene groei van de totale belasting- en premieontvangsten bedraagt in 2015 naar verwachting 1,5 procent. Daarmee is de groei van de inkomsten in 2015 substantieel, maar blijft nog wel achter bij de waardeontwikkeling van het bbp. Zoals eerder in hoofdstuk 3 uitgebreid is toegelicht, is de ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten gerelateerd aan de samenstelling van de economische groei: elke belastingsoort kent immers een eigen grondslag. De verschillende belastinggrondslagen zijn elk op een andere wijze gerelateerd aan de onderdelen van het bbp, waardoor de ontwikkeling als gevolg van de economische groei per belastingsoort kan verschillen.
 De endogene groei van de inkomsten uit de indirecte belastingen in 2015 bedraagt 1,7 procent. Deze ontwikkeling hangt voor een groot deel af van de btw-ontvangsten, verreweg de grootste post bij de indirecte belastingen. Deze btw-ontvangsten worden vooral bepaald door de consumptieve bestedingen, investeringen in woningen en overheidsinvesteringen. De waardeontwikkeling van de particuliere consumptie blijft in 2015 licht achter bij de totale economische groei. Binnen de particuliere consumptie neemt het aandeel van duurzame goederen toe, wat leidt tot hogere ontvangsten omdat deze goederen belast worden tegen het algemene btw-tarief. De investeringen in woningen groeien met 4,7 procent, terwijl de overheidsinvesteringen afnemen met 1,4 procent. Per saldo komt de ontwikkeling van de btw-ontvangsten naar verwachting uit op 2,5 procent in 2015. Voor 2015 wordt een ontwikkeling van 3,9 procent van de ontvangsten uit de overdrachtsbelasting verwacht. Dat is het gevolg van hogere verkoopprijzen van (tweedehands) woningen en vooral meer transacties in 2015 ten opzichte van het jaar daarvoor. De bpm-ontvangsten komen in 2015 naar verwachting 0,5 procent procent lager uit dan in 2014. De bpm-ontvangsten hangen af van het aantal autoverkopen en het aandeel van kleinere en/of zuinige auto’s daarin. De ontvangsten uit de motorrijtuigenbelasting – waarvoor het gewicht van de in Nederland geregistreerde auto’s de grondslag vormt – nemen naar verwachting met 0,3 procent af in 2015. Tot slot kennen de ontvangsten uit de accijnzen in 2015 een ontwikkeling van – 0,5 procent.
 De endogene ontwikkeling van de directe belastingen bedraagt 1,6 procent in 2015. De qua omvang belangrijkste post daarbinnen betreft de loon- en inkomensheffing.2De loonheffing is een voorheffing van de inkomensheffing, particulieren dragen maandelijks loonbelasting af op basis van hun inkomen uit arbeid. Op basis van de belastingaangifte na afloop van het jaar wordt bepaald hoeveel belasting in totaal verschuldigd is. Bij de inkomensheffing voor particulieren hebben de ontvangsten dan ook betrekking op bijtel- en aftrekposten en heffingskortingen die niet via de loonheffing zijn verrekend. Bij de zelfstandigen wordt de ontwikkeling van de inkomensheffing daarnaast ook bepaald door de winstontwikkeling. Voor de ontwikkeling daarvan zijn vooral macro-economische indicatoren als de loonontwikkeling, de werkgelegenheid en de ontwikkeling van winsten van zelfstandigen van belang. De grondslag van de loon- en inkomensheffing wordt daarnaast onder meer beïnvloed door de omvang van de hypotheekrenteaftrek en pensioenpremies.
 De ontvangsten uit de loonheffing groeien in 2015 met 0,4 procent vooral als gevolg van een positieve loonontwikkeling (1,9 procent). De ontvangsten uit de inkomensheffing nemen in 2015 toe door een de verbeterde winstgevendheid van IB-ondernemers (dat zijn ondernemers die belastingplichtig zijn voor de inkomstenbelasting. De vpb-ontvangsten komen 2,2 procent hoger uit door een verdere verbetering van de winstgevendheid van bedrijven in 2015. In relatie met de hogere winsten nemen de ontvangsten uit de dividendbelasting met 5,8 procent toe.
 
 
 
 2.3.2
 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en premieontvangsten
 
 In 2015 is het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en premieontvangsten – 0,5 miljard euro. In tabel 2.3.1 wordt het effect van de beleidsmaatregelen (oftewel de autonome mutatie) op de ontvangsten in 2015 per belastingsoort getoond. Dit is zowel beleid van vorige kabinetten met in 2015 nog een op- of neerwaarts effect op de inkomsten ten opzichte van 2014, als beleid van het huidige kabinet.
 Bij de indirecte belastingen is de beleidsmatige mutatie per saldo (afgerond) nihil. Onderliggend is er sprake van een groot aantal maatregelen. Zo zorgt de eenmalige resolutieheffing vanwege de nationalisatie van SNS REAAL in 2014 voor lagere ontvangsten (– 1,0 miljard euro) in 2015.3Ondanks dat de grondslag van de resolutieheffing niet gelijk is aan die van de bankbelasting is de opbrengst van de resolutieheffing vanwege het eenmalige karakter ervan uit praktisch oogpunt in tabel 2.3.1 meegenomen in de opbrengsten van de bankbelasting. De ontvangsten uit de belastingen op milieugrondslag komen beleidsmatig 0,2 miljard euro hoger uit door een hogere energiebelasting en de herintroductie van de afvalstoffenheffing. Daarnaast worden in 2015 binnen de bpm de CO2-grenzen verder aangescherpt en loopt de verhuurderheffing op, beide met 0,2 miljard hogere ontvangsten als gevolg. Ten slotte zorgt met name de verhoging van de tabaksaccijns voor beleidsmatig 0,1 miljard euro hogere (kas)ontvangsten bij de accijnzen.
 
 Als gevolg van beleidsmaatregelen nemen de ontvangsten uit de directe belastingen af met 0,4 miljard euro in 2015. Het betreft een saldo van vele maatregelen, voor een groot deel binnen de loon- en inkomensheffing. De beleidsmatige mutatie bij de loon- en inkomensheffing komt per saldo uit op – 0,1 miljard euro. Door het aflopen van incidentele maatregelen uit 2014 zoals het fiscaal stimuleren van de vrijval van bestaande stamrechten (– 1,2 miljard), het verlagen van het box 2 tarief (– 0,7 miljard) en de tijdelijke werkgeversheffing (– 0,5 miljard) komen de ontvangsten in 2015 lager uit. Andere terreinen waarop maatregelen met een groot budgettair effect worden genomen zijn de heffingskortingen en de pensioenen. Het verhogen van de algemene heffingskorting en de arbeidskorting in combinatie met de afbouw van deze kortingen zorgt per saldo voor lagere ontvangsten (– 1,6 miljard euro) in 2015. Daar tegenover staan op het terrein van de pensioenen onder meer maatregelen als het beperken van de fiscale aftrekbaarheid van pensioenpremies, het aftoppen van het inkomen op 100.000 euro waarover fiscaal gefaciliteerd pensioen kan worden opgebouwd (beide inperkingen Witteveenkader) en de verhoging van de AOW-leeftijd met in totaal 1,5 miljard euro hogere ontvangsten als gevolg. Het afschaffen van de alleenstaande ouderkorting, de aanvullende alleenstaande ouderkorting, de ouderschapverlofkorting en de aftrek voor levensonderhoud voor kinderen leidt tot 0,6 miljard euro hogere ontvangsten. Daarnaast is sprake van een groot aantal, vaak kleinere maatregelen met effect op de ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing in 2015.
 De ontvangsten uit de vennootschapsbelasting komen als gevolg van beleidsmaatregelen 0,4 miljard euro hoger uit in 2015. Dit betreft het saldo van meerdere maatregelen waaronder het aflopen van de liquiditeitsverruimende maatregelen voor bedrijven (0,2 miljard euro) en een kleiner budgettair beslag van de Research & Development Aftrek (0,1 miljard euro). Bij de dividendbelasting is sprake van 0,6 miljard euro lagere ontvangsten. Dat betreft het aflopen van de tijdelijke verlaging van het tarief van box 2 van de inkomstenbelasting in 2014.4De dividendbelasting is een voorheffing op de inkomstenbelasting of de vennootschapsbelasting, in te houden en af te dragen door de BV. Een beleidsmatige mutatie in box 2 van de inkomstenbelasting manifesteert zich dan ook als eerste in de dividendbelasting. Aandeelhouders kunnen de ingehouden dividendbelasting achteraf verrekenen in hun aangifte inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting.
 
 Beleid met betrekking tot de premies werknemersverzekeringen (waaronder de zorgpremies) heeft per saldo (afgerond) geen effect op de ontvangsten in 2015. Onderliggend is sprake van lagere ontvangsten uit de premies zorgverzekeringen respectievelijk de premies werkloosheidsverzekeringen en hogere ontvangsten uit de premies arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.
 
 
 Tabel 2.3.2 Budgettair effect van belasting- en premiemaatregelen 2015 (in miljoenen euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen en premies kas
 
 
 Belastingen en premies op transactiebasis
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 
 
 Zorgpremies
 
 
 – 269
 
 
 – 269
 
 
 – 269
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 303
 
 
 
 
 Sectorfondspremies
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 
 
 Liquiditeitsverruiming
 
 
 270
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Aanpassingen Witteveenkader / pensioenleeftijd
 
 
 1.513
 
 
 1.595
 
 
 1.125
 
 
 
 
 Resolutieheffing
 
 
 – 1.000
 
 
 – 1.000
 
 
 0
 
 
 
 
 Fiscale behandeling stamrechten
 
 
 – 896
 
 
 – 1.225
 
 
 0
 
 
 
 
 Tijdelijke tariefsverlaging box 2
 
 
 – 723
 
 
 – 1.810
 
 
 150
 
 
 
 
 Inkomensbeleid
 
 
 – 614
 
 
 – 148
 
 
 – 144
 
 
 
 
 Milieu- en autobelastingen
 
 
 491
 
 
 493
 
 
 598
 
 
 
 
 Afschaffen PBO’s
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 7
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 20
 
 
 
 
 OPL
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 183
 
 
 
 
 Overig
 
 
 537
 
 
 330
 
 
 1.099
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 – 451
 
 
 
 
 – 1.794
 
 
 
 
 2.327
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2.3.2 geeft een overzicht van het budgettaire beslag van beleidsmaatregelen op zowel kas- als transactiebasis en tevens het effect daarvan op de lastenontwikkeling in 2015. Het verschil tussen het totale effect van het beleid op de ontvangsten en de lastenontwikkeling wordt veroorzaakt doordat sommige maatregelen wel gevolgen hebben voor de inkomsten maar niet relevant zijn voor de lastenontwikkeling. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de resolutieheffing vanwege de nationalisatie van SNS REAAL die voor een negatieve mutatie bij de belasting- en premieontvangsten zorgt van 2014 op 2015 maar niet relevant is voor de lastenontwikkeling5Alle kosten en opbrengsten van interventies in de financiële sector met als doel het stabiel houden van het financiële systeem zin niet relevant voor zowel het inkomsten- als het uitgavenkader. Dit geldt ook voor de kosten en opbrengsten van maatregelen die zijn genomen met het oog op de financiële stabiliteit van het Eurogebied. Verder leidt het incidenteel fiscaal stimuleren van de vrijval van bestaande stamrechten in 2014 in 2015 tot lagere ontvangsten in 2015 ten opzichte van 2014, terwijl dit geen effect heeft op de lastenontwikkeling in 20156Voor deze incidentele maatregel is in 2014 de netto contante waarde (ncw) van de verwachte kasstroom als gevolg van deze maatregel ingeboekt. Voor de bestaande stamrechten geldt namelijk de omkeerregel: de inleg is onbelast en de uitkeringen zijn belast. Wijziging van dergelijke regelingen leiden tot inter-temporele effecten welke bij de lastenontwikkeling op basis van de ncw worden ingeboekt.. Daar staat tegenover dat de zorgtoeslag vanwege de directe koppeling met de nominale premie wel relevant is voor de lastenontwikkeling, terwijl dit geen belasting- en premieontvangsten betreft. Hetzelfde geldt voor de SDE+ en de lasten voor de lokale overheden (OPL). Deze zijn wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar niet voor de belasting- en premieontvangsten. Daarnaast zijn er ook verschillen tussen het transactiemoment van belasting- en premieontvangsten en het moment waarop de betreffende belasting of premie daadwerkelijk in kas wordt ontvangen.
 
 
 
 
 
 2.4
 Meerjarige ontvangstenraming
 
 De ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten voor de periode 2014–2017 is weergegeven in tabel 2.4.1. De ramingen voor 2014 en 2015 zijn in voorgaande paragrafen toegelicht. Het gaat voor de jaren 2016 en 2017 om een technische raming.
 
 Tabel 2.4.1. Meerjarige belasting- en premieraming op EMU-basis (in miljarden euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 234,7
 
 
 237,7
 
 
 243,9
 
 
 249,4
 
 
 
 
 
 waarvan belastingen op kasbasis
 
 
 138,5
 
 
 146,6
 
 
 149,8
 
 
 154,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.5
 De belastingraming 2014–2015
 
 Tabel 2.5.1 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten 2014 en 2015 op EMU-basis.
 
 Tabel 2.5.1 Overzicht van belasting- en premieontvangsten 2014–2015 op EMU-basis (in miljoenen euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2014
 
 
 Ontwerpbegroting 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 73.649
 
 
 
 
 74.858
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.263
 
 
 2.390
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.441
 
 
 44.736
 
 
 
 
 Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
 
 
 1.157
 
 
 1.335
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.311
 
 
 11.361
 
 
 
 
 – Accijns van lichte olie
 
 
 3.968
 
 
 3.956
 
 
 
 
 – Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
 
 
 3.830
 
 
 3.831
 
 
 
 
 – Tabaksaccijns
 
 
 2.412
 
 
 2.450
 
 
 
 
 – Alcoholaccijns
 
 
 313
 
 
 324
 
 
 
 
 – Bieraccijns
 
 
 425
 
 
 427
 
 
 
 
 – Wijnaccijns
 
 
 361
 
 
 373
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3.756
 
 
 3.813
 
 
 
 
 – Overdrachtsbelasting
 
 
 1.389
 
 
 1.423
 
 
 
 
 – Assurantiebelasting
 
 
 2.367
 
 
 2.389
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.885
 
 
 3.934
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4.819
 
 
 5.097
 
 
 
 
 – Afvalstoffenbelasting
 
 
 30
 
 
 97
 
 
 
 
 – Energiebelasting
 
 
 4.390
 
 
 4.636
 
 
 
 
 – Waterbelasting
 
 
 239
 
 
 221
 
 
 
 
 – Brandstoffenheffingen
 
 
 160
 
 
 142
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 209
 
 
 213
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 137
 
 
 140
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 1.164
 
 
 1.334
 
 
 
 
 Bankbelasting (inclusief resolutieheffing 2014)
 
 
 1.507
 
 
 507
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen
 
 
 
 
 64.656
 
 
 
 
 71.585
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting kas
 
 
 – 410
 
 
 846
 
 
 
 
 Loonbelasting kas
 
 
 46.166
 
 
 51.547
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 3.107
 
 
 2.643
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 484
 
 
 515
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 13.702
 
 
 14.389
 
 
 
 
 – Gassector kas
 
 
 1.400
 
 
 1.350
 
 
 
 
 – Niet-gassector kas
 
 
 12.302
 
 
 13.039
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.606
 
 
 1.644
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 170
 
 
 186
 
 
 
 
 
 waarvan belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
 
 
 101
 
 
 103
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen
 
 
 
 
 138.475
 
 
 
 
 146.629
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen (EMU)
 
 
 42.738
 
 
 37.176
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 53.474
 
 
 53.891
 
 
 
 
 
 waarvan zorgpremies
 
 
 34.950
 
 
 35.293
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 
 
 234.687
 
 
 
 
 237.696
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2.5.2 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten 2014 en 2015 op kasbasis en de aansluiting naar de totaalraming op EMU-basis.
 
 Tabel 2.5.2. Overzicht van belasting- en premieontvangsten 2014–2015 op kasbasis (in miljoenen euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2014
 
 
 Ontwerpbegroting 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 73.476
 
 
 
 
 74.408
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.248
 
 
 2.375
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.406
 
 
 44.328
 
 
 
 
 Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
 
 
 1.146
 
 
 1.336
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.312
 
 
 11.352
 
 
 
 
 – Accijns van lichte olie
 
 
 3.966
 
 
 3.953
 
 
 
 
 – Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
 
 
 3.825
 
 
 3.825
 
 
 
 
 – Tabaksaccijns
 
 
 2.409
 
 
 2.448
 
 
 
 
 – Alcoholaccijns
 
 
 327
 
 
 326
 
 
 
 
 – Bieraccijns
 
 
 425
 
 
 427
 
 
 
 
 – Wijnaccijns
 
 
 360
 
 
 372
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3.733
 
 
 3.798
 
 
 
 
 – Overdrachtsbelasting
 
 
 1.370
 
 
 1.413
 
 
 
 
 – Assurantiebelasting
 
 
 2.363
 
 
 2.385
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.845
 
 
 3.923
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4.776
 
 
 5.103
 
 
 
 
 – Afvalstoffenbelasting
 
 
 25
 
 
 100
 
 
 
 
 – Energiebelasting
 
 
 4.372
 
 
 4.618
 
 
 
 
 – Waterbelasting
 
 
 219
 
 
 221
 
 
 
 
 – Brandstoffenheffingen
 
 
 160
 
 
 164
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 205
 
 
 213
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 136
 
 
 139
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 1.163
 
 
 1.333
 
 
 
 
 Bankbelasting (inclusief resolutieheffing 2014)
 
 
 1.507
 
 
 507
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen
 
 
 
 
 64.658
 
 
 
 
 71.115
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting kas
 
 
 – 410
 
 
 846
 
 
 
 
 Loonbelasting kas
 
 
 46.172
 
 
 51.079
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 3.107
 
 
 2.643
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 480
 
 
 514
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 13.702
 
 
 14.389
 
 
 
 
 – Gassector kas
 
 
 1.400
 
 
 1.350
 
 
 
 
 – Niet-gassector kas
 
 
 12.302
 
 
 13.039
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.606
 
 
 1.644
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 184
 
 
 186
 
 
 
 
 
 waarvan belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
 
 
 101
 
 
 103
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen
 
 
 
 
 138.318
 
 
 
 
 145.708
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen kas
 
 
 42.690
 
 
 37.687
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 53.474
 
 
 53.891
 
 
 
 
 
 waarvan zorgpremies
 
 
 34.950
 
 
 35.293
 
 
 
 
 Aansluiting naar EMU-basis
 
 
 205
 
 
 410
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 
 
 234.687
 
 
 
 
 237.696
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo
 
 3
 EMU-saldo
 
 
 De collectieve uitgaven bestaan uit de begrotingsgefinancierde uitgaven van het Rijk, de premiegefinancierde uitgaven van de sociale fondsen en de uitgaven van de decentrale overheden. Hetzelfde geldt voor de collectieve inkomsten. Omdat zowel de inkomsten als de uitgaven op de verschillende begrotingen op kasbasis worden gerapporteerd, moet gecorrigeerd worden voor kas-transverschillen (ktv’s), aangezien het EMU-saldo een begrip op transbasis is. Daarnaast tellen financiële transacties niet mee in het EMU-saldo, maar alleen in de EMU-schuld. De ramingen voor 2014 en 2015 zijn gebaseerd op de Macro Economische Verkenning 2015 van het CPB. De ramingen voor 2016 en 2017 zijn technische extrapolaties op basis van de MLT 2012–2017 en de MEV 2015.
 Om dubbeltellingen te voorkomen, moeten de onderlinge betalingen van het totaal worden afgetrokken (zowel bij de collectieve uitgaven als bij de collectieve inkomsten). Een voorbeeld van een onderlinge betaling van het Rijk aan de decentrale overheden is de wet werk en bijstand (WWB). Het Rijk neemt dit op als een uitgave, terwijl de decentrale overheden dit als inkomsten boeken, waarmee zij op hun beurt uitgaven bekostigen. Om uitgaven niet twee keer mee te nemen, wordt hiervoor gecorrigeerd in de vorm van een consolidatiepost.
 
 
 Tabel 3.1 EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten Rijk
 
 
 166.745
 
 
 164.895
 
 
 170.543
 
 
 172.971
 
 
 178.060
 
 
 
 
 
 
 waarvan belastingontvangsten
 
 
 129.797
 
 
 138.318
 
 
 145.708
 
 
 149.570
 
 
 154.307
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 
 waarvan niet-belastingontvangsten
 
 
 40.341
 
 
 33.845
 
 
 26.417
 
 
 25.876
 
 
 25.233
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 
 waarvan ktv's en financiële transacties
 
 
 – 3.392
 
 
 – 7.268
 
 
 – 1.582
 
 
 – 2.476
 
 
 – 1.479
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 110.750
 
 
 114.213
 
 
 112.590
 
 
 116.066
 
 
 117.224
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Inkomsten decentrale overheden
 
 
 93.885
 
 
 93.493
 
 
 99.280
 
 
 104.896
 
 
 110.607
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen
 
 
 – 14.302
 
 
 – 17.984
 
 
 – 21.505
 
 
 – 21.714
 
 
 – 22.226
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan decentrale overheden
 
 
 – 70.731
 
 
 – 69.935
 
 
 – 75.515
 
 
 – 81.095
 
 
 – 86.674
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Inkomsten collectieve sector
 
 
 
 
 286.347
 
 
 
 
 284.682
 
 
 
 
 285.393
 
 
 
 
 291.124
 
 
 
 
 296.991
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven Rijk
 
 
 171.664
 
 
 175.777
 
 
 180.257
 
 
 184.494
 
 
 187.798
 
 
 
 
 
 
 waarvan uitgaven
 
 
 182.087
 
 
 185.208
 
 
 183.381
 
 
 188.401
 
 
 192.524
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 
 waarvan ktv's en financiële transacties
 
 
 – 10.423
 
 
 – 9.432
 
 
 – 3.123
 
 
 – 3.907
 
 
 – 4.725
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 118.555
 
 
 120.111
 
 
 115.713
 
 
 119.641
 
 
 121.834
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Uitgaven decentrale overheden
 
 
 95.790
 
 
 95.674
 
 
 101.085
 
 
 106.497
 
 
 111.908
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen
 
 
 – 14.302
 
 
 – 17.984
 
 
 – 21.505
 
 
 – 21.714
 
 
 – 22.226
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan decentrale overheden
 
 
 – 70.731
 
 
 – 69.935
 
 
 – 75.515
 
 
 – 81.095
 
 
 – 86.674
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Uitgaven collectieve sector
 
 
 
 
 300.976
 
 
 
 
 303.642
 
 
 
 
 300.036
 
 
 
 
 307.824
 
 
 
 
 312.640
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 – 14.629
 
 
 – 18.960
 
 
 – 14.643
 
 
 – 16.699
 
 
 – 15.649
 
 
 
 
 
 Bruto binnenlands product (in miljarden euro)
 
 
 643
 
 
 650
 
 
 667
 
 
 684
 
 
 702
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 – 2,3%
 
 
 
 
 – 2,9%
 
 
 
 
 – 2,2%
 
 
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 – 2,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.2 bevat de EMU-saldi van de drie samenstellende delen van de collectieve sector. Deze saldi kunnen ook worden berekend door in tabel 3.1 de uitgaven van de inkomsten af te trekken per overheidslaag.
 
 Tabel 3.2 Opbouw EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 – 4.919
 
 
 – 10.881
 
 
 – 9.715
 
 
 – 11.523
 
 
 – 9.738
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 – 7.805
 
 
 – 5.897
 
 
 – 3.123
 
 
 – 3.575
 
 
 – 4.610
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 – 1.905
 
 
 – 2.181
 
 
 – 1.805
 
 
 – 1.601
 
 
 – 1.301
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 – 14.629
 
 
 
 
 – 18.960
 
 
 
 
 – 14.643
 
 
 
 
 – 16.699
 
 
 
 
 – 15.649
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 – 2,3%
 
 
 
 
 – 2,9%
 
 
 
 
 – 2,2%
 
 
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 – 2,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 3.3 tot en met 3.5 wordt per overheidslaag een onderbouwing voor het betreffende EMU-saldo gegeven.
 
 Tabel 3.3 EMU-saldo Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Belastingontvangsten
 
 
 129.797
 
 
 138.318
 
 
 145.708
 
 
 149.570
 
 
 154.307
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Af: Netto Rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 141.747
 
 
 151.363
 
 
 156.964
 
 
 162.525
 
 
 167.291
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 Bij: Ktv's en financiële transacties
 
 
 7.031
 
 
 2.163
 
 
 1.541
 
 
 1.431
 
 
 3.246
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 
 
 – 4.919
 
 
 
 
 – 10.881
 
 
 
 
 – 9.715
 
 
 
 
 – 11.523
 
 
 
 
 – 9.738
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.4 EMU-saldo sociale fondsen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Premie-inkomsten
 
 
 96.448
 
 
 96.212
 
 
 91.067
 
 
 94.144
 
 
 94.633
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 14.303
 
 
 18.002
 
 
 21.523
 
 
 21.923
 
 
 22.591
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 
 
 110.750
 
 
 
 
 114.213
 
 
 
 
 112.590
 
 
 
 
 116.066
 
 
 
 
 117.224
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven SZA
 
 
 53.279
 
 
 55.039
 
 
 56.735
 
 
 57.410
 
 
 57.865
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 62.478
 
 
 64.049
 
 
 58.866
 
 
 61.228
 
 
 62.807
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 Rente-uitgaven
 
 
 0
 
 
 18
 
 
 18
 
 
 209
 
 
 365
 
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 2.847
 
 
 1.390
 
 
 458
 
 
 1.191
 
 
 1.220
 
 
 
 
 
 Eigen risicodragers WGA/ZW
 
 
 – 323
 
 
 – 385
 
 
 – 364
 
 
 – 395
 
 
 – 423
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 274
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 
 
 118.555
 
 
 
 
 120.111
 
 
 
 
 115.713
 
 
 
 
 119.641
 
 
 
 
 121.834
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 
 
 – 7.805
 
 
 
 
 – 5.897
 
 
 
 
 – 3.123
 
 
 
 
 – 3.575
 
 
 
 
 – 4.610
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.5 EMU-saldo decentrale overheden (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Belastinginkomsten
 
 
 8.989
 
 
 9.169
 
 
 9.390
 
 
 9.611
 
 
 9.831
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 70.731
 
 
 69.935
 
 
 75.515
 
 
 81.095
 
 
 86.674
 
 
 
 
 Overige inkomsten
 
 
 14.165
 
 
 14.389
 
 
 14.376
 
 
 14.191
 
 
 14.102
 
 
 
 
 
 Inkomsten decentrale overheden
 
 
 
 
 93.885
 
 
 
 
 93.493
 
 
 
 
 99.280
 
 
 
 
 104.896
 
 
 
 
 110.607
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven decentrale overheden
 
 
 
 
 95.790
 
 
 
 
 95.674
 
 
 
 
 101.085
 
 
 
 
 106.497
 
 
 
 
 111.908
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 
 
 – 1.905
 
 
 
 
 – 2.181
 
 
 
 
 – 1.805
 
 
 
 
 – 1.601
 
 
 
 
 – 1.301
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.6 Historisch overzicht EMU-saldo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo (in miljarden euro)
 
 
 – 1,7
 
 
 – 10,4
 
 
 – 15,4
 
 
 – 9,1
 
 
 – 1,5
 
 
 1,1
 
 
 1,1
 
 
 1,2
 
 
 – 33,7
 
 
 – 31,9
 
 
 – 27,8
 
 
 – 25,3
 
 
 – 14,6
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 476
 
 
 494
 
 
 506
 
 
 520
 
 
 541
 
 
 573
 
 
 609
 
 
 636
 
 
 618
 
 
 632
 
 
 643
 
 
 641
 
 
 643
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 – 0,4
 
 
 – 2,1
 
 
 – 3,0
 
 
 – 1,8
 
 
 – 0,3
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 – 5,5
 
 
 – 5,0
 
 
 – 4,3
 
 
 – 4,0
 
 
 – 2,3
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld
 
 4
 EMU-schuld
 
 
 Tabel 4.1 Financieringsbehoefte Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort Rijk
 
 
 
 
 – 4.919
 
 
 
 
 – 10.881
 
 
 
 
 – 9.715
 
 
 
 
 – 11.523
 
 
 
 
 – 9.738
 
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 Af: Ktv's en financiële transacties
 
 
 7.031
 
 
 2.163
 
 
 1.541
 
 
 1.431
 
 
 3.246
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Af: Overbruggingskrediet FBN/ABN
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 – 150
 
 
 – 950
 
 
 – 1.650
 
 
 
 
 
 Bij: Begrotingsreserve
 
 
 258
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Af: (dis)Agio
 
 
 0
 
 
 168
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Af: Derdenrekening
 
 
 – 167
 
 
 752
 
 
 1.069
 
 
 670
 
 
 1.009
 
 
 
 
 
 
 Feitelijk financieringstekort Rijk op kasbasis
 
 
 
 
 – 11.525
 
 
 
 
 – 13.764
 
 
 
 
 – 12.175
 
 
 
 
 – 12.675
 
 
 
 
 – 12.343
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.2 Opbouw EMU-schuld collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld primo
 
 
 
 
 426.145
 
 
 
 
 441.126
 
 
 
 
 454.149
 
 
 
 
 467.229
 
 
 
 
 480.605
 
 
 
 
 
 
 Financieringssaldo Rijk
 
 
 11.525
 
 
 13.764
 
 
 12.175
 
 
 12.675
 
 
 12.343
 
 
 zie tabel 4.1
 
 
 
 
 EMU-saldo lokale overheden
 
 
 1.905
 
 
 2.181
 
 
 1.805
 
 
 1.601
 
 
 1.301
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 ING back-up faciliteit
 
 
 – 4.779
 
 
 – 2.722
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 EFSF
 
 
 2.351
 
 
 699
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Schatkistbankieren (onderling lenen)
 
 
 0
 
 
 – 900
 
 
 – 900
 
 
 – 900
 
 
 – 900
 
 
 
 
 
 SNS
 
 
 5.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 – 1.021
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld ultimo
 
 
 
 
 441.126
 
 
 
 
 454.149
 
 
 
 
 467.229
 
 
 
 
 480.605
 
 
 
 
 493.349
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 68,6%
 
 
 
 
 69,8%
 
 
 
 
 70,0%
 
 
 
 
 70,3%
 
 
 
 
 70,3%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.3 Opbouw EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote primo
 
 
 
 
 66,5%
 
 
 
 
 68,6%
 
 
 
 
 69,8%
 
 
 
 
 70,0%
 
 
 
 
 70,3%
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort collectieve sector
 
 
 2,3%
 
 
 2,9%
 
 
 2,2%
 
 
 2,4%
 
 
 2,2%
 
 
 zie tabel 3.2
 
 
 
 
 Financiële en Europese interventies
 
 
 0,5%
 
 
 – 0,9%
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 0,3%
 
 
 
 
 
 Overige financiële transacties
 
 
 – 0,5%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 – 0,3%
 
 
 – 0,1%
 
 
 
 
 
 Noemereffect bbp
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 0,8%
 
 
 – 1,8%
 
 
 – 1,7%
 
 
 – 1,8%
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote ultimo
 
 
 
 
 68,6%
 
 
 
 
 69,8%
 
 
 
 
 70,0%
 
 
 
 
 70,3%
 
 
 
 
 70,3%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.4 Historisch overzicht EMU-schuld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld (in miljarden euro)
 
 
 232
 
 
 238
 
 
 250
 
 
 260
 
 
 267
 
 
 258
 
 
 260
 
 
 348
 
 
 349
 
 
 373
 
 
 394
 
 
 426
 
 
 441
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 476
 
 
 494
 
 
 506
 
 
 520
 
 
 541
 
 
 573
 
 
 609
 
 
 636
 
 
 618
 
 
 632
 
 
 643
 
 
 641
 
 
 643
 
 
 
 
 EMU-schuld collectieve sector
 (in procenten bbp)
 
 
 48,8
 
 
 48,3
 
 
 49,4
 
 
 50,0
 
 
 49,4
 
 
 44,9
 
 
 42,7
 
 
 54,8
 
 
 56,5
 
 
 59,0
 
 
 61,3
 
 
 66,5
 
 
 68,6
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 5
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 
 5.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat een overzicht van de inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven in de Nederlandse fiscale wetgeving.
 Inkomstenbeperkende regelingen zijn regelingen die de te betalen inkomstenbelasting beperken, maar wel onderdeel zijn van de primaire heffingstructuur. Ze vormen nadere bepalingen voor de draagkracht, die als maatstaf dient voor de inkomstenbelasting. Er zijn vele voorbeelden van regelingen die als nadere (inperkende) afbakening van de grondslag kunnen worden beschouwd. In de begrotingsregels 2013–2017 is afgesproken dat in de Miljoenennota bij de inkomstenbeperkende regelingen alleen het budgettaire beslag van de fiscale behandeling van de eigen woning en de pensioenen wordt opgenomen.7Kamerstuk II, 33.400, nr. 18. Dit zijn qua budgettaire omvang de belangrijkste inkomstenbeperkende regelingen.
 Onder een belastinguitgave (in enge zin) wordt verstaan een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van belastingontvangsten, die voorvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingstructuur van de wet. De budgettaire gevolgen van fiscale maatregelen vanaf 2015 en verdere jaren in de sfeer van zowel de inkomstenbeperkende regelingen als de belastinguitgaven worden weergegeven in tabel 5.2.1. De budgettaire overzichten van de inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven zijn opgenomen in de tabellen 5.3.1 tot en met 5.3.3. De toelichting op de afzonderlijke belastinguitgaven – onder meer bestaande uit een beschrijving van de regeling en een weergave van de doelstelling, het verantwoordelijke ministerie, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluaties en een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren – is als toelichting beschikbaar op www.rijksbegroting.nl.
 In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op de evaluaties van belastinguitgaven. In paragraaf 5.5 wordt aandacht besteed aan de ramingbijstellingen voor 2015 ten opzichte van de ramingen zoals opgenomen in de Startnota.8Kamerstuk II, 33 400, nr. 18. Deze paragraaf is een uitvloeisel van de afspraak van de begrotingsregels 2013–2017 dat het budgettaire beslag van de belastinguitgaven in enge zin dient te worden afgezet tegen de aan het begin van de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling.
 
 
 
 5.2
 Maatregelen inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2015
 
 Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van de maatregelen op het gebied van de inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2015, zoals opgenomen in het Belastingplan 2015. Voor een inhoudelijke uitleg van de maatregelen wordt verwezen naar dat wetsvoorstel.
 
 Tabel 5.2.1 Maatregelen per 2015, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)11: <<+>> = opbrengst; <<->> = derving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 struc
 
 
 
 
 
 
 Verlengen termijn aftrek hypotheekrente restschulden
 
 
 – 15
 
 
 – 15
 
 
 – 15
 
 
 0
 
 
 
 
 Structureel maken maatregelen koopwoningmarkt
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 
 
 
 Totaal inkomstenbeperkende regelingen
 
 
 
 
 – 20
 
 
 
 
 – 20
 
 
 
 
 – 20
 
 
 
 
 – 5
 
 
 
 
 
 Incidentele taakstelling RDA
 
 
 150
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Incidentele intensivering WBSO
 
 
 – 16
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Ouderentoeslag forfaitair rendement afschaffen
 
 
 0
 
 
 135
 
 
 135
 
 
 135
 
 
 
 
 Verlengen verlaagd btw-tarief herstel en renovatie
 
 
 – 128
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Uitbreiding verlaagd tarief lokaal duurzaam opgewekte energie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Levensloopverlofkorting (i.v.m. vrijval levensloopregeling)
 
 
 – 5
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Totaal belastinguitgaven
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 136
 
 
 
 
 136
 
 
 
 
 136
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.3
 Een overzicht van inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 In tabel 5.3.1 wordt de budgettaire derving weergegeven van de inkomstenbeperkende regelingen voor de eigen woning en voor de pensioenen voor de periode 2013–2019.
 
 Tabel 5.3.1 Overzicht inkomstenbeperkende regelingen 2013–2019, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljard)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Eigen woning
 
 
 10,9
 
 
 10,7
 
 
 10,2
 
 
 10,1
 
 
 10,0
 
 
 9,9
 
 
 9,9
 
 
 
 
 Pensioenen (inclusief box 3)
 
 
 14,3
 
 
 13,6
 
 
 13,3
 
 
 13,3
 
 
 13,3
 
 
 13,6
 
 
 14,1
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 25,2 
 
 
 
 
 24,3 
 
 
 
 
 23,5
 
 
 
 
 23,3
 
 
 
 
 23,2
 
 
 
 
 23,5
 
 
 
 
 24,0
 
 
 
 
 
 Percentage bbp
 
 
 3,92
 
 
 3,73
 
 
 3,52
 
 
 3,42
 
 
 3,32
 
 
 3,27
 
 
 3,25
 
 
 
 
 
 De tabellen 5.3.2 en 5.3.3 bevatten de meerjarige overzichten van de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen respectievelijk de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen voor de periode 2013–2019. Bij de ramingen is rekening gehouden met voorgenomen beleid.
 
 Tabel 5.3.2 Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen 2013–2019, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)1<<->> = regeling is in dat jaar niet van toepassing; <<0>> = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op ondernemingen
 
 
 
 
 5.274 
 
 
 
 
 5.248 
 
 
 
 
 5.283 
 
 
 
 
 5.260 
 
 
 
 
 5.344 
 
 
 
 
 5.436 
 
 
 
 
 5.531 
 
 
 
 
 
 
 a) algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1.712
 
 
 1.718
 
 
 1.741
 
 
 1.761
 
 
 1.781
 
 
 1.801
 
 
 1.822
 
 
 
 
 Extra zelfstandigenaftrek starters
 
 
 106
 
 
 108
 
 
 109
 
 
 111
 
 
 112
 
 
 114
 
 
 115
 
 
 
 
 Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 FOR, niet omgezet in lijfrente
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 54
 
 
 54
 
 
 54
 
 
 55
 
 
 
 
 Meewerkaftrek
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Stakingsaftrek
 
 
 17
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 14
 
 
 
 
 Doorschuiving stakingswinst
 
 
 220
 
 
 232
 
 
 245
 
 
 259
 
 
 273
 
 
 288
 
 
 304
 
 
 
 
 Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
 
 
 197
 
 
 201
 
 
 205
 
 
 208
 
 
 212
 
 
 216
 
 
 220
 
 
 
 
 Doorschuiving inkomen uit aanmerkelijk belang
 
 
 94
 
 
 96
 
 
 97
 
 
 99
 
 
 100
 
 
 102
 
 
 103
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling
 
 
 1.721
 
 
 1.755
 
 
 1.791
 
 
 1.826
 
 
 1.863
 
 
 1.900
 
 
 1.938
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) investeringen in het algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
 
 
 353
 
 
 371
 
 
 397
 
 
 409
 
 
 421
 
 
 433
 
 
 446
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving starters2Het betreft hier de contante waarde van het rentevoordeel voor de betrokken belastingplichtigen c.q. het rentenadeel voor de overheid.
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving zeeschepen
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
 
 
 120
 
 
 120
 
 
 120
 
 
 120
 
 
 120
 
 
 120
 
 
 120
 
 
 
 
 Aftrek speur- en ontwikkelingswerk
 
 
 9
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen
 
 
 57
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Research & Development Aftrek (RDA)3Betreft het beschikbare budget, inclusief technische inboekingen. Voorts zal nader worden onderzocht om de RDA en WBSO per 2016 te integreren.
 
 
 226
 
 
 302
 
 
 238
 
 
 131
 
 
 126
 
 
 126
 
 
 126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 c) investeringen ten behoeve van het milieu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VAMIL
 
 
 56
 
 
 30
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 
 
 Energie-investeringsaftrek (EIA)
 
 
 139
 
 
 111
 
 
 106
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 
 
 Milieu-investeringsaftrek (MIA)
 
 
 169
 
 
 101
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 
 
 Bosbouwvrijstelling
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op arbeid
 
 
 
 
 2.112 
 
 
 
 
 1.714 
 
 
 
 
 1.577 
 
 
 
 
 1.517 
 
 
 
 
 1.453 
 
 
 
 
 1.396 
 
 
 
 
 1.352 
 
 
 
 
 
 
 a) gericht op werkgevers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering onderwijs
 
 
 328
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering zeevaart
 
 
 110
 
 
 111
 
 
 112
 
 
 114
 
 
 115
 
 
 117
 
 
 118
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk WBSO
 
 
 766
 
 
 756
 
 
 794
 
 
 804
 
 
 794
 
 
 794
 
 
 794
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) gericht op werknemers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Feestdagenregeling4De feestdagenregeling heeft ook invloed op de premies voor de werknemersverzekeringen WW (AWF en sectorfonds), WIA en ZVW. Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen zowel het fiscale loon als het premieloon (en in het verlengde daarvan het uitkeringsloon, waardoor de hoogte van de uitkering kan veranderen). Deze effecten zijn onderdeel van de regel premie-uitgaven.
 
 
 50
 
 
 50
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling IB (zeer) zuinige auto's
 
 
 432
 
 
 518
 
 
 525
 
 
 480
 
 
 437
 
 
 393
 
 
 348
 
 
 
 
 Ouderschapsverlofkorting
 
 
 115
 
 
 116
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Levensloopverlofkorting
 
 
 161
 
 
 13
 
 
 18
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 
 
 Werkbonus
 
 
 150
 
 
 150
 
 
 127
 
 
 107
 
 
 94
 
 
 80
 
 
 80
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen
 
 
 
 
 1.635 
 
 
 
 
 1.659 
 
 
 
 
 1.702 
 
 
 
 
 1.641 
 
 
 
 
 1.667 
 
 
 
 
 1.685 
 
 
 
 
 1.695 
 
 
 
 
 
 Ouderentoeslag forfaitair rendement
 
 
 97
 
 
 96
 
 
 97
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
 
 
 54
 
 
 55
 
 
 56
 
 
 57
 
 
 58
 
 
 60
 
 
 61
 
 
 
 
 Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair rendement
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden forfaitair rendement
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 23
 
 
 24
 
 
 25
 
 
 26
 
 
 27
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair rendement
 
 
 898
 
 
 903
 
 
 926
 
 
 940
 
 
 945
 
 
 941
 
 
 927
 
 
 
 
 Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
 
 
 420
 
 
 434
 
 
 451
 
 
 468
 
 
 486
 
 
 504
 
 
 524
 
 
 
 
 Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur
 
 
 40
 
 
 43
 
 
 45
 
 
 47
 
 
 49
 
 
 52
 
 
 54
 
 
 
 
 Aftrek kosten monumentenwoning
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 50
 
 
 50
 
 
 49
 
 
 48
 
 
 47
 
 
 
 
 Heffingskorting groen beleggen
 
 
 34
 
 
 37
 
 
 38
 
 
 39
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 41
 
 
 
 
 Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
 
 
 7
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige regelingen
 
 
 
 
 843 
 
 
 
 
 866 
 
 
 
 
 894 
 
 
 
 
 922 
 
 
 
 
 952 
 
 
 
 
 983 
 
 
 
 
 1.015 
 
 
 
 
 
 Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
 
 
 273
 
 
 288
 
 
 306
 
 
 324
 
 
 344
 
 
 364
 
 
 386
 
 
 
 
 Giftenaftrek
 
 
 375
 
 
 379
 
 
 385
 
 
 391
 
 
 397
 
 
 402
 
 
 409
 
 
 
 
 Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende instellingen
 
 
 195
 
 
 199
 
 
 203
 
 
 207
 
 
 212
 
 
 216
 
 
 220
 
 
 
 
 
 Totaal Generaal directe belastingen
 
 
 
 
 9.864 
 
 
 
 
 9.487 
 
 
 
 
 9.456 
 
 
 
 
 9.339 
 
 
 
 
 9.416 
 
 
 
 
 9.500 
 
 
 
 
 9.594 
 
 
 
 
 
 Percentage bbp
 
 
 1,53
 
 
 1,46
 
 
 1,42
 
 
 1,37
 
 
 1,34
 
 
 1,32
 
 
 1,30
 
 
 
 
 
 Totaal premie-uitgaven5Een premie-uitgave is een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet. Een nadere uitsplitsing van de premie-uitgaven is opgenomen in de begroting van SZW.
 
 
 
 
 732 
 
 
 
 
 579 
 
 
 
 
 701 
 
 
 
 
 553 
 
 
 
 
 377 
 
 
 
 
 336 
 
 
 
 
 336 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.3.3 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen 2013–2019, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)1<<->> = regeling is in dat jaar niet van toepassing; <<0>> = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Energiebelasting
 
 
 
 
 109 
 
 
 
 
 121 
 
 
 
 
 132 
 
 
 
 
 137 
 
 
 
 
 145 
 
 
 
 
 153 
 
 
 
 
 162 
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 68
 
 
 70
 
 
 74
 
 
 72
 
 
 73
 
 
 73
 
 
 74
 
 
 
 
 Teruggaaf kerkgebouwen
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 
 
 Teruggaaf non-profit
 
 
 27
 
 
 34
 
 
 35
 
 
 36
 
 
 38
 
 
 39
 
 
 41
 
 
 
 
 Teruggaaf grootverbruik
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 Lokaal opgewekte duurzame energie
 
 
 –
 
 
 3
 
 
 8
 
 
 14
 
 
 20
 
 
 25
 
 
 31
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting verlaagd tarief
 
 
 
 
 4.498 
 
 
 
 
 4.639 
 
 
 
 
 4.611 
 
 
 
 
 4.579 
 
 
 
 
 4.675 
 
 
 
 
 4.774 
 
 
 
 
 4.876 
 
 
 
 
 
 Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
 
 
 527
 
 
 527
 
 
 527
 
 
 527
 
 
 527
 
 
 527
 
 
 527
 
 
 
 
 Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.
 
 
 127
 
 
 129
 
 
 130
 
 
 132
 
 
 134
 
 
 135
 
 
 137
 
 
 
 
 Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatie
 
 
 143
 
 
 150
 
 
 156
 
 
 163
 
 
 171
 
 
 178
 
 
 186
 
 
 
 
 Circussen, bioscopen, theaters en concerten
 
 
 183
 
 
 188
 
 
 192
 
 
 197
 
 
 202
 
 
 207
 
 
 212
 
 
 
 
 Sierteelt
 
 
 228
 
 
 228
 
 
 229
 
 
 229
 
 
 229
 
 
 230
 
 
 230
 
 
 
 
 Arbeidsintensieve diensten
 
 
 667
 
 
 734
 
 
 627
 
 
 515
 
 
 528
 
 
 541
 
 
 555
 
 
 
 
 Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
 
 
 980
 
 
 1.022
 
 
 1.065
 
 
 1.110
 
 
 1.158
 
 
 1.207
 
 
 1.258
 
 
 
 
 Logiesverstrekking (incl. kamperen)
 
 
 272
 
 
 276
 
 
 280
 
 
 284
 
 
 288
 
 
 293
 
 
 297
 
 
 
 
 Voedingsmiddelen horeca
 
 
 1.370
 
 
 1.386
 
 
 1.404
 
 
 1.421
 
 
 1.438
 
 
 1.456
 
 
 1.474
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – vrijstellingen
 
 
 
 
 561 
 
 
 
 
 568 
 
 
 
 
 576 
 
 
 
 
 585 
 
 
 
 
 595 
 
 
 
 
 605 
 
 
 
 
 616 
 
 
 
 
 
 Sportclubs
 
 
 81
 
 
 83
 
 
 85
 
 
 86
 
 
 88
 
 
 90
 
 
 91
 
 
 
 
 Post
 
 
 178
 
 
 172
 
 
 167
 
 
 161
 
 
 156
 
 
 151
 
 
 147
 
 
 
 
 Vakbonden, werkgeversorg., politieke partijen, kerken
 
 
 134
 
 
 139
 
 
 145
 
 
 151
 
 
 157
 
 
 163
 
 
 170
 
 
 
 
 Fondswerving
 
 
 168
 
 
 174
 
 
 180
 
 
 187
 
 
 194
 
 
 201
 
 
 208
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – speciale regelingen
 
 
 
 
 148 
 
 
 
 
 154 
 
 
 
 
 161 
 
 
 
 
 168 
 
 
 
 
 175 
 
 
 
 
 184 
 
 
 
 
 192 
 
 
 
 
 
 Kleine ondernemersregeling
 
 
 129
 
 
 135
 
 
 143
 
 
 150
 
 
 159
 
 
 167
 
 
 176
 
 
 
 
 Landbouwregeling
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 18
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 
 
 2.951 
 
 
 
 
 3.178 
 
 
 
 
 3.208 
 
 
 
 
 3.250 
 
 
 
 
 3.312 
 
 
 
 
 3.384 
 
 
 
 
 3.452 
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief kleine brouwerijen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling communautaire wateren
 
 
 1.081
 
 
 1.154
 
 
 1.165
 
 
 1.181
 
 
 1.203
 
 
 1.229
 
 
 1.254
 
 
 
 
 Vrijstelling accijns luchtvaartuigen
 
 
 1.869
 
 
 2.023
 
 
 2.042
 
 
 2.068
 
 
 2.108
 
 
 2.154
 
 
 2.197
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 
 
 48 
 
 
 
 
 47 
 
 
 
 
 48 
 
 
 
 
 50 
 
 
 
 
 52 
 
 
 
 
 54 
 
 
 
 
 56 
 
 
 
 
 
 Teruggaaf ambulance
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Teruggaaf taxi's
 
 
 43
 
 
 45
 
 
 46
 
 
 48
 
 
 50
 
 
 52
 
 
 54
 
 
 
 
 Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto's
 
 
 4
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Motorrijtuigbelasting
 
 
 
 
 542 
 
 
 
 
 163 
 
 
 
 
 168 
 
 
 
 
 132 
 
 
 
 
 132 
 
 
 
 
 132 
 
 
 
 
 132 
 
 
 
 
 
 Nihiltarief OV-bussen op LPG
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling motorrijtuigen van 40 jaar of ouder
 
 
 207
 
 
 77
 
 
 74
 
 
 71
 
 
 69
 
 
 68
 
 
 66
 
 
 
 
 Vrijstelling taxi's
 
 
 51
 
 
 50
 
 
 51
 
 
 52
 
 
 54
 
 
 55
 
 
 57
 
 
 
 
 Vrijstelling reinigingsdiensten
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling wegenbouw
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling ambulances
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Nihiltarief MRB zeer zuinige auto's
 
 
 277
 
 
 28
 
 
 36
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Overige vrijstellingen
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 0 
 
 
 
 
 
 Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 129 
 
 
 
 
 137 
 
 
 
 
 140 
 
 
 
 
 143 
 
 
 
 
 147 
 
 
 
 
 150 
 
 
 
 
 153 
 
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in familiesfeer
 
 
 13
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Vrijstelling landinrichting
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 3
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 
 
 Vrijstelling cultuurgrond
 
 
 110
 
 
 104
 
 
 106
 
 
 108
 
 
 110
 
 
 113
 
 
 115
 
 
 
 
 Vrijstelling natuurgrond
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Totaal generaal indirecte belastingen
 
 
 
 
 8.986 
 
 
 
 
 9.007 
 
 
 
 
 9.044 
 
 
 
 
 9.044 
 
 
 
 
 9.232 
 
 
 
 
 9.435 
 
 
 
 
 9.639 
 
 
 
 
 
 Percentage bbp
 
 
 1,40
 
 
 1,38
 
 
 1,36
 
 
 1,33
 
 
 1,32
 
 
 1,31
 
 
 1,31
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.4
 Evaluatie van belastinguitgaven
 
 In deze paragraaf wordt verslag gedaan van de voltooide evaluaties sinds de voorgaande Miljoenennota. Kort wordt aandacht geschonken aan de conclusies en eventuele beleidsconsequenties die getrokken zijn door het Kabinet op basis van de uitgevoerde evaluaties. Voorts wordt aangegeven welke evaluaties naar verwachting dit kalenderjaar nog worden verstuurd naar de Tweede Kamer en komt de evaluatieprogrammering voor het komend jaar aan bod.
 
 
 Gerealiseerde evaluaties sinds de Miljoenennota 2014
 
 In april 2014 is de evaluatie van de verhoging van het btw-tarief op podiumkunsten naar de Eerste Kamer verstuurd.9Kamerstuk I, 33 752 M. De evaluatie bevat een analyse van het effect van de verhoging van het btw-tarief op podiumkunsten van het verlaagde tarief naar het algemene tarief in de periode van 1 juli 2011 tot 1 juli 2012.
 
 Op basis van de geanalyseerde data is het aannemelijk dat de btw-verhoging op de korte termijn niet direct heeft geleid tot een afname van het aantal bezoekers (er is geen additionele negatieve afwijking van de geconstateerde negatieve trend). Wat echter de langetermijneffecten van een structurele tariefsaanpassing zouden zijn geweest kan niet uit de evaluatie worden afgeleid, gegeven de korte periode dat het algemene tarief van toepassing is geweest. Het valt derhalve niet uit te sluiten dat als het algemene tarief voor een langere periode van toepassing was geweest dat het tot een daling van het aantal bezoekers had geleid.
 Dit jaar is het zeevaartbeleid geëvalueerd (ex post evaluatie 2008–2013) in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Onder deze evaluatie vallen de volgende belastinguitgaven: (i) keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting), (ii) de afdrachtvermindering zeevaart en (iii) de willekeurige afschrijving zeeschepen. De evaluatie zal gelijktijdig met de Miljoenennota naar de Tweede Kamer worden verstuurd.
 Uit het evaluatierapport is te concluderen dat de tonnagebelasting en de afdrachtvermindering zeevaart nog steeds belangrijke regelingen zijn, die bijdragen aan het behoud van een level playing field waardoor Europese reders op de wereldmarkten de concurrentie aankunnen met reders buiten de Europese Unie. Met betrekking tot de willekeurige afschrijving zeeschepen concluderen de onderzoekers dat de regeling in die periode vrijwel niet is gebruikt omdat reders overwegend kozen voor de tonnageregeling of de tijdelijk geldende, gunstigere, crisismaatregel om versneld af te schrijven (Tijdelijke Willekeurige Afschrijving).
 Verwachte evaluaties en evaluatieprogrammering
 In de internetbijlage over de belastinguitgaven is voor iedere belastinguitgave aangegeven wanneer een evaluatie staat geprogrammeerd. In 2014/2015 worden voor de volgende belastinguitgaven evaluaties voorzien: de fiscale faciliteiten gericht op ondernemerschap, de bedrijfsopvolgingregelingen, groen beleggen, teruggaaf energiebelasting en de autobrief 2.0.
 
 
 
 5.5
 Toetsen aan de benchmark
 
 In lijn met het regeerakkoord wordt de huidige raming van het budgettaire beslag van de belastinguitgaven in enge zin vergeleken met de benchmark. De benchmark is de raming volgens de Startnota van dit kabinet. De vergelijking van de huidige raming met de benchmark dient ter bepaling of er sprake is van een substantiële afwijking. De totale bijstelling bestaat uit gewijzigde endogene bijstellingen, beleidsmatige en technische aanpassingen. Endogene bijstellingen zijn het gevolg van conjuncturele ontwikkelingen, een aanpassing van de trendmatige groei of andere factoren die van invloed zijn op de mate waarin gebruik wordt gemaakt van een bepaalde belastingfaciliteit. De beleidsmatige aanpassingen zijn additionele maatregelen sinds de benchmark. Voor een toelichting op nieuwe beleidsmaatregelen op het gebied van belastinguitgaven die in 2015 ingaan wordt verwezen naar tabel 5.2.1. Technische bijstellingen worden veroorzaakt door bijvoorbeeld een correctie op de eerder gebruikte ramingstechniek of door een totale herziening van de tijdreeks door het beschikbaar komen van nieuwe databronnen. Dergelijke bijstellingen staan los van beleidsmatige of endogene ontwikkelingen.
 In onderstaande tabel wordt voor 2015 een overzicht gegeven van de totale mutatie sinds de startbrief. Belastinguitgaven waarvan de endogene mutatie groter is dan 25 miljoen euro of 10% worden afzonderlijk vermeld. Mutaties die vorig jaar al om deze reden zijn gemeld zijn opnieuw opgenomen. Voor de toelichting op de mutaties die vorig jaar al zijn vermeld wordt verwezen naar de Miljoenennota 2014. Nieuwe bijstellingen worden onder de tabel nader toegelicht.
 
 Tabel 5.5.1 Nadere Toelichting verschillen in 2015 huidige raming en startbrief (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Startbrief
 
 
 MN2015
 
 
 Mutatie
 
 
 Waarvan endogeen
 
 
 Mut(%)
 
 
 
 
 
 
 
 Nieuw
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkering en forfaitair rendement
 
 
 1.002
 
 
 926
 
 
 – 76
 
 
 – 76
 
 
 – 7,6%
 
 
 
 
 Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
 
 
 414
 
 
 451
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 8,9%
 
 
 
 
 Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
 
 
 77
 
 
 56
 
 
 – 21
 
 
 – 21
 
 
 – 27,0%
 
 
 
 
 Giftenaftrek
 
 
 395
 
 
 385
 
 
 – 10
 
 
 – 49
 
 
 – 12,4%
 
 
 
 
 
 Technisch nieuw
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling
 
 
 312
 
 
 1.791
 
 
 1.478
 
 
 50
 
 
 15,9%
 
 
 
 
 Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
 
 
 87
 
 
 120
 
 
 33
 
 
 – 2
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 
 Vorig jaar al gemeld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige auto's
 
 
 215
 
 
 525
 
 
 311
 
 
 311
 
 
 144,7%
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw energiebelasting
 
 
 136
 
 
 74
 
 
 – 62
 
 
 – 56
 
 
 – 41,3%
 
 
 
 
 Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen laag btw-tarief
 
 
 566
 
 
 518
 
 
 – 48
 
 
 – 46
 
 
 – 8,1%
 
 
 
 
 Arbeidsintensieve diensten laag btw-tarief
 
 
 561
 
 
 627
 
 
 66
 
 
 – 55
 
 
 – 9,9%
 
 
 
 
 Voedingsmiddelen horeca laag btw-tarief
 
 
 1.501
 
 
 1.404
 
 
 – 97
 
 
 – 90
 
 
 – 6,0%
 
 
 
 
 Post btw-vrijstelling
 
 
 210
 
 
 167
 
 
 – 43
 
 
 – 41
 
 
 – 19,4%
 
 
 
 
 Landbouwregeling in de btw
 
 
 48
 
 
 18
 
 
 – 30
 
 
 – 30
 
 
 – 62,2%
 
 
 
 
 Accijns vrijstelling communautaire wateren
 
 
 885
 
 
 1.165
 
 
 280
 
 
 – 40
 
 
 – 4,5%
 
 
 
 
 
 Technisch al gemeld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1.915
 
 
 1.741
 
 
 – 173
 
 
 89
 
 
 4,6%
 
 
 
 
 Accijns vrijstelling luchtvaartuigen
 
 
 1.053
 
 
 2.042
 
 
 989
 
 
 – 40
 
 
 – 3,8%
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastinguitgaven
 
 
 6.754
 
 
 6.491
 
 
 – 263
 
 
 94
 
 
 1,4%
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 16.131 
 
 
 
 
 18.499 
 
 
 
 
 2.369 
 
 
 
 
 35 
 
 
 
 
 0.2%
 
 
 
 
 
 
 Endogene bijstellingen
 De neerwaartse bijstelling van de vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen wordt veroorzaakt doordat als gevolg van het afschaffen van deze regeling per 1 april 2013 nieuwe inleg niet meer mogelijk is. Het geraamde gebruik van de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld is verhoogd, omdat uit de belastingaangiften blijkt dat het aantal belastingplichtigen dat gebruik heeft gemaakt van de regeling is toegenomen. Oftewel meer belastingplichtigen dan verwacht ten tijde van het regeerakkoord hebben ervoor gekozen hun hypotheek (grotendeels) af te lossen. Voor de vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement en de giftenaftrek is de raming neerwaarts bijgesteld op grond van het lagere gebruik dat blijkt uit de ingediende belastingaangiften.
 In totaliteit is de endogene ontwikkeling sinds de startbrief 35 miljoen euro opwaarts bijgesteld (0,2%).
 Technische bijstellingen
 De landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting/vennootschapsbelasting is technisch bijgesteld. De reden is dat bij de berekening van de kosten van de landbouwvrijstelling geen rekening meer wordt gehouden met het gebruik van alternatieve fiscale regelingen (de herinvesteringsreserve en de aankoop van stakingslijfrenten) als de landbouwvrijstelling zou worden afgeschaft. Bij alle andere belastinguitgaven wordt bij de budgettaire derving ook geen rekening gehouden met eventueel gebruik van alternatieve regelingen als de regeling zou worden afgeschaft. Daarom worden de kosten van de landbouwregeling nu ook bruto gepresenteerd. Dit niveau ligt circa 1.350 miljoen euro hoger.
 De raming voor het keuzeregime winst uit zeescheepvaart is eveneens aangepast door de nieuwe inzichten die zijn verkregen door een uitgebreide analyse van de belastingaangiften van gebruikers van deze regeling over de periode 2007–2011. Een dergelijke analyse vindt periodiek plaats in het kader van een evaluatie van de regeling. De vorige evaluatie dateert uit 2007 waarvoor een analyse is gemaakt op basis van beschikbare aangiften uit 2002. Voor de nieuwe analyse over 2007–2011 kon ten opzichte van de vorige evaluatie gebruik worden gemaakt van alle belastingaangiften. De analyse toont aan dat de omvang van de belastinguitgave sterk afhankelijk is van de conjunctuur. De regeling kan nadelig uitpakken als gebruikers verlies maken, omdat zij op grond van de tonnage toch belasting verschuldigd zijn. In tijden van hoogconjunctuur is de regeling erg gunstig. In de periode 2007–2011 fluctueert de budgettaire derving van circa 20 miljoen euro tot ruim 300 miljoen euro. De keuze voor de tonnageregeling door de belastingplichtige wordt voor 10 jaar gemaakt. Om die reden ligt het voor de hand om de budgettaire derving te bepalen over het gemiddelde van die 10 jaar. Dan kan ook worden aangenomen dat de invloed van conjunctuur beperkt is. De keuze om op deze wijze de budgettaire derving te presenteren werd in de vorige Miljoenennota’s ook al toegepast, maar de uitgebreide analyse heeft er wel toe geleid dat de budgettaire derving opwaarts is aangepast met circa 30 miljoen euro ten opzichte van de ramingen gepresenteerd in de Miljoenennota 2014.
 
 
 
 Beleidsonderzoek
 
 6
 Beleidsonderzoek
 
 
 
 6.1
 Beleidsdoorlichtingen 2015
 
 Al het beleid wordt periodiek geëvalueerd in een beleidsdoorlichting. De beleidsdoorlichting oordeelt over het behalen van de beleidsdoelstellingen zoals die zijn geformuleerd in het beleidsartikel van de departementale begrotingen. De vakministers zijn verantwoordelijk voor het periodiek evalueren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid.
 Drie kenmerkende eigenschappen van een beleidsdoorlichting zijn:
 
 
 a)
 beleidsdoorlichtingen zijn evaluaties op het niveau van beleidsterreinen. Een beleidsdoorlichting heeft hierdoor het karakter van een synthese onderzoek;
 
 
 b)
 in een beleidsdoorlichting staan fundamentele vragen centraal die gericht zijn op nut, noodzaak en effectiviteit van beleid;
 
 
 c)
 bij de uitvoering worden onafhankelijke experts betrokken. De onafhankelijke expert geeft een oordeel over de kwaliteit van het onderzoek, en licht daarbij zijn of haar betrokkenheid bij de totstandkoming van de beleidsdoorlichting toe. Dit oordeel wordt samen met de beleidsdoorlichting aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 
 De meerjarige programmering van beleidsdoorlichtingen is terug te vinden in de beleidsagenda van elke departementale begroting.
 Tabel 6.1 geeft een overzicht van de beleidsdoorlichtingen die volgens de ontwerpbegrotingen 2015 in 2015 aan het parlement zullen worden aangeboden.
 
 Tabel 6.1 Overzicht beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 Departement
 
 
 Onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 
 
 
 
 
 I De Koning
 
 
 
 
 
 
 IIA Staten Generaal
 
 
 
 
 
 
 IIB Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten van de Gouverneurs
 
 
 
 
 
 
 III Algemene zaken
 
 
 
 
 
 
 IV Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 
 
 V Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 
 
 Bevordering Internationale Rechtsorde
 
 
 1, 2
 
 
 
 
 
 Nabuurschap (met effectonderzoek naar Oostelijke Partnerschap-landen incl. MATRA
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Publieksdiplomatie
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Nederland Gastland
 
 
 4
 
 
 
 
 
 NL cultuur in het buitenland
 
 
 4
 
 
 
 
 
 VI Veiligheid en Justitie
 
 
 
 
 
 
 Nationale Politie1Deze beleidsdoorlichting wordt meegenomen in het IBO Politie.
 
 
 31
 
 
 
 
 
 Adequate toegang tot het rechtsbestel
 
 
 32.2
 
 
 
 
 
 Slagvaardige & kwalitatief goede rechtspleging
 
 
 32.3
 
 
 
 
 
 VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 
 
 Regeldruk
 
 
 6.1
 
 
 
 
 
 Informatiebeleid
 
 
 6.2
 
 
 
 
 
 E-overheid
 
 
 6.3
 
 
 
 
 
 VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 
 
 Prestaties van leerlingen en studenten omhoog
 
 
 1, 3, 4, 6, 7, 11 en 12
 
 
 
 
 
 Doelmatigheid en focus op het onderwijs
 
 
 1, 3, 4, 6, 7, 11 en 12
 
 
 
 
 
 Goed opgeleide, professionele leraren, docenten en schoolleiders
 
 
 9
 
 
 
 
 
 Een sterke cultuursector die ondernemend en innovatief is en goed zorgt voor ons erfgoed
 
 
 14
 
 
 
 
 
 IX Financiën en Nationale Schuld
 
 
 
 
 
 
 Het genereren van inkomsten voor de financiering van overheidsbeleid
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Een bijdrage leveren aan een gezond en welvarend Europa en een evenwichtige internationale financieel-economische ontwikkeling
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Schuldfinanciering tegen zo laag mogelijke rentekosten onder acceptabel risico voor de begroting
 
 
 11
 
 
 
 
 
 X Defensie
 
 
 
 
 
 
 Wijziging samenstelling Koninklijke Marine (2005)
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Defensie Materieel Proces
 
 
 6
 
 
 
 
 
 XII Infrastructuur en Milieu
 
 
 
 
 
 
 Waterkwaliteit
 
 
 12
 
 
 
 
 
 Geluid
 
 
 20
 
 
 
 
 
 XIII Economische Zaken
 
 
 
 
 
 
 Goed functionerende economie en markten
 
 
 11
 
 
 
 
 
 Een sterk innovatievermogen
 
 
 12
 
 
 
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat2Gecombineerd met art. 12, beiden stonden voor afronding 2014 maar door combineren doorgeschoven naar 2015.
 
 
 13
 
 
 
 
 
 Natuur en regio
 
 
 18
 
 
 
 
 
 XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 
 
 
 
 Kinderopvang
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten
 
 
 11
 
 
 
 
 
 XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 
 
 Ziektepreventie
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Bevordering van de werking van het stelsel
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Zorg en jeugdzorg in Caribisch Nederland
 
 
 4
 
 
 
 
 
 XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 
 
 
 
 Rechtsstaatontwikkeling, democratisering en corruptiebestrijding
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Humanitaire hulp
 
 
 4
 
 
 
 
 
 XVIII Wonen en Rijksdienst
 
 
 
 
 
 
 Woningmarkt
 
 
 1
 
 
 
 
 
 A Infrastructuurfonds
 
 
 
 
 
 
 B Gemeentefonds
 
 
 
 
 
 
 C Provinciefonds
 
 
 
 
 
 
 F Diergezondheidsfonds
 
 
 
 
 
 
 H BES-fonds
 
 
 
 
 
 
 J Deltafonds 
 
 
 
 
 
 
 Alle afgeronde beleidsdoorlichtingen zijn in te zien op http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/archief.
 
 
 
 6.2
 Interdepartementale Beleidsonderzoeken
 
 Interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) ontwikkelen alternatieven voor bestaand beleid. IBO’s vinden plaats in opdracht van het kabinet en worden uitgevoerd door interdepartementale werkgroepen. Afgeronde IBO’s zijn te vinden op: http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/beleidsonderzoek/overzicht-afgeronde-ibos.
 In 2014–2015 worden de volgende IBO’s uitgevoerd:
 
 
 1.
 Effectiviteit Politie
 
 
 2.
 Zelfstandigen zonder personeel (zzp)
 
 
 3.
 Wapensystemen
 
 
 4.
 Doelmatigheid pensioengelden collectieve sector: governance werkgeversbelang en kosten/risicoafweging bij ABP, PfZW en PfUWV
 
 
 5.
 Effectieve leerroutes funderend onderwijs
 
 
 Hieronder volgen de taakopdrachten.
 
 
 1.
 IBO Effectiviteit Politie
 
 Onderwerp
 Op 1 januari 2013 is de Nationale Politie van start gegaan. Waar tot 1 januari sprake was van 25 regiokorpsen, een Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) en de Voorziening tot samenwerking Politie Nederland (VtsPN), is er nu één korps onder leiding van één korpschef. Het gezag over de politie is ongewijzigd gebleven en wordt lokaal bepaald. De Minister van Veiligheid en Justitie gaat over het beheer. De Nationale Politie heeft de status van een rechtspersoon sui generis en is dus géén ZBO of baten-lastendienst.
 Tussen politie, gezag en Minister zijn landelijke beleidsdoelstellingen geformuleerd voor de politie, waar ook prestatie-indicatoren aan zijn verbonden. Een voorbeeld is de afspraak dat de pakkans met 25% moet stijgen op «high impact» crimes zoals overvallen, straatroven en woninginbraken. Daarnaast zijn er voor de taakuitvoering prestatie-indicatoren op andere onderwerpen, zoals aanrijdtijden. Sturing op de politieorganisatie vindt plaats aan de hand van deze indicatoren. Deze prestatie-indicatoren dekken echter niet het volledige werkterrein en/of inzet van de politie en zijn bovendien niet volledig beïnvloedbaar door de politie zelf.
 Grondslag
 De Nationale Politie wordt voornamelijk bekostigd uit artikel 31 van de begroting van het Ministerie van VenJ, maar ontvangt ook van andere onderdelen van Veiligheid en Justitie een relatief (kleine) bijdrage (zo’n 150 miljoen per jaar). Jaarlijks ontvangt het korps een in grote mate lump sum-bijdrage (bestaande uit een algemene bijdrage en bijzondere bijdragen) van opgeteld circa 4,8 miljard. Dit bedrag loopt, vnl. door taakstellingen van het kabinet-Rutte I, af (zie onderstaande tabel). Uit de bijdrage bekostigt het korps zijn normale bedrijfsvoering. Veruit het grootste deel van de kosten van de politie betreffen personeelskosten, namelijk ca. 3,9 miljard euro per jaar. De overige ca. 1 miljard euro omvat de materiële uitgaven aan onder meer huisvesting, ICT, vervoer en uitrusting.
 
 Tabel: Grondslag IBO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (€ miljoen)
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Art. 31.2 (Bijdrage Nationale Politie)
 
 
 4.980
 
 
 4.882
 
 
 4.776
 
 
 4.728
 
 
 4.702
 
 
 4.677
 
 
 
 
 
 Opdracht aan de werkgroep
 De werkgroep heeft de concrete opdracht om een analyse op te leveren van de mate waarin de Nationale Politie doelmatig en doeltreffend kan functioneren. De politieorganisatie, inclusief de Landelijke Meldkamerorganisatie (LMO) en het politieonderwijs worden betrokken bij het onderzoek. De werkgroep heeft de opdracht om varianten in kaart te brengen die op middellange termijn de doelmatigheid en doeltreffendheid van de politie verbeteren. Van deze beleidsvarianten worden de maatschappelijke voor- en nadelen weergegeven en de budgettaire effecten geanalyseerd en gekwantificeerd.
 De IBO-werkgroep richt zich daarbij onder andere op de volgende vragen en analyses:
 A. Behoefte en prestatie
 
 
 1.
 Waar besteedt de politie zijn geld aan (o.m. beschrijving van doelen/wettelijke opdrachten en ingezette instrumenten, zoals dienstonderdelen)? Hoe komt de verdeling van beschikbare middelen tot stand?
 
 
 2.
 Welke verschillende taken verricht de politie voor de gezagsdragers en hoe verhouden deze taken zich tot elkaar?
 
 
 3.
 Verricht de politie taken voor niet-gezagsdragers?
 
 
 4.
 Welke prestatie-indicatoren zijn er vastgesteld en hoe wordt gemeten of deze prestaties worden bereikt?
 
 
 5.
 Welke andere partijen en beleidsterreinen richten zich op cq. zijn betrokken bij deze of vergelijkbare taken (bijv. gemeentelijke handhavers, krijgsmacht (KMar), douane, BOD-en etc.)? Hoe verloopt de afstemming met deze partijen? En hoe worden de prestaties bij deze partijen gemeten?
 
 
 Bovenstaand cluster levert kortom een beschrijving op van doelen, gevraagde resultaten, ingezet instrumentarium en geleverde resultaten.
 B. Effectiviteit en efficiency
 
 
 6.
 Kunnen bestaande criteria t.a.v. effectiviteit en efficiency handvatten bieden bij de politie?
 
 
 C. Sturing
 
 
 7.
 Hoe is in de wet prioriteitstelling vormgegeven en hoe vindt in de praktijk prioriteitstelling tussen de verschillende gevraagde resultaten plaats? Wie speelt hierbij een rol (gezagsdragers en/of derden zoals burgers)?
 
 
 8.
 Wat is de relatie tussen gevraagde resultaten, ingezet instrumentarium, geleverde resultaten, sturing, prestatie(meting) en verantwoording?
 
 
 D. Effectiviteit en analyse
 
 
 9.
 Hoe ziet het personeelsbestand van de Nationale Politie er uit? Sluit dit personeelsbestand aan bij de taken die de politie uitvoert?
 
 
 10.
 Hoe beoordeelt de werkgroep in het licht van de analyse op basis van bovenstaande vragen de huidige sturing en geleverde prestatie van de politie?
 
 
 11.
 Biedt een internationale vergelijking, voor zover relevant, aanknopingspunten van de wijze waarop sturing op de politie plaatsvindt?
 
 
 E. Verbinding en conclusies
 
 
 12.
 Hoe kan de effectiviteit en doelmatigheid van het politieoptreden worden vergroot?
 
 
 13.
 Welke opties ziet de werkgroep voor de middenlange termijn voor een doelmatige allocatie van middelen en aansturing (prestatieafspraken, bekostiging) van de politie?
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 Samenstelling
 De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de Ministeries van Veiligheid en Justitie, Algemene Zaken, Financiën, Defensie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, vertegenwoordigers van Korps Nationale Politie, Openbaar Ministerie, een bestuurlijke vertegenwoordiger (een (regio) burgemeester) en een onafhankelijke wetenschapper.
 De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, die wordt ondersteund door een secretariaat vanuit Financiën en VenJ. Het secretariaat start de voorbereidende werkzaamheden vanaf 1 juni 2014. De werkgroep start in augustus 2014 en rondt het eindrapport 1 maart 2015 af. De werkgroep geeft de planning scherper vorm tijdens de eerste werkgroepbijeenkomst. De omvang van het rapport (exclusief bijlagen) is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 2.
 Zelfstandigen zonder personeel
 
 Inleiding
 Momenteel zijn er ongeveer 800.000 zzp’ers in Nederland, wat betekent dat 1 op de 10 werkenden zzp’er is. Eind jaren ’90 was dit nog 1 op de 17. In 2013 kwamen er 42.000 zzp’ers bij en naar verwachting zet deze trend zich in 2014 door. Bij ongewijzigd beleid zullen er binnen afzienbare tijd meer dan 1 miljoen zzp’ers zijn. Deze groei van het aantal zzp’ers roept een aantal vragen op. Moeten we deze ontwikkeling positief of negatief waarderen en stimuleren of juist afremmen? Ook noopt dit tot nadenken over de vormgeving van sociale voorzieningen en verzekeringen, de regels op de arbeidsmarkt, de fiscale wetgeving omtrent werkenden, de belemmeringen tot in dienst nemen van personeel en de (huishouden)inkomens- en vermogensposities van de zzp-populatie.
 Probleemstelling
 Zzp’ers zijn ondernemers en werken, anders dan werknemers, voor eigen rekening en risico. Dat betekent dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor het regelen van voorzieningen voor onder andere ziekte en oude dag. Zij worden dan ook fiscaal anders behandeld dan werknemers. Afhankelijk van hun situatie komen zzp’ers in aanmerking voor verschillende fiscale faciliteiten. De bekendste zijn de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling. De fiscale faciliteiten maken dat de effectieve lastendruk op het winstinkomen wordt gereduceerd en dat zzp’ers dus minder belasting betalen dan werknemers. Voor deze fiscale faciliteiten worden verschillende gronden aangedragen, zoals ondernemerschapbevordering, participatie, inkomenspolitiek en innovatie. Daarmee is niet gezegd dat de huidige vormgeving van de fiscale instrumenten deze verschillende doelen optimaal dient.
 Naast deze positieve zijde van het zzp-schap – ondernemerschap, participatie en innovatie – is het echter de vraag hoe de groei van het aantal zzp’ers zich verhoudt met de huidige inrichting van het sociale zekerheidsstelsel en de premieheffing (grotendeels gebaseerd op de relatie tussen werknemer en ondernemer). Als aangenomen wordt dat de groei van het aantal zzp’ers de grondslag van de inkomstenbelasting versmalt, zonder dat daar een evenredige daling van aanspraken op collectieve voorzieningen (o.a. infrastructuur, veiligheid) en sociale zekerheid (o.a. volksverzekeringen en bijstand) tegenover staat, zou de belasting- en premiedruk voor werknemers en werkgevers stijgen, omdat begrotingen en fondsen moeten worden aangevuld. Zo zou de groei van het aantal zzp’ers bij ongewijzigd beleid mogelijk ook de houdbaarheid van de overheidsfinanciën bedreigen. Voor zowel de analyse of de huidige vormgeving van de fiscale instrumenten optimaal is, als voor de analyse van welke gevolgen de groei van het aantal zzp’ers heeft voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en het sociale zekerheidsstelsel, is meer achtergrondkennis nodig over de (redenen achter de) opkomst van het zzp-schap en hun (huishouden)inkomens- en vermogensposities.
 Belangrijk onderdeel van het IBO is daarom een inventarisatie van de inkomens- en vermogensposities van (verschillende typologieën) zzp’ers in Nederland en hoe deze zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Momenteel is er een groot kennisgat («witte vlek»). Het CBS telt het aantal zzp’ers en de gemiddelde inkomens- en vermogenspositie, maar er is op individueel- en huishoudenniveau (te) weinig informatie beschikbaar. Naast inkomens- en vermogensposities is het voor beleidsbeslissingen wenselijk meer inzicht te krijgen in opleidingsniveau, werkervaring en uitkeringsverleden en de mate waarin zzp’ers verzekerd zijn en aan pensioenopbouw doen. Ook is het goed zicht te krijgen welke zzp’ers bijdragen aan werkgelegenheid en innovatie en of zij bijvoorbeeld overwegen zelf personeel in dienst te nemen. Op basis hiervan kunnen verschillende typologieën zzp’ers onderscheiden worden, die een eigen beleidsaanpak vragen.
 Opdracht aan de werkgroep
 
 
 •
 Inventariseren van de (huishouden)inkomens- en vermogensposities van (verschillende typologieën) zzp’ers in Nederland en hoe deze zich hebben ontwikkeld;
 
 
 •
 Analyseren van de oorzaken en motieven achter het toenemend aantal zzp’ers, waarbij in ieder geval de samenhang met werkgeverslasten, arbeidsrecht, fiscale (ondernemers)faciliteiten, sociale zekerheidswetgeving en premie- en lastendruk wordt bezien. Dit vergt zowel een benadering vanuit vraag- als aanbodzijde van de arbeidsmarkt;
 
 
 •
 Analyseren of zich momenteel in bepaalde sectoren – zoals de zorg – belemmeringen voordoen in bijvoorbeeld de arbeidstijdenwet en/of cao’s om voldoende flexibiliteit te realiseren binnen het kader van de arbeidsovereenkomst;
 
 
 •
 Analyseren van de gevolgen van het toenemend aantal zzp’ers voor de economische ontwikkeling, het sociale zekerheidsstelsel, en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën – sluiten sociale zekerheid en fiscaal instrumentarium nog aan op de moderne arbeidsmarkt?;
 
 
 •
 Analyseren of en zo ja welke belemmeringen er voor zzp’ers bestaan om door te groeien;
 
 
 •
 Formuleren van beleidsvarianten om de effectiviteit en efficiëntie van het instrumentarium rondom zzp’ers te verhogen, de houdbaarheid van het sociale zekerheidsstelsel en de overheidsfinanciën te garanderen, waarbij zowel oog is voor de baten als de kosten van de instrumenten en het gelijke speelveld tussen zzp’ers, zelfstandigen met personeel en werknemers in ogenschouw wordt genomen.
 
 
 Dit IBO streeft ernaar om een dergelijke analyse, inventarisatie en beleidsopties beschikbaar te maken voor publieke discussie over de inkomens- en vermogensposities van zzp’ers, hun positie op de arbeidsmarkt, de voor- en nadelen van hun fiscale behandeling, de verhouding tot andere groepen werkenden en de aansluiting van het stelsel van sociale voorzieningen en verzekeringen. Hiermee wordt invulling gegeven aan de aankondiging uit de d.d. 23 april 2014 aan de Tweede Kamer verzonden brief over de aanpak van schijnzelfstandigen. Rekening houdend met de doelstelling van houdbare overheidsfinanciën en het stimuleren van ondernemerschap, mogen de beleidsvarianten die ombuiging- en intensiveringopties bevatten per saldo geen gevolgen hebben voor het EMU-saldo.
 Organisatie van het onderzoek
 Samenstelling
 Leden van de werkgroep: SZW, EZ, AZ, CPB en FIN.
 De werkgroep kan aanvullend externe deskundigen bij het onderzoek betrekken. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, die wordt ondersteund door een secretaris vanuit FIN en een co-secretaris vanuit SZW en EZ.
 Overig
 De werkgroep start in mei 2014 en rondt het eindrapport uiterlijk 1 december 2014 af. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 3.
 Wapensystemen
 
 Aanleiding
 Gegeven de relatief kleine omvang van de Nederlandse Defensieorganisatie wordt het steeds belangrijker om voldoende schaalgrootte en daarmee een efficiënte aanschaf, beheer en onderhoud van wapensystemen binnen Defensie te organiseren. Vanwege deze ontwikkeling is het nu een logisch moment om te kijken naar manieren waarop dit zo efficiënt mogelijk georganiseerd kan worden. De toekomst van de onderzeedienst is een goed voorbeeld van een grote investeringsbeslissing die er aankomt en waarbij dit weer opspeelt. Het totale budgettair beslag van de wapensystemen is grofweg 1/3 van het begrotingstotaal (2,5 mld. zie ook tabel hieronder).
 
 Tabel met budgettair beslag (sjabloon uit nota In het belang van Nederland)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsbeslag wapensystemen (in miljoenen euro)
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 investeringen
 
 
 1.241,49
 
 
 1.008,65
 
 
 1.158,31
 
 
 1.229,03
 
 
 1.292,83
 
 
 1.292,33
 
 
 
 
 investeringen (spanning)
 
 
 – 644,84
 
 
 – 262,93
 
 
 – 201,51
 
 
 – 151,90
 
 
 – 138,87
 
 
 – 122,82
 
 
 
 
 materieel logistieke exploitatie
 
 
 908,66
 
 
 943,57
 
 
 882,07
 
 
 901,81
 
 
 888,82
 
 
 887,87
 
 
 
 
 
 waarvan formatie onderhoudsbedrijf
 
 
 
 
 228,92
 
 
 
 
 229,80
 
 
 
 
 229,80
 
 
 
 
 229,80
 
 
 
 
 229,80
 
 
 
 
 229,80
 
 
 
 
 
 
 waarvan begrotingsbeslag matex (instandhouding)
 
 
 
 
 506,87
 
 
 
 
 527,11
 
 
 
 
 477,65
 
 
 
 
 488,63
 
 
 
 
 474,59
 
 
 
 
 477,46
 
 
 
 
 
 
 waarvan brandstof/munitie(gereedstelling)
 
 
 
 
 172,87
 
 
 
 
 186,65
 
 
 
 
 174,61
 
 
 
 
 183,37
 
 
 
 
 184,42
 
 
 
 
 180,61
 
 
 
 
 
 personele exploitatie
 
 
 515,70
 
 
 519,14
 
 
 486,65
 
 
 477,14
 
 
 475,53
 
 
 465,65
 
 
 
 
 
 Totaal Wapensystemen
 
 
 
 
 2.021,00
 
 
 
 
 2.208,43
 
 
 
 
 2.325,52
 
 
 
 
 2.456,08
 
 
 
 
 2.518,30
 
 
 
 
 2.523,02
 
 
 
 
 
 
 Opdracht aan de werkgroep
 
 De hoofdvraag aan de IBO werkgroep is:
 Welke mogelijkheden zijn er om aanschaf, beheer en onderhoud van wapensystemen efficiënter te organiseren?
 
 Deelvragen die beantwoord gaan worden zijn:
 
 
 •
 Wat kan Nederland doen om optimale schaalgrootte te creëren? Hierbij wordt onder andere gekeken naar de mogelijkheden tot samenwerking met andere landen om te zien of op die manier schaalgrootte kan worden gecreëerd.
 
 
 •
 Kunnen geïntegreerde contracten een effectieve oplossing bieden? Er gaat bekeken worden of een geïntegreerd contract zodanige mogelijkheden biedt dat het de toekomstige standaard zou moeten zijn bij de aanschaf en onderhoud van wapensystemen.
 
 
 Toelichting
 
 
 •
 Via samenwerking met internationale partners bij de aanschaf van wapensystemen zou Nederland schaalgrootte kunnen creëren. Hiermee kan Defensie een betere onderhandelingspositie t.o.v. de marktpartijen creëren. Het wordt steeds lastiger om voldoende schaalgrootte en daarmee een efficiënte aanschaf, beheer en onderhoud van wapensystemen binnen Defensie te organiseren. Het gaat hierbij ook om het elkaar vooraf betrekken bij afwegingen om een nieuw wapensysteem al dan niet aan te schaffen. Ook dient bij het vervangen van bestaande wapensystemen gekeken te worden of de vervangingsbehoefte door internationale partners kan worden ingevuld.
 
 
 •
 Een geïntegreerd contract betekent een contract, waarbij van tevoren met de fabrikant niet alleen afspraken worden gemaakt over ontwerp en aanschaf, maar ook over het onderhoud gedurende de gehele levensduur van het wapensysteem. Denk aan DBFMO, waarbij wel gekeken kan worden of bijvoorbeeld de financieringscomponent voor wapensystemen wenselijk is. Door middel van geïntegreerde contracten kan op het moment van aanschaf een integrale afweging worden gemaakt op basis van een kosteninzicht van het wapensysteem gedurende de gehele levensduur. Hierbij moet uiteraard oog zijn voor de operationele gevolgen. Deze benadering sluit goed aan bij de levensduurkosten (LCC) benadering waar Defensie naar toe werkt en ondersteunt het streven van Defensie om dienstverleners af te rekenen op geleverde prestaties. Bij geïntegreerde contracten worden namelijk geen systemen meer afgenomen, maar diensten. Dit maakt het mogelijk voor Defensie om als klant te sturen op de gewenste dienstverlening. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het sturen op de beschikbaarheid van een wapensysteem in plaats van op het aantal onderhoudsuren. Dit geeft ook een positieve impuls aan de inzetbaarheid van wapensystemen. Uiteraard moeten bij de keuze voor een geïntegreerd contract ook alle potentiële (operationele) risico’s, zoals afhankelijkheid van de fabrikant, goed in kaart worden gebracht. In het onderzoek dient ook gekeken te worden of hier internationaal ervaringen mee zijn.
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 Samenstelling
 Leden van de werkgroep (departementen en externe deskundigen): DEF (2), AZ, FIN (2). De werkgroep kan aanvullende externe deskundigen bij het onderzoek betrekken. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, die wordt ondersteund door een secretariaat vanuit Financiën en Defensie.
 Overig
 Het secretariaat start de voorbereidende werkzaamheden vanaf 1 juni 2014. De werkgroep start formeel in augustus 2014 en rondt het eindrapport uiterlijk 1 maart 2015 af. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 4.
 Doelmatigheid pensioengelden collectieve sector: governance werkgeversbelang en kosten/risicoafweging bij ABP, PfZW en PfUWV
 
 Onderwerp
 Een substantieel deel van de publieke middelen wordt besteed aan pensioenpremies ten behoeve van werkenden in de collectieve sector. Het ABP is als uitvoerder van de pensioenregeling ambtenaren het grootste pensioenfonds van Nederland. Het heeft alleen al door zijn omvang een voorbeeldfunctie voor andere fondsen (2,8 miljoen deelnemers, belegd vermogen 300 miljard). Dat wordt nog versterkt doordat het ABP het pensioenfonds «van» de overheid is. De overheid is een bijzondere werkgever, die gelet op zijn hoedanigheid als medewetgever ook op het algemeen belang moet letten. Het PfZW is het op één na grootste pensioenfonds, met 2,1 miljoen deelnemers en een belegd vermogen van 137 miljard, en verzorgt de pensioenen voor werknemers in de zorgsector. Ook de werkgeverslasten van pfUWV worden uit collectieve middelen bekostigd.
 De pensioentoezegging betreft een van de arbeidsvoorwaardelijke afspraken. In tegenstelling tot sectorale loonafspraken worden pensioenafspraken op bovensectoraal niveau tussen werkgevers en bonden gemaakt. Daarbij doen zich vragen voor met betrekking tot afstemming en coördinatie van werkgeversbelang(en), zowel binnen de governance van ABP als in relatie tot PfZW en PfUWV.
 Doelmatigheidsonderzoek bij pensioenen kan niet voorbij gaan aan risico’s en kosten, waarbij een korte dan wel een langetermijnperspectief kan worden gehanteerd. Risico’s (en kosten) doen zich zowel voor op het niveau van de begroting als ook bij het vermogensbeheer van pensioenfondsen.
 Resultaten van lopende onderzoeken kunnen door de IBO werkgroep als input worden gebruikt. Zo nodig vindt afstemming plaats met de werkgroep inzake de implementatie van het initiatiefwetsvoorstel normalisatie rechtspositie ambtenaren.
 Probleemstelling
 Aan de werkgroep worden de volgende vragen ter beantwoording voorgelegd:
 
 
 1.
 
 Formulering en organisatie werkgeversbelang
 
 
 
 •
 Wat is het werkgeversbelang met betrekking tot ABP resp. PfZW en PfUWV? Zou afstemming tussen die drie werkgeversbelangen plaats moeten vinden, zo ja hoe?
 
 
 •
 Hoe wordt het werkgeversbelang pensioenen afgestemd op andere werkgeversbelangen, waaronder m.n. loonvorming? Hoe vindt invulling en afstemming plaats tussen verschillende (overheids)werkgevers (waaronder kabinet)? Welke rol kan sectoralisatie spelen ter ondersteuning van werkgeversbelang? En welke vorm van sectoralisatie?
 
 
 •
 Hoe vindt ondersteuning en aansturing van werkgeversvertegenwoordiging plaats in de diverse gremia (waaronder VSO)? En hoe wordt verantwoording afgelegd door de desbetreffende werkgeversvertegenwoordigers?
 
 
 •
 Op welke manier is het overleg tussen sociale partners georganiseerd? Wat betekent dit voor de behartiging van werkgeversbelang(en)?
 
 
 •
 Welke (wettelijke en feitelijke) verdeling van taken en verantwoordelijkheden bestaat tussen pensioenfondsbestuur en sociale partners? Wat is wettelijk en feitelijk geregeld ten aanzien van samenstelling bestuur? Hoe vindt afstemming/coördinatie/overleg etc. plaats met de werkgeversleden van het pensioenfondsbestuur? In hoeverre opereren bestuursleden (werkgevers- en werknemersleden) onafhankelijk van (belangen van) hun achterbannen?
 
 
 •
 Welke (wettelijke en feitelijke) mogelijkheden hebben werkgevers, kabinet, resp. toezichthouder DNB om de premievaststelling door bestuur te beïnvloeden? (idem voor Herstelopslag). In hoeverre verandert evt. discretionaire bevoegdheid van bestuur met betrekking tot premievaststelling door nieuwe fiscale en toetsingskaders?
 
 
 •
 In hoeverre schept het initiatiefwetsvoorstel normalisatie van rechtspositie ambtenaren kansen en/of bedreigingen voor de behartiging van werkgeversbelang(en)?
 
 
 •
 Tav alle voorgaande punten, welke opties voor verbetering zijn er?
 
 
 
 
 2.
 
 Doelmatige besteding en risicobeheersing
 
 
 
 •
 Wat zijn de risico’s met betrekking tot (ontwikkeling) pensioenpremieafdrachten voor de begroting, en hoe kunnen deze het beste beheerst, respectievelijk beperkt worden?
 
 
 •
 Is er een relatie tussen het begrotingsrisico en de (uitvoering van de) pensioenregeling?
 
 
 •
 Hoe verhouden de uitvoeringskosten (administratie-, vermogensbeheer- en transactie-kosten) zich tot de bestaande benchmarks, mede in relatie tot de complexiteit van de pensioen- en overgangsregelingen, het aantal (actieve) deelnemers, de totale populatie en de omvang van het belegde vermogen? En hoe hebben deze kosten zich de afgelopen 20 jaar ontwikkeld?
 
 
 •
 Hoe moet de effectiviteit en efficiency van het risicobeleid/beleggingsbeleid worden beoordeeld in relatie tot de omvang van de kosten van vermogensbeheer, met bijzondere aandacht voor beleggingen in private equity funds?
 
 
 
 
 
 Doelstelling
 
 Met medeneming van de vragen zal het eindrapport in ieder geval de volgende onderdelen bevatten:
 
 
 •
 Beschrijving van
 
 
 ○
 de grootste beleidsissues van de overheid met betrekking tot ABP, respectievelijk PfZW en PfUWV;
 
 
 ○
 het werkgeversbelang van het kabinet resp. van de overheid, mede gelet op de rol van de overheid als dienaar van het algemeen belang; dit zowel met betrekking tot de pensioenen als de afstemming daarvan op de overige arbeidsvoorwaarden (m.n. lonen);
 
 
 ○
 de manier waarop werkgeversbelangen ondersteund, georganiseerd, afgestemd, aangestuurd en behartigd worden, en de verantwoording die daarover afgelegd wordt, in de diverse gremia; ook rekening houdend met de situatie na normalisatie rechtspositie ambtenaren;
 
 
 
 
 •
 Analyse van mogelijke vormen van sectoralisatie op korte en lange termijn, mede ter ondersteuning van het werkgeversbelang;
 
 
 •
 Vergelijkende analyse van beleid en kosten van uittreding (van sectoren) bij ABP, PfZW en PfUWV;
 
 
 •
 Risicoanalyse met betrekking tot (ontwikkeling) pensioenpremieafdrachten ten laste van de begroting; daarbij te betrekken de (besluitvorming over) premievaststelling door bestuur, respectievelijk de mogelijkheden van werkgevers om de hoogte van de premie te beïnvloeden;
 
 
 •
 Analyse van uitvoeringskosten (w.o. kosten vermogensbeheer) t.o.v. benchmarks, mede gelet op complexiteit van de pensioen- en overgangsregelingen en de omvang van het belegd vermogen;
 
 
 •
 Analyse risicobeleid/beleggingsbeleid in relatie tot omvang kosten vermogensbeheer;
 
 
 •
 Ontwikkeling van verbeteropties voor alle bovengenoemde punten. Nadrukkelijk kan daarbij ook de bredere organisatie en behartiging van werkgeversbelangen aan de orde zijn (sectorenmodel, Verbond Sectorwerkgevers overheid (VSO), Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid (ROP), werkgroep pensioenen (WGP), ABP onder wet BPF, samenstelling werkgevers-geleding pensioenbestuur etc.).
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 Samenstelling
 Leden van de werkgroep (departementen en externe deskundigen): BZK, SZW, VWS, DEF, VenJ, WenR, OCW, AZ en FIN. De werkgroep kan aanvullend externe deskundigen bij het onderzoek betrekken. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, die wordt ondersteund door een secretaris vanuit FIN en een cosecretaris vanuit BZK.
 Overig
 Het secretariaat start de voorbereidende werkzaamheden na besluitvorming in de MR, zodat nog voor de zomer tenminste evt. extern onderzoek is uitbesteed en enkele mogelijke vormen van sectoralisatie voor de korte termijn in kaart zijn gebracht. De werkgroep dient haar eindrapport december 2014 in. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 5.
 Effectieve leerroutes funderend onderwijs
 
 Onderwerp
 Het Nederlandse funderend onderwijs is klassikaal en cohortsgewijs georganiseerd. Een leerling start aan het begin van het schooljaar in een klas, doorloopt met die groep het jaar, en stroomt aan het eind ervan door naar de volgende klas. Of niet. Dan blijft hij/zij zitten, of slaat een klas over. Een tussenweg is er niet. Daarnaast kent het Nederlandse onderwijs naast de directe route naar het einddiploma vo de mogelijkheid om diploma’s te stapelen (bijvoorbeeld po-vmbo-havo).
 Is dit palet aan leerroutes en leerroutesnelheid effectief? De gevolgen van een ineffectieve leerroute kunnen substantieel zijn. Zittenblijven impliceert een heel jaar over moeten doen met alle mogelijke mentale aspecten van dien voor de leerling en de uitdaging voor de leraar en de school om de zittenblijver opnieuw te motiveren. Ook de keuze om te stapelen impliceert vaak een langer verblijf in het onderwijs, en een bijzondere inspanning van leerling en school om goed in te stromen op het nieuwe onderwijsniveau. Wanneer een leerling vertraagt of niet de kans op een versnelling benut, zijn er financiële gevolgen, voor de leerling zelf (gemist arbeidsinkomen, verloren tijd), voor de overheid (extra onderwijskosten, gemiste belastinginkomsten), en voor de samenleving (latere benutting van de kennis en kunde van de leerling). Kortom, de effectiviteit van (het stelsel van) leerroutes is van groot belang.
 Tabel 1 geeft informatie over de gemiddelde feitelijke opleidingsduur in het funderend onderwijs. Tabel 2 geeft nadere informatie voor het po: in welke groep doubleren kinderen en slaan ze een klas over. Tabel 3 geeft soortelijke informatie voor het vo.
 Voor het funderend onderwijs blijkt dat het percentage zittenblijvers in het vo substantieel is: gemiddeld genomen in de orde van 6%, waarbij havo er negatief uitspringt. Een klas overslaan komt nauwelijks voor. In het po concentreert zittenblijven zich in groep 3 en groep 4, en een klas overslaan in groep 5, 6 en 7. Het percentage zittenblijvers in het po bedraagt gemiddeld 1 à 2%; het percentage dat een klas overslaat, bedraagt minder dan 0,5%. In historisch perspectief is de incidentie van zittenblijven in het funderend onderwijs constant.
 
 Tabel 1. Gemiddelde feitelijke opleidingsduur (in jaren)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 schooljaar
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 po1Voor het po zijn geen harde cijfers beschikbaar omdat het onderwijsnummer in deze sector pas in 2010 is ingevoerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 vmbo
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,1
 
 
 4,2
 
 
 4,2
 
 
 
 
 havo
 
 
 5,4
 
 
 5,3
 
 
 5,2
 
 
 5,2
 
 
 5,2
 
 
 5,2
 
 
 5,3
 
 
 5,3
 
 
 5,3
 
 
 5,3
 
 
 
 
 vwo
 
 
 6,2
 
 
 6,2
 
 
 6,1
 
 
 6,1
 
 
 6,1
 
 
 6,1
 
 
 6,1
 
 
 6,2
 
 
 6,2
 
 
 6,2
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2. Zittenblijven en een klas overslaan in het po1Betreft percentage van de leerlingen dat zitten blijft c.q. een klas overslaat, schooljaar 2013 t.o.v. 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Groep
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 % zittenblijven
 
 
 4,3%
 
 
 3,2%
 
 
 1,7%
 
 
 1,0%
 
 
 0,9%
 
 
 0,4%
 
 
 
 
 % versnellers
 
 
 0%
 
 
 0%
 
 
 0,5%
 
 
 0,4%
 
 
 0,4%
 
 
 0,3%
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3. Zittenblijven in het vo1Betreft percentage zittenblijven in het vo naar schoolsoort.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 schooljaar
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 brugklas
 
 
 2,3%
 
 
 1,3%
 
 
 1,9%
 
 
 1,9%
 
 
 1,8%
 
 
 1,9%
 
 
 2,1%
 
 
 2,1%
 
 
 2,2%
 
 
 2,1%
 
 
 
 
 vmbo
 
 
 4,5%
 
 
 5,3%
 
 
 3,5%
 
 
 3,5%
 
 
 3,5%
 
 
 3,7%
 
 
 4,2%
 
 
 4,7%
 
 
 5,1%
 
 
 5,1%
 
 
 
 
 havo
 
 
 8,6%
 
 
 8,8%
 
 
 9,0%
 
 
 8,6%
 
 
 7,3%
 
 
 8,5%
 
 
 9,0%
 
 
 9,3%
 
 
 8,8%
 
 
 8,4%
 
 
 
 
 vwo
 
 
 3,6%
 
 
 3,7%
 
 
 3,9%
 
 
 3,8%
 
 
 3,2%
 
 
 3,3%
 
 
 4,0%
 
 
 4,1%
 
 
 4,0%
 
 
 3,8%
 
 
 
 
 
 Dit IBO analyseert de doeltreffendheid en doelmatigheid van het huidige beleid ten aanzien van leerroutes in het funderend onderwijs, en formuleert daar beleidsvarianten voor. De institutionele grondslag van het onderzoek is het geheel aan wet- en regelgeving en bekostiging, impliciete en expliciete prikkels, en cultuur en gewoonten, zowel vanuit de overheid als vanuit schoolbesturen, schoolleiders, leraren, leerlingen en ouders, dat bepalend is voor de keuze voor een leerroute en voor het tempo waarmee de leerling die leerroute bewandelt. De budgettaire grondslag van het onderzoek is de som van de funderend onderwijsartikelen op de OCW-begroting en het funderend onderwijsdeel van het onderwijsartikel op de EZ-begroting (zie tabel 4).
 
 Tabel 4. Budgettaire grondslag (x € 1 miljard, 2014)1Bron: begroting OCW 2014, begroting EZ 2014. Bij EZ betreft de grondslag het funderend onderwijs deel van het groene onderwijs.
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 OCW artikel 1: primair onderwijs
 
 
 9,6
 
 
 
 
 OCW artikel 3: voortgezet onderwijs
 
 
 7,2
 
 
 
 
 EZ artikel 17: groen onderwijs
 
 
 0,3
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 17,1
 
 
 
 
 
 Opdracht aan de werkgroep
 Opdracht aan de werkgroep is te onderzoeken hoe de effectiviteit van leerroutes in het funderend onderwijs vergroot kan worden, wat kennis over motivatie en sociaal-emotionele ontwikkeling enerzijds en cognitieve ontwikkeling anderzijds hierbij betekent,10Onderzoek van Heckman et al (2013). Understanding the mechanisms through which an influential early childhood program boosted adult outcomes. American Economic Review, 103(6), p. 2052–2086, laat zien dat de bijdrage van vroeg- en voorschoolse educatie aan onderwijskwaliteit en arbeidsmarktprestaties loopt via versterking van sociaal-emotionele vaardigheden als doorzettingsvermogen en motiveringsvermogen en niet zozeer via cognitie. en wat de implicaties daarvan zijn voor onderwijskwaliteit, arbeidsmarkt en overheidsbudget. De werkgroep wordt daarbij ook gevraagd hoe het onderwijs via leerroutes effectiever kan inspelen op onzekerheid rond de ontwikkeling van de leerling (flexibiliteit, responsiviteit). De werkgroep wordt gevraagd zich niet te beperken tot directe handelingsopties van de overheid, maar ook de handelingsopties van schoolbesturen, schoolleiders, leraren, leerlingen en ouders te onderzoeken. De werkgroep wordt gevraagd een doorkijk te geven, wat effectievere leerroutes impliceren voor het vervolgonderwijs (mbo, hbo, wo).
 De centrale onderzoeksvraagstelling is daarmee in hoeverre de huidige inzet van middelen in het funderend onderwijs als gevolg van leerroutekeuze, vertragen en (niet) versnellen optimaal is, op welke manieren overheid, schoolbesturen, schoolleiders, leraren, leerlingen en ouders de gemiddelde verblijfsduur in het funderend onderwijs kunnen bekorten bij dezelfde of hogere onderwijskwaliteit, en hoe aldus de publieke middelen doeltreffender en doelmatiger besteed kunnen worden.
 Beleidsbeschrijving en analyse
 Het onderzoek start met een beschrijving van leerroutes in het Nederlandse funderend onderwijs en met een overzicht van de wetenschappelijk literatuur over de factoren die leerroute en leerroutesnelheid bepalen en over de effectiviteit en doelmatigheid van interventies die routekeuzes en routesnelheid beïnvloeden. Het onderzoek brengt vervolgens in kaart op welke manieren in Nederland de effectiviteit van leerroutes bevorderd kan worden, en wat de kosten en baten daarvan zijn. Voorbeelden van zulke manieren kunnen zijn: opbrengstgericht werken, gedifferentieerd lesgeven, gedifferentieerd inroosteren, flexibel eindexamenpakket, 3-jaar-in-2-jaar-klassen, zomer- en schakelklassen, bijspijkertrajecten en opleidingskeuzebegeleiding.
 Te ontwikkelen beleidsvarianten
 Het onderzoek rapporteert hierover middels beleidsvarianten. Het onderzoek geeft bij elke variant aan wat de implicaties voor onderwijskwaliteit, onderwijsverblijfsduur, arbeidsmarkt, kostenefficiëntie en overheidsbudget zijn. De implicaties worden zoveel mogelijk gekwantificeerd. Beleidsvarianten leiden tot budgettaire besparingen of zijn budgetneutraal. In ten minste één variant wordt het verschil tussen de gemiddelde verblijfsduur bovenop de nominale verblijfsduur in het funderend onderwijs met ten minste de helft bekort. Om een indruk te geven: met zo’n variant zou in het vo ten minste 200 miljoen zijn gemoeid.11In het vo blijft 5,8% van de leerlingen zitten. Het budgettaire beslag van het vo is 7,2 miljard 5,8% van 7,2 miljard is 420 miljoen. Met een halvering van zittenblijven in het vo is dan een bedrag van circa 200 miljoen gemoeid.
 Organisatie van het onderzoek
 Samenstelling
 Leden van de werkgroep (departementen en externe deskundigen): OCW, EZ, SZW, AZ, FIN, CPB. De werkgroep kan aanvullend externe deskundigen bij het onderzoek betrekken. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, die wordt ondersteund door een secretaris vanuit FIN en een cosecretaris vanuit OCW.
 Overig
 
 De werkgroep start in januari 2015 en dient haar eindrapport uiterlijk 1 juli 2015 in.
 De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 
 
 Garantieoverzicht
 
 7
 Garantieoverzicht
 
 Tabellen 7.1, 7.2 en 7.3 geven een totaaloverzicht van directe en indirecte risico’s voor het Rijk. Voor details over onderstaande garantieregelingen en achterborgstellingen wordt verwezen naar begrotingen en jaarverslagen van de betreffende vakdepartementen. In de tabellen is aangegeven op welke begroting en op welk begrotingsartikel de verschillende garanties zijn opgenomen.
 Garanties
 Een garantie wordt omschreven als een voorwaardelijke, financiële verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk, die pas tot uitbetaling komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid (realisatie van een risico) voordoet. Garantieregelingen worden als verplichting opgenomen in de begroting van het betreffende vakdepartement. Tabel 7.1 bevat de garantieregelingen van het Rijk. Alle regelingen met een uitstaand risico, een risicoplafond of mutaties groter dan 100 miljoen euro zijn uitgesplitst weergegeven. Alle andere regelingen zijn samengevat in de post «Overig».
 In het overzicht worden achtereenvolgens de begroting, het begrotingsartikel en de omschrijving van de garantie weergegeven. Daarachter staan de garanties voor de jaren 2013, 2014 en 2015. Het bedrag dat daadwerkelijk als risico is verleend dan wel door de Tweede Kamer is geautoriseerd, heet in de tabel «Uitstaande garanties». Onder de uitstaande garanties vallen ook de garanties die in eerdere jaren zijn verstrekt. In 2014 en 2015 zullen er garanties worden verleend, maar er komen ook garanties te vervallen. Dit is te zien in de kolommen «Geraamd te verlenen» en «Geraamd te vervallen». Een garantieregeling van het Rijk kent vrijwel altijd een maximum, het zogenoemde plafond. Dit plafond kan een jaarlijks plafond zijn (per jaar mag een maximaal bedrag aan risico worden verleend) of een totaalplafond (er mag nooit meer risico verleend worden dan het plafond). In tabel 7.1 is onderscheid gemaakt tussen beide soorten plafonds. Bij regelingen waar geen plafond is afgesproken, is het totaalplafond gelijk gesteld aan de uitstaande garanties. Bij internationale garanties is gekozen het garantieplafond gelijk te stellen aan de uitstaande garanties. Hiervan is sprake bij de Europese garanties (EFSM en ESM) en de garanties van een aantal internationale financiële instellingen. Het overzicht geeft de stand eind augustus weer. Ontwikkelingen daarna zijn nog niet in het overzicht opgenomen. Deze worden meegenomen in het garantieoverzicht bij het Financieel Jaarverslag Rijk 2014.
 Tabel 7.2 bevat de bijbehorende uitgaven en ontvangsten voor 2014 en 2015. Alleen garanties waarop daadwerkelijk uitgaven en ontvangsten zijn gedaan worden hier weergegeven. De in de tabel getoonde uitgaven betreffen de schade-uitkeringen op afgegeven garanties. De in de tabel getoonde ontvangsten betreffen ontvangen premies of provisies en dergelijke, zoals op derden verhaalde (schade-)uitkeringen.
 
 
 Tabel 7.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande garanties 2013
 
 
 Geraamd te verlenen 2014
 
 
 Geraamd te vervallen 2014
 
 
 Uitstaande garanties 2014
 
 
 Garantieplafond 2014
 
 
 Geraamd te verlenen 2015
 
 
 Geraamd te vervallen 2015
 
 
 Uitstaande garanties 2015
 
 
 Garantieplafond 2015
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 7
 
 
 Bouwleningen academische ziekenhuizen
 
 
 253,4
 
 
 
 4,6
 
 
 248,8
 
 
 
 
 
 248,8
 
 
 
 248,8
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Achterborgovereenkomst NRF
 
 
 220,8
 
 
 22,3
 
 
 9,3
 
 
 233,8
 
 
 
 
 
 233,8
 
 
 
 380,0
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Indemniteitsregeling
 
 
 288,5
 
 
 229,0
 
 
 331,5
 
 
 186,0
 
 
 
 
 
 186,0
 
 
 
 300,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Garantie interbancaire leningen
 
 
 9.893,0
 
 
 
 8.381,2
 
 
 1.511,8
 
 
 
 
 1.511,8
 
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Terrorismeschades (NHT)
 
 
 50,0
 
 
 
 
 50,0
 
 
 
 
 
 50,0
 
 
 
 50,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 14.023,0
 
 
 
 
 14.023,0
 
 
 
 
 2.723,0
 
 
 11.300,0
 
 
 
 14.023,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 DNB winstafdracht
 
 
 5.700,0
 
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie en vrijwaring inzake verkoop van deelnemingen
 
 
 954,8
 
 
 
 
 954,8
 
 
 
 
 
 954,8
 
 
 
 954,8
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie SNS
 
 
 4.166,4
 
 
 
 
 4.166,4
 
 
 
 
 
 4.166,4
 
 
 
 4.166,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Deelneming ABN AMRO
 
 
 950,0
 
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 
 950,0
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB kredietverlening BIS
 
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSF
 
 
 49.640,4
 
 
 
 
 49.640,4
 
 
 
 
 
 49.640,4
 
 
 
 49.640,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSM
 
 
 2.790,0
 
 
 
 
 2.790,0
 
 
 
 
 
 2.790,0
 
 
 
 2.790,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 ESM
 
 
 35.445,4
 
 
 
 
 35.445,4
 
 
 
 
 
 35.445,4
 
 
 
 35.445,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Kredieten EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten
 
 
 2.325,0
 
 
 
 
 2.325,0
 
 
 
 
 
 2.325,0
 
 
 
 2.325,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB – deelneming in kapitaal IMF
 
 
 45.345,0
 
 
 
 
 45.345,0
 
 
 
 
 
 45.345,0
 
 
 
 45.345,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EBRD
 
 
 589,1
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EIB
 
 
 9.895,5
 
 
 
 
 9.895,5
 
 
 
 
 
 9.895,5
 
 
 
 9.895,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Wereldbank
 
 
 3.255,1
 
 
 178,5
 
 
 
 3.433,6
 
 
 
 178,5
 
 
 
 3.612,1
 
 
 
 3.612,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 20.858,1
 
 
 10.000,0
 
 
 10.000,0
 
 
 20.858,1
 
 
 10.000,0
 
 
 10.000,0
 
 
 10.000,0
 
 
 20.858,1
 
 
 10.000,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 MIGA
 
 
 24,3
 
 
 150,0
 
 
 150,0
 
 
 24,3
 
 
 150,0
 
 
 150,0
 
 
 150,0
 
 
 24,3
 
 
 150,0
 
 
 24,3
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Regeling Investeringen
 
 
 226,5
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 226,5
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 226,5
 
 
 453,8
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 BMKB
 
 
 2.165,5
 
 
 350,0
 
 
 560,0
 
 
 1.955,5
 
 
 706,3
 
 
 706,3
 
 
 525,0
 
 
 2.136,8
 
 
 706,3
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 GO
 
 
 679,8
 
 
 100,0
 
 
 176,3
 
 
 603,5
 
 
 400,0
 
 
 400,0
 
 
 100,0
 
 
 903,5
 
 
 400,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 71,4
 
 
 58,2
 
 
 12,1
 
 
 117,6
 
 
 85,0
 
 
 85,0
 
 
 17,8
 
 
 184,8
 
 
 85,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Scheepsnieuwbouw garantieregeling
 
 
 44,1
 
 
 50,0
 
 
 40,0
 
 
 54,1
 
 
 1.000,0
 
 
 400,0
 
 
 40,0
 
 
 414,1
 
 
 400,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 14
 
 
 Aardwarmte
 
 
 65,8
 
 
 43,9
 
 
 
 109,6
 
 
 43,9
 
 
 43,9
 
 
 
 153,5
 
 
 43,9
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 16
 
 
 Garantie voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen
 
 
 394,5
 
 
 36,0
 
 
 90,5
 
 
 340,0
 
 
 90,0
 
 
 120,0
 
 
 80,0
 
 
 380,0
 
 
 120,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 18
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 433,2
 
 
 
 15,9
 
 
 417,3
 
 
 
 
 15,4
 
 
 401,9
 
 
 
 449,1
 
 
 
 
 XVI
 
 
 2
 
 
 Inrichtingen voor de gezondheidszorg
 
 
 505,4
 
 
 18,6
 
 
 74,2
 
 
 459,8
 
 
 
 
 51,5
 
 
 408,3
 
 
 
 408,3
 
 
 
 
 XVI
 
 
 3
 
 
 Voorzieningen tbv instellingen gehandicapten
 
 
 147,3
 
 
 2,3
 
 
 22,0
 
 
 127,5
 
 
 
 
 13,0
 
 
 114,5
 
 
 
 114,5
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 318,8
 
 
 4,3
 
 
 10,1
 
 
 313,0
 
 
 
 4,4
 
 
 49,5
 
 
 267,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 211.720,1
 
 
 11.810,3
 
 
 20.444,9
 
 
 203.095,4
 
 
 
 12.541,9
 
 
 15.730,8
 
 
 199.906,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal als percentage bbp
 
 
 32,9
 
 
 
 
 31,2
 
 
 
 
 
 30,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 7.2 Uitgaven en ontvangsten op door het Rijk verleende garanties (in duizenden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 Omschrijving
 
 
 Geraamde uitgaven 2014
 
 
 Geraamde ontvangsten 2014
 
 
 Saldo 2014
 
 
 Geraamde uitgaven 2015
 
 
 Geraamde ontvangsten 2015
 
 
 Saldo 2015
 
 
 
 
 
 
 VI
 
 
 34
 
 
 Garantiestelling Faillissementscuratoren dienst JUSTIS
 
 
 1.300
 
 
 
 – 1.300
 
 
 1.300
 
 
 
 – 1.300
 
 
 
 
 IXB
 
 
 1
 
 
 Garantie procesrisico's
 
 
 245
 
 
 
 – 245
 
 
 245
 
 
 
 – 245
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Garantie interbancaire leningen
 
 
 
 99.636
 
 
 99.636
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Terrorismeschades (NHT)
 
 
 
 1.275
 
 
 1.275
 
 
 
 1.275
 
 
 1.275
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 
 569
 
 
 569
 
 
 
 569
 
 
 569
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie en vrijwaring inzake verkoop van deelnemingen
 
 
 4.800
 
 
 4.800
 
 
 
 4.800
 
 
 4.800
 
 
 0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Deelneming ABN AMRO
 
 
 
 25.555
 
 
 25.555
 
 
 
 6.441
 
 
 6.441
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 85.000
 
 
 121.000
 
 
 36.000
 
 
 74.900
 
 
 88.000
 
 
 13.100
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Regeling Investeringen
 
 
 500
 
 
 1.250
 
 
 750
 
 
 500
 
 
 1.250
 
 
 750
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 BMKB
 
 
 91.500
 
 
 23.500
 
 
 – 68.000
 
 
 71.000
 
 
 25.000
 
 
 – 46.000
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 GO
 
 
 11.842
 
 
 13.000
 
 
 1.158
 
 
 11.842
 
 
 13.000
 
 
 1.158
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 9.343
 
 
 8.000
 
 
 – 1.343
 
 
 9.365
 
 
 8.000
 
 
 – 1.365
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Scheepsnieuwbouw garantieregeling
 
 
 9.668
 
 
 10.000
 
 
 332
 
 
 3.679
 
 
 4.000
 
 
 321
 
 
 
 
 XIII
 
 
 14
 
 
 Aldel
 
 
 4.000
 
 
 
 – 4.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 16
 
 
 Garantie voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen
 
 
 21.000
 
 
 1.800
 
 
 – 19.200
 
 
 17.000
 
 
 1.800
 
 
 – 15.200
 
 
 
 
 XV
 
 
 2
 
 
 Startende ondernemers
 
 
 500
 
 
 
 – 500
 
 
 300
 
 
 
 – 300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 239.698
 
 
 310.385
 
 
 70.687
 
 
 194.931
 
 
 154.135
 
 
 – 40.796
 
 
 
 
 
 Achterborgstellingen
 Naast het risico uit garantieregelingen wordt het Rijk ook indirect blootgesteld aan risico’s uit achterborgstellingen. In dit geval wordt de daadwerkelijke garantieverplichting niet afgegeven door het Rijk, maar door een daarvoor aangewezen tussenpersoon, bijvoorbeeld een stichting. Het Rijk zal pas worden aangesproken wanneer de tussenpersoon niet aan haar verplichtingen kan voldoen. In de begroting van het betreffende vakdepartement worden dergelijke achterborgstellingen niet als verplichting opgenomen (zolang er geen schade ontstaat vanuit de achterborgstelling). De achterborgstellingen zijn opgenomen in tabel 7.3.
 Het risico uit de achterborgstellingen (in tabel 7.3) is niet één op één te vergelijken is met het risico uit de garantieregelingen (in tabel 7.1). Bij achterborgstellingen worden de risico’s soms gedeeld met gemeenten. Zo worden de verplichtingen die het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) voor 1 januari 2011 is aangegaan voor 50 procent gedekt door de gemeenten en voor 50 procent door de rijksoverheid. Verplichtingen aangegaan na deze datum worden volledig door de rijksoverheid gedekt. Bij het WSW wordt de gehele positie gedeeld met gemeenten.
 Daarnaast gelden per achterborgstelling verschillende regelingen om eventuele schade te dekken. Bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) dient eerst het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) sanering- en projectsteun te verlenen om een aanspraak op het WSW te voorkomen. Hierna moet het WSW zijn bufferkapitaal aanspreken. Indien dit onvoldoende is, worden de obligo’s van de deelnemende woningcorporaties aangesproken. Een obligo is een voorwaardelijke verplichting van de deelnemer om aan het fonds een bepaald bedrag over te maken. Pas daarna wordt een beroep gedaan op de achterborg van de rijksoverheid.
 De Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ) kent een soortgelijke regeling. Ook hier wordt eerst het bufferkapitaal aangesproken om schade te dekken. Daarna moeten de zorginstellingen met een door het WFZ geborgde lening een percentage (maximaal 3 procent van de uitstaande garanties van de deelnemende zorginstelling) van het leningenbedrag afdragen (obligo). Mocht dit onvoldoende zijn om de verplichtingen van het WFZ na te komen, dan kan het WFZ een beroep doen op het Rijk.
 Bij het WEW geldt geen obligoverplichting. Hier dient het huis als onderpand, waardoor de schade zich beperkt tot eventuele restschulden na gedwongen verkoop. Het WEW teert bij verlies direct in op het bufferkapitaal.
 
 Tabel 7.3 Achterborgstellingen van het Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 Totaal Achterborgstellingen
 
 
 177.658
 
 
 192.740
 
 
 220.163
 
 
 231.179
 
 
 250.315
 
 
 258.878
 
 
 
 
 waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ)
 
 
 7.703
 
 
 8.061
 
 
 8.441
 
 
 8.672
 
 
 8.915
 
 
 8.922
 
 
 
 
 Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
 
 
 71.700
 
 
 75.800
 
 
 85.300
 
 
 86.300
 
 
 87.400
 
 
 86.200
 
 
 
 
 Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
 
 
 98.255
 
 
 108.879
 
 
 126.422
 
 
 136.207
 
 
 154.000
 
 
 163.756
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bufferkapitaal
 
 
 1.157
 
 
 1.277
 
 
 1.336
 
 
 1.456
 
 
 1.520
 
 
 1.501
 
 
 
 
 waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ)
 
 
 176
 
 
 191
 
 
 211
 
 
 230
 
 
 245
 
 
 235
 
 
 
 
 Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
 
 
 452
 
 
 476
 
 
 482
 
 
 497
 
 
 489
 
 
 487
 
 
 
 
 Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
 
 
 529
 
 
 610
 
 
 643
 
 
 729
 
 
 786
 
 
 779
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Obligo
 
 
 2.991
 
 
 3.160
 
 
 3.453
 
 
 3.460
 
 
 3.568
 
 
 3.528
 
 
 
 
 waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Waarborgfonds voor de Zorgsector (WFZ)
 
 
 231
 
 
 242
 
 
 253
 
 
 260
 
 
 268
 
 
 268
 
 
 
 
 Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
 
 
 2.760
 
 
 2.918
 
 
 3.200
 
 
 3.200
 
 
 3.300
 
 
 3.260
 
 
 
 
 
 
 
 Normeringssystematiek gemeente- en provinciefonds
 
 8
 Normeringssystematiek gemeente- en provinciefonds
 
 Berekening accres
 Gemeenten en provincies beschikken over verschillende inkomstenbronnen om de uitgaven voor hun taken te financieren. Eén van de belangrijkste inkomstenbronnen voor decentrale overheden is de algemene uitkering uit het gemeente- en provinciefonds. De jaarlijkse ontwikkeling van de omvang van het gemeente- en provinciefonds wordt sinds 1995 bepaald door de normeringssystematiek, waarbij de fondsen gekoppeld zijn aan de ontwikkeling van de uitgaven van het Rijk, de netto gecorrigeerde rijksuitgaven.
 Beleidsintensiveringen, ombuigingen, mee- en tegenvallers en nominale ontwikkelingen op de Rijksbegroting hebben direct invloed op de omvang van de fondsen («samen de trap op, samen de trap af»). De jaarlijkse toe- en afname van het gemeente- en provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan de rijksuitgaven, wordt het accres genoemd.
 Tabellen 8.1–8.3 geven weer hoe de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven uiteindelijk resulteert in het accres. Bij de bepaling van de omvang van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (ngru) vormen de netto rijksuitgaven het startpunt. Op de netto uitgaven (A) worden correcties (B) doorgevoerd voor verschillende posten. Het saldo geeft de netto gecorrigeerde rijksuitgaven, de basis voor de accresberekening (C).
 
 Tabel 8.1: Ontwikkeling van netto gecorrigeerde rijksuitgaven: van begroting naar accrespercentage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A Staten-Generaal
 
 
 139
 
 
 132
 
 
 131
 
 
 134
 
 
 
 
 2B Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 114
 
 
 108
 
 
 104
 
 
 102
 
 
 
 
 3 Algemene Zaken
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 
 
 4 Koninkrijksrelaties
 
 
 83
 
 
 81
 
 
 79
 
 
 72
 
 
 
 
 5 Buitenlandse Zaken
 
 
 8.706
 
 
 7.398
 
 
 8.401
 
 
 8.371
 
 
 
 
 6 Veiligheid en Justitie
 
 
 11.252
 
 
 10.013
 
 
 9.842
 
 
 9.446
 
 
 
 
 7 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 634
 
 
 577
 
 
 561
 
 
 528
 
 
 
 
 8 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
 
 
 32.925
 
 
 33.022
 
 
 33.278
 
 
 33.321
 
 
 
 
 9A Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 23
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 
 
 9B Financien
 
 
 1.671
 
 
 4.748
 
 
 4.820
 
 
 4.556
 
 
 
 
 10 Defensie
 
 
 7.462
 
 
 7.577
 
 
 7.574
 
 
 7.528
 
 
 
 
 12 Infrastructuur & Milieu
 
 
 9.898
 
 
 9.188
 
 
 9.372
 
 
 9.709
 
 
 
 
 13 Economische Zaken
 
 
 4.710
 
 
 4.503
 
 
 4.437
 
 
 4.473
 
 
 
 
 15 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 20.671
 
 
 17.876
 
 
 17.925
 
 
 17.980
 
 
 
 
 16 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 4.431
 
 
 2.936
 
 
 2.615
 
 
 2.631
 
 
 
 
 17 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 3.163
 
 
 2.409
 
 
 2.331
 
 
 2.441
 
 
 
 
 18 Wonen en Rijksdienst
 
 
 2.883
 
 
 2.982
 
 
 3.079
 
 
 3.224
 
 
 
 
 50 Gemeentefonds
 
 
 18.741
 
 
 27.273
 
 
 27.036
 
 
 26.508
 
 
 
 
 51 Provinciefonds
 
 
 1.277
 
 
 952
 
 
 1.123
 
 
 1.127
 
 
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 47
 
 
 2.218
 
 
 3.770
 
 
 5.305
 
 
 
 
 (A) Totaal netto uitgaven
 
 
 128.924
 
 
 134.107
 
 
 136.592
 
 
 137.570
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (B) Totaal correcties
 
 
 – 37.261
 
 
 – 42.335
 
 
 – 43.122
 
 
 – 43.202
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (C)Totaal NGRU (=A+B)
 
 
 91.663
 
 
 91.773
 
 
 93.470
 
 
 94.368
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (%) = (Ct – Ct-1)/Ct-1)
 
 
 2,78%1Voor de bepaling van het accres 2014 is gerekend met een NGRU 2013 ter grootte van 89.186 miljoen euro. Zie voor de onderbouwing van de NGRU 2013 het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2013.
 
 
 0,12%
 
 
 1,85%
 
 
 0,96%
 
 
 
 
 
 De correcties op de netto rijksuitgaven (tabel 8.2) kunnen in drie categorieën ingedeeld worden.
 
 
 1.
 Uitgaven die wel relevant zijn voor de uitgavenkaders, maar niet voor de basis van de accresberekening, de ngru. Het gaat om uitgaven die relatief gevoelig zijn voor macro-economische ontwikkelingen en waarop het Rijk geen invloed heeft, bijvoorbeeld de afdrachten aan de EU. Door de rijksuitgaven voor deze uitgavenposten te corrigeren, wordt de accresraming minder afhankelijk van macro-economische ontwikkelingen, wat de stabiliteit van de accresontwikkeling ten goede komt.
 
 
 2.
 Uitgaven die niet relevant zijn voor het uitgavenkader, maar wel voor de ngru, bijvoorbeeld studieleningen.
 
 
 3.
 Financieringsverschuivingen. Financieringsverschuivingen zijn verschuivingen van geldstromen binnen het Rijk die niet tot meer of minder bestedingsruimte van het Rijk leiden, maar in de normeringssystematiek wel effect hebben op het accres doordat het schuiven zijn tussen ngru-relevante uitgaven en niet-ngru-relevante uitgaven. De rijksuitgaven worden voor deze posten gecorrigeerd omdat per saldo geen sprake is van meer of minder uitgaven, er is alleen sprake van een andere financieringsbron. Het gaat bij deze correcties bijvoorbeeld om overhevelingen van departementale begrotingen naar het gemeente- en provinciefonds en financieringsverschuivingen tussen het Rijk en de sociale zekerheidsfondsen.
 
 
 
 Tabel 8.2: Correcties netto rijksuitgaven (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Correcties wel relevant voor uitgavenkader, niet voor accres
 
 
 
 
 
 
 
 Studieleningen en radiofrequenties
 
 
 1.837
 
 
 1.762
 
 
 1.610
 
 
 1.602
 
 
 
 
 EU-afdrachten (inclusief landbouwheffingen)
 
 
 – 7.642
 
 
 – 6.318
 
 
 – 7.384
 
 
 – 7.327
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 – 5.060
 
 
 – 4.517
 
 
 – 4.385
 
 
 – 4.395
 
 
 
 
 WWB
 
 
 – 5.736
 
 
 – 5.512
 
 
 – 5.608
 
 
 – 5.755
 
 
 
 
 GF/PF (exclusief sociaal deelfonds)
 
 
 – 18.239
 
 
 – 16.627
 
 
 – 17.097
 
 
 – 17.195
 
 
 
 
 Sociaal deelfonds RBG-eng
 
 
 0
 
 
 – 1.807
 
 
 – 1.816
 
 
 – 1.756
 
 
 
 
 Sociaal deelfonds SZA
 
 
 – 66
 
 
 – 2.894
 
 
 – 2.721
 
 
 – 2.556
 
 
 
 
 Uitgaven BKZ (begrotingsgefinancierd)
 
 
 – 2.323
 
 
 – 7.525
 
 
 – 7.283
 
 
 – 7.123
 
 
 
 
 BCF
 
 
 0
 
 
 – 3.033
 
 
 – 3.089
 
 
 – 3.118
 
 
 
 
 Overboekingen 50/51 en RBG-eng
 
 
 956
 
 
 2.539
 
 
 2.630
 
 
 2.552
 
 
 
 
 Overige financieringsverschuivingen
 
 
 – 988
 
 
 1.598
 
 
 2.020
 
 
 1.870
 
 
 
 
 
 Totaal correcties accres
 
 
 
 
 – 37.261
 
 
 
 
 – 42.335
 
 
 
 
 – 43.122
 
 
 
 
 – 43.202
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.3 Berekening accres
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 1. Accres % (nominaal)
 
 
 
 
 2,78%
 
 
 
 
 0,12%
 
 
 
 
 1,85%
 
 
 
 
 0,96%
 
 
 
 
 
 2. Grondslag normeringssystematiek
 
 
 17.981
 
 
 18.239
 
 
 16.627
 
 
 17.097
 
 
 
 
 3. Accres (= 1 * 2)
 
 
 499
 
 
 22
 
 
 308
 
 
 164
 
 
 
 
 
 waarvan Gemeentefonds
 
 
 
 
 456
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 290
 
 
 
 
 153
 
 
 
 
 
 
 waarvan Provinciefonds
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 18
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Accres cumulatief
 
 
 499
 
 
 521
 
 
 829
 
 
 993
 
 
 
 
 
 Toelichting accresontwikkeling 2014–2017
 
 Tabel 8.4 Aansluiting accres stand Miljoenennota 2014 naar Miljoenennota 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Accrespercentage Miljoenennota 2014
 
 
 4,24%
 
 
 – 0,94%
 
 
 0,31%
 
 
 0,79%
 
 
 
 
 Accres (jaarlijkse tranches) stand Miljoenennota 2014
 
 
 756
 
 
 – 169
 
 
 52
 
 
 131
 
 
 
 
 Accres cumulatief stand Miljoenennota 2014 (A)
 
 
 756
 
 
 587
 
 
 639
 
 
 770
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accresmutatie tranches
 
 
 
 
 – 257
 
 
 
 
 191
 
 
 
 
 256
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 
 
 Accresmutatie cumulatief (B)
 
 
 
 
 – 257
 
 
 
 
 – 66
 
 
 
 
 190
 
 
 
 
 223
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (jaarlijkse tranches) stand Miljoenennota 2015
 
 
 499
 
 
 22
 
 
 308
 
 
 164
 
 
 
 
 Accres cumulatief stand Miljoenennota 2015 (A+B)
 
 
 499
 
 
 521
 
 
 829
 
 
 993
 
 
 
 
 Accrespercentage stand Miljoenennota 2015
 
 
 2,78%
 
 
 0,12%
 
 
 1,85%
 
 
 0,96%