Aardbeving in Haïti; Verslag van een algemeen overleg; Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 21 januari 2010, inzake Raad Buitenlandse Zaken (Haïti)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140861
 2009-2010
 
 32 293
 Aardbeving in Haïti
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 16 februari 2010
 De vaste commissies voor Buitenlandse Zaken
heeft op 21 januari 2010 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken en minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking over:
 
 – de brief van de ministers van Buitenlandse
Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking d.d. 20 januari 2010 over de
actuele situatie Haïti en tevens het antwoord op de schriftelijke vragen
van de leden Peters en Vendrik (32 293, nr. 1).
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Ormel
 De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Van der Kolk-Timmermans
 
 
 
 Voorzitter: Ormel
 
 
 Griffier: Van Toor
 
 
 Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Van Bommel, Ferrier, Nicolaï,
Peters, Van der Staaij, Voordewind, Waalkens,
 
 en minister Verhagen van Buitenlandse Zaken en minister Koenders voor
Ontwikkelingssamenwerking die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun
ministerie.
 
 De voorzitter: Ik open de vergadering over
Haïti. Ik stel een spreektijd voor van maximaal drie minuten per fractie.
Als eerste geef ik het woord aan mevrouw Ferrier.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Het is
heel goed om apart te spreken over de dramatische situatie in Haïti.
Namens het CDA betuig ik mijn medeleven aan alle mensen die door de ramp in
Haïti getroffen zijn, alsmede aan de nabestaanden. Ik ben ervan onder
de indruk dat er vandaag door verschillende media een publieksactie wordt
gehouden. Tevens ben ik onder de indruk van de grote betrokkenheid van de
Nederlanders bij het lot van de Haïtianen. Daarop mogen wij trots zijn.
De kracht van het maatschappelijk middenveld komt daardoor weer eens goed
op de agenda te staan.
 Ik dank de minister van Buitenlandse Zaken voor zijn goede, heldere brief
en spreek veel waardering uit voor de inzet van het Urban Search and Rescue
Team (USAR), de consulaire bijstand, marineschip Hr. Ms. Pelikaan enzovoorts.
Ik benadruk vooral dat het in deze noodhulpsituatie en straks bij de structurele
wederopbouw aankomt op coördinatie. De United Nations Office for the
Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) slaagt er nu niet in om de zaken
goed te coördineren. Uit de brief maak ik op dat de Verenigde Naties
nog een speciale vertegenwoordiger voor Haïti moeten benoemen. Ter plaatse
dient nu leiderschap te worden getoond, maar dat gebeurt niet. Ik zie dat
de Verenigde Staten in dat gat springen, maar mijn fractie is van mening dat
de Verenigde Naties dit moeten doen.
 Het baart mij zorgen dat in de brief staat dat veiligheidscode 3 geldt.
Dat betekent dat de troepenmacht Minustah nachts binnen moet zijn en dan dus
niet mag werken. Geldt die code ook voor de Amerikaanse militairen? Ik hoop
dat er iets kan worden gedaan met de intentie om dat mandaat te verbreden. ’s
Nachts slaat de onrust immers juist toe.
 Ook in Montréal wordt straks om leiderschap gevraagd. Ik ben heel
benieuwd of de lidstaten van de Europese Unie daar met één mond
gaan spreken. Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking mij daarover
informeren?
 Ik vind het belangrijk dat er vraaggestuurde hulp wordt geleverd en dat
wij hier dus niet bedenken wat de mensen daar nodig hebben. Juist in een noodsituatie
moet de hulp nadrukkelijk vraaggestuurd zijn. Het is een goede zaak dat de
EU inventariseert welke aanvullende bijdrage zij zou kunnen leveren. Er wordt
gedacht aan militaire inspanningen en politie-inspanningen. Is het mogelijk
om in EU-verband na te denken over de Battlegroup of the European Union? Die
organisatie lijkt ons bij uitstek geschikt om nu op te treden. Zij is naar
ons idee geschikt om iets te doen aan de anarchie waarvan als gevolg van deze
ramp sprake is. Is de minister van Buitenlandse Zaken ook van mening dat dit
snelle reactieteam een toegevoegde waarde kan hebben? Als er behoefte blijkt
te zijn aan een dergelijke inzet, staat mijn fractie daar achter.
 De CDA-fractie heeft eerder gezegd dat Haïti het armste land is van
het westelijk halfrond. Het is een land dat vergeten is en waar problemen
structureel moeten worden aangepakt. Het is heel goed dat de Europese Commissie
aangeeft dat zij een belangrijke rol wil spelen, maar de eerlijkheid gebiedt
mij te zeggen dat de CDA-fractie teleurgesteld is in datgene wat
de Europese Commissie tot nu toe heeft bereikt. Wat gaat de minister van Buitenlandse
Zaken doen om de rol van die Europese Commissie inderdaad te versterken? Hoe
kijkt de minister aan tegen een specifieke inzet, bijvoorbeeld op het terrein
van de landbouw? Wij zijn heel blij dat er een pilot komt naar aanleiding
van ons voorstel over de suikerpalmbossen. Dergelijke structurele aanpakken
zijn namelijk nodig.
 Als wij iets hebben geleerd van de situatie die na de tsunami ontstond,
is dat het er in de noodhulpfase en zeker in de fase van structurele hulp
om gaat dat de locale organisaties bij alle activiteiten worden betrokken.
Hoe wordt een en ander nu georganiseerd?
 Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking iets zeggen over de verdeling
van alle gelden die vandaag en de komende weken opgehaald zullen worden ten
behoeve van de noodhulpfase? Hoe gaan wij met die gelden om in de meer structurele
fase die vele, vele jaren zal vergen?
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
Ook mijn fractie spreekt haar medeleven uit naar de Nederlandse en de Haïtiaanse
slachtoffers en de nabestaanden.
 Ik heb de brief van de minister van Buitenlandse Zaken gelezen en spreek
mijn waardering uit voor het feit dat hij dermate snel gereageerd heeft. Ook
waardeer ik het dat hij zo betrokken is bij Haïti en de mensen wier familieleden
daar wonen. Ik doel onder andere op de bijeenkomst in de Arena in Amsterdam.
Ik ga ervan uit dat de minister inventariseert welke mogelijkheden Nederland
heeft, los van de eerste noodhulp, om hulp te bieden in de eerste fase van
de wederopbouw. Ik doel onder andere op de aspecten die de WRR heeft genoemd.
Wat kan Nederland doen met zijn aanvullende expertise? Wat kan zijn meerwaarde
zijn bij de wederopbouw? Ik denk bijvoorbeeld aan schoon drinkwater. Misschien
moeten wij staatssecretaris Huizinga-Heringa daarbij betrekken. Laat de minister
zijn gedachten daar al over gaan?
 Ten aanzien van de schuldkwijtschelding zei de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
dat Nederland daarbij zijdelings is betrokken. Kan hij dat verduidelijken?
Moeten er nog schulden worden betaald? Zo ja, hoe werkt dat dan? Wat zouden
wij op dat punt nog kunnen doen?
 Ik ben het met mevrouw Ferrier eens dat, als wij moeten leren van de situatie
die na de tsunami ontstond, wij dienen te beseffen dat de coördinatie
ter plaatse verschrikkelijk belabberd was. Dat bleek vooral in de beginfase.
Ik ben eerder in noodhulpgebieden geweest en zag dat de Verenigde Naties vaak
te laat begonnen met coördineren. Ik begrijp dat het heel lastig is,
maar de Verenigde Naties zouden eigenlijk vanaf de tweede of de derde dag
met coördineren moeten beginnen om te voorkomen dat alle ngo’s
hun eigen ding gaan doen. Hoe kan OCHA ter plaatse heel snel de leiding nemen?
 Ik kom op de coördinatie door het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Ik neem aan dat daarover overleg plaatsvindt met de Nederlandse organisaties
die in Haïti werken. Coördineert het ministerie dat overleg? Heeft
het die organisaties gevraagd om met het ministerie om de tafel te gaan?
 De minister voor Ontwikkelingssamenwerking zei dat hij de inkomsten van
de SHO gaat verdubbelen. Daar ben ik blij om, want daarmee stimuleert hij
ook het particulier initiatief. Er zijn echter ook organisaties die niet in
de SHO vertegenwoordigd zijn. Ik noem Woord en Daad Armoedebestrijding en
ZOA Vluchtelingenzorg. Woord en Daad Armoedebestrijding is de grootste MFS-organisatie
die in Haïti aanwezig is. ZOA Vluchtelingenzorg is een belangrijke noodhulporganisatie.
Die maakt geen onderdeel uit van de SHO. Is de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
bereid om de particuliere gelden te verdubbelen, met name voor die organisaties
die MFS ontvangen en heel actief zijn in Haïti?
 
 De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. De PvdA
heeft met ontzetting kennis genomen van de enorme ramp in Haïti. Wij
sluiten ons aan bij de woorden van de voorgangers over het betuigen
van medeleven aan de Haïtiaanse en de Nederlandse slachtoffers en aan
de nabestaanden.
 Aan het begin van dit decennium dachten wij dat dit soort rampen ons bespaard
zou blijven, maar de realiteit blijkt anders en heel hard. De mensen in Haïti
hadden al weinig perspectief, maar nu blijkt dat er daar nog een ernstigere
situatie kan ontstaan.
 Wij zijn heel blij met de brief over de stand van zaken van de minister
van Buitenlandse Zaken namens het kabinet. Daarin staat welke positie Nederland
inneemt. In de brief wordt ook aandacht besteed aan de inspanningen van Nederland
ten aanzien van de coördinatie in Europa en de inspanningen van Nederland
ter plaatse. Met het laatste doel ik op het sturen van die zaken en hulp die
nodig zijn om de eerste nood zo veel mogelijk te lenigen. Wij weten echter
allemaal dat de gebrekkige infrastructuur een blokkade vormde voor de hulpverlening
in de eerste uren na de ramp. Toch was het goed dat de Koninklijke Marine
snel ter plaatse was. Nederland kan bovendien een belangrijke bijdrage leveren
aan het verlenen van de humanitaire hulp. De Verenigde Naties verzoeken Europa
nu om additionele militaire inspanning en politie-inspanning te leveren. Ik
pleit ervoor dat blijft bij het bieden van humanitaire hulp en dat het geen
militaire missie wordt.
 Na de tsunami is gebleken dat coördinatie essentieel is voor de loop
der dingen en de activiteiten die ter plaatsen worden ontplooid. Het is essentieel
om te laten zien dat wij hebben geleerd van de wijze waarop er is opgetreden
na de tsunami. Ook voor de vele vrijwilligers die zich melden om uitgezonden
te worden, is coördinatie van groot belang.
 We zijn het eens met de richting van het kabinet. Terecht kiest het voor
vraaggestuurde hulp. Het is belangrijk om te weten wie hulp vraagt. Toen Haïti
een fragiele staat was, bleek het al lastig om contact te krijgen met gecoördineerde
assistentie van de internationale gemeenschap. Wij willen graag dat de Verenigde
Naties op het terrein van de coördinatie het voortouw nemen. Uiteraard
kan OCHA dit niet vanaf de eerste dag op orde krijgen, maar er moet wat dat
betreft nadrukkelijk een plaats zijn voor OCHA en de Verenigde Naties.
 Voor de wederopbouw worden leningen afgesloten. Ik pleit ervoor om daarbij
secuur te handelen. Haïti is heel arm en heeft behoefte aan een kapitaalinjectie.
We moeten er dan ook voor oppassen dat het land als gevolg van afgesloten
leningen verder in de problemen komt. Volgens ons moet er een overzicht komen
van de meerjarentoezeggingen van de internationale gemeenschap onder regie
van de Verenigde Naties.
 Het is schrijnend om te zien dat er een enorm tekort is aan medicijnen
en materialen. Mensen smeken om hulp en kunnen die niet krijgen. Voor iedereen
is dat schrijnend, maar dat geldt vooral voor vrouwen die moeten baren. In
deze situatie komt een begin van een nieuw leven in gevaar. Ik vraag extra
aandacht voor die vrouwen.
 
