Wet op de parlementaire enquête 200.; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30415, nr. 4 h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

19-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30415 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W04.05.0599/I
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30415Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 415Voorstel van wet van de leden K. G. de Vries, Van de Camp, Luchtenveld
en Van der Staaij houdende regels over de parlementaire enquête (Wet
op de parlementaire enquête 200.)nr. 4ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENERSHieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 6 april
2006 en de reactie van de indieners d.d. 23 mei 2006, aangeboden aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Met waardering hebben
de indieners kennisgenomen van het advies van de Raad van State. Het advies
van de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
10 januari 2006 heeft de Tweede Kamer bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet van de leden K. G. de Vries,
Van de Camp, Luchtenveld en Van der Staaij houdende regels over de parlementaire
enquête (Wet op de parlementaire enquête 200.), met memorie van
toelichting.Met het voorstel van wet wordt beoogd de uit 1850 stammende Wet op de
Parlementaire Enquête te vervangen. Enerzijds worden de bevoegdheden
van de enquêtecommissie verruimd, anderzijds worden de rechten van getuigen
en deskundigen die voor de commissie verschijnen duidelijker omschreven. Voorts
voorziet het wetsvoorstel op diverse punten in betere afstemming op andere
wettelijke regelingen.Het voorstel geeft de Raad van State aanleiding tot de volgende opmerkingen.1. Historische achtergrondHet recht van enquête van de Tweede Kamer der Staten-Generaal werd
in 1848 voor het eerst in de Grondwet (GW) opgenomen. Een wettelijke regeling
kwam tot stand in 1850. Het enquêterecht is in 1887 ook toegekend aan
de Eerste Kamer en de verenigde vergadering; zij hebben daar tot nu toe geen
gebruik van gemaakt. Het recht van enquête werd gezien als een recht
dat een plaats had naast de grondwettelijke inlichtingenplicht van de regering
ten opzichte van de Staten-Generaal en het recht van interpellatie; daarom
werden ministers niet verplicht om voor de enquêtecommissie te verschijnen.2 Aanvankelijk was de heersende opvatting dat het enquêterecht
wel gebruikt mag worden om onderzoek te doen naar verschijnselen die voor
wetgeving in aanmerking komen (zogenaamde wetgevingsenquête), maar niet
om politieke verantwoordelijkheden vast te stellen (de zogenaamde politieke
enquête). Met de vestiging van de ministeriële verantwoordelijkheid
werd geleidelijk aan erkend dat ook de politieke enquête is toegestaan.3In de periode tot 1887 hield de Tweede Kamer acht enquêtes. Daarna
bleef het enquêterecht 70 jaar ongebruikt. De Tweede Kamer hield nog
wel onderzoeken, maar niet in de vorm van een enquête, zodat geen getuigen
onder ede konden worden gehoord. Tijdens de Duitse bezetting functioneerden de Staten-Generaal niet. De
regering werkte, vanuit Londen, vijf jaar lang zonder parlementaire controle.
Om dit verantwoordingstekort op te heffen stelde de Tweede Kamer in 1947 een
parlementaire enquête in naar het regeringsbeleid in de periode 1940–1945.
Om diezelfde reden kon deze enquêtecommissie, in afwijking van de gewone
regeling, ministers horen.Daarna was het weer een tijd stil rond de parlementaire enquête,
maar in de jaren ’70 nam de belangstelling weer toe. In 1977 werd de
Enquêtewet gewijzigd (en omgedoopt tot Wet op de Parlementaire Enquête):
ook voor ministers gold voortaan een opkomst- en antwoordplicht. Bij de grondwetsherziening
van 1983 werd voorgesteld het enquêterecht ook toe te kennen aan een
minderheid van de Tweede Kamer. Dit voorstel werd in tweede lezing door de
Eerste Kamer der Staten-Generaal verworpen.Met de instelling van een enquête naar de opkomst en ondergang van
het RSV-concern in 1983 begon de tweede bloeiperiode van de parlementaire
enquête. Deze enquête is toonaangevend geweest voor de toepassing
van het instrument in de jaren daarna. Het horen van de getuigen – nu
ook van ministers – was openbaar en trok alle aandacht, mede door de
televisie-uitzendingen. De door deze enquêtecommissie ontwikkelde werkwijze
werd grotendeels overgenomen door latere commissies. De RSV-enquête
vormde aanleiding om de Wet op de Parlementaire Enquête op een aantal
punten te herzien.1 Na 1983 zijn er acht enquêtes
gehouden: RSV, bouwsubsidies, paspoortproject, uitvoering van de sociale zekerheid,
opsporingsmethoden (IRT), de Bijlmerramp, de bouwnijverheid en Srebrenica.
Dit waren in hoofdzaak politieke enquêtes.Zoals de initiatiefnemers ook onderkennen, staat bij een parlementaire
enquête het belang van waarheidsvinding voorop. De Raad merkt op dat
waarheidsvinding bij een politieke enquête gemakkelijker onder druk
kan komen te staan dan bij een wetgevingsenquête, omdat bij een politieke
enquête andere belangen bijna onvermijdelijk mee gaan spelen. Dit effect
wordt versterkt doordat ook ministers als getuige voor een enquêtecommissie
kunnen verschijnen en dan in een andere verhouding tot de kamer staan dan
wanneer zij de kamer informatie verstrekken op de gebruikelijke manier. De
Raad gaat hierop in het vervolg van dit advies nader in.De Raad adviseert in de toelichting aandacht te besteden aan het belang
van waarheidsvinding bij de politieke enquête.1. Historische achtergrondDe Raad van State is het met de initiatiefnemers eens dat bij een parlementaire
enquête het belang van de waarheidsvinding voorop staat. Maar de initiatiefnemers
onderschrijven niet het standpunt van de Raad als zou de waarheidsvinding
bij een zogenoemde politieke enquête gemakkelijker onder druk komen
te staan dan bij een zogenoemde wetgevingsenquête. Volgens hen bestaan
er ook geen aanwijzingen dat bij de door de Raad als «politieke enquête»
betitelde enquêtes de waarheidsvinding inderdaad onder druk is komen
te staan. Ook overigens merken de initiatiefnemers op, dat het onderscheid
tussen een politieke enquête en een wetgevingsenquête niet helder
is.Evenmin delen de initiatiefnemers het oordeel van de Raad dat de ministers
als zij als getuige verschijnen voor een enquêtecommissie, in een andere
verhouding tot de Kamer staan dan wanneer zij de Kamer informatie verstrekken
op de gebruikelijke manier. Zowel tijdens de enquête als daarbuiten
zijn ministers immers verplicht aan de enquêtecommissie alle inlichtingen
te verstrekken die de enquêtecommissie c.q. de Kamer(leden) verlangen,
tenzij het belang van de staat zich tegen deze verstrekking verzet. Naar aanleiding
van het advies van de Raad is, gelet op het voorgaande, in de memorie van
toelichting meer aandacht besteed aan het belang van waarheidsvinding bij
enquêtes in algemene zin.2. Samenloop met andere onderzoekenDe geldende wet stelt geen beperkingen aan de onderwerpen waarover de
kamer een enquête kan houden. Het wetsvoorstel doet dat evenmin.De Raad onderschrijft deze benadering. Een enquête zal verband moeten
houden met de medewetgevende of de controlerende taak van de kamer, maar het
ligt voor de hand dat de kamer zich van die beperking ook bewust is. Binnen die grenzen is het alleen aan de kamer om te beslissen over
de wijsheid en de wenselijkheid van het instellen van een enquête.In de toelichting wordt onderkend dat er samenloop kan zijn tussen een
enquête en een strafrechtelijk onderzoek of een onderzoek door onafhankelijke
toezichthouders, zoals de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) of de Onafhankelijke
Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA).1 Naast
deze kan ook worden gedacht aan de Onderzoeksraad voor veiligheid.Bij de enquêtes naar de bouwsubsidies, de opsporingsmethodes (IRT)
en de vliegramp Bijlmermeer heeft zo’n samenloop zich voorgedaan. Volgens
de toelichting hebben zich in de praktijk geen problemen voorgedaan, enerzijds
omdat een enquête een ander doel heeft dan de andere onderzoeken, anderzijds
omdat er in de praktijk afspraken plegen te worden gemaakt over de afstemming.
De indieners zijn geen voorbeelden van problemen bekend.2In de literatuur worden echter genoemd het strafproces tegen oud-premier
De Geer vanwege een publicatie van diens hand uit 1942, dat samenliep met
de enquête naar het regeringsbeleid tijdens de Tweede Wereldoorlog;
het onafhankelijke onderzoek (geen enquête) naar de van oorlogsmisdaden
verdachte Menten, dat in 1978 verweven raakte met het strafproces-Menten;
en het onderzoek dat een bijzondere kamercommissie in 1980 deed naar het weglekken
van nucleaire kennis naar Pakistan, dat samenliep met een strafrechtelijk
onderzoek (zaak-Khan).3 Soortgelijke problemen
kunnen zich in de toekomst voordoen bij parlementaire enquêtes.Problemen kunnen bijvoorbeeld ontstaan wanneer iemand eerst getuigt voor
de enquêtecommissie en daarna wordt gehoord als verdachte in een strafrechtelijk
onderzoek. Enerzijds kan worden betoogd dat het in het belang van de getuige
kan zijn om zoveel mogelijk aan de enquêtecommissie te vertellen: wat
hij verklaart mag immers niet in het strafproces tegen hem worden gebruikt,
zodat het openbaar ministerie voor de lastige opgave staat om aan te tonen
dat het dezelfde feiten uit andere bron heeft verkregen. Anderzijds kan ook
worden gesteld dat een officier van justitie of een rechter zich niet volledig
blind kan houden voor de getuigenis die bij een enquête is afgelegd.
Problemen kunnen ook ontstaan als een getuige eerst een verklaring aflegt
tegenover de politie, maar dan tegenover de enquêtecommissie daarvan
afwijkt: de rechter kan dan gaan twijfelen aan de juistheid van de eerste
verklaring. Deze problemen kunnen schadelijk zijn voor betrokkenen zelf, voor
de waarheidsvinding bij de enquête en voor het strafrechtelijk onderzoek.Voorts kan bedacht worden dat de kamer niet in de eerste plaats ervaren
en deskundig is in het verrichten van onderzoek zoals de politie, het openbaar
ministerie of de Onderzoeksraad voor veiligheid dat plegen te doen.Om de genoemde problemen te voorkomen zou de kamer ervoor kunnen kiezen
om niet gelijktijdig met strafrechtelijk of ander onderzoek dezelfde feiten
te onderzoeken, en evenmin zulk onderzoek, als het is voltooid, te herhalen,
maar waar mogelijk gebruik te maken van de resultaten van zulk onderzoek.
Dat zou betekenen dat de kamer een voorgenomen enquête in haar reikwijdte
beperkt of uitstelt.De Raad adviseert aan het voorgaande in de toelichting aandacht te besteden.2. Samenloop met andere onderzoekenMet instemming hebben de initiatiefnemers geconstateerd dat de Raad de
benadering van het wetsvoorstel dat er geen beperkingen zijn aan de onderwerpen
waarover de Kamer een enquête kan houden, onderschrijft. De suggestie
van de Raad als zouden de taken van de Kamer beperkingen of grenzen op dit
punt inhouden, lijkt daarmee in tegenspraak. Zoals in de memorie van toelichting
(par. 3.1) wordt gesteld, kan de enquête op alles betrekking hebben
wat de Kamer wil onderzoeken.Vanzelfsprekend kan, zoals de Raad opmerkt, de Kamer ervoor kiezen om
niet gelijktijdig met strafrechtelijk of ander onderzoek dezelfde feiten te
onderzoeken. Ook kan zij er voor kiezen om een dergelijk onderzoek niet te
herhalen. Overigens is dit naar het oordeel van de initiatiefnemers niet nieuw
en spreekt dit voor zich. Zoals in de memorie van toelichting al is aangegeven,
zal de Kamer bij haar beslissing een enquête te houden diverse belangen
moeten afwegen (par. 8.2.). Ook zal, zoals in de memorie van toelichting is
aangegeven, de Kamer respectievelijk de enquêtecommissie verantwoording
moeten afleggen over hoe zij met ander onderzoek omgaat. Naar aanleiding van
het advies van de Raad is de memorie van toelichting uitgebreid op het punt
van samenloop met ander onderzoek. 3. Parlementaire enquête en ministeriële verantwoordelijkheidDe uitoefening van het enquêterecht roept – voorzover ministers
en ambtenaren wordt gevraagd als getuige op te treden en verklaringen af te
leggen – spanningen op in verhouding tot de ministeriële verantwoordelijkheid.In ons parlementaire stelsel is de regering verplicht de kamers de door één
of meer leden verlangde inlichtingen te verschaffen, zolang dat niet in strijd
is met het belang van de staat (artikel 68 GW). Deze verplichting zou in principe
voldoende kunnen zijn als de kamer inlichtingen wenst te ontvangen van de
regering. Het enquêterecht werd dan ook aanvankelijk gezien als een
recht om inlichtingen te verzamelen buiten de regering om; een recht dus dat
naast het in artikel 68 GW geregelde recht op informatie stond. Nu ministers1 – sinds 1977 – verplicht zijn om voor een
enquêtecommissie te verschijnen, is dit onderscheid verdwenen.In theorie maakt het niet uit of een minister gehoord wordt door een enquêtecommissie
of dat hij tijdens een bijeenkomst van een gewone kamercommissie inlichtingen
verschaft: in beide gevallen dient hij de kamers juist en volledig te informeren.2 Ook de weigeringsgrond – het belang van de staat –
is hetzelfde.3 Er is echter een belangrijk verschil.De ministeriële verantwoordelijkheid houdt – voorzover hier
van belang – in dat het de minister is die verantwoordelijk is voor
het beleid en dat hij het is die zich tegenover de kamers verantwoordt. De
minister laat zich daarbij bijstaan door zijn ambtenaren, maar staatsrechtelijk «bestaan»
zij niet: voor het optreden van de ambtenaren is alleen de minister verantwoordelijk.Bij een parlementaire enquête ligt het anders. Getuigen die voor
de commissie verschijnen hebben weliswaar het recht om zich te laten bijstaan –
tenzij de enquêtecommissie dat niet toestaat4 –
maar in de praktijk verschijnen ministers altijd alleen. Een minister die
ambtelijke ondersteuning zou wensen, zou daarvoor vermoedelijk geen toestemming
krijgen. De rol van ambtenaren bij een enquête is juist, dat de commissie
hen afzonderlijk wil kunnen horen, zodat eventuele verschillen tussen minister
en ambtenaren in het openbaar kunnen worden blootgelegd. Na afloop van de
enquête, als de kamer politieke conclusies trekt, gelden weer de normale
verhoudingen tussen de minister en de Staten-Generaal, en ook tussen de minister
en zijn ambtenaren.Dat dit kenmerk de ministeriële verantwoordelijkheid kan doorkruisen,
heeft tot nu toe nog weinig aandacht gekregen. Het wetsvoorstel brengt op
dit punt geen wijziging, maar de Raad meent dat bij een integrale herziening
van de wet dit vraagstuk niet onbesproken zou moeten blijven. Hij adviseert
hier in de toelichting een beschouwing aan te wijden.3. Parlementaire enquête en ministeriële verantwoordelijkheidDe Raad wijst er terecht op dat op grond van ons parlementaire stelsel
de regering verplicht is de Kamers de door één of meer leden
verlangde inlichtingen te verschaffen, zolang dat niet in strijd is met het
belang van de staat. Dit beginsel is in artikel 68 van de Grondwet neergelegd.
De initiatiefnemers onderschrijven het standpunt van de Raad dat er voor bewindspersonen
geen onderscheid is tussen het afleggen van een getuigenis voor een enquêtecommissie
en het geven van informatie aan een gewone kamercommissie. De visie van de
Raad dat sprake is van een doorkruising van de ministeriële verantwoordelijkheid
nu de ambtenaren, conform overigens de huidige Wet op de Parlementaire Enquête,
op grond van het wetsvoorstel rechtstreeks door de enquêtecommissie
gehoord kunnen worden, vinden de initiatiefnemers echter te ver gaan. De ambtenaren
zijn immers niet zelf verantwoordelijk ten opzichte van de Kamer voor de inlichtingen
die door hen worden gegeven. De mondelinge informatie die een ambtenaar bij
een verhoor verstrekt, worden aan de minister toegerekend. Zo valt de door
een ambtenaar verstrekte informatie, voor zover deze betrekking heeft op zijn
ambtsvervulling, volledig onder de ministeriële verantwoordelijkheid.
Over de inlichtingen die de ambtenaar verstrekt, kan de betrokken minister
dus door de Kamer ter verantwoording worden geroepen. Naar aanleiding van
het advies van de Raad is de memorie van toelichting in voorgaande zin aangevuld.4. Verschillen tussen ministers of kamerleden en gewone burgers Ministers zijn, net als gewone burgers, verplicht voor een enquêtecommissie
te verschijnen en ook overigens alle gevraagde medewerking te verlenen.5 Het wetsvoorstel maakt – behalve bij de verschoningsgronden6 – geen onderscheid tussen ministers
en andere personen. Die verschillen zijn er in de enquêtepraktijk wel.a. Als iemand weigert gevolg te geven aan een vordering tot medewerking,
kan in het wetsvoorstel de enquêtecommissie door tussenkomst van de
voorzieningenrechter dwangmiddelen inzetten, zoals dwangsom en gijzeling,1 of aangifte doen bij het openbaar ministerie (het niet
voldoen aan een vordering van een enquêtecommissie is strafbaar2. Volgens de toelichting bestaat in theorie de mogelijkheid
dat een enquêtecommissie dwangmiddelen inzet ten opzichte van een minister
of staatssecretaris, of dat de minister of staatssecretaris strafrechtelijk
wordt vervolgd. Het ligt echter voor de hand dat de kamer eerst politieke
middelen zal inzetten, zo vervolgt de toelichting.3Dat dwangmiddelen alleen kunnen worden toegepast door tussenkomst van
de voorzieningenrechter betekent ook dat de rechter het verzoek van de enquêtecommissie
om een dwangmiddel toe te passen – marginaal – zal toetsen. Als
bijvoorbeeld de minister bepaalde informatie niet wil verstrekken, omdat dat
naar zijn oordeel in strijd is met het belang van de staat, zal de rechter
moeten beoordelen of de minister deze verschoningsgrond redelijkerwijs heeft
kunnen inroepen.4 Dat wijkt af van het door de
initiatiefnemers onderschreven uitgangspunt, dat een derde instantie niet
behoort te beslissen in een geschil tussen de Tweede Kamer en een minister
over de nakoming van de inlichtingenplicht op grond van artikel 68 GW.5Als een minister in het normale verkeer met de kamer weigert te doen wat
de kamer van hem vraagt, kan de kamer geen dwangmiddelen inzetten of aangifte
doen. Wel kan de kamer het vertrouwen in de minister opzeggen. De Raad is
van oordeel dat de verhouding tussen kamer en minister bij een parlementaire
enquête niet anders behoort te zijn: als de minister geen medewerking
wil verlenen, is het niet aan de enquêtecommissie maar aan de kamer
als geheel om consequenties te trekken, en die consequenties behoren uitsluitend
politiek te zijn. Dat kan slechts anders zijn als de commissie vermoedt dat
sprake is van een ambtsdelict.6De Raad adviseert het wetsvoorstel aan te passen.b. Getuigen die voor de enquêtecommissie verschijnen, leggen
de eed of belofte af, tenzij de commissie anders besluit.7 Er is immers, zo stelt de toelichting, sprake van waarheidsvinding
en daarbij past dat getuigen in alle gevallen de eed of belofte afleggen.8 In de praktijk worden ook ministers onder ede gehoord.De Raad meent dat dat laatste niet vanzelf spreekt. Als een minister de
kamer op de gebruikelijke manier, buiten een enquête om, informatie
verschaft, staat hij nooit onder ede. Bovendien is vervolging wegens meineed
niet mogelijk, nu artikel 71 GW de minister strafrechtelijke immuniteit verleent
voor alles wat hij zegt in de vergaderingen van de Staten-Generaal of van
commissies daaruit.De Raad adviseert hier in de toelichting aandacht aan te besteden.c. Voor leden van de Staten-Generaal die door een enquêtecommissie
worden gehoord, geldt in wezen hetzelfde als voor ministers.Het niet voldoen aan een vordering van de commissie is nu strafbaar, maar
in de verhouding tussen leden onderling is dat niet passend. Op dit punt zou
het wetsvoorstel moeten worden aangevuld.Het afleggen van de eed of belofte is, zo meent de Raad, evenmin op zijn
plaats tussen kamerleden onderling; bovendien wordt vervolging wegens meineed
ook in dit geval uitgesloten door artikel 71 GW. De Raad adviseert hier in
de toelichting aandacht aan te besteden.4. Verschillen tussen minister of Kamerleden en gewone burgers4a, b. en c. Bij nader inzien zijn de initiatiefnemers met de Raad van
mening dat de verhouding tussen Kamer en ministers bij een parlementaire enquête
ook wat betreft de sanctionering niet anders behoort te zijn dan daarbuiten.
De Raad wijst er terecht op dat als de minister geen medewerking wenst te
verlenen aan een enquêtecommissie, het niet aan de enquêtecommissie,
maar aan de Kamer als geheel is om – uitsluitend politieke – consequenties
te trekken. De mogelijkheid van het inzetten van dwangmiddelen of het inzetten
van een strafrechtelijke vervolging jegens bewindspersonen wegens niet-medewerking
aan een enquête, past niet binnen de staatsrechtelijke verhoudingen
tussen regering en parlement. Ook is het inzetten van dwangmiddelen tussen
Kamerleden onderling of het strafrechtelijk vervolgen van Kamerleden wegens
niet-medewerking aan een enquête, niet passend. Naar aanleiding van
het advies van de Raad is de mogelijkheid om dwangmiddelen in te zetten jegens
en de mogelijkheid van strafrechtelijke vervolging van bewindspersonen en
Kamerleden in het wetsvoorstel uitdrukkelijk uitgesloten.De Raad wijst er voorts terecht op dat artikel 71 van de Grondwet bewindspersonen
en Kamerleden (strafrechtelijke) immuniteit verleent voor alles wat zij zeggen
in de vergaderingen van de Staten-Generaal of van commissies daaruit. Dit
impliceert dat zij niet kunnen worden vervolgd wegens meineed voor hetgeen
zij voor de enquêtecommissie hebben verklaard. Dit neemt echter niet
weg dat het afleggen van de eed door ministers en Kamerleden wel degelijk
betekenis heeft. Gelet op het bijzondere karakter van de hoorzittingen, zou
het een zeer vreemde indruk wekken en daarom onwenselijk zijn als een verschil
op het punt van de eedaflegging bestaat tussen de verschillende getuigen onderling.
De initiatiefnemers vinden daarom ook voor bewindspersonen en Kamerleden het
afleggen van de eed op zijn plaats. Naar aanleiding van het advies van de
Raad is de toelichting in voorgaande zin aangevuld.5. Reikwijdte van het wetsvoorstelHet Presidium van de Tweede Kamer heeft bij het formuleren van de opdracht
voor het herzien van de Wet op de parlementaire enquête ook als opdracht
meegegeven andere parlementaire onderzoeken dan de enquête wettelijk
te regelen. Bij deze parlementaire onderzoeken hadden zich drie problemen
voorgedaan: bij het verkrijgen en archiveren van vertrouwelijke informatie,
ten aanzien van de positie van het onderzoeksbureau dat door een parlementaire
onderzoekscommissie was ingeschakeld, en wat betreft de positie van getuigen.
Over dit laatste stelde het Presidium:Formeel is de positie van een getuige bij een parlementaire enquête
anders dan de positie van een getuige bij een tijdelijke commissie. In de
praktijk zal dit door de betrokken getuige waarschijnlijk niet zo worden ervaren.
De maatschappelijke impact van beide soorten onderzoek is op veel punten vergelijkbaar.1De initiatiefnemers hebben ervan afgezien in het wetsvoorstel ook een
regeling voor ander parlementair onderzoek op te nemen, omdat – zo stellen
zij – het ongewenst is personen te verplichten medewerking te verlenen
aan ander parlementair onderzoek dan een parlementaire enquête. De initiatiefnemers
vinden een wettelijke regeling uitsluitend nodig, indien op burgers rechtens
afdwingbare verplichtingen worden neergelegd. Volstaan kan worden met een
regeling van het overige parlementair onderzoek in het Reglement van Orde
van de Kamer.2De Raad onderschrijft deze keus van de initiatiefnemers. Een wettelijke
regeling van andere onderzoeken dan de enquête zou die onderzoeken een
onnodig zwaar gewicht geven. Regeling in het Reglement van Orde van de Kamer
is voldoende. De Raad acht het wel van belang dat de drie knelpunten die het
Presidium heeft gesignaleerd, in dat Reglement worden geregeld en dat in het
bijzonder de positie van getuigen voldoende duidelijk wordt uitgewerkt. Voor
getuigen is het immers nauwelijks relevant dat zij formeel niet tot medewerking
verplicht zijn: een verzoek om in het openbaar voor een onderzoekscommissie
te verschijnen kan in de praktijk niet goed worden genegeerd.De Raad adviseert in de toelichting hier op in te gaan.5. Reikwijdte van het wetsvoorstelMet genoegen hebben de initiatiefnemers geconstateerd dat de Raad hun
keuze om in het wetsvoorstel af te zien van een regeling van ander parlementair
onderzoek, onderschrijft. Met de initiatiefnemers is de Raad ook van oordeel
dat een regeling in het Reglement van Orde volstaat. Maar anders dan de Raad,
menen de initiatiefnemers dat het voor getuigen wel degelijk relevant is,
dat zij bij een «gewoon» parlementair onderzoek formeel niet tot
medewerking verplicht zijn. De initiatiefnemers zijn van oordeel dat er in
de praktijk wel degelijk een verschil bestaat tussen een oproep om te verschijnen
voor een parlementaire enquêtecommissie, dan wel voor een parlementaire
onderzoekscommissie. Gelukkig zijn personen over het algemeen ook bereid om medewerking te verlenen aan gewone onderzoeken. Het advies van de
Raad om in de toelichting nader in te gaan op de drie knelpunten die het Presidium
heeft gesignaleerd, is gevolgd.6. Het horen van getuigenGetuigen worden in beginsel in het openbaar gehoord.1 Zij zijn verplicht alle gestelde vragen te beantwoorden, tenzij zij
zich kunnen beroepen op een verschoningsgrond.2
Bij opzettelijk onwaarheid spreken is vervolging op grond van meineed mogelijk.
In de praktijk wordt het horen van de getuigen rechtstreeks op televisie uitgezonden,
waar het vaak ruime aandacht krijgt. De enquêtecommissie kan om gewichtige
redenen besluiten dat derden geen beeld- of geluidsregistraties mogen maken.3In de toelichting wordt verwezen naar kritiek die van diverse zijden is
geuit, dat de persoonlijke levenssfeer van derden bij (directe) verslaglegging
op radio en televisie in het gedrang komt. De initiatiefnemers onderkennen
dat risico en hebben daarom voorzien in de mogelijkheid dat de commissie geen
radio- of televisie-uitzendingen toestaat. Zij achten de verslaglegging over
een enquête, ook door radio en televisie, evenwel van groot belang.
Daarom hebben zij niet voorzien in een wettelijk recht voor getuigen en deskundigen
om radio- en televisieopnamen te verhinderen.4a. De Raad onderkent dat het grote waarde heeft, niet alleen dat
het horen van de getuigen in het openbaar plaatsvindt, maar ook dat dit op
radio en televisie wordt uitgezonden. Een enquête is bij uitstek een
publieke zaak. Dat daarbij niet dezelfde terughoudendheid geldt als in het
strafproces, wordt onder meer gerechtvaardigd door het feit dat een enquêtecommissie
geen strafrechtelijke veroordeling uitspreekt en geen straf oplegt.Dat neemt niet weg dat er aan deze volstrekte openbaarheid risico’s
verbonden zijn. De leden van een enquêtecommissie zijn niet speciaal
opgeleid in ondervragingstechnieken, zoals het vermijden van gesloten vragen,
en hebben daar doorgaans geen ruime ervaring mee. Kamerleden hebben wel ervaring
in – soms scherp – debatteren en in het omgaan met de camera.
Ondervragingen worden vaak uitgevoerd door één lid van de commissie.
De getuige kan zich – anders dan in het strafproces – niet beroepen
op het zwijgrecht, omdat het probleem van zelfincriminatie zich bij een enquête
niet voordoet. Voorts zijn getuigen niet altijd ervaren in het omgaan met
de camera en het ondergaan van een ondervraging.De Raad waardeert het positief dat de enquêtecommissie – om
gewichtige redenen – radio- en televisie-uitzendingen kan verbieden,
maar meent dat de risico’s van reputatieschade bij getuigen daarmee
onvoldoende worden weggenomen. Het criterium «gewichtige redenen»
is vaag en biedt daardoor weinig rechtszekerheid; bovendien kan zich ook reputatieschade
voordoen als het horen van een getuige niet wordt uitgezonden, maar wel in
de openbaarheid plaatsvindt.De vrees voor reputatieschade kan bovendien getuigen er van weerhouden
in vrijheid een verklaring af te leggen. Dat is niet in het belang van de
waarheidsvinding.De Raad beveelt aan het criterium «gewichtige redenen» nader
uit te werken. Een reden om geen uitzendingen toe te staan, zou kunnen zijn
dat de vraagstelling vooral betrekking heeft op het privéleven van
de getuige; het beroepsmatige optreden van een minister ligt bijna per definitie
in de publieke sfeer.Het verdient aanbeveling het wetsvoorstel aan te vullen.b. De initiatiefnemers hebben, zoals opgemerkt, niet voorzien in
een wettelijk recht voor getuigen en deskundigen om radio- en televisieopnamen
te verhinderen. De Raad wijst er echter op dat dit recht feitelijk al bestaat.
Een getuige die meent dat het recht op bescherming van zijn persoonlijke levenssfeer
door radio- of televisie-uitzendingen verder wordt aangetast dan hij juist
acht, heeft toegang tot de rechter, omdat iedere beperking van grondrechten
door de overheid aan de rechter kan worden voorgelegd. De getuige kan zich
weliswaar niet tot de bestuursrechter wenden, aangezien de kamers der Staten-Generaal
geen bestuursorgaan zijn,5 maar bij ontbreken
van een specifieke rechtsgang is de voorzieningenrechter in kort geding bevoegd.De Raad adviseert hier in de toelichting melding van te maken. 6. Het horen van getuigen6a. De initiatiefnemers hebben met instemming geconstateerd dat de
Raad met hen de grote waarde onderkent van de uitzending van het horen van
getuigen op radio en televisie. De aanbeveling van de Raad om in het wetsvoorstel
het begrip «gewichtige redenen» nader te omschrijven is echter
niet gevolgd. Aan de Raad kan toegegeven worden dat bedoeld begrip niet scherp
omlijnd is. Maar door het ruime karakter van het begrip wordt bereikt dat
verschillende en uiteenlopende gronden daaronder gebracht kunnen worden. Bij
de opstelling van de regelgeving valt niet te overzien welke gronden in de
praktijk precies aanleiding kunnen zijn om geen opnames toe te staan. De bescherming
van het privé-leven van betrokkene zal een belangrijk criterium zijn.
Maar het begrip nader uitwerken tot het privé-leven van de getuige
kan in de praktijk juist een beperkend effect hebben. Ook bijvoorbeeld het
privé-leven van andere betrokkenen kan reden zijn om af te zien van
opnames. Een ander argument om vast te houden aan dit begrip, is dat het in
andere regelgeving veelvuldig wordt gehanteerd. Naar aanleiding van de aanbeveling
van de Raad is de toelichting wel in die zin aangevuld, dat wordt aangegeven
dat bij de term «gewichtige redenen» in het bijzonder wordt gedacht
aan gronden, ontleend aan het privé-leven van directe betrokkenen.6b. Met de Raad zijn de initiatiefnemers van oordeel dat een getuige
de voorzieningenrechter in kort geding kan benaderen indien hij meent dat
zijn recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer door opnames verder
wordt aangetast dan hij juist acht. Het advies van de Raad om de toelichting
op dit punt aan te vullen, is gevolgd.7. Binnentreden in woningenDe onderzoeksbevoegdheden van de enquêtecommissie worden uitgebreid
met de bevoegdheid om elke plaats in Nederland te betreden. Woningen kunnen
alleen worden betreden met toestemming van de bewoner of met machtiging van
de voorzieningenrechter.1 De bevoegdheid om plaatsen
te betreden, acht de Raad niet bezwaarlijk; over de bevoegdheid om woningen
binnen te treden maakt de Raad de volgende opmerking.Volgens de toelichting zal het voor een enquête slechts in uitzonderingsgevallen
nodig zijn om woningen binnen te treden. Niettemin menen de initiatiefnemers
dat deze bevoegdheid, voor gevallen waarin de bewoner geen toestemming geeft,
een zinvolle aanvulling van het instrumentarium van de enquêtecommissie
kan betekenen.2Het gaat hier om een bevoegdheid die het in artikel 12 GW beschermde huisrecht
beperkt. Tot het beperken van grondrechten mag niet lichtvaardig worden overgegaan.
Uit de toelichting blijkt niet dat het ontbreken van deze bevoegdheid bij
eerdere enquêtes als een gemis is gevoeld.Een enquêtecommissie zal zich in de eerste plaats bezighouden met
de algemene uitgangspunten van het in het verleden gevoerde of het in de toekomst
te voeren beleid; onderzoek naar concrete gevallen is dan ook geen doel op
zich, maar slechts een middel tot een doel. Van de onderzoeksorganen die worden
genoemd in bijlage 2 bij de toelichting beschikken bijvoorbeeld de Onderzoeksraad
voor veiligheid en de Nationale ombudsman niet over de bevoegdheid om woningen
binnen te treden zonder toestemming van de bewoner. Ook in de algemene regeling
voor toezichthouders in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is hier niet in
voorzien.3Voorts is van belang dat de commissie niet bevoegd is de woning te doorzoeken;
dat relativeert de effectiviteit van de bevoegdheid tot binnentreden.4De Raad is dan ook niet overtuigd van de noodzaak van deze bevoegdheid.
Hij adviseert deze niet in het wetsvoorstel op te nemen.7. Binnentreden in woningenDe initiatiefnemers delen het standpunt van de Raad dat niet lichtvaardig
tot het beperken van grondrechten mag worden overgegaan. Dit geldt ook voor
het in artikel 12 van de Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag van
de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) beschermde huisrecht.
Daar staat echter tegenover het gerechtvaardige belang in een democratische
rechtstaat dat een parlement door middel van een enquête over bepaalde
aangelegenheden de volledige waarheid kan achterhalen. Bij bepaalde enquêtes
zou het binnentreden van woningen nodig kunnen zijn voor de waarheidsvinding.
Van belang daarbij is dat een enquêtecommissie op grond van het voorliggende
wetsvoorstel alleen van haar bevoegdheden gebruik mag maken, voor zover dat
voor de vervulling van haar taak nodig is. Dit betekent dat de enquêtecommissie
niet lichtvaardig van haar bevoegdheid tot het binnentreden van woningen gebruik
kan maken. Daarnaast is de procedure voor het binnentreden van woningen met
waarborgen omgeven. Zo kan dit uitsluitend met rechterlijke machtiging. Daarmee
is sprake van een zwaardere procedure voor het betreden van woningen dan in
de Algemene wet op het binnentreden is voorzien. Ten slotte betreft de bevoegdheid
uitsluitend een bevoegdheid tot het betreden en niet tot doorzoeking van de
woning. Het advies van de Raad om de bevoegdheid om woningen te betreden niet
in het wetsvoorstel op te nemen, is gelet op het voorgaande niet gevolgd.
Wel is naar aanleiding van dit advies, mede in het licht van artikel 12 van
de Grondwet en artikel 8 EVRM, in de memorie van toelichting de toegevoegde
waarde van deze bevoegdheid nader omschreven.8.  GijzelingHet wetsvoorstel voorziet in een nieuw middel om getuigen en deskundigen
tot medewerking te dwingen: de dwangsom.1 Het
bestaande instrument van de gijzeling blijft bestaan.2a. De bevoegdheid tot gijzelen is tot nu toe niet door een enquêtecommissie
toegepast.3 Het is een inperking van het recht
op persoonlijke vrijheid, die zich bovendien tegen de enquêtecommissie
kan keren, omdat de sympathie van het publiek met de gegijzelde kan zijn.
De Raad acht het niet uitgesloten dat het modernere dwangmiddel van de dwangsom
in de praktijk voldoende effectief zal zijn. Als dat zo is, zal de gijzeling
alleen nog betekenis behouden als symbool van de macht die een enquêtecommissie
over personen kan uitoefenen.De Raad adviseert de toegevoegde waarde van de bevoegdheid tot gijzelen
van een dragende motivering te voorzien.Onverminderd het voorgaande merkte de Raad over de gijzeling het volgende
op.b. De enquêtecommissie kan een bevel tot gijzeling vorderen
bij de voorzieningenrechter indien een getuige of deskundige zonder wettige
(bedoeld zal zijn: wettelijke) grond weigert zijn verklaring af te leggen.
De voorzieningenrechter wijst het verzoek onverwijld toe, tenzij de getuige
of deskundige een wettelijke grond tot weigering heeft, of de commissie in
redelijkheid niet tot haar oordeel kan komen dat de gijzeling nodig is voor
de vervulling van haar taak.4Vrijheidsontneming is een ingrijpende maatregel; er behoort alleen toe
te worden overgegaan wanneer geen andere middelen beschikbaar zijn en alleen
dan wanneer het belang van het onderzoek toepassing van dit zware middel rechtvaardigt.
Deze noties van subsidiariteit en proportionaliteit zijn in de voorgestelde
regeling niet terug te vinden; het wetsvoorstel kent alleen de algemene bepaling
dat de commissie haar bevoegdheden slechts uitoefent voorzover dat naar het
redelijk oordeel van de commissie voor de vervulling van haar taak nodig is.5In het strafproces
is gijzeling van een weigerachtige getuige alleen mogelijk als dat «voor
het onderzoek dringend noodzakelijk» is; hetzelfde criterium geldt bij
de civielrechtelijke gijzeling, lijfsdwang geheten.6Bij lijfsdwang
moet voorts aannemelijk zijn dat toepassing van een ander dwangmiddel onvoldoende
uitkomst zal bieden.De Raad adviseert de vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit
bij de regeling van gijzeling in het wetsvoorstel op te nemen.c. De enquêtecommissie kan de getuige of deskundige in bewaring
houden totdat de voorzieningenrechter uitspraak heeft gedaan.7Deze bevoegdheid tot
vrijheidsontnemen is niet uitdrukkelijk aan een termijn gebonden.Vrijheidsontneming moet zoveel mogelijk worden opgelegd door de rechter;
wordt zij opgelegd door een ander orgaan, dan bepaalt artikel 5 van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
dat de vrijheidsontneming snel door de rechter moet kunnen worden getoetst;8op grond van artikel 15, tweede lid, GW moet die toetsing plaatsvinden binnen
een bij de wet te bepalen termijn. Aan dit eerste vereiste is,
door de bepaling dat de voorzieningenrechter «onverwijld» beslist,
min of meer voldaan, aan het tweede vereiste niet.Enerzijds zal de duur van de door de commissie opgelegde bewaring zoveel
mogelijk moeten worden beperkt; anderzijds zal de voorzieningenrechter de
tijd moeten hebben om zorgvuldig af te wegen of de gijzeling moet worden opgelegd.
De Raad meent dat dit probleem kan worden opgelost door een afzonderlijke
voorziening bij de rechter open te stellen tegen de beslissing van de commissie
om de getuige of deskundige in bewaring te stellen; de geldende wet kent trouwens
een soortgelijke bepaling.1Het is dan mogelijk om de maximale duur van
de door de commissie opgelegde bewaring in de wet vast te leggen.De Raad adviseert de bepaling aan te passen.d. In de nu geldende Wet op de Parlementaire Enquête kan de
gijzeling ten hoogste een halfjaar duren.2In het wetsvoorstel wordt deze termijn zonder motivering
op een jaar gesteld.3De Raad meent dat
gijzeling voor de duur van een jaar onevenredig zwaar is in verhouding tot
het ermee te bereiken doel. Dit kan anders zijn als het vermoeden bestaat
dat er strafbare feiten zijn gepleegd, maar in dat geval zal de strafrechtelijke
weg moeten worden bewandeld.In het strafprocesrecht is gijzeling van een getuige ten hoogste 30 dagen
toegestaan.4De Raad adviseert de maximale duur van de gijzeling te beperken.e. Er ontbreekt een – in het strafrecht wel geregelde –
bepaling dat de gijzeling wordt opgeheven zodra de getuige aan zijn verplichtingen
heeft voldaan of zijn getuigenis niet meer nodig is.5Het verdient aanbeveling
zo’n bepaling toe te voegen.8. Gijzeling8a. De Raad wijst er terecht op dat de bevoegdheid tot gijzeling
tot nu toe niet door een enquêtecommissie is toegepast. Daartoe is gelukkig
nooit aanleiding geweest. Met de Raad zijn de initiatiefnemers voorts van
oordeel dat het niet uitgesloten is dat het moderne dwangmiddel van de dwangsom
in de praktijk voldoende effectief zal zijn. Dit neemt niet weg dat van de
mogelijkheid van het inzetten van de gijzeling een belangrijke preventieve
werking kan uitgaan. Zoals al in de memorie van toelichting wordt vermeld,
zal voorts in bepaalde uitzonderlijke gevallen de gijzeling van getuigen nodig
kunnen zijn. Daarbij geldt dat de gijzeling alle personen die om medewerking
wordt gevraagd in gelijke mate kan treffen, terwijl dit niet geldt voor de
dwangsom. Voor personen met een ruime financiële draagkracht heeft een
dwangsom nu eenmaal minder effect dan voor personen die hierover niet beschikken.
Ook vanuit dat aspect bezien, is handhaving van de gijzelingsmogelijkheid
gewenst. Ten slotte merken de initiatiefnemers op dat in het civiele recht
en het strafrecht ook nauwelijks gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid
van gijzeling, doch dat dit ook geen aanleiding is om de mogelijkheid van
gijzeling af te schaffen. Het advies van de Raad om de toegevoegde waarde
van de bevoegdheid tot gijzelen van een dragende motivering te voorzien, is
gevolgd.8b. Met de Raad zijn de initiatiefnemers van oordeel dat de noties
van subsidiariteit en proportionaliteit ook dienen te gelden voor het zware
middel van de gijzeling. Maar de initiatiefnemers menen dat deze grondbegrippen
al voldoende in het wetsvoorstel zijn neergelegd. Zoals de Raad ook opmerkt,
bevat het wetsvoorstel de algemene bepaling (artikel 4, tweede lid) dat de
commissie haar bevoegdheden slechts uitoefent voor zover dat naar het redelijke
oordeel van de commissie voor de vervulling van haar taak nodig is. Bovendien
volgt uit het voorgestelde artikel 28, vierde lid, dat een verzoek tot gijzeling
door de rechter wordt afgewezen, als de enquêtecommissie in redelijkheid
niet tot haar oordeel kan komen dat de gijzeling nodig is voor de vervulling
van haar taak. Hiermee gelden de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit
expliciet ook voor de gijzeling. Naar aanleiding van het advies van Raad is
de memorie van toelichting op dit punt aangevuld.8c. De Raad wijst terecht op de grenzen die de artikelen 15 van de
Grondwet en 5 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van
de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) stellen aan het door de enquêtecommissie –
in afwachting van een uitspraak van de rechter op een verzoek tot gijzeling –
in bewaring houden van een getuige of deskundige. Naar aanleiding van het
advies van de Raad is in het wetsvoorstel een termijn van drie dagen opgenomen
waarbinnen de voorzieningenrechter dient te beslissen op een verzoek van de
enquêtecommissie tot het opleggen van een gijzeling. Hieruit volgt dat
de bewaring door een enquêtecommissie maximaal drie dagen kan duren.
De suggestie van de Raad om conform de huidige wet een afzonderlijke voorziening
bij de rechter open te stellen voor de getuige of deskundige gedurende de
bewaring door de enquêtecommissie, is niet gevolgd. Een aparte voorziening
voor de getuige of deskundige zou betekenen dat er een tweede procedure naast
de door de enquêtecommissie gestarte procedure kan gaan lopen. Nu inmiddels
is voorzien in een beslistermijn voor de rechter op het verzoek van de enquêtecommissie,
achten de initiatiefnemers een dergelijke aparte voorziening ongewenst en
overbodig. Van belang is dat met deze regeling inhoudelijk voldaan is aan
de artikelen 15 van de Grondwet en 5 EVRM. De aanspraak op een rechtelijke
voorziening voor de burger die het aangaat, zoals neergelegd in artikel 15,
tweede lid, van de Grondwet is materieel ingevuld, aangezien is voorzien in
een rechterlijke uitspraak binnen drie dagen. Ook in andere wetgeving komt
het voor dat niet is voorzien in een eigen voorziening van de burger, maar
bijvoorbeeld in een termijn waarbinnen een bepaald orgaan een rechterlijke
voorziening moet uitlokken.18d. Naar aanleiding van het advies van de Raad is de maximale duur
van de gijzeling in het wetsvoorstel beperkt tot 30 dagen. Met de Raad zijn
de initiatiefnemers bij nader inzien van oordeel dat een gijzeling voor de
duur van een jaar onevenredig zwaar is in verhouding tot het ermee te bereiken
doel.8e. De aanbeveling van de Raad om in het wetsvoorstel een bepaling
op te nemen dat de gijzeling wordt opgeheven zodra de getuige aan zijn verplichtingen
heeft voldaan of zijn getuigenis niet meer nodig is, is niet gevolgd. In artikel
28, achtste lid, van het wetsvoorstel is al geregeld dat de voorzieningenrechter
de gijzeling kan beëindigen indien voortzetting ervan naar zijn oordeel
niet meer door het belang dat met de toepassing van de gijzeling werd gediend,
wordt gerechtvaardigd. Hieronder dienen de door de Raad aanbevolen gronden
te worden begrepen. Aan het artikellid is toegevoegd dat de rechter ook op
verzoek van de enquêtecommissie tot beëindiging van de gijzeling
kan besluiten.9. Legitimatieplicht bij het betreden van plaatsen (artikel 7)Artikel 7, eerste, derde en vierde lid, regelt de bevoegdheid van de enquêtecommissie
om plaatsen te betreden (het binnentreden in woningen is afzonderlijk geregeld
in het tweede lid). De regeling lijkt ontleend te zijn aan de regeling voor
toezichthouders in de Awb. In het wetsvoorstel ontbreekt echter de verplichting
om zich desgevraagd te legitimeren; in de Awb is dat wel geregeld.2Van een burger kan bezwaarlijk worden
verlangd dat hij iemand toelaat die zich niet legitimeert. Het verdient aanbeveling
het wetsvoorstel aan te vullen.9. Legitimatieplicht bij het betreden van plaatsen Het advies om
in het wetsvoorstel een legitimatieplicht op te nemen voor de enquêtecommissie
voor het geval zij plaatsen betreedt, is gevolgd. De initiatiefnemers delen
het standpunt van de Raad dat van een burger bezwaarlijk kan worden verlangd
dat hij iemand toelaat die zich niet legitimeert.10. Verstrekking van schriftelijke informatie door ambtenaar of minister
(artikel 16)Een ambtenaar die ten behoeve van een minister werkzaam is of is geweest,
verstrekt schriftelijke informatie aan de enquêtecommissie uitsluitend
door tussenkomst van de betrokken minister, zo bepaalt het wetsvoorstel.3Volgens de toelichting op het
artikel is deze regeling getroffen in verband met de ministeriële verantwoordelijkheid.In de geldende Wet op de Parlementaire Enquête was het in dit soort
situaties de minister die het verzoek van de enquêtecommissie behandelde.4Het artikel regelt twee verschillende situaties: die van de ambtenaar
en die van de ex-ambtenaar. a. In het eerste geval leidt de voorgestelde constructie tot een
dubbele verantwoordelijkheid: op de ambtenaar zelf rust de plicht om de informatie
te verstrekken (of te besluiten dat hij zijn verschoningsrecht inroept), maar
hij handelt daarbij tevens onder de verantwoordelijkheid van de minister.
De ministeriële verantwoordelijkheid brengt met zich dat het verzoek
van de enquêtecommissie gericht behoort te worden aan de minister en
dat de minister beslist. Wanneer een ambtenaar als getuige mondelinge informatie
moet verstrekken, wordt de ministeriële verantwoordelijkheid doorkruist;
uit de toelichting blijkt echter dat niet is beoogd de ministeriële verantwoordelijkheid
ook te doorkruisen bij het vragen om schriftelijke informatie.1De Raad adviseert aan te sluiten bij de regeling in de geldende wet.b. In het tweede geval gaat het om iemand die niet langer onder de
ministeriële verantwoordelijkheid valt, zodat de tussenkomst van de minister
niet kan worden voorgeschreven. Voor deze voormalige ambtenaar hoeft in feite
geen bijzondere regeling te worden getroffen: hij valt onder de algemene verplichting
van eenieder om de commissie medewerking te verlenen.2De Raad adviseert op dit punt
niets te regelen.10. Verstrekking van schriftelijke informatie door ambtenaar of minister10a. De Raad gaat er kennelijk van uit dat met het voorgestelde artikel
16 beoogd is een verantwoordelijkheid bij de ambtenaar neer te leggen voor
het verstrekken van documenten of schriftelijke inlichtingen aan de enquêtecommissie.
Dit is niet het geval. De in genoemd artikel neergelegde woorden «door
tussenkomst van de minister» houden namelijk in dat het de minister
is die deze documenten en schriftelijke inlichtingen verstrekt. Op de onder
verantwoordelijkheid van de minister werkzame ambtenaren berust dus geen zelfstandige
verantwoordelijkheid om de enquêtecommissie schriftelijk te informeren.
De ambtenaar kan in die hoedanigheid uitsluitend als getuige of deskundige
worden opgeroepen. Overigens zal de enquêtecommissie over het algemeen
rechtstreeks de minister benaderen voor het inzien van documenten of het verkrijgen
van schriftelijke inlichtingen. In het geval een enquêtecommissie ambtenaren
zou benaderen, kunnen deze de schriftelijke inlichtingen uitsluitend via de
minister verstrekken. Het advies om aan te sluiten bij de regeling in de geldende
wet, is niet gevolgd. Met het nieuwe artikel 16 wordt naar het oordeel van
de initiatiefnemers beter tot uitdrukking gebracht dat ambtenaren uitsluitend
via de minister documenten of schriftelijke inlichtingen kunnen verstrekken.
Wel is naar aanleiding van het advies van de Raad de memorie van toelichting
aangevuld.10b. Het advies van de Raad om in het wetsvoorstel niets te regelen
over de informatie die bij voormalige ambtenaren berust, is niet gevolgd.
De initiatiefnemers delen niet het standpunt van de Raad dat, nu sprake is
van iemand die niet langer onder de ministeriële verantwoordelijkheid
valt, de tussenkomst van de minister niet kan worden voorgeschreven. De reden
dat ook voormalige ambtenaren de werkgerelateerde inlichtingen uitsluitend
via de minister kunnen overleggen, heeft te maken met het feit dat de ambtenaren
de beschikking kunnen hebben over documenten, waarvan verstrekking aan de
enquêtecommissie in strijd met het belang van de staat zal zijn. Het
is aan de minister om dit te beoordelen. Overigens gaan de initiatiefnemers
er van uit dat voormalige ambtenaren over het algemeen niet meer beschikken
over stukken die niet openbaar zijn. Maar dit is niet vanzelfsprekend. Ook
kan het zijn dat betrokkene op zijn thuiscomputer diverse werkgerelateerde
bestanden heeft opgeslagen. Ook deze bestanden dienen als document in de zin
van het wetsvoorstel te worden beschouwd. In die gevallen dat de gewezen ambtenaren
werkgerelateerde informatie beschikbaar hebben, is het gewenst dat de informatie
via de betrokken minister aan de enquêtecommissie wordt verstrekt. Het
zou ook vreemd zijn als schriftelijke informatie over een zaak die zich in
het verleden heeft afgespeeld wel rechtstreeks opgevraagd zou kunnen worden
bij personen die toevallig een andere werkkring hebben, terwijl dit niet geldt
voor de personen die nog steeds bij het betrokken ministerie werkzaam zijn.11. Weigering van informatie door voormalige bewindslieden (artikel
19)Een (voormalig) minister of staatssecretaris is niet verplicht informatie
aan de enquêtecommissie te verstrekken voorzover de verstrekking in
strijd is met het belang van de staat. Datzelfde geldt voor (gewezen)
leden, bestuurders en ambtenaren, die werkzaam zijn of zijn geweest voor een
tot de staat behorend orgaan.1Alleen bewindslieden in functie zijn verantwoording verschuldigd aan de
Staten-Generaal; alle andere personen die zich kunnen beroepen op het belang
van de staat, zijn geen verantwoording aan de Staten-Generaal verschuldigd.
Daarom voorziet het wetsvoorstel erin dat de enquêtecommissie aan de
verantwoordelijke minister kan vragen om zo’n beroep te bevestigen.
De strekking van deze regeling lijkt te zijn dat, als de minister het beroep
op de verschoningsgrond niet bevestigt, de betrokkene alsnog verplicht is
de gevraagde informatie te verstrekken.Als een gewezen minister of staatssecretaris zich op deze verschoningsgrond
beroept, kan bevestiging worden gevraagd van de Minister-President.2Het is niet duidelijk
waarom het niet de eerstverantwoordelijke minister is die het beroep op de
verschoningsgrond bevestigt. Verantwoording dient immers bij voorkeur te worden
afgelegd door de eerstverantwoordelijke minister. De Raad adviseert de bepaling
nader te bezien.11. Weigeren van informatie door voormalige bewindslieden Conform
artikel 20, vierde lid, van de huidige Wet op de Parlementaire Enquête
is in voorliggend wetsvoorstel bepaald dat een beroep op het belang van de
staat door gewezen bewindspersonen bevestigd kan worden door de minister-president.
Dit past bij de rol van de minister-president als voorzitter van de ministerraad
en bij de algemene verantwoordelijkheid die de minister-president draagt voor
het regeringsbeleid. Voordeel van deze benadering is ook dat een verschuiving
van beleidsportefeuilles tussen de verschillende ministeries onderling geen
invloed heeft op de minister door wie het beroep op het belang van de staat
bevestigd dient te worden. Dit is immers in alle gevallen de minister-president.
Hiermee is de suggestie van de Raad om het beroep op het belang van de staat
door gewezen bewindspersonen te laten bevestigen door de eerstverantwoordelijke
minister niet gevolgd.12. Procedure voor de voorzieningenrechter (artikel 25) Als iemand
weigert medewerking te verlenen aan de werkzaamheden van de enquêtecommissie,
kan de commissie de voorzieningenrechter verzoeken een bevel tot medewerking
te geven. Daarbij kan worden verzocht om de oplegging van een dwangsom of
gijzeling. Dit heeft vorm gekregen in een spoedprocedure, die verloopt volgens
de verzoekschriftprocedure, voorzover daarvan in het wetsvoorstel niet wordt
afgeweken.3a. Een van die afwijkingen is dat de voorzieningenrechter de verweerder
in de gelegenheid stelt te worden gehoord, tenzij de zaak spoedeisend is en
de commissie om een onverwijlde uitspraak heeft verzocht.4Het horen van één partij is niet passend in een geschil
tussen twee partijen voor de rechter. Om tot een beslissing te kunnen komen
zal de rechter beide partijen in staat moeten stellen hun standpunten naar
voren te brengen en op elkaar te reageren (het fundamentele beginsel van hoor
en wederhoor). Dat kan schriftelijk of mondeling; bij een spoedprocedure ligt
het voor de hand om de mondelinge vorm te kiezen.In dit geval betekent het dat de voorzieningenrechter een zitting zal
moeten houden; dat is ook voorgeschreven in de standaardregelingen voor spoedprocedures
bij de voorzieningenrechter.5Het afzien van een zitting vanwege het spoedeisende karakter
is in die standaardregelingen niet toegestaan.De Raad adviseert het wetsvoorstel aan te passen.b. De voorzieningenrechter wijst een verzoek van de enquêtecommissie
onder meer af als het verzoek niet berust op de wet, zo wordt nu bepaald.
Deze afwijzingsgrond is geformuleerd als een uitzondering: de voorzieningenrechter
wijst het verzoek toe, tenzij het verzoek niet berust op de wet.6Deze constructie heeft tot gevolg dat het aan de verweerder is om te bewijzen
dat het verzoek niet op de wet berust. Dat is een doorbreking van het procesrechtelijke
uitgangspunt dat de bewijslast rust op de partij die iets beweert («wie
stelt, bewijst»). De Raad adviseert de bepaling aan te passen. 12. Procedure voor de voorzieningenrechter12a. In lijn met het advies van de Raad schrijft het wetsvoorstel
niet langer voor dat de voorzieningenrechter de verweerder in principe in
de gelegenheid stelt te worden gehoord, tenzij de zaak spoedeisend is en de
commissie om een onverwijlde uitspraak heeft verzocht. Zoals de Raad opmerkt,
betekent dit dat de voorzieningenrechter een terechtzitting zal moeten houden
waarvoor zowel de enquêtecommissie als de betrokken persoon worden opgeroepen.112b. Het advies van de Raad om de bewijslast bij de procedure voor
de voorzieningenrechter aan te passen is niet gevolgd. De initiatiefnemers
achten het gewenst dat het oordeel van de enquêtecommissie dat het opleggen
van een dwangmiddel gewenst is, in principe gevolgd dient te worden. Het is
aan de verweerder om aannemelijk te maken dat het verzoek niet op de wet berust.
Gezien het bijzondere karakter van de enquête en de bijzondere positie
van de enquêtecommissie, achten de initiatiefnemers een omkering van
de bewijslast aangewezen. De omkering van de bewijslast neemt niet weg dat
in de praktijk ook de enquêtecommissie gevraagd zal worden een toelichting
bij haar verzoek te geven.13. Voortijdige beëindiging van een enquête (artikel 33)Het voorstel bepaalt dat de kamer kan besluiten een enquête voortijdig
te beëindigen.2Volgens de toelichting
op het artikel houdt «voortijdig» in: voordat de enquêtecommissie
verantwoording heeft afgelegd aan de kamer. De toelichting lijkt in te houden
dat dan ook geen verantwoording meer zal plaatsvinden.De Raad merkt op dat een enquêtecommissie vergaande bevoegdheden
heeft. Over de wijze waarop die bevoegdheden zijn uitgeoefend, zal verantwoording
moeten worden afgelegd, ook als de enquête niet wordt voltooid. Voortijdige
beëindiging kan ook nadelig zijn voor degenen die door de enquêtecommissie
zijn gehoord. Dit afleggen van verantwoording is temeer gewenst nu het enquêterecht
een grondwettelijk recht is van de kamer zelf,3dat
wordt uitgeoefend door middel van een commissie van de kamer.De Raad adviseert deze uitgangspunten in het artikel neer te leggen.13. Voortijdige beëindiging van de enquête Met de Raad
zijn de initiatiefnemers van oordeel dat ook als de enquête niet wordt
voltooid, de enquêtecommissie verantwoording zal moeten afleggen over
de wijze waarop zij haar – vergaande – bevoegdheden heeft uitgeoefend.
De Raad wijst er terecht op dat het afleggen van verantwoording temeer gewenst
is, nu het enquêterecht een grondwettelijk recht is van de Kamer zelf,
dat uitgeoefend wordt door middel van de commissie van de Kamer. Er is door
de initiatiefnemers niet voor gekozen in het wetsvoorstel neer te leggen dat
de enquêtecommissie ook bij een voortijdige beëindiging van de
enquête verantwoording dient af te leggen over de wijze waarop zij van
haar bevoegdheden heeft gebruik gemaakt. Wel volgt nadrukkelijk uit de memorie
van toelichting dat ook bij een voortijdige beëindiging van de enquête
het afleggen van verantwoording in de rede ligt. Het is aan de Kamer zelf
om te bepalen of in een concreet geval deze verantwoording inderdaad gewenst
is.14. Inzage in documenten voor getuigen, deskundigen en onderzoekers
(artikel 36)Getuigen, deskundigen en onderzoekers kunnen inzage krijgen in documenten
die op haar vordering aan de commissie zijn overgelegd.4Het is niet duidelijk
waarom deze bepaling alleen betrekking heeft op documenten die zijn verstrekt
op vordering van de commissie. Ook vrijwillig verstrekte documenten kunnen
nuttig zijn.5Dezelfde beperking geldt voor leden van de kamer die na afloop van de
enquête documenten willen inzien die aan de enquêtecommissie zijn
overgelegd.6De Raad adviseert deze beperking in beide artikelen nader te bezien.14. Inzage in documenten voor getuigen, deskundigen en onderzoekersIn het wetsvoorstel is er bewust voor gekozen om de regeling van inzage
in documenten niet ook van toepassing te laten zijn op vrijwillig aan de enquêtecommissie
verstrekte documenten. De enquêtecommissie moet immers in de gelegenheid
zijn om vrijwillig verstrekte documenten aan de verstrekkers te retourneren,
dan wel deze te vernietigen. De kans is aanwezig dat sprake is van documenten
die van geen enkel nut zijn voor de oordeelsvorming door de enquêtecommissie.
Voorkomen wordt hiermee dat documenten onnodig bewaard moeten worden door
de enquêtecommissie en vervolgens door de Kamer. Wenst een enquêtecommissie
dat vrijwillig verstrekte documenten onderdeel uit gaan maken van het enquêtearchief
waarop zij haar oordeel baseert en waarin inzage wordt verleend, dan ligt
het voor de hand dat de enquêtecommissie alsnog deze documenten vordert.
Dat wil vanzelfsprekend niet zeggen dat de documenten ook weer heen en weer
gezonden moeten worden. Hiermee kan praktisch mee worden omgegaan. Duidelijk
zal echter moeten zijn dat het documenten betreft ten aanzien waarvan de enquêtecommissie
expliciet heeft beslist dat zij deze nodig heeft voor haar oordeelsvorming.
Deze documenten vallen in dat geval onder de inzagenregelingen zoals neergelegd
in het wetsvoorstel.15. Vertrouwelijkheid van informatie (artikelen 8 en 31)Het wetsvoorstel geeft regels voor het besloten voorgesprek. Er bestaat
geen verplichting om voor zo’n voorgesprek te verschijnen, de getuige
of deskundige staat niet onder ede (hij kan dus geen meineed plegen) en het
verslag van het voorgesprek is vertrouwelijk.1De enquêtecommissie mag een
getuige daarom niet in het openbaar confronteren met informatie die verkregen
is tijdens een voorgesprek.2Het verslag van een voorgesprek kan echter wel worden gebruikt bij eventuele
vervolging wegens meineed, gepleegd bij het horen van een getuige in het openbaar.3Dat een getuige in het voorgesprek
heeft gesproken, kan tegen hem worden gebruikt.Een en ander betekent dat de commissie, bij een vermoeden dat een getuige
bezig is meineed te plegen, hem niet kan confronteren met informatie uit een
voorgesprek, maar na afloop wel kan overgaan tot aangifte wegens meineed.
Dat is niet in het belang van de getuige en evenmin in het belang van de commissie,
die de waarheid wil achterhalen.De Raad adviseert in het wetsvoorstel te bepalen dat informatie uit een
voorgesprek niet aan het openbaar ministerie wordt verstrekt ten behoeve van
een strafrechtelijk onderzoek naar meineed.15. Vertrouwelijkheid van informatieHet advies van de Raad in het wetsvoorstel te bepalen dat informatie uit
een voorgesprek niet aan het openbaar ministerie wordt verstrekt ten behoeve
van een strafrechtelijk onderzoek naar meineed bij een parlementaire enquête
is niet gevolgd. Het afleggen van een meinedige verklaring raakt het parlementaire
enquêtesysteem in de kern. Er mogen naar het oordeel van de initiatiefnemers
geen belemmeringen zijn om het algemeen belang van een zuivere waarheidsvinding
door de enquêtecommissie zoveel mogelijk te waarborgen. Van belang daarbij
is dat personen uitsluitend op basis van vrijwilligheid aan een voorgesprek
kunnen deelnemen. Opgemerkt wordt in dit verband ten slotte dat in twee meineedzaken
die naar aanleiding van de parlementaire enquête opsporingsmethoden
hebben plaatsgevonden, het verslag van een voorgesprek eveneens als bewijs
is gebruikt.416. Toegankelijkheid van openbare documenten (artikel 38)Na afloop van de enquête heeft eenieder recht op inzage in documenten
van de enquêtecommissie, tenzij beperkingen aan de openbaarheid zijn
gesteld.5Volgens de toelichting
is niet voorzien in een recht op afschrift van documenten, al kan de kamer
er in voorkomend geval toe overgaan om een afschrift te verstrekken.6De Wet openbaarheid van bestuur (WOB) is niet van toepassing op de Staten-Generaal,7maar het regime van die wet kan wel maatgevend
zijn voor de wijze waarop de kamer openbaarheid betracht met het archief van
een enquêtecommissie. In dat licht bezien is een regeling die slechts
voorziet in een wettelijk recht op inzage wel erg beperkt, nu de WOB een uitgewerkt
stelsel van verstrekking van informatie kent en van de Staten-Generaal een
ruimhartige omgang met openbaarheid verwacht mag worden.8De Raad adviseert
aan te sluiten bij de openbaarmakingsregeling van de WOB.16. Toegankelijkheid van openbare documentenHet is de initiatiefnemers bekend dat in artikel 7 van de Wet openbaarheid
van bestuur een meer uitgewerkt systeem van informatieverstrekking is opgenomen dan in voorliggend wetsvoorstel. Niettemin hebben zij er
voor gekozen in het wetsvoorstel uitsluitend een recht op inzage neer te leggen.
Dit naar hun oordeel passend bij de functie en de taak van de enquêtecommissie.
In de meeste gevallen zal het enquêtearchief ook voor een groot deel
bestaan uit documenten die door of in opdracht van bestuursorganen in de zin
van de Wet openbaarheid van bestuur zijn opgesteld. De initiatiefnemers menen
dat het voor de hand ligt om eventuele afschriften van documenten bij de betrokken
bestuursorganen zelf op te vragen, overeenkomstig de regels van de Wet openbaarheid
van bestuur. Bij de Kamer kan daarnaast het gehele enquêtearchief worden
ingezien.17. Beperking van de openbaarheid van documenten (artikel 39)De commissie stelt beperkingen aan de openbaarheid van een document voorzover
het document een verslag betreft van een voorgesprek; zij kán beperkingen
stellen aan de openbaarheid van documenten die zijn opgesteld voor intern
beraad.1De omschrijving «beperkingen aan de openbaarheid» is weinig precies;
nu in feite bedoeld wordt dat het verslag, of een deel ervan, niet openbaar
wordt gemaakt, respectievelijk dat de commissie kan besluiten het niet openbaar
te maken, adviseert de Raad dat te bepalen.17. Beperking van de openbaarheid van documentenHet advies van de Raad in het wetsvoorstel te bepalen dat het verslag
niet openbaar wordt gemaakt, respectievelijk dat de commissie kan besluiten
documenten die zijn opgesteld voor intern beraad niet openbaar te maken, is
niet gevolgd. Artikel 39 van het wetsvoorstel heeft een directe relatie met
artikel 38 op basis waarvan een ieder inzage heeft in het enquêtearchief,
behoudens de beperkingen die de enquêtecommissie op grond van artikel
39 aan de openbaarheid heeft gesteld. Genoemde artikelen dienen daarom in
onderling verband gelezen te worden. De door de Raad gesuggereerde omschrijving «de
commissie kan besluiten niet openbaar te maken» is bovendien in die
zin niet precies, dat het niet gaat om een actieve openbaarmaking, maar om
het stellen van beperkingen aan de openbaarheid, dat wil zeggen aan de mogelijkheid
tot inzage (passieve openbaarheid).18. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.18. Redactionele opmerkingenVan de redactionele opmerkingen is door de initiatiefnemers dankbaar gebruikt
gemaakt. Deze zijn over het algemeen overgenomen, met uitzondering van de
volgende opmerkingen:– Wegens het ontbreken van een goed alternatief, zijn in de tekst
van het wetsvoorstel en de toelichting de woorden «verhoor» en «verhoren»
gehandhaafd.– Artikel 15, eerste lid, is niet opgenomen in artikel 14, eerste
lid. Gelet op de samenhang tussen artikel 15, eerste lid, en artikel 15, tweede
lid, heeft handhaving van de huidige indeling de voorkeur.– In artikel 39, eerste lid, zijn de woorden «of, nadat deze
documenten op grond van artikel 34 zijn overgegaan op de Kamer, hebben berust»
niet geschrapt, omdat met deze woorden duidelijk wordt gemaakt dat de regeling
ook geldt voor de fase na de ontbinding van de enquêtecommissie.– Het wetsvoorstel bevat geen technische aanpassingen van de Wet
toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf en de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993.
De initiatiefnemers menen dat, nu de bevoegdheden van de enquêtecommissie
op grond van voorliggend wetsvoorstel zijn aangepast, geen sprake is van technische
aanpassingen van genoemde wetten. Wel hebben de initiatiefnemers de eerstverantwoordelijke
minister voor de desbetreffende wetgeving in kennis gesteld van voorliggend
wetsvoorstel, zodat hij de benodigde wetgeving kan initiëren.Van de gelegenheid is voorts gebruik gemaakt om de volgende wijziging
in het wetsvoorstel aan te brengen:Er is een nieuw artikel ingevoegd dat er toe strekt titel IIIA van het
Wetboek van Strafvordering te laten vervallen. Deze titel heeft betrekking
op de strafvoering terzake van strafbare feiten waarvan de burgerlijke rechter
kennis neemt. Aangezien de huidige Wet op de Parlementaire Enquête
de enige wet is die voorziet in een berechting van strafbare feiten voor de
burgerlijke rechter en deze regeling met dit wetsvoorstel komt te vervallen,
kan titel IIIA van het Wetboek van Strafvordering eveneens komen te vervallen.De waarnemend Vice-President van de Raad van State,P. van DijkDe VriesVan de CampLuchtenveldVan der Staaij Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W04.05.0599/I
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.– In de considerans verwijzen naar artikel 70 van de Grondwet (GW).– In tekst en toelichting, waar het gaat om het horen van getuigen
en deskundigen, de woorden «verhoor» en «verhoren»
telkens vermijden vanwege hun strafrechtelijke connotatie.– In tekst en toelichting «Staat», gelet op artikel
68 GW en aanwijzing 93 van de Aanwijzingen voor de regelgeving, telkens veranderen
in: staat.– In artikel 7, tweede lid, bepalen dat de artikelen 25 (met uitzondering
van het eerste lid, eerste volzin) tot en met 27 van toepassing zijn.– In de artikelen 8, tweede lid, 21, eerste lid, 22, 23 en 24, «Iemand
is niet verplicht» wijzigen in: Niemand is verplicht.– Artikel 15, eerste lid, opnemen in artikel 14, eerste lid, nu
de reikwijdte van de medewerkingsplicht daar in wezen al is geregeld. Dat
kan bijvoorbeeld door aan artikel 14, eerste lid, toe te voegen: Een beroep
op een bij wet opgelegde verplichting tot geheimhouding is niet toegestaan.– Artikel 15, derde lid, schrappen, omdat de daar bedoelde situatie
in feite betekent dat de geheimhoudingsplicht niet geldt.– In artikel 16 de woorden «tot het verkrijgen van schriftelijke
inlichtingen» en «tot inzage in, afschrift van of kennisneming
op andere wijze van documenten» schrappen.– In artikel 20, tweede lid, de woorden «door middel van een
door Onze Minister-President ondertekend document» wijzigen in: door
Onze Minister-President.– In artikel 25, vierde en vijfde lid, «de commissie om een
onverwijlde uitspraak heeft verzocht» telkens wijzigen in: de commissie
hem heeft verzocht onverwijld uitspraak te doen.– In de artikelen 25, zesde lid, onderdeel b, en 28, eerste lid,
vierde lid, onderdeel a, en zevende lid, «wettige grond» (niet
in strijd met de wet) wijzigen in: «wettelijke grond» (op de wet
gebaseerd).– Artikel 26, tweede lid, schrappen, nu het daar geregelde al voortvloeit
uit het eerste lid in combinatie met artikel 611c van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering.– In artikel 28, eerste lid, «Indien een getuige of deskundige,
verschenen zijnde, _» wijzigen in: «Indien een getuige of deskundige
is verschenen, maar _». Voorts verduidelijken dat het niet gaat om het
verschijnen voor de voorzieningenrechter, maar voor de enquêtecommissie.– In de artikelen 30, eerste en tweede lid, en 31, tweede lid, de
woorden «of een lid van de commissie» schrappen, omdat een lid
van de enquêtecommissie de daar bedoelde handelingen niet zelfstandig
zal verrichten, maar wel namens de commissie; dat laatste behoeft geen regeling.– In artikel 36, tweede lid, «getuigen en deskundigen»
vervangen door: «getuigen, deskundigen en personen die in opdracht van
de commissie werkzaamheden verrichten». Het derde lid schrappen.– In artikel 39, eerste lid, de woorden «of, nadat deze documenten
op grond van artikel 34 zijn overgegaan op de Kamer, hebben berust»
schrappen, omdat op het tijdstip waarop de documenten overgaan op de Kamer
de enquêtecommissie wordt ontbonden (artikelen 34 en 35, aanhef en onderdeel
c).– In de geldende tekst van artikel 192a van het Wetboek van Strafrecht «het
hebben van inzage in of het nemen van afschrift van bescheiden», gelet
op artikel 5 van het wetsvoorstel, vervangen door: het hebben van inzage in
of het nemen van afschrift van of het op andere wijze kennisnemen van documenten.– De Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf en de Wet toezicht
verzekeringsbedrijf 1993, die verwijzingen bevatten naar de Wet op de
Parlementaire Enquête, zoals gebruikelijk is, technisch aanpassen, en
niet (paragraaf 11.5 van de toelichting) wachten op een eerstvolgende
wijziging van die wetten.– In bijlage 2 bij de toelichting een rij toevoegen met de bevoegdheid
om woningen binnen te treden zonder toestemming van de bewoner, en een kolom
met de bevoegdheden van de enquêtecommissie zoals voorzien in het wetsvoorstel. XNoot4Voorgesteld artikel 28, eerste en vierde lid.XNoot5Voorgesteld artikel 4, tweede lid.XNoot6Artikel 294, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering (WvSv); artikel
587 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.XNoot7Voorgesteld artikel 28, derde lid.XNoot8Artikel 5, vierde lid, van het Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden gebruikt het woord «speedily»
(Engels) of «à bref délai» (Frans).XNoot1Artikel 17, tweede lid, van de Wet op de Parlementaire Enquête bepaalt
onder meer: «indien de weigerachtige getuige of deskundige, die op last
van de commissie in bewaring wordt gehouden, om zijn invrijheidstelling verzoekt,
wordt hij binnen vierentwintig uren door de voorzieningenrechter van de rechtbank
gehoord».XNoot2Artikel 17, eerste lid, van de Wet op de Parlementaire Enquête.XNoot3Voorgesteld artikel 28, zevende lid.XNoot4Artikel 294, derde lid, WvSv.XNoot5Artikel 223, eerste lid, WvSv.XNoot1Zie bijvoorbeeld artikel 59a van het Wetboek van Strafvordering op basis
waarvan de verdachte uiterlijk binnen een termijn van drie dagen en vijftien
uur na de aanhouding voor de rechter-commissaris geleid moet worden teneinde
te worden gehoord.XNoot2Artikel 5:12 Awb.XNoot3Voorgesteld artikel 16.XNoot4Artikel 21, eerste lid, van de Wet op de Parlementaire Enquête.XNoot1Paragraaf 5.3 (De positie van bewindspersonen ...), onder «Ten
behoeve van een minister werkzame ambtenaren».XNoot2Voorgesteld artikel 14.XNoot1Voorgesteld artikel 19, eerste lid.XNoot2Voorgesteld artikel 19, derde lid.XNoot3Voorgesteld artikel 25, eerste lid.XNoot4Voorgesteld artikel 25, vierde lid.XNoot5Artikel 254 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering; artikel 8:83
Awb.XNoot6Voorgesteld artikel 25, zesde lid, aanhef en onderdeel a.XNoot1Overeenkomstig artikel 279 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.XNoot2Voorgesteld artikel 33, tweede lid.XNoot3Tweede Kamer, Eerste Kamer of verenigde vergadering.XNoot4Artikel 36, tweede en derde lid.XNoot5Voor de betekenis van de woorden «op vordering» in het wetsvoorstel,
zie artikel 29 en de toelichting op dat artikel.XNoot6Voorgesteld artikel 37, eerste lid.XNoot1Voorgesteld artikel 8.XNoot2Paragraaf 4.6.3 (De diverse aspecten van het voorgesprek), onder «De
in het voorgesprek verkregen informatie mag uitsluitend gebruikt worden voor
specifieke strafrechtelijke procedures», van de toelichting.XNoot3Voorgesteld artikel 31.XNoot4Zie HR 8 juli 2003, NJ 2003/711. In feitelijke aanleg is het verslag
van het besloten voorgesprek als bewijs gebruikt. In cassatie is dit niet
meer aan de orde geweest.XNoot5Voorgesteld artikel 38, eerste lid.XNoot6Paragraaf 10.3 (Het uitgangspunt van openbaarheid van documenten
na aanbieding rapport), onder «Inzagerecht», van de toelichting.XNoot7Artikel 1a WOB.XNoot8Artikel 7, eerste en tweede lid, WOB.XNoot1Voorgesteld artikel 39, tweede lid, onderdeel e, en vierde lid.XNoot1Eerder werd abusievelijk een verkeerde versie afgedrukt.XNoot2P.J. Boon, De parlementaire enquête, een rechtsvergelijkende studie,
Zwolle 1982, bladzijden 153–154.XNoot3Dölle, Het recht van parlementaire enquête, Groningen 1985,
bladzijden 21–24; J.W.M. Engels, Het parlementaire enquêterecht,
Leiden 1987, bladzijden 19–21.XNoot1Kamerstukken II 1986/87, 19 816, nrs. 1–3.XNoot1Paragraaf 8.1 (Inleiding) van de toelichting.XNoot2Paragraaf 8.2 (De verhouding tussen parlementair onderzoek en ander
onderzoek) van de toelichting.XNoot3Boon, bladzijden 142–150.XNoot1Hetgeen hier wordt opgemerkt over ministers geldt eveneens voor staatssecretarissen.XNoot2Paragraaf 5.3 («De positie van bewindspersonen, ...), vierde
tekstblok, van de toelichting.XNoot3Voorgesteld artikel 19, eerste lid.XNoot4Artikel 8a van de Wet op de Parlementaire Enquête; voorgesteld artikel
17.XNoot5Voorgestelde artikelen 9 en 14.XNoot6Voorgestelde artikelen 19 (belang van de staat) en 20 (beraadslagingen
van de ministerraad).XNoot1Voorgestelde artikelen 25 tot en met 28.XNoot2Geldend artikel 192a van het Wetboek van Strafrecht (WvS); voorgestelde
artikelen 192b en 192c WvS (artikel 41 van het wetsvoorstel).XNoot3Paragraaf 5.3 («De positie van bewindspersonen, ...), vijfde
tekstblok, van de toelichting.XNoot4Voorgesteld artikel 28, vierde lid, aanhef en onderdeel a, juncto artikel
19, eerste lid.XNoot5Paragraaf 6.3 (Het belang van de Staat), voorvoorlaatste tekstblok,
van de toelichting. De toelichting maakt melding van de brief van de Vice-President
van de Raad van State van 12 juli 2002, Kamerstukken II 2001/02, 28 362,
nr. 4, waarin dit standpunt eveneens is ingenomen.XNoot6Titel XXVIII van het Tweede Boek WvS; titel VIII van het Derde Boek WvS.
In dat geval geldt op grond van artikel 119 van de Grondwet en de Wet ministeriële
verantwoordelijkheid het forum privilegiatum: de Tweede Kamer beslist over
de vervolging en de zaak wordt aanhangig gemaakt bij de Hoge Raad.XNoot7Voorgesteld artikel 13, eerste lid.XNoot8Paragraaf 4.5.5 (Verhoor onder ede is uitgangspunt) van de toelichting.XNoot1Kamerstukken II 2003/04, 29 547, nr. 1, blz. 3.XNoot2Paragraaf 2.4 (Geen brede wettelijke regeling voor alle parlementaire
onderzoeken) van de toelichting.XNoot1Voorgestelde artikelen 11, eerste lid, en 12, eerste lid.XNoot2Voorgesteld artikel 14.XNoot3Voorgesteld artikel 11, tweede lid.XNoot4Paragraaf 4.5.3 (De openbaarheid van verhoren zonder beeld- en geluidregistraties)
van de toelichting.XNoot5Artikel 1:1, tweede lid, aanhef en onderdeel b, van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb).XNoot1Voorgesteld artikel 7, eerste en tweede lid.XNoot2Paragraaf 4.3.3 (Het betreden van plaatsen) van de toelichting.XNoot3Artikel 5:12 Awb.XNoot4Het wetsvoorstel regelt slechts de bevoegdheid om inzage in, afschrift
van of kennisneming op andere wijze van documenten te vorderen. Deze bevoegdheid
geldt voor de taakuitoefening van de commissie in het algemeen, niet speciaal
bij het binnentreden in woningen (voorgesteld artikel 6).XNoot1Voorgesteld artikel 26.XNoot2Voorgesteld artikel 28.XNoot3J.A.M.A. Sluysmans, «De regels voor een parlementaire enquête»,
Openbaar bestuur, vol. 13 (2003), afl. 8, bladzijde 23. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30415-4-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl