Vaststelling begroting van het gemeentefonds voor het jaar 2007; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30800-B, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-09-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30800-B nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz.A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)Wetsartikel 3 (verplichtingenbedrag bedoeld in artikel
5 van de Financiële-verhoudingswet)OndertekeningLichaamB. BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZER2. HET BELEID2.1. De beleidsagenda2.1.1. BeleidsprioriteitenFinanciële verhoudingSingle information en single audit2.1.2. BeleidsmutatiesToelichting op de mutaties1. Structurele doorwerking nacalculatie 20052. Accres 20063. Behoedzaamheidsreserve 20054. Wijziging betalingsverloop5. Overloop 2005/2006 onderdeel «Kosten Fvw»6. Kosten onverzekerdenproblematiek7. Bestuurlijk akkoord met VNGad 1ad 28. Bestuurlijke boete fout parkeren9. Bijzondere bijstand; koopkracht reparatie lage
inkomens10. Professionaliseringsfonds burgemeesters11. Wachtgelden gemeentelijke herindeling12. Terugontvangsten Waarderingskamer13. Technische mutatie integratie-uitkeringen14. Accres 200715. Invoeringskosten Wmo16. Integratie-uitkering Wmo17. C200018. EGEM19. Herziening kinderalimetatiestelsel20. Bescherming archeologisch erfgoed (Valletta)21. Arbeidstoeleiding en groepsverkleining ZMLK22. Bijzondere bijstand (Wet Bopz)2.2. Het beleidsartikel2.2.1. Algemene beleidsdoelstelling2.2.2. Verantwoordelijkheid minister2.2.3. Succesfactoren van beleid2.2.4. Budgettaire gevolgen van beleidFiguur 2.2.4.1 Uitkering gemeentefonds in €
per inwoner2.2.5 Operationele doelstellingenOperationele doelstelling 1: De gemeenten via het gemeentefonds
voorzien van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
taken.MotiveringActiviteiten 2007DoelgroepPrestatieindicatorOperationele doelstelling 2: Een verdeling van de beschikbare
financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat
stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal
gelijke lasten te kunnen leveren.MotiveringPrestatieindicatorRelevante beleidsnota’s3. HET VERDIEPINGSHOOFDSTUK3.1. Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
vanaf de vorige ontwerpbegrotingVerplichtingenUitgavenOntvangstenToelichting op de nieuwe mutaties3.2. Integratie-uitkeringen3.3 Financieel overzicht gemeenten 2006TerugblikFiguur 3.3.1. Intensiveringen tussen 2001 en 2006
bij gelijk takenpakket, gelijke prijzen en gelijk areaalFiguur 3.3.2. Bekostiging intensiveringen tussen
2001 en 2006 bij gelijk takenpakket, gelijke prijzen en gelijk areaalVooruitblikOntwikkeling vermogenspositieGemeentelijke productiecijfersDe betekenis van het Financieel overzicht gemeenten in
het licht van de opvattingen van gemeenten en provincies3.4 Specifieke uitkeringen3.5 EMU-tekort4. BIJLAGEN BIJ DE BEGROTINGBIJLAGE 1:PERIODIEK ONDERHOUDS RAPPORT GEMEENTEFONDS 2007INHOUDSOPGAVEHOOFDSTUK 1: INLEIDING1.1 Inleiding1.1.1. Doel van het POR1.1.2. Andere rapportages Financiële VerhoudingFinancieel Overzichtsgegevens in de begrotingOverzicht Specifieke Uitkeringen (OSU)Circulaires gemeentefonds1.1.3 Korte toelichting op de werking van het verdeelstelsel1.1.4 Opbouw van het POR 2007HOOFDSTUK 2: ONDERWERPEN VAN DE LOPENDE ONDERHOUDSAGENDAFiguur 2.12.1 Onderwerpen uit het verdeelstelsel2.1.1 Cluster Openbare Orde en Veiligheid (inclusief
veiligheidsregio’s)2.1.2 Verbrede rioolheffing2.1.3 BTW-compensatiefonds2.2 Beleidsvoornemens departementen2.2.1 Wet werk en bijstand (Wwb)2.2.2 Uitvoeringskosten bijstand2.2.3 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)Maatschappelijke Opvang2.2.4 Archeologie: bescherming archeologisch erfgoed2.2.5 Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO)2.2.6 Huisverbod bij huiselijk geweld2.2.7 Nationaal bestuursakkoord water en kaderrichtlijn
water2.2.8 Drank- en Horecawet2.2.9 Omgevingsvergunning2.2.10 Jeugdgezondheidszorg2.2.11 Jeugdzorg2.2.12 Antidiscriminatievoorziening2.2.13 Groepsgrootteverkleining ZMLK-onderwijs2.2.14 Stimuleringsregeling intensivering opsporing
en controle Algemene bijstandswet (Abw)2.3 Afgeronde onderwerpen2.3.1 Slappe bodem/bodemgesteldheid2.3.2 Cluster bestuursorganen2.3.3 Doorberekenen kosten politie-inzet2.3.4 Stroomlijnen WOZ-taxaties2.3.5 OZB2.3.6 Inburgering2.3.7 Sociale werkvoorzieningHOOFDSTUK 3: SCAN3.1 Inleiding3.2 SamenvattingInkomsten en uitgavenInkomstenUitgaven3.3 Over de scan3.3.1 Het doel en de aard van de scan3.3.2 De inhoud en reikwijdte van de scanIJkpunten: de veronderstelde uitgaven en inkomsten in
het verdeelstelselFeitelijke uitgaven en inkomsten volgens gemeentelijke
begrotingenVergelijking van ijkpunten en feitelijke uitgaven en inkomstenReikwijdte van de scan3.3.3 De kwaliteit van gemeentelijke begrotingsgegevens3.4 Ontwikkeling van gemeentelijke inkomsten en uitgaven
in alle gemeenten3.4.1 Het niveau van de begrote gemeentelijke inkomstenFiguur 3.1 Ontwikkeling van begrote gemeentelijke
inkomsten voor de jaren 2005 en 2006 (alle gemeenten)Onroerende zaakbelasting (OZB)Baten van «overige eigen middelen» (OEM)Taakgerelateerde inkomstenSpecifieke uitkeringen en overige inkomsten3.4.2 De verhouding van baten en lasten per clusterFiguur 3.2 Procentuele verdeling baten en lasten
2006 over clusters (alle gemeenten)3.4.3 De begrote gemeentelijke netto uitgavenFiguur 3.3 Netto uitgaven per cluster in 2005 en
2006 in miljarden euro’s (alle gemeenten)3.5 Scan van inkomsten en uitgaven bij 417 gemeenten3.5.1 Inleiding3.5.2 Veronderstelde versus feitelijke inkomstenCluster onroerend zaakbelasting en het gemeentefondsIJkpunt OZB en feitelijke OZB in 2005IJkpunt OZB en feitelijke OZB in 2006 en relatie met Riool
en ReinigingFiguur 3.4 Verschil tussen ijkpunt en feitelijke
OZB in 2005 en 2006 per groottegroep in euro’s per inwoner (417 gemeenten)Figuur 3.5 Veranderingen tussen 2005 en 2006 van
verschillen tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven bij clusters OZB, Riool
en Reiniging per groottegroep in euro’s per inwoner (417 gemeenten)Cluster Overige eigen middelen3.5.3 IJkpunten versus feitelijke uitgavenTwee toetsen op verschillen tussen ijkpunten en feitelijke
uitgavenFiguur 3.6 IJkpunten minus feitelijke uitgaven per
cluster in 2005 en 2006 (in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)Werk & inkomen, Educatie en ZorgOpenbare Orde en VeiligheidFiguur 3.7 IJkpunten minus feitelijke uitgaven in
2006 in kleine en grote gemeenten (in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)Cluster Bestuurorganen: uitkomst van het nadere onderzoekKunst & OntspanningFiguur 3.8 Verschillen tussen ijkpunt en feitelijke
uitgaven van cluster Kunst & Ontspanning in 2005 en 2006 per groottegroep
(in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)Wegen & WaterFiguur 3.9 Verschillen tussen ijkpunt en feitelijke
uitgaven van cluster Wegen & water in 2005 en 2006 naar bevolkingsdