Programma voor Jeugd en Gezin; Brief van de Minister voor Jeugd en Gezin
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133748
 2008-2009
 
 31 001
 Programma voor Jeugd en Gezin
 
 
 
 
 Nr. 
 72
 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 10 juli 2009
 
 In het Algemeen Overleg Centra Jeugd en Gezin van 21 januari jl.
(31 001, nr. 65) hebben de kamerleden Bouchibti en Sterk mij gevraagd
hoe het staat met de flexibilisering van de contactmomenten in de jeugdgezondheidszorg.
Graag wil ik hier in deze brief nader op ingaan. Deze brief is tevens het
vervolg op mijn brief van 21 april jl. over het IGZ rapport «Jeugdgezondheidszorg
in beweging» (vergaderjaar 2008–2009, 31 001, nr. 67).
 Met deze brief voer ik ook motie nr. 136 van het kamerlid Uitslag (31 200
XVI, nr. 136) uit, alsmede mijn toezegging uit het Algemeen Overleg op 23 april
2008 (31 200 XVI, nr. 36) om het ABC rapport en de bijbehorende publieksversie
toe te sturen, mijn toezegging om u te informeren over een extra contactmoment
voor adolescenten en mijn toezegging uit het Verslag Algemeen Overleg op 16 april
2008 (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2007–2008, nr. 77, blz.
5381–5387) om inzicht te geven in de veranderingen in het uniforme deel
van het basistakenpakket en de uitvoering daarvan sinds 2002.
 Basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg
 Sinds 2003 bieden gemeenten alle 0–19 jarigen en hun ouders in Nederland
jeugdgezondheidszorg aan. Deze zorg is vastgelegd in het Basistakenpakket
Jeugdgezondheidszorg en bestaat uit een uniform deel en een maatwerk deel.
De inhoud van het uniform deel is wettelijk vastgelegd krachtens de Wet Publieke
Gezondheid. Het uniform deel richt zich op het volgen van de fysieke, psychische,
sociale en cognitieve ontwikkeling van het kind. Het doel is (risico’s
op) stoornissen te voorkomen, tijdig te signaleren en zonodig te (laten) behandelen.
Gemeenten vullen het maatwerk deel in. Het maatwerk deel vult het uniform
deel aan en is afgestemd op de specifieke behoeften van het individuele kind
of van groepen kinderen/jeugdigen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het programma
voorzorg, opvoedcursussen, trainingen tegen bedplassen of extra aandacht voor
overgewicht. De inhoud van het maatwerk deel kan per gemeente verschillen.
Ook sluit de gemeente de invulling van het maatwerk aan bij het aanbod van
het overige lokale jeugdbeleid.
 Doel van de invoering van het Basistakenpakket in 2003 was verbetering
van de kwaliteit van de jeugdgezondheidszorg. Ik heb u op 21 januari
2008 geïnformeerd over de resultaten van de evaluatie. Deze lieten zien
dat met de invoering van een landelijk aanbod voor alle 0–19 jarigen
in Nederland jeugdigen beter in beeld zijn. Dit geeft de mogelijkheid om preventieve
programma’s in te zetten en de kwaliteit van de vroegsignalering systematisch
te verbeteren. Een landelijk vastgesteld aanbod levert ook herkenbaarheid,
duidelijkheid en transparantie op voor ouders en jeugdigen.
 Sinds de invoering van het basistakenpakket zijn er geen wijzigingen in
de wettelijke opdracht doorgevoerd. Wel heeft de jeugdgezondheidszorg geïnvesteerd
in verdere verhoging van de kwaliteit door rekening te houden met nieuwe wetenschappelijke
en maatschappelijke ontwikkelingen. 
 Contactmomenten
 Professionals voeren de jeugdgezondheidszorg voor een groot deel uit tijdens
de zogenaamde contactmomenten. Contactmomenten hebben betrekking op het uniform
deel. De jeugdgezondheidszorg biedt ook de hielprik en het rijksvaccinatieprogramma
aan binnen de contactmomenten. Het rapport Activiteiten Basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg
0–19 jaar per Contactmoment maakt dit inzichtelijk (februari 2008, RIVM
Centrum Jeugdgezondheid, bijlage 1 en publieksversie, bijlage 2). Professionals bevorderen de kwaliteit van de uitvoering
door het opstellen van richtlijnen en hebben hier de afgelopen jaren in geïnvesteerd.
Professionals voeren via richtlijnen onder andere nieuwe wetenschappelijke
ontwikkelingen in. Voorbeelden zijn de richtlijn vroegsignalering van psychosociale
problemen en de richtlijn vroegtijdige opsporing van aangeboren hartafwijkingen
0–19 jaar. Deze richtlijnen geven onder meer aan hoe en wanneer de zorgverlener
een activiteit moet uitvoeren. Dergelijke richtlijnen behoren tot de professionele
autonomie van de zorgverleners. Ik faciliteer de ontwikkeling van de richtijnen
via het ZonMw-programma Richtlijnen Jeugdgezondheid. Het geheel van activiteiten
(inclusief de vaccinaties en de hielprik) en de momenten waarop deze moeten
worden uitgevoerd kunnen worden uitgezet in een tijdlijn. Clustering hiervan
levert de basis op voor het vaststellen van de contactmomenten. Deze contactmomenten
zijn vastgelegd in de JGZ Richtlijn Contactmomenten. De richtlijn is een instrument
voor professionals voor het leveren van preventie en zorg van een hoge kwaliteit
gericht op het voorkomen van aandoeningen of het tijdig aanbieden van de noodzakelijke
interventies. In deze richtlijn zijn 20 contactmomenten opgenomen, voor huisbezoeken,
periodieke geneeskundige onderzoeken, screeningen en vaccinaties. Er zijn
15 contactmomenten in de leeftijd 0–4 jaar en 5 in de leeftijd 4–19
jaar. Het relatief grote aantal contactmomenten voor jonge kinderen hangt
samen met de snelle ontwikkeling die kinderen in de eerste jaren doormaken.
Een advies van het RIVM Centrum Jeugdgezondheid (oktober 2008) geeft aan dat
een extra contactmoment rond 15/16 jarige leeftijd nuttig is om de ontwikkelingen
die in de puberleeftijd plaatsvinden goed te volgen (bijlage 3).1
Hier ga ik later in deze brief nader op in.
 Extra zorg en ondersteuning voor jeugdigen
 Het uniform deel van het basistakenpakket jeugdgezondheidszorg biedt alle
kinderen in Nederland eenzelfde preventief gezondheidsprogramma. Daarnaast
is extra aandacht en ondersteuning mogelijk voor kinderen en gezinnen die
dat nodig hebben. Tijdens de contactmomenten kunnen korte interventies
worden aangeboden. Ook is een extra contactmoment op indicatie mogelijk en
kan het maatwerkdeel hulp voor kinderen die meer zorg nodig hebben omvatten.
Gemeenten bepalen inhoud en omvang van dit maatwerk deel. De concrete invulling
daarvan is afhankelijk van de lokale situatie. Met mijn beleid voor de Centra
voor Jeugd en Gezin stel ik extra financiële ruimte beschikbaar. Hiermee
kunnen gemeenten investeren in preventie en opvoeden opgroeiondersteuning.
Ik merk nadrukkelijk op dat gemeenten deze middelen ook kunnen inzetten voor
de jeugdgezondheidszorg. Deze extra financiële middelen, oplopend tot€ 100
miljoen in 2011 vanuit het Rijk, zijn onderdeel van de Brede Doeluitkering
CJG. Daarnaast komen extra financiële middelen beschikbaar via het accres
van het Gemeentefonds, eveneens oplopend tot€ 100 mln. in 2011 (bestuursakkoord «Samen
aan de slag» tussen Rijk en VNG).
 Uniformiteit versus flexibiliteit
 Het vastleggen van de activiteiten en de wijze van uitvoering draagt bij
aan de uniformiteit en de kwaliteit van het aanbod aan alle kinderen in Nederland.
Opgroeien gaat met vallen en opstaan, met ieder kind is wel eens iets aan
de hand. Daar waar het de kwaliteit van preventie en zorg betreft hebben alle
kinderen recht op eenzelfde hoge kwaliteit. Dit laat onverlet dat professionals
de ruimte (en de plicht) hebben om deze zorg af te stemmen op het individuele
kind. Een professionele richtlijn geeft de gouden standaard hoe te handelen.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg beschouwt de richtlijnen als een norm
voor het verlenen van adequate zorg. Echter een professional kan en moet in
voorkomende situaties ook beargumenteerd kunnen aangeven wanneer van de richtlijn
afgeweken moet worden.
 Flexibiliteit in de uitvoering van de contactmomenten kan op diverse manieren
vorm krijgen. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om:
 – de uitvoeringsvorm (bijvoorbeeld gezondheidsonderzoek of schriftelijke
vragenlijst)
 – het moment waarop het onderzoek plaatsvindt
 – het type professional dat het onderzoek uitvoert
 – afstemmen van de inhoud en frequentie van de zorg op de specifieke
situatie van het kind/gezin
 – rekening houden met diversiteit
 – aanvullende maatwerk activiteiten.
 Al deze vormen komen in de praktijk voor, soms als onderdeel van de reguliere
werkwijze, soms in de vorm van pilots.
 Extra contactmoment voor 15/16 jarigen
 Het RIVM Centrum Jeugdgezondheid heeft advies uitgebracht over een extra
contactmoment op adolescentenleeftijd. Het advies geeft aan dat adolescenten
grote lichamelijke en psychosociale veranderingen ondergaan. Gezond gedrag
staat hierbij onder druk; vooral als het gaat om alcohol, roken, drugs, seksueel
gedrag, overgewicht en psycho-sociaal functioneren. Een extra contactmoment
draagt bij aan vroegtijdige signalering van ongezond gedrag en vroege interventie.
Ook kan aandacht gegeven worden aan zaken als schooluitval en beroepskeuze.
Gezien de uiteenlopende ontwikkeling van jeugdigen en hun problematiek op
VMBO en HAVO/VWO zijn verschillende momenten voor een dergelijk contact met
de jeugdgezondheidszorg aangewezen. Ook geeft het advies diverse uitvoeringsmogelijkheden
aan.
 Een aantal gemeenten heeft invoering van een nieuw contactmoment op adolescentenleeftijd
al ingezet. Dit gebeurt op verschillende manieren. Deze diversiteit is zinvol,
uitgaande van verschillen in de lokale situatie of de problematiek van de
verschillende groepen adolescenten.
 Ik wil het dan ook aan gemeenten overlaten om te bepalen aan welke groepen zij een extra contactmoment willen bieden. Hierbij kunnen zij
inhoud en vorm afstemmen op overige lokale of schoolse activiteiten.
 Actuele ontwikkelingen in de uitvoering
 De jeugdgezondheidszorgorganisaties doen voortdurend onderzoek naar verbeteringen
in de uitvoering. Het kan gaan om meer aansluiten bij de vraag van ouder en
kind of maatschappelijke ontwikkelingen, een efficiëntere uitvoering
of het verhogen van de effectiviteit. De volgende pilots wil ik in dit verband
noemen: Onderzoek huisbezoek 18 maanden (Zeeland).
Onderzocht wordt in hoeverre een gestructureerd huisbezoek op de leeftijd
van 18 maanden inzicht biedt in de zorgbehoefte van het individuele kind en
de ouder, op grond waarvan de groepen met verhoogd risico worden onderscheiden
die vervolgactie nodig hebben.
 Project triage (HVD Gelderland Midden). De
contactmomenten op de basisschoolleeftijd worden uitgevoerd in de vorm van
een triage. Dat wil zeggen dat de doktersassistente alle kinderen ziet en
een aantal activiteiten uitvoert. De kinderen/ouders vullen ook een vragenlijst
in. Vervolgens worden kinderen, wanneer hier een indicatie voor bestaat, doorverwezen
naar de arts dan wel de verpleegkundige. Op deze wijze kan de inzet van arts
en verpleegkundige gerichter worden ingezet en kan taakdifferentiatie binnen
de jeugdgezondheidszorg vorm krijgen. Op dit moment vindt onderzoek plaats
naar de effectiviteit van deze aanpak.
 Onderzoek differentiatie/flexibilisering contactmomenten (Gemeente Rotterdam) In vervolg op het convenant dat ik met de gemeente
Rotterdam heb afgesloten is de gemeente een onderzoek gestart dat zich richt
op differentiatie c.q. flexibilisering van de voorgeschreven contactmomenten
en alsdan te beschouwen issues, met als doel de beschikbare tijd en capaciteit
beter op de behoeften van het specifieke kind te kunnen afstemmen.
 Toezicht
 De Inspectie voor de Gezondheidszorg houdt toezicht op de uitvoering van
de jeugdgezondheidszorg. Zij hanteren de Richtlijn Contactmomenten als een
norm voor verantwoorde zorg. Uit het voorgaande blijkt dat deze norm niet
absoluut is en ook verantwoord experimenteren niet in de weg staat. Toetsingspunten
voor de Inspectie bij afwijkingen van deze norm zijn onder meer:
 – Krijgen alle kinderen de basiszorg die voortvloeit uit het Basistakenpakket
Jeugdgezondheidszorg?
 – Signaleert de jeugdgezondheidszorg alle risicokinderen en -gezinnen
tijdig en volgt zij deze voldoende intensief om de veilige ontwikkeling van
de kinderen te bevorderen en te bewaken?
 – Vindt bij verschuiving van taken deze verschuiving plaats naar
bevoegde en bekwame medewerkers?
 – Zet de gemeente de vrijkomende ruimte daadwerkelijk in voor extra
aandacht voor risicokinderen en -gezinnen?
 – Levert de jeugdgezondheidszorg de zorg die past bij de risico’s
die de jongere heeft?
 Professionalisering
 Binnen de jeugdgezondheidszorg is een beroepenstructuur en er zijn beroepsverenigingen,
verplichte beroeps(her)registratie (o.a. door middel van het volgen van bij-
en nascholing), een beroepscode en toetsing daarvan via het tuchtrecht. Ook
wordt gebruik gemaakt van andere kwaliteitsintrumenten zoals richtlijnontwikkeling,
intervisie en visitatie. Hiermee is de basis gelegd voor verdere professionalisering
van de jeugdgezondheidszorg. 
 Ontwikkelingen in de samenleving vragen een andere focus van de jeugdgezondheidszorg,
zo ook de vorming van de Centra voor Jeugd en Gezin.
 
 Voor het bereiken van de doelen van de Centra voor Jeugd en Gezin is een
goede kwaliteit van dienstverlening onontbeerlijk. De inzet van professionals
is van groot belang om de maatschappelijke opgave van de Centra voor Jeugd
en Gezin vorm te geven. Het vraagt van professionals, JGZ-organisaties en
gemeenten een specifieke gezamenlijke visie en benadering. Het accent ligt
daarbij op «klantgericht werken» en «samenwerken».
Om de professionals hierbij te ondersteunen ben ik het traject «ondersteuning
van de cjg-professional» gestart. Tot 2011 zal een aantal specifieke
activiteiten worden uitgevoerd gericht op het versterken van de bestaande
kwaliteiten van professionals en het leggen van nieuwe accenten.
 Tot slot
 De Richtlijn Contactmomenten is in 2003 vastgesteld en is sinds die tijd
niet gewijzigd. Wel zijn er – zoals ook in deze brief geschetst –
in de tussentijd initiatieven genomen voor versterking en vernieuwing van
de jeugdgezondheidszorg. Ik wil dit verder ondersteunen door op korte termijn
een kwaliteitsprogramma jeugdgezondheidszorg bij ZonMw op te starten. Dit
programma gaat zich richten op onderwerpen zoals effectiviteit en doelmatigheid
van triage en andere vernieuwende aanpakken binnen de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg.
 
 De minister voor Jeugd en Gezin,
 A. Rouvoet 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.