 De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ook namens
de SP betuig ik mijn medeleven aan alle slachtoffers en nabestaanden. Ik sluit
mij ook aan bij de woorden die de Kamervoorzitter dinsdag jl. heeft gesproken.
 Mijn fractie maakt zich zorgen over het gebrek aan coördinatie tussen
de hulpverleners uit de Verenigde Staten en die van de Verenigde Naties. De
regering lijkt die zorg te delen. De Verenigde Staten leken aanvankelijk een
solomissie na te streven. Terecht is daarop veel kritiek geuit. Mijn fractie
deelt die kritiek. Artsen Zonder Grenzen heeft geklaagd dat de Verenigde Staten
de eigen vliegtuigen voor lieten gaan. Ondanks alle logistieke problemen konden
de vliegtuigen van Hillary Clinton en Ban Ki-moon wel landen. Dat roept vraagtekens
op over het gevoerde beleid. De Amerikaanse maatregelen en procedures lijken
daarmee bij te dragen aan vertraging in de hulpverlening. Dat kan uiteraard
niet de bedoeling zijn. Het is goed om daadkracht te tonen, maar de rol van
de Verenigde Staten, ook de huidige, moet wel worden opgehelderd. De capaciteit
van de Verenigde Naties in Haïti was beperkt, maar breidt
zich nu snel uit. De politieke vraag is of de Verenigde Staten binnenkort
het stokje zullen overdragen aan de Verenigde Naties. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
stelde terecht dat verdere acties onder de centrale leiding en de regie van
de Verenigde Naties zouden moeten worden ondernomen. Vanzelfsprekend is de
rol van de Verenigde Staten, gezien de nabijheid, daarbij belangrijk.
 In de brief staat dat de Verenigde Naties het verzoek hebben gedaan om
additionele militaire inspanning en politie-inspanning te leveren. Wat is
concreet het verzoek? Naar mijn idee past het in de aanbieding doen van de
Battlegroup of the European Union – dat deed de CDA-fractie –
niet bij het uitgangspunt van vraaggestuurd werken. Graag hoor ik de opvatting
van de minister van Buitenlandse Zaken daarover.
 Ik kom op de kwijtschelding van de schulden. In de brief wordt de suggestie
gewekt dat alle schulden vorig jaar al zijn kwijtgescholden. Volgens Jubilee
is in 2009 een bedrag van 1,2 mld. dollar kwijtgescholden. Er zou echter een
schuld van 641 mln. dollar over blijven. Graag wil ik de reactie van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking op dat punt.
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ik kan geen woorden vinden om de doffe ellende en de wanhoop te beschrijven
waarvan in Haïti momenteel sprake is. Dan blijven slechts bidden en het
bieden van hulp waar wij maar kunnen over. Gelukkig wordt er hard gewerkt.
Tevens wordt er in Haïti en elders veel gebeden. Ik noem dat aspect ook,
omdat een natuurramp als deze voor ons gevoel en ons beperkte verstand onbevattelijk
is. Van de christenen in Haïti heb ik echter begrepen dat bidden voor
hen de enige manier is om dit terug te leggen in Gods handen, in de wetenschap
dat hij nergens zo dichtbij is als juist daar waar hij het meest wordt gemist.
 Wij wensen de mensen die hulp bieden alle kracht toe. Met respect hebben
wij kennis genomen van de vele acties die op touw zijn gezet, alsmede van
de initiatieven van onze ministers. Een goede afstemming op EU-niveau is ook
belangrijk, alsmede een goede coördinatie tussen de Verenigde Naties
en de Verenigde Staten. Ik verwijs in dit verband ook naar het statement dat
een groot aantal hulpverleningsorganisaties kort voor dit algemeen overleg
hebben afgegeven. Ik hoop dat de bewindslieden daarvan ook nog kennis konden
nemen, want ik stel daarover een vraag. Gezien de beperkte tijd, kan ik niet
bij alle punten stilstaan. Dat statement bevat echter een serie nuttige aanbevelingen.
Ik heb de indruk dat die aanbevelingen grotendeels overeenkomen met de huidige
inzet waar de ministers voor kiezen. Ik noem coördinatie, waar mogelijk
het inzetten van de Haïtiaanse organisaties zelf en het beschermen van
de veiligheid van de burgers. Graag wil ik een reactie van de bewindslieden
op het statement.
 In dat statement kwam overigens ook naar voren dat er nu al aandacht moet
zijn voor de wederopbouw op langere termijn. Dat hebben mijn voorgangers ook
gezegd. Gelet op de verwoesting en de chaos, is het niet overdreven om te
stellen dat er iets heel bijzonders nodig is om dat land er bovenop te helpen.
Ik verzoek de minister om iets te zeggen over de visie op de langere termijn.
Hoe wordt nu al in procedurele zin aan die toekomst gewerkt? Het is buitengewoon
belangrijk dat, als de camera’s van de wereldpers wegzwenken, Haïti
hoog op de internationale agenda blijft staan. Het moet daar blijven staan,
ook als er geen rampen gebeuren. In het verleden hebben wij ervaren dat dit
niet vanzelfsprekend is. Haïti wordt immers vaak vergeten, ondanks het
feit dat dit het armste land is op het westelijk halfrond. Ik meen dat mevrouw
Ferrier dat ook heeft gezegd.
 Ik maak een opmerking in aanvulling op dat wat de heer Voordewind naar
voren heeft gebracht over de verdubbeling van de gelden die binnenkomen bij
de SHO. De heer Voordewind pleit ervoor om ook de gelden die binnenkomen
bij organisaties als Woord en Daad Armoedebestrijding en ZOA Vluchtelingenzorg
te verdubbelen. Ik zag dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking bedenkelijk
keek, dus ik probeer er nog een schepje bovenop te doen. Er zijn natuurlijk
mensen die betrokken zijn bij die organisaties, omdat die al lange tijd in
dit gebied werkzaamheden verrichten. Zij hebben bijvoorbeeld financiële
adoptiekinderen in Haïti en zij hebben ook vertrouwen in die organisaties.
Soms vraag je je af hoe het zit met die grote potten. Er zijn echter mensen
die vertrouwen hebben in die organisaties en die daarom nu al geld hebben
gestort. Ik begreep dat er ook bij die organisaties al € 750 000
is binnengekomen. Sommige hebben in Haïti al jarenlang ervaring opgedaan
en komen in aanmerking voor reguliere subsidiestromen. Zonder terecht te komen
op de vraag welke organisaties er nog meer extra geld moeten krijgen, verneem
ik graag van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking of met dit soort toegespitste
criteria is te bewerkstelligen dat deze gelden ook voor die organisaties verdubbeld
worden. Dat zou toch wel stimulerend werken.
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Wij
sluiten ons aan bij de woorden van medeleven die de Kamervoorzitter en de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking dinsdag jl. hebben geuit. Het waren
woorden van medeleven met de mensen die de verschrikkelijke ramp in Haïti
hebben meegemaakt. Ik geloof dat dit breed in de samenleving op die wijze
gevoeld wordt.
 Ik dank de minister van Buitenlandse Zaken voor de snelle brief over de
stand van zaken namens het kabinet. Mijn fractie steunt de snelle actie van
de regering.
 Hoe staat het met het verzoek van Ban Ki-moon dat betrekking heeft op
het leveren van meer legertroepen en politiemensen? Wat heeft hij concreet
verzocht? Denkt de EU of Nederland aan het leveren van een bijdrage?
 Zonder dat ik iets ten kwade wil zeggen van de Verenigde Staten –
zij hebben ongetwijfeld goede bedoelingen met al hun acties – maak ik
mij zorgen over de D-Day-achtige omvang waarmee het gigablik Amerikaanse militairen
het eiland heeft overspoeld. Er wordt niet altijd al te best gecoördineerd
en de Amerikanen opereren niet onder de vlag van de Verenigde Naties. Daarbij
komt dat die militairen niet altijd de juiste prioriteiten stellen. Ik meen
dat de prioriteiten inmiddels zijn bijgesteld, maar ik vraag mij af hoe het
staat met de coördinatie. Zal de regering bepleiten dat de EU er bij
de Verenigde Staten krachtig op aandringt dat de Amerikaanse militairen onder
het mandaat van de Verenigde Naties opereren om te voorkomen dat zij ervoor
zorgen dat de hulpverlening niet op effectieve wijze plaatsvindt? Het is in
deze situatie immers ontzettend moeilijk om te coördineren.
 Haïti heeft nu te maken met een bestuurlijk vacuüm. Waarschijnlijk
zal er daarom ook op dat punt buitenlandse steun nodig zijn. Is de regering
van mening dat de Verenigde Naties die taak op zich moeten nemen? Ik maak
mij een beetje zorgen over de woorden van Hillary Clinton die inhouden dat
het Haïtiaanse parlement nu maar de noodtoestand moet uitroepen. Dan
kan de president immers de bevoegdheden op het terrein van de handhaving van
de openbare orde aan de Verenigde Staten overdragen. Daarmee hebben de Verenigde
Staten waarschijnlijk te snel en te enthousiast geredeneerd.
 Wij steunen de lijn van de regering om te blijven onderzoeken waaraan
bij de bevolking van Haïti en de hulpverlenende organisaties behoefte
bestaat. Ook mijn fractie benadrukt dat we het heel belangrijk vinden dat,
nadat de ernstige noden zijn gelenigd, alle aandacht wordt gericht op de wederopbouw.
Het is goed dat de Europese Commissie daarin een rol wil blijven spelen en
dat ook de Nederlandse regering wat dat betreft haar bereidwilligheid toont.
Het is ook goed dat zij, zodra de tijd rijp is, de daad bij het woord wil
voegen. Het is van het grootste belang dat, als eenmaal de camera’s
weg zijn, Haïti niet in de vergetelheid raakt. Dat land moet hoog op
de agenda blijven staan.
 We vinden het ook goed dat zal worden gepleit voor een sterke speciale
VN-vertegenwoordiger op Haïti. Is al bekend hoe snel een dergelijke persoon
met een sterk mandaat kan aantreden?
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Betreurt
de GroenLinks-fractie nu ook dat de hulpverleners van de Verenigde Staten
de eersten waren die op verzoek van de Haïtiaanse regering hulp en steun
kwamen bieden, ondanks dat daarover in de Veiligheidsraad van de Verenigde
Naties nog niet was gesproken?
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Nee, als daarover
een misverstand bestaat, hecht ik eraan om te zeggen dat ik echt niets ten
kwade wil zeggen over de Verenigde Staten. Ik twijfel namelijk niet aan de
goede bedoelingen van die hulpverleners. Je ziet echter wel dat er grote coördinatieproblemen
zijn. Daardoor is het voor hulpverleners lastig om op de plaats van bestemming
te komen en hun werk te doen. Als iemand op basis van bilaterale akkoorden
opereert en zaken niet goed afstemt met de Verenigde Naties, terwijl die coördinerende
taken uitvoeren, voorzie ik problemen. Sterker nog, er zijn al problemen ontstaan.
De Verenigde Naties, het World Food Programme, hebben geklaagd over het stellen
van verkeerde prioriteiten, het te laat landen van voedseltransporten als
gevolg van de bilaterale acties van de Amerikanen. Dat betreur ik. Nu de Amerikanen
hun eerste acties hebben ondernomen, moeten zij meewerken en de coördinerende
taken aan de Verenigde Naties overlaten.
 
 De heer Nicolaï (VVD): Voorzitter. Evenals
alle anderen, was de VVD-fractie ontzet door deze ongekende ramp. Ook zij
betuigt haar medeleven aan de ontelbare slachtoffers en nabestaanden. Misschien
kregen wij allemaal een ongemakkelijk gevoel toen de berichten tot ons kwamen,
want dat was op het moment dat wij hevig met onszelf bezig waren. Wij voerden
namelijk een debat over partijpolitieke verschillen.
 Kortheidshalve sluit ik mij aan bij alle vragen en bij alle punten van
zorg die naar voren zijn gebracht. Wij moeten inderdaad leren van de situatie
die ontstond na de tsunami. Ik doel dan met name op het punt van de coördinatie.
 Misschien is het vroeg om nu te melden dat er al moet worden gedacht over
de volgende fase, namelijk de wederopbouw. Vanzelfsprekend dient er ook te
worden nagedacht over de risico’s van noodhulp en het blijven hangen
in mechanismen die daaraan verbonden zijn. Ik ben benieuwd in hoeverre de
regering haar gedachten nu al laat gaan over de wijze waarop dat soort risico’s
is te voorkomen. Denk aan locale organisaties, de behoeftes ter plaatse, de
wijze waarop structureel iets kan worden gedaan op het terrein van de landbouw
en de manier waarop is te voorkomen dat heel grote fouten worden gemaakt.
De noodsituatie is weliswaar een excuus voor het feit dat er bij het bieden
van noodhulp fouten worden gemaakt, maar vaak zijn het «ongelukkige»
fouten. De vraag is dus hoe is te voorkomen dat dergelijke fouten worden gemaakt.
 
 Minister Verhagen: Voorzitter. Wij zijn allemaal
diep geschokt door die hevige aardbeving in Haïti. Dat geldt voor de
Staten-Generaal, het kabinet en de wereldgemeenschap, inclusief de Nederlandse
bevolking. De verwoestingen die door deze natuurramp zijn aangericht en het
verdriet dat daarmee gepaard gaat, zijn onvoorstelbaar. Er zijn tienduizenden
zo niet honderdduizenden doden, waaronder een aantal Nederlanders. 3,5 miljoen
mensen hebben dringend behoefte aan hulp en de helft van de hoofdstad van
Haïti is verwoest. Daarbij komt dat het land afgelopen woensdag door
een zware naschok werd getroffen. De gevolgen van deze ramp gaan je voorstellingsvermogen
te boven. Het is dus terecht dat de Kamer nader met ons van gedachten
wil wisselen over de vraag hoe de Nederlandse regering, de Europese Unie en
de internationale gemeenschap met de situatie in Haïti omgaan.
 Ik denk dat het goed is dat de internationale gemeenschap zich zonder
aarzelen solidair heeft verklaard met Haïti en zijn bevolking. De hulp
stroomt van alle kanten naar het land. Ik hecht eraan om te onderstrepen dat
ik onder de indruk ben van de snelheid waarmee een enorme internationale hulpoperatie
op gang is gebracht. In deze tijd wordt vaak gesuggereerd dat mensen alleen
aan zichzelf denken en voor zichzelf opkomen. Ik vind het dan ook buitengewoon
positief en hartverwarmend om te zien hoe snel die hulpoperatie op gang is
gekomen en om te vernemen dat de Nederlandse samenleving zich vandaag weer
solidair verklaart met Haïti. Ook de Nederlandse Antillen en Aruba hebben
meteen gedaan wat in hun vermogen ligt en doen dat nog steeds.
 Nederland concentreert zich nu op het bieden van consulaire en humanitaire
hulp. Minister Koenders zal specifiek ingaan op de humanitaire hulp en de
coördinatie daarvan. Ik zal nader ingaan op de consulaire inzet, alsmede
op de politieke vragen en die over de ordehandhaving.
 In Haïtië is geen Nederlandse ambassade gevestigd. Er zit alleen
een honorair consul in Haïti. Gelijktijdig met het reddingsteam is direct
een consulair team naar Haïti gestuurd. Binnen 48 uur was dat ter plaatse.
Het heeft dag en nacht gewerkt om Nederlanders, Antillianen en Arubanen bij
te staan die ten tijde van de aardbeving in Haïti waren. Op het moment
van de ramp waren meer dan 60 Nederlanders, Antillianen en Arubanen in Haïti.
Er was een speciaal consulair ondersteuningsteam dat snel hulp kon bieden
bij de evacuatie en de repatriëring van Nederlanders en mensen uit Curaçao.
Het bracht ook in kaart welke mensen nog in Haïti waren. Eerder deze
week zijn de eerste mensen via Curaçao en Brussel teruggekomen. Vanmiddag
zijn adoptiekinderen in Eindhoven geland voor wie de adoptie al in kannen
en kruiken was. Zowel kinderen die in aanmerking kwamen voor adoptie in Nederland
als kinderen die in aanmerking kwamen voor adoptie in Luxemburg, zijn naar
Nederland vervoerd. Justitie heeft de procedures daarvoor geregeld.
 Dit speciale consulair rampenteam moest helaas ook veel werk doen dat
te maken had met het identificeren van slachtoffers. Wij hebben ervoor gezorgd
dat gegevens, bijvoorbeeld gebidstatussen, en medische gegevens bij een Israëlisch
identificatieteam terechtkwamen. Dat team was op dat moment in Haïti
en het is daar nog steeds. Aan de hand van die gegevens konden de doden uit
het Koninkrijk worden geïdentificeerd. Bovendien verleent het consulair
rampenteam assistentie bij de repatriëring van de stoffelijke overschotten.
 Ook onze ambassadeur in de Dominicaanse Republiek en consulair medewerkers
van de ambassade zijn al dagen in Haïti. Zij doen alles wat in hun vermogen
ligt om de consulaire operatie onder deze zware omstandigheden zo goed mogelijk
uit te voeren. Ik noem speciaal de honorair consuls. Dat zijn vrijwilligers.
De heer Padberg heeft vanaf het begin een ongeëvenaarde inzet getoond.
Het wel en wee van Nederlanders, Haïtianen, Antillianen, Arubanen en
dat van de hulpverleners gingen hem aan het hart.
 Er worden nog twee Nederlanders van Antilliaanse origine vermist. Het
gaat om de directeur en de plaatsvervangend directeur van de luchtvaart van
de Nederlandse Antillen. Zij verbleven in een hotel dat is ingestort. Wij
moeten dan ook vrezen dat zij zijn omgekomen. Zeven andere vermiste Nederlanders
zijn inmiddels geïdentificeerd. Hun families zijn op de hoogte gesteld.
Wij proberen die mensen zo snel mogelijk te repatriëren.
 Met de Hoge Vertegenwoordiger Ashton en mijn collega’s in de Europese
Unie heb ik, voorafgaand aan het overleg dat minister Koenders met de collega’s
voor Ontwikkelingssamenwerking afgelopen maandag heeft gevoerd, nader overleg
gehad om na te gaan op welke wijze de Europese Unie een bijdrage
kan leveren. Daarbij heb ik ook gewezen op de toegevoegde waarde, de complementariteit
en de coördinatie. Daarop heeft deze commissie ook gewezen. De Verenigde
Staten, de Verenigde Naties en de lidstaten van de Europese Unie leveren een
grootschalige inzet. Het aansturen van al die onderdelen is echter een complexe
zaak. Het gaat erom dat de Europese Unie ook inventariseert op welke wijze
zij aan verdere verzoeken van de Verenigde Naties tegemoet zal komen. Daarover
zullen wij aanstaande maandag ook spreken.
 De VN hebben aangegeven dat er behoefte is aan transporthelikopters, genisten,
logistiek en een schip met amfibische capaciteiten. Dat schip moet er op korte
termijn zijn, want de haven is verwoest. Dat schip is niet meer nodig op het
moment dat de haven is hersteld. Verder is er behoefte aan een Formal Police
Unit die primair bedoeld is voor het verrichten van de basistaken van de politie.
Ik doel op de taken die te maken hebben met de handhaving van de openbare
orde. Tegen de heer Waalkens zeg ik dat het niet de bedoeling is om ter plaatse
een militaire operatie uit te voeren. Het is juist de bedoeling om plundering
tegen te gaan en hulpverleners te beschermen. Op dit moment wordt nagegaan
of de European Gendarmerie Force (EGF) kan voorzien in de taken van de Formal
Police Unit waar de VN om heeft gevraagd. De Europese Unie beschikt zelf immers
niet over een dergelijke politie-eenheid. De EGF is primair dus bedoeld voor
het uitvoeren van de basistaken van de politie. Op dit moment vindt daarover
nader overleg plaats, ook met de Nederlandse minister van Defensie. Mensen
van de Koninklijke Marechaussee leveren een bijdrage aan de EGF. Ook hiervoor
geldt dus dat snel en zorgvuldig moet worden nagegaan wat de behoeften zijn.
Tevens dient te worden nagegaan of de EGF het beste instrument is, dus of
het kan voldoen aan het verzoek. Er moet dus niet aanbodgestuurd worden gewerkt.
 Mevrouw Ferrier vroeg specifiek naar de Battlegroup of the European Union.
Nederland heeft samen met het Verenigd Koninkrijk zitting in die battlegroup.
De toegevoegde waarde van de Battlegroup of the European Union is buitengewoon
beperkt, omdat het hem ontbreekt aan genieachtige capaciteiten. En er is momenteel
juist behoefte aan dat soort capaciteiten. Wij gaan dus na welke inzetmogelijkheden
er zijn en zullen de Kamer daarvan op de hoogte houden. We gaan daarbij ook
na of het mogelijk en zinvol is dat Nederland in dit kader een bijdrage levert.
 Het marineschip Hr. Ms. Pelikaan lag bij de Antillen. Dat is ingezet voor
het bieden van hulp aan Haïti. Er zijn 77 mensen aan boord, waaronder
43 mariniers, een medisch team, de Koninklijke Marechaussee en enkele personen
van de Nederlandse Antillen. De mensen aan boord van dat schip ondersteunen
en beschermen de hulpverleners in Haïti.
 Minister Koenders zal nader ingaan op het Urban Search and Rescue Team
(USAR)
 Terecht wijzen alle commissieleden op de verdere toekomst, namelijk de
fase van de wederopbouw. Ook op dat punt zal minister Koenders ingaan. In
het kader van de coördinatie merk ik wel op dat de deelname aan de eerste
bijeenkomst in Montréal zich zal beperken tot de landen die een langdurige
relatie met Haïti hadden. Het zijn dus de donoren die al voor de aardbeving
nauw bij Haïti betrokken waren. In elk geval Frankrijk en Spanje zullen
bij die bijeenkomst aanwezig zijn. Waarschijnlijk zal ook de buitenlandchef
van de Europese Unie, Ashton, daarbij aanwezig zijn. Aanstaande maandag zullen
de lidstaten met elkaar afstemmen wat de inbreng van de Europese Unie zal
zijn en de laatste puntjes op de i zetten. Dat zal gebeuren in aanvulling
op de extra bijeenkomst van de Raad van ministers voor Ontwikkelingssamenwerking.
De bijeenkomst in Canada is de voorloper van de grotere bijeenkomst over de
wederopbouw.
 
 Minister Koenders: Voorzitter. Ik dank de
commissieleden voor hun vragen. Afgelopen dinsdag hebben de Tweede Kamer en
wij de mensen herdacht die door de ramp in Haïti het leven zijn verloren.
In de periode waarin minister Verhagen en ik in het kabinet zitten,
is dit de grootste ramp in de wereld geweest. Het is een race tegen de klok
om zo veel mogelijk mensen te redden. Dat vereist dus een enorme inspanning,
flexibiliteit, organisatievermogen en medeleven van heel veel mensen. Ik ben
trots op de Nederlanders die hierbij betrokken zijn geweest en die levens
konden redden. De minister van Buitenlandse Zaken sprak al over de reddingsteams.
Er zijn ook mensen betrokken bij het regelen van de reis van de adoptiegezinnen.
Het is een goede zaak dat die hulp zo snel op gang is gekomen.
 Ik heb al gezegd dat er sprake is van een race tegen de klok. Onder anderen
de mensen die naast mij zitten, werken 24 uur per dag om ervoor te zorgen
dat alles zo veel mogelijk en op een zo goed mogelijke manier in de juiste
banen wordt geleid. Er moet echter wel gezegd worden dat het heel moeilijk
is. Er ligt immers geen receptenboek klaar voor dergelijke situaties. Zelfs
voor de professionals is het lastig om in dit soort omstandigheden te werken.
Vorig jaar werd Haïti getroffen door een orkaan. Ook was er sprake van
een conflict en er zijn vredestroepen in Haïti geweest. Jarenlang is
er sprake geweest van onderontwikkeling en wanbestuur. De autoriteiten in
Haïti kunnen niet goed functioneren, want de administratieve structuur
is zwak. Op dit moment is er nagenoeg geen administratieve structuur meer.
Dat is uiteraard heel problematisch. De VN waren daar. Het hoofd van de missie
is omgekomen, alsmede een groot aantal peace keepers en kinderen van mensen
die in het coördinatieteam zaten.
 80% van het voedsel wordt vervoerd via de twee havens. Die havens
waren echter niet bereikbaar. Het is overigens interessant om te melden dat
het marineschip Hr. Ms. Pelikaan het eerste platte schip met mariniers was
dat in één van de havens van Haïti is aangekomen. Dat schip
had ook enkele goederen aan boord die van belang waren. Water en medicijnen
worden het meest gemist, maar het ontbreekt gek genoeg in eerste instantie
aan de logistieke middelen waarmee die goederen verder kunnen worden gebracht.
Dat heeft te maken met de totale destructie van de steden, de administratieve
structuur, de huizen van heel veel mensen en de vernieling van de gevangenissen.
 Gisteren is Haïti getroffen door een nieuwe schok, een schok van
6,1 op de schaal van Richter. Gelukkig heeft dat geen extra gevolgen gehad.
Daarmee bedoel ik te zeggen dat er daardoor niet meer mensen gewond zijn geraakt
of het leven hebben verloren. Die schok heeft echter wel tot gevolg gehad
dat het nog gecompliceerder is om hulp te verlenen.
 Er zijn in ieder geval 75 000 mensen omgekomen. Naarmate de tijd
verstrijkt, zal dat aantal toenemen. Tot nu toe zijn 200 000 mensen zwaar
gewond en 1 miljoen mensen wonen niet meer waar zij voor de ramp woonden.
We hebben het dus over een gigantische operatie. Het lijkt mij belangrijk
om te zeggen dat de inspanning van Nederland vooral gericht is op coördinatie.
Het is belangrijk om zo veel mogelijk gezamenlijk met anderen op een zinnige
manier hulp te verlenen. Dat moet echter wel tijdig gebeuren. Coördinatie
is een heel moeilijk woord. Wie coördineert immers wie? Uiteraard behoren
de VN de leidende taak te hebben. De VN waren zelf onthand doordat er een
groot aantal slachtoffers was. Zij konden de coördinerende rol zoals
die normaal gesproken in een dergelijke situatie vervuld dient te worden,
dus niet direct op zich nemen.
 Ik heb veel sympathie voor de administratie van president Obama. De Verenigde
Staten hebben immers vrijwel direct en op een zeer effectieve manier gehandeld.
Zij hebben bijvoorbeeld op het vliegveld heel snel de controle overgenomen.
Op dat vliegveld moeten nu ongeveer 160 vliegtuigen per dag landen, terwijl
er slechts één landingsbaantje is. Uiteraard kun je van alles
aanmerken op de werkwijze van de Verenigde Staten, maar die hulp was heel
hard nodig. Zij bieden die hulp overigens op uitnodiging van de Haïtiaanse
autoriteiten. Ik roep de woorden van de secretaris-generaal van de Verenigde
Naties, Ban Ki-moon, in herinnering waaruit bleek dat het goed is dat de Verenigde
Staten dat gedaan hebben, dat er nu geen problemen zijn met de
coördinatie en dat er wordt samengewerkt. Het is belangrijk dat hij dat
zegt, want hij heeft ook contact met de Amerikaanse regering. Ik zeg dus dat
ik bewondering heb voor dat wat de Amerikaanse regering gedaan heeft.
 Ik ben van mening dat het team van OCHA, de humanitaire coördinatoren
van de Verenigde Naties, goed op stoom is. Er zijn namelijk voldoende mensen.
Als er te veel mensen zijn met coördinerende taken, wordt dat weer een
probleem. Het is dus belangrijk om dat te voorkomen. Er is nu sprake van een
goede balans, maar dat neemt niet weg dat de afstand tot de Verenigde Staten
kort is. Dat is een groot voordeel voor het verrichten van taken op het terrein
van de beveiliging, de begeleiding, de omvang en de logistiek.
 Coördinatie is een kernwoord. Het gaat wat dat betreft nu redelijk
goed. OCHA heeft inmiddels 4 civiel militaire experts, alsmede een expert
bij het Amerikaanse ministerie van Defensie die direct daar kan coördineren.
Het voordeel is dat de VN ook in New York zitten. 60 mensen coördineren
de humanitaire hulp. Dat een goede coördinatie belangrijk is, is gemakkelijk
om te zeggen. Het is echter niet eenvoudig om ervoor te zorgen dat er goed
wordt gecoördineerd. Het probleem is niet zo zeer dat de coördinatoren
hun werk misschien niet goed doen, maar veel meer dat mensen zich moeten laten
coördineren. Dat is een enorm risico. Ik meen dat onder anderen mevrouw
Ferrier heeft gesproken over het probleem van de aanbodsturing. Alle mensen
over de hele wereld willen hulp bieden. Dat is fantastisch, maar onze mensen
gaan vooraf precies na wat OCHA wil hebben. Soms worden er verzoeken gedaan
door artsen. Er wordt nu gediscussieerd over de vraag of het goed zou zijn
om mensen van de Antillen naar Haïti te laten gaan. Zij kunnen immers
sneller ter plaatse zijn, omdat de Antillen dichter bij Haïti liggen
dan Nederland. In algemene zin zeg ik dat ik enorm veel waardering heb voor
de betrokkenheid van de regeringen van de Nederlandse Antillen en Aruba. Het
was ook een groot voordeel dat het genoemde marineschip in de buurt van de
Nederlandse Antillen was. Als het vliegveld moeilijk te bereiken is, is het
goed dat er een uitwijkmogelijkheid is, niet alleen naar Santo Domingo maar
ook naar de Nederlandse Antillen.
 Er zijn twee typen van coördinatie. In het land zelf geldt de bekende
clusterbenadering. Dat houdt in dat er op verschillende terreinen specifieke
verantwoordelijkheden zijn; ik noem de verantwoordelijkheid voor water, sanitair,
medicijnen en logistiek. Dit geldt zowel voor de gouvernementele organisaties
als voor de niet-gouvernementele organisaties. Naar mijn idee is dat heel
belangrijk, want in deze tijd kun je misschien meer dan ooit zeggen dat er
sprake is van complementariteit. De VN werken natuurlijk vooral met lokale
organisaties. Dat is de kern. Wij hebben vanaf de eerste dag bijvoorbeeld
het Rode Kruis gesteund. Het Rode Kruis is een fantastische organisatie met
lokale vrijwilligers. Die kunnen dus direct aan de slag. Volgens mij is dat één
van de grote voordelen.
 De Verenigde Naties hebben wel gezegd dat het nog te vroeg is om te spreken
over vroege wederopbouw. Alles is nu namelijk gericht op de directe humanitaire
voorzieningen waaraan behoefte is. Het is lastig om hulp te faseren. Het is
immers niet mogelijk om precies te zeggen wat directe noodhulp is, wat de
eerste fase van de wederopbouw is en wat onder de ontwikkeling op de lange
termijn valt. Er zit wel een zekere logica in de fasering maar de manier waarop
nu al wordt gewerkt met locale organisaties, is beslissend voor de periode
daarna. De heer Van der Staaij, mevrouw Ferrier en anderen hebben daarover
opmerkingen gemaakt. Ik ben het met de heren Nicolaï, Waalkens en anderen
eens dat je daarmee niet lang kunt wachten. In feite wordt een en ander al
bij de gedachtevorming betrokken. Afgelopen maandag hebben wij daarover met
de ministers voor Ontwikkelingssamenwerking en met mevrouw Ashton gesproken.
 Natuurlijk gaat het om de noodhulp, maar de Europese Commissie heeft direct
financiële middelen ter beschikking gesteld voor de eerste wederopbouw
en de lange termijn. Die gelden zijn door de Europese Commissie al geoormerkt.
We weten dat het geld voor de beginfase beschikbaar is en dat men dus kan
beginnen.
 De wederopbouw zal het risico op hulpafhankelijkheid met zich brengen.
De heer Nicolaï sprak daarover. Er zal heel veel geld nodig zijn. Niemand
spreekt dat tegen, want er is heel veel kapot gegaan. Het is belangrijk, ervoor
te zorgen dat je direct werkt met de lokale organisaties in Haïti, alsmede
met de regering van dat land. Die regering is een deel van de oplossing en
moet dat ook zijn. Het is een legitieme regering, maar iedereen die Haïti
een beetje kent, weet dat er in het bestuur nogal wat problemen waren. Mevrouw
Ferrier sprak over de positie van de speciale vertegenwoordiger van de Verenigde
Naties. Die is essentieel, want die vertegenwoordiger kan dat leiderschap
tonen en de relatie leggen tussen hulp, de wederopbouw en de administratie
en de politiek. Aangezien het hoofd van de missie is omgekomen, is er een
opvolger uit Guatemala gekozen die veel ervaring heeft opgedaan. Ik vind het
belangrijk dat het een politiek sterk figuur is die op basis van die relatie
met Haïti kan werken. Ik meen dat velen die mening delen. Het gaat niet
om het herkoloniseren van Haïti. Er wordt wel eens gezegd dat van Haïti
een protectoraat moet worden gemaakt. Volgens mij is die tijd echt voorbij
als het gaat om opbouw en ontwikkelingssamenwerking. Als er ergens veel geld
in omgaat, is het risico op corruptie altijd groot. Daardoor ontstaat er een
bepaalde machtsstructuur die deels verantwoordelijk is voor de armoede in
dat land. Dat is het kwetsbare punt en de kern van het probleem. Maatschappelijke
organisaties kunnen op dat punt een grote rol spelen.
 Ik ben het met de heer Van der Staaij eens dat een groot aantal organisaties
met een christelijke achtergrond heel belangrijk is. Dat geldt overigens ook
voor organisaties met een andere achtergrond. Zij hebben veel ervaring opgedaan.
Daarvan zullen wij gebruikmaken.
 Wij hebben tegen de SHO gezegd dat organisaties ook een zogenaamd gastlidmaatschap
kunnen hebben. Dat is dus mogelijk. Volgens mij geldt dit nog drie weken.
Daarvoor moeten organisaties aan bepaalde eisen voldoen. Het voordeel daarvan
voor de Nederlandse regering is dat er wordt gewerkt met organisaties die
samenwerken. Bovendien weet zij zeker dat het organisaties zijn die kwalitatief
hoogwaardige hulp leveren. Zij doen dat op een financieel aanvaardbare manier.
Dat geldt zeker ook voor een aantal organisaties waarop de commissie doelt.
Dat kan dus ook gastlidmaat zijn van de SHO. Dat is de formule waarvoor is
gekozen. Ik weet dat een aantal van de genoemde organisaties daarmee bezig
is. Ik denk dat dit verreweg de meest effectieve manier is, omdat er dan wordt
gewerkt met het maatschappelijk middenveld. Mevrouw Ferrier sprak daarover.
In de SHO zitten overigens ook UNICEF en het Rode Kruis. Die organisaties
zijn dus ook direct betrokken bij de eerste fase van de wederopbouw. Het idee
van verdubbeling heeft twee redenen. De eerste reden is dat het een indicatie
geeft aan de Nederlandse regering van wat de Nederlandse bevolking wil. Het
is immers niet haar geld, maar dat van de Nederlandse bevolking. De tweede
reden is dat het organisaties betreft die betrouwbaar zijn. Daarbij komt dat
ik samen met de SHO vandaag contact heb gezocht met de Rekenkamer. Wij hebben
immers eerder over de tsunami gesproken. Naar mijn oordeel zijn veel zaken
toen goed verlopen, maar er zijn ook zaken die niet goed zijn gegaan. Het
doel van het gesprek met de Rekenkamer is dat de Nederlandse overheid, de
SHO en de Rekenkamer er vanaf het begin voor zorgen dat er nauwkeurig wordt
nagegaan op welke wijze die gelden worden besteed, ook in het vervolgtraject.
Ik denk dat dit ook een geruststelling is voor mensen die zeggen dat er misschien
iets aan de strijkstok blijft hangen. Wij moeten overigens oppassen met het
verspreiden van die verhalen. Helaas is er twee jaar geleden een orkaan geweest
in Haïti. Ook toen is er geld ingezameld om de mensen te
helpen. Wij hebben buitengewoon positieve rapporten over de besteding van
die gelden en de controle daarop. Het lijkt mij belangrijk om dat te zeggen,
opdat mensen zich dat goed realiseren.
 Mevrouw Ferrier sprak over de Haïtiaanse lokale structuren. Die zijn
tijdens deze ramp zwaar getroffen. Het probleem is dat je niet meer automatisch
een partner hebt. We weten niet eens meer precies wie die partners zijn. In
sommige gevallen is er sprake van directe contacten tussen Nederland en Haïti.
Zodra de eerste reddingsfase voorbij is, kan er een start worden gemaakt met
het organiseren van de werkzaamheden ten behoeve van de wederopbouw. Zaterdag,
toen wij die herdenkingsbijeenkomst hadden met de Haïtiaanse gemeenschap
in Nederland, heb ik gevraagd of er een coördinator is met wie wij in
gesprek kunnen blijven over het leveren van een bijdrage. Het is een kleine
gemeenschap van ongeveer 700 mensen. Ook wat dat betreft moet er een afweging
worden gemaakt, want het is belangrijk om te beantwoorden aan de vraag en
niet aanbodgestuurd te werk te gaan. Naarmate je meer in de richting van de
wederopbouw gaat, zijn er meer mogelijkheden. Eergisteren waren de minister
van Buitenlandse Zaken en ik bij de ambassadeursconferentie. Toen heb ik ook
met de heer Wientjes gesproken over wat de rol van het bedrijfsleven zou kunnen
zijn. Al die zaken worden geïnventariseerd. Ik kan daarover nu geen uitlatingen
doen, want ik beschik niet over de juiste gegevens.
 Mevrouw Ferrier vroeg naar de veiligheidscode van de Verenigde Naties.
Laatstgenoemde kennen een civiel deel en een militair deel. Die vredestroepen
waren daar al. De veiligheidscode geldt niet voor de blauwhelmen. Zij werken
dus ook ’s nachts en kunnen de bevolking dan eveneens beschermen. Daar
ligt immers het grootste probleem. Ook de militairen van de Verenigde Staten
vallen niet onder die veiligheidscode. Het is immers een code van de Verenigde
Naties. Die is echt bedoeld voor de civiele hulpverleners. Het is namelijk
niet verantwoord om die ’s nachts te laten werken. Dat zou echt averechtse
effecten hebben. Vandaar dat er voor deze formule gekozen is.
 Ik kom op de vragen van de heer Voordewind en die van de heer Waalkens
over de Europese Unie. Naar mijn idee was het een groot voordeel dat wij daar
bij elkaar zijn gekomen. Het gevolg daarvan is dat er slechts één
persoon naar Haïti gaat. Daardoor zal daar geen politiek toerisme ontstaan.
Er zijn overigens ook mensen geweest van wie ik denk dat het goed is dat zij
daar zijn geweest. Ik doel onder anderen op Ban Ki-moon. Gezien de enorme
inspanningen van de Amerikaanse regering, kan ik mij voorstellen dat men daar
heen gaat, maar het is natuurlijk wel goed dat er nu één commissaris
voor Ontwikkelingssamenwerking namens Europa naar Haïti gaat. Het is
ook belangrijk om te laten zien wat de EU als geheel kan doen. Het gaat om
formele en informele coördinatie. Vergeet niet dat coördinatie niet
alleen een formeel proces is. Het is ook een kwestie van heel veel met elkaar
telefoneren om na te gaan wat benodigd is en, ervoor te zorgen dat OCHA de
leidende rol vervult.
 Bij mijn weten heeft Haïti bij Nederland een schuld van minder dan
1 mln. dollar. Dat bedrag is in het kader van de Club van Parijs volledig
kwijtgescholden. De belangrijkste schuldeisers zijn Taiwan en Venezuela. Ik
hoop dan ook dat die landen bereid zullen zijn om die schulden kwijt te schelden.
Inmiddels heeft de Club van Parijs dat aan die landen gevraagd. Kwijtschelding
van de schulden is uiteraard heel belangrijk voor de wederopbouw en voor de
mogelijkheden in de toekomst om economisch mee te draaien. Aangezien het echter
niet zal gaan om het terugbetalen van bedragen, zal dit niet leiden tot een
extra investering in Haïti. De Franse regering heeft met fors publicitair
onthaal gezegd dat ook zij een groot voorstander is van het verlichten van
de schulden. Van de 54 mln. aan schulden, wordt 4 mln. kwijtgescholden.
 Zoals de heer Van der Staaij zei, is Haïti een heel religieus land.
Dat is onder andere te zien aan de manier waarop de mensen omgaan met het
leed daar. Zij zijn verwonderd over het feit dat deze ramp hun land treft.
Het is overigens gecompliceerd, want een deel van de bevolking is christelijk
en een deel is voodoo. Toch zegt iedereen dat iedereen eigenlijk het voodoo-geloof
aanhangt. Ik heb geprobeerd om daarvan iets te begrijpen. Het is misschien
vreemd om dit te zeggen, maar daarover wordt een heel mooie tentoonstelling
gehouden in het Nederlands Instituut voor Zuidelijk Afrika. Dat geloof speelt
een grote rol bij de manier waarop mensen met de gevolgen van deze ramp omgaan.
Dat is hun manier van zingeving, zolang er geen hulp komt. Dat is een belangrijk
punt. In politieke zin kunnen wij daar niets mee, maar dat hoeft ook niet.
De heer Van der Staaij heeft terecht opgemerkt dat dit aan de orde is.
 De heer Van Bommel vroeg naar de relatie tussen de Verenigde Staten en
de Verenigde Naties. Wij zijn er voorstander van dat de VN een centrale rol
spelen. Ook de Amerikanen, de Amerikaanse regering en Ban Ki-moon zijn daarvan
voorstander.
 Mevrouw Peters heeft daarover ook een aantal vragen gesteld. In het kader
van het United Nations Development Programme (UNDP) is men al bezig met het
nadenken over de wederopbouw. Ik vind dat ook de Nederlandse regering en de
mensen waarmee zij werkt, dienen na te gaan op welke wijze daaraan vorm wordt
gegeven. Daarover wordt al wat denkwerk verricht. Ik wijs er overigens wel
op dat Haïti geen partnerland is van Nederland. Wij zijn ook niet van
plan om nieuwe partnerlanden te «nemen». Dat neemt niet weg dat
wij in deze exceptionele situatie ook wat aan wederopbouw zullen doen. Graag
doen wij dat gecoördineerd met spelers als de Europese Unie, de Verenigde
Naties en natuurlijk ook met de organisaties van het maatschappelijk middenveld
die ervoor zorgen dat deze actie eveneens ten goede komt van de eerste fases
van de wederopbouw.
 
 De voorzitter: Ik zie dat er behoefte is aan
een tweede termijn. Gezien de tijd stel ik voor dat de leden slechts enkele
korte zinnen uitspreken.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik dank
de bewindslieden voor de beantwoording. Ik ben blij dat de regering het CDA-standpunt
onderschrijft dat de VN een centrale rol moeten spelen. Het is dan niet alleen
belangrijk dat er een sterke special representative komt, maar ook dat die
er snel komt. Ik verzoek de bewindspersonen dan ook om wat dat betreft druk
uit te oefenen.
 
 Minister Koenders: Om verdere vragen daarover
te voorkomen merk ik op dat die special representative inmiddels in Port au
Prince aanwezig is.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Dank u, fijn. In het
kader van de betrokkenheid van de Haïtiaanse overheid en, naar ik begrijp,
die van de civil society, zijn ook de ACP-landen van belang. Ook die landen
zijn daarbij betrokken. Ik verzoek de bewindslieden om daarover iets te zeggen.
 De Rekenkamer van de EU twijfelt er nog wel aan of het geld echt bij de
betrokkenen terecht komt. Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking daarover
iets zeggen?
 Ik begrijp dat de EU-gendarmerie genisten heeft, maar de Battlegroups
of the European Union zijn gespecialiseerd in logistiek, transport, evacuatie
en humanitaire ondersteuning. Als dit voorstel past bij het verzoek van de
Verenigde Naties, vraag ik mij af of de minister dat nog aan de orde gaat
stellen.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
Ik denk dat wij inderdaad buiten de gebaande paden om moeten kijken. Dat doen
de ministers ook. Wij hebben het nu helemaal niet meer over die landenlijst.
Er wordt nagegaan wat nu en op de langere termijn nodig is. Dat
juich ik toe. Ik raad minister Koenders aan om dat ook te doen als het gaat
om de eerste fase van het bieden van noodhulp. Ik verzoek hem om voor de Nederlandse
hulporganisaties die geen lid zijn van de SHO – ik begrijp dat ZOA Vluchtelingenzorg
en Woord en Daad Armoedebestrijding om technische redenen ook geen gastlid
zijn – ook los van de gebaande paden na te gaan wat er op dat gebied
mogelijk is. Het gaat te ver om nu op de technische redenen in te gaan.
 In relatie tot de wederopbouw heb ik water genoemd. Ik begrijp dat de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking in aanloop naar de conferentie zijn
gedachten laat gaan over de eerste fase van de wederopbouw. De minister van
Buitenlandse Zaken zei dat genisten en logistiek belangrijk zijn. Ik neem
aan dat straks ook het belang wordt gezien van waterzuivering. Misschien kan
de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat op dat terrein samen met de
experts ter plaatse een rol spelen. Wellicht kan ook prins Willem-Alexander
op dat terrein iets betekenen. Hij is immers gespecialiseerd in watermanagement.
 
 De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Ik dank
de bewindslieden voor hun houding ten opzichte van deze vreselijke ramp.
 De minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat de marine snel ter
plaatse was en dat er ook spoedig consulaire bijstand is verleend. Het verlenen
van die bijstand is naar mijn idee noodzakelijk en dient heel zorgvuldig te
gebeuren.
 De lessen die wij hebben geleerd van de situatie die ontstond als gevolg
van de tsunami, zouden voor de internationale gemeenschap leidend moeten zijn
bij het maken en het nakomen van afspraken.
 
 De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Als de
schandpaalmethode werkt, moet je die in sommige gevallen toepassen. Ik ben
dan ook blij dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking duidelijk heeft
gemeld dat Frankrijk nog 50 mln. van Haïti eist. Zijn er andere lidstaten
van de Europese Unie die van mening zijn dat openstaande schulden bilateraal
moeten worden terugbetaald? Zo ja, kan de minister die lidstaten bij naam
noemen? Als de minister nu niet weet welke dat zijn, verzoek ik hem de Kamer
daarover schriftelijk te informeren. Wij kunnen dan nagaan of het mogelijk
is om daaraan bekendheid te geven.
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ik dank de beide bewindslieden voor hun reactie. Ik ben het eens met dat wat
zij naar voren hebben gebracht.
 Minister Koenders verwees ten aanzien van de organisaties Woord en Daad
Armoedebestrijding en ZOA Vluchtelingenzorg naar de gastlidmaatschapstatus.
Ik heb begrepen dat het probleem daarvan is dat de verdeelsleutel is gebaseerd
op uitgaven die in het verleden aan noodhulp zijn gedaan. Voor die organisaties
pakt dat dus heel onaantrekkelijk uit. Het is een fondsenwervingsinstrument,
dus het is logisch dat organisaties daarvoor niet voelen, omdat dit hen zo
weinig oplevert. Daarvan kan echter wel de vreemde prikkel uitgaan dat de
uitgaven voor echte noodhulp sterk naar voren worden gehaald, terwijl juist
organisaties die al vele jaren betrokken zijn en die meer aan de opbouw voor
de langere termijn doen, die financiële prikkel niet krijgen. Ik vind
dat een raar effect. Vanuit dat perspectief verzoek ik minister Koenders nogmaals
om daarnaar te kijken en daarop te reageren.
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. De
gelden voor noodhulp aan Haïti stromen snel toe en worden snel gecommitteerd.
Het is theoretisch mogelijk dat daarvan geld over blijft. Als dat het geval
is, kan dat geld dan worden ingezet voor de eerste fase van de wederopbouw
en voor de vervolgfase?
 
 Minister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de
commissieleden voor hun vragen en opmerkingen in tweede termijn.
 Tegen mevrouw Ferrier zeg ik dat de gendarmerie juist geen genisten bevat.
 Vorige week zondag hadden wij een teleconferentie met de Britse, de Franse,
de Duitse, de Italiaanse en de Poolse collega’s, alsmede met mevrouw
Ashton. Wij hebben toen het punt van de Battlegroup of the European Union
ingebracht met als doel, na te gaan of er mogelijkheden zijn. Ik heb mevrouw
Ferrier echter al gewezen op het verzoek en de tekortkomingen. Ik zeg nogmaals
dat wij serieus nagaan welke bijdrage de lidstaten van de Europese Unie kunnen
leveren op grond van het verzoek van de Verenigde Naties.
 De heer Van Bommel sprak over het toepassen van de schandpaalmethode.
Ik ben blij dat de schandpaalmethode van minister Koenders effectief was en
dat de heer Van Bommel in tweede termijn niet denigrerend en afkeurend heeft
gesproken over het optreden van de Amerikanen.
 
 Minister Koenders: Voorzitter. Ik ben het
met mevrouw Ferrier eens dat de Verenigde Naties een centrale rol moeten spelen.
Special representative de heer Mulet is inmiddels in Port au Prince aangekomen.
Het gaat er vooral om hoe hij het gaat doen. Dat moet inderdaad heel goed
in de gaten worden gehouden. Dat is niet alleen van belang omdat de Verenigde
Naties een centrale rol moeten spelen, maar ook vanwege de risico’s,
de politieke context et cetera. Dat is lastig. We zullen daar goed naar moeten
kijken, want de Verenigde Naties doen dit niet automatisch overal goed. Niemand
is in een dergelijk spel heilig, maar het is logisch dat de Verenigde Naties
daar centraal staan.
 De ACP-landen zijn hierbij uiteraard betrokken via de instellingen van
de Europese Unie en de ontwikkelingssamenwerking die via de Europese Unie
wordt gegeven. Mevrouw Ashton en de Europese Unie voeren intensief overleg
met landen in de regio, opdat ook zij een belangrijke rol kunnen spelen. Dat
is ook de essentie van die bijeenkomst in Montréal. Ik spreek nu ook
over de grotere landen. Onder andere Brazilië en Santo Domingo zijn solidair
met Haïti. Santo Domingo is ook geen rijk land, maar het is veel rijker
dan Haïti. De bijeenkomst in Montréal zal dus betrekking hebben
op dit soort zaken. De Verenigde Staten, Latijns-Amerika en Europa zijn daarbij
betrokken. Het is goed dat wij daar zelf niet allemaal zitten. Het zal overigens
een andere conferentie worden dan wij aanvankelijk dachten. In eerste instantie
was namelijk het idee om een grote donorconferentie te houden over de wederopbouw,
maar daarvoor is het nog te vroeg. Het is niet te vroeg om daarover na te
denken, maar wel om daarvoor zonder planmatige aanpak financiële middelen
beschikbaar te stellen.
 Ik zit een beetje met de vraag over de SHO. Het gaat primair om een actie
met organisaties die een track record hebben op het terrein van noodhulp.
Er zijn inderdaad ook particuliere initiatieven, maar de overheid hoeft die
niet te steunen. Onze methode is dat tegen iedereen wordt gezegd dat het mogelijk
is om een gastlidmaatschap aan te vragen. Een organisatie als ZOA Vluchtelingenzorg
doet heel veel aan noodhulp en zou er volgens mij heel goed uit komen. Ik
ga niet eindeloos spreken en nadenken over de verdeling van gelden tussen
allerlei organisaties. Ik heb eerder gezegd dat wij werken met mensen die
zichzelf organiseren en dat zij moeten proberen om er uit te komen. Dat is
de manier waarop ik hiermee omga en de actie is als zodanig bedoeld. Dat neemt
niet weg dat ik sympathie heb voor alle organisaties. Alle andere initiatieven
zijn ook fantastisch en zij hebben geen andere incentive. Er zijn ook mensen
die Artsen Zonder Grenzen gaan steunen. Zij zitten niet in de SHO en moeten
ook gewoon actie ondernemen. Voor de regering is het echt ondoenlijk om los
van de SHO en het verdubbelen van het bedrag dat vanavond wordt «binnengehaald»
iets te doen. Zij is ook niet van plan om meer te doen. Dit is haar geste.
Zij weet ook dat het goed gecontroleerde organisaties zijn. Het is voor iedereen
mogelijk om zich daarbij de komende drie weken aan te sluiten. Als zich tussen
de organisaties problemen voordoen, moeten zij die vooral zelf oplossen.
 Voor de wederopbouw geldt nagenoeg hetzelfde. Tegen de heer Voordewind
zeg ik eerlijk dat ik van Haïti geen partnerland zal maken. Hij kijkt
nu een beetje onschuldig, maar hij wekte de indruk dat hij dat geen gek idee
zou vinden. Mocht dat niet de bedoeling zijn geweest, dan neem ik die woorden
onmiddellijk terug. Dan zijn wij het met elkaar eens. Dat neemt niet weg dat
wij spreken over een wederopbouwfase en dat Nederland zich daarvoor zal inzetten.
Daarover heb ik ook met de heer Wientjes gesproken. Dat moet echter wel op
de meest effectieve manier gebeuren, bijvoorbeeld via de gecoördineerde
organisaties die ik zojuist noemde.
 Het leren van lessen is een voortdurend proces. Voortdurend moet je nagaan
hoe je in een nieuwe situatie op een goede manier noodhulp kunt bieden. Als
leerschool staat de tsunami bovenaan. Vandaar dat ik contact heb gezocht met
de Rekenkamer. Dat heeft de SHO overigens ook zelf gedaan. Het is namelijk
de bedoeling om op een voor de mensen zichtbare manier hulp te bieden. Een
zekere mate van objectiveerbaarheid is belangrijk. Ik hoor namelijk ook de «broodje
aap»-verhalen: het is natuurlijk altijd goed om op een feestje te zeggen
dat er geld aan de strijkstok blijft hangen. Wij willen dat dit wordt geobjectiveerd,
want wij zien dat het geld voor noodhulp heel goed wordt besteed. Dat neemt
niet weg dat er altijd een risico is. Anders hoef je het niet te doen. Toch
weten wij dat risico naar mijn idee altijd goed te beperken en ik vind het
goed dat de Rekenkamer er deze keer bij betrokken is. Ik vind het een positieve
geste van de Rekenkamer. Het kan heel effectief zijn om het traject vanaf
het begin te volgen.
 Met betrekking tot de schuldpositie noemde ik Venezuela, Kuwait en Frankrijk.
Laatstgenoemd land is verreweg het grootst. Sinds 1809 was dat de koloniale
macht en daarmee de oudste. Ik beschik niet over de exacte informatie. Mochten
het substantiële bedragen zijn, dan zal ik de Kamer daarover inlichten.
Indien het heel kleine bedragen zijn, dan is dat misschien niet nodig.
 
 De voorzitter: Wij zijn gekomen aan het eind
van dit algemeen overleg over Haïti. Ik dank de beide bewindslieden en
het publiek en sluit dit algemeen overleg.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), Çörüz
(CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï
(VVD), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang
(SP), Knops (CDA), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks) en Schippers (VVD).
 Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vermeij (PvdA), Omtzigt
(CDA), Van Haersma Buma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jasper van
Dijk (SP), Van Miltenburg (VVD), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer
(PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP),
Schermers (CDA), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie),
Koşer Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand
(PvdD), Halsema (GroenLinks) en Griffith (VVD).