Herziening van het adviesstelsel; Verslag algemeen overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23725, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

10-04-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

23725 nr. 8

29-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23725Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 725Herziening van het adviesstelselnr. 8VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 29 maart 1995De vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken1
heeft op 16 maart 1995 overleg gevoerd met staatssecretaris Kohnstamm van
Binnenlandse Zaken over de herziening van het adviesstelsel. Het
overleg vond plaats aan de hand van de brieven van de staatssecretaris van
18 november 1994 en van 9 maart 1995 (kamerstuk 23 725, nrs. 5 en 6).Van het overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Heemst (PvdA) herinnerde eraan dat de Kamer in
juni 1993 eensgezind een duidelijke koers heeft uitgezet bij de behandeling
van het rapport Raad op Maat, in het besef dat er nog een lange mars zou moeten
volgen door de externe adviesorganen, met veel voetangels en klemmen. Helaas
zijn gisteren, bij de plenaire behandeling van het wetsvoorstel afschaffen
adviesverplichtingen, als gevolg van de inbreng van de CDA-woordvoerder enige
scheurtjes opgetreden in die eensgezindheid. Kennelijk heeft deze zijn oren
laten hangen naar het vroegere CDA-kamerlid Hermes die jl. dinsdag in Trouw
onder het kopje «Einde bijzonder onderwijs nadert» hel en verdoemenis
heeft uitgesproken over het voornemen om «korte metten te maken met
de externe adviesorganen» en eraan toevoegde dat hij in zijn lange periode
als kamerlid buitengewoon veel nut heeft gehad van externe adviezen, vooral
op onderwijsterrein. De heer Van Heemst concludeerde hieruit dat, als het
middenveld één keer blaft, het CDA kennelijk direct een stapje
terugdoet. Hij vroeg zich dan ook af of het CDA zijn eigen verkiezingsprogramma
nog wel serieus neemt. Wellicht blijkt vandaag dat het CDA vasthoudt aan de
eensgezindheid van juni 1993, maar hij vreesde toch dat het plenaire debat
van gisteren de voorbode was van terugtrekkende bewegingen. Hij deed dat te
meer nu jl. maandag door het CDA een motie is ingediend om te komen tot een
uitbreiding van de advisering inzake verkeersveiligheid in de vorm van een
Transportongevallenraad, met het grote risico dat er op dit vlak weer een
dubbele advisering ontstaat. Gelukkig heeft de Minister van Verkeer en Waterstaat
jl. maandag scherp aangegeven dat Kamer en bestuur heel wel in staat zijn
goede advisering over verkeersveiligheid te mobiliseren en tevens geschetst
welke weg gevolgd zou moeten worden als de deskundigheid op dit vlak onverhoopt
zou dreigen weg te zakken. Met de brief van 9 maart jl. is nu ook een opzet van de voorgenomen clustering
beschikbaar gekomen. Clustering is essentieel om de brede advisering op strategische
thema's mogelijk te maken en op weg te gaan naar een minder verkokerde advisering
en een scherpere afbakening van politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheden
enerzijds en de verantwoordelijkheden van externe adviesorganen anderzijds.Op drie punten in het kader van die clustering is sprake van een moeizame
gang van zaken. In de eerste plaats gaat het om de status van de tijdelijke
adviesorganen. In afwijking van bij de behandeling van Raad op Maat gedane
toezeggingen is nu door het kabinet besloten géén inventarisatie
van die tijdelijke adviesorganen te maken, met als argument dat het grootste
deel van die organen toch al vanzelf verdwenen zal zijn op het moment dat
de herziening van de externe adviesstructuur een feit wordt. Voor die tijdelijke
organen die er dan nog zijn, kan gedacht worden aan een tweede «Woestijnwet»
of een aanvulling op de eerste «Woestijnwet». De heer Van Heemst
betreurde het dat een inventarisatie van aantal, aard, grondslag en reikwijdte
van de tijdelijke adviesorganen achterwege is gebleven, al had hij kennis
genomen van het voornemen van het kabinet om op een later moment alsnog de
tijdelijke adviesorganen onder de loep te nemen. Het tweede zich moeizaam voortslepende punt betreft de evaluatie van de
publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie. Indertijd is een motie ingediend om
te komen tot een politieke beoordeling van de PBO-structuur, welke vervolgens
weer is ingetrokken na toezeggingen van de zijde van het kabinet, maar sindsdien
is het op dit punt stil gebleven. Onlangs heeft de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken het kabinet aangespoord om hier aandacht aan te geven. Is deze aansporing
nu ook aanleiding voor de staatssecretaris om te komen tot een evaluatie van
de PBO's?Het «grijze circuit» (de wat schimmige wereld van interne
adviescommissies en organen binnen de rijksdienst) vormt het derde punt in
dit verband. Ook daar lijkt weinig voortgang geboekt te worden.De heer Van Heemst kon in hoofdlijnen instemmen met de clustering in de
vorm van tien raden, zoals die in de brief van 9 maart wordt geschetst. Wel
tekende hij aan, vast te willen houden aan het onderscheid dat in de huidige
Mediaraad wordt gemaakt tussen cultuur-politieke en technologische aspecten.
Verder had hij er moeite mee dat twee belangrijke thema's niet met een eigen
raad «belegd» worden, namelijk immigratie en integratie (toch
een brandende kwestie in de komende jaren) en economie en ecologie. Hij meende
dat een externe advisering over die twee thema's een duidelijke meerwaarde
zal hebben en herinnerde er hierbij aan dat ook het kabinet in de eerste voortgangsrapportage
nog dacht aan instelling van raden voor deze twee thema's. Ook had hij twijfels
over de slagvaardigheid die wordt betracht bij het thema internationale dimensie.
Waarom is hier een rechtstreekse koppeling gelegd met de herijking van het
buitenlands beleid?Daarnaast vroeg hij aandacht voor een mogelijk aanvullend thema, namelijk
integraal veiligheidsbeleid, een thema dat grote belangstelling van de Kamer
heeft en waar ook jaarlijks een brede rapportage over wordt uitgebracht. Voorts
wees hij er in dit verband op dat de discussie over de positie van de Wetenschappelijke
raad voor het regeringsbeleid (WRR) bij de behandeling van Raad op Maat niet
is afgerond. Hoe ziet het kabinet nu de toekomst van de WRR in de nieuwe adviesstructuur?Ten slotte pleitte hij ervoor dat de komende wetsvoorstellen op de diverse
vakgebieden mede ondertekend worden door Binnenlandse Zaken, ten einde een
sturing en toetsing vanuit de generale benadering te waarborgen.De heer Koekkoek (CDA) wees er in reactie op de heer Van Heemst
op, dat het CDA zijn verkiezingsprogramma serieus neemt. Hij kende een partij die haar verkiezingsprogramma zó serieus neemt dat de
opsteller ervan niet eens is gaan stemmen.Hij merkte vervolgens op dat het kabinet inmiddels is afgeweken van het
eind 1993 gepresenteerde plan van aanpak dat immers voorzag in een spoedige
invulling (al in de zomer van 1994) van de nieuwe adviesstructuur volgens
clusters van beleid. In november 1994 was het kabinet nog niet verder dan
de hoofdlijnen, maar in de recente brief van 9 maart worden de contouren van
het nieuwe stelsel zichtbaar. Hij hechtte eraan de afschaffing van adviesverplichtingen,
de opheffing van bestaande adviesorganen en de totstandkoming van een beperkt
aantal nieuwe adviesraden in nauwe samenhang en voortvarend te laten plaatsvinden.
Hij vond het daarbij van groot belang om te bevorderen dat er in de nieuwe
adviesraden méér vrouwen zitting krijgen dan in de huidige.
Verder had hij uit de stukken opgemaakt dat het kabinet voor de sanering van
de tijdelijke adviesorganen denkt aan een overgangsregeling in de «Woestijnwet».
Hij wachtte dat met belangstelling af.Vervolgens wees hij erop dat de Grondwet het bestaan van vaste colleges
van advies veronderstelt. Het was voor hem dan ook de vraag of inderdaad alle
adviesorganen in één keer per «Woestijnwet» kunnen
worden opgeheven, zonder (vrijwel) gelijktijdig nieuwe organen in te stellen.
Bij een gefaseerde aanpak per beleidscluster die 1 januari 1997 gereed moet
zijn, kunnen wel telkens de op te heffen adviesorganen door nieuwe worden
vervangen, hetgeen trouwens al in juni 1993 van CDA-zijde is bepleit. Door
zo'n soepele overgang van oud naar nieuw kunnen bovendien de personele consequenties
worden beperkt.Uit de brief van 9 maart blijkt dat het de bedoeling is een Kaderwet adviescolleges
aan de Kamer voor te leggen. Dit suggereert dat krachtens deze wet adviescolleges
zouden kunnen worden ingesteld. Echter, voor elk adviescollege is een afzonderlijke
wet nodig en een betere aanduiding lijkt dan ook te zijn «Algemene wet
adviescolleges». Verder bepleitte hij grote spoed bij de totstandkoming
van deze «kaderwet», opdat daar bij de uitwerking per beleidscluster
rekening mee kan worden gehouden. Hij drong erop aan dat in de Algemene wet
bestuursrecht één hoofdstuk over advisering wordt opgenomen,
waarin afdeling 3.3 van de Algemene wet bestuursrecht en de bepalingen van
de «kaderwet adviescolleges» worden opgenomen. Hij had bij het
plenaire debat van gisteren begrepen dat de staatssecretaris hier niet afwijzend
tegenover staat.De heer Koekkoek onderschreef de algemene overwegingen in de brief van
9 maart. Nieuwe adviescolleges moeten inderdaad dienstbaar zijn aan de politieke
besluitvorming, scheiding van advies en overleg is van belang en adviescolleges
moeten een bijdrage leveren aan integraal beleid.De beperking van het aantal grote adviescolleges tot ongeveer twaalf,
met de mogelijkheid van onderlinge samenwerkingsverbanden, sprak hem aan.
Daarnaast vond ook hij dat op een aantal deelterreinen adviesbehoeften bestaan
die niet zo goed passen in een breed georiënteerd strategisch adviesorgaan,
o.a. waar het gaat om de uit toezichtstaken voortvloeiende advisering. Het
betreft hier overigens tevens advisering in de zin van artikel 79 van de Grondwet,
waar bij de behandeling van het voorstel tot instelling van een college van
toezicht op de kansspelen nog van CDA-zijde op is gewezen. Bij deze kleine
gespecialiseerde adviesorganen die kunnen blijven bestaan, kan de doelmatigheid
worden verhoogd door de secretariaten van deze organen te combineren. Voorts
leek het hem nodig dat ook in de nieuwe structuur bepaalde deskundigheden
worden behouden. Hij dacht hierbij o.a. aan de deskundigheid die nu aanwezig
is bij de Raad voor de gemeentefinanciën. Hij pleitte niet voor het laten
voortbestaan van deze raad, maar wel voor het behoud van de daar aanwezige
deskundigheid, en wilde hetzelfde doen voor de deskundigheid op het vlak van
de verkeersveiligheid.Artikel 79 van de Grondwet moet, zo vond hij, serieus worden genomen.
Hij wees er daarbij op dat onlangs, onder verantwoordelijkheid van
de Minister van Binnenlandse Zaken, een raad van advies voor de criminele
inlichtingendiensten is ingesteld en hij beschouwde deze raad als een orgaan
in de zin van artikel 79.Met de in de brief van 9 maart omschreven clustering kon hij in algemene
zin wel instemmen. Twijfels had hij over een Raad voor maatschappelijke ontwikkeling.
De vraagstukken die hier worden genoemd, kunnen zijns inziens ook door de
WRR ter hand worden genomen. Verder wees hij erop dat met deze clustering
geen uitvoering wordt gegeven aan de motie-Van Gelder/Boers-Wijnberg/Dijkstal
van februari 1994 over een Raad voor het informatiebeleid. Waarom wordt voor
dit thema geen raad ingesteld?De bewaking van het nieuwe adviesstelsel vond de heer Koekkoek essentieel.
Overbodige advisering, onnodige ad hoc-advisering en beroepsadviseurs waar
advisering door onbetaalde leden mogelijk is, moeten zeker worden vermeden.
Vorming van kleine adviescolleges moet echter geen dogma zijn. Grotere adviesraden,
verdeeld in afdelingen, kunnen ook zeer doelmatig werken. Bovendien is onlangs
nog voorgesteld om de Ziekenfondsraad uit te breiden tot 38 leden.Omdat inmiddels vertraging is opgetreden vergeleken met het aanvankelijke
tijdschema, vroeg hij om een tijdsplanning voor de instelling van de grote
adviescolleges, zodanig dat de datum van 1 januari 1997 wordt gehaald. Van
de Kamer mag uiteraard worden verwacht dat zij hier haar volle medewerking
aan verleent.Ten slotte merkte hij op dat het primaat van de politiek vaak neerkomt
op het primaat van de ambtenaren. Hij bedoelde dit niet negatief, want deskundige
ambtenaren zijn nodig. Deskundige adviescolleges vormen echter een tegenwicht
tegen bewindslieden en ambtenaren en zijn daarmee een potentiële bondgenoot
voor het parlement. Het parlement heeft deze adviescolleges eenvoudigweg nodig,
als tegenwicht tegen de bureaucratie.De heer Te Veldhuis (VVD) stemde met overtuiging in met het
terugbrengen van de nu nog bestaande 107 adviesorganen naar circa tien nieuwe
adviescolleges. Daarmee kan de invloed van de vijfde macht worden teruggedrongen,
kan de politiek het primaat van de besluitvorming hernemen en kan de stroperigheid
van de besluitvorming worden ingedamd, met alle positieve gevolgen voor de
slagvaardigheid van het openbaar bestuur van dien. Het komt er nu op aan de
bestuurlijke rug recht te houden, ook ten aanzien van adviesorganen die in
feite bestaan uit doelgroepen en vooral op eigen belangenbehartiging uit zijn.
Belangenbehartiging hoort immers thuis in de categorie «inspraak en
overleg», niet in de categorie «advisering». Advisering
moet plaatsvinden door onafhankelijke deskundigen die niet worden gehinderd
door een geprofileerde achterban. Politieke organen moeten voordeel hebben
van adviesorganen, niet andersom; adviezen van externe deskundigen moeten
ervoor zorgen dat het politieke besluitvormingsproces verbeterd wordt. Ook
was hij het ermee eens dat adviezen vooral betrekking dienen te hebben op
strategische beleidsvragen en hoofdlijnen van beleid. Verkokering moet uiteraard
worden voorkomen; er moet sprake zijn van een integrale benadering van de
bredere maatschappelijke vraagstukken.Verheugend vond hij het in dit verband, dat het saneringsproces vrij breed
wordt geaccepteerd door de betrokken adviesorganen.In hoofdlijnen kon hij wel instemmen met de voor ogen staande vormgeving
van de grotere adviescolleges, maar hij wilde een definitief oordeel pas geven
als meer concrete voorstellen op tafel liggen. Hij drong erop aan dat een
flexibel stelsel wordt ontworpen, juist met het oog op veranderingen die zich
op politiek-bestuurlijk niveau vaak voordoen. Ook was hij aangesproken door
de gedachte om voor zes thema's af te zien van de oprichting van afzonderlijke
adviescolleges. Hij vroeg of er al zicht is op de manier waarop het werk van bestaande
adviesorganen ondergebracht wordt bij de adviesorganen nieuwe stijl. Een afzonderlijk
overzicht hiervan, per ministerie, zou hij op prijs stellen. In dit verband
vroeg hij ook hoe zal worden gehandeld met het tuchtrecht dat sommige bestaande
raden hebben en waarmee in het algemeen goede ervaringen zijn opgedaan, zoals
o.a. bij de Raad voor de scheepvaart.Hij onderschreef de stelling dat de Raad van State in stand moet blijven,
maar hij zette vraagtekens bij het handhaven van de WRR. Enige recente adviezen
van de WRR, namelijk over het milieubeleid en over de besluitvormingsprocedure
bij grote projecten, vond hij nogal achterhaald. Over het milieubeleid is
immers al eerder, bij het NMP II, door de Kamer uitvoerig van gedachten gewisseld
met het kabinet, waarbij doelstellingen voor de eerste vijf, tien, vijftien
en vijfentwintig jaar zijn besproken, en het WRR-advies gaf op dat punt eigenlijk
geen meerwaarde. Hetzelfde vond hij van het advies over grote projecten. Nu
er tien nieuwe adviesraden worden ingesteld voor beleidsvraagstukken van strategische
aard, ook voor de lange termijn, wat kan dan nog de meerwaarde zijn van adviezen
van de WRR?De SER heeft op dit moment een dubbele functie, namelijk zowel overleg
als advies, en al eerder is gebleken dat de VVD-fractie meent dat de SER alleen
een adviesfunctie behoort te hebben, uitgevoerd door kroonleden, terwijl de
overlegfunctie thuishoort in de Stichting van de arbeid. In dit verband wees
de heer Te Veldhuis op de volgende zin in een artikel in Openbaar Bestuur
nr. 2/95: «De SER, een exponent van de mix van overleg en advies, van
deskundigheid en belangenbehartiging, van stroperigheid en compromis, is buiten
de haken van deze herzieningsoperatie gezet, hoewel de herziening van het
adviesstelsel wel op het lijf lijkt te zijn geschreven van dit college».
De auteurs van dit artikel zijn de heren Van Dam en Sloots, uitgerekend de
naaste medewerkers van de staatssecretaris bij dit onderwerp, hoewel zij dit
artikel uiteraard op persoonlijke titel hebben geschreven. Waarom is de staatssecretaris
afgeweken van de mening van zijn medewerkers?De heer Te Veldhuis was het eens met het voornemen tot indiening van een
Kaderwet adviescolleges, op basis van artikel 79 van de Grondwet, en met de
stelling dat het voor de rechtseenheid, de doorzichtigheid van openbaar bestuur
en de rechtszekerheid bevorderlijk is wanneer de adviesorganen zoveel mogelijk
op dezelfde leest worden geschoeid. Een kaderwet geeft het grote voordeel
dat instelling van nieuwe adviesorganen op een simpele manier kan plaatsvinden.Hij wees op het risico dat de nieuwe adviesorganen weer allerlei ondoorzichtige
onderraden of werkgroepen gaan instellen. De nieuwe organen moeten daadwerkelijk
op hoofdlijnen adviseren en zich niet verliezen in details. Op een aantal
deelterreinen zal er zeker behoefte blijven bestaan aan externe advisering,
bijvoorbeeld bij technisch gecompliceerde vraagstukken, maar dat kan ook ad
hoc gebeuren door gespecialiseerde deskundigen. Hij vond dan ook dat de kleinere
deelraden eveneens zoveel mogelijk moeten worden gesaneerd en dat alleen bij
een uitvoerige en goede motivering dergelijke raden ingesteld of behouden
mogen worden. Op dat punt is er ook een taak voor de fracties zelf weggelegd,
om te voorkomen dat fractiespecialisten toch weer gaan pleiten voor de instelling
van adviesorganen op allerlei deelterreinen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) herinnerde eraan dat de Kamer
het bij de bespreking van Raad op Maat unaniem erover eens was dat sanering
hard nodig was, om de knoop van advies, overleg en inspraak te ontwarren.
Weg van de raden-monarchie dus, en terug naar de oorspronkelijke bedoeling
van advisering: commentaar van externe deskundigen op voorgenomen beleid,
met de nadruk op integrerende, strategische en ontkokerde advisering op hoofdlijnen.
Per 1 januari 1997 moet het zo ver zijn, maar zij wist niet of
dat nog haalbaar is. Welke tijdsplanning staat de staatssecretaris op dit
punt nu voor ogen, vooral waar het gaat om de afhandeling van de Kaderwet
en de daadwerkelijke instelling van de nieuwe adviesorganen? Hoe kan worden
voorkomen dat de Kaderwet in feite mosterd na de maaltijd wordt, omdat die
pas tot stand komt als gaandeweg al een aantal nieuwe adviesorganen is opgericht?
Voor de oprichting van de verjongde Onderwijsraad en de Raad voor het cultuurbeleid
zijn nu al voorstellen gedaan. Is het verder de bedoeling dat de Kaderwet
direct wordt opgenomen in de Algemene wet bestuursrecht, of komt de Kaderwet
eerst als aparte wet tot stand en wordt deze pas naderhand ingevoegd in de
Algemene wet bestuursrecht?Overigens vond zij het terecht dat nu wordt geprobeerd het begrip «Woestijnwet»
te vervangen door een andere term. Dit begrip geeft te veel de suggestie van
een stoffige kaalslag, terwijl het in feite gaat om het vervangen van het
huidige adviesstelsel door een nieuw, afgeslankt stelsel. Voorts achtte ook
zij het nodig dat er veel meer vrouwen in adviesorganen komen. Op dit moment
is het daarmee droevig gesteld.Zij vroeg hoe voorkomen kan worden dat er straks per afzonderlijk adviesorgaan
toch weer zoveel «toeters en bellen» aangehangen worden dat het
effect van de hele herzieningsoperatie teniet wordt gedaan. Is het voor Binnenlandse
Zaken inderdaad mogelijk om hier goed te coördineren? Is mede-ondertekening
van alle afzonderlijke wetsvoorstellen wellicht dienstig?In dit verband was zij niet gelukkig met de jl. maandag ingediende motie
inzake een adviesfunctie voor een Transportongevallenraad. Een dergelijke
functie past niet goed in het nieuwe stelsel dat voor ogen staat. Als zo'n
raad bepaalde aanbevelingen aan de politiek wil doen naar aanleiding van onderzoek
van ongevallen, staat dit die raad uiteraard vrij, maar daarvoor hoeft die
raad niet een officieel vast college van advies te zijn.Met de clustering die in de brief van 9 maart wordt geschetst, wordt vrij
sterk afgeweken van hetgeen in de brief van 18 november is gezegd, zo stelde
mevrouw Scheltema vast. Het heeft er nu veel van weg dat er in feite één
adviesorgaan per ministerie komt, terwijl indertijd juist het doorbreken van
de verkokering voorop heeft gestaan. Is het in de nu geschetste structuur
inderdaad mogelijk om het gevaar van verkokering het hoofd te bieden en de
zo gewenste integrerende meerwaarde van advisering te bereiken? Is samenwerking
tussen adviesorganen daarvoor echt voldoende? Bovendien is er het risico dat
allerlei samenwerkingsverbanden tussen adviesorganen weer een nieuw, oncontroleerbaar
grijs circuit gaan vormen. De op het terrein van VROM en dat van Verkeer en
Waterstaat gedachte adviesorganen leken haar overigens wel zodanig ruim van
opzet dat een brede benadering is gewaarborgd. Hetzelfde vond zij van de Raad
voor maatschappelijke ontwikkeling. De twijfel over het nut van deze raad
onderschreef zij niet. Er is immers op dit terrein veel gaande, alleen al
de vergrijzing, en dan is het van belang om te beschikken over een brede adviesraad.De gedachte om geen adviesraad in te stellen voor het thema milieu in
relatie tot economische groei, betreurde zij. Juist op dit vlak dient de komende
jaren veelvuldig een evenwicht te worden gevonden op de gecompliceerde spanningsboog
tussen economie en milieu en juist dan kan een adviesorgaan dat de departementale
grenzen overschrijdt, zijn waarde bewijzen. De Raad voor de volkshuisvesting,
ruimtelijke ordening en milieubeheer biedt hier geen uitweg, want die kan
geen of weinig aandacht geven aan de economische aspecten, terwijl de komende
jaren steeds de wezenlijke vraag zal opkomen of een grootschalig project met
grote gevolgen voor het milieu (zoals bij Schiphol of de Betuwelijn) acceptabel
of noodzakelijk is vanuit de economische invalshoek. De brief van 9 maart
lijkt hier wel een oplossing voor te bieden, namelijk advisering
door diverse raden, maar zij vreesde juist dat er dan van een integrale advisering
niets meer terecht komt.Zij had zich enigszins verwonderd over het voornemen om op het terrein
van het Ministerie van Justitie geen adviesraad in te stellen. Er is toch
veel gaande op het terrein van rechtsverzorging en rechtshandhaving en ook
het thema integraal veiligheidsbeleid heeft grote belangstelling bij de Kamer.
Anderzijds besefte zij dat er op dit vlak al allerlei instanties zijn, zoals
de Orde van advocaten of de Vereniging voor rechtspraak, die adviezen kunnen
uitbrengen, maar juist dan rijst weer de vraag of sprake kan zijn van een
integrale advisering.Ook het thema immigratie en integratie betreft belangrijke en actuele
maatschappelijke problemen, waarover een gedegen advisering noodzakelijk is.
Gedacht wordt aan een samenwerkingsverband van twee adviesorganen, dan wel
aan advisering vanwege de WRR, maar ook dan is er weer het gevaar dat van
een integrale advisering niet veel terecht komt. Verder vond mevrouw Scheltema
dat de Kamer nu al zou kunnen uitspreken dat het thema internationale dimensie
eveneens een adviesraad behoeft. Daarmee hoeft niet gewacht te worden tot
de herijking van het buitenlands beleid is afgerond.Zij vroeg wat nu de bedoeling is met de Gezondheidsraad. Zal die blijven
bestaan, of zal hij worden opgenomen in de Raad voor de zorgsector? Dezelfde
vraag had zij voor de WRR. Wordt dat een gewone adviesraad, of behoudt deze
raad zijn huidige speciale karakter, namelijk vooral lange termijn-advisering
op verzoek van het kabinet? Zij hechtte veel waarde aan lange termijn-verkenningen
die uitstijgen boven de politiek van alledag. Is het de bedoeling dat alleen
de minister-president of het voltallige kabinet verzoeken om advisering tot
de WRR kunnen richten, of krijgt ook iedere minister afzonderlijk dat recht?In dit verband wees zij op de praktijk van het inlenen van wetenschappelijke
deskundigheid door de WRR. Zij vond dat een goede werkwijze en zou graag zien
dat ook andere adviesraden deze gaan volgen.Zij stemde in met het voorstel om de SER voorlopig in zijn huidige vorm
te laten bestaan, maar meende wel dat hier te zijner tijd nader over gesproken
dient te worden. Voorlopig blijft nu immers bij de SER de op zichzelf ongewenste
vermenging van overleg en advies bestaan. Wanneer kan naar verwachting meer
ten principale over de SER worden gesproken?Zij wees op het risico dat na sanering van het adviesstelsel weer wordt
uitgeweken naar dure commerciële externe advisering, of naar tijdelijke
ad hoc-adviesinstanties. Zij hoopte dat de aangekondigde regeling op dit punt
spoedig zal verschijnen.Voorts vroeg zij of ook een meer samenhangende inschakeling van de vier
planbureaus bij het werk van de adviesraden wordt overwogen.Verder merkte zij nog op dat het nodig is om adviesaanvragen gericht en
duidelijk te laten zijn. Als de politiek alleen open adviesaanvragen tot de
adviesorganen richt, komt er in feite van de hele sanering niets terecht.Ten slotte vroeg zij of de nu op stapel staande sanering van de adviesinstanties
ook wordt gevolgd door een herstructurering van het overlegstelsel.Mevrouw Nijpels-Hezemans (AOV) onderschreef in grote lijnen
de voornemens tot sanering van het adviesstelsel, vooral omdat het inperken
van de macht van dit onderdeel van het maatschappelijk middenveld tevens herstel
van het primaat van de politiek betekent. Op een aantal punten had zij nog
vragen, in de eerste plaats inzake de instelling van een Raad voor de zorgsector.
Om welke te herschikken taken van het departement van VWS en een aantal externe
instanties gaat het hier en kan al meer gezegd worden over het positioneren
van de taken van de huidige Gezondheidsraad? Hoe staat het met het positioneren
van de taken van de onlangs nog uitgebreide Ziekenfondsraad die
niet alleen adviestaken heeft, maar ook onderzoeksopdrachten uitvoert?Vervolgens vroeg zij welke nieuwe raad zich zal gaan bezighouden met advisering
inzake de diverse aspecten van het ouderenbeleid: de Raad voor maatschappelijke
ontwikkeling, of de Raad voor de zorgsector? Of komt de advisering over deze
aspecten wellicht helemaal te vervallen? Bij de plenaire behandeling van de
VWS-begroting had zij ervoor gepleit de voorlopige Raad voor het ouderenbeleid
in stand te houden, maar zij kreeg toen als antwoord dat de tijd van adviseren
voorbij was en het nu zaak was tot uitvoering te komen. Gezien echter de demografische
ontwikkelingen, de problematiek van oudere allochtonen en het toenemende belang
van geriatrie en gerontologie leek advisering over het ouderenbeleid haar
ook in de toekomst zeer noodzakelijk. Voorkomen moet worden dat daarvoor dan
weer allerlei ad hoc-instanties worden opgericht.Zij was het eens met de kritische opmerkingen over het niet instellen
van een adviesorgaan voor het thema immigratie en integratie. Ook zij vroeg
waarom wordt afgezien van een adviesorgaan voor het thema economie en ecologie,
hetgeen toch een hoofdpunt uit het regeerakkoord is.Ten slotte bepleitte zij dat in adviesorganen meer vrouwen worden benoemd.
Zo dat enigszins mogelijk is, dienen zij evenredig vertegenwoordigd te zijn. Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris merkte eerst op dat de bij de behandeling
van Raad op Maat gemaakte opmerkingen en aangenomen moties leidraad voor het
kabinet zijn geweest bij het uitzetten van de beleidslijnen voor de herziening
van het adviesstelsel. Omdat de Kamer zich bij die gelegenheid echter niet
concreet heeft vastgelegd op een bepaalde invulling van het begrip «clustering»
en alleen een boven- en een ondergrens heeft gesteld (enerzijds een zeer brede
clustering, anderzijds een clustering in de vorm van één adviesorgaan
per directoraat-generaal), was er op dat punt nog een zekere vrije ruimte.
Aanvankelijk gingen de gedachten van het kabinet uit naar zeer brede adviesorganen,
maar inmiddels is daarvan afgestapt en komt de voorgestelde clustering globaal
neer op één adviesorgaan per departement, hetgeen ook past binnen
de indertijd door de Kamer gestelde grenzen.Daarnaast dient, zo heeft het kabinet overwogen, te worden voorkomen dat
gaande de rit naar de daadwerkelijke herziening van het adviesstelsel toch
weer nieuwe adviesorganen ontstaan, dan wel bestaande organen worden bekleed
met adviesbevoegdheden, bijvoorbeeld op aandrang van meer specialistisch georiënteerde
kamerleden. Met het oog hierop heeft het kabinet besloten dat adviesaanvragen
in beginsel steeds uit moeten gaan van onderraden en daarmee dus indirect
van de ministerraad en dat ook benoemingen in adviesorganen die weg moeten
volgen. Daarmee wordt bereikt dat niet langer één minister de
enig verantwoordelijke is voor een bepaald adviesorgaan, maar een veel meer
generale invalshoek aanwezig is, met alle positieve effecten op het tegengaan
van verkokering van dien. Hierdoor ontstaat een veel doorzichtiger stelsel,
want zowel kabinet als Kamer kan dan volgen welke adviesaanvragen uitgaan
en hoe de samenstelling van de adviesorganen zich ontwikkelt.In dit verband zei de bewindsman, niet bevreesd te zijn dat het leiden
van de adviesaanvragen via onderraden een «verstopping» in die
raden zal veroorzaken. De bedoeling van de nieuwe adviesstructuur is immers
dat advisering vooral plaatsvindt over die strategische punten van beleid
of wetgeving waarbij het kabinet (naast de inbreng van de ambtelijke deskundigen
en van de direct betrokkenen) advisering door externe deskundigen noodzakelijk
acht. Het zal dus steeds gaan om hoofdzaken van beleid of wetgeving,
hetgeen ook past in het streven naar versterking van het primaat van de politiek,
naar kerndepartementen en naar het verder scheiden van beleidsbepaling en
beleidsuitvoering.Hij wees hierbij ook op de passages in de brief van 9 maart, waar is aangegeven
dat in geval van een grensoverschrijdend onderwerp in het algemeen aan meerdere
adviesorganen zal worden gevraagd een advies uit te brengen. Langs die lijn
kan de integratie worden geëffectueerd die ook is bepleit in Raad op
Maat.Hij onderschreef volledig de oproep om de eensgezindheid te bewaren die
er indertijd in de Kamer was bij de bespreking van Raad op Maat. Hij had ook
de indruk dat die eensgezindheid over de herziening van het adviesstelsel
nog steeds aanwezig is, al vond hij het wel enigszins teleurstellend dat vandaag
toch enige pleidooien zijn gehouden om méér adviesraden in het
leven te roepen dan in de brief van 9 maart is aangegeven.Inderdaad is een vertraging van enige maanden opgetreden in het indertijd
opgestelde tijdschema. Dat is mede veroorzaakt door het zijns inziens correcte
besluit van het vorige kabinet om de vaststelling van de contouren van het
nieuwe adviesstelsel aan het nieuwe kabinet over te laten. Inmiddels is gisteren
het voorontwerp van een kaderwet adviescolleges om advies aan een beperkt
aantal adviesorganen gezonden, met het verzoek om uiterlijk eind april een
reactie te geven, opdat het concept-wetsvoorstel medio mei aan de Raad van
State kan worden voorgelegd. Er wordt naar gestreefd deze kaderwet in de eerste
maanden van 1996 in het Staatsblad te publiceren. Verder is de concept-Herzieningswet
verleden week aan de Raad van State gezonden en gehoopt wordt dat het betreffende
wetsvoorstel nog voor de komende zomer bij de Tweede Kamer kan worden ingediend,
met de bedoeling dit voorstel nog voor eind 1995 in het parlement afgehandeld
te hebben. De instellingswetten voor de diverse nieuwe adviesorganen zullen
de komende maanden op de betrokken departementen worden voorbereid en de staatssecretaris
ging er dan ook van uit dat op het moment van het opheffen van de huidige
adviesorganen (1 januari 1997) de nieuwe adviesstructuur direct van start
zal kunnen gaan. Dat geeft ook het voordeel dat personele problemen zich vermoedelijk
niet of nauwelijks zullen voordoen. Bovendien betekent deze (overigens inderdaad
ambitieuze) tijdsplanning dat de Kamer eerst in de gelegenheid zal zijn de
ontwerp-Kaderwet te beoordelen, alvorens daadwerkelijk nieuwe adviesorganen
worden ingesteld.In de ontwerp-Kaderwet zullen, zo is de bedoeling, regelingen worden getroffen
die een raamwerk bieden voor de nieuwe adviesorganen. Deze zullen o.a. betrekking
hebben op de werkprogramma's en de betrokkenheid van de Kamer daarbij, ongevraagde
advisering, wijze van functioneren van de adviesraden e.d. De diverse instellingswetten
kunnen dan uiterst beknopt worden gehouden en zich beperken tot zaken als
de naamgeving, het aantal leden en het werkgebied van het nieuwe adviesorgaan.
De bewindsman beaamde overigens dat het recente wetsvoorstel tot instelling
van een Raad voor het cultuurbeleid niet zonder meer als «beknopt»
kan worden gekarakteriseerd, maar dit wetsvoorstel was al langere tijd in
voorbereiding en hij had zich niet tegen indiening van dit voorstel bij de
Kamer willen verzetten, voor zover hem dat al mogelijk was geweest.In eerdere stukken is al aangegeven dat de evaluatie van de PBO-structuur
ter hand is genomen. In de komende begrotingsstukken die op de derde dinsdag
van september 1995 verschijnen, zal het kabinetsstandpunt hierover worden
neergelegd. Daarna zullen positie en vormgeving van de SER nader worden geconcretiseerd.
Een en ander is de consequentie van de motie-Wiebenga en aan de uitvoering
daarvan heeft het kabinet zich gebonden.Er is het expliciete voornemen om een onderzoek naar aard, aantal en grondslag van tijdelijke adviescolleges ter hand te nemen. Mede met
het oog op de beschikbare menskracht en omdat het gewenst leek eerst de contouren
van de hoofdstructuur in beeld te krijgen, is dat onderzoek tot nu toe blijven
liggen. Datzelfde geldt voor een onderzoek naar het grijze circuit.De bewindsman beaamde volmondig dat het thema economie en ecologie van
uiterst groot belang is en dat het kabinet zeker behoefte zal hebben aan onafhankelijke
advisering over dit thema op middellange termijn. Overwogen is of een en ander
vorm gegeven zou kunnen worden door één zeer breed adviesorgaan
voor de ruimte in te stellen, dat dan de werkterreinen van de Ministeries
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, Verkeer en Waterstaat
en LNV zou bestrijken, maar daar is toch van afgezien, vooral omdat zo'n raad
bij uitstek een kathedraal in de zin van Raad op Maat zou zijn. Besloten is
dan ook om, als er behoefte is aan advisering op het vlak van economie en
ecologie, voor zover niet al gedekt door advisering van de nu in te stellen
adviesorganen, een adviesaanvraag te richten tot meerdere adviesorganen. Daarbij
zal dan in het algemeen steeds worden gevraagd om één advies
dat door de betrokken organen in samenwerking zal moeten worden opgesteld,
zodat het risico van verkokering niet optreedt. Iets dergelijks geldt voor
de cluster immigratie en integratie, waarbij tevens moet worden bedacht dat
het hier toch in feite om aparte onderwerpen gaat. Weliswaar hebben ze een
relatie met elkaar, maar het is toch niet goed mogelijk om ze als één
geheel te zien. Bovendien zou, in het uiterste geval, de WRR kunnen worden
gevraagd om hierover van advies te dienen.Advisering over het integrale veiligheidsbeleid vond de staatssecretaris
een taak voor de brede Raad voor het openbaar bestuur. Verder wees hij erop
dat, als wordt afgezien van een Raad voor maatschappelijke ontwikkeling, een
belangrijk onderwerp als belemmeringen voor maatschappelijke participatie
en integratie uit beeld verdwijnt, terwijl dan bovendien advisering over het
ouderenbeleid in de knel kan komen.Hij zag een belangrijk verschil tussen de WRR en de andere nieuwe adviesorganen:
de WRR richt zich bewust op advisering op langere termijn en werkt meer wetenschappelijk,
terwijl de clusterraden zich meer op strategische hoofdlijnen op middellange
termijn richten en praktijkgerichter werken. Over de vraag of er in de nieuwe
structuur voor de Kamer de mogelijkheid is om zelf een advies aan de WRR te
vragen, wilde hij zich graag nog eens bezinnen.Het is de bedoeling dat de werkprogramma's in overleg met de adviesraden
worden opgesteld, waarbij tevens de financiële ruimte voor de diverse
raden wordt bepaald. Een en ander kan dan vervolgens bij de begrotingsbehandeling
met de Kamer worden besproken. Met deze werkwijze wordt ook duidelijk dat
het primaat ligt bij kabinet en Kamer en dus niet bij secretariaten of besturen
van adviescolleges.Wat het benoemen van meer vrouwen in de nieuwe adviesorganen betreft,
herinnerde hij aan de recente uitspraken hierover van de Minister van Binnenlandse
Zaken en de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, welke hij uiteraard
onderschreef. In de komende concept-Kaderwet zal hier nader op worden ingegaan.
Het is niet de bedoeling een 50/50-verplichting vast te leggen, maar zolang
de 50/50-verhouding nog niet is gehaald, zal wel bij benoeming van nieuwe
leden uitdrukkelijk de voorkeur worden gegeven aan vrouwen, met natuurlijk
geschiktheid als randvoorwaarde.Op de opmerkingen over artikel 79 van de Grondwet wilde hij liever schriftelijk
antwoorden, omdat een mondelinge beantwoording vandaag te veel tijd zou nemen.
Hij zegde toe die schriftelijke beantwoording spoedig aan de Kamer te doen
toekomen.De indertijd ingediende motie over een Raad voor het informatiebeleid
zal, gegeven hetgeen hierover tot nu toe van kabinetszijde is gezegd, worden uitgevoerd. Hij wees hierbij in het bijzonder op de passage
in de brief van 9 maart waar wordt gezegd dat zich adviesaanvragen zullen
aandienen die een brede, bovensectorale benadering vergen, hetgeen bijvoorbeeld
aan de orde kan zijn waar het gaat om brede aspecten van het informatiebeleid.De opmerking dat nu wordt teruggegaan van 107 naar tien à twaalf
adviesorganen, is feitelijk niet juist. Er komen in de nieuwe structuur wel
tien à twaalf brede adviesorganen, maar daarnaast komen er ook nog
kleinere adviesorganen, waarbij het naar verwachting zal gaan om circa tien
à vijftien.De bewindsman verklaarde zich bereid om in de loop van het jaar, bij een
volgende voortgangsrapportage, per departement een overzicht te geven van
de manier waarop het werk van bestaande adviesorganen ondergebracht wordt
bij de adviesorganen nieuwe stijl.In reactie op de vraag of Binnenlandse Zaken op dit vlak inderdaad effectief
kan coördineren, merkte hij op dat het kabinet hem expliciet heeft verzocht
om de coördinatie te blijven uitvoeren, ook waar het gaat om de verdere
ter hand te nemen activiteiten in dit kader. Binnenlandse Zaken blijft dus
zeer nauw bij een en ander betrokken. Met het oog hierop hechtte hij ook niet
zo aan mede-ondertekening van de wetsvoorstellen tot instelling van de nieuwe
adviesorganen.De motie-Dankers inzake een Transportongevallenraad die maandag jl. is
ingediend, zag hij als strijdig met Raad op Maat en met de activiteiten die
sindsdien zijn ontwikkeld. Hij vond een raad die transportongevallen onderzoekt,
nuttig en nodig, maar als daar expliciet een adviesbevoegdheid aan wordt gegeven,
wordt het een adviesraad in de zin van artikel 79 van de Grondwet en ontstaat
dus een ongewenste doublure met de Raad voor verkeer en waterstaat die de
beleidsadvisering op het werkgebied van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
dient te verzorgen. Uiteraard kan een Transportongevallenraad, naar aanleiding
van verricht onderzoek, aanbevelingen doen aan het ministerie, maar een expliciete
adviesbevoegdheid voor zo'n raad wees hij af.Bij de keuze om voor het onderwerp rechtsverzorging en rechtshandhaving
geen aparte adviesraad in te stellen, heeft inderdaad meegewogen dat er op
dit vlak al een aantal goed georganiseerde verenigingen of organen bestaan
die adviezen kunnen uitbrengen. Daarnaast is overwogen dat er voldoende kennis
in «eigen huis» is.Over het positioneren van de taken van de huidige Gezondheidsraad in het
kader van de nieuw op te richten Raad voor de zorgsector vindt op dit moment
nog overleg plaats. Hij stelde zich voor hierover op een later moment aan
de Kamer te rapporteren. Verder merkte hij in dit verband op dat de Ziekenfondsraad
in hoofdzaak het houden van toezicht op het doen en laten van de ziekenfondsen
tot taak zal krijgen.Er is bewust gepoogd advisering over doelgroepen geheel te vermijden.
Een afzonderlijke adviesraad voor het ouderenbeleid wees hij dan ook af. Dat
neemt niet weg dat strategische advisering op middellange termijn over vraagstukken
van ouderenbeleid nodig zal zijn, maar die kan verzorgd worden door de Raad
voor maatschappelijke ontwikkeling en/of de Raad voor de zorgsector, dan wel
nog andere raden.Ten slotte merkte hij op dat de adviesraad criminele inlichtingendiensten
niet over beleid zal adviseren, maar over uitvoering van taken van inlichtingendiensten.
Deze raad kan dus niet gezien worden als een adviesorgaan in de zin van artikel
79 van de Grondwet. De voorzitter van de commissie,De CloeDe griffier van de commissie,Hommes XNoot1Samenstelling: Leden: Van Erp (VVD), V.A.M. van der Burg (CDA), Te Veldhuis
(VVD), Van der Heijden (CDA), De Cloe (PvdA), voorzitter, Janmaat (CD), Van
den Berg (SGP), Brinkman (CDA), Scheltema-de Nie (D66), ondervoorzitter, Apostolou
(PvdA), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Remkes
(VVD), Gabor (CDA), Nijpels-Hezemans (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Essers (VVD), Dittrich (D66), Dijksman (PvdA), De Graaf (D66), Cornielje (VVD),
Rouvoet (RPF), Van Boxtel (D66), Rehwinkel (PvdA).Plv. leden: Korthals (VVD), Dankers (CDA), Van Hoof (VVD), Bijleveld-Schouten
(CDA), Liemburg (PvdA), Poppe (SP), Schutte (GPV), Mulder-van Dam (CDA), Van
't Riet (D66), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA),
Verhagen (CDA), Van der Stoel (VVD), Mateman (CDA), Van Wingerden (AOV), Rabbae
(GroenLinks), H.G.J. Kamp (VVD), Koekkoek (CDA), M. M. van der Burg (PvdA),
Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Leerkes (Unie 55+), Hoekema (D66), Van
Oven (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23725-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl