Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbetaaldiensten; Memorie van toelichting zoals gewijzigd naar aanleiding van het advies van de Raad van State
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29688, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-10-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29688 nr. 6

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeen deelMaatregelenToegankelijkheid, veiligheid en redelijke prijsstellingBereikbaarheidDe vormgeving van de maatregelen: universele dienstverleningNormgeadresseerdenBedrijfseffectenToezichtArtikelsgewijze toelichtingHoofdstuk 1 Reikwijdte en definitiesArtikel 1Nettokosten (onderdeel g)Hoofdstuk 2 Universele Dienstverlening basisbetaaldienstenArtikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Hoofdstuk 3 Uitvoering van de wetParagraaf 3.1. De verhouding tussen Onze Minister
en de toezichthouderArtikel 6Artikel 7Artikel 11Artikel 12Artikelen 13, 14, 15 en 16Artikel 17Artikel 19Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikel 28
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29688Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 80 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 688Voorstel van wet van het lid Crone houdende regels inzake de toegankelijkheid,
veiligheid, bereikbaarheid en redelijke prijsstelling van basisbetaaldiensten
(Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbetaaldiensten)nr. 6MEMORIE VAN TOELICHTING ZOALS GEWIJZIGD NAAR AANLEIDING VAN HET ADVIES
VAN DE RAAD VAN STATEAlgemeen deelToegang tot het betalingsverkeer via banken is een noodzakelijke voorwaarde
geworden voor deelname aan onze samenleving. Deelname aan het betalingsverkeer
behoort te zijn omgeven met de nodige veiligheid. Het voorliggende wetsvoorstel
strekt ertoe dit vast te leggen als het recht van eenieder, ongeacht diens
geografische locatie, die basisbetaaldiensten afneemt of wil afnemen in Nederland
en in het bijzonder de consument. Hiertoe worden enkele verantwoordelijkheden
en taken van banken die dergelijke basisbetaaldiensten aanbieden expliciet
opgenomen in de wet. De verantwoordelijkheden en taken hebben betrekking op
de aanwezigheid van een loket met een minimum aan betaalfuncties in de nabije
omgeving van de afnemers (consumenten en ondernemers), het vermijden van tarieven
en minimumbedragen die feitelijk een te hoge drempel opwerpen en de veiligheid.Belangrijkste reden voor dit wetsvoorstel is de aanhoudende verschraling
van de dienstverlening, zowel in dorpen als stadswijken. Deze verschraling
kent in grote lijnen twee componenten: steeds meer filialen worden gesloten
en daarnaast wordt in filialen die wél openblijven de dienstverlening
steeds verder teruggeschroefd. Met name gaat het daarbij om beperkingen ten
aanzien van het opnemen van contant geld.Het serviceniveau van banken is de laatste jaren in hoog tempo afgenomen.
Zo weigeren banken hoe langer hoe meer klanten in verpleeg- en verzorgingstehuizen
te bezoeken. De algemene beschikbaarheid van een bankrekening wordt minder
nu ook de Postbank zich, in navolging van de andere banken, terugtrekt uit
vele postagentschappen in het omschakelingsproces naar z.g. servicepunten.
Dit kan betekenen dat in een geheel dorp of in een stadswijk geen enkele voorziening
meer overblijft waar men geld kan opnemen of storten en een betaalpas kan
ophalen en opwaarderen.Dit is uitermate bezwaarlijk voor afnemers, in het bijzonder voor ouderen
en consumenten met functiebeperkingen (gehandicapten, slechtzienden enz.).
Indien zij geld willen opnemen moeten zij op eigen gelegenheid vervoer
regelen of iemand anders machtigen. Dit druist in tegen het streven ouderen
en gehandicapten zoveel mogelijk zelfstandigheid te geven, bijvoorbeeld door
het persoonsgebonden zorgbudget rechtstreeks op hun eigen rekening te storten.Ook voor het midden- en kleinbedrijf is de voortgaande sluiting van bankkantoren
een probleem. Om hun bedrijf goed te kunnen uitoefenen, zijn zij afhankelijk
van een aantal basisbetaaldiensten. Het kunnen storten van de contante omzet
is voor het MKB een zeer belangrijke basisbetaaldienst, waarbij de bereikbaarheid
van groot belang is. Hierbij is de veiligheid van het winkelpersoneel in het
geding. De sluiting van bankkantoren kan ertoe leiden dat contant geld over
grote afstanden moet worden vervoerd. Dit moet in verband met de veiligheidsrisico's
die daarmee ontstaan als onwenselijk worden gezien.Voor het midden- en kleinbedrijf geldt dat de problematiek van de bereikbaarheid
en veiligheid in elkaars verlengde liggen. Bij de 250 000 punten waar
betaald wordt, geldt dat er vanaf 180 000 punten bankbiljetten vervoerd
moeten worden naar een bepaald punt. Hoe minder bankkantoren, hoe groter de
afstanden die afgelegd moeten worden, met alle gevolgen van dien voor de veiligheid.
Daar komt bij dat men de eigen omgeving vaak het beste kent, en daar de veiligheidssituatie
het beste kan beoordelen, en vergroting van de af te leggen afstanden tot
extra onveiligheid leidt.Nog altijd wordt bij 80% van de transacties bij de 250 000
bovengenoemde punten met contant geld betaald, die ongeveer 50% van
de omzet vertegenwoordigt. Vermindering van het aantal bankkantoren kan daarom
leiden tot veel extra verloren werkdagen, die moeten worden besteed aan het
wegbrengen van contant geld. Dit zijn er mogelijk nu al meer dan 100 000
dagen per jaar. MKB-Nederland steunt mede daarom ook dit wetsvoorstel.Ter illustratie van het voortschrijdende sluitingsproces stelt de Consumentenbond
in een in september 2002 verschenen onderzoek1
dat van 1998 tot 2001 het aantal bankkantoren daalde van 7053 naar 5400; een
daling van bijna 25% in 3 jaar. Indien dit tempo zich door zou zetten,
dan zou in 2011 het laatste bankkantoor in Nederland zijn deuren sluiten.
Meer dan de helft van de respondenten in dit onderzoek meldde dat in de afgelopen
5 jaar een bankkantoor bij hen in de buurt was gesloten.Cijfers van de Nederlandsche Bank en het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
laten dezelfde trend zien. In 2002 daalde het aantal bankkantoren verder naar
4511, en ultimo 2003 was sprake van 4109 bankkantoren. Iedere dag sloten er
dus gemiddeld één of meer bankfilialen in Nederland. Dit betekent
in de periode 1998–2003 een daling van meer dan 41%. Er is er
nog geen enkel zicht op het einde van deze trend. In 2004 zette de trend opnieuw
door. Volgens de Rapportage Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer 2004
waren er ultimo 2004 naar schatting nog slechts 3700 bankkantoren over in
Nederland2. Het grote aantal te verwachten sluitingen
staat niet in verhouding tot de enkele kantoren die een aantal banken willen
heropenen. De indiener meent daarom dat in het algemeen belang dit voortschrijdende
verschralingproces een halt toegeroepen moet worden. Dit temeer, omdat in
dezelfde periode, van 1998 tot 2001, het aantal geldautomaten slechts met
745 steeg. In de Geldgids3 van de Consumentenbond
van november 2004 wordt opnieuw dezelfde trend vastgesteld: in de periode
2000–2002 sloten 1183 bankfilialen hun deuren, terwijl er in dezelfde
periode slechts 481 geldautomaten bijkwamen. Daar komt bij dat velen een geldautomaat
niet als een gelijkwaardige vervanger van een echt bankkantoor kunnen zien,
zeker niet voor veel ouderen en gehandicapten. Veiligheidsoverwegingen en
de anonimiteit van de geldautomaat spelen hierbij een rol. Zelfs
de NVB geeft toe dat bij het ontwerpen van geldautomaten te weinig rekening
wordt gehouden met mensen met een functiebeperking.1
Uit het genoemde onderzoek bleek dat 24% van de respondenten veel belang
hechtte aan de mogelijkheid om contant geld aan de balie van een bankkantoor
te kunnen halen. Dit zijn dus enige miljoenen mensen. Circa 25 miljoen contante
opnames per jaar vinden nog altijd plaats via de balie2. Ook een internationale vergelijking van de bereikbaarheid van het
betalingsverkeer in Nederland leert dat deze beter kan. Gemiddeld zijn er
in 15 EU-landen die er tot 1 mei 2004 waren 1471 inwoners per bank.3 In Nederland zijn dat er bijna twee keer zo veel: 2660.
Het niveau van bereikbaarheid is dus bijna twee keer zo laag. In Groot-Brittannië
is sprake van 1783 inwoners per bank, in Duitsland 1464, en in België
1282. Opmerkelijk is dat zelfs uitgedrukt in km2 per bank de bereikbaarheid
in Nederland (7) slechter is dan in Duitsland (6) en België (4). Dit
terwijl in deze landen de bevolkingsdichtheid lager is dan in Nederland. Slechts
3 landen hebben minder banken per 1000 inwoners dan Nederland: Griekenland,
Ierland en Finland. Nederland kent dus nu al een lage bankdichtheid. Opgemerkt
dient nog te worden dat deze (meest recente) cijfers betrekking hebben op
2000, en dat Nederland dus naar verwachting inmiddels nog verder weggezakt
is. In 2000 waren er immers ca. 6000 banken en nu minder dan 4000.Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat in de bankfilialen en postagentschappen
die nog wel blijven bestaan de dienstverlening wordt teruggeschroefd. Bij
het opnemen van contant geld aan de balie hebben bepaalde banken (hoge) drempelbedragen
gehanteerd; een minimale hoeveelheid geld die moest worden opgenomen. Er zijn
categorieën consumenten (zoals consumenten met een minimumuitkering)
die dergelijke bedragen niet eens op hun rekening hebben staan. Iedereen wordt
zo gedwongen gebruik te maken van pinautomaten. Vooral ouderen en gehandicapten
ondervinden hier hinder van; velen van hen voelen zich daarbij onveilig en
men heeft soms moeite met pinnen. Veel ouderen willen uit veiligheidsoverwegingen
liever niet met grote hoeveelheden contant geld over straat. Dat alles maakt
het onvermijdelijk dat wordt afgeweken van het recht van banken om vrij te
beschikken over al hun eigendommen. Ook de indiener hecht aan het eigendomsrecht,
maar hij is van mening dat de vele en belangrijke functies van het betalingsverkeer,
en het maatschappelijk belang van zelfstandigheid van consumenten, zwaarwegende
redenen zijn om er in dit geval van af te wijken, en banken te verplichten
tot een bijdrage, indien door de minister een opdracht wordt verleend tot
het verrichten van basisbetaaldiensten in een bepaald verzorgingsgebied. In
wezen concurreren hier met elkaar het eigendomsrecht van consumenten om onbelemmerd
over hun geld te kunnen beschikken en het eigendomsrecht van banken. De privaatrechtelijke
wederzijdse afspraken zijn onbevredigend en volstaan niet. Deelname aan het
betalingsverkeer via een bank is een vereiste geworden voor maatschappelijke
participatie. Consumenten hebben op z'n minst recht op toegang tot een
aantal maatschappelijk noodzakelijke betaalfuncties. Een ieder moet in principe
het recht hebben een bankrekening te openen én het recht om over zijn
of haar eigendommen te beschikken. Het publieke belang is hier groot en behoort
gewaarborgd te zijn. Banken hebben daarin een rol te spelen. De ontwikkelingen
in de bancaire sector laten echter zien dat dit in steeds mindere mate het
geval is. De indiener acht wetgeving op dit punt dan ook noodzakelijk en onvermijdelijk.
De markt lost het probleem in onvoldoende mate zelf op. Een stok achter de
deur, waarbij de Minister van Financiën de mogelijkheid tot ingrijpen
krijgt, moet daarbij noodzakelijk worden geacht. Hij onderkent daarbij overigens,
dat allerlei spontane vormen van samenwerking en initiatieven op lokaal niveau
oplossingen kunnen bieden en juichen dat ook toe. Indien de betaalfuncties
door deze lokale initiatieven in stand blijven, dus ondanks de sluiting van
bankfilialen, is op die plaatsen voldaan aan de verplichtingen
die kunnen voortvloeien uit het wetsvoorstel, en kan de minister besluiten
om niet in te grijpen en geen opdracht tot het verlenen van basisbetaaldiensten
te geven in een door hem vastgesteld verzorgingsgebied.Als mogelijke andere manier waarop in de behoefte aan basisbetaaldiensten
kan worden voorzien, wordt soms genoemd de cash back service die sommige supermarkten
bieden. De indiener wijst er echter op dat cash back in lang niet alle gevallen
een afdoende alternatief is. Ten eerste moet vaak eerst iets gekocht worden
in de betreffende winkel. Terwijl de indiener het standpunt huldigt dat iemand
altijd bij zijn eigen geld moet kunnen, zonder enige belemmering. De cash
back service is niet overal beschikbaar. Een probleem daarbij is dat cash
back vaak niet van de grond komt, omdat de vergoeding die de winkelier krijgt
te laag is. Daarnaast zitten er beperkingen op deze service, bijvoorbeeld
een maximumbedrag van 20 of 50 euro dat kan worden opgenomen. Voorts
kunnen de kasstromen van de betreffende winkels ontregeld raken, winkels zijn
immers geen banken. Het Platform Detailhandel (o.a. Nationale Winkelraad en
MKB) heeft aangegeven dat de «falende dienstverlening van banken niet
mag worden afgewenteld op de detailhandel».1
Hierbij werd ook gewezen op problemen die kunnen ontstaan rondom de veiligheid.Als alternatieven voor fysieke banklocaties worden soms genoemd het telefonisch
en elektronisch bankieren. In de Geldgids2 van
november 2004 van de Consumentenbond wordt hier uitgebreid op ingegaan. Aan
telefonisch en internetbankieren blijken diverse beperkingen te zitten. Zo
blijken de antwoorden die via telefoon op vragen gegeven worden niet altijd
te kloppen, zijn ze vaak onvolledig, en soms zelfs fout. Bij sommige banken
moet meer dan 10 minuten gewacht worden. Vaak moet meerdere keren doorverbonden
worden. Op sommige vragen, zoals hoe te handelen bij een verkeerde overboeking,
kunnen banken telefonisch geen goed antwoord geven. De telefonische informatie
over het overboeken van geld naar het buitenland bleek vaak onvolledig of
onjuist. Een sluitende identificatie is ook niet mogelijk via de telefoon.
Bij een bepaalde bank is het aanvragen van internetbankieren dan ook niet
mogelijk via de telefoon, maar kan dit alleen persoonlijk met een legitimatiebewijs
op een bankkantoor. De Consumentenbond trekt als algemene conclusie dat de
kwaliteit van de telefonische beantwoording reden geeft tot zorg. Het nadeel
van internetbankieren ligt voor de hand: bij vragen is er geen directe beantwoording
en directe tweezijdige communicatie is dan niet mogelijk. Een groot deel van
de e-mail gericht aan banken blijkt niet beantwoord te worden.3 Het aanvragen van internetbanieren kan lang duren; soms meer dan een
maand. De website van een grote bank blijkt opmerkelijk vaak uit de lucht
te zijn. Niet alle bankhandelingen blijken mogelijk te zijn. Sommige programma's
zijn niet prettig in het gebruik. Bepaalde handelingen, zoals overboekingen
blijken vaak bewerkelijk te zijn, omdat gewerkt moet worden met speciale codes.
Daarnaast is er argwaan tegen het verrichten van handelingen via internet.
Deze argwaan wordt ook gevoed doordat een groot aantal PC's is besmet
met spyware, waarmee derden persoonlijke gegevens kunnen bespioneren. Meer
in het algemeen zal internetbankieren voor veel ouderen en gehandicapten geen
serieus alternatief zijn omdat de affiniteit met internet ontbreekt.Er is sprake van een aantal alternatieven, zoals die o.a. in het kader
van het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (met name de werkgroep toegankelijkheid
en bereikbaarheid) zijn ontwikkeld. Het gaat dan o.a. om de geldservicepunten
van de Postbank, hostpassen, voorlichtingsactiviteiten voor ouderen over chippen
ed. door de Vliegende Brigade, cursussen internet en de Servicebus van ABN
Amro, en het platformoverleg, de Rabozorgservice en de servicewinkels van
de Rabobank. De indiener wijst er op dat deze initiatieven over het algemeen niet toereikend
zijn. Een probleem met de bankbus is bijvoorbeeld dat deze slechts in een
beperkt aantal plaatsen (11) aanwezig is, en dan ook nog eens slechts eens
in de twee weken.1 Deze bus kan slechts op een
beperkt aantal plaatsen in Nederland parkeren, waarmee een vraagteken moet
worden gezet bij de efficiëntie van deze oplossing. Voor de overige initiatieven
van de banken geldt ook vaak dat het bereik gewoon te beperkt is. Zo meldt
het MOB dat inmiddels 10 000 senioren voorlichtingsbijeenkomsten van
de Rabobank hebben bezocht, waarin voorlichting wordt gegeven over modern
bankieren. Nog afgezien van de effectiviteit van de gegeven voorlichting,
zullen met dergelijke initiatieven nooit de miljoenen ouderen kunnen worden
bereikt, die Nederland telt.Het belangrijkste bezwaar tegen het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
is de vrijblijvendheid. Het MOB functioneert sinds januari 2003. In de afgelopen
twee jaar is het proces van sluiting van bankkantoren echter onverminderd
doorgegaan. Het MOB presenteert via de website van DNB en middels haar rapporten
mogelijke oplossingen, in de hoop dat deze op lokaal niveau navolging zullen
krijgen. Daarvoor is echter geen enkele garantie.Waar de indiener vaststelt dat de toereikendheid van de diverse initiatieven
tekortschiet, is de richting van sommige oplossingen wel goed en ook conform
dit wetsvoorstel. De indiener wijst er daarbij nadrukkelijk op dat het doel
van dit wetsvoorstel niet is om fysieke bankkantoren ten koste van alles in
stand te houden. Het doel van dit wetsvoorstel is om op fysieke locaties het
aanbieden van basisbetaaldiensten in stand te houden. Daarbij kan een bank
dus ook «inwonen» op een gemeentehuis, buurtcentrum, bibliotheek,
VVV-kantoor, een winkel, etc. Een initiatief als de servicewinkel, waarbij
de Rabobank samen met TPG, Essent en Tempo Team inwoont bij bijvoorbeeld een
VVV-kantoor, voorziet dus in de doelstellingen van dit wetsvoorstel, voorzover
daar de beoogde basisbetaaldiensten worden aangeboden.2 Opmerkelijk aan dit initiatief is dat de Rabobank slechts 1000 tot
1500 euro per maand betaalt om haar diensten aan te kunnen bieden via de servicewinkel.De indiener wil benadrukken dat hij deze veelheid aan initiatieven toejuicht.
Zij maken evenwel des te meer kans indien de bankdiensten er onderdeel van
moeten zijn. Daarmee legt de initiatiefwet een extra, ook financiële,
bodem onder de vele lokale initiatieven. Deze initiatieven worden in de initiatiefwet
niet allemaal apart genoemd, omdat zij dusdanig gevarieerd en veelzijdig zijn,
dat iedere wettelijke beperking hieraan afbreuk zou kunnen doen: «laat
duizend bloemen bloeien».De indiener stelt dat het maatschappelijk belang van een goede toegang
tot het betalingsverkeer, zowel in termen van bereikbaarheid als toegankelijkheid,
niet omstreden is. Zo stelt het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer,
waar de banken onderdeel van uitmaken: «De banken hebben een maatschappelijke
verantwoordelijkheid om een minimale bereikbaarheid van bancaire diensten
te waarborgen, onder andere omdat dit een voorwaarde is voor een volwaardige
participatie in de samenleving.»3 En: «Belangrijk
in dit kader is dat banken een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben
om een minimaal niveau van bereikbaarheid en toegankelijkheid te waarborgen.»4 De mate van onmisbaarheid van geld is vergelijkbaar met
die van elektriciteit. Voor het doen van tal van handelingen is de beschikking
hierover nu eenmaal een noodzakelijke voorwaarde. De toegang tot elektriciteit
wordt dan ook met speciale regulerende wetgeving ondersteund: de Elektriciteitswet.Ook elders wordt deze maatschappelijke verantwoordelijkheid benadrukt.
Toegang tot het betalingsverkeer en tot iemands eigen geld is een essentiële voorwaarde om deel te kunnen nemen aan het maatschappelijk
verkeer. In het rapport «Een bankrekening voor iedereen» benadrukt
de Nederlandse Vereniging van Banken dat de toegang tot primaire betaaldiensten
tot hun maatschappelijke verantwoordelijkheid behoort.1 De NVB voegt daaraan toe dat het nemen van deze maatschappelijke verantwoordelijkheid
er ook toe kan leiden dat afgezien wordt van het recht op contractvrijheid.
Ook brengt de NVB terecht de toegang tot het betalingsverkeer in verband met
de dreiging van sociale uitsluiting. Ook de regering erkent de hinder die
met name ouderen, gehandicapten en winkeliers kunnen ondervinden, met name
op het platteland en in bepaalde wijken van grote steden, van het teruglopende
aantal bankkantoren.2 De regering erkent ook de
verantwoordelijkheid die de overheid heeft om publieke belangen, zoals de
bereikbaarheid en toegankelijkheid van betaaldiensten, te waarborgen.3Door sommigen is de analogie opgeroepen met de toegang tot voedsel. Als
supermarkten massaal hun deuren zouden sluiten, dan zou de overheid ook niet
ingrijpen, volgens deze redenering. De indiener bestrijdt dit echter. Indien
mensen daadwerkelijk geen toegang tot voedsel meer zouden hebben, dan zou
de overheid wel degelijk ingrijpen. Het tegenovergestelde is bijna ondenkbaar.Tot slot wordt de verschraling van het voorzieningenniveau, waaronder
dus de sluiting van bankkantoren vaak in verband gebracht met de leefbaarheid
en het ondernemingsklimaat in het algemeen. Zo stelt het MOB, waar banken
onderdeel van uit maken: «Om de leefbaarheid en het ondernemingsklimaat
op peil te houden zijn gerichte acties nodig om een negatieve spiraal van
afnemende leefbaarheid te vermijden. Banken hebben hierbij een maatschappelijke
verantwoordelijkheid om hun bijdrage aan oplossingen te leveren.»4 Ook wijst het MOB op het belang van het op peil houden
van het voorzieningenniveau met het oog op de vergrijzing.Voor een beschrijving van het marktfalen verwijst de indiener naar het
hierboven gestelde. De trend van sluiting van bankkantoren lijkt vrijwel onstuitbaar.
Indien dit proces niet tijdig afgeremd wordt, dan sluit binnen 10 jaar het
laatste bankkantoor. Alternatieven, al dan niet via het Maatschappelijk Overleg
Betalingsverkeer, voldoen niet vanwege een te beperkt bereik en het vrijblijvende
karakter ervan.De indiener wijst ook op een protestactie die de Consumentenbond hield
aan het einde van 2004. In minder dan twee maanden tijd betuigden ruim 22 000
consumenten met een handtekening hun steun aan deze actie, die gericht was
tegen de verschraalde dienstverlening van de banken, met name in relatie tot
de steeds hogere tarieven en de aanhoudende sluiting van bankfilialen. De
Consumentenbond vraagt dan ook om wetgeving om het publieke belang van de
bereikbaarheid van het betalingsverkeer te waarborgen. De Consumentenbond
stelt dan ook nadrukkelijk dat de banken moeten erkennen dat zij een maatschappelijke
functie hebben en méér zijn dan commerciële ondernemingen.5 Volgens de Consumentenbond zouden banken moeten erkennen
dat er altijd grote groepen consumenten zullen zijn en blijven die behoefte
hebben aan persoonlijke dienstverlening, en die niet uit de voeten kunnen
met alternatieven zoals digitaal bankieren. De Consumentenbond stelt dat het
van groot belang is dat bankkantoren opengehouden worden, in de traditionele
vorm of als servicepunt tezamen met andere bedrijven en organisaties. Met
betrekking tot initiatieven vanuit de markt stelt de Consumentenbond er onvoldoende
vertrouwen in te hebben dat er voldoende van deze initiatieven komen om een
acceptabel niveau van dienstverlening te kunnen garanderen. Geen enkele partij
voelt zich voldoende verantwoordelijk om het voortouw te nemen.6Het laatste is des te opmerkelijker, omdat de kosten om aan dit maatschappelijke
belang tegemoet te komen, gering kunnen zijn. Zo werd duidelijk uit een artikel
in de Volkskrant1 dat de Rabobank slechts 1000
tot 1500 euro per maand hoeft te betalen aan het in dat artikel genoemde VVV-kantoor
(of bibliotheek, lokale drogist, boerenbondwinkel of gemeenschapshuis) om
daar betaaldiensten aan te kunnen bieden. Dit roept grote vraagtekens op bij
het kostenargument dat de banken noemen om geen basisbetaaldiensten meer aan
te bieden. Immers voor slechts 12 000 tot 18 000 euro per jaar kan
kennelijk wel degelijk een locatie in stand worden gehouden waar de basisbetaaldiensten
worden aangeboden. Voor een dergelijk gering bedrag kan dan dus in voorkomende
gevallen worden voldaan aan de eisen die dit wetsvoorstel stelt.Hier moet wel bij opgeteld worden de jaarlijkse kosten van een geldautomaat,
ter waarde van ca. 60 000 euro.2 De jaarlijkse
kosten van een servicepunt, zoals bedoeld in art. 1 van het wetsvoorstel,
kunnen dan beperkt blijven tot minder dan 80 000 euro per jaar.Uiteraard zal het kostenbedrag wel afhangen van het aantal participanten
dat deelneemt aan een dergelijk gezamenlijk servicepunt. Gezien het grote
aantal (200) geplande servicewinkels3 door de
Rabobank, ziet de indiener hier echter meer dan voldoende mogelijkheden. Er
zijn overigens tal van varianten denkbaar, zoals bijvoorbeeld het Kulturhus
in Overijssel.De indiener wijst op het belang van bundeling van activiteiten. Bundeling
leidt tot lagere kosten per activiteit. Hoe meer instanties meedoen, hoe lager
de kosten kunnen zijn. Meer activiteiten kan leiden tot meer omzet, en een
betere economische levensvatbaarheid. Een goed voorbeeld hiervan zijn de postkantoren,
waar minder dan 20% van de handelingen een postale achtergrond hebben.
Het merendeel van de activiteiten en dus de omzet van postkantoren bestaat
uit een groot aantal handelingen en diensten op het gebied van registratie
en identificatie. De indiener constateert dat sommige activiteiten nu reeds
van de grond komen en juicht dit uiteraard toe. Het wetsvoorstel moet ook
worden gezien als een extra basis en steun voor deze ontwikkelingen, maar
geeft ook een aanzet tot een zekere harmonisatie op minimumniveau. Daarmee
wordt bedoeld dat het wetsvoorstel bevordert dat er ook een goede regionale
spreiding komt van basisbetaaldiensten en een bodem in de markt legt.Het wetsvoorstel is eerste instantie gericht op de situatie dat in een
bepaald geografisch afgebakend gebied (art. 3) geen enkele locatie meer aanwezig
is waar de in art. 1 genoemde basisbetaaldiensten worden aangeboden. Het is,
ook op basis de gegevens van DNB, MOB en NVB (en andere gegevens zijn er niet),
helaas niet geheel duidelijk in hoeveel situaties dit op dit moment het geval
is, en in de toekomst zal zijn. Maar zelfs bij een ruime schatting, op basis
van gegevens van de Rabobank4, verwacht de indiener
dat de minister op grond van dit wetsvoorstel niet meer dan in 20 gevallen
een verzorgingsgebied zoals bedoeld in art. 3 lid 1 zal hoeven aanwijzen.
De totale kosten voor de bancaire sector zouden dan niet meer dan 1,6 miljoen
euro (20 keer 80 000 euro) behoeven te bedragen.Daar moet bij worden vermeld dat deze gegevens van de Rabobank zijn gebaseerd
op de stand van zaken per 1 augustus 2004. Gezien het snelle tempo waarmee
bankkantoren worden gesloten, zo'n 400 per jaar, zou het aantal van 20
witte vlekken inmiddels opgelopen kunnen zijn. Echter zelfs als uitgegaan
wordt van een honderdtal witte vlekken zouden de totale kosten niet meer dan
8 miljoen euro bedragen.De kosten kunnen echter lager zijn. Immers worden steeds vaker geldautomaten
in winkels geplaatst. Een voorbeeld daarvan is de Postbank die in alle
700 supermarkten van Albert Heijn geldautomaten wil plaatsen1. In dat geval kunnen de extra kosten om te komen tot een servicepunt
waar basisbetaaldiensten worden aangeboden, zoals bedoeld in dit wetsvoorstel,
dus beperkt blijven tot de eerder genoemde 12 000 tot 18 000 euro
per jaar.De indiener acht dit een gering bedrag in het licht van het grote maatschappelijke
belang dat verbonden is aan de toegang tot het betalingsverkeer. De NVB is
in eerdere gevallen ook tegemoet gekomen aan het maatschappelijk belang, bijvoorbeeld
middels het eerder genoemde convenant dat voorzag in de mogelijkheid voor
daklozen om een bankrekening te openen. Een bekend voorbeeld is ook de Overstapservice,
die de sector ca. 15 miljoen euro heeft gekost. Hier was de bancaire sector
dus bereid een veelvoud te besteden om tegemoet te komen aan het algemeen
belang.De kosten die banken zouden moeten maken om een goede bereikbaarheid te
garanderen zijn nog lager als zij worden afgezet tegen de grote winsten die
zij maken. In 2003 bedroeg de netto winst van de zes grootste banken (waaronder
bankverzekeraars) maar liefst 10,9 miljard euro.2
Daarvan is volgens gegevens de NVB 5,1 miljard euro toe te schrijven aan het
bankbedrijf.3 Van de totale nettowinsten zouden
de banken slechts 0,015% hoeven te besteden aan de gevolgen van dit
wetsvoorstel.De indiener acht deze inspanning niet te veel gevraagd. In 2004 bedroeg
de netto winst uit het bankbedrijf zelfs 10,3 miljard euro.4 Bijvoorbeeld de Postbank behaalde een rendement op het geïnvesteerd
vermogen van 68%.5 Hier is sprake van een
onbalans tussen het streven naar winst enerzijds en het nemen van maatschappelijke
verantwoordelijkheid anderzijds. De indiener wijst er op dat het niet ongebruikelijk
is dat de wetgever een bepaald minimumniveau van bereikbaarheid, of toegankelijkheid
in wet- en regelgeving regelt. Dit wetsvoorstel is bijvoorbeeld gedeeltelijk
gemodelleerd naar de Telecommunicatiewet. Maar ook in de Postwet, het Postbesluit
en het Besluit algemene richtlijnen post (Barp) is een bepaald minimumniveau
van bereikbaarheid vastgelegd. Daarin is in art. 2.11 Barp vastgelegd dat
in woonkernen met meer dan 5000 inwoners binnen een straal van 5 km een dienstverleningspunt
moet zijn. Indien er meer dan 50 000 inwoners zijn, dan is nog een extra
dienstverleningspunt verplicht.Ook bij de banken zelf lijkt een zekere kentering waarneembaar in het
denken over de betekenis van fysieke bankkantoren.6,7,8
Bij een aantalbanken lijkt het besef te groeien dat fysiek contact een belangrijk concurrentievoordeel
kan zijn en dat het te strikt beperken van fysiek contact ertoe kan leiden
dat kansen gemist worden. Door sommige banken wordt erkend dat klanten verwaarloosd
zijn en wordt ingezien dat dit «fout» was9. Sommige klanten zouden al 15 jaar niets meer van hun bank gehoord
hebben.Een onderzoek van Booz Allen Hamilton10 lijkt
er op te wijzen dat de banken door hun eigen opstelling en het voortdurend
sluiten van bankkantoren in combinatie met het pushen van telefonisch en internetbankieren
zelf een lager bankbezoek in de hand hebben gewerkt, waarbij dit bankbezoek
veel lager zou zijn dan in omringende landen. Nederland zou zelfs het laagste
bezoek hebben van alle Europese landen. In Nederland zou slechts 33%
van de respondenten tenminste een keer per maand naar een bankkantoor gaan
voor een financieel produkt, terwijl dit in Duitsland 80% zou zijn.
De banken zouden daardoor omzet mislopen en kansen laten liggen. Een bron
van ergernis zou voor de klant zijn dat hij steeds opnieuw zijn naam en gegevens
moet opgeven. De klant wil liever persoonlijk gekend worden, dan een nummer
te zijn, en met name juist Nederlandse bankklanten lijken hier
meer belang aan te hechten dan in andere landen. De banken zouden zich flexibeler
op moeten stellen, meer als winkeliers.Een aantal banken, waaronder ING, Fortis, ABN Amro en SNS Bank lijken
deze signalen op te pikken en overwegen om toch weer nieuwe bankkantoren te
openen, en/of de openingstijden te verruimen. De openingstijden zijn nu vooral
overdag en door de week, en met name voor tweeverdieners is dit erg onhandig.
Een aantal banken overweegt om ook op koopavonden en op zaterdag hun kantoren
te openen.De indiener juicht bovenstaande initiatieven uiteraard toe, en hoopt dat
de langzame kentering in het denken over het belang van fysieke bankkantoren
zich zal doorzetten. Deze kentering is, zoals eerder aangegeven echter nog
niet voldoende om de trend te stoppen of af te remmen. Daarom blijft een stok
achter de deur in de vorm van dit wetsvoorstel noodzakelijk.MaatregelenHet wetsvoorstel is erop gericht om iedereen in redelijke mate in staat
te stellen aan het maatschappelijk betalingsverkeer deel te nemen. In het
wetsvoorstel is een aantal algemene zorgplichten verwoord die moeten garanderen
dat de toegang tot het maatschappelijke betalingsverkeer voldoende is gewaarborgd
voor alle afnemers. Deze algemene zorgplichten zullen worden uitgewerkt in
lagere regelgeving. De indiener heeft gekozen voor deze structuur, omdat uitwerking
van algemene zorgplichten bij of krachtens algemene maatregelen van bestuur
het de overheid mogelijk maakt om relatief snel maatschappelijk aanvaardbare
oplossingen te bieden, terwijl, vanwege de aan dit proces gekoppelde voorhangprocedure,
de volksvertegenwoordiging goed zicht kan houden op de beleidsinitiatieven
terzake. De algemene zorgplichten kunnen als volgt worden gekenschetst.Toegankelijkheid, veiligheid en redelijke prijsstellingDe zorgplicht ten aanzien van de toegankelijkheid heeft allereerst betrekking
op zaken als drempelbedragen voor het verlenen van betaaldiensten en openingstijden
van bankfilialen. De indiener meent dat het hanteren van een minimumbedrag
per opname onaanvaardbaar is, als dit betekent dat dit een substantiële
belemmering zal betekenen voor het deelnemen aan het maatschappelijk betalingsverkeer
van bepaalde mensen en daarmee van invloed is op hun maatschappelijk functioneren.
Dit bijvoorbeeld omdat het door een bank gesteld minimumbedrag hoger is dan
het gemiddelde bedrag dat deze mensen op hun rekening hebben. Of bijvoorbeeld
omdat dit minimumbedrag het niveau overstijgt waarmee mensen over het algemeen
denken veilig over straat te kunnen gaan of volgens hun eigen gevoel veilig
thuis kunnen bewaren. Ook kan deze zorgplicht nadere eisen omvatten met betrekking
tot de fysieke toegankelijkheid van de bankfilialen. Het lijkt onnodig te
vermelden dat een serviceloket ook toegankelijk moet zijn voor personen met
een lichamelijke handicap. De in dit wetsvoorstel vastgelegd toegankelijkheidsnorm
maakt het bijvoorbeeld mogelijk om in lagere regelgeving voor te schrijven
dat betaal- en pinautomaten moeten voldoen aan nader te bepalen ergonomische
normen, waarbij zoveel mogelijk aansluiting zal worden gezocht bij ontwikkelingen
in de markt.Zoals boven al is aangegeven is de zorgplicht toegankelijkheid nauw gerelateerd
aan de zorgplicht veiligheid. Bij het opnemen van geld uit pinautomaten blijkt
in toenemende mate sprake van gevoelens van fysieke onveiligheid. Ook dit
vormt een belangrijke belemmering voor de toegankelijkheid van het betalingsverkeer.Ook de prijsstelling kan van grote invloed zijn op de toegang tot het
maatschappelijke betalingsverkeer. Relatief hoge kosten van basisbetaaldiensten
kunnen de toegang tot basisbetaaldiensten voor bepaalde groepen van afnemers
bijzonder kostbaar of onmogelijk maken. Het is wenselijk dat de kosten van
basisbetaaldiensten voor consumenten nihil blijven. Voor zakelijke rekeninghouders
zullen de tarieven voor en de voorwaarden van de basisbetaaldiensten redelijk
moeten blijven.Hoe bovengenoemde zorgplichten precies moet worden uitgewerkt in lagere
regelgeving en dus hoe hoog het minimumniveau aan dienstverlening exact moet
worden gesteld zal moeten worden bepaald na een grondige beschouwing van de
ontwikkelingen in de samenleving.BereikbaarheidDeze norm heeft betrekking op de bereikbaarheid voor iedereen van één
of meer servicepunten met een minimum aan betaalfuncties. Onder een servicepunt
wordt hier verstaan een fysieke locatie waar in ieder geval de basisbetaaldiensten
worden aangeboden. Omdat het naar de mening van indiener niet zinvol is om
alle individuele kredietinstellingen te verplichten tot het openen of openhouden
van een servicepunt in elk dorp of in elke stadswijk, maar het nuttiger is
deze norm tot een collectieve verantwoordelijkheid van kredietinstellingen
die basisbetaaldiensten aanbieden te maken is gekozen voor een systeem van
aanbesteding. De Minister van Financiën stelt vast waar de bereikbaarheid
tekort schiet en de banken dragen middels een heffing bij aan een vergoeding
voor de nettokosten van de opdracht welke worden gemaakt door de kredietinstelling
die de opdracht uitvoert.In het wetsvoorstel wordt gewaarborgd dat aan elk loket geld kan worden
opgenomen van de eigen betaalrekening, geld kan worden gestort op de eigen
betaalrekening en op de betaalrekening van een derde, maar ook geld kan worden
overgemaakt van een betaalrekening naar een eigen spaarrekening en andersom.
Euro's moeten kunnen worden omgewisseld naar grotere of kleinere eenheden.
Ook het persoonlijk kunnen ophalen van een bankpas en het kunnen opladen van
een betaalpas of het laten uitbetalen van een elektronisch tegoed op een betaalpas,
zijn functies die voor eenieder binnen beperkte afstand beschikbaar moeten
zijn.De indiener denkt aan een minimum van één loket per 5000
inwoners of voor een ieder een loket binnen een afstand van 3 km. Deze normen
hebben betrekking op heel Nederland, en daaronder vallen dus zowel het platteland
als de oude stadswijken. Voor deze stadswijken denkt de indiener aan een extra
loket per 40 000 inwoners. Op deze normen zijn uiteraard uitzonderingen
mogelijk, zoals in het geval van (bijna) onbewoonde gebieden. Voor deze postagentschappen
en -kantoren gelden wettelijk verankerde normen ten aanzien van de bereikbaarheid,
onder andere vastgelegd in het Besluit algemene richtlijnen post (Barp). De
indiener zal het initiatief nemen deze normen eveneens te brengen op 3 km
en 5000 inwoners. De indiener acht een goede bereikbaarheid van basisbetaaldiensten
van minstens even groot belang als de bereikbaarheid van postdiensten, waarbij
hij wijst op de grote maatschappelijke acceptatie van de bereikbaarheids-
en andere normen die zijn gesteld voor de postale dienstverlening. Dit geldt
niet alleen voor de bereikbaarheid, maar overigens ook voor het kunnen stellen
van maximumtarieven.De vorm van het loket kan sterk uiteenlopen. In gebieden met veel inwoners
zal dat geheel anders zijn dan op plaatsen waar slechts weinig consumenten
wonen. Omdat een loket wel frequent, maar niet continu open hoeft te zijn,
is een combinatie met andere functies zeer wel denkbaar.Een probleem kan ontstaan wanneer geen enkele kredietinstelling belangstelling
zal tonen voor het uitvoeren van de opdracht. De indiener heeft in een eerder
stadium overwogen om, zoals in de Telecommunicatiewet, bij gebrek aan belangstelling
de opdracht verplicht op te leggen aan een kredietinstelling. Ook met betrekking
tot de uitvoering van de postconcessie wil de minister van Economische
Zaken de mogelijkheid creëren om deze verplicht op te leggen aan de grootste
aanbieder van postdiensten.1 De minister zegt
in een brief aan de Tweede Kamer: «Indien een aanbestedingsprocedure
geen gegadigden oplevert, zal overigens in ieder geval één van
de marktpartijen worden verplicht de universele dienstverlening te leveren.
Een dergelijke constructie is niet nieuw. Deze wordt reeds toegepast in de
telecommunicatiesector en zorgt ervoor dat onder alle omstandigheden de levering
van de universele dienst is zeker gesteld.»Omdat in de bancaire sector geen sprake is van een zeer dominante marktpartij
zoals bij de post en de telecommunicatie, heeft de indiener vooralsnog afgezien
van een verplichte uitvoering van de opdracht om basisbetaaldiensten aan te
bieden. Een oplossing dient eerder gevonden te worden in het verhogen van
de «redelijke winstopslag», zoals bedoeld in art. 4 lid 1. Dit
kan door de AMvB die aan dit wetsvoorstel verbonden is, aan te passen. Door
de winstopslag te verhogen zal naar verwachting vroeg of laat een kredietinstelling
inschrijven voor een opdracht.Mocht echter sprake zijn van al dan niet georganiseerde onwil vanuit de
sector, dan zal op termijn overwogen moeten worden om de wet aan te passen
en de uitvoering van de opdracht om basisbetaaldiensten aan te bieden wel
degelijk verplicht te stellen, zoals ook bij de post en telecommunicatiesector
het geval is.De vormgeving van de maatregelen: universele dienstverleningDe maatschappelijke betekenis van het betalingsverkeer en de toegang daartoe,
zoals hierboven geschetst, leiden ertoe dat het aanbieden van de basisbetaaldiensten
moet worden gezien als een vorm van universele dienstverlening. De indiener
wijst daarbij op de analogie met de Telecommunicatiewet, die voorziet in een
regeling die ervoor zorgt dat de overheid, indien dit nodig wordt geoordeeld,
zeker kan stellen dat een aantal basisvoorzieningen tegen een redelijk tarief
voor eenieder beschikbaar is. De systematiek van universele dienstverlening
in dit wetsvoorstel wijkt echter af van die is verankerd in de Telecommunicatiewet.
Ook indien niet tot een opdrachtverlening wordt overgegaan, zullen aanbieders
van basisbetaaldiensten te allen tijde moeten voldoen aan een minimumserviceniveau
zoals door of krachtens de in artikel 2 genoemde algemene zorgplichten is
vastgelegd.De indiener heeft in eerste instantie overwogen om een wetsvoorstel in
te dienen dat een aanpassing beoogde van de Wet toezicht kredietwezen 1992.
In oktober 2002 is ook een eerste voorontwerp gepresenteerd met een voorstel
van die strekking. De indiener heeft in een later stadium echter overwogen
dat het onderbrengen van de betreffende bepalingen betreffende de toegankelijkheid,
veiligheid en betaalbaarheid en met name de bereikbaarheid bij de Wtk 1992
onvoldoende recht zou doen aan het specifieke karakter van de problematiek
die hier van de orde is. De Wtk 1992 heeft voor een groot deel betrekking
op het prudentiële toezicht (liquiditeit, solvabiliteit, financiële
soliditeit etc.) en gedragstoezicht (o.a. integriteit en deskundigheid). De
doelstellingen van de Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbetaaldiensten
zijn anderssoortig van aard, in verband waarmee besloten is om een apart wetsvoorstel
in te dienen. Ook de modellering naar de Telecommunicatiewet heeft een rol
gespeeld bij het besluit om een apart wetsvoorstel in te dienen.In beginsel zou de markt zelf moeten voorzien in de verzorging van de
universele dienstverlening zoals de overheid die geformuleerd heeft. Er kan
echter reden zijn voor interventie als blijkt dat de markt dat niet overal
tot stand brengt en basisbetaaldiensten onvoldoende bereikbaar zijn. Ook kan
er reden zijn voor interventie als de Minister van Financiën oordeelt
dat er problemen kunnen of zijn ontstaan ten aanzien van de bereikbaarheid, dus als er gerede twijfel is of de markt het zelf zal doen.
Als het oordeel is dat het verstandig is om tot een opdrachtverlening over
te gaan, dan zal dat gaan op een manier die er voor zorgt dat de lasten die
uit een dergelijke opdracht voor de markt voortvloeien tot een minimum beperkt
blijven.De invulling van het concept van universele dienstverlening in dit wetsvoorstel
is gemodelleerd naar de Telecommunicatiewet. Wat het basispakket aan universele
dienstverlening zou moeten zijn, is vastgelegd in dit wetsvoorstel en de daarop
berustende algemene maatregel van bestuur, zoals hierboven geschetst. Van
belang is hoe gekomen wordt tot een opdracht om de universele dienstverlening
te verzorgen en de financiering van een eventueel netto tekort. De gekozen
oplossing komt ook op deze twee punten in grote lijnen overeen met die van
de Telecommunicatiewet.De ondernemingen die zichzelf aanmelden worden verondersteld in ieder
geval over voldoende draagkracht te beschikken, in de zin van voldoende personeelscapaciteit,
financiële middelen en organisatievermogen, om de universele dienstverlening
tot uitvoer te kunnen brengen. Het kan daarbij dan ook gaan om ondernemingen
die geen landelijk dekkend netwerk van filialen hebben, maar wel een regionaal
netwerk.De Minister van Financiën bepaalt het verzorgingsgebied. Dit is het
geografische gebied waarvoor de opdracht zal worden gegeven. Bij de bekendmaking
van het voornemen om over te gaan tot een opdracht worden een aantal bijzonderheden
vermeld, namelijk de te verzorgen basisbetaaldiensten, het servicepunt of
de servicepunten, het verzorgingsgebied en de periode waarvoor de opdracht
wordt verleend. De opdracht wordt verstrekt aan de kredietinstelling met de
laagste verwachte nettokosten. Als vergoeding wordt achteraf dit bedrag uitgekeerd,
tenzij de daadwerkelijke nettokosten lager zijn gebleken. In dat geval wordt
dit lagere bedrag uitgekeerd. Bovenop deze vergoeding wordt een redelijke
winstopslag uitbetaald. Zowel voor de berekening van de nettokosten als voor
de winstopslag worden nadere regels gesteld.De uit te betalen vergoedingen worden achteraf gefinancierd uit een heffing.
Deze heffing wordt betaald door alle kredietinstellingen die basisbetaaldiensten
aanbieden, waaronder begrepen de kredietinstelling die de opdracht uitvoert,
naar rato van hun relatieve omzet.NormgeadresseerdenDe hierboven weergegeven zorgplichten gelden niet voor alle kredietinstellingen,
maar alleen voor kredietinstellingen die één of meerdere basisbetaaldiensten
aanbieden. Door deze formulering dragen alle banken met basisbetaalfuncties
hun deel van de gezamenlijke maatschappelijke verantwoordelijkheid. Alle banken
met basisbetaalfuncties zijn overigens ook gerechtigd om te proberen een door
de minister te geven opdracht te verwerven. In het wetsvoorstel is als eis
opgenomen dat de aanvrager in het bezit moet zijn van een WTK-vergunning.
In de toekomst kan worden overwogen om opdrachten, waarbij het pakket basisbetaaldiensten
beperkt blijft tot de uitgifte van contant geld en het wisselen van geld,
ook open te stellen voor organisaties die niet in het bezit ziijn van een
WTK-vergunning.BedrijfseffectenDe kosten van deze regeling, en de heffing die daarvoor moet worden betaald,
zijn van te voren moeilijk te voorspellen. Deze kosten hangen met name af
van de mate waarin de te sluiten of inmiddels gesloten filialen onrendabel
waren of waarin voor het eerst te openen vestigingen onrendabel zullen blijken
te zijn. Aangezien het hier om commercieel gevoelige cijfers gaat, is een
exacte berekening niet mogelijk. Indien het echter juist is,
zoals de banken regelmatig aangeven, dat zij reeds in grote mate voldoen aan
de in dit wetsvoorstel voorgestelde bereikbaarheidseis, dan zullen de kosten
van deze regeling zeer beperkt kunnen zijn. Omdat de goedkoopste aanbieder
de opdracht zal krijgen, is in deze regeling een kostendrukkend mechanisme
ingebouwd. De Minister van Financiën krijgt met dit wetsvoorstel de mogelijkheid
om te komen tot een afweging van maatschappelijke baten in relatie tot de
kosten van de heffing.ToezichtDe toezichthouder verzamelt inlichtingen met betrekking tot de voor dit
wetsvoorstel relevante gegevens, en verstrekt desgevraagd inlichtingen. De
toezichthouder vormt zich een beeld van de dekkingsgraad van bankfilialen
in Nederland en rapporteert hierover aan de Minister van Financiën. De
indiener denkt hierbij aan een rapportage die de minister in staat stelt om
een inschatting te maken van de ontwikkelingen voor de komende 2 jaar. Op
basis van deze inlichtingen kunnen opdrachten worden uitgeschreven. De verhouding
tussen de minister en de toezichthouder wordt geregeld analoog aan de financiële
toezichtwetgeving.Artikelsgewijze toelichtingHoofdstuk 1 Reikwijdte en definitiesArtikel 1Basisbetaaldienst: opwaarderen elektronisch tegoed op betaalpas (onderdeel
b, sub 7°) Als voorbeeld van het opwaarderen van een elektronisch tegoed
op een bij een betaalrekening behorende betaalpas kan worden gegeven het opladen
van een elektronisch tegoed op een zogenoemde chipper- of chipknipfunctie
op een betaalpas.Naast de in onderdeel c genoemde basisbetaaldiensten kunnen bij algemene
maatregel van bestuur andere in de regel door kredietinstellingen aangeboden
betaaldiensten als basisbetaaldiensten worden aangewezen. Daarbij kan gedacht
worden aan betaalopdrachten door middel van overschrijvingskaarten, het ongedaan
maken van een onterechte incasso en het overmaken van geld naar personen zonder
bankrekening, bijvoorbeeld in het buitenland. Door een dergelijke aanwijzing
kunnen lagere regelgeving ook nadere voorwaarden worden gesteld aan de dienstverlening
die verband houdt met deze eventueel nog aan te wijzen betaaldiensten. Zo
kan het op den duur wellicht wenselijk blijken om te bepalen dat de genoemde
betaalopdrachten voor particuliere rekeninghouders kosteloos1 moeten blijven of worden.Nettokosten (onderdeel g)Het is waarschijnlijk dat de kosten die een kredietinstelling maakt ter
voldoening aan een opdracht niet volledig kunnen worden doorberekend aan afnemers
van basisbetaaldiensten. Indien de opbrengsten van de dienstverlening wel
(voldoende) zouden opwegen tegen de kosten, dan zou een kredietinstelling
een servicepunt waarschijnlijk hebben gecontinueerd of een servicepunt hebben
geopend. Wanneer een kredietinstelling nog niet actief zou zijn op de betreffende
locatie, dan zou deze waarschijnlijk overwegen een nieuw servicepunt te openen
op de betreffende locatie. In deze situatie zou er dus geen noodzaak tot het
verlenen van een opdracht bestaan.De opdrachtnemer dient in ieder geval te worden gecompenseerd voor die
kosten die rechtstreeks verband houden met de door hem verleende basisbetaaldiensten,
zodat het voldoen aan de opdracht voor hem niet verliesgevend is. Zoals gezegd
moet het verband van de nettokosten met de opdracht rechtstreeks zijn. De
huur van een bedrijfsruimte die door de opdrachtnemer zowel wordt gebruikt
voor het verlenen van basisbetaaldiensten als voor het aanbieden van verzekeringsproducten
kan daarom slechts ten dele als nettokosten in verband met de opdracht worden
opgevoerd.Hoofdstuk 2 Universele Dienstverlening basisbetaaldienstenArtikel 2Zoals in het algemeen deel al werd geschetst hebben eisen die worden gesteld
aan de toegankelijkheid van basisbetaaldiensten allereerst betrekking op de
vormgeving en materiële inrichting van de servicepunten. Betaal- en pinautomaten
zouden bijvoorbeeld moeten voldoen aan bepaalde ergonomische, toegankelijkheids-
en veiligheidsnormen. Op dat punt kan aangesloten worden bij de op 8 oktober
2004 gepresenteerde «Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat»
van de NVB en onder andere de Federatie Slechtzienden- en Blindenbelang. Verder
kan aangesloten worden bij het Handboek voor Toegankelijkheid. Dit handboek
is een hulpmiddel bij het programmeren, ontwerpen, bouwen en beheren van voor
iedereen toegankelijke stedelijke inrichting, gebouwen en woningen. Het handboek
is te zijn als een uitwerking en verduidelijking van NEN 1814 en het (verplichte)
Bouwbesluit.Toegankelijkheidseisen kunnen daarnaast inhouden dat speciale voorzieningen
moeten worden getroffen voor groepen van afnemers die, ondanks de ergonomische
maatregelen die een bank heeft genomen, servicepunten niet kunnen gebruiken
omdat er een andersoortige fysieke beperking aan hun kant de dienstverlening
in de weg staat. Daarbij kan gedacht worden aan maatregelen ten behoeve van
afnemers die auditief beperkt zijn. De toegankelijkheid van basisbetaaldiensten
kan, zoals in het algemeen deel al is aangegeven, ook worden beperkt doordat
er door een kredietinstelling minimumbedragen zijn vastgesteld waarvoor de
basisbetaaldiensten kunnen worden verleend.Met een veilige omgeving waarin basisbetaaldiensten kunnen worden afgenomen
bedoelt de indiener een omgeving waarin afnemers er op kunnen vertrouwen dat
de kans dat zij bij het afnemen van de basisbetaaldiensten zullen worden geconfronteerd
met het gevaar van ontfutseling, diefstal en beroving zoveel mogelijk is beperkt.Met een redelijke prijs bedoelt de indiener dat tarieven gehanteerd dienen
te worden die de maatschappelijke deelname aan het betalingsverkeer niet substantieel
belemmeren. Tarieven kunnen nooit tot doel hebben dat mensen niet bij hun
eigen geld zouden kunnen. De indiener acht het wenselijk dat de in artikel
1 genoemde basisbetaaldiensten kosteloos1 blijven
of worden voor particuliere rekeninghouders. Ook de overige tarieven zouden
beperkt horen te blijven, zodat kosteninefficiëntie zo min mogelijk op
de afnemers kan worden afgewenteld. Gezien de oligopolistische marktstructuur
is het verre van ondenkbaar dat het prijsmechanisme hier zijn werk niet goed
zal doen. Dit effect kan worden versterkt als sprake is van onvoldoende transparantie
of wanneer het in de ogen van de consument de moeite niet loont om tarieven
met elkaar te vergelijken, en zeker als het gaat om dienst die niet frequent
worden afgenomen, zoals het afhalen van een betaalpas. In dergelijke gevallen
werkt het marktmechanisme te gebrekkig om het afwentelen van kosteninefficiënties
door middel van tariefsverhogingen tegen te gaan, en kan directe tariefregulering
ingezet worden. In die zin baren een aantal ontwikkelingen de indiener zorgen. Een goed
voorbeeld daarvan zijn de tarieven die de Postbank wil gaan heffen op het
versturen van overschrijfkaarten (5 euro per boekje) en het tweewekelijks
toesturen van giro-afschriften (4 euro per jaar). Dit past in een jarenlang
patroon van sluipende tariefsverhogingen, die de indiener ongewenst acht.
De tarieven zouden tenslotte ook dienstbaar moeten zijn aan de economie, die
belang heeft bij een efficiënt en goedkoop betalingsverkeer. Tarieven
en andere drempels op basisbetaaldiensten kunnen een verstorend effect hebben
op het economische proces, waaronder effecten op de omloopsnelheid van het
geld.In de lagere regelgeving waarin de genoemde algemene zorgplichten worden
uitgewerkt kan onderscheid worden gemaakt in de regelstelling, bijvoorbeeld
op basis van de volgende criteria. Ten aanzien van de prijsstelling kan het
bijvoorbeeld wenselijk om zijn een onderscheid te maken tussen tarieven voor
consumenten en tarieven voor zakelijke afnemers van basisbetaaldiensten. Waar
bij particulieren het instellen van een maximum aan het aantal keren, dat
kosteloos contant geld mag worden opgenomen en gestort, overbodig zal zijn,
is het denkbaar dat hier voor zakelijke rekeninghouders grenzen aan gesteld
worden. Evenwel geldt ook hier dat het minimale niveau van dienstverlening,
bereikbaarheid en veiligheid voor zakelijke rekeninghouders van dien aard
dient te zijn dat de structuur van het betalingsverkeer dienstbaar is aan
de economie. Op onderdelen zou ook gedacht kunnen worden aan uitgebreidere
eisen die zakelijke rekeninghouders kunnen stellen aan het betalingsverkeer
dan particuliere rekeninghouders.Ook zou er in deze tarieven een onderscheid kunnen worden gemaakt tussen
Midden- en Kleinbedrijf (MKB) en grote ondernemingen. Daarbij zou volgens
de indiener een aantal van 25 werknemers als onderscheid genomen kunnen worden.
Verder is het wellicht nuttig om in lagere regelgeving te bepalen dat bepaalde
voorschriften die bij of krachtens dit wetsvoorstel worden gesteld, alleen
van toepassing zullen zijn op het verlenen van basisbetaaldiensten die betrekking
hebben op een geldelijke waarde beneden een bepaald bedrag, bijvoorbeeld € 200.
Ook kan het zinvol zijn in de lagere regelgeving onderscheid te maken tussen
verschillende categorieën van basisbetaaldiensten.Artikel 3In het algemeen deel werd al aangegeven dat het volgens indiener de taak
van de overheid is om er voor te zorgen dat er voor iedereen in Nederland
een bepaald basispakket aan basisbetaaldiensten beschikbaar is tegen een bepaalde
prijs en dat deze basisbetaaldiensten toegankelijk en veilig zijn. Echter,
ook al voldoen de in Nederland aangeboden basisbetaaldiensten aan al deze
wettelijke eisen, dan is de bereikbaarheid van deze diensten voor elke Nederlander
die van deze diensten gebruik wenst te maken nog niet gegarandeerd. Het kan
immers niet zo zijn dat deze diensten geografisch gezien niet bereikbaar zijn,
omdat deze diensten niet in de geografische nabijheid van de woon- en/of werkplek
van een afnemer worden aangeboden.De term «bereikbaarheid» onderscheidt zich van het begrip «toegankelijkheid»
dus in die zin dat «toegankelijkheid» er op ziet dat een servicepunt
zo is ingericht dat alle afnemers en potentiële afnemers daar daadwerkelijk
van de aangeboden service kunnen genieten en dat hen bijvoorbeeld geen ergonomische
belemmeringen in de weg staan. Dit terwijl bereikbaarheideisen er op zien
dat de servicepunten geografisch gezien voldoende dicht bij de woon- en/of
werkplek van een afnemer gelegen zijn. Toegankelijkheidseisen kunnen nodig
zijn ter bescherming van bepaalde groepen van afnemers zoals afnemers die
visuele of auditieve beperkingen hebben, terwijl opdrachten (begrip is gedefinieerd
in artikel 1) ter verbetering van de bereikbaarheid van basisbetaaldiensten
er op gericht zijn de beschikbaarheid van basisbetaaldiensten voor alle afnemers
in een bepaald verzorgingsgebied te waarborgen. Bij deze laatstgenoemde maatregelen
mag een gemiddelde afnemer als uitgangspunt worden genomen. De indiener beseft
dat zelfs indien er in een aangewezen verzorgingsgebied een servicepunt beschikbaar
is, sommige afnemers dit servicepunt desondanks niet zullen kunnen bereiken
omdat zij bijvoorbeeld slecht ter been zijn. In een dergelijk geval kan de
(lokale) overheid overwegen om additionele maatregelen te treffen voor de
bereikbaarheid van basisdiensten, waaronder basisbetaaldiensten, voor deze
afnemers. Dergelijke maatgelen vallen echter buiten de reikwijdte van dit
wetsvoorstel.Voor een goed begrip zij opgemerkt dat het feit dat een bancaire dienst
is aangewezen als een basisbetaaldienst nog niet betekent dat de verzorging
van die dienst daadwerkelijk zal worden opgedragen. Dit hangt af van de vraag
of de Minister van Financiën van oordeel is of een zodanige opdracht
noodzakelijk is om het daadwerkelijk bereikbaar zijn van de basisbetaaldiensten
te waarborgen. Het uitgangspunt hierbij is dat pas tot het opdragen van de
basisbetaaldiensten mag worden overgegaan indien er vanuit het oogpunt van
de bereikbaarheid sprake is van een tekortschieten van de markt. Vandaar dat
in het eerste lid is bepaald dat de Minister van Financiën kan overgaan
tot een opdracht indien hij van oordeel is dat de bereikbaarheid van één
of meer betaaldiensten niet door het normale functioneren van de markt wordt
of zal kunnen worden gegarandeerd. Heeft de Minister van Financiën eenmaal
besloten tot het geven van een opdracht, dan zal hij ook het verzorgingsgebied
moeten bepalen. Evenals bij de afweging of al dan niet moet worden overgegaan
tot verlening van een opdracht, zal hier om de verstoring van de markt zoveel
mogelijk te beperken het gebied niet groter zijn dan nodig is vanuit het oogpunt
van een goede verzorging van de basisbetaaldienst.De minister kan bij het maken van de afweging of wordt overgegaan tot
het aanwijzen van een verzorgingsgebied en het uitschrijven van een opdracht
gebruik maken van inlichtingen en cijfermateriaal van de toezichthouder. Artikel
7 heeft betrekking op deze inlichtingen aan de minister door de toezichthouder.
In het bijzonder moet bij artikel 7 gedacht worden aan cijfermateriaal betreffende
bankdichtheid, regionale spreiding en de kosten van het in stand houden van
basisbetaaldiensten. Deze gegevens zullen noodzakelijk zijn voor de minister
om verzorgingsgebieden te kunnen aanwijzen.De indiener vindt het echter, evenals de Raad van State, inderdaad wenselijk
dat ook organisaties van consumenten en van specifieke categorieën afnemers
van betaaldiensten, zoals ouderen en gehandicapten een plaats krijgen in de
procedure die leidt tot een mogelijke aanwijzing. Hiertoe heeft de indiener
aan art. 3 lid 1 een kan-bepaling toegevoegd die de mogelijkheid geeft dat
de minister zich laat adviseren door (groepen van) afnemers, bijvoorbeeld
via hun representatieve organisaties.Ter verduidelijking van de regeling ten aanzien van de basisbetaaldiensten
moet nog het volgende worden opgemerkt. In afwijking van de regeling in de
artikelen 9.1 en 9.2 van de Telecomwet zal de aanbieder van basisbetaaldiensten,
ook zolang er door de Minister van Financiën geen opdracht tot verzorging
van de basisbetaaldienst is gegeven, wel degelijk aan de op grond van artikel
2 te stellen eisen terzake van de toegankelijkheid, veiligheid en redelijke
prijsstelling gehouden zijn.In het tweede lid is geregeld dat in lagere regelgeving de regels zullen
worden neergelegd waaraan een opdrachtnemer zal moeten voldoen, wanneer
hij een verworven opdracht uitvoert. Een van deze regels zal zijn dat de opdrachtnemer,
wanneer hij een verworven opdracht uitvoert, zal beschikken over een vergunning
op grond van de Wet toezicht kredietwezen 1992. In de toekomst kan worden
overwogen om opdrachten, waarbij het pakket basisbetaaldiensten beperkt blijft
tot de uitgifte van contant geld en het wisselen van geld, ook open te stellen
voor organisaties die niet in het bezit ziijn van een WTK-vergunning.Verder stelt indiener zich voor dat bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur wordt bepaald aan welke voorwaarden een servicepunt moet voldoen
en/of aan welke overige kwaliteitsvoorwaarden (naast de kwaliteitsvoorwaarden
die bij of krachtens een algemene maatregel van bestuur zijn gesteld op grond
van artikel 2 in verband met de toegankelijkheid, veiligheid en redelijke
prijsstelling) de dienstverlening van de opdrachtnemer zal moeten voldoen.
Op grond van het derde lid kan bij algemene maatregel van bestuur onder meer
worden bepaald dat aan een opdracht bovendien de voorwaarde wordt verbonden
dat de opdrachtnemer gastgebruik dient toe te staan door (rechts)personen
die rekeninghouder zijn bij een andere kredietinstelling.Wanneer tot het verlenen van een opdracht tot verzorging van een of meer
basisbetaaldiensten in een bepaald verzorgingsgebied wordt overgegaan, regelt
dit artikel bovendien volgens welke procedure de verlening plaatsvindt. Het
voornemen om over te gaan tot verlening van een opdracht zal door de minister
allereerst bekend worden gemaakt. Het voornemen zal daartoe worden aangekondigd
in de Staatscourant. Het vereiste dat een opdrachtnemer moet beschikken over
een vergunning op grond van de Wet toezicht kredietwezen 1992, wanneer hij
een verworven opdracht uitvoert, heeft tot gevolg dat in beginsel iedere onderneming
die denkt de opdracht uit te kunnen voeren zich kan aanmelden voor een opdracht.
Het vereiste geldt immers pas vanaf het moment dat daadwerkelijk wordt begonnen
met de uitvoering van de opdracht en niet op het moment van het indienen van
de aanvraag. Een ondernemer zal, om aan te kunnen tonen dat hij inderdaad
in staat zal zijn de opdracht naar behoren uit te voeren, in zijn aanvraag
wel moeten aangeven dat hij reeds over een Wtk-vergunning beschikt, dan wel
dat hij verwacht tijdig over een Wtk-vergunning te kunnen beschikken.Artikel 4Op grond van het eerste lid heeft degene die krachtens een opdracht één
of meer tot de basisbetaaldiensten behorende diensten verleent de mogelijkheid
bij de Minister van Financiën een aanvraag in te dienen voor de door
hem ten gevolge van de verlening van de basisbetaaldienst in een bepaald kalenderjaar
gemaakte nettokosten. De aanvraag moet binnen acht weken na het verstrijken
van het kalenderjaar waarop de aanvraag om een vergoeding betrekking heeft
worden ingediend. Om deze kosten vergoed te krijgen zal hij in de aanvraag
door middel van een berekening de nettokosten moeten aantonen. Tevens zal
uit de berekening de hoogte van de nettokosten duidelijk moeten blijken. Hoe
de nettokosten moeten worden berekend en welke kosten in de berekening mogen
worden betrokken zal nader worden bepaald in een ministeriële regeling
op grond van het tweede lid. Duidelijk zal zijn dat deze regeling voornamelijk
een (uitvoering)technisch karakter zal dragen.Het begrip nettokosten is gedefinieerd in artikel 1, onderdeel g (zie
ook de artikelsgewijze toelichting op dat onderdeel). Kort door de bocht kan
worden gezegd dat de nettokosten gelijk te stellen zijn aan het verschil tussen
de totale kosten en de totale opbrengsten van de opdracht. Het exploitatietekort
van de vestiging van de kredietinstelling die dient als servicepunt voor het
verlenen van basisbetaaldiensten aanbiedt kan dan als richtsnoer
gelden. Van dit richtsnoer kan echter afgeweken te worden indien het exploitatietekort
terug te voeren is op andere activiteiten dan de basisbetaaldiensten.De redelijke winstopslag zou niet berekend moeten worden op basis van
de nettokosten. Immers dan zou een prikkel ontstaan om deze nettokosten niet
te minimaliseren. De redelijke winstopslag, waarvan de berekeningswijze wordt
bepaald in een algemene maatregel van bestuur, zal zodanig moeten zijn dat
op de vestiging van de kredietinstelling een rendement gemaakt wordt dat gebruikelijk
is in Nederland.Artikel 5In het eerste lid wordt aangegeven welke marktpartijen verplicht zijn
tot het betalen van een bijdrage indien aan degene die op grond van een opdracht
een of meer tot de universele dienst behorende basisbetaaldiensten heeft verzorgd
op basis van artikel 4 een vergoeding wordt toegekend. Alle aanbieders van
basisbetaaldiensten zijn een bijdrage verschuldigd. Deze bijdrage wordt vastgesteld
naar rato van de omzet die een kredietinstelling in Nederland heeft behaald
met het met de uitoefening van het bankbedrijf in het kalenderjaar waarop
de te betalen vergoeding betrekking heeft. Bij of krachtens een algemene maatregel
van bestuur worden regels gesteld ten aanzien van het bepalen van de omvang
van deze omzet.Het is derhalve niet van belang of de betreffende basisbetaaldienst die
een aanbieder aanbiedt ook daadwerkelijk is opgedragen. Wordt bijvoorbeeld
opgedragen om de basisbetaaldienst «het persoonlijk in ontvangst nemen
van een bij een betaalrekening behorende betaalpas of een daarbij behorende
code» te verzorgen, dan zal de kredietinstelling die deze basisbetaaldienst
niet aanbiedt, maar andere basisbetaaldiensten wel, wel degelijk gehouden
zijn een bijdrage te betalen.Degene die op grond van een opdracht een of meer tot de universele dienst
behorende basisbetaaldiensten verzorgt dient zelf ook een bijdrage te betalen.
Zou dit niet het geval zijn dan zou hij ten opzichte van andere marktpartijen
worden bevoordeeld. Op grond van het zesde lid kan hij de Minister van Financiën
verzoeken een door hem te betalen bijdrage te verrekenen met de door hem te
ontvangen vergoeding. Hoofdstuk 3 Uitvoering van de wetParagraaf 3.1. De verhouding tussen Onze Minister
en de toezichthouderArtikel 6In dit artikel wordt bepaald dat de toezichthouder toezicht houdt op de
bij of krachtens dit wetsvoorstel gestelde voorschriften. Deze voorschriften
hebben o.m. betrekking op de toegankelijkheid, veiligheid en de prijs van
basisbetaaldiensten (voorschriften gesteld bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur op grond van artikel 2), maar ook op de regels waaraan door een
opdrachtnemer moet worden voldaan bij het uitvoeren van een opdracht (regels
gesteld bij of krachtens algemene maatregel van bestuur op grond van artikel
3, tweede lid). De toezichthouder zal dus in ieder geval toezien op de naleving
van de regel dat een opdrachtnemer dient te beschikken over een vergunning
of verklaring van ondertoezichtstelling op grond van de Wet toezicht kredietwezen
1992. Indien in de in het tweede lid van artikel 3 bedoelde algemene maatregel
van bestuur bovendien is bepaald dat aan een opdracht te voorwaarde is verbonden
dat gastgebruik dient te worden toegestaan door de opdrachtnemer, houdt
de toezichthouder bovendien toezicht op de naleving van deze voorwaarde.Indien de toezichthouder een overtreding van hetgeen bij of krachtens
deze wet gestelde constateert, dan zal een eerste stap zijn het informeel
doen van aanbevelingen aan de betrokken opdrachtnemer. Een meer formele stap
van de toezichthouder zal kunnen zijn het geven van een dwingende aanwijzing
als bedoeld in artikel 14 van dit wetsvoorstel. Om deze aanwijzing kracht
bij te zetten kan de toezichthouder een dwangsom verbinden aan de verplichting
opvolging te geven aan de gegeven gedragsvoorschriften. Mocht blijken dat
de maatschappelijk schade van het gedrag van de opdrachtnemer onomkeerbaar
is, dan zal de toezichthouder kunnen besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke
boete. De betrokken opdrachtnemer zal dergelijke beslissingen van de toezichthouder
telkens kunnen aanvechten bij de administratieve rechter (zie ook artikel
26 ).Artikel 7Met artikel 7 wordt de toezichthouder expliciet betrokken bij de beoordeling
van door de minister voorgenomen maatregelen. Deze bepaling is geformuleerd
als een verplichting om op verzoek de minister de inlichtingen te verstrekken
die nodig zijn voor de beoordeling van de wenselijkheid en uitvoerbaarheid
van nieuwe wettelijke voorschriften of beleidsvoornemens. Zo zal de toezichthouder
zich bijvoorbeeld een beeld vormen van de dekkingsgraad van servicepunten
waar basisbetaaldiensten worden aangeboden in Nederland en hierover desgevraagd
kunnen rapporteren aan de minister. De indiener denkt hierbij aan een rapportage
die de minister in staat stelt om een inschatting te maken van de ontwikkelingen
voor de komende 2 jaar. Mede op basis van deze inlichtingen zal de minister
kunnen besluiten tot het verlenen van een opdracht. Daarnaast stelt dit artikel
de minister in staat om aan de hand van informatie verkregen van de toezichthouder
een onderzoek naar de toereikendheid van de wet of de wijze waarop de toezichthouder
de wet uitvoert of heeft uitgevoerd te doen. Het artikel laat onverlet de
mogelijkheid voor de toezichthouder om, binnen de grenzen van haar wettelijke
taak, uit eigen beweging de minister van de voor het beleid relevante informatie
te voorzien.De minister kan de toezichthouder niet vragen om informatie te verstrekken
over een individuele opdrachtnemer waaruit kan worden afgeleid of deze de
voorwaarden die zijn verbonden aan de hem verstrekte opdracht al dan niet
naleeft. Deze tot een specifieke kredietinstelling herleidbare toezichtinformatie
is vanwege artikel 27 ook voor de minister geheim.Artikel 11Ingevolge artikel 11 zijn de daar genoemde bepalingen uit de Algemene
wet bestuursrecht van overeenkomstige toepassing op personen die door de toezichthouder
zijn belast met de taak om inlichtingen in te winnen of zijn belast met de
uitoefening van andere taken en bevoegdheden die de toezichthouder op grond
van het wetsvoorstel zijn toegekend. Het betreft hier enkele voorwaarden en
waarborgen voor de wijze waarop van de bevoegdheid tot binnentreden gebruik
kan worden gemaakt. Zo dient identificatie plaats te vinden en mag alleen
van de binnentredingsbevoegdheden gebruik worden gemaakt voor zover dat redelijkerwijs
nodig is voor de vervulling van de taak. Bij het binnentreden kan de hulp
worden ingeroepen van de sterke arm. Daarnaast wordt onder meer bepaald in
welk type gegevens inzage moeten worden verleend. Artikel 12Artikel 12 regelt de bevoegdheid om een aanwijzing te geven aan een kredietinstelling
die basisbetaaldiensten aanbiedt. Een dergelijke aanwijzing kan worden gegeven
als een kredietinstelling die basisbetaaldiensten aanbiedt de wet of de daarop
gebaseerde lagere regelgeving overtreedt.Artikelen 13, 14, 15 en 16Voor de regeling van het opleggen van lasten onder dwangsom en bestuurlijke
boetes is aangesloten bij de Wet toezicht beleggingsinstellingen, de Wet toezicht
effectenverkeer 1995, de Wet toezicht kredietwezen 1992, de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf
en de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 en de aanpassingen die daarop
zijn aangebracht in het kader van de Wet actualisatie en harmonisatie financiële
toezichtwetten. Op basis van deze financiële toezichtwetten hebben de
financiële toezichthouders en de minister de bevoegdheid om aan overtreders
van de regels uit de toezichtwetten en daarop gebaseerde regelgeving een last
onder dwangsom of een bestuurlijke boete op te leggen. Dit systeem wordt nu
ook doorgetrokken naar het toezicht op de naleving van deze wet. Aangezien
het systeem van dwangsommen en bestuurlijke boetes identiek is aan het systeem
in bovengenoemde financiële toezichtwetten wordt hier alleen ingegaan
op de algemene aspecten van dit systeem. Voor een toelichting op de formulering
van de artikelen wordt verwezen naar de parlementaire geschiedenis van de
Wet van 28 oktober 1999, houdende opneming in de Wet toezicht beleggingsinstellingen,
de Wet toezicht effectenverkeer 1995, de Wet toezicht kredietwezen 1992, de
Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf, de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993,
de Wet inzake de wisselkantoren, de Wet melding zeggenschap in ter beurze
genoteerde vennootschappen 1996 en de Wet financiële betrekkingen buitenland
1994, van bepalingen betreffende handhaving door middel van een dwangsom of
een bestuurlijke boete en van bepalingen betreffende de rechtsgang.1De artikelen 13, 14, 15 en 16 bepalen de overtredingen waarvoor deze bestuurlijke
sancties kunnen worden opgelegd. Dit betreft overtreding van de volgende regels:1. artikel 2; de eisen die bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
worden regels gesteld aan de toegankelijkheid, veiligheid en de prijs van
basisbetaaldiensten;2. artikel 3, tweede en derde lid; de regels die bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur kunnen worden gesteld aan een opdracht, waaronder mogelijk
de regel dat aan een opdracht de voorwaarde wordt verbonden dat gastgebruik
wordt toegestaan door de opdrachtnemer;3. artikel 5, vijfde lid; de verplichting tot het betalen van de bijdrage
als bedoeld in artikel 5, eerste lid, binnen vier weken na ontvangst van de
beschikking waarin de bijdrage is vastgesteld;4. artikel 9, tweede lid; de verplichting tot het verstrekken van inlichtingen
door degene van wie de inlichtingen, bedoeld in het eerste lid van artikel
9, worden verlangd, binnen een door de Minister te stellen termijn;5. artikel 10, tweede lid; de verplichting tot het verstrekken van inlichtingen
door degene van wie de inlichtingen, bedoeld in het eerste lid van artikel
10, worden verlangd, binnen een door de toezichthouder te stellen termijn;6. artikel 14, eerste lid; de verplichting tot het volgen van een gegeven
aanwijzing binnen een door de toezichthouder gestelde termijn; Artikel 17Artikel 17 regelt de hoogte van de bestuurlijke boete. Er is gekozen voor
een systeem van vaste tarieven. Dit betekent dat de toezichthouder geen beleidsvrijheid
heeft ten aanzien van de hoogte van de op te leggen boete. De voordelen van
dit systeem zijn de eenvoud en de rechtszekerheid. De hoogte van de boete
is afhankelijk van verschillende elementen. Ten eerste is dit de zwaarte van
de overtreding. Ten tweede wordt gekeken naar het voordeel dat doorgaans met
een overtreding kan worden behaald. Uitgangspunt is dat de hoogte van de boete
in ieder geval het voordeel dat in de regel met de overtreding kan worden
behaald dient te overtreffen. Ten derde is de hoogte van de boete afhankelijk
van de draagkracht van de overtreder. Een boete die de ene instelling aan
de rand van het faillissement kan brengen, kan immers voor een andere instelling
te laag zijn om effect te sorteren. Afhankelijk van de zwaarte van de overtreding
en het te verwachten voordeel is in de bijlage bij het wetsvoorstel voor elke
overtreding een tarief vastgelegd. Indien een boete wordt opgelegd wordt het
tarief vermenigvuldigd met een bepaalde wegingsfactor waardoor rekening wordt
gehouden met de draagkracht van de betrokken instelling. Het maximum bedraagt € 900 000,–
per overtreding. Deze bijlage, maar niet het maximum, kan bij algemene maatregel
van bestuur worden gewijzigd. Hierdoor kunnen de tarieven zonder wetswijziging
worden aangepast aan de praktijkervaringen met de bestuurlijke boete na inwerkingtreding
van de wet.Voor de overtreding van de regels inzake de toegankelijkheid, veiligheid
en de prijs van basisbetaaldiensten op grond van artikel 2, eerste lid, en
de regels welke worden gesteld aan een opdracht op grond van artikel 3, tweede
en derde lid, wordt een aparte boetestructuur opgezet. Dit sluit aan bij de
overige financiële toezichtwetten die ook afzonderlijke algemene maatregelen
van bestuur met boetes kennen.Artikel 19In artikel 19, eerste lid, wordt de toezichthouder verplicht tot het kenbaar
maken aan de betrokken instelling van het voornemen om een boete op te leggen.
Op grond van het tweede lid kan, in afwijking van afdeling 4.1.2 van de Algemene
wet bestuursrecht, de overtreder de mogelijkheid worden gegeven om voordat
de boete wordt opgelegd mondeling dan wel schriftelijk zijn zienswijze naar
voren te brengen. In overeenstemming met andere financiële toezichtwetten
wordt bij bepaalde overtredingen de betrokkene die mogelijkheid ontzegd. Wanneer
sprake is van een bepaalde categorie overtredingen waarvoor in de op grond
van artikel 17, tweede lid, vastgestelde bijlage een lage boete wordt opgelegd,
wordt aan de betrokkene niet de gelegenheid gegeven om voordat de boete wordt
opgelegd mondeling of schriftelijk zijn mening kenbaar te maken. Het horen
van de overtreder kan tot lange procedures leiden hetgeen met name voor kleine
overtredingen niet wenselijk is. Bovendien is juist bij deze kleine overtredingen
het lik-op-stuk-effect belangrijk voor de preventieve werking van de boete.
Dit neemt uiteraard niet weg dat degene aan wie een boete is opgelegd, onafhankelijk
van de hoogte van die boete, de mogelijkheid heeft bezwaar en beroep aan te
tekenen.De opbrengsten van de bestuurlijke sancties kan de toezichthouder gebruiken
om de kosten voor de handhaving te dekken. Een eventueel positief saldo wordt
in mindering gebracht op de doorberekening van de kosten van het toezicht
door middel van jaarlijkse heffingen aan de vergunninghouders. Hierdoor ontstaat
lastenverlichting voor de vergunninghouders gefinancierd door de overtreders
van de toezichtwetten. Artikel 25Het wetsvoorstel bevat, in aansluiting bij de overige financiële
toezichtwetgeving, eveneens bepalingen omtrent geheimhouding van toezichtinformatie
en publicatie. De toezichthouder beschikt over gevoelige informatie van de
kredietinstellingen. Met deze gegevens zal zorgvuldig moeten worden omgegaan.Het regime van geheimhouding dat wordt gehanteerd is gelijk aan dat van
de reeds bestaande financiële toezichtwetten. Hiermee wordt voorkomen
dat een toezichthouder in de situatie komt dat informatie over een onder toezichtstaande
instelling op basis van de voorgestelde wet openbaar moet maken of aan andere
overheidsinstanties moet verstrekken, terwijl dit op basis van de overige
financiële toezichtwetgeving niet is toegestaan. Hiermee zouden bestaande
regelingen van de Wet toezicht kredietinstellingen 1992 of de Wet toezicht
verzekeringsbedrijf 1993 kunnen worden omzeild.Uitgangspunt van de regeling is dat informatie die in het kader van het
toezicht wordt verkregen geheim is en alleen bekend mag worden gemaakt voor
zover de wet dit eist. Dit is vastgelegd in het eerste lid. Ingevolge het
tweede lid geldt de geheimhouding echter niet indien de bepalingen van het
Wetboek van Strafvordering van toepassing zijn. In overeenstemming met diverse
EU-Richtlijnen, die mede aan de verschillende financiële toezichtwetten
ten grondslag liggen, wordt het hierdoor mogelijk voor de toezichthouder om
informatie te verstrekken indien er sprake is van een redelijk vermoeden van
schuld aan een strafbaar feit. Het doen van aangifte is een beslissing van
de toezichthouder die het belang van de handhaving van de vertrouwelijkheid
van toezichtinformatie daarbij dient af te wegen tegen het belang van opsporing
en vervolging. Ook tijdens een strafzaak wordt een soortgelijke belangenafweging
gemaakt, echter ditmaal door de rechter. Aan de toezichthouder is geen algemeen
verschoningsrecht toegekend. De toezichthouder dient dus in een strafproces
mee te werken aan de waarheidsvinding door te getuigen of als deskundige op
te treden. Het beperkte verschoningsrecht dat hem is toebedeeld kan wel betekenen
dat hij bepaalde vragen niet hoeven te beantwoorden. De rechter maakt dan
de afweging of «het belang van de handhaving van de vertrouwelijkheid
van bepaalde inlichtingen» belangrijker is dan «het voor de rechtsbedeling
fundamentele belang van de waarheidsvinding». Aangezien de toezichthouder
vergaande bevoegdheden heeft om gegevens te vergaren, die soms van minder
waarborgen zijn voorzien dan vergelijkbare bevoegdheden in het strafrecht
is het belangrijk dat deze met vergaande bevoegdheden door de toezichthouder
verkregen gegevens in beginsel niet worden gebruikt voor opsporingsdoeleinden.
Dit geldt zeker wanneer degene die deze heeft verstrekt niet op de hoogte
was van de tegen hem gerezen verdenking. De rechtspraak van het Europese Hof
voor de Rechten van de Mens luidt dienovereenkomstig.1In artikel 25 wordt nadrukkelijk gesproken van «gegevens en inlichtingen
omtrent financiële dienstverleners» zodat ook gegevens en inlichtingen
verkregen van anderen dan financiële dienstverleners onder deze geheimhoudingsbepaling
vallen.Artikel 26Voor zaken in eerste aanleg is de rechtbank te Rotterdam aangewezen. Deze
rechtbank is ook in andere financiële toezichtwetgeving als bevoegde
rechter aangewezen. Artikel 27De kosten van het toezicht zullen worden omgeslagen over elke kredietinstelling
die bij of krachtens artikel 1, onderdeel b, aangewezen basisbetaaldiensten
aanbiedt. De methode volgens welke dit gebeurt en de bedragen die in rekening
worden gebracht, worden bij ministeriele regeling vastgesteld.Artikel 28De verplichting voor de Kroon om algemene maatregelen van bestuur ter
aanwijzing van een andere dienst die verband houdt met het betalingsverkeer
als basisbetaaldienst op grond van artikel 1, onderdeel c, sub 7°, ter
uitwerking van de in artikel 2 genoemde eisen waaraan basisbetaaldiensten
dienen te voldoen, ter uitwerking van de voorwaarden waaraan moet worden voldaan
bij het uitvoeren van een opdracht op grond van artikel 3, tweede lid of ter
uitwerking van de wijze waarop een redelijke winstopslag dient te worden bepaald
op grond van artikel 4, eerste lid, «voor te hangen» maken relatief
snelle en maatschappelijk aanvaardbare aanpassingen mogelijk, terwijl de volksvertegenwoordiging
goed zicht kan houden op de beleidsinitiatieven terzake. Voorhangprocedure
kunnen naar verschillende modellen worden ingericht. De Indiener heeft gekozen
voor een relatief zware voorhangprocedure, omdat het hen wenselijk voorkomt
niet alleen de Staten-Generaal de gelegenheid te geven om vóór
de inwerkingtreding van een algemene maatregel van bestuur hun standpunt over
de regeling kenbaar te maken, maar tevens om inspraak in den brede mogelijk
te maken.Crone XNoot1Consumentenbond, afdeling Onderzoek, «Dienstverlening van de banken:
steeds meer kosten voor steeds minder service», september 2002.XNoot2Rapportage Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer 2004, blz. 33, maart
2005.XNoot3Geldgids, november 2004, blz. 9.XNoot1NVB e.a, Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat, oktober 2004,
blz. 6.XNoot2NVB e.a, Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat, oktober 2004,
blz. 6 en Jaarverslag NVB 2003, Kerncijfers.XNoot3MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 9.XNoot1Rotterdams Dagblad, «Winkeliers zijn bankje spelen zat», blz.
19, 27 december 2004.XNoot2Geldgids, november 2004, blz. 18 e.v.XNoot3Geldgids, november 2004, blz. 21.XNoot1Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, Bijlagen, december 2004, blz.
4.XNoot2Volkskrant, «Servicewinkel bundelt alles wat dorp kwijtraakt»,
22 november 2004.XNoot3MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 6.XNoot4MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 4.XNoot1NVB, Een bankrekening voor iedereen, september 2004, blz. 4.XNoot2Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 20, blz. 11.XNoot3Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 20, blz. 11.XNoot4MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 2.XNoot5Consumentenbond, «Resultaten protestkaartjesactie en aanbevelingen
Consumentenbond over de kosten en dienstverlening van banken, 20 december
2004, blz. 2.XNoot6Consumentenbond, «Resultaten protestkaartjesactie en aanbevelingen
Consumentenbond over de kosten en dienstverlening van banken, 20 december
2004, blz. 2.XNoot1Volkskrant, «Servicewinkel bundelt alles wat dorp kwijtraakt»,
22 november 2004.XNoot2Bijdrage Rabobank Nederland aan workshop over wetsvoorstel Crone op 8 april
2005 in Den Haag, 8 april 2005.XNoot3Volkskrant, «Servicewinkel bundelt alles wat dorp kwijtraakt»,
22 november 2004.XNoot4Rabobank, «Het initiatief-wetsvoorstel Crone «Wet toegankelijkheid
en bereikbaarheid basisbetaaldiensten»», april 2005.XNoot1Financieel Dagblad, «Postbank zet geldautomaat in elke winkel Albert
Heijn», 30 juli 2005.XNoot2Jaarverslagen 2003 Rabobank, ABN Amro, Fortis, SNS Reaal Groep en ING
Groep (incl. Postbank).XNoot3Jaarverslag 2003 NVB, Kerncijfers.XNoot4Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 21, blz. 18.XNoot5Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 21, blz. 18.XNoot6Financieel Dagblad, «Bankklant krijgt meer aandacht», 12 februari
2005.XNoot7Financieel Dagblad, «Banken laten kansen liggen», 1 februari
2005.XNoot8Trouw, «ING opent minder vestigingen», 27 januari 2005.XNoot9Rotterdams Dagblad, «Weg met het call center, leve het bankfiliaal»,
blz. 22, 11 februari 2005.XNoot10Financieel Dagblad, «Banken laten kansen liggen», 1 februari
2005.XNoot1Tweede Kamer, 2004–2005, 27 september 2004, 29 502, nr.
4, blz. 7.XNoot1althans, dat de kosten van de dienstverlening niet direct in rekening
worden gebracht aan de afnemer.XNoot1Rapportage Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer 2004, blz. 33, maart
2005.XNoot1Kamerstukken II, 1997–1999, 25 821, nrs. 1–6, Kamerstukken
I, 1999–2002, 25 821, nrs. 249–249a, 25 821, Stb. 28 oktober
1999, nr. 509.XNoot1EHRM 25 februari 1993, NJ 1993, 485 (Funke), EHRM 17 december
1996, 699 (Saunders). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29688-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl