Vaststelling begroting van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005; Verslag algemeen overleg van 23 juni 2005, over onder meer de budgetten in de verpleeghuiszorg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29800-XVI, nr. 207

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

13-09-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29800-XVI nr. 207

07-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29800-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 28439Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 800 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 200528 439Evaluatie Kwaliteitswet zorginstellingennr. 207VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 7 september 2005De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op 23 juni 2005 overleg gevoerd met staatssecretaris Ross-van
Dorp van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 30 maart 2005 inzake benoeming gezant verpleeghuiszorg
(29 800, XVI, nr. 151);– brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 7 april 2005 inzake verbetering privacy in verpleeghuizen
(VWS-05-554);– brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 27 april 2005 inzake Meldpunt Verpleeghuiszorg
(29 800, XVI, nr. 160);– brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 13 juni 2005 inzake beantwoording commissievragen
over promotieonderzoek Arends naar rechtspositie dementerenden (29 800
XVI, nr. 178);– brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 13 juni 2005 inzake Aanvalsplan LPF «Verpleeghuizen:
afschaffen!» (29 800, XVI, nr. 179);– brief van de staatssecretaris van VWS d.d.
17 juni 2005 inzake rapportage Kwaliteitsbeleid langdurige zorg (inclusief
standpunt over het rapport Kennedie) (28 439, nr. 9).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Verbeet (PvdA) brengt in herinnering
dat de staatssecretaris heeft toegezegd om met geld over de brug te komen
als uit een in te stellen onderzoek zou blijken dat het huidige budget niet
toereikend is om goede zorg te verlenen. Het rapport dat hotelier Kennedie
vervolgens heeft uitgebracht, geeft echter geen antwoord op de vraag of er
genoeg geld voor de zorg beschikbaar is. Kan voor €170 per dag goede
verpleeghuiszorg worden aangeboden? De ouderen moeten hun laatste, meest kwetsbare
jaren respectvol en met rust worden bejegend. De budgetten in de verpleeghuiszorg
zijn echter te krap en de werkdruk is te hoog. Tegelijkertijd
klaagt een kwart van de marechaussees dat zij te weinig werk hebben. Een kabinet
dat aan de ene kant belastinggeld over de balk gooit om mensen te betalen
die niets te doen hebben, maar aan de andere kant de verpleeghuiszorg te weinig
middelen geeft om de ouderen een menswaardig bestaan te garanderen, heeft
een zeer ernstig moreel probleem.Het rapport van Kennedie geeft evenmin antwoord op vragen over andere
cruciale punten, zoals de oorzaak van het verschil tussen instellingen onderling
en de relatie tussen de kwaliteit en de toestand van de gebouwen. Met andere
woorden: dit is niet het rapport waarom de Kamer heeft gevraagd. Heeft de
staatssecretaris de heer Kennedie van tevoren over de aard en de beschikbaarheid
van de gegevens geïnformeerd? Dan zou hij de opdracht toch hebben geweigerd?
Of vond zij het niet zo erg dat er geen antwoord kon worden gegeven? Het Onderzoeks-
en verificatiebureau van de Tweede Kamer heeft een vernietigend oordeel uitgebracht
over het rapport van de heer Kennedie: diens oordelen zijn ongefundeerd en
geven geen aanknopingspunten voor een oplossing. Daarom wekt het verbazing
dat de staatssecretaris in haar brief van 18 juni het rapport-Kennedie
prijst, losjes vaststelt dat het rapport helaas geen antwoord geeft op voor
de Kamer cruciale vragen en vervolgens onverstoorbaar doorgaat op de in 2002
ingeslagen weg.Sinds 1987 zijn de tarieven niet aangepast, maar alleen geïndexeerd.
Mensen die nu worden opgenomen, zijn echter ouder en zieker dan twintig jaar
geleden. De tarieven zijn dus achtergebleven bij de toegenomen zorgzwaarte.
De staatssecretaris is het eens met de heer Kennedie, die vindt dat de basiskwaliteit
van de zorg overal hetzelfde moet zijn, maar voor wonen en welzijn hotelsterren
wil uitdelen. Welzijn en wonen behoren echter ook tot de basiskwaliteit. De
sector zelf heeft deze onderdelen gelukkig opgenomen in de nieuwe normen voor
verantwoorde zorg.Het mag dan zo zijn dat er geen verpleeghuizen meer onder toezicht staan,
maar uit het rapport van de Stichting Cliënt & Kwaliteit blijkt dat
er binnen de sector nog veel misstanden voorkomen. De staatssecretaris kiest
voor inspectie en openbaarmaking, maar gaat met een grote boog heen om structurele
problemen. Zo wordt er nog steeds toestemming gegeven voor het bouwen van
verpleeghuizen volgens een traditioneel, grootschalig concept. Nieuwe inzichten
op het gebied van de verpleeghuiszorg hebben evenwel de gunstige effecten
van kleinschalig wonen voor dementerende ouderen aan het licht gebracht. Deze
inzichten worden echter niet systematisch verder ontwikkeld en toegepast.
Nog maar 5% van de zorg is kleinschalig; er is een enorme achterstand in de
bouw en verbouw. Wanneer maakt de staatssecretaris nu eindelijk eens concrete
afspraken met de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
over haar verantwoordelijkheid, en die van de woningcorporaties, voor dementerende
en chronisch zieke burgers?Een van de grootste problemen is het gebrek aan gekwalificeerd personeel.
Wat doet de staatssecretaris hieraan? Waarom komen de consulententeams alleen
in actie als de directie meewerkt? Is het risico dan niet levensgroot dat
juist de slechtwillende verpleeghuizen worden ontzien, met alle gevolgen van
dien voor bewoners en personeel? Hoe wordt het bescheiden budget van 10 mln.
verdeeld? Waarom kunnen er alleen noodverbanden worden gelegd en waarom kunnen
er geen structurele verbeteringen worden voorgesteld als deze geld kosten?
Wordt het Steunpunt Verpleeghuiszorg ook onder de aandacht gebracht van bewoners
en medewerkers.Voorwaarde voor succes is dat er eindelijk een einde komt aan de discussie
over het budget. Daarom moet het kabinet tijdens deze zomer met de sector
afspraken maken op basis van door de sector onlangs vastgestelde normen voor
verantwoorde ouderenzorg. Het kabinet moet eveneens de wegbezuinigde middelen
voor zorgvernieuwing teruggeven aan de sector. Verder dient de staatssecretaris
de cliëntenraden een onafhankelijke subsidie te geven, zodat
zij echt partij worden in de verbetering van de kwaliteit. Is zij daartoe
bereid.Mevrouw Verbeet onderschrijft het Deltaplan verantwoorde zorg van de sector,
maar wil dat de staatssecretaris dit uitbreidt met een speciale impuls voor
directe vernieuwingsactiviteiten op de werkvloer. Het kabinet onderschat de
schade die de afgelopen periode is toegebracht aan het image van en de sfeer
binnen de sector. Daarom is een beroepstrotscampagne nodig, gericht op alle
mensen die in de sector werken.Mevrouw Verbeet doet vervolgens de volgende concrete voorstellen:– Maak vóór de derde dinsdag in september heldere
afspraken over een beperkt aantal nieuwe all-intarieven in de verpleeghuiszorg,
die gebaseerd zijn op de door de vijf betrokken organisaties opgestelde nieuwe
normen voor verantwoorde zorg, rekening houdend met de toegenomen zorgzwaarte;– Investeer in de innovatie op de werkvloer, door de terbeschikkingstelling
van een bewonersbudget aan medewerkers en cliënten;– Gebruik geslaagde voorbeelden voor een beroepstrotscampagne in
de verpleeghuiszorg;– Start morgen met de uitvoering van het binnen de sector overeengekomen
Deltaplan verantwoorde zorg, voor en door medewerkers. Daarvoor is extra uitvoeringstijd
nodig;– Maak een stimuleringsprogramma, gebaseerd op adequaat onderzoek
en op toepassing van de nieuwe normen voor verantwoorde zorg voor kleinschalig
wonen met zorg voor dementerenden en geef het College bouw ziekenhuisvoorzieningen
de opdracht om geen toestemming meer te verlenen voor het bouwen van traditionele,
ziekenhuisachtige, psychogeriatrische verpleeghuizen.De staatssecretaris moet een glasheldere reactie geven op deze voorstellen.
Het is haar laatste kans om te laten zien dat de kwetsbare ouderen met een
gerust hart aan haar kunnen worden toevertrouwd.Mevrouw Lambrechts (D66) heeft de indruk,
gelet op het aantal reacties, dat het Meldpunt Verpleeghuiszorg in een behoefte
voorziet. Bovendien helpt dit de Inspectie voor de Gezondheidszorg bij zijn
toezichthoudende taak. Leidt de afhandeling van de klachten ook tot tevredenheid
bij de mensen die het meldpunt hebben gebeld? Dit zou na een jaar moeten worden
geëvalueerd. Kan de Inspectie een zorgvuldig onderzoek instellen naar
de angst voor repercussies bij anonieme bellers van het meldpunt? Meldingen
over een verpleeghuis dat onder toezicht staat, moeten door de Inspectie voor
de Gezondheidszorg serieus worden genomen en individueel worden afgehandeld.
Wil de staatssecretaris de Inspectie hierop wijzen?Ook het Steunpunt Verpleeghuiszorg en de consulententeams voorzien in
een behoefte en zijn succesvol. Er moet voor gezorgd worden dat juist de verpleeghuizen
die zo diep in het moeras zitten dat zij zichzelf er niet meer uit kunnen
trekken, van deze voorzieningen gebruik zullen gaan maken. Het gevaar bestaat
dat hulp wordt ingezet bij degenen die op eigen kracht verder kunnen, maar
niet bij degenen die de hulp het hardst nodig hebben. Het steunpunt en de
consulententeams moeten financieel voldoende armslag hebben. Is het budget
van 10 mln. toereikend?De kwaliteitsnormen kunnen dienen als basis voor het toezichtskader en
als basis voor bekostiging. Het is daarom een goede zaak dat er nu een breed
gedragen set kwaliteitsnormen ligt. Dit is een goed begin, maar het is nog
niet de operationele set normen die nodig is om de cirkel rond te maken. Er
zal nog een flinke slag moeten worden gemaakt voordat de normen daadwerkelijk
kunnen dienen als toezichtskader voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg
en als uitgangspunt voor de bekostiging. De normen moeten zo snel mogelijk
worden uitgewerkt en concreet worden vertaald naar te leveren zorg en naar
inzet in uren en scholing van hulpverleners, dit alles in relatie tot middelen
en personeel. Hoe gaat de staatssecretaris dit aanpakken, en wanneer
gaat zij dit doen? Een periode van twee tot drie jaar duurt veel te lang.
Kan de staatssecretaris toezeggen dat de normen nog dit najaar worden vastgesteld?
De kwaliteitsnormen zijn ook een voorwaarde voor de invoering van de kwaliteitskaart.
De onderscheiden beroepsgroepen hebben plannen voor het verder implementeren
van de beoogde kwaliteitsverbeteringen. Kunnen zij erop rekenen dat de benodigde
middelen per 1 januari 2006 beschikbaar zullen zijn? Het gaat maar om
een bedrag van 1,2 mln. per jaar, maar voor de desbetreffende beroepsgroepen,
die toch het werk moeten doen, is het buitengewoon belangrijk.Het rapport-Kennedie biedt een frisse blik op de verpleeghuiszorg en bevat
een aantal bruikbare aanbevelingen, maar op de meest cruciale vragen geeft
het geen antwoord, namelijk de vraag waarom het ene verpleeghuis wel in staat
is goede zorg te bieden en het andere niet, en de vraag of de bekostiging
toereikend is om kwalitatief verantwoorde zorg te kunnen bieden. De staatssecretaris
is van mening dat de bekostiging op orde is, maar die conclusie kan uit het
rapport niet worden getrokken. Een quick scan was kennelijk onvoldoende om
de vragen te beantwoorden, maar waarom verneemt de Kamer dit nu pas? De staatssecretaris
wist immers dat de Kamer die vragen beantwoord wilde hebben. De Algemene Rekenkamer
heeft bewezen met dit soort vragen te kunnen omgaan. Is de staatssecretaris
bereid de Algemene Rekenkamer te vragen hiernaar onderzoek te doen? De Kamer
zou dit ook kunnen vragen, maar het verdient de voorkeur dat de staatssecretaris
dit zelf doet. De Algemene Rekenkamer zou in staat zijn om een vergelijking
te maken tussen de kwaliteitsvergelijkingen die er al zijn. Bieden de verpleeghuizen
die het financieel het beste doen ook de beste zorg? De staatssecretaris beweert
dat wel, maar biedt de Kamer daarin geen inzicht. Hoe kan zorgzwaarte worden
bekostigd, als inzicht ontbreekt in de vraag wat er voor goede zorg aan menskracht
en middelen nodig is? Kan er in de verpleeghuiszorg, net als in het onderwijs,
een gewichtenregeling worden ingevoerd? Er is dan sprake van een basisbekostiging,
aangevuld met een bekostiging naar specifieke zorgbehoefte.Het verheugt mevrouw Vietsch (CDA) dat toezeggingen
van de staatssecretaris aan de Kamer om gesignaleerde knelpunten in de verpleeghuiszorg
op te lossen, daadwerkelijk tot acties hebben geleid. Ook de voorgenomen activiteiten
stemmen tot tevredenheid. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer deze activiteiten
worden uitgevoerd, zodat de extra overheidsbemoeienis met de verpleeghuiszorg
kan worden beëindigd?Veel belang moet worden gehecht aan het opzetten van een uniform systeem
van kostentoerekening, want zonder een dergelijk systeem is niemand in staat
om tarieven vast te stellen die op draagvlak kunnen rekenen.De Inspectie voor de Gezondheidszorg benadert de zorg vanuit een medisch-technisch
model. De heer Kennedie gaat in zijn rapportage in op de bedrijfsvoering.
De CDA-fractie mist daarbij het «menselijk model», waarin het
welzijn van de cliënt centraal staat, en heeft daarom ter aanvulling
een actieplan opgesteld. De hoofdpunten van dit plan zijn de volgende.– Niet alle verpleeghuispatiënten zijn gelijk, en dus kan er
geen sprake zijn van één tarief voor verpleeghuiszorg. Bij revalidanten
moet de medische zorg voorop staan. Deze mensen kunnen ook op een herstelafdeling
of in een revalidatiecentrum worden opgenomen. In dat verband is het gewenst
om de schotten, financieel maar ook anderszins, tussen de ziekenhuiszorg en
andere vormen van zorg te slechten;– Cliënten die zelf de regie over hun leven kunnen voeren,
hebben recht op een eigen woning. Cliënten die dit niet kunnen, moeten
worden gehuisvest in kleine woongroepen van zes personen. Het «gewone
wonen» moet daarbij voorop staan. Dat betekent dus o.a. koken in de woongroep. Over de Horeca- en Tabakswet wordt al overleg gevoerd met
de minister. Wil de staatssecretaris de norm over etensbereiding, de HACCP-norm
laten aanpassen, c.q. niet langer verplicht verklaren in woongroepen en woningen
van instellingen? Bij gewoon wonen is de zorg ondersteunend. Om te weten wat
een cliënt wil, is een goede intake vereist. De zorg behoort te worden
vastgelegd in een zorgplan, dat de goedkeuring behoeft van de cliënt
en zijn familie. Er moet een geoormerkt budget komen voor de cliëntenraad,
en deze raad moet worden gehoord. Kan de staatssecretaris toezeggen dat dit
in de volgende begroting wordt geregeld?– In de tijd van personeelsschaarste is er te veel personeel zonder
passende opleiding aangenomen. In de huidige opleidingen komt bejegening van
cliënten te weinig aan bod. Daarom moeten na- en bijscholing worden geregeld.
Dit geldt overigens ook voor de raden van toezicht. Wil de staatssecretaris
hiervoor een plan ontwikkelen en uitwerken, met een bijbehorende kostenraming?– De bureaucratie moet worden verminderd. Daarbij valt te denken
aan de uitgebreide tijdregistratie met tijdschrijven en de ingewikkelde herindicatie.
Ook moet het zorgkantoor verdwijnen; de reguliere zorgverzekeraar kan de belangen
van de cliënt goed beschermen. Hoe staat het met de uitvoering van de
hiertoe ingediende moties?– Budgetten worden afgestemd op cliënten. Voor medicijnen en
behandeling die niet samenhangen met de opname-indicatie moet een aparte vergoeding
gegeven worden. Indien verpleeghuiscliënten in een ziekenhuis worden
opgenomen, moet hun kamer worden vrijgehouden. Het verpleeghuis moet daarvoor
compensatie ontvangen. Hoe staat het met de uitvoering van de motie die daarover
is ingediend? Houdt de staatssecretaris hiermee rekening in het nieuwe IZA-systeem?Op dit moment is er sprake van een transitieperiode. Uitvoering van maatregelen
zoals voorgesteld door de Inspectie voor de Gezondheidszorg, in het rapport-Kennedie
en in het actieplan van het CDA leidt tot een nieuwe situatie, waarbij cliënten
kunnen kiezen tussen instellingen. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer
deze normale, stabiele situatie zal worden bereikt?Het rapport-Kennedie is opgesteld door een internationaal erkende expert
op het gebied van de bedrijfsvoering, die weet waarover hij het heeft. Weliswaar
is het rapport niet wetenschappelijk onderbouwd, en wordt evenmin ingegaan
op medische zaken of op de menselijke kant, maar de heer Kennedie trekt een
aantal waardevolle conclusies, juist vanuit zijn expertise. Als de aanbevelingen
worden opgevolgd, komt er geld vrij, dat in de betere verpleeghuizen aan de
zorg ten goede zal komen.Volgens mevrouw Kant (SP) had de staatssecretaris
moeten zorgen voor het aantrekken van meer gekwalificeerd personeel in verpleeghuizen,
maar in plaats daarvan heeft zij bij het vorige debat besloten tot het instellen
van weer een nieuw onderzoek. Dat onderzoek is nu uitgevoerd, maar men is
er geen stap verder mee gekomen. Weer is er tijd verstreken, zonder noden
te lenigen. Er ligt een rapport, maar dat geeft geen antwoord op de cruciale
vraag of er met de beschikbare middelen verantwoorde menswaardige zorg kan
worden gegeven en op de vraag waarom het ene verpleeghuis het beter doet dan
het andere. Waarom is ervoor gekozen om het onderzoek te laten uitvoeren door
een hoteltopman? Verpleeghuisbewoners zijn immers geen hotelgasten. Goede
en menswaardige zorg moet voorop staan. In wezen is er helemaal geen sprake
van een onderzoek. Het rapport geeft een aantal impressies en biedt enkele
aardige, een aantal minder aardige en sommige onzinnige suggesties. Daar heeft
de Kamer echter niet om gevraagd. Waar ging het de staatssecretaris nu eigenlijk
om? Wilde zij eigenlijk wel antwoorden hebben, of was zij op zoek naar een
alibi? Het valt de staatssecretaris zwaar aan te rekenen dat niemand
van dit onderzoek iets wijzer is geworden. Terecht stelt het Onderzoeks- en
Verificatiebureau dat op basis van dit rapport niet de conclusie kan worden
getrokken dat er niet meer geld nodig is voor de verpleeghuiszorg. Waarom
trekt de staatssecretaris deze conclusie dan wel?Het boek dat Anne-Mei The over de verpleeghuiszorg heeft geschreven, geeft
een schokkend beeld van de stand van zaken in de verpleeghuizen. Zij is van
mening dat er wel degelijk sprake is van een groot tekort aan voldoende gekwalificeerd
personeel. Dat is de kern van het probleem in de verpleeghuiszorg. Meer onderzoek,
meer inspectie, meer meldpunten en meer consultatieteams zullen dat niet oplossen.
De sector zelf is gekomen met een Deltaplan en met een norm voor verantwoorde
zorg. Het enige antwoord van de staatssecretaris daarop kan zijn dat zij ervoor
zorgt dat de sector dit kan waarmaken. Daarom moeten de instellingen op heel
korte termijn een beroep kunnen doen op een noodfonds. Ook moet het bedrag
per verpleeghuisbewoner worden aangepast, in overleg met de zorgsector. Het
is immers algemeen bekend dat de zorgzwaarte is toegenomen, terwijl het bedrag
van €170 niet is bijgesteld. Hoe wordt het door de staatssecretaris toegezegde
bedrag van 1 mln. precies verdeeld? Dit bedrag is overigens een druppel op
de gloeiende plaat, omdat het maar om 1% van het budget gaat.Volgens mevrouw Van Miltenburg (VVD) is de
voornaamste conclusie van het rapport-Kennedie dat de opsteller ervan niet
in staat is geweest de kosten van de verpleeghuiszorg in kaart te brengen.
Zoals de zaken er nu voor staan, is het onmogelijk om een goed beeld te krijgen
van het financiële reilen en zeilen van verpleeghuizen. Dat is teleurstellend,
maar het is niet de schuld van de heer Kennedie. De brief waarin de staatssecretaris
het rapport evalueert, gaat voor een belangrijk deel over de verdere uitvoering
van het kwaliteitsprogramma in de zorg en bevat vooral maatregelen voor de
lange termijn. Moet daaruit worden opgemaakt dat de acute problemen onder
controle zijn? De voorstellen die in de brief worden geformuleerd, bieden
de directies van verpleeghuizen bovendien de mogelijkheid om zich bezig te
houden met nieuwe taken, in plaats van met het aanpakken van de bestaande
problemen. Kwaliteit kan ook worden beoordeeld door mensen die in de zorg
werken en door degenen die zorg ontvangen. Kwaliteit omvat immers goede en
transparante financiën, tevreden personeel en tevreden bewoners. Kan
de staatssecretaris ervoor zorgen dat de raden van toezicht op al deze aspecten
toezien en niet alleen op de financiën?De instelling van consulententeams stemt tot tevredenheid. Wel is het
jammer, dat de rapportages hierover aan de Kamer op verzoek van de sector
worden geanonimiseerd. Te vrezen valt dat de huizen die de hulp het hardst
nodig hebben, zich niet zullen melden. Ziet de staatssecretaris mogelijkheden
om hen ertoe te bewegen toch om hulp te vragen?Het meldpunt bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg is snel ingesteld
en blijkt in een behoefte te voorzien. Wel baart het zorgen dat zo velen er
bang voor zijn om problemen met hun zorgaanbieder, maar ook met hun werkgever,
aanhangig te maken. Dit heeft te maken met de gesloten cultuur in de instellingen.
Het is bizar dat de sector met verwijzing naar het meldpunt de eigen plannen
voor de instelling van een ombudsman in de ijskast heeft gezet. Het meldpunt
van de IGZ en een ombudsman vullen elkaar juist aan. Wil de staatssecretaris
er met klem bij de sector op aandringen om de plannen voor het instellen van
een ombudsman weer uit de ijskast te halen?De ontwikkeling van de norm voor verantwoorde zorg is een compliment waard.
Nu is het zaak om deze norm ook in de praktijk toe te passen. De uitvoering
moet een gedeelde verantwoordelijkheid zijn van koepels, cliëntenraden
en personeel, want zij kunnen samen de kwaliteit waarborgen. Cliënten
en personeel hebben daarvoor echter wel onafhankelijke financiering
nodig. Het gaat om het LOC, de Stichting Cliënt en Kwaliteit en de beroepsverenigingen.
Kan de staatssecretaris toezeggen dat zij dit in de begroting voor 2006 zal
regelen?De heer Kennedie heeft wel degelijk gezocht naar antwoorden op de nijpende
vragen over de slechte kwaliteit van de basiszorg, maar hij heeft deze niet
kunnen geven. Dat is schokkend. Voor een degelijke benchmark is een goede,
duidelijke en eenvormige boekhouding een voorwaarde. De staatssecretaris neemt
deze aanbeveling over, maar waarom is niet al veel eerder begonnen aan de
ontwikkeling van een uniform systeem van boekhouden? Dit moet er nu zo snel
mogelijk komen. Kan de staatssecretaris toezeggen dat zij de verpleeghuizen,
maar ook de andere instellingen in de AWBZ-sector, zal steunen en faciliteren
bij het invoeren van deze nieuwe wijze van boekhouden? Deze boekhouding zal
een voorwaarde moeten worden voor bekostiging, desnoods door middel van een
wetswijziging. De boekhouding moet vooral de kosten van de zorg goed in beeld
brengen, want er is wel degelijk een verband tussen inzicht in de financiën
en datgene wat er op de werkvloer gebeurt.Zorg wordt beter gegarandeerd in kleinschalige projecten. Toch is het
nog steeds mogelijk om nieuwe, ziekenhuisachtige verpleeghuizen te bouwen,
die worden gefinancierd door het Bouwfonds. Wil de staatssecretaris in de
begroting voor 2006 opnemen dat dit soort voorzieningen voortaan niet meer
zal worden gefinancierd vanuit de AWBZ?Als de sector van mening is dat er meer geld nodig is, moet men duidelijk
aangeven waarvoor men dat geld nodig heeft.Volgens mevrouw Tonkens (GroenLinks) is de
staatssecretaris haar toezegging aan de Kamer niet nagekomen. Het rapport
van de heer Kennedie geeft geen antwoord op de vraag waarom het ene verpleeghuis
beter presteert dan het andere en op de vraag of de financiering toereikend
is. In wezen is er geen onderzoek gedaan naar deze vragen. Waarom niet? Dit
valt vooral de staatssecretaris te verwijten, want zij heeft de heer Kennedie
ingehuurd en neemt kennelijk met dit rapport genoegen. Hoe komt zij erbij
om iemand in te huren die geen opleiding en ervaring heeft op het gebied van
onderzoek en bovendien niets van de sector afweet? Hoe kan zij nu genoegen
nemen met een onderzoek dat €225 000 heeft gekost, maar waar niets
uitkomt? Hoe durft zij te zeggen dat het onderzoeksrapport heel waardevol
is? De bedrijfsvoering omvat slechts 10% van het budget. Dat niet alle huizen
op dezelfde wijze hun administratie voeren op dit gebied, zegt verder niets
over de kwaliteit van de zorg. Evenmin kan daaruit worden geconcludeerd dat
de zaken op orde zijn.Voordat de heer Kennedie zijn rapport uitbracht, waren er overigens al
onderzoeksresultaten bekend over de verpleeghuiszorg, waaronder het onderzoek
van mevrouw Anne-Mei The. Daaruit kan de conclusie worden getrokken dat er
onvoldoende personeel beschikbaar is in de zorg en dat het beschikbare personeel
onvoldoende is opgeleid. De misstanden in de zorg kunnen daaruit worden verklaard.
Laat de staatssecretaris dit nu eens erkennen en laat zij daar nu eens werk
van maken. Zij moet zorgen dat er voldoende personeel is, en vóór
september een plan maken, in samenwerking met de sector. Binnen twee maanden
moet worden geïnventariseerd hoeveel extra personeel nodig is en met
welk opleidingsniveau. Vervolgens moet dit personeel worden geworven. In de
tussentijd kan het door de SP voorgestelde noodfonds uitkomst bieden.Waarop is het toegezegde bedrag van 40 mln. gebaseerd? Dat is toch veel
te weinig? Hoe gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat er meer geld beschikbaar
komt? Voor de implementatie van het Deltaplan opleidingen is op korte termijn
3 mln. nodig. Dat is niet veel geld op de begroting, dus daarmee kan de staatssecretaris
meteen aan de slag. Is zij bereid om dat te doen? Het gerucht gaat dat sommige
verpleeghuizen zich met klachten tot het meldpunt wenden, maar verder niets
te horen krijgen. Kan de staatssecretaris dit bevestigen? Als
het waar is, kan de staatssecretaris daarvoor dan een verklaring geven?De heer Rouvoet (ChristenUnie) merkt op dat
volgens het rapport van de heer Kennedie de hotelindustrie en de verpleeghuissector
op veel punten van bedrijfsvoering vergelijkbaar zijn, maar niet wat betreft
aspecten van medische en verpleegkundige zorg. Dat zijn echter de essentiële
aspecten van de verpleeghuissector. Het is daarom nogal absurd dat in een
onderzoek naar de mogelijkheden tot verbetering van de verpleeghuiszorg deze
essentiële onderdelen buiten beschouwing worden gelaten. Hoe is het mogelijk
dat er nu een rapport ligt dat op de belangrijkste vragen van de Kamer geen
antwoord geeft? De staatssecretaris had daarmee toch geen genoegen moeten
nemen? In haar brief van 30 maart 2005 schreef de staatssecretaris aan
de Kamer dat zij opdracht had gegeven tot onderzoek naar de vraag waarom bestaande
kwaliteitsnormen en richtlijnen soms wel, maar in vele gevallen niet goed
worden nageleefd. Deze vraagstelling zou hebben moeten leiden tot een verklaring,
op basis waarvan een remedie had kunnen worden vastgesteld. In zijn rapport
schrijft de heer Kennedie echter dat de kernvraag was, na te gaan in hoeverre
de ene instelling voor hetzelfde budget wel goede zorg kan bieden en de andere
niet. Die vraagstelling leidt heeft geleid tot een beschrijvend rapport, dat
geen verklaring geeft. Hoe luidde de precieze formulering van de opdracht
aan de heer Kennedie?Ook na het zoveelste rapport is het opnieuw niet mogelijk om op basis
van feiten nieuw stappen te zetten op het gebied van de verbetering van de
zorg, en dat is buitengewoon frustrerend.Invoering van een sterrensysteem is alleen zinvol als er sprake is van
een reële keuzevrijheid. Voor veel mensen is er echter maar één
verpleeghuis beschikbaar in de directe omgeving. Iemand uit Groningen, bijvoorbeeld,
zal niet snel naar een verpleeghuis in Zeeland gaan, omdat dit meer sterren
heeft. In dat licht bezien is het idee van een sterrensysteem wel creatief,
maar het helpt het probleem niet uit de wereld.De suggestie om voor de opleiding van verzorgenden en middenkader in de
verpleeghuissector een speciale studierichting binnen de ROC's voor de horeca
open te stellen is een miskenning van het feit dat het om een apart vak gaat.
Beter is het, de bestaande opleidingen te verbeteren waar dat nodig is.Het is een goede zaak dat er kwaliteitsnormen zijn vastgesteld waarmee
kan worden bepaald of verpleeghuizen inderdaad goede zorg kunnen leveren en
of zij daarvoor voldoende budget hebben. Deze normen moeten nu daadwerkelijk
worden gehanteerd, maar dan wel in samenspraak met de sector.In het kader van de Wet Bopz wordt ernaar gestreefd om het aantal vrijheidsbeperkingen
terug te dringen. Hoe kan hieraan uitvoering worden gegeven, als er niet meer
personeel beschikbaar komt? Waarom waren er eind 2004 nog niet voor alle meerpersoonskamers
concrete plannen ingediend?Weliswaar is een daartoe strekkende motie door de Kamer destijds verworpen,
maar de heer Rouvoet benadrukt dat de werkers in de zorg zeer gediend zouden
zijn met een actie van het kabinet om het imago van het werken in de zorg
te verbeteren.Naar aanleiding van de reactie van de staatssecretaris op het door hem
gelanceerde plan «Verpleeghuizen: afschaffen!» merkt de heer Nawijn (Groep Nawijn) op dat hij niet de hele verpleeghuiszorg
als slecht en onnodig afschrijft, maar dat hij zich wel ernstig zorgen maakt
over de kwaliteit van de geleverde zorg. Er moet iets gebeuren, en daarbij
moet er aandacht zijn voor kleinschalige woonvormen. Het voorstel om een bouwstop
in te voeren voor verpleeghuizen verdient steun. De staatssecretaris zou er
goed aan doen om te bezien of de private sector kan worden ingeschakeld
om die andere woonvormen te realiseren. Wat doet de bewindsvrouwe om kleinschalige
woonvormen voor ouderen en gehandicapten tot stand te brengen? Heeft zij daarvoor
concrete plannen opgesteld met een tijdsplanning?De staatssecretaris constateert dat het aantal klachten bij het meldpunt
afneemt, maar veertien à vijftien klachten per dag is nog altijd aan
de hoge kant. Elke klacht zou moeten worden gezien als een ongevraagd advies.
De staatssecretaris schrijft in haar brief dat veel meldingen gaan over het
verschil van inzicht in de wijze van zorgverlening en geen acuut karakter
hebben in verband met de kwaliteit van de zorg. Een verschil van inzicht in
de wijze van zorgverlening kan echter ook gaan over de kwaliteit van de zorg.
Wat wordt bedoeld met een acuut karakter? Alle meldingen zijn acuut, in de
zin dat er acuut voor moet worden gezorgd dat het kwaliteitsniveau van de
zorgverlening omhoog gaat. Verwijzing naar een klachtencommissie, bemiddeling
via de Inspectie voor de Gezondheidszorg of de nog in te stellen ombudsman
volstaat niet, want cliënten en hun naasten durven vaak niet te klagen.
Welke maatregelen gaat de staatssecretaris nemen om het klachtrecht optimaal
te laten functioneren? De nadruk moet overigens liggen op het voorkomen van
klachten, door ervoor te zorgen dat de kwaliteit binnen elke instelling van
voldoende niveau is.De staatssecretaris verdient een compliment voor het kwaliteitsbeleid
inzake de langdurige zorg. De heer Nawijn is het eens met de maatregelen die
in de brief van 17 juni worden aangekondigd, maar heeft ook een aantal
zorgen. Zo wordt er regelmatig verwezen naar de verantwoordelijkheid van het
veld. Aangezien de kwaliteit van de verpleeghuiszorg op vele plaatsen niet
goed is, zal de overheid nauwlettend op de kwaliteit moeten toezien en zelf
maatregelen dienen te nemen om de kwaliteit te verbeteren. Hoe kan de staatssecretaris
op basis van het rapport-Kennedie concluderen dat het structureel mogelijk
is om binnen de financiële randvoorwaarden goede zorg te verlenen? Er
is immers geen vergelijkende boekhoudkundige analyse van de bedrijfsvoering
gemaakt. Neemt de staatssecretaris maatregelen om ervoor te zorgen dat er
meer handen aan het bed komen, of meent zij op basis van het rapport-Kennedie
dat dit niet nodig is? Waarop is de conclusie van het rapport-Kennedie gebaseerd
dat de kwaliteit van leven en zorg goed is, waar het bedrijfsmodel goed is?
In het rapport zelf staat immers dat de beschikbare cijfers bij lange na niet
gedetailleerd genoeg zijn om een goede financiële benchmark te maken,
dat de resultaten vragen opwerpen en dat nader onderzoek nodig is. Bovendien
staat er in het rapport dat een periode van twee maanden eigenlijk te kort
is om een objectief antwoord te geven op de vraag of er in de sector meer
geld bij moet of niet.De heer Nawijn steunt de wijziging van de regelgeving met betrekking tot
de bescherming van personen in het kader van vrijheidsbeperkende maatregelen.De heer Van der Vlies (SGP) merkt op dat de
budgettering van bekostigde overheidsbemoeienis, ongeacht de sector, altijd
plaatsvindt aan de hand van geobjectiveerde criteria. Dit is echter geen garantie
voor maatwerk, laat staan dat daarmee altijd de menselijke maat wordt bereikt.
Toch zal die zo dicht mogelijk moeten worden benaderd. Daarom is onderzocht
hoe het mogelijk is dat er significante verschillen tussen verpleeghuizen
bestaan. In het onderzoeksrapport van de heer Kennedie wordt de bedrijfsvoering
genoemd als spilfunctie. De staatssecretaris constateert dat het geen toeval
kan zijn dat de zorg en de cliënttevredenheid goed zijn als de bedrijfsvoering
in orde is. Het staat echter nog maar te bezien of langs die invalshoek kan
worden gekomen tot een verbetering van het zorgniveau, van de beleving van
de zorg en van de cliënttevredenheid. Dit zou zwaarder moeten worden
onderbouwd.Het Meldpunt Verpleeghuiszorg IGZ blijkt in een grote behoefte te voorzien.
Hoe moet de passage worden gewogen over het hoge aantal anonieme meldingen?
Het is niet ondenkbeeldig dat er te weinig openheid is in de arbeidsorganisatie
om een klacht neer te leggen op de plaats waar deze hoort. Dit baart zorgen
en het valt te hopen dat dit snel verandert.Wat de opleidingen betreft geeft het rapport-Kennedie aan dat het nodig
is het accent meer te leggen bij de verzorgende beroepen dan bij de verpleegkundige
beroepen. Nu is taakdifferentiatie een goede zaak, maar hoe moet dit worden
gezien in het perspectief van de toekomst, gelet op de toenemende vergrijzing?Het Steunpunt Verpleeghuiszorg doet nuttig werk. Hoe kunnen de achterblijvers
bij dit proces worden betrokken? Het valt niet uit te sluiten dat daarvoor
wetgeving nodig is.De normen voor verantwoorde zorg moeten nog per sector in kwaliteitsvoorschriften
worden uitgewerkt. In de motie-Van der Vlies van 23 februari 2005 heeft
de Kamer de regering verzocht de beroepsgroepen hierbij te betrekken. De staatssecretaris
zou daarover gesprekken voeren. Hoe staat het hiermee?De zorgzwaartefinanciering moet hoge prioriteit krijgen. Kan de invoering
daarvan worden versneld? Het accent moet komen te liggen op kleinschaligheid,
maar wat betreft een bouwstop voor verpleeghuizen dient er wel een behoorlijke
bestuurslijn te worden ontwikkeld, want diverse projecten zitten al tien jaar
in de pijplijn, en deze kunnen niet zomaar worden stopgezet.Het antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris merkt op dat het rijk
verantwoordelijk is voor de kwaliteit, de toegankelijkheid en de betaalbaarheid
van de zorg. De Inspectie voor de Gezondheidszorg ziet toe op de kwaliteit
van de zorg. Van de zestig instellingen die vorig jaar werden onderzocht,
zijn er 9 onder verscherpt toezicht geplaatst, maar inmiddels voldoen ook
deze instellingen aan de kwaliteitsnorm. Daarna zijn er 101 instellingen onderzocht,
waarvan er niet één onder verscherpt toezicht werd geplaatst.
Vóór het einde van 2006 zullen alle 630 verpleeghuizen en verzorgingshuizen
met een verpleegunit zijn bezocht, en daarmee ontstaat er een goed inzicht
in de stand van zaken. Daarnaast blijft het Meldpunt Verpleeghuiszorg bestaan.
Als de zorg onder de maat is, moet de Inspectie optreden. In 2006 zal het
oordeel van de Inspectie bekend worden gemaakt door middel van de kwaliteitskaart,
die op het internet wordt gepubliceerd. Verder is de Inspectie betrokken geweest
bij het opstellen van de normen voor verantwoorde zorg en bij het meetbaar
maken daarvan. Ook het oordeel van de Stichting Cliënt & Kwaliteit
zal op de kwaliteitskaart kenbaar worden gemaakt. Het consulententeam voorziet
in een behoefte; professionals uit het veld kunnen meteen steun bieden aan
de instellingen. De normen voor verantwoorde zorg zijn snel tot stand gekomen
en stemmen tot tevredenheid. Uit het beeld dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg
schetst van de kwaliteit van de zorg kan niet worden opgemaakt dat het met
de zorg in Nederland structureel slecht is gesteld. Wel worden er knelpunten
gesignaleerd, zoals te weinig handen aan het bed en problemen rond het incontinentiebeleid
in de verpleeghuizen. De vraag is, of deze problemen voortkomen uit een algemeen
gebrek aan middelen, of dat de oorzaak ervan gelegen is in het opereren van
de instellingen zelf.Eind maart is aan de commissie-Kennedie de opdracht verleend om na te
gaan in hoeverre de ene instelling voor eenzelfde budget wel goede zorg kan
leveren en de andere niet. De specifieke vraagstelling staat op pagina 21
van het rapport. De Kamer wilde de resultaten van dit onderzoek nog voor het
zomerreces bespreken. Vanzelfsprekend is er geen opdracht gegeven voor een
wetenschappelijk onderzoek, want dan zou Golden Tulip niet zijn benaderd,
maar een wetenschappelijk onderzoeksbureau. Bovendien zou een
dergelijk wetenschappelijk onderzoek niet in een paar maanden tijd hebben
kunnen worden afgerond. Het was uitdrukkelijk de bedoeling dat iemand van
buiten de sector, met kennis van bedrijfsvoering en organisatie, zich een
oordeel zou vormen over de problematiek van de verpleeghuiszorg en daarover
een rapport zou uitbrengen met praktische aanbevelingen. Naar het oordeel
van de bewindsvrouwe is dit gelukt. Bij het verstrekken van de opdracht is
ervan uitgegaan dat de vereiste gegevens boven tafel zouden kunnen komen.
Toen de gegevens van de verpleeghuizen naast elkaar werden gelegd, bleek echter
dat daaruit geen conclusies konden worden getrokken, omdat het niet mogelijk
was om op basis van vergelijkbare statistische gegevens tot een adequate benchmark
te komen. Ook de staatssecretaris vindt het jammer dat geen antwoord is gegeven
op de hamvraag van het onderzoek, maar is van oordeel dat er in het rapport
zeer waardevolle aanbevelingen staan, waarmee direct iets kan worden gedaan.De commissie-Kennedie heeft in de verpleeghuiszorg in alle opzichten een
eilandencultuur geconstateerd. Er zijn geen vergelijkbare gegevens op het
gebied van financiën en personeel. Een verantwoorde benchmark is dus
niet mogelijk. Verder is er geen algemeen voorbeeldbedrijfsmodel voorhanden.
Een dergelijk model is echter wel belangrijk. Er is geen normale en open dynamiek.
Verder wordt er niet stelselmatig en pro-actief gewerkt aan allianties. Ook
dat is echter belangrijk, want een verpleeghuis vormt geen eiland. De eilandcultuur
belemmert dus in hoge mate de kwaliteitsontwikkeling. Hoewel vergelijkingen
tussen verpleeghuizen op basis van de boeken niet goed zijn te maken, heeft
de commissie aangetoond dat er in de verpleeghuizen waar de bedrijfsvoering
effectief en efficiënt is ingericht, geld wordt vrijgespeeld dat weer
wordt ingezet voor meer handen aan het bed. De staatssecretaris acht de geconstateerde
samenhang tussen doeltreffende en efficiënte bedrijfsvoering en goede
zorg aannemelijk. Ook is gebleken dat de instellingen met een goede bedrijfsvoering
positief worden beoordeeld door de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de
Stichting Cliënt & Kwaliteit. De vraag is nu, hoe dit gemeengoed
kan worden. Er kan echter niet worden gesteld dat er binnen de huidige financiële
kaders geen verantwoorde zorg kan worden geboden. De normen voor verantwoorde
zorg zijn realistisch en uitvoerbaar. Er doen zich inderdaad knelpunten voor
bij instellingen waar de bedrijfsvoering overigens goed is. Daarvoor moet
maatwerk worden geleverd. Het Steunpunt Verpleeghuiszorg is met name daarvoor
ingesteld.Er moeten structurele maatregelen worden getroffen om van de eilandencultuur
af te komen. Daarvoor is het nodig dat er eenheid in taal wordt gecreëerd.
Verder moet er sprake zijn van transparantie en van een open dynamiek tussen
instellingen onderling en tussen de zorgsector en andere sectoren in de samenleving,
zoals het bedrijfsleven. Daarnaast moet maatwerk worden geboden aan instellingen
die dat nodig hebben. Om dat te kunnen doen, mogen de drempels niet te hoog
zijn.Er zijn voorbeelden verpleeghuizen die goede zorg aanbieden en als een
expertisecentrum dienen voor collega-instellingen. Instellingen die de zaken
ook anders willen regelen, moeten daarbij worden geholpen. De bewindsvrouwe
ziet voor zichzelf een rol weggelegd in de ondersteuning van dergelijke trajecten.
Het is dan wel nodig om de eilandencultuur te doorbreken.Er zal worden toegewerkt naar een eenduidig systeem van kostentoerekening.
Het opzetten van een dergelijk systeem is een verantwoordelijkheid van de
sector zelf, maar de staatssecretaris zal hierin dezelfde positie innemen
als bij het opstellen van de kwaliteitsnormen. Een aantal bestuurders van
instellingen met een goed bedrijfsmodel, voor wie de visie op zorg leidend
is, zal worden gevraagd om samen met zorgverzekeraars, brancheorganisaties
en mensen uit het bedrijfsleven en de accountancy een dergelijk systeem op
te zetten. In de tweede helft van augustus moet dit team operationeel zijn,
zodat er binnen drie maanden een voorstel kan worden gepresenteerd.
Als dat niet lukt, zal een team van onafhankelijke deskundigen worden gevraagd
om met een voorstel te komen. In 2006 moet de implementatie van het systeem
rond zijn, waarvoor ICT-middelen uit het convenant met de AWBZ-branches zullen
worden ingezet. In 2007 kan het systeem dan operationeel zijn. De staatssecretaris
zal zich met de zorgverzekeraars verstaan over de consequenties van het niet
hebben van een dergelijk systeem voor de inkoop van zorg. Na het zomerreces
zal de Kamer worden geïnformeerd over de precieze samenstelling van het
team en over de opdracht. Als een eenduidig systeem van kostentoerekening
eenmaal is ingevoerd, wordt ook voldaan aan de voorwaarde voor een goede invoering
van de functiegerichte bekostiging. Er is dan ook sprake van heldere benchmarking
en monitoring.Het enige voorbehoud dat de staatssecretaris maakt bij het algemene vertrekpunt
van verruiming van de middelen voor de sector is de zorgzwaarte. Niet voor
niets wordt er gewerkt aan de invoering van functiegerichte bekostiging met
zorgzwaartefinanciering. Vooruitlopend hierop dient er iets te worden gedaan
voor de instellingen met een aantoonbaar hoge zorgzwaarte. Hiervoor is 40
mln. uitgetrokken. Eind 2005 zal de zorgzwaarte van alle instellingen via
de zogenaamde intramurale zorgarrangementen in beeld zijn gebracht. Dan zal
worden bezien of dit bedrag voldoende is. Daarbij zal ook het punt van de
dure medicijnen worden betrokken. Eventueel zal hiervoor een deel van de groeimiddelen
worden benut. Bij zorgzwaarte gaat het immers om volume van zorg, en dus ook
over dekking uit de volumemiddelen. De overgang naar functiegerichte bekostiging
is indertijd ingezet als een budgettair neutrale operatie, en dat is nog steeds
het uitgangspunt.Of er daadwerkelijk goede zorg wordt geboden, kan alleen worden bepaald
als er goede en meetbare normen voorhanden zijn. De sectorpartijen hebben,
samen met de Inspectie voor de Gezondheidszorg en met ambtelijke ondersteuning
vanuit het ministerie van VWS, nieuwe normen ontwikkeld. Dit is een goede
zaak, want zonder gedeelde visie op kwalitatief goede en verantwoorde zorg
is er geen goede bedrijfsvoering mogelijk. De normen zijn geen afgeleide van
de bedrijfsvoering; de bedrijfsvoering is daar juist op geënt. Het gaat
om de cliënt. Soms is een professioneel oordeel nodig, bijvoorbeeld ten
aanzien van veiligheid, fixatie, toezicht in huiskamers en dergelijke, maar
bij veel andere normen is het oordeel van de cliënt doorslaggevend. De
normen voor verantwoorde zorg zullen dan ook zodanig naar indicatoren of kengetallen
worden vertaald dat zij kunnen worden opgenomen in de jaarlijkse verantwoording.
Vanaf 2006 moet hierover jaarlijks worden gerapporteerd.Het is niet mogelijk om de invoering van een beperkt aantal nieuwe all-intarieven
in de verpleeghuiszorg te vervroegen. Op dit moment maken alle instellingen
een inventarisatie van het patiëntenbestand naar zorgzwaarte, die eind
2005 gereed zal zijn. Wel zal op basis van deze inventarisatie een beroep
kunnen worden gedaan op de extra middelen voor bijzondere zorgzwaarte.Op grond van het convenant met de sector zijn middelen gereserveerd voor
innovatie. Thans wordt in overleg met de sector bezien hoe deze middelen zo
goed mogelijk kunnen worden ingezet.De staatssecretaris steunt van harte het idee voor een beroepstrotscampagne.
De ingestelde taskforce zal zich hiermee bezig houden. De instroom van medewerkers
in de zorg is een punt van zorg, en een campagne kan daarvoor heel nuttig
zijn. Ook de AVVV wil hiermee graag aan de slag, onder meer door activiteiten
op scholen.Er is een Deltaplan verantwoorde zorg in de maak, met het oog op het faciliteren
van partijen in de sector om de normen voor verantwoorde zorg op een goede
wijze te implementeren, en om waar nodig richtlijnen en ontbrekende instrumenten
te ontwikkelen. De staatssecretaris zal dit Deltaplan krachtig steunen. Dit
alles zal gebeuren binnen het kader van het kwaliteitsprogramma
Zorg voor Beter, want het is belangrijk om alle lopende initiatieven uit te
lijnen onder één strakke uitvoering. Versnippering moet worden
voorkomen; er dient samenhang te komen in het kwaliteitsbeleid. De partijen
die aan tafel hebben gezeten bij de bespreking van de normen voor verantwoorde
zorg zullen nauw worden betrokken bij de implementatie van het Deltaplan.
Op 6 juli 2005 vindt de eerste vergadering plaats. Het welslagen van
de implementatie hangt in sterke mate af van de mate waarin men de ambities
kan waarmaken. Daarom zal worden bezien hoe de verschillende hierbij betrokken
groepen financieel kunnen worden ondersteund; de staatssecretaris laat haar
aanvankelijke terughoudendheid op dit punt varen.Op het gebied van het kleinschalig wonen met zorg voor dementerenden loopt
er een programma, als onderdeel van Zorg voor Beter. Het stopzetten van het
bouwen van verpleeghuizen-oude stijl zou echter bestuurlijk onverantwoord
zijn. Met de instellingen zal worden besproken in welke omgeving men de zorg
wil bieden. Uitgangspunt daarbij zijn de normen voor verantwoorde zorg. Uit
het voorbeeld van een instelling in Bladel blijkt overigens dat het mogelijk
is om ook met vierbedskamers optimale zorg te verlenen.Met de Algemene Rekenkamer zal worden overlegd over de vraag hoe een onderzoek
naar zorgzwaarte en het vaststellen van een benchmark zou kunnen worden uitgevoerd.
Daarbij zullen de wettelijke taak en de rol van het CTG worden betrokken.
Intussen moet er hoe dan ook worden gewerkt aan eenheid in taalgebruik. Vóór
de begrotingsbehandeling zal de bewindsvrouwe de Kamer informeren over de
vraag wat de Algemene Rekenkamer zou kunnen doen om meer inzicht te verschaffen
in de vragen die in het rapport-Kennedie niet zijn beantwoord. De Kamer zal
ook nader worden geïnformeerd over de mogelijkheden van een wetenschappelijk
onderzoek bij een aantal instellingen naar de relatie tussen bedrijfsvoering
en kwaliteit van de zorg.In het kader van het zogenaamde zesde prestatieveld hebben woningcorporaties
een taak op het gebied van de zorg. De commissie-De Boer heeft het functioneren
van corporaties onderzocht, en de minister van VROM bereidt daarover een standpunt
voor. De Kamer zal een reactie ontvangen, met een actieplan. Vervolgens zal
worden besproken hoe dit actieplan in praktijk kan worden gebracht.De staatssecretaris deelt de visie dat onderscheid moet worden gemaakt
tussen verschillende cliëntgroepen. Het woon-en welzijnsconcept moet
voorop staan, maar dit moet worden geïntegreerd met de medische zorg.Kleinschalig bouwen wordt gestimuleerd, onder meer door aan de professionals
duidelijk te maken wat dit oplevert. Ook de zorgverzekeraars zullen, samen
met de instellingen, moeten bezien wat er in een regio wenselijk is.Er vinden gesprekken plaats met AWBZ-instellingen in de regio. Uitgangspunt
daarbij is het verkrijgen van concrete praktische aanbevelingen vanaf de werkvloer.Na het zomerreces zal de staatssecretaris terugkomen op de uitvoering
van de motie inzake het verstrekken van budgetten aan instellingen voor terugkeer
na ziekenhuisopname. Dit onderwerp zal worden betrokken bij de uitwerking
van de functiegerichte bekostiging en de IZA's.De financiering van de plannen van de beroepsgroepen voor de beoogde kwaliteitsverbeteringen
zal nader worden bezien. Ook zal de onafhankelijke financiering van de cliëntenraden
opnieuw worden overwogen. De Kamer zal hierover vóór de begrotingsbehandeling
uitsluitsel krijgen.Uit het onderzoek van mevrouw Anne-Mei The kunnen geen algemene conclusies
voor de gehele sector worden getrokken. Betrokkene verbleef in een instelling
die onder verscherpt toezicht stond en dus – gelukkig – niet representatief
was voor de sector. Het boek van mevrouw The onderstreept wel de noodzaak
van een lage drempel voor het melden van misstanden. Vervolgens moet er adequate
hulp worden geboden, en als dat niet volstaat, is repressief
toezicht door de Inspectie voor de Volksgezondheid nodig.Het Steunpunt Verpleeghuiszorg reageert altijd binnen twee dagen op vragen
van instellingen. Er worden ook vragen gesteld over onderwerpen waarover het
Steunpunt niet gaat, zoals fusiebegeleiding. Er hebben zich twintig instellingen
gemeld met een ondersteuningsvraag, op het gebied van de implementatie van
richtlijnen, problemen met het zorgplan en de interne communicatie. Met negen
instellingen heeft er een eerste gesprek plaatsgevonden, en de praktijk leert
dat er dan snel hulp kan worden geboden. Waar maatwerk moet worden geleverd,
zullen de eventueel daarvoor benodigde extra middelen er ook komen.Het klachtrecht blijkt onvoldoende te functioneren bij de toepassing van
vrijheidsbeperkingen in niet-Bopz-aangemerkte instellingen. Het gaat om mensen
die zelf niet meer in staat zijn om te klagen. Zij worden door het huidige
klachtrecht niet beschermd, terwijl familie vaak niet bekend is met de juiste
procedures. Daarom bestaat de wens om deze uiterst kwetsbare groep extra bescherming
te bieden via een mentor of een cliëntvertrouwenspersoon, die breed bereikbaar
is voor de cliënten. Daarmee worden tevens de problemen rond klachten
over allerlei andere zaken opgelost.De sector werkt aan een nieuwe invulling van de beroepenstructuur. Er
bestaan overeenstemming over de niveaus 1 en 2, maar nog niet over de niveaus
3 en 4. Het is belangrijk om dit onderwerp niet alleen vanuit de taakdifferentiatie
te bezien. Arcares, de HBO-raad en het departement van VWS hebben gewerkt
aan een differentiatie voor verpleegkundige niveau 5 voor de verpleeghuiszorg.
Deze differentiatie wordt nu geïmplementeerd. Met de branche zal worden
overlegd over de verdere verbetering van het beroep van verzorgende niveau
3, zowel voor initieel onderwijs als voor vervolgonderwijs. Taakdifferentiatie
is daarvan een onderdeel.Het is van belang om de achterblijvers mee te trekken naar de voorhoede
van de instellingen die het op alle terreinen uitstekend doen, in de eerste
plaats met het oog op het verlenen van optimale zorg aan cliënten, maar
ook omwille van de inzet van financiële middelen in het bedrijfsproces.De zorgzwaartefinanciering is nog niet ingevoerd. Met het oog op de financiering
van de zwaardere zorg die sommigen nodig hebben, zal dit jaar een bedrag van
40 mln. worden ingezet, om de instellingen te helpen die met dit probleem
te maken hebben. Dit bedrag kan worden benut totdat de zorgzwaartefinanciering
daadwerkelijk wordt geëffectueerd. Mocht het bedrag niet toereikend zijn,
dan is de staatssecretaris bereid om te bezien hoe eventuele knelpunten kunnen
worden opgelost.Nadere gedachtewisselingMevrouw Verbeet (PvdA) onderkent in het antwoord
van de staatssecretaris positieve elementen, maar is van mening dat zij de
vraag of men voor €170 per dag verantwoorde zorg kan leveren voor zich
uit blijft schuiven. De overgang naar de functiegerichte bekostiging binnen
de AWBZ is inderdaad ingezet als een budgettair neutrale operatie, maar het
is nooit de bedoeling geweest om, als er geld tekort zou zijn, de ene kwetsbare
groep te laten opdraaien voor de kosten van de andere kwetsbare groep. Wil
de staatssecretaris daarom na de zomermaanden komen met een werkbaar tarief
voor de zorg in verpleeghuizen?Voor het stimuleren van kleinschalige woonvormen is de steun van woningbouwcorporaties
hard nodig. Dit duurt nu echt te lang. De staatssecretaris moet daarom vóór
de begrotingsbehandeling daarover afspraken maken met de minister van VROM.Het aangrijpingspunt voor vernieuwing ligt in de interactie en de communicatie
op de werkvloer. Is het de bedoeling dat medewerkers op de werkvloer en cliënten
zich rechtstreeks kunnen wenden tot een projectbudget dat wordt beheerd door
bijvoorbeeld LOC en Sting, zodat zij zelf kunnen beginnen met het organiseren
van vernieuwingsactiviteiten?Mevrouw Vietsch (CDA) informeert hoe het staat
met de toekomst van het zorgkantoor en met de bijscholingsmogelijkheden van
het personeel.In het langetermijn huisvestingsplan moeten zowel de visie als de organisatie
worden weergegeven. Zorgverzekeraars moeten dit plan goedkeuren. Wil de staatssecretaris
met de zorgverzekeraars daarover in overleg treden? De kleinschalige organisatie
van de verpleeghuiszorg zou moeten worden vastgelegd in de richtlijnen ex
artikel 3 van de Wet ziekenhuisvoorzieningen of in de WTZi.Mevrouw Kant (SP) is van mening dat wederom
de kern van het probleem niet is besproken. Er gebeurt wel wat, maar de kern
van het probleem wordt niet aangepakt, namelijk het gebrek aan voldoende gekwalificeerd
personeel. In het onderzoek van de Algemene Rekenkamer moet een aantal vragen
worden gecombineerd: hoeveel geld is er beschikbaar, kan daarvan kwalitatief
goede zorg worden geleverd en zijn de omstandigheden er wel naar om goede
zorg te leveren? Het is heel belangrijk dat de verschillen in omstandigheden
in de onderscheiden verpleeghuizen nadrukkelijk bij het onderzoek worden betrokken.Mevrouw Van Miltenburg (VVD) informeert of
de ondersteuning bij de uniformering van de boekhouding AWBZ-breed zal gelden,
en niet alleen voor de verpleeghuiszorg.In de verpleeghuiszorg is er sprake van een gedecentraliseerd systeem.
Nu wil de staatssecretaris de eilandcultuur doorbreken met behulp van centrale
sturing op kwaliteit, door middel van een taskforce. Dat lijkt strijdig met
het uitgangspunt van decentralisatie. Kan de taskforce niet worden afgeschaft,
evenals al die maatschappelijke verantwoordingsdocumenten waarmee de sector
wordt geconfronteerd?Volgens mevrouw Tonkens (GroenLinks) blijft
de staatssecretaris het werkelijke probleem ontkennen, namelijk dat er onvoldoende
gekwalificeerd personeel is in de verpleeghuiszorg, en dat er dus geld bij
moet. Zij roept de staatssecretaris ertoe op het probleem nu eindelijk eens
te erkennen en dit vervolgens gewoon op te lossen.Het verheugt de heer Rouvoet (ChristenUnie)
dat een niet aangenomen motie, namelijk over de imagocampagne, nu toch door
het kabinet wordt uitgevoerd.In het rapport-Kennedie staan nuttige aanbevelingen, maar de kernvraag
wordt niet beantwoord. Er zal moeten worden geïnvesteerd om de publieke
verantwoordelijkheid voor een adequate en kwalitatief goede verpleeghuiszorg
waar te kunnen maken. Het is jammer dat de staatssecretaris daartoe op dit
moment niet bereid is.De heer Nawijn (Groep Nawijn) is van oordeel
dat de staatssecretaris goede maatregelen heeft aangekondigd voor de korte
termijn. De heer Kennedie verdient lof voor zijn rapport, want er moet inderdaad
een bepaalde mate van bedrijfsvoering worden ingevoerd in de verpleeg- en
verzorgingshuizen. Mensen moeten zich prettig voelen. Dat is helaas in een
aantal huizen niet het geval, maar in vele ook wel.Voor de langere termijn zou er een toekomstvisie voor de verpleeghuizen
moeten worden ontwikkeld. Er moet nu zo snel mogelijk worden gewerkt aan de
totstandkoming van kleinschalige woonvormen.De heer Van der Vlies (SGP) vindt het terecht
dat de staatssecretaris blijft zoeken naar de waarheid achter de werkelijkheid
in de verpleeghuizen, maar tegelijkertijd moet alles in het werk worden gesteld
wat mogelijk is om de aangegeven verbeterpunten te realiseren, want er is
geen tijd meer te verliezen. Er is steeds aangevoerd dat de invoering van
functiewaardering en de zorgzwaartebenadering de oplossing zouden bieden voor de problemen rond de bekostiging en budgettering. Op verzoek
van de sector is dit proces een jaar vertraagd. Nu moet de invoering daarvan
wel zorgvuldig gebeuren, maar er zijn voor de sector ook keiharde belangen
in het spel, onder meer wegens de herverdelingseffecten. Het is niet de bedoeling
dat regering en parlement de gevangenen worden van dat proces. Het zou jammer
zijn als hierdoor de invoering van een en ander pas mogelijk werd per 1 januari
2007. Daarom dringt de heer Van de Vlies erop aan dat de betrokken partijen
alles op alles zetten om de zaak bij de begroting voor 2006 af te handelen.De staatssecretaris is van mening dat de belangen
binnen de sector het proces van de functiegerichte bekostiging niet mogen
ophouden. Het valt inderdaad te betreuren dat het proces met een jaar is vertraagd.
In overleg met het CTG zal worden bezien of het mogelijk is om het proces
zodanig te versnellen dat de Kamer vóór de begrotingsbehandeling
2006 wordt geïnformeerd over de vraag hoe een en ander vorm zou kunnen
krijgen. Uitgangspunt blijft budgettair neutrale invoering.Eveneens vóór de begrotingsbehandeling zal de Kamer inzicht
worden verschaft in de stand van zaken rond de uitvoering van de plannen voor
het stimuleren van kleinschalige woonvormen.In het veld bestaat de behoefte om expertise uit te wisselen en innovatie
tot stand te brengen. Bezien zal worden of dit een plaats kan krijgen in de
activiteiten van de steunpunten, zonder dat daarvoor een afzonderlijk budget
wordt gereserveerd.Alvorens een voorstel kan worden gedaan met betrekking tot de zorgkantoren,
moet de uitkomst van het interdepartementaal beleidsonderzoek naar de toekomst
van de AWBZ worden afgewacht. De uitkomst van het IBO AWBZ is naar verwachting
aan het einde van het jaar bekend. De Kamer zal hiervan in kennis worden gesteld.Een opleidingsplan voor zorgmedewerkers, opgesteld in samenwerking met
de sociale partners en met het ministerie van OCW, zal vóór
de behandeling van de begroting aan de Kamer worden toegezonden. Over een
opleidingsplan voor de raden van toezicht merkt de bewindsvrouwe op dat de
commissie-Meurs advies heeft uitgebracht aan de sector over de taak van de
raden van toezicht. Inmiddels is er een good governance-code aan de minister
van VWS aangeboden. Op basis van de reactie daarop zal een debat met de Kamer
worden gevoerd.De visie op de verpleeghuiszorg zal met de zorgverzekeraars worden besproken
naar aanleiding van de uitkomsten van de implementatie van de normen voor
verantwoorde zorg. Zorgverzekeraars Nederland is gesprekspartner in dat proces.Plannen voor proeven in de regio zullen eerst ter beoordeling worden voorgelegd
aan de Kamer.De staatssecretaris erkent dat er in de sector nog veel werk moet worden
verzet, maar zij benadrukt dat er ook veel goeds gebeurt. Er is alle reden
om optimistisch te zijn over de sector. De kwaliteit van de zorg wordt gecontroleerd
door de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Als de Inspectie aangeeft dat de
sector aan de norm voldoet, moet daarvan worden uitgegaan. Dit neemt niet
weg dat zich incidenten voordoen en dat sommige zaken anders moeten worden
geregeld. De sector mag echter niet de put in worden gepraat.De invoering van de eenheid van taal zal AWBZ-breed gebeuren. De staatssecretaris
zal met de betrokken partijen overleggen over de handhaving van de ombudsman.Wat de centrale sturing op kwaliteit betreft: de taskforce is van de sector
en door de sector. De staatssecretaris zal dus niet aangeven hoe men kwaliteitsverbetering
moet bereiken, maar zij schrijft wel voor dat hieraan wordt gewerkt. De activiteiten
die plaatsvinden onder de paraplu van Zorg voor Beter moeten centraal worden
aangestuurd. Maatschappelijke verantwoording dient verlaging
van lasten met zich te brengen, anders zal deze niet worden ingevoerd.De staatssecretaris beschikt niet over voldoende informatie om de conclusie
te kunnen trekken dat er in de zorg macro meer geld bij moet. Die conclusie
zou leiden tot verhoging van lasten, in de vorm van premieverhoging, verhoging
van de eigen bijdrage of schrappen in het pakket. Het is niet mogelijk dergelijke
maatregelen te baseren op de thans beschikbare informatie. Uitgangspunt is,
dat de middelen worden gevonden binnen de begroting. Met de middelen die er
zijn, moet kwalitatief goede zorg geleverd kunnen worden. De bevindingen van
de Inspectie voor de Gezondheidszorg spreken dit niet tegen. De staatssecretaris
onderkent overigens de publieke verantwoordelijkheid voor de verpleeghuiszorg
en is van oordeel dat zij deze met haar huidige beleid kan waarmaken. Mocht
blijken dat er extra geld nodig is, dan zal de staatssecretaris dit in het
kabinet aankaarten. Er moet dan in elk geval wel sprake zijn van kwaliteitsverbetering.
Daar waar deze moet worden gerealiseerd door het management van een instelling,
zou het beschikbaar stellen van meer geld het accommoderen van slecht management
inhouden. Op dit moment kan niet worden hard gemaakt dat meer handen aan het
bed de panacee is voor de kwaal van de verpleeghuiszorg. De staatssecretaris
is ervan overtuigd dat met de voorgestelde maatregelen maatwerk kan worden
geleverd aan de instellingen die dit nodig hebben.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,BlokDe griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,TeunissenXNoot1Samenstelling:Leden: Leden: Van der Vlies (SGP), Kalsbeek (PvdA), Rijpstra (VVD), Buijs
(CDA), Atsma (CDA), Arib (PvdA), Kant (SP), Blok (VVD), voorzitter, Smits
(PvdA), Örgü (VVD), Verbeet (PvdA), Van Oerle-van der Horst (CDA),
ondervoorzitter, Vergeer (SP), Vietsch (CDA), Joldersma (CDA), Van Heteren
(PvdA), Smilde (CDA), Nawijn (LPF), Van Dijken (PvdA), Timmer (PvdA), Van
Miltenburg (VVD), Hermans (LPF), Schippers (VVD), Omtzigt (CDA), Azough (GroenLinks),
Koser-Kaya (D66).Plv. leden: Rouvoet (ChristenUnie), Verdaas (PvdA), Nijs (VVD), Ferrier
(CDA), Çörüz (CDA), Blom (PvdA), Halsema (GroenLinks), Gerkens
(SP), Veenendaal (VVD), Hamer (PvdA), Weekers (VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), De Ruiter (SP), Ormel (CDA), Koomen (CDA), Waalkens
(PvdA), Mosterd (CDA), Varela (LPF), Bussemaker (PvdA), Heemskerk (PvdA),
Oplaat (VVD), Kraneveldt (LPF), Hirsi Ali (VVD), Eski (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Bakker (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29800-XVI-207.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl