Nationaal en Internationaal stoffenbeleid; Verslag algemeen overleg van 13-6-2001 over Strategienota omgaan met stoffen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27646, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

07-08-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27646 nr. 9

24-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de ministerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27646Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 41 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 646Nationaal en Internationaal stoffenbeleidnr. 9VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 24 juli 2001De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 heeft op 13 juni 2001 overleg gevoerd met minister Pronk
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de Strategienota omgaan met stoffen (27 646).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Feenstra (PvdA) merkt op dat er zo'n
honderdduizend chemische stoffen zijn en dat die heel veel onbekende risico's
met zich brengen. De geschiedenis van een aantal stoffen (asbest, DDT, dioxine)
geeft duidelijk aanleiding tot vernieuwing van het stoffenbeleid. Nodig is
een afgewogen beleid, waarin op actieve wijze ook wordt vormgegeven aan het
voorzorgsprincipe. De consument wil veilige producten die veilig zijn geproduceerd.
Merkwaardig genoeg werd de overheid tot op heden gezien als de eigenaar van
de problemen, terwijl het bedrijfsleven dat natuurlijk is. De overheid moet
beleidskaders bepalen en doelen, normen en criteria opstellen. De overheid
moet regelen dat het bedrijfsleven betrouwbare gegevens verstrekt, dat die
goed worden getoetst en dat de regels worden nageleefd.De heer Feenstra kan zich vinden in de algemene lijn van de nota. Er zal
nog zo'n twintig jaar nodig zijn om alle stoffen in kaart te brengen, te reguleren
en zo nodig te saneren. Na de drieslag moet een indeling worden gemaakt in
vijf gevaarscategorieën en stofsoorten. Het stoffenbeleid moet snelheid
krijgen, vooral voor de stoffen die het meest in discussie zijn. De bewijslast
moet bij het bedrijfsleven worden gelegd. Er moet niet worden gekozen voor
een ongenuanceerde benadering in de zin van: alle stoffen die in discussie
zijn, moeten worden verboden. De heer Feenstra kiest ter vernieuwing van het
stoffenbeleid voor een rationele, meerjarige aanpak. Daarbij moet de term
maatschappelijk ondernemen inhoud en betekenis krijgen. Bedrijven moeten zich
verantwoordelijk weten en voelen voor het stoffenbeleid en moeten daarbij
pro-actief zijn. Het publiek moet bij de bedrijven betrouwbare gegevens over
stoffen kunnen krijgen.Hoe verhoudt het witboek van de Europese Commissie over chemische stoffen
zich tot de Strategienota omgaan met stoffen? De heer Feenstra pleit
voor een stoffenaanpak via de EU, omdat een snelle harmonisatie een grotere
milieuwinst kan opleveren met minder nationale verstoringen. In dit kader
verwijst hij naar de motie-Feenstra/Schreijer-Pierik die destijds is aangenomen
bij de bespreking van het bestrijdingsmiddelenbeleid. Hoe kan het thans trage
tempo van de Europese aanpak bij de toetsing, herbeoordeling, regulering en
sanering van middelen worden versneld?Enerzijds is twintig jaar kort voor dit ambitieuze programma, anderzijds
is ten aanzien van bepaalde stoffen een grotere snelheid gewenst. Is het RIVM
in staat een top tien op te stellen van stoffen die qua veiligheid en gezondheidsrisico's
het meest omstreden zijn? Zo ja, kunnen die dan sneller via een quick scan
worden beoordeeld? Op basis van welke criteria stelt wie vast in welke klasse
en categorie een stof terechtkomt? Wie doet de voorstellen en wie bepaalt
het resultaat van de afweging van de maatschappelijke kosten tegen de baten?
Hoe wordt de Kamer daarbij betrokken? Is voorzien in een beroeps- en bezwaarprocedure?Als na een eerste inventarisatie is bepaald welke stoffen zorgwekkend
zijn, zullen er verdere stappen worden ondernomen afhankelijk van het productievolume.
Is het noodzakelijk een bepaalde volumegrens te hanteren? Er zijn stoffen
die een groot risico voor milieu en volksgezondheid inhouden, maar in slechts
zeer kleine hoeveelheden worden gemaakt. Is er op dat punt sprake van een
goede balans?Niet duidelijk is hoe de publieke verantwoording precies gestalte gaat
krijgen. De industrie moet op basis van maatschappelijk ondernemerschap gegevens
aanleveren. Heeft de minister bevoegdheden om bedrijven die dat niet doen,
te dwingen alsnog betrouwbare gegevens te leveren? Wat is de rol van het stoffenbureau?
Is het stoffenbureau hetzelfde als het RIVM?Het bedrijfsleven zelf heeft een intentieverklaring aangeboden. Gaat de
minister die tekenen?Er komt een apart onderzoeksprogramma voor hormoonontregelende stoffen.
Waarom worden die niet in de gangbare aanpak meegenomen? Vermoedelijk zullen
sommige van die stoffen hoog scoren in zo'n top tien.In de ketenaanpak dient de bescherming van mens en milieu centraal te
staan. Daarbij gaat het niet alleen om de mens als consument, maar ook om
de mens als werknemer. Er moet sprake zijn van goede communicatie op de werkvloer
over veiligheidsmaatregelen en -effecten. De risico's in het traject tussen
leverancier en gebruiker moeten bekend zijn en er moet sprake zijn van adequate
training van de werknemers. Deze aanpak via burgers en via werknemers moet
materieel hetzelfde beschermingsniveau opleveren.De heer Van den Akker (CDA) noemt het verontrustend
dat het RIVM heeft verklaard dat van 86% van de stoffen geen basisprofiel
voorhanden is. Volgens de industrie wil dit overigens niet zeggen dat de bedrijven
niet over zo'n profiel beschikken. Dat er problemen zijn, wordt ook door de
industrie erkend, maar misschien zijn ze wel veel groter dan nu wordt vermoed.De onderkenning van het probleem is de halve oplossing. Het is duidelijk
dat er snel iets moet gebeuren. In het Witboek chemische stoffen worden door
de Europese Commissie dezelfde zorgen uitgesproken als door de minister in
de strategienota.Kan worden aangeven op welke punten er nog duidelijke verschillen bestaan
met de industrie, de milieubeweging en de andere maatschappelijke groeperingen
waarmee voorafgaand aan het opstellen van de nota overleg is gevoerd?Om het vastgelopen beleid weer op gang te kunnen brengen, is cruciaal
dat het breed door de diverse maatschappelijke organisaties wordt gedragen.
De industrie is volgens de heer Van den Akker niet alleen verantwoordelijk
voor het genereren en beoordelen van gegevens en het verstrekken van voorlopige
risicobeoordelingen, maar ook voor het nemen van risicobeperkende
maatregelen op basis van de eigen kennis. Een goede controle op de door het
bedrijfsleven ter beschikking gestelde gegevens is onontbeerlijk. Hoe denkt
de minister de controle te organiseren? Hoe denkt hij daarbij de vertrouwelijkheid
van de bedrijfsgegevens te waarborgen?Van de industrie wordt verwacht, dat zij conform artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet
beschikt over een adequate risico-inventarisatie en -evaluatie op het gebied
van stoffen. De industrie kan natuurlijk een goede taak vervullen bij het
opstellen van de gegevens en kan voldoen aan de drieslag (quick scan, geverifieerd
stofprofiel en indeling in een gevarencategorie), maar hoe zal de industrie
moeten omgaan met de analyse en beoordeling van de risico's bij blootstelling
aan stoffen tijdens de be- en verwerking ervan in het productieproces en bij
gebruik door de consument?De heer Van den Akker onderschrijft de kritiek van de minister dat in
het witboek van de Europese Commissie de verantwoordelijkheid te veel aan
de overheid wordt toebedeeld, terwijl die over onvoldoende kennis en middelen
beschikt om een goede risicobeoordeling te kunnen uitvoeren. Denkt de minister
te kunnen bereiken dat alsnog de rol van de maatschappelijke organisaties
bij dit beleid in het witboek wordt verankerd? Zo niet, dan zou het Nederlandse
bedrijfsleven wel eens in een slechte concurrentiepositie ten opzichte van
de buitenlandse bedrijven kunnen komen te verkeren.Juist om bij de uitvoering van het beleid betrokken te zijn, is de industrie
in Nederland met een intentieverklaring gekomen. Waar liggen de belangrijkste
verschillen tussen de strategienota en de intentieverklaring?De heer Van den Akker pleit ervoor dat de minister op basis van de strategienota
en de intentieverklaring zo snel mogelijk met de betrokken partijen onderhandelt
over een convenant waarin duidelijk wordt neergelegd wat de doelstellingen
zijn, binnen welke tijdspanne die moeten worden gerealiseerd en hoe dit zal
worden gecontroleerd.De laatste tijd is er veel te doen geweest over broomhoudende vlamvertragers
die volgens Greenpeace niet moeten worden gebruikt. In het rapport van het
Deense milieubeschermingsagentschap van maart jl. wordt gesteld dat niet alle,
maar slechts enkele soorten broomhoudende vlamvertragers zouden moeten worden
verboden, namelijk de PBB's (polybroombifenylen) en PBDE's (polybroomdifenylethers).
Is het waar dat PBB's niet meer worden geproduceerd en dat PBDE's, met name
penta-BDPE, in EU-verband in 2002 worden uitgefaseerd? Is het waar dat het
Europees Parlement enkele weken geleden met 370 tegen 100 stemmen een verbod
op alle broomhoudende brandvertragers heeft afgewezen op grond van dezelfde
redenen als in genoemd rapport worden vermeld? Is het waar dat bij een verbod
op alle broomhoudende brandvertragers voor een groot aantal producten niet
meer kan worden voldaan aan de eisen van brandveiligheid? Is het waar dat
vlamvertragers het aantal dodelijke slachtoffers met 20% reduceren?De heer Udo (VVD) noemt het terecht dat overheid
en bedrijfsleven streven naar een veilig gebruik van stoffen, een schoon milieu
en een goede en gezonde werk- en leefomgeving voor de mens. Van de meeste
stoffen die op de markt zijn, zijn slechts beperkt gegevens voorhanden die
bovendien slecht publiekelijk toegankelijk zijn. Daarin moet verandering komen.
Hij is benieuwd naar de praktische uitwerking van de in de nota genoemde drieslag.
Het zou mooi zijn als de drieslag volledig zou kunnen worden uitgevoerd.De Intentieverklaring strategie omgaan met stoffen van VNO-NCW maakt een
realistische en tevens ambitieuze indruk. Ook de heer Udo vindt het terecht
dat het Nederlandse bedrijfsleven zelf streeft naar een oplossing voor het
tekort aan kennis over stoffen en dat het samen met de overheid afspraken
wenst te maken over doelstelling en traject. Het stelt zich ten doel
binnen één generatie ervoor te zorgen dat stoffen veilig worden
gebruikt en dat dan de gezondheid van de mens en het milieu op hoog niveau
zijn gewaarborgd. De nadruk wordt in de intentieverklaring gelegd op ketenverantwoordelijkheid
en op optimalisering van de infrastructuur en de communicatie. Benadrukt wordt
tevens het voorzorgsbeginsel: no data, no market. Belangrijk uitgangspunt
is voorts dat maatregelen moeten worden genomen bij onaanvaardbare risico's
en gevaren.Het wordt blijkens de nota realistisch geacht ernaar te streven dat in
2015 alle stoffen die in Nederland op de markt zijn of worden gebruikt, zijn
voorzien van een basisset van kennis en zo nodig van een risicobeoordeling.
En dat, terwijl volgens het RIVM onvoldoende kennis bestaat over 86% van de
stoffen.Tussen de intentieverklaring en de strategienota lijkt niet zoveel verschil
te zijn. Het gaat bij stoffen in dezen om gevaarseigenschappen en om beheersing
van de blootstelling. Gevaarseigenschappen zijn op zichzelf geen reden voor
een verbod, omdat een nulrisico niet bestaat. De overheid moet zich steeds
afvragen welke risico's/gevaren burgers lopen. Wat wordt in de nota bedoeld
met de very high concern-stoffen? Is het verbieden ervan realistisch? Bepaalde
stoffen in geneesmiddelen en hygiënische producten zijn niet te vervangen.
Die kunnen dan toch niet worden verboden? Aantoonbaar gevaarlijke stoffen
moeten wel worden verboden, ook als dit economisch nadeel zou betekenen. Er
moet worden gestreefd naar een goede afweging van de milieuhygiënische
en economische aspecten. Een ingrijpend milieubeleid mag niet alleen worden
gebaseerd op modellen en extrapolaties. Aan zo'n beleid dienen harde gegevens
ten grondslag te liggen.Gaat de minister nog steeds uit van het door de Kamer geformuleerde begrip
maximaal toelaatbaar risico (MTR) of wenst hij dat te vervangen door: verwaarloosbare
gevaren of risico's? Dat zou alleen maar tot grotere problemen leiden. Wat
bedoelt de minister precies met: een veilig gebruik van stoffen, zodanig dat
mens en milieu geen of verwaarloosbare gevaren of risico's mogen lopen? In
welke gevallen zou hij dat uitgangspunt willen toepassen?Is de minister het ermee eens dat de doelstelling van de strategienota
het beste kan worden gerealiseerd als: a) daarvoor draagvlak bestaat bij het
bedrijfsleven en bij de bevolking, b) het beleid uitvoerbaar en handhaafbaar
is en c) het beleid wordt ingebed in Europees beleid? Kan worden aangegeven
welke criteria worden gehanteerd voor het nemen van maatregelen met betrekking
tot eigenschappen en risico's? Hoe denkt de minister de milieuhandhaving in
dit dossier aan te pakken? Kan de overheid voldoende kennis genereren om de
technisch ingewikkelde stoffen te analyseren of te laten analyseren? Welke
instelling gaat dat doen? Welke middelen zijn er voor het midden- en kleinbedrijf
(MKB) beschikbaar voor de vertaalslag van stofinformatie naar praktisch hanteerbare
informatie?De heer Van der Steenhoven (GroenLinks) wijst
op de wereldwijd toenemende vrees voor de negatieve effecten van chemische
stoffen op de gezondheid van mens en dier en op natuur en milieu. De chemische
industrie stelt veelal dat de maatschappelijke voordelen groter zijn dan de
nadelen, maar hij meent dat er alle aanleiding is nu actie te ondernemen om
te komen tot een veilige en gezonde productie van chemische stoffen. Immers,
de productie van chemische stoffen is wereldwijd toegenomen van 1 miljoen
ton in 1930 tot 400 miljoen ton nu, terwijl er geen informatie bekend is over
de bestanddelen en de effecten op milieu en gezondheid van 86% van die stoffen.
Voorts zijn de afgelopen jaren stoffen in omloop gebracht die aantoonbaar
schadelijk zijn gebleken, bijvoorbeeld de zogenaamde POP's (persistent organic
pollutants), die met ingang van mei 2001 wereldwijd zijn verboden. Er is ook
al jaren discussie over stoffen van de zogenaamde OSPAR-lijst die nog steeds
worden gebruikt hoewel ze een hormoonverstorende werking hebben, zoals broomhoudende brandvertragers in verf. Voorts heeft de Gezondheidsraad in zijn rapport
van juli 1999 het belang onderschreven van een goed stoffenbeleid. Tot slot
heeft de Kamer op 8 juni het inspectierapport «Stof tot nadenken»
gekregen, waaruit blijkt dat bij 82% van de bezochte bedrijven (16 chemicaliënproducenten
en -handelaren) zware of minder zware overtredingen zijn geconstateerd. Eenderde
van die bedrijven heeft het Kennisgevingsbesluit overtreden. Ook bij 19 andere
bedrijven deugde de uitvoering van dit besluit niet. Met andere woorden, vele
bedrijven brengen stoffen op de markt zonder die aan te melden, zodat onbekend
is welke stoffen dat zijn en welke effecten zij hebben. De heer Van der Steenhoven
wijst ook op schriftelijke vragen die zijn fractie de afgelopen tijd heeft
gesteld over MTBE, een stof die sinds 1998 in benzine zit. Gebleken is dat
deze stof kankerverwekkend is en in het grondwater terechtkomt. Vandaar dat
de stof in sommige Amerikaanse staten inmiddels is verboden.Er is dus duidelijk behoefte aan een goed stoffenbeleid. De heer Van der
Steenhoven betreurt het dat dit niet eerder tot stand is gebracht, maar is
er verheugd over dat met de nota verandering zal worden gebracht in de huidige
situatie. Hij onderschrijft de hoofdlijnen van de nota. Indien kan worden
aangetoond dat het opzetten van de databank en het onderzoeken en controleren
van de stoffen leiden tot extra kosten, mogen die wat hem betreft in de consumentenprijs
worden doorberekend. Omdat het niet acceptabel is dat er stoffen op de markt
komen waarvan niet bekend is wat de gevolgen voor mens en milieu kunnen zijn,
is ook hij voorstander van het principe no data, no market. De informatie
over producten en hun eigenschappen dient openbaar te zijn volgens het principe
right to know. De vrouwenorganisatie WECF stelt voor bepaalde doelgroepen
via scholing en educatie in staat te stellen zich te informeren over stoffen
om vervolgens anderen daarover voor te lichten. Dat is in de ogen van de heer
Van der Steenhoven een interessant voorstel om, gekoppeld aan een goede overheidsvoorlichting,
met name voor consumenten en werknemers te komen tot een goede invulling van
het principe right to know.Om de informatie van bedrijven over de screening van stoffen goed te kunnen
volgen en beoordelen, is een instantie nodig die de kennis in huis heeft.
Zo'n stoffenbureau zal onafhankelijk moeten adviseren aan de overheid en zou
bijvoorbeeld ondergebracht kunnen worden bij het RIVM.De heer Van der Steenhoven kan zich vinden in de voorgestelde aanpak met
verschillende categorieën. Hoe bioaccumulerend moet een stof zijn om
terecht te komen in de categorie very high concern-stoffen? Het lijkt hem
verstandig in dezen de OSPAR-criteria aan te houden. Voor stoffen als TBT
en broomhoudende brandvertragers wenst hij hantering van het voorzorgsprincipe.
Is de minister bereid stoffen waarvan duidelijk is aangetoond dat daarvoor
het voorzorgsprincipe moet gelden, op korte termijn uit te faseren? De heer
Van der Steenhoven constateert dat de minister de totstandkoming van het Europese
stoffenbeleid op enkele punten met succes heeft beïnvloed.De intentieverklaring van het bedrijfsleven bevat een aantal duidelijke
afzwakkingen van het voorgenomen Nederlandse stoffenbeleid. De heer Van der
Steenhoven is daarom van oordeel dat de regering eerst het beleid moet vaststellen
en pas daarna een samenwerking met het bedrijfsleven kan aangaan.Mevrouw Augusteijn-Esser (D66) noemt de gegevens
in het rapport «Stof tot nadenken» onthutsend. Het verheugt haar
dat de Europese Commissie nu ook via het Witboek chemische stoffen haast maakt
met een Europese stoffenstrategie. Het kabinet onderschrijft die strategie.
Deze is terug te vinden in de strategienota. Mevrouw Augusteijn onderschrijft
in grote lijnen de daarin beschreven aanpak.Tijdens het opstellen van de nota is steeds goed met het bedrijfsleven
overlegd. Toch blijkt het door het bedrijfsleven aangeboden convenant niet
geheel met de nota te sporen. Voor het kabinet en mevrouw Augusteijn staat bij het beleid veiligheid
van mens en milieu voorop. Dat betekent dat krachtig een goed beleid moet
worden ingezet. In de eerste plaats moet er, zoals ook in de nota staat, zo
snel mogelijk een screening worden uitgevoerd, gebaseerd op de prioriteitsstelling,
te beginnen met de stoffen die veelvuldig worden toegepast. Is de minister
het ermee eens dat bij die prioriteitsstelling zou kunnen worden uitgegaan
van de categorieënindeling van het OSPAR-verdrag? Het bedrijfsleven moet
worden verplicht informatie te geven over de gevolgen die stoffen hebben.
Die informatie moet openbaar zijn en duidelijk voor de consument. Bij de manier
waarop de informatie wordt gebracht, moet niet alleen het bedrijfsleven, maar
ook de overheid een rol spelen. Stoffen die nu al bewezen toxisch zijn, moeten
zo snel mogelijk worden verboden. In 1990 heeft D66 al in haar verkiezingsprogramma
gesteld dat broomhoudende vlamvertragers moesten worden verboden. Het is jammer
dat Europa het Nederlandse verbod op wolmanzouten heeft verboden. Stoffen
die na de quick scan toxisch blijken en waarvoor een alternatief bestaat,
moeten snel worden vervangen. Dat staat ook op blz. 6 van de nota, maar waarom
geldt dat niet voor de eerder door mevrouw Augusteijn genoemde stoffen? Door
welke onafhankelijke instantie wil de minister de bedrijfsgegevens laten controleren?
Er kan geen sprake zijn van vrijblijvendheid voor het bedrijfsleven: wie produceert,
is verantwoordelijk. Er zal beschikt moeten kunnen worden over voldoende menskracht
en middelen. Het Zweedse beleid op dit punt komt mevrouw Augusteijn adequaat
voor. Waarom wordt dat in de strategienota niet gevolgd?De heer Poppe (SP) herinnert eraan dat in
het begin van de zestiende eeuw door de Zwitser Paracelsus is vastgesteld
dat de giftigheid van stoffen wordt bepaald door de dosis. Vele eeuwen en
misschien wel honderdduizend chemische verbindingen verder is nog steeds niet
bekend bij welke concentratie het risico groot wordt. Dat is volstrekt onverantwoord.
In de nota wordt onder het motto «van niets weten naar veel doen»
een drieslag voorgesteld om de achterstand in kennis in te lopen. Nog steeds
kunnen nieuwe verbindingen waarvan niet bekend is of ze schadelijk zijn, zonder
grote problemen op de markt worden gebracht. Zelfs als van bestaande verbindingen
bekend is hoe schadelijk ze zijn, kunnen ze nog in van alles en nog wat toegepast
worden.Dat de overheid goed onderbouwd zou moeten bewijzen dat stoffen waarover
essentiële gegevens ontbreken risico's kunnen opleveren en dat de overheid
daarvoor alternatieven zou moeten aandragen, is blijkens de nota een knelpunt.
Ook de heer Poppe is van oordeel dat de bewijslast omgedraaid moet worden.
Waarom zou niet kunnen worden bepaald, dat pas toestemming wordt gegeven voor
productie, verwerking of toepassing nadat de producent via onafhankelijk wetenschappelijk
onderzoek heeft aangetoond dat zijn stoffen geen ernstige risico's teweegbrengen?
Eerder dan gepland, zal inzicht moeten worden verkregen in de stoffen die
de volksgezondheid of het milieu direct of op termijn bedreigen. Uiteraard
moet dat onderzoek niet gepaard gaan met het toenemen van het aantal dierproeven.
Wil de minister geld beschikbaar stellen om versneld alternatieve testmethoden
te laten ontwikkelen? De kosten zullen later kunnen worden verhaald op de
bedrijven die van de tests gebruik zullen moeten maken.De heer Poppe wijst op de drie stappen die de komende 15 jaar zullen moeten
worden gezet. Met name het bedrijfsleven moet verantwoordelijkheid nemen voor
deze inhaalslag en voor de indeling van de stoffen in de vijf gevarencategorieën.
Hoe gaat de overheid meten of deze voornemens worden uitgevoerd en hoe kan
de overheid de producenten zo nodig tot grotere snelheid dwingen?Het kabinet is voornemens pas maatregelen te nemen als uit de quick scan
blijkt dat bepaalde stoffen daarom vragen. Wetgeving vergt tijd. Wil de minister daarom onmiddellijk een begin maken met wetgeving, zodat
stoffen er direct onder kunnen vallen na de toetsing aan de door de overheid
gemaakte klassendeling?Het bedrijfsleven zegt wel ver te willen gaan met het nemen van verantwoordelijkheid,
maar uit concurrentieoverwegingen slechts in beperkte mate openbaarheid van
gegevens te wensen. Hoe gaat het kabinet realiseren dat alle gevraagde gegevens
bij zowel overheid als publiek bekend worden? Welke controlemogelijkheden
heeft de overheid in dezen? Welke sanctiemogelijkheden zijn er als een bedrijf
niet wil meewerken?De bedrijven hebben geïnvesteerd in onderzoek naar de positieve en
negatieve eigenschappen van de door hen geproduceerde en gebruikte stoffen.
De kennis waarover deze bedrijven beschikken, kan van belang zijn voor onderzoek
naar de gevarenklasse van de stoffen. Het is een kwalijke zaak dat de overheid
het qua kennis in dezen volledig moet afleggen tegen het bedrijfsleven. De
heer Poppe stelt voor om een college toelating chemische stoffen in te stellen
dat alle nieuwe stoffen en nieuwe toepassingen van bestaande stoffen op hun
risico moet toetsen alvorens die eventueel in talloze producten worden verwerkt.
De al bestaande stoffen moeten ook worden getoetst. De productie en toepassing
van stoffen waarvan de schadelijke gevolgen al bekend zijn, moet zo mogelijk
worden beëindigd en anders geminimaliseerd.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie) spreekt
op hoofdlijnen waardering uit voor de nota en steunt het voornemen van de
minister om het gevaarsprofiel van alle stoffen die in Nederland in omloop
zijn in kaart te brengen. Hij wijst er overigens op dat men zich ook moet
realiseren, dat men veel te danken heeft aan de farmaceutische en chemische
industrie.Er is nu pas sprake van operationalisering van het voorzorgsbeginsel op
stoffengebied. Daarmee had men veel eerder moeten beginnen, ter voorkoming
van grote milieuschade als gevolg van gevaarlijke stoffen. Nu moet maar worden
afgewacht hoeveel onbetaalde milieurekeningen er zullen blijken te bestaan.
In de nota over de milieuwetgeving wordt een begin gemaakt met de door hem
bij motie gevraagde inventarisatie van wat er in de Nederlandse regelgeving
kan worden gevat onder het voorzorgsbeginsel.De strategienota weerspiegelt de omslag in het milieubeleid van de laatste
decennia van risicobeheersing naar voorzorg, risicoreductie en voorzichtigheid.
De nota bevat evenwel geen begin van een aanwijzing dat de wat stoffen betreft
risicoloze samenleving zal worden gerealiseerd die voor 2020 is geprognosticeerd.
Is er enige indicatie te geven van hoeveel stoffen er gaan verdwijnen? Moeten
daarvoor substituten beschikbaar zijn en, zo ja, wordt daaraan al gewerkt?
Wat zal dat gaan kosten en wie zal dat betalen?Overheid, bedrijfsleven en misschien ook wel de Kamer, zijn in het verleden
op dit terrein tekortgeschoten. In de nota staat het niet met zoveel woorden,
maar in het EC-witboek staat wel dat van de huidige situatie waarin bedrijven
vrijelijk stoffen op de markt kunnen brengen en de overheid maar moet bewijzen
dat het om gevaarlijke stoffen gaat, moet worden overgegaan naar een nieuwe
situatie waarin het bedrijfsleven moet bewijzen dat het om veilige stoffen
gaat. Naar aanleiding van de jongste Milieuraad vraagt de heer Van Middelkoop
naar de relatie tussen het voorzorgsbeginsel en het substitutiebeginsel. Bij
de operationalisering van de nota zal het toch niet mogelijk zijn dat vele
schadelijke stoffen op de markt kunnen blijven zolang daarvoor geen substituten
bestaan? Wat wordt bedoeld met de opmerking dat de Nederlandse inzet in de
Milieuraad behelst dat de verantwoordelijkheid van de bedrijven zich zal moeten
uitstrekken tot het zelfstandig nemen van risicobeperkende maatregelen op
basis van kennis waarover zij beschikken? Enerzijds staat in de samenvatting
van de nota dat de Nederlandse regering vooralsnog uitwerking van de voorstellen
uit het witboek in nationale regelgeving niet opportuun acht,
anderzijds wordt in de volgende zin gesteld dat het kabinet voornemens is
om elementen van het Europese beleid te verankeren in wet- en regelgeving.
Kan de minister op dit punt een verduidelijking geven?In het VNO-NCW-stuk wordt gesteld dat het bedrijfsleven de intentieverklaring
samen met de overheid wil uitwerken tot een tweezijdig document. De heer Van
Middelkoop is van oordeel dat het nieuwe beleid moet worden vastgelegd in
de nota en niet in zo'n later buiten de Kamer om op te stellen document. Hoe
denkt de minister over de VNO-NCW-stelling?De heer Van Middelkoop veronderstelt dat ter bescherming van bedrijfsgeheimen
de registratie in het stoffenkadaster, zoals hij het noemt, niet zodanig zal
zijn, dat de burger uit de gegevens over stoffen zal kunnen afleiden welk
bedrijf die stoffen gebruikt. Hoe concreet zal de stoffenregistratie eigenlijk
zijn? Is de minister het eens met zijn stelling dat de categorie «no
data» leeg zal blijven, omdat bedrijven er het grootste belang bij hebben
niet in die categorie terecht te komen?Antwoord van de ministerHet verheugt de minister dat de Kamer het
in grote lijnen eens is met het voorgenomen overheidsbeleid op de langere
termijn waarbij inhoud zal worden gegeven aan het voorzorgsbeginsel. Eenieder
onderschrijft de juistheid van het uitgangspunt van de regering dat het bedrijfsleven
de probleemeigenaar is en in eerste instantie verantwoordelijk is. Ook in
Europees verband wordt deze lijn veelal onderschreven. Een van de Europese
lidstaten die niet uitgaan van het in eerste instantie verantwoordelijk zijn
van het bedrijfsleven, is Zweden. Vandaar dat niet is gekozen voor het Zweedse
model. In Zweden wordt in eerste instantie alle verantwoordelijkheid bij de
overheid gelegd, wat gegeven de omvang van de chemische industrie aldaar gemakkelijker
is dan het in Nederland zou zijn.Het kabinet heeft als principieel uitgangspunt gekozen dat diegenen die
belang hebben bij het op de markt brengen van bepaalde stoffen ook een ketenverantwoordelijkheid
dragen voor de consequenties daarvan en voor de toepassing van die stoffen
in producten. Zij moeten bewijzen dat het verantwoord is die stoffen op de
markt te brengen. De overheid heeft een eigen verantwoordelijkheid en dient
te zorgen voor een goede regelgeving inzake zulke stoffen, met rechtsbescherming
voor zowel de consument als de producent. Het voorgestelde beleid is niet
gericht tegen de chemische sector, maar is gebaseerd op het voorzorgsbeginsel
dat altijd moet worden gehanteerd bij technische ontwikkelingen. Wil men duurzame
technische ontwikkelingen bevorderen, dan moet dit beginsel in het beleid
worden geïncorporeerd.Als gevolg van het grote aantal stoffen is er een grote achterstand ontstaan
in publieke kennis van de gegevens over die stoffen; gegevens die noodzakelijk
zijn om zeker te stellen dat er slechts sprake is van acceptabel te achten
risico's. Een nulrisico is niet te realiseren. Derhalve wordt in de nationale
milieubeleidsplannen (NMP's) uitgegaan van verwaarloosbare risico's. Het totale
effect van een proces of een combinatie van stoffen dient verwaarloosbaar
te zijn. Ter vaststelling daarvan is een goede regeling nodig, waarbij wordt
beslist tot toelating of handhaving op basis van alle beschikbare gegevens.
Bij de genoemde 86% niet-beschikbare gegevens gaat het om niet-publiekelijk
beschikbaar zijnde gegevens. Er mag van uitgegaan worden dat degenen die de
stoffen hebben ontwikkeld, over alle gegevens beschikken, zodat het er alleen
om gaat de gegevens op een transparante wijze te systematiseren, te categoriseren
en te registreren.Een tweede reden om er nu echt werk van te maken, is dat het te lang heeft
geduurd voordat er een goed stoffenbeleid was ontwikkeld. Dit houdt mede verband
met de gang van zaken op dit terrein in Europa. Het heeft lang geduurd voordat
het witboek in definitieve vorm gereed was. In de Milieuraad van vorige week
is geconstateerd dat veel van de aanvankelijke verschillen in
benadering tussen Europa en landen als Nederland zijn overbrugd. In de definitieve
tekst van het witboek is bijvoorbeeld erkend, dat de verantwoordelijkheid
in de eerste plaats ligt bij het bedrijfsleven, dus bij degene die beslist
tot het introduceren van een stof. Die verantwoordelijkheid betreft niet alleen
het beschikbaar stellen van gegevens, maar ook de wijze waarop de stof wordt
toegepast. Ook de integratie van stoffenbeleid en productenbeleid is samen
met het arbeidsomstandighedenbeleid opgenomen in de Europese teksten. Na enige
discussie vorige week is tevens opgenomen een koppeling van de registratie
en classificatie met te nemen maatregelen. Met de nieuwe tekst zijn de Nederlandse
reserves op dat punt weggenomen. Daarom is Nederland, overigens net als Zweden
en Denemarken, de afgelopen donderdag akkoord gegaan met de Europese opstelling
op dit terrein. De minister zal de Kamer de tekst van het witboek doen toekomen,
met expliciete vermelding van de passages die hem tot de conclusie hebben
gebracht dat de verschillen van opvatting zijn overbrugd.Dat het ontwikkelen van een goed stoffenbeleid zo lang heeft geduurd,
komt ook doordat uitvoerig en langdurig is overlegd met de industrie en de
milieubeweging, die overigens op een bepaald moment afhaakte.Bij het inhoud geven aan de nu voorgenomen aanpak is het allerbelangrijkste
de acceptatie van de matrix, vermeld op blz. 44 van de nota en overeengekomen
met het bedrijfsleven. De verschillende categorieën zullen moeten worden
ingevuld aan de hand van concrete criteria. Verder gaat het om het tijdstraject
en de regelgeving. In het laatste deel van de nota, waarin wordt ingegaan
op enkele specifieke categorieën, zoals de PTB's (persistente toxische
bioaccumulerende stoffen) en de hormoonontregelende stoffen, worden enkele
aanwijzingen gegeven voor die criteria. Er zijn ook aanwijzingen in het kader
van het wereldwijde verbod in VN-verband van POP's (persistent organic pollutants).
De minister hoopt de Kamer begin december een vervolg op de nota toe te zenden
voorzien van criteria. Hij zal zich baseren op criteria die internationaal
reeds beschikbaar zijn, met name de OSPAR-criteria, maar mogelijk nog verdergaand.Het bedrijfsleven kan nu al verder met het uitwerken van de profielen
door zo snel mogelijk alle gegevens bij elkaar te zoeken. Op basis van de
goed gesystematiseerde gegevens van de bedrijven kan een stof aan de hand
van de criteria worden ondergebracht in een van de vijf categorieën.
Daaruit vloeit dan in grote lijnen de maatregelentypering voort. Ook zal in
diezelfde periode door de overheid moeten worden beschreven wat wordt verstaan
onder industriële toepassing, onder tussenstoffen on site en onder open
professioneel gebruik van stoffen. Binnen een bepaalde periode komt het bedrijfsleven
met de indeling in gevaarscategorieën. Ter toetsing daarvan zal een stoffenbureau
moeten worden gecreëerd met een flink aantal deskundigen. Op het ministerie
is slechts een kleine kern van zeer deskundigen aanwezig. De minister denkt
aan onderbrenging van het stoffenbureau bij het RIVM en zal daarover met dit
instituut overleggen. Wellicht kan de Kamer tegelijkertijd met de uitwerking
van de criteria informatie worden gegeven over dat toetsingsbureau.De bewindsman heeft de indruk dat er geen nieuw convenant met het bedrijfsleven
nodig is om tot een goede uitvoeringspraktijk en een goede invulling van de
eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven te komen. Wel is goed overleg
met het bedrijfsleven nodig. Het bedrijfsleven heeft wel commentaar op een
aantal punten van de nota die het resultaat is van het langdurige overleg
met het bedrijfsleven. De minister is niet van plan die punten uit te onderhandelen
tot iets wat minder is dan datgene wat het kabinet nu als ambitie naar voren
heeft gebracht. Uiteraard zijn er wel uitvoeringsvragen, zoals: wie doet wat?
Ook is er altijd een element van vertrouwelijkheid inzake productieprocessen.
Uiteraard wil hij met het bedrijfsleven spreken over de vraag wat waar openbaar
zal zijn. Het bedrijfsleven moet zelf maar uiteenzetten welke verschillen
in visie er zijn tussen bedrijfsleven, milieubeweging en overheid.
De milieubeweging wil soms bij voorbaat al van alles verbieden. Dat is volgens
de minister niet noodzakelijk, niet helemaal redelijk en niet werkbaar. Het
bedrijfsleven vindt de gekozen termijn te ambitieus, maar daarmee is hij het
niet eens, noch met de gedachte dat die periode te lang is. Deze periode is
in een aantal fasen verdeeld. De eerste fase, de quick scan, is van het allergrootste
belang, omdat daardoor zeker wordt dat eerst wordt gekeken naar de stoffen
die het grootste risico met zich brengen. Voor de stoffen waarvan wordt geconcludeerd
dat die alreeds een groot probleem vormen, zullen in het kader van de bestaande
regelgeving (Wet milieugevaarlijke stoffen) in de eerstkomende periode al
maatregelen worden genomen. Natuurlijk moeten die maatregelen verantwoord
zijn om de toekomst van het beleid niet in gevaar te brengen en om rechtszekerheid
te garanderen. Uiteindelijk zal er nieuwe regelgeving komen. Uiteraard komt
er ook een beroeps- en bezwaarprocedure. Immers, soms zullen de economische
belangen van bedrijven worden geschaad. Wat er tijdens zo'n procedure moet
gebeuren, zal de minister proberen vast te leggen in regelgeving die rechtszekerheid
biedt aan partijen. Het moet een goed gesloten systeem worden. Met dit beleid
moeten de gezondheid en veiligheid van burgers en werkenden zo goed mogelijk
worden gegarandeerd. Op dit moment is er naar 's ministers indruk geen behoefte
aan andere fora dan overheid, bedrijfsleven en stoffenbureau. Er zal zo transparant
mogelijk worden gewerkt, zodat de milieubeweging en andere deskundigen erop
kunnen inspelen, zonder dat zij er officieel met een bepaalde verantwoordelijkheid
bij worden betrokken. Er wordt momenteel ook graag gebruikgemaakt van de deskundigheid
van bijvoorbeeld de stichting Natuur en milieu, die het ministerie bijna wekelijks
informatie aanreikt. Uiteraard wordt niets afgedaan aan alle beroeps- en bezwaarprocedures
die burgers gegeven de huidige wet- en regelgeving ter beschikking staan.
Het register zal niet anoniem zijn, maar de minister zou zich kunnen voorstellen
dat een deel ervan niet publiekelijk toegankelijk wordt, zulks ter bescherming
van bedrijfsgeheimen.Hij heeft de instelling van een college toelating chemische stoffen overwogen,
maar geeft de voorkeur aan de situatie waarin een stoffenbureau verantwoordelijk
is voor de toetsing van de indeling van stoffen in categorieën van zorg.
De overheid beslist op basis van een voorstel van het bureau. Onderbrenging
van het bureau bij het RIVM lijkt zinvol, maar het instituut moet dat zelf
ook willen. Via het stoffenbureau zal de overheid duidelijk moeten maken waaraan
het dossier moet voldoen waarover een bedrijf moet beschikken. Het bureau
zal op basis van dat dossier de indeling en dus toelaatbaarheid van de stof
toetsen. Veelal zal het advies van het stoffenbureau worden gevolgd, maar
de overheid kan ervan afwijken. De Kamer kan de verantwoordelijke bewindslieden
aanspreken op hun besluit. De minister zal ervoor moeten zorgen dat het bureau
beschikt over voldoende deskundigen en over voldoende financiën. Er moet
nog worden beslist over de vraag of het bureau bedrijven behulpzaam zal zijn
bij het voldoen aan de dossiereisen of niet en, zo ja, wie dan de daaruit
voortvloeiende kosten moet dragen.Zijns inziens zal het MKB moeten worden geholpen bij het opzetten van
de noodzakelijke structuur. Daarvoor zijn reeds op korte termijn middelen
beschikbaar.De minister onderschrijft de opmerking van de heer Feenstra over het beschermingsniveau
voor werknemers. Er moet een relatie worden gelegd met de Arbo-wetgeving op
dat terrein.De criteria voor alle stoffencategorieën moeten nog worden uitgewerkt.
Als er onvoldoende data beschikbaar zijn om te beoordelen of een stof moet
worden ondergebracht in de categorieën zeer ernstige zorg, ernstige zorg,
zorg of vooralsnog geen zorg, zal de stof worden ondergebracht in de categorie
«no data» (geen gegevens).De minister stelt dat substitutie een methode kan zijn om voorzorg vorm te geven. Het voorzorgsbeginsel als uitgangspunt kan evenwel niet
terzijde worden geschoven zolang er geen substitutie denkbaar is. Het risico
van een stof moet worden afgewogen tegen het maatschappelijke nut. Medicijnen
vallen bijvoorbeeld niet onder de reikwijdte van dit beleid. Mocht een stof
onmisbaar zijn, dan zal het risico ervan consequenties hebben voor de wijze
waarop de stof wordt toegepast. De hormoonverstorende stoffen worden in het
hele proces meegenomen en zullen waarschijnlijk worden ondergebracht in de
categorie «zeer ernstige zorg».Binnen enkele dagen zal de minister een beslissing nemen over broomhoudende
brandvertragers. Naar hij heeft begrepen, vallen die niet allemaal in dezelfde
categorie en zijn er ook goede niet-broomhoudende brandvertragers. Volgende
week zal hij de Kamer informeren over zijn beslissing en een antwoord geven
op de vragen over uitspraken van het Europees Parlement. Desgevraagd zegt
hij daarbij tevens informatie te zullen geven over de toestand bij de broomfabriek
in Terneuzen.De brief waarbij de minister het rapport «Stof tot nadenken»
aan de Kamer heeft toegezonden, behelst zijn standpunt daaromtrent. Hij heeft
daarin verwezen naar de relatie tussen dit rapport, dat hem ook zorgen baart,
en de aanpak in de Strategienota omgaan met stoffen. Het geschetste probleem
wordt aangepakt.Bij het maximaal toelaatbaar risico gaat het om effecten en bij het verwaarloosbaar
risico gaat het om streefwaarden. Beide criteria zijn als element opgenomen
in de opeenvolgende NMP's. Met beide criteria wordt gewerkt en het ene criterium
heeft niet de voorkeur boven het andere. Het effect van het risico is doorslaggevend,
niet het volume, al is dat wel een belangrijke factor wanneer het om effecten
gaat, aldus rondt de minister zijn betoog af.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Th. A. M. MeijerDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,JonkerXNoot1Samenstelling: Leden: Witteveen-Hevinga (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie),
Feenstra (PvdA), Verbugt (VVD), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Augusteijn-Esser
(D66), Klein Molekamp (VVD), Hofstra (VVD), ondervoorzitter, Th.A.M. Meijer
(CDA), voorzitter, Luchtenveld (VVD), Van Wijmen (CDA), Kortram (PvdA), Ravestein
(D66), Van der Steenhoven (GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), Rietkerk (CDA),
Oplaat (VVD), Van der Staaij (SGP), Schoenmakers (PvdA), Waalkens (PvdA),
Udo (VVD), Mosterd (CDA), Ten Hoopen (CDA) en Depla (PvdA).Plv. leden: Dijksma (PvdA), Stellingwerf (ChristenUnie), Valk (PvdA),
Van Lente (VVD), De Wit (SP), Van Heemst (PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Van
Beek (VVD), Geluk (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Blok (VVD), Biesheuvel (CDA),
Crone (PvdA), Giskes (D66), M.B. Vos (GroenLinks), Halsema (GroenLinks), Van
den Akker (CDA), Niederer (VVD), Van 't Riet (D66), Spoelman (PvdA), Hindriks
(PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Leers (CDA) en De
Boer (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27646-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl