Assemblée West-Europese Unie; Verslag van de 56Ste Plenaire zitting (Eerste Deel) van de Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie (Assemblee van de West-Europese Unie)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Staten-Generaal
 1/2
 Vergaderjaar 2008-2009 H
 
 
 
 KST134111
 2008-2009
 H
 
 17 257
 Assemblee van de West-Europese Unie
 
 
 
 
 Nr. 
 48
 VERSLAG VAN DE 56STE PLENAIRE ZITTING (EERSTE DEEL) VAN DE EUROPESE
ASSEMBLEE VOOR VEILIGHEID EN DEFENSIE (ASSEMBLEE VAN DE WEST-EUROPESE UNIE)
 Vastgesteld 28 augustus 2009
 Inleiding
 De Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie (voorheen de Assemblee
van de West-Europese Unie) heeft van 2 tot en met 4 juni 2009 in Parijs
haar 56ste plenaire vergadering gehouden. Naast 82 parlementariërs uit
21 EU-lidstaten namen 19 parlementariërs deel uit 3 geassocieerde landen,
die wel lid zijn van de NAVO, maar niet van de EU (Kroatië, Noorwegen,
Turkije). Ook waren 9 parlementariërs aanwezig uit 4 landen die als partner
aan de Assemblee verbonden zijn (Rusland, Servië, Oekraïne, Georgië).
De Staten-Generaal werden vertegenwoordigd door het Tweede-Kamerlid Aasted-Madsen-van
Stiphout (CDA).
 
 Tijdens deze zitting zijn onder andere toespraken gehouden door de heer
Václav Klaus, president van de Republiek Tsjechië, dat ten tijde
van de zitting het EU-voorzitterschap bekleedde, en door de heer Jaap de Hoop
Scheffer, secretaris-generaal van de NAVO. De heer Gunnar Lund, Zweeds ambassadeur
in Frankrijk, blikte vooruit op het aanstaande EU-voorzitterschap van zijn
land.
 
 De volgende rapporten zijn tijdens de zitting besproken, gevolgd door
een stemming over bijbehorende aanbevelingen:
 
 1. New opportunities for EU-US foreign and security policy cooperation-
reply to the annual report of the Council, doc. C/2040, aanbeveling 835 (Politieke
Commissie)
 
 2. ESDP and the future of the western Balkans – reply to the annual
report of the Council, doc. C/2039, aanbeveling 838 (Politieke Commissie)
 
 3. European Security and the Middle East, mondelinge presentatie zonder
aanbeveling (Politieke Commissie)
 
 4. The War in Afghanistan: what strategy for Europe?, doc. C/2036, aanbeveling
836 (Defensiecommissie)
 
 5. European Union military operations – reply to the annual report
of the Council, doc. C/2038, aanbeveling 839 (Defensiecommissie)
 
 6. The Role of the European Union in combating piracy, doc. C/2037, aanbeveling
840 (Defensiecommissie)
 
 7. European armoured vehicles: current programmes, doc. C/2034, aanbeveling
837 (Technologie en Ruimtevaart Commissie)
 
 8. Space Situational Awareness, doc. C/2035, aanbeveling 841 (Technologie
en Ruimtevaart Commissie)
 
 9. Education and training for ESDP: the military Erasmus initiative, doc.
C/2041, aanbeveling 136 (Commissie voor Parlementaire en Publieke Relaties)
 
 Al deze documenten zijn te vinden op de website:
 http://www.assembly-weu.org/en/documents/sessions_ordinaires/ session.php?id_session=53
Hieronder volgt per commissie een samenvatting van de betreffende rapporten
en aanbevelingen.
 Politieke commissie
 – New opportunities for EU-US foreign and security
policy cooperation – reply to the annual report of the Council
(rapporteur: Jordi Xuclà I Costa, Spanje): De rapporteur meende dat
de verkiezing van Barack Obama als de 44ste president van de Verenigde Staten
een verandering in de internationale verhoudingen tot gevolg heeft gehad,
waarbij nieuwe kansen zijn ontstaan voor trans-Atlantische samenwerking op
het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid. Het is van vitaal belang
om deze kansen te benutten in een tijd waarin de financieel-economische crisis
alle tijd en energie van beleidsmakers lijkt op te eisen. Tegelijkertijd moeten
de hoge verwachtingen aan beide zijden van de Atlantische oceaan in goede
banen geleid worden, zo benadrukte de rapporteur. De Assemblee zou daarom
de kansen moeten verwelkomen die de verkiezing van Obama biedt en Europese
regeringen moeten aanmoedigen om gebruik te maken van dit unieke moment in
de transatlantische geschiedenis. Nu de Verenigde Staten bereid zijn om te
luisteren en te consulteren, om actief de betrokkenheid van multilaterale
instellingen te zoeken en om niet langer elk veiligheidsprobleem strikt vanuit
een militair perspectief te benaderen, is dit land de partner waar Europa
de afgelopen jaren naar op zoek geweest is. Europa moet zich nu ook als een
betrouwbare partner voor de Verenigde Staten opstellen, zo betoogde de heer
Xuclà I Costa, niet alleen als het gaat om moreel advies en politieke
steun, maar ook als tot actie moet worden overgegaan. Europeanen moeten de
dynamiek van de nieuwe Amerikaanse regering gezamenlijk, bekwaam en resoluut
beantwoorden, zo stelde hij in de aanbeveling, inclusief de benadering van
gemeenschappelijke problemen als in Afghanistan, Pakistan en het Midden-Oosten.
 
 – European Security and the Middle East(rapporteur:
Josette Durrieu, Frankrijk): De Politieke Commissie had enige maanden geleden
besloten om geen rapport uit te brengen tijdens deze plenaire zitting, maar
te volstaan met een mondelinge presentatie. Als reden hiervoor werd de politieke
impasse in het Midden-Oosten genoemd. Het leek de Commissie beter om de initiatieven
van de nieuwe Amerikaanse regering af te wachten, in het bijzonder
de aangekondigde toespraak van president Obama in Cairo op 4 juni, zo
deelde de rapporteur mee. In haar presentatie stond mevrouw Durrieu met name
stil bij Irak, Iran en het Israëlisch-Palestijnse conflict. In Irak constateerde
zij de terugkeer van een relatieve stabiliteit; een belangrijk probleem is
nu de reconstructie van het land, in het bijzonder de financiering daarvan.
Inzake het Iraanse atoomprogramma wees zij op een dubbele standaard die het
Westen hanteert, door landen als Israël, Pakistan en India wel kernwapens
toe te staan en Iran niet. Mevrouw Durrieu sprak de verwachting uit dat alleen
het krachtig nastreven van een gedenucleariseerd Midden-Oosten een oplossing
kan bieden voor het huidige probleem. Europa moet daarbij niet als enige vasthouden
aan sancties, als de regering van president Obama toenaderingspogingen tot
Iran doet. De rapporteur schetste een somber beeld van de patstelling tussen
Israël en de Palestijnen na de recente Israëlische parlementsverkiezingen.
Zij schatte in dat het politiek initiatief om de impasse te doorbreken van
de nieuwe Amerikaanse regering moet komen. Europa is te verdeeld om een duidelijk
beleid ten aanzien van het Midden-Oosten te formuleren. Door die verdeeldheid
komt Europa niet verder dan het financieren van de wederopbouw van het gebied
met miljarden euro’s. Zij sprak de hoop uit dat de Amerikaanse regering
Israël een compromis oplegt, want, zo concludeerde het rapport, de sleutel
voor de oplossing van de problemen in Irak, Afghanistan en Iran, ligt in Jeruzalem.
 
 – ESDP and the future of the western Balkans –
reply to the annual report of the Council (rapporteur: Pedro Agramunt,
Spanje): In dit rapport werd geconcludeerd dat de noodzaak van een voortdurende
sterke internationale aanwezigheid in Kosovo algemeen erkend wordt, los van
de verdeeldheid die er in de EU over de erkenning van Kosovo bestaat. EULEX
is de grootste civiele missie die ooit onder de vlag van het Europese Veiligheids-
en Defensiebeleid is uitgezonden, unaniem goedgekeurd door de VN Veiligheidsraad
in december 2008. De rapporteur waarschuwde ervoor dat de spanning tussen
Servië en Kosovo een permanent lont in een kruitvat dreigt te worden.
Met de huidige pro-Europese regering in Servië wordt er goede vooruitgang
geboekt in de toenadering van dit land tot de EU, aldus de rapporteur. Hij
noemde daarbij in het bijzonder de arrestatie van Radovan Karadzic. Niettemin
vormt een erfenis van nationalisme, corruptie en een verdeelde interpretatie
van de geschiedenis van het land nog steeds een belangrijk obstakel voor een
EU-lidmaatschap van Servië. Het vertrek van Miroslav Lajcak als Speciaal
Vertegenwoordiger van de EU/Hoge Vertegenwoordiger in Bosnië-Herzegowina
middenin de politieke crisis waarin het land verkeert, heeft het imago van
de EU geen goed gedaan, zo stelde de rapporteur. De roep, met name van de
leiders van de Republika Srpska, om het Bureau van de Hoge Vertegenwoordiger
te sluiten, neemt toe, maar dit is, gelet op de politieke situatie in het
land, geen realistische optie. De heer Agramund wees in dit verband ook op
de militaire aanwezigheid van de EU in Bosnië in de vorm van EUFOR Althea.
Hervorming van een aantal sectoren, vooral waar het de staatsinrichting en
de politie betreft, is bittere noodzaak om tot een levensvatbare staat te
komen die zijn ambities voor Euro-Atlantische integratie kan waarmaken. Tot
slot wees de rapporteur op de voortslepende conflicten over de naamgeving
van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en het grensconflict
tussen Slovenië en Kroatië over de Baai van Piran, die voor onrust
in de Balkan blijven zorgen. In de aanbeveling heeft de Assemblee de betrokkenen
opgeroepen om te blijven werken aan oplossing van deze conflicten.
 Defensiecommissie
 – The War in Afghanistan: what strategy for Europe? (rapporteur: Jean-Pierre Kucheida, Frankrijk): In het rapport over
de oorlog in Afghanistan werd vooruitgeblikt op wat nu al duidelijk een bewogen
jaar voor het land lijkt te zijn: presidentsverkiezingen in augustus, toenemende
aanvallen van de Taliban en ongeduld bij het publiek met het vermeende gebrek
aan vooruitgang. De internationale gemeenschap is er nu van overtuigd dat
de oplossing van het conflict niet alleen militair kan zijn, maar ook gezocht
moet worden in sociale en economische ontwikkeling, zo constateerde de heer
Kucheida. Armoede en ondervoeding blijven een hardnekkig probleem in Afghanistan
en er is te weinig gedaan om de boerenbevolking een fatsoenlijke bron van
inkomsten te geven op basis van «legale» agrarische producten,
zo stelde hij. Hij wees op een «veiligheidsparadox» in Afghanistan:
enerzijds zijn het Afghaanse leger en de politie nu sterker en beter getraind,
maar anderzijds blijven hun tegenstanders pogen om de Afghaanse overheid te
verzwakken. Afghanistan en Pakistan delen in dit opzicht hetzelfde probleem:
het Pashtun-vraagstuk en de pogingen van de Taliban om die gebieden te controleren
waar deze etnische groep de meerderheid vormt. De toekomstperspectieven van
beide landen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en zowel lokale als buitenlandse
partijen hebben een belang bij de uitkomst van het conflict. Op lange termijn
kan de oplossing alleen bestaan uit een lokaal akkoord waar alle partijen
bij betrokken zijn, zo oordeelde de rapporteur. Hij wees erop dat veel Europese
landen gewapende strijdkrachten in het gebied hebben onder de vlag van ISAF
of OEF. Die aanwezigheid vertaalt zich echter niet in politieke invloed, zo
stelde hij in de aanbeveling, en evenmin in invloed op de strategische besluitvorming
over deze regio. In de aanbeveling roept de Assemblee dan ook op tot een duidelijk
gedefinieerde Europese politieke en economische veiligheidsstrategie voor
Afghanistan, die goed wordt afgestemd met de Amerikanen.
 
 – European Union military operations –
reply to the annual report of the Council (rapporteurs: Andrea Rigoni,
Italië, René Rouquet, Frankrijk): In dit rapport onderzocht de
Defensiecommissie het optreden van de EU in twee militaire operaties, EUFOR
Tsjaad en EUFOR Althea in Bosnië. Gelet op het ambitieniveau en de complexiteit
van die missies, kunnen deze gezien worden als een lakmoesproef voor de EU
op het gebied van vredeshandhaving. De VN heeft inmiddels het stokje van de
EU overgenomen in Tsjaad, waar de EUFOR-missie erin geslaagd is om een geografisch
en politiek vijandige regio te pacificeren. Niettemin is de situatie in Darfur
verslechterd en zijn vluchtelingen daar nog steeds het slachtoffer van interetnisch
geweld. In Bosnië heeft de EU het stokje van de VN overgenomen met EUFOR
Althea. De situatie daar blijft instabiel en er is nog steeds geen beslissing
genomen over de toekomst van de missie. De rapporteurs concludeerden dat in
het algemeen de resultaten van beide operaties bevredigend zijn en dat ze
een gelegenheid bieden om lessen voor toekomstige missies te trekken.
 
 In de Defensiecommissie is besloten om tijdens de plenaire zitting in
december 2009 een follow-up rapport uit te brengen waarin speciaal wordt gekeken
naar de relatie tussen de Europese Unie en de Verenigde Naties bij de overdracht
van een missie van de ene organisatie naar de andere. Kan de VN-macht in Tsjaad
gebruik maken van de planningsystemen, de militaire kennis ter plaatse en
de relaties met de lokale gemeenschap en de politiek die tijdens de EUFOR-missie
zijn opgebouwd? En wat betekent de politieke onzekerheid in Bosnië voor
de EUFOR-vredesmacht in dat land? Zullen EU-landen in de toekomst
nog bereid zijn om troepen bij te dragen? Namens de commissie is het lid Aasted Madsen-van Stiphout benoemd als co-rapporteur
met als opdracht hierover in december verslag uit te brengen.
 
 – The Role of the European Union in combating
piracy (rapporteurs: Kurt Bodewig, Duitsland, Aristotelis Pavlidis,
Griekenland, Tarmo Kouts, Estland): De Defensiecommissie had zich in dit rapport
gebogen over de sterke toename van gewapende piraterij in de Golf van Aden
en voor de kust van Somalië, de belangrijkste zeevaartroute tussen Europa
en Azië, inclusief voor olietankers en schepen van het World Food Programme.
Met de modernste technieken en wapens en met wortels in de goed georganiseerde
criminaliteit van Somalische clans, zijn de piraten steeds verder van de kust
gaan opereren. De gevraagde bedragen voor losgeld stijgen navenant, zo constateerden
de rapporteurs. Bij gebrek aan een krachtdadige Somalische regering om het
probleem aan te pakken, is de internationale gemeenschap zelf tot bestrijding
van de piraterij overgegaan. De VN heeft de juridische kaders geschapen voor
internationale operaties in de Golf van Aden en in de territoriale wateren
van Somalië. Naast de VS en de NAVO heeft ook de EU een eigen maritieme
operatie in het gebied gelanceerd, EUNAVFOR Somalia – operatie Atalanta.
De rapporteurs brachten in hun aanbeveling drie uitdagingen voor deze missie
onder de aandacht. Ten eerste betrof dat de coördinatie tussen de verschillende
internationale en nationale strijdkrachten die actief zijn in het gebied.
Ten tweede noemden zij de juridische uitdagingen, niet alleen voor de EU,
maar voor de hele internationale gemeenschap als gevolg van een juridisch
vacuüm. Ten derde wezen zij op de instabiliteit van de Somalische staat,
met zijn corruptie en politieke chaos. In de bijbehorende aanbeveling heeft
de Assemblee de Raad dan ook onder meer opgeroepen om een juridische studiegroep
in te stellen die het wettelijk kader van de bestrijding van piraterij beter
in kaart kan brengen. Ook heeft de Assemblee verklaard dat de EU zich actief
moet bemoeien van de terugkeer van de «rule of law» in Somalië
door aan het verzoeningsproces aldaar deel te nemen. Tevens heeft de Assemblee
opgeroepen om illegale visserij voor de Somalische kust – door velen
gezien als de oorzaak van het probleem – tegen te gaan.
 In de op deze presentatie volgende discussie wees het lid Aasted Madsen-van Stiphout op de onduidelijkheid die er internationaal
bestaat over de verantwoordelijkheid voor het vervolgen van gearresteerde
piraten. Zij refereerde hierbij aan een recente zaak, waarbij de door de Nederlandse
marine gearresteerde piraten vrijgelaten moesten worden, omdat het gekaapte
schip niet in Nederland geregistreerd bleek te zijn. Eén van de eerste
piraten die wel naar Nederland was overgebracht voor vervolging, zo vulde
zij aan, liet overigens vanuit zijn cel weten dat die hem beter beviel dan
zijn eigen land en dat hij na zijn vrijlating een asielverzoek in Nederland
zou indienen. De heer Bodewig antwoordde dat in Duitsland soortgelijke problemen
spelen. Hij suggereerde dat het Internationale Tribunaal voor het Recht van
de Zee in Hamburg, een VN-instelling, mogelijk een rol kan spelen in het scheppen
van duidelijkheid over het internationale juridische kader.
 Technologie en Ruimtevaart Commissie
 
 European armoured vehicles: current programmes
(rapporteurs: Axel Fischer, Duitsland, Tuija Nurmi, Finland): In 2005 besloten
de defensieministers van landen die deelnemen in de European Defence Agency
(EDA) om de activiteiten van deze instantie te concentreren op de aanschaf
van gepantserde wagens. Het inventariseren van gezamenlijke belangen en mogelijkheden
tot samenwerking op dit gebied leek wenselijk, toen geconstateerd
werd dat er 23 nationale programma’s in de EU bleken te bestaan om dergelijke
voertuigen aan te schaffen. De commissie constateerde in dit rapport dat vier
jaar later die situatie nauwelijks veranderd is en dat de EDA tot de conclusie
is gekomen dat Europese samenwerking nu niet verder kan gaan dan het definiëren
van toekomstige behoeften. Op basis daarvan kunnen landen mogelijk op een
later moment tot gezamenlijke programma’s komen. De rapporteurs nuanceerden
hun constatering wel door erop te wijzen dat in de categorie «gepantserde
wapens» een uiterst grote verscheidenheid aan materiaal valt, dat voor
zeer uiteenlopende doeleinden bestemd kan zijn. De commissie identificeerde
niettemin de 6x6- en de 8x8-voertuigen als een categorie waaraan veel geld
en onderzoek wordt besteed en waarmee op de internationale markt scherp geconcurreerd
wordt. De oorlogen in Afghanistan en Irak hebben ook het nut van deze voertuigen
bewezen in de strijd tegen «improvised explosive devices». De
rapporteurs zagen dan ook nog steeds mogelijkheden voor meer Europese samenwerking.
In de aanbeveling heeft de Assemblee de Raad opgeroepen de Europese industriële
capaciteit op dit gebied te ontwikkelen en te versterken door de lidstaten
aan te sporen tot meer investeringen in onderzoek. De huidige economische
crisis moet geen blijvende schade toebrengen aan de defensiesector, aldus
de Assemblee. Samenwerking tussen Europese landen en bedrijven lijkt nog steeds
het beste recept om mee te kunnen doen op een sterk concurrerende internationale
markt.
 
 – Space Situational Awareness (rapporteur:
Edward O’Hara, Verenigd Koninkrijk): Dit rapport behandelde de activiteiten
van de European Space Agency (ESA) in het kader van het Space Situational
Awareness (SSA) project. De EU en ESA werken al samen in de ontwikkeling en
financiering van publieke diensten als het Galileo global positioning system
en het GMES2 programma (Global Monitoring for Environment and Security). Maar
tijdens een conferentie in Berlijn in juni 2007 over wapenbeheersing in de
ruimte en de rol van de EU werd geconstateerd dat de EU niet beschikt over
de capaciteit om in de ruimte potentiële bedreigingen van haar veiligheid
door mens of natuur waar te nemen. Alleen de Verenigde Staten beschikken over
de vereiste systemen voor ruimtesurveillance en gegevensverwerking. De Ministeriële
Raad van de ESA besloot daarom in november 2008 een verkennend programma op
te zetten als onderdeel van het Space Situational Awareness project. De ESA
beoogt met het SSA-initiatief een bijdrage te leveren aan de bescherming van
Europese ruimtesystemen, in het bijzonder als het gaat om toegepaste diensten.
Het project moet de beschikbaarheid van die diensten garanderen door snel
betrouwbare informatie te leveren over bedreigingen voor en het duurzaam gebruik
van de ruimte. Het SSA-programma en de ruimtevaartsector, zo stelde de rapporteur,
is daarmee een essentieel onderdeel geworden van het Europese Veiligheids-
en Defensiebeleid. In de aanbeveling werd geconstateerd dat veiligheid in
de ruimte essentieel is voor Europese veiligheid in het algemeen. Het beheersysteem
vormt de kern van het SSA-programma en moet duidelijk gedefinieerd worden.
De rapporteur stelde dat het logisch zou zijn om, alvorens de technische vraagstukken
aan te pakken, eerst de voorwaarden te definiëren voor gebruik van de
toekomstige database. Ook zou er moeten worden nagedacht over de samenwerking
met de Verenigde Staten. Europa zou niet helemaal afhankelijk van moeten zijn
van de Verenigde Staten, zo meende hij, maar hij achtte het wel wenselijk
en zelfs essentieel om een sterke band met de Amerikanen te houden op dit
gebied om een goede kwaliteit van de informatie te verzekeren. De al bestaande
samenwerking tussen de EU en de NAVO zou hierbij als voorbeeld kunnen dienen.
 Commissie voor Parlementaire en Publieke Relaties
 – Education and training for ESDP: the military
Erasmus initiative (rapporteur: Yves Pozzo Di Borgo, Frankrijk):
In zijn rapport en aanbeveling sprak de rapporteur steun uit voor de implementatie
van het «militaire Erasmusinitiatief», dat door het Franse voorzitterschap
van de WEU en EU is voorgesteld. Dit uitwisselingsprogramma voor jonge Europese
officieren is geïnspireerd door het universitaire Erasmusprogramma en
biedt studenten aan militaire academies de mogelijkheid om zes maanden in
het buitenland te studeren, waarbij deze periode meetelt voor de studie in
hun eigen land. Het idee achter dit initiatief is om een belangrijk onderdeel
van het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid, namelijk het menselijk element,
te versterken. De rapporteur betoogde dat het voor de ontwikkeling van dit
beleid cruciaal is om over nationale grenzen heen te kunnen werken. Om effectief
gezamenlijke Europese missies te kunnen uitvoeren, moet het militair personeel
een aantal overtuigingen delen, in staat zijn tot culturele uitwisseling en
kennis hebben van buitenlandse militaire structuren en ontwikkelingen in de
Europese defensie. Het militaire Erasmusinitiatief is omarmd door alle EU-lidstaten
en wordt nu op vrijwillige basis uitgevoerd. In de aanbeveling staat dat dit
zo snel mogelijk dient te gebeuren en dat aan de verwachtingen die hierover
leven bij de strijdkrachten, moet worden voldaan. Parlementariërs worden
opgeroepen om hun steun aan het programma te verlenen bij de behandeling van
nationale defensiebudgetten. Het militaire Erasmusprogramma heeft voldoende
financiering nodig. In de aanbeveling wordt opgeroepen om, in de huidige context
van dalende budgetten, ervoor te zorgen dat deze langetermijninvestering in
menskracht, die zo essentieel is voor de toekomst van het EVDB, niet te verwaarlozen.
 Toespraken in de plenaire vergadering
 Alle toespraken die tijdens de plenaire vergadering zijn gehouden, zijn
terug te vinden in het woordelijk verslag van de zitting op de website http://www.assembly-weu.org/en/documents/sessions_ordinaires/s
ession.php?id_session=53 Hieronder volgt een samenvatting van de meest relevante
bijdragen.
 
 De Tsjechische president, Václav Klaus, gaf een terugblik op het
EU-voorzitterschap van zijn land in de eerste helft van 2009. Hij had lof
voor de rol die de West-Europese Unie in de afgelopen zestig jaar heeft gespeeld
in de Europese integratie. De WEU, zo betoogde hij, is altijd gebaseerd op
intergouvernementele samenwerking en heeft nooit de ambitie gehad om supranationale
instellingen in het leven te roepen. De Parlementaire Assemblee lijdt dan
ook niet aan een «democratisch tekort» en gebrek aan afrekenbaarheid,
zoals veel andere Europese instituties, aldus de president, omdat de individuele
landen erin vertegenwoordigd worden door gekozen leden van de nationale parlementen.
De Assemblee van de West-Europese Unie is volgens hem een goed forum voor
gedachtewisseling tussen democratisch gekozen volksvertegenwoordigers met
een legitiem mandaat van de Europese burgers. De Assemblee kan daarbij vooral
nuttig zijn in het slechten van de grenzen die nog bestaan tussen NATO en
EU en in het informeren van nationale parlementen over het EVDB.
 Recente raketproeven van Iran en Noord-Korea hebben laten zien dat autoritaire
regimes, twintig jaar na de val van het IJzeren gordijn, nog steeds een bedreiging
voor de wereldvrede vormen, aldus de heer Klaus. Tsjechië had het EU-voorzitterschap
op een moeilijk moment op zich genomen, herinnerde hij zijn gehoor. De wereld
zat middenin een diepe financiële en economische crisis.
Ook het conflict tussen Rusland en Oekraïne over gasleveranties was nog
niet opgelost en daarnaast was Tsjechië als EU-voorzitter actief betrokken
bij het vinden van een oplossing voor het conflict in Gaza. Voorts organiseerde
Tsjechië een belangrijk top tussen de EU en de VS en lanceerde het als
EU-voorzitter het Oostelijke Partnerschap. Het Tsjechisch voorzitterschap
heeft geprobeerd de Europese basisvrijheden (vrij verkeer van mensen, werk,
goederen en diensten) verder te implementeren. De Tsjechische president was
er trots op dat tijdens het voorzitterschap van zijn land geen toename van
protectionisme of van excessieve regulering heeft plaatsgevonden, ondanks
de economische crisis. Als belangrijkste prestatie wees hij echter op het
voortdurende, fundamentele debat over de vorm en inhoud van Europese integratie,
zoals in het ratificatieproces voor het Verdrag van Lissabon. Een kritische
houding, zonder de dictaten van politieke correctheid, was daarbij nodig om
de discussie open te houden, zo meende de heer Klaus.
 In het debat dat op zijn inbreng volgde, lichtte hij dit nog eens toe
door erop te wijzen dat er in zijn land tijdens veertig jaar communistisch
bewind geen vrije discussie mogelijk was geweest. Hij verzette zich dan ook
tegen elke poging om een vrij debat in Europa over welk onderwerp dan ook
te blokkeren. Hij sprak zich uit tegen het Verdrag van Lissabon, omdat dit
in zijn ogen op een dramatische manier de rol van ongekozen bureaucraten in
de Europese Unie zou vergroten. Het Verdrag vergroot niet de rol van de nationale
parlementen of het Europees Parlement, vond hij. Daarmee draait Europese integratie
niet langer om het wegvallen van grenzen (waar hij erg voor was), maar veel
meer om opgelegde eenwording van bovenaf. Klaus stelde dat naarmate de EU
sterker en monolitischer zou worden, zoals volgens hem beoogd wordt met het
Verdrag van Lissabon, de rol van de WEU zou verminderen. Tot slot zei de Tsjechische
president dat hij zich geen autonoom Europees defensiesysteem kon voorstellen.
De NAVO is volgens hem de cruciale organisatie voor Europese veiligheid en
het leek hem niet mogelijk daar een parallelle structuur naast te bouwen.
 
 De secretaris-generaal van de NAVO, de heer De Hoop Scheffer, sprak in
zijn bijdrage over de resultaten van de recente NAVO-top in Straatsburg en
Kehl en over het nieuw op te stellen strategisch concept van het bondgenootschap.
Tijdens de laatste NAVO-top, waar het zestigjarig bestaan van de alliantie
werd gevierd, zijn besluiten genomen over Afghanistan, de Balkan, de verhouding
met Rusland en over het proces om een nieuw strategisch concept op te stellen.
Inzake Afghanistan is besloten om de training van de Afghaanse nationale veiligheidstroepen
te verbeteren met als doel om het land uiteindelijk voor de eigen veiligheid
te laten zorgen. De secretaris-generaal deed in dit kader een oproep aan de
parlementariërs om krachtig steun te verlenen aan de EUPOL-missie, die
volgens hem essentieel is om de noodzakelijke politiestructuren in Afghanistan
te organiseren. Dit maakt de handen vrij om militaire middelen daar in te
zetten waar die echt voor bedoeld zijn. Ook heeft de NAVO-top aandacht besteed
aan de civiele dimensie van de opbouw in Afghanistan. Samenwerking met andere
internationale organisaties en met de buurlanden, in het bijzonder Pakistan,
werd daarbij van groot belang geacht. Inzake de Balkan heeft de NAVO haar
intentie herhaald om deze regio uiteindelijk op te nemen in de Euro-Atlantische
familie. Ook wordt verder gewerkt aan het opzetten van de noodzakelijke multi-etnische
veiligheidsstructuren in Kosovo. Tijdens een vergadering van de ministers
van Defensie op 11 en 12 juni zou verder worden gesproken over de toekomst
van KFOR. Leidinggevend principe daarbij zou zijn dat het werk van de afgelopen
jaren niet verloren moet gaan. De relatie met Rusland is soms moeizaam, erkende
de heer De Hoop Scheffer, maar tegelijkertijd is het essentieel voor de wereldvrede
dat de NAVO met dit land blijft praten. Vertrouwen kan het beste
opgebouwd worden door samen te werken op die terreinen waar er gedeelde belangen
zijn, zoals in de strijd tegen het terrorisme. De NAVO-top heeft ten slotte
de noodzaak van een nieuw strategisch concept erkend, die de nieuwe veiligheidsuitdagingen
in het eerste decennium van de 21ste eeuw in ogenschouw neemt. De secretaris-generaal
sprak de verwachting uit dat het debat over dit nieuwe concept ook een goede
manier zal blijken te zijn om consensus te bouwen over de aanpak van een aantal
belangrijke thema’s.
 Zo zal de NAVO in het nieuwe strategisch concept een antwoord moeten geven
op de vraag wat er in de nieuwe strategische omgeving bedoeld wordt met het
begrip «collectieve verdediging». Is die belofte van collectieve
verdediging bijvoorbeeld ook van toepassing op de uitbraak van pandemieën
of humanitaire rampen? En wordt er bij collectieve verdediging alleen aan
een militaire reactie gedacht of zijn er ook andere antwoorden mogelijk? Ten
tweede zou het strategisch concept volgens de secretaris-generaal duidelijkheid
moeten bieden over de militaire transformatie van de NAVO. De alliantie moet
zowel de mogelijkheid hebben tot collectieve territoriale verdediging, als
tot het uitzenden van troepen naar verre crisisgebieden, soms op heel korte
termijn. Het nieuwe strategisch concept moet duidelijk maken hoe de NAVO-troepen
geschikt gemaakt kunnen worden voor deze «interoperabiliteit».
Ten derde moet het bondgenootschap volgens de heer De Hoop Scheffer in haar
nieuwe concept de consolidatie van het Europese continent in vrede en vrijheid
bevestigen. Hij bepleitte voortzetting van het open-deur-beleid van de NAVO,
waarbij wel de relatie met Rusland in acht moet worden genomen. Tot slot zou
het nieuwe concept de notie van een brede benadering moeten onderstrepen.
De operaties in Afghanistan en Bosnië laten zien dat succes alleen haalbaar
is als een militaire benadering wordt gecoördineerd met een economische
en politieke benadering. Om dat te bewerkstelligen is de samenwerking met
andere internationale organisaties nodig, in het bijzonder de VN en de EU,
zo stelde de NAVO-topman. In september 2008 had hij hier al een verklaring
over ondertekend met de secretaris-generaal van de VN. Een soortgelijke samenwerkingsovereenkomst
met de EU was nu van het hoogste belang, zo betoogde hij, omdat er simpelweg
geen alternatief is voor nauwere samenwerking tussen NAVO en EU. Hij vroeg
de parlementariërs om er in hun eigen parlementen op toe te zien dat
beide organisaties goed samenwerken aan dezelfde doelen. Een goed voorbeeld
van de noodzaak van zulke samenwerking vormen de verschillende internationale
operaties ter bestrijding van de piraterij voor de Hoorn van Afrika. Is het
logisch dat dezelfde landen in twee verschillende organisaties (EU en NAVO)
werken volgens verschillende procedures en in verschillende juridische kaders,
zo vroeg hij retorisch. Door de inconsistenties die daardoor ontstaan te vermijden,
zal de effectiviteit van de bijdragen van individuele landen vergroot worden,
besloot de heer De Hoop Scheffer.
 
 De heer Gunnar Lund, de Zweedse ambassadeur in Frankrijk, sprak namens
Carl Bildt, de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken, over de prioriteiten
van het aanstaande EU-voorzitterschap van zijn land. Het versterken van de
EU als een mondiale speler staat daarbij hoog op de agenda, zo zei hij. Zweden
heeft zich altijd ingezet voor de ontwikkeling van het Europese Veiligheids-
en Defensiebeleid en zou zich daarbij in de komende zes maanden richten op
verbetering van zowel de civiele als de militaire capaciteiten. Daarmee wordt
voortgebouwd op de «Capability Declaration» waarmee het Franse
EU-voorzitterschap eind 2008 het EVDB een hernieuwde impuls heeft willen geven.
Aan de civiele kant betekent dit dat vooral aandacht wordt gegeven aan het
bevorderen van voldoende aanbod van gekwalificeerd personeel. Nationale strategieën
zijn daarbij van groot belang, evenals het trekken van lessen uit operaties.
Op militair gebied ziet Zweden veel mogelijkheden in de «EU Battlegroups».
Zonder het concept van deze «battlegroups» te willen
veranderen, hoopt Zweden de discussie aan te zwengelen over de bruikbaarheid
en flexibiliteit van deze militaire formaties, aldus de heer Lund. Kunnen
deze«battlegroups» als een strategische reserve gebruikt worden?
Hoe wordt samenwerking en informatie-uitwisseling tussen verschillende«battlegroups»
gegarandeerd? Ook beloofde de heer Lund dat Zweden aandacht zal besteden aan
maritieme surveillance, in het bijzonder de samenwerking tussen de militaire
en de civiele varianten daarvan. Bij de bevordering van een concurrerende
en innovatieve Europese defensie-industrie wil Zweden zich vooral richten
op meer transparantie en harmonisatie.
 De heer Lund somde een aantal EU-missies op waar het Zweedse voorzitterschap
mee te maken krijgt. Na evaluatie van de operatie Atalanta in juni zal de
EU zich moeten buigen over de toekomst van deze missie. Een dergelijke discussie
staat ook op stapel voor de missies in Bosnië, EUFOR Althea en de politiemissie
EUPM. Onder het Zweedse voorzitterschap zal de evaluatie van EUFOR Tsjaad
afgerond worden. Zweden zal zich blijven inzetten voor een volledige bezetting
van de EULEX-missie in Kosovo. Ook zal er meer personeel moeten worden aangetrokken
voor de EU politiemissie in Afghanistan, EUPOL, die zo belangrijk is voor
een stabiele democratische ontwikkeling in dat land. Het mandaat van EUMM
Georgië loopt in september af; de discussie over mogelijke verlening
zal binnenkort beginnen, stelde de ambassadeur.
 Wil de EU als mondiale speler succesvol zijn, dan moet er nauw worden
samengewerkt met de andere spelers, zoals de VN, NAVO, OVSE en de Afrikaanse
Unie, maar ook met individuele landen. Zweden zal daarbij een brede benadering
nastreven, waarbij veiligheid, ontwikkeling en mensenrechten geïntegreerd
worden behandeld. De heer Lund stelde dat zijn land speciale aandacht zal
geven aan de participatie van vrouwen in conflictpreventie en vredeshandhaving,
conform de VN Veiligheidsraadsresoluties 1325 en 1820. Hij sprak tot slot
de verwachting uit dat, als het Verdrag van Lissabon geratificeerd wordt,
de EU efficiënter en democratischer kan werken, waardoor de Unie ook
effectiever op het mondiale toneel kan opereren.
 
 De voorzitter van de delegatie,
 Blom
 De griffier van de delegatie,
 Westerhoff