Vreemdelingenbeleid; Verslag algemeen overleg over de brief van staatssecretaris Schmitz 9Jus) van 12 mei 1997 over de halfjaarlijkse rapportage Stappenplan asielbeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19637, nr. 274

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

14-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

19637 nr. 274

25-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 19637Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
19 637Vluchtelingenbeleidnr. 274VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 25 september 1997De vaste commissie voor Justitie1 heeft op
12 juni 1997 overleg gevoerd met staatssecretaris mevrouw Schmitz van Justitie
over haar brief van 12 mei 1997 inzake de halfjaarlijkse rapportage Stappenplan
asielbeleid (19 637, nr. 254).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Dittrich (D66) waardeerde het dat de staatssecretaris
de Kamer zo snel heeft geïnformeerd over ontwikkelingen die anders blijken
te lopen dan aanvankelijk was verwacht, hetgeen ook hem enige zorgen baart.
Hij is absoluut niet van plan continu over cijfers te gaan praten, want de
Kamer is geen boekhouder en zij moet op afstand controleren, maar achter die
cijfers gaan mensen schuil die in de centrale opvang zitten en wachten, met
allerlei psychosociale gevolgen van dien.In de gisteren besproken terugkeernotitie stond dat de IND een aantal
extra taken krijgt, maar niet duidelijk is of daar ook extra personeel en/of
faciliteiten tegenover staan of dat daardoor het eigenlijke werk van de IND
in de verdrukking raakt wat ten koste gaat van al die mensen in de centrale
opvang. De staatssecretaris heeft er vertrouwen in dat de wat tegenvallende
cijfers weggewerkt kunnen worden, maar waarop is dat vertrouwen gebaseerd?Uit de stukken blijkt dat de rechter in 20% van de gevallen het beroep
uiteindelijk gegrond verklaart. Is dat geen blamage voor de kwaliteit van
de juridische procedure? In dat verband vindt hij het nog steeds verbazingwekkend,
dat opvangcentrumexperimenten zoals Schalkhaar en Oisterwijk worden gestopt,
maar door gesprekken in Nijmegen is hij eerder gesterkt in zijn overtuiging,
dat dat geen goede zaak is. De staatssecretaris heeft overleg toegezegd met
verschillende partners, maar bijvoorbeeld VluchtenlingenWerk heeft nog deze
ochtend laten weten daarvoor nog steeds geen uitnodiging te hebben gehad,
hetgeen de heer Dittrich zeer betreurde.Hoewel de werkvoorraden bij de rechtbank groot zijn, loopt de afhandeling
gelukkig nog op schema. Als er in de toekomst een ander eenvoudiger stelsel
van statussen komt – waarvan in ieder geval de D66-fractie
groot voorstander is – wordt voorkomen dat mensen als het ware statushoppend
procedures aanspannen en van de ene status in de andere rollen en zou dat
bovendien ook de snelheid van de procedures kunnen bevorderen.Hij was het met de staatssecretaris eens dat de zogenaamde uitplaatsingstermijnen
nog te lang duren. De stukken lezende, komt het op hem nogal bureaucratisch
over en kan hij er maar niet achterkomen waarom met name de tweede fase van
de uitplaatsing zo lang duurt.Volgens de staatssecretaris zijn nu voor de individuele ambtsberichten
richtlijnen ontworpen waaraan men zich over het algemeen goed houdt. Zijn
die richtlijnen ook aan de Kamer voorgelegd en, zo neen, is de staatssecretaris
bereid dat alsnog te toen? Hij begrijpt best, dat mensen die veldwerk doen
en individuele bronnen beschermd moeten worden, maar probleem blijft dat conform
de Algemene wet bestuursrecht een rechter vertrouwelijk inzage kan krijgen,
maar de advocaat van de asielzoeker niet. Ook zou de heer Dittrich graag iets
meer vernemen over de werkafspraken die in het kader van de algemene ambtsberichten
zijn gemaakt.Uit de brief van VluchtelingenWerk blijkt dat de dagstructurering steeds
beter van de grond komt, maar alleen in de OC's en nog niet tot volle wasdom
schijnt te zijn gekomen. Wat is nu de gemiddelde verblijfsduur in die OC's?De heer Middel (PvdA) had na zijn bezoek aan de IND de indruk
overgehouden dat de zaak redelijk op orde was en dat de IND toch vrij goed
te werk gaat. Natuurlijk blijven er altijd zaken over die niet echt oplosbaar
zijn, want het gaat niet alleen om mensen die er werken, maar ook om mensen
die asiel zoeken. In zaken die op het oog volstrekt gelijk zijn, zijn dus
verschillende oordelen, verschillende beschikkingen mogelijk.In haar beantwoording van de mondelinge vragen had de staatssecretaris
naar de mening van de PvdA-fractie al voldoende duidelijk gemaakt, dat er
geen reden is tot alarm of paniek, maar dat men natuurlijk wel altijd alert
moet blijven. De heer Middel erkende dat een inhaalslag voor vrijwel elke
organisatie betekent dat zij daarna enigszins inzakt. Een organisatie kan
niet altijd op de toppen van zijn vermogen blijven lopen. In ieder geval heeft
de IND verleden jaar een goede inhaalslag geleverd en het lijkt er hem in
ieder geval niet op dat dit inzakken structureel zal zijn.Zijns inziens lost het steeds meer vragen van kwantitatieve overzichten
het probleem niet op. De kwaliteit is veel belangrijker. Het inzicht in de
kwaliteit van de beschikkingen is minstens zo belangrijk als alle opsommingen
van de cijfers. Dat wordt bevestigd door de brief van de staatssecretaris
waarin staat dat 20% van de beroepszaken gegrond worden verklaard. Kan de
bewindsvrouwe dat percentage verklaren? Ligt dat misschien aan de vreemdelingenkamers?Gemiddeld genomen zien de procedures er goed uit, maar de uitschieters
naar boven zijn legio. In zeer korte tijd worden vrij veel zaken afgedaan,
dus dat houdt in dat de uitschieters naar boven ook talrijk zijn. Aangezien
dat in de brief niet nader wordt verklaard, zou de heer Middel daarop graag
een nadere toelichting krijgen.Hij sloot zich aan bij de opmerkingen van de heer Dittrich over de dagstructurering
en het verschil tussen AZC en OC. Ook asielzoekers moeten op een zinvolle
manier bezig zijn en bezig worden gehouden. Hoe is overigens de voorlichting
geregeld in de richting van de asielzoekers zelf? Hierover blijkt onder betrokkenen
de nodige onrust te bestaan.Naar aanleiding van berichten over de indicatie van asielzoekers met psychosociale
problemen en de vraag of zij naar speciale voorzieningen kunnen begreep hij
dat er enige onduidelijkheid bestaat over de capaciteit van de aanvullende
opvang en over de vraag wie daarvoor in aanmerking komt. Kan daarover enige
duidelijkheid worden verschaft? Hij had op een recent congres van maatschappelijk werkers die in de opvangcentra
en de asielzoekerscentra werken bespeurd dat er ook veel onduidelijkheid bleek
te bestaan over een standaardovereenkomst die met de VOG zou zijn gesloten.
Wat houdt dat precies in?Het was hem niet ook nog niet duidelijk geworden wat nu een gegronde reden
voor asielzoekers voor woningweigering is en wat een ongegronde reden. Hij
kon zich heel goed voorstellen, dat mensen een huis moeten accepteren als
zij dat krijgen aangeboden maar er zijn toch ook situaties denkbaar, waarin
men dat niet kan doen, bijvoorbeeld ook om sociale redenen?Voorts memoreerde hij de door de heer Rijpstra en hem ingediende motie
over de rol van de provincies. De staatssecretaris stelt dat de provincies
wel degelijk een actieve rol spelen, maar kan zij nader aangeven waaruit die
rol dan bestaat?De heer Rijpstra (VVD) wees erop dat er ten opzichte van 1996
in het eerste kwartaal 1997 sprake is van een toename. Hij vond het opvallend
dat met name Irak, Afghanistan en Sri Lanka hoog scoren op de top tien. Over
Bosnië is gisteren al gesproken, maar kan de staatssecretaris verklaren
waarom juist deze landen de afgelopen vijftien maanden zo hoog hebben gestaan?
Ook een analyse van de mensen die naar Nederland komen zou goed zijn.Voorts wees hij op de recente berichten in de pers dat met cijfers gesjoemeld
zou zijn naar aanleiding waarvan de CDA-fractie mondelinge vragen heeft gesteld.
Naar aanleiding van de antwoorden daarop zijn weer aanvullende vragen gesteld.
Die berichten leiden weer tot andere berichten dat de cijfers opgerekt zijn.
Op zich had hij daar geen boodschap aan, want vermoedens moeten eerst maar
eens hard worden gemaakt, maar als er bewijzen komen, moet falen hardop worden
erkend, zeker als ze uit de eigen organisatie komen. Dat dergelijke geluiden
geuit worden, is in ieder geval een slechte zaak die een organisatie zeker
niet goed doet.De heer Rijpstra had behoefte aan een cijfermatige onderbouwing om zijn
eigen analyse te kunnen maken. De staatssecretaris heeft helder aangegeven
hoe maandelijks de instroom en hoe de doorplaatsing verloopt, maar die openheid
heeft wel tot gevolg dat er verschillen zijn te constateren tussen de instroom
in 1996 en de verwijzingen naar de onderzoekscentra. Volgens de ene rapportage
zijn er zo'n 19 000 verwijzingen naar de OC's en volgens de andere rapportage
ligt dat ruim 1000 of 1500 hoger. Kan de bewindsvrouwe daarover duidelijkheid
verschaffen en zeggen hoe veel van die 20 000 gevallen in 1996 de A-status
hebben ontvangen? Hoeveel mensen hebben een VTV-humanitair gekregen en procederen
toch door? Uit de verstrekte gegevens van de vijf vreemdelingenkamers blijkt
dat er in mei 1996 nog zo'n 16 000 openstaande zaken waren, maar dat
dit aantal een jaar later is toegenomen tot bijna 28 000! Is dat een
doorschuiven van het geheel? Zullen de rechtbanken de komende maanden steeds
meer gaan produceren en dus steeds meer zaken afdoen en wordt de verleden
jaar afgesproken planning gehaald zodat men eind 1998 geheel op schema ligt?In het lezenswaardige jaarverslag van de COA wordt ook gesteld, dat er
in 1996 zo'n 20 000 mensen in de onderzoekscentra zijn ingestroomd. Dan
rijst toch de vraag hoe daar de doorplaatsing zit, want het is opmerkelijk
dat de capaciteit van de onderzoekscentra zo'n 7 600 mensen bedraagt
en dat betekent, dat er binnen vier maanden iemand doorgaat van een OC naar
een AZC of wordt hij direct doorgeplaatst naar een gemeente of naar de aanvullende
opvang?Met de collega's vroeg ook hij naar de dagstructurering die in een OC
minder aanwezig blijkt te zijn dan in een AZC.De uitstroom in 1996 is qua ramingen feitelijk ver achter gebleven. Berekend
was, dat zo'n 25 000 mensen zouden kunnen uitstromen en dat is gestrand
op zo'n 20 000 mensen. Heeft dat te maken met de problematiek
van de ROA-voorzieningen of zijn gemeentes achtergebleven met het beschikbaar
stellen van woningen?Hij deelde de opmerkingen van collega Dittrich over het experiment in
Oisterwijk en Schalkhaar. Waarom kent de IND kent overigens vier districten
en de COA vijf? Is een betere afstemming niet mogelijk?Het speet mevrouw Sipkes (GroenLinks) ook in dit overleg weer
kritische opmerkingen te moeten maken, hoewel zij waardering heeft voor de
verschillende medewerkers, rechtstreeks bij de COA en bij de IND.Door middel van mondelinge vragen heeft de Kamer inderdaad om nog meer
cijfers gevraagd, omdat de cijfers die de Kamer krijgt elke keer worden weerlegd
door nieuwe cijfers van andere instellingen. Op basis van de brief van de
staatssecretaris heeft de Kamer een notitie gekregen van de staf van de commissie
voor de Rijksuitgaven, die er eerlijk gezegd niet om liegt. Daarin worden
o.a. bij de informatievoorzieningen vraagtekens gezet, omdat een totaaloverzicht
onmogelijk lijkt. Een andere vraag was hoe precies de informatie-uitwisseling
tussen de IND en de COA is. Iemand moet er toch zicht op hebben hoeveel mensen
concreet binnenkomen, hoeveel er in de procedure zitten, welke in de centra
en welke niet verwijderbaar zijn? Op de een of andere manier moet daar toch
greep op worden gekregen? Bij het stellen van deze vraag was mevrouw Sipkes
zich er overigens volledig van bewust dat de Kamer op dit punt meer vraagt
dan op enig ander punt, maar dat komt ook omdat zij direct met mensen te maken
heeft en er steeds meer mee geconfronteerd wordt dat de dingen niet gaan zoals
zij dat graag zou zien.Ook ten aanzien van de voorraadontwikkeling wordt gevraagd of de achterstand
is veroorzaakt doordat men de streefcijfers niet haalt dan wel door de nieuwe
toestroom. Er wordt gewezen op de discrepantie tussen de Vreemdelingenkamers.
Een simpele rekensom levert een verschil van 2500 op. Kan de staatssecretaris
hierover haar licht laten schijnen?Mevrouw Sipkes begreep niet waarom de afhandeltermijn van de zogeheten
Schengenzaken gemiddeld langer is dan is voorspeld. Heeft dat te maken met
de overeenkomst of met de procedure bij de rechtbank? Juist die zaken zouden
toch sneller moeten zijn afgehandeld dan de andere?Ten aanzien van de dagstructurering wordt beoogd deze in alle AZC's en
AVO's in te voeren. Wanneer kan dit gerealiseerd worden? Bij de een is het
al zover, dat de mensen zelf kunnen koken en bij de andere is er nog maar
weinig. In een van de AZC's schijnt zelfs het Nederlands nog problemen op
te leveren, terwijl dat toch al geregeld was. Eerder is opgemerkt, dat er
in de OC's geen plaats is voor dagstructurering. Tegelijkertijd heeft zij
bijvoorbeeld in de OC Haarlem gehoord, dat juist de OC-functie meer en meer
een AZC-functie krijgt. Dan loopt het door elkaar heen, simpel door allerlei
plaatsingsproblemen en dan zou er toch juist die dagstructurering moeten komen?Het is goed dat er eindelijk een wetsvoorstel naar de Raad van State is
ten aanzien van het vrijwilligerswerk. Is het verstandig en wat zijn de overwegingen
geweest om de asielzoeker tegelijkertijd te behandelen met de VVTV'er? Maakt
het dat niet extra moeilijk of ligt er een bepaalde overweging aan ten grondslag?Op dit moment zijn er acht verschillende aanvullende opvanglocaties beschikbaar
met circa 100 plaatsen, maar is dat wel genoeg?Het is goed dat het algemeen maatschappelijk werk meer hierbij betrokken
raakt. Wordt er speciaal op bijgeschoold, omdat deze mensen toch met een geheel
andere problematiek te maken krijgen dan in het verleden?De voorlichtingscampagne is goed verlopen, hoewel zij erg gericht is op
het helder maken dat er grenzen zijn aan Nederland. Zou het echter niet leuk
zijn om daar een andere campagne tegenover te stellen, meer de kant van de
asielzoeker te benadrukken en om bijvoorbeeld meer aandacht te besteden
aan de kunst, die de asielzoekers produceren? Misschien kan de opbrengst van
de verkoop tegelijkertijd gebruikt worden voor de dagstructurering.Is er in het gesprek met het samenwerkingsverband Vrouwen tegen uitzetting
ook nog gesproken over een zelfstandige verblijfsstatus voor vrouwen die hier
samen met een partner kwamen maar naderhand alleen zijn komen te staan? Is
daar een oplossing voor gevonden en, zo ja, geldt die ook voor de bestaande
gevallen?Wanneer kan de werkinstructie worden verwacht en hoe wordt daarin omgegaan
met vrouwelijke asielzoekers?Mevrouw Sipkes ging vervolgens in op de verschillende fases in de uitplaatsing.
In een daarvan gaat het om het verzamelen van bemiddelingsinformatie. Wat
houdt dat precies in en wat wordt bedoeld met plaatsingseenheden die niet
homogeen zijn samengesteld; één statushouder en één
asielzoeker?Hoe vaak komt woningweigering voor en hoe vaak is dat naar de mening van
de bewindsvrouwe op terechte gronden?Met de heer Dittrich was mevrouw Sipkes het ermee eens dat in individuele
asielzaken de advocaat van de asielzoeker toegang moet hebben tot alle beschikbare
informatie. Terzake van de individuele ambtsberichten wordt gesteld dat in
geval van twijfel aan de inhoud van dat bericht er nader onderzoek wordt ingesteld.
Uit door haarzelf ingewonnen informatie blijkt echter dat rechtbanken daar
zelden of nooit toe overgaan.Voor de opvang wordt er nu een buffercapaciteit gecreëerd. Behoren
die 300 plaatsen in Ter Apel daar nu ook toe? In antwoord op haar schriftelijke
vragen antwoordde de staatssecretaris dat het inderdaad mogelijk is dat personen
met een status vanuit een OC in sommige gevallen direct doorgaan, maar om
welke gevallen gaat dat dan?De heer Van den Berg (SGP) herhaalde zijn zorg of de Kamer
wel voldoende alle aspecten van het beleid voortdurend en in een onderlinge
samenhang kan bezien. Zelf had hij het gevoel dat zij lang niet altijd een
volledig overzicht en inzicht had. In dit overleg gaat het om de rapportage
van de staatssecretaris, maar inmiddels heeft de Kamer alweer twee andere
brieven gekregen met de nodige cijfers. Heeft het ministerie zelf wel dat
totaalbeeld voor ogen? Met name de aansluiting van de cijfers van de IND en
de COA blijkt voortdurend op problemen te stuiten. Overigens mag ook deze
commissie dit zich aantrekken, want over elk apart onderdeel wordt vaak een
apart overleg gevraagd.Hij herhaalde eveneens zijn vertrouwen in de kwaliteit en de inzet van
de IND, maar ook zijn zorg over de nog steeds voorkomende tegenvallers in
de afwikkeling. De staatssecretaris spreekt dat vertrouwen in haar brief ook
uit, maar heeft dat nu al vele jaren gedaan, terwijl iedere keer weer tegenvallers
blijken. Als het dan niet ligt aan de kwaliteit en de inzet, ligt het dan
aan de organisatie op zich en de omvang ervan? Zijn die voldoende toegesneden
op de alweer gestegen instroom?In het kader van Schengen zijn al de nodige vragen over de doorlooptijden
gesteld die ook nog niet zijn zoals ze zouden moeten zijn. Bovendien blijkt
nu zo'n 20% van de beroepen gegrond te worden verklaard. Wordt daarmee niet
tegelijk de noodzaak en het nut van een beroepsmogelijkheid aangetoond al
valt daarmee moeilijk het streven naar versnelling van de procedures te rijmen?
Ziet de bewindsvrouwe mogelijkheden voor een beroepsmogelijkheid die geen
afbreuk doet aan de nagestreefde doorlooptijden en uiteraard met behoud van
de zorgvuldigheid?Begreep de heer Van den Berg uit de stukken goed dat de medewerking van
de gemeenten over het algemeen bevredigend is of zijn er nog knelpunten te
melden? Hij had grote moeite met het fenomeen van woningweigering op zich. Men
doet terecht zijn best om betrokkenen menswaardig op te vangen, maar daarmee
kon hij eisen van asielzoekers aan woonruimte toch wat moeilijk rijmen. Is
de bewindsvrouwe het er eigenlijk niet mee eens dat daarvoor ook geen rechtsgrond
bestaat?De heer Verhagen (CDA) herhaalde zijn pleidooi voor een onderzoek
van de Algemene Rekenkamer naar de oplopende achterstanden en met name de
beschuldigingen in verschillende publicaties. Op zich twijfelde ook hij geenszins
aan de integriteit en de inzet van de IND, maar feit blijft dat de Kamer nog
steeds berichten krijgt dat de beschuldigingen wel degelijk terecht zijn.
In de beantwoording van zijn mondelinge vragen daarover heeft de staatssecretaris
weliswaar gesteld dat uit intern onderzoek is gebleken dat die aantijgingen
op niets gebaseerd zouden zijn, maar vreemd is dan wel dat een woordvoerder
van het ministerie stelde dat uit dat interne onderzoek niet is gebleken van
een substantieel gesjoemel. Nu die beschuldigingen nog steeds worden geuit,
leek hem een extern onderzoek wel wenselijk om aan al die geruchten nu eens
een eind te maken.De huidige instroom is 22 000 asielzoekers per jaar terwijl de bestaffing
van de IND nog steeds is gebaseerd op een instroom van 55 000 asielzoekers
per jaar. Hoezeer hij ook begrip had voor de grote inzet van de IND in 1996
om de toen ontstane achterstand in te lopen, bij de huidige instroom zou men
er toch ten minste in moeten slagen om niet weer een achterstand op te lopen?
De Kamer heeft toch niet voor niets in ieder geval voor 1997 vastgehouden
aan eenzelfde budget en dus bemensing van de IND ondanks de teruglopende instroom?
Dat was toch omdat zij zo grote waarde hechtte aan wegwerken en het voortaan
voorkomen van achterstanden en het verkorten van procedures?Net als zijn collega's hoorde de heer Verhagen tijdens zijn bezoeken aan
verschillende centra nog steeds verhalen over categorieën asielzoekers
die al langer dan een jaar – soms zelfs twee à drie jaar –
wachten op een definitieve beslissing. Dat heeft weliswaar ten dele te maken
met het instellen van beroep, maar over het algemeen staat dat toch wel haaks
op de verwachting die aanvankelijk bestond dat er nu zo langzamerhand wel
eens een einde zou komen aan die lange procedures. Ook waren hem gevallen
bekend dat men na negen maanden nog niet eens een eerste beslissing had vernomen,
terwijl volgens het stappenplan de eerste procedure bij nieuwe asielzoekers
niet langer zou duren dan zes à zeven maanden.Al eerder is geconstateerd dat de kwaliteit van de procedures weliswaar
is toegenomen, net als het aantal positieve beslissingen in eerste aanleg,
maar dat het aantal bezwaren niet is afgenomen. Als de heer Verhagen dat relateert
aan de 20% van het aantal beroepen dat gegrond wordt verklaard, zou hij graag
horen in hoeveel gevallen gebruik is gemaakt van de Schalkhaar-Oisterwijkprocedure.Hij memoreerde vervolgens de verwachting dat de begin- en de eindvoorraad
met ruim 7000 zou worden verminderd. Ondanks de lagere instroom moet worden
geconstateerd dat er integendeel sprake is van een kleine toename van de eindvoorraad.
Hij sloot zich derhalve aan bij de vragen van met name mevrouw Sipkes en vroeg
vervolgens of alle zaken van voor 1995 voor 1998 zullen zijn afgehandeld.Ten slotte sloot hij zich ook aan bij de opmerkingen van de heer Van den
Berg over de woningweigering. Antwoord van de regeringOok de staatssecretaris zou het op prijs stellen indien er
een manier kon worden gevonden om alle deelaspecten van het asielbeleid in
onderlinge samenhang met elkaar te bespreken. Mede daarom had zij na de vierde kwartaalrapportage ook gesuggereerd om het asielbeleid in
den brede op vaste momenten aan de orde te stellen.In haar brief van 12 mei jl. had zij mede haar zorgen geuit over de cijfers
van het eerste kwartaal. Het verheugde haar dat er enig begrip is getoond
voor het feit dat er na zo'n topjaar, waarin heel veel van de medewerkers
is gevraagd, sprake kan zijn van enige terugval. Dat neemt niet weg dat het
stappenplan is uitgevoerd om ervoor te zorgen dat de IND niet structureel
zoveel kritiek te verduren zou krijgen en ook structureel verbeterd zou worden.
Ook recent nog zijn nadere maatregelen met de IND afgesproken om ervoor te
zorgen dat zowel de instroom wordt bijgehouden als de oude zaken eind dit
jaar zullen zijn afgehandeld. Er is nu nog sprake van een voorraad, maar die
zal in oktober moeten zijn weggewerkt. Nog in de loop van deze maand zal er
in de top van de dienst een nieuwe directeur uitvoering komen, zodat in ieder
geval de uitvoering op orde is. Dat zal niet kunnen inhouden dat de dienst
nooit meer aan kritiek onderhevig zal zijn, want er zullen altijd problematische
zaken zijn. Het gaat immers altijd om mensen, medewerkers en instromers.Voorts ligt het in de bedoeling om de staf van een afdeling als planning
en controle te versterken. In het kader van de nieuwe taken zullen er, zoals
de bewindsvrouwe al in het overleg van gisteren heeft gemeld, vier terugkeerteams
komen met 20 medewerkers. Er zijn ook al zo'n 50 extra medewerkers aangetrokken
en in het najaar komen er nog zo'n 50 bij. Uiteindelijk ligt het in de bedoeling
om tot een optimale verhouding te komen tussen het aantal uitzendkrachten
en het aantal vaste medewerkers. Inmiddels is immers wel gebleken dat het
aantrekken van uitzendkrachten geen toverformule is waarmee iedere keer opnieuw
kwantitatieve problemen kunnen worden opgelost. Al met al vond de bewindsvrouwe
redenen genoeg aanwezig om het in haar brief van 12 mei jl. uitgesproken vertrouwen
te herbevestigen. Zoals toegezegd zal zij de Kamer in oktober ook daarover
verder informeren.Zij kon niet ontkennen dat de Kamer op dit beleidsonderdeel wel erg veel
cijfers krijgt voorgelegd. Probleem daarbij is inderdaad de verschillende
manieren waarop die cijfers worden vergaard. Zo is er een verschil in technische
systemen tussen de IND en de COA. Aan een betere vergelijkbaarheid is en wordt
nog hard gewerkt, maar ideaal is het zeker nog niet.Ook de Vreemdelingenkamers liggen met hun werkzaamheden op planning en
zijn zelf zo optimistisch dat de bulk niet eind dit jaar zal zijn weggewerkt,
maar wellicht zelfs enkele maanden daarvoor en dat heeft en zal nog een grote
inzet vragen. De bewindsvrouwe erkende zonder meer dat het aantal van 20%
gegrondverklaringen veel te hoog is. Zij maakte in dezen dankbaar gebruik
van de suggestie van de heer Verhagen om te bezien of de Schalkhaar-Oisterwijkprocedure
enig effect heeft gesorteerd, maar duidelijk is in ieder geval wel dat er
aanzienlijke verschillen tussen de rechters te zien zijn en met de Vreemdelingenkamers
wilde zij bezien wat daarvan wellicht de oorzaken zijn, al wilde zij daarmee
uiteraard niet hun onafhankelijkheid in het geding brengen.Met de heer Van den Berg was zij het eens dat hoger beroep niet alleen
in het belang van de betrokken asielzoeker is, maar ook in het belang van
de staat zelf kan zijn. Hoe sterker dat besef in de Kamer leeft, hoe sneller
het desbetreffende wetsvoorstel zal kunnen worden afgehandeld. Hopelijk kan
het nog deze zomer aan de Raad van State worden voorgelegd.In de richting van met name de heer Verhagen stelde de bewindsvrouwe met
nadruk dat sjoemelen sjoemelen is en blijft of dat nu substantieel is of niet.
Zij herhaalde haar antwoord dat zij al tijdens het plenaire vragenuurtje heeft
gegeven: zodra zij ook maar enige serieuze aanwijzing daarvan zou krijgen,
zal zij dat onmiddellijk laten uitzoeken. De directeur IND heeft eenieder
opgeroepen om, als het niet anders kan dan maar anoniem, dat ook te melden.
Er is slechts één anonieme brief gekomen, die is uitgezocht
maar het kon wederom niet worden bewezen. Als de heer Verhagen
stelt voortdurend berichten te krijgen dat er toch gesjoemeld wordt, zou zij
die berichten graag vernemen. Liever nog zou zij zien dat betrokkenen naar
haar werden doorverwezen. Er moet nu maar eens een eind komen aan dat soort
vage verhalen; daar hebben de medewerkers van de IND ook recht op.De bewindsvrouwe erkende dat de instroom onder andere onderhevig is aan
seizoensinvloeden. Daarom worden ook dezelfde kwartalen vergeleken. Daaruit
blijkt inderdaad een iets grotere instroom dan verleden jaar en naar verwachting
zal de totale instroom liggen tussen 25 000 en 27 000. Inderdaad
komen er veel uit Irak en Afghanistan, maar de bewindsvrouwe kon dat grote
aantal niet echt verklaren. Een reden zou haars inziens kunnen zijn de lijnen
van de reisagenten, een andere zou kunnen zijn dat van de jaarlijks 500 via
de UNHCR uitgenodigde vluchtelingen de laatste jaren een substantieel deel
afkomstig is uit Irak, waardoor Nederland in Irak een grotere bekendheid als
opvangland heeft gekregen. Ook de nieuwe afdeling buitenland van de IND zal
deze migratiebeweging nader bestuderen, want het zou ook interessant zijn
te weten waarom vluchtelingen uit het ene land de voorkeur geven aan bijvoorbeeld
Duitsland en uit het andere land aan Nederland. Overigens is bekend dat de
instroom uit Irak in alle Europese landen hoog is.De bewindsvrouwe merkte vervolgens op dat uitplaatsing ook rechtstreeks
vanuit de OC's kan plaatsvinden. Het betreft hier een verantwoordelijkheid
van de minister van Binnenlandse Zaken die dan ook de schriftelijke vragen
van de heer Rijpstra over woningweigering zal beantwoorden. Aan de uitplaatsing
valt natuurlijk ook nog wel het een en ander te verbeteren, zeker aan de gehanteerde
termijnen. De COA bekijkt natuurlijk ook wel of een woningweigering al dan
niet terecht is. Zo heeft de gemeente Heemstede laten weten op dat punt toch
wel de nodige zorgen te hebben, maar ook de uitgeplaatsten kunnen gebruik
maken van dezelfde rechtsgronden als Nederlanders die een woning weigeren.
Dat heeft dus ook te maken met de ABW. De COA probeert degenen die voor uitplaatsing
in aanmerking komen goed uit te leggen wat hun rechten, maar ook plichten
op dat punt zijn. Voorkomen moet uiteraard worden dat woningweigering een
nieuw instrument wordt, maar wat dat betreft, verwees zij graag naar de antwoorden
van de minister van Binnenlandse Zaken die in concept al gereed zijn.Als een asielzoeker een status krijgt, is hij tevens bemiddelbaar voor
uitplaatsing, vergaart de COA informatie op basis waarvan de woningbehoefte
wordt bepaald en probeert dat met het aanbod te matchen. Daarbij wordt niet
alleen rekening gehouden met de samenstelling van de eenheid, maar ook met
de medische situatie, eventuele nabijheid van familie, werk, scholing, enz.
Dat kan er wel eens toe leiden dat de bemiddeling wel eens wat meer tijd vraagt.
Uiteraard komt het dan nog voor dat sommige asielzoekers een woning weigeren,
maar dat gebeurt zeker niet en masse. Het zijn incidenten.Naar de mening van de staatssecretaris was en is er op het punt van de
dagstructurering sprake van een grote inzet. Zij zal overigens de COA vragen
hoe dat in de OC's zit, want dat is zeker van belang als men daar langer verblijft.
Die dagstructurering kan per centrum verschillen, want dat hangt samen met
het karakter van de streek, de accommodatie, samenstelling van de groep, enz.De brief van de PHAROS had zij nog niet ontvangen. Er is een voorlopige
indicatieregeling opgesteld en er wordt ook nog overleg gepleegd met de inspectie
volksgezondheid over de mogelijkheid van een centrale indicatie. Voorzover
zij kon overzien, zijn die 100 plaatsen voldoende. Als blijkt dat het er meer
moeten zijn, is zij bereid daartoe over te gaan, maar dan moeten de indicaties
wel heel goed zijn omschreven. Vandaar ook de aanvulling langs de lijn van
het maatschappelijk werk. Zij zal overigens bezien of aan deze aspecten in
de scholing van het maatschappelijk werk aandacht wordt besteed. Voorts zegde zij toe bij Sociale Zaken te vragen wat de achtergronden
zijn van de voorgenomen wijziging van het arbeidsbesluit. Overigens is bij
het project dagstructurering bewust gebruik gemaakt van vrijwilligers, maar
bij de VVTV gaat het natuurlijk meer om een stap in de richting van integratie.De werkinstructie ten aanzien van vrouwelijke asielzoekers zal deze zomer
worden afgerond.De voorlichtingscampagne was haars inziens zeer zorgvuldig gevoerd, maar
zij gaf toe dat best wat meer nadruk kan worden gelegd op positievere aspecten,
zoals de cultuur. Er zijn centra die al eens een tentoonstelling hebben georganiseerd
om de buurt bekend te maken met wat er zoal gebeurt. De voorlichters die zich
met asielzaken bezighouden hebben een landelijk overleg en zij zegde toe ook
dit aspect daarin naar voren te brengen.Een Schengenclaim wordt gelegd in een procedure die start bij het aanmeldcentrum.
Het land waarop de claim is gelegd moet binnen drie maanden reageren. In die
tijd wordt de asielzoeker opgevangen in een OC. Als het desbetreffende land
akkoord gaat, spant betrokkene vaak weer een voorlopige voorziening aan om
toch niet naar dat land te hoeven en de afhandeling daarvan kost natuurlijk
ook weer enkele weken. Met de vreemdelingenkamers wordt overlegd over mogelijkheden
om de termijnen te bekorten. Dat overleg vindt ook plaats met buurlanden zoals
Duitsland, omdat daarop over en weer toch de meeste claims worden gelegd.
Desgevraagd erkende zij dat over het algemeen degenen die in het kader van
Schengen een claim hebben gelegd in één OC worden opgevangen,
waardoor bijvoorbeeld de rechtbank Zwolle ook de meeste voorlopige voorzieningen
behandelt.Tevens erkende zij dat het een goede zaak zou zijn als de vier districten
van de IND zouden kunnen worden gekoppeld aan vier districten van de COA en
dus ook de vreemdelingenkamers, maar in de praktijk is dat zeer moeilijk te
realiseren. Derhalve is de samenwerking tussen de IND en de COA in ieder geval
aanzienlijk geïntensiveerd en proberen beide organisaties ook op andere
punten goed met elkaar samen te werken, zoals in het kader van de terugkeerprojecten.Met de ambtelijke staf van Buitenlandse Zaken is gesproken over de gang
van zaken rondom de ambtsberichten. In de notitie die gisteren is besproken
had zij al een nadere rapportage toegezegd die samen met de heer Patijn zal
worden opgesteld. Voorzover zij kon overzien voldoet Buitenlandse Zaken wel
degelijk aan de toch zeer talrijke verzoeken tot nader onderzoek, maar ook
daarop zal nader worden ingegaan in de toegezegde rapportage die er na het
reces zeker zal liggen.Op dit moment wordt over het overlegmodel al veel ambtelijk overleg gevoerd
met de bij het vluchtelingenwerk betrokken organisaties en er is al een datum
geprikt voor bestuurlijk overleg, zoals met VluchtelingenWerk Nederland.Zij herhaalde dat de provincies voorzover haar informatie strekt een actieve
rol spelen, maar aangezien de heer Middel daarover andere signalen had ontvangen,
zegde zij toe dat alsnog met Binnenlandse Zaken op te nemen.Ten slotte ging zij nog in op interventies in individuele zaken. Zij had
er begrip voor dat in het ambtelijke apparaat het gevoel leeft dat die door
alle procedures, rechterlijke uitspraken, e.d. heenfietsen, maar zij had al
herhaalde malen uitgesproken dat zoiets toch mogelijk moet blijven. Het gaat
immers om haar verantwoordelijkheid en het is haar handtekening die er formeel
onder staat. Het moet dan wel een zeer zorgvuldige afweging zijn en men moet
dan ook niet al te gemakkelijk een individuele zaak voorleggen. Zoals afgesproken
moet die dan aan haar worden voorgelegd en niet via het ambtelijke apparaat.
Het is van belang dat zoiets niet vertragend werkt en dat kan alleen maar
als men heel zorgvuldig weegt wat men toch nog nader wil laten bezien. Nadere gedachtewisselingDe heer Middel (PvdA) hechtte eraan dat er over het vluchtelingenwerk
veel overleg met de regering wordt gevoerd. Het gaat immers om mensen en het
is dan van belang dat daarmee met de grootste zorgvuldigheid wordt omgegaan.
Daarvoor is ook voldoende informatie nodig, maar je kunt soms ook wel te veel
informatie vragen en soms ook wel eens ongevraagd krijgen. Door het vragen
van steeds meer cijfermatige informatie worden de gesignaleerde problemen
zeker niet beheersbaarder. Al met al gaat het om de kwaliteit van de procedures
en de beschikkingen en de zorgvuldigheid waarmee die worden gevoerd dan wel
opgesteld.De heer Rijpstra stelde daar tegenover dat de Kamer behoefte
heeft aan ook cijfermatig materiaal, want ook zij krijgt veel vragen voorgelegd
over soms schrijnende zaken. Als hij bijvoorbeeld hoort dat iemand hier al
zo'n drie jaar in de opvang zit maar er nog steeds niets bekend is, roept
dat bij hem wel de vraag op of dat een op zichzelf staand geval is of dat
er meer van dergelijke gevallen zijn. Zo moet het zijns inziens niet moeilijk
zijn om aan te geven hoeveel A-statussen er zijn verleend aan degenen die
in 1996 binnen zijn gekomen en aan hoeveel mensen VTV-humanitair is verleend.
Van de laatste groep tekent een deel bezwaar aan omdat zij die A-status willen
hebben. Als dat bezwaar wordt verworpen, kunnen zij in beroep gaan. Het is
van belang om die aantallen te weten, want als dat nu zoveel voor blijft komen,
moet toch worden bezien waaraan dat ligt en of daarvoor wellicht een oplossing
kan worden gevonden. Vervolgens heeft hij er behoefte aan waar degenen worden
opgevangen die tegen een beslissing in beroep gaan. Is dat in een OC? Zo ja,
voor hoe lang en wat mag men daar zoal doen? Als je dan beziet dat de OC's
17 000 plaatsen hebben en bekend is hoeveel mensen er moeten worden opgevangen,
moet vervolgens worden bezien of het niet nodig is het aantal OC's uit te
breiden, mede met het oog op wat men daar wel of niet mag doen. De derde stap
is de regionale aansturing die hij van groot belang acht. Natuurlijk is de
COA een zelfstandig bestuursorgaan met een aanzienlijk budget, maar de IND
vervult toch ook een zeer belangrijke rol. Daarom zou hij hun werkzaamheden
zo graag beter op elkaar afstemmen opdat met name de uitplaatsing gestroomlijnder
kan plaatsvinden en er een beter zicht op het gehele proces mogelijk is. Dat
komt in de eerste plaats uiteindelijk de asielzoeker zelf ten goede en niet
het Kamerlid dat weer eens om cijfermatige informatie vraagt.Mevrouw Sipkes onderschreef dat laatste volledig. Als de COA
en/of de IND en/of de rechtbanken niet voldoende zijn toegerust om de toestroom
te verwerken, dan heeft dat meestal een budgettaire oorzaak en is de Kamer
daar uiteindelijk toch ook verantwoordelijk voor.Met de heer Van den Berg en de staatssecretaris was zij het eens dat het
vaak onbevredigend is om over dit brede en zo belangrijke beleidsterrein zo
versnipperd met elkaar te praten. Ook zij zou het derhalve een goede zaak
vinden als het onderwerp op regelmatige momenten in den brede aan de orde
kwam, maar dan moet het wel mogelijk zijn om alle relevante informatie te
vergaren en acht de staatssecretaris dat ook goed mogelijk?De heer Van den Berg vroeg zich af, of er wellicht sprake is
van een technische oorzaak van het moeilijk op elkaar aan te sluiten zijn
van gegevens van de COA en de IND. Zo ja, wordt dan aan verbetering daarvan
gewerkt?Is de huidige bezetting van de IND nu structureel? Zo neen, wat is dan
dat structurele niveau?Kan de bewindsvrouwe nog ingaan op de medewerking van de gemeenten? Wat de kwestie van de woningweigering betreft, wachtte hij de antwoorden
op de schriftelijke vragen van de heer Rijpstra natuurlijk af, maar wilde
hij wel alvast kwijt dat een verwijzing naar de ABW alleen voor hem niet afdoende
is.De heer Verhagen had met genoegen geconstateerd dat alle oude
zaken volgens de staatssecretaris zo omstreeks oktober zullen zijn afgehandeld.Met de heer Van den Berg zou hij geen genoegen kunnen nemen met een verwijzing
naar de AWB waar het gaat om de woningweigering.Met anderen kreeg hij tijdens bezoeken nog altijd te veel signalen dat
procedures langer duren dan is toegezegd. Dat legt vaak een grote psychische
druk op betrokkenen. De staatssecretaris en haar medewerkers doen er ongetwijfeld
alles aan om procedures goed en snel te laten verlopen, maar het blijft van
belang dat de Kamer de ontwikkelingen op dat punt goed kan volgen. Daarom
blijft ook cijfermatige informatie noodzakelijk. Gelet op het huidige budget
van de IND mag zijns inziens in ieder geval worden verwacht dat er geen nieuwe
achterstanden ontstaan.De staatssecretaris erkende volmondig dat de kwaliteit van
de procedures, beschikkingen en ambtsberichten voorop moet staan, maar als
organisaties kwantitatief in de problemen komt, hebben zij ook weinig mogelijkheden
om de kwaliteit te handhaven. Vandaar ook het stappenplan om in ieder geval
de capaciteit de vergroten en daardoor de kwaliteit weer de gewenste aandacht
te geven.Inderdaad komen er in gesprekken iedere keer opnieuw signalen naar voren
dat procedures te lang duren en het is dan zeker van belang dat de leden van
de Kamer «gewapend» zijn met goed en voldoende informatie, nog
afgezien van de controlerende taak van de Kamer. Overigens moet men zich wel
realiseren dat niet alle signalen altijd op waarheid berusten.De algemene ervaring is dat asielzoekers na een beslissing in beroep gaan
en de gevraagde gegevens over het aantal verleende A-statussen en VTV-humanitair
zal zij zeker leveren in het jaarverslag van de IND.De aansluiting van gegevens van IND en COA is inderdaad een combinatie
van technische problemen en van definities. Er wordt veel aan gedaan om de
aansluiting te verbeteren, want beide organisaties zien daar het belang van
in.Op de bezetting van de IND zal in een later stadium ongetwijfeld worden
teruggekomen. Sedert enkele jaren is het budget eigenlijk incidenteel verhoogd,
mede naar rato van de instroom, maar het budget op zich is niet genormeerd.
Verleden jaar is daarmee een aanvang gemaakt en hopelijk zal in de begroting
1998 sprake zijn van een genormeerd budget.Wat de bewindsvrouwe tot nu toe van Binnenlandse Zaken heeft begrepen
en ook heeft gelezen in rapportages is dat de medewerking van de gemeenten
over het algemeen naar tevredenheid verloopt, al zullen zich ook hier wel
uitzonderingen voordoen, maar die zullen zeker worden aangesproken.De voorzitter van de commissie,V. A. M. van der BurgDe griffier van de commissie,Pe XNoot1Samenstelling: Leden: V. A. M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte
(GPV), Korthals (VVD), Janmaat (CD), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van
de Camp (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA), ondervoorzitter, M. M. van
der Burg (PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra
(PvdA), Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels), Rabbae (GroenLinks), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Van Oven (PvdA), Van der Stoel (VVD),
Dittrich (D66), Verhagen (CDA), De Graaf (D66), Rouvoet (RPF), B. M. de
Vries (VVD), O. P. G. Vos (VVD), Van Vliet (D66).Plv. leden: Smits (CDA), Van den Berg (SGP), Van Blerck-Woerdman (VVD),
Marijnissen (SP), Bremmer (CDA), Doelman-Pel (CDA), Van Traa (PvdA), Feenstra
(PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Rehwinkel (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Apostolou (PvdA), Meyer (groep-Nijpels), Sipkes (GroenLinks), Biesheuvel (CDA),
Rijpstra (VVD), Middel (PvdA), Passtoors (VVD), Van Boxtel (D66), Van der
Heijden (CDA), Roethof (D66), Leerkes (Unie 55+), Van den Doel (VVD), Weisglas
(VVD), De Koning (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19637-274.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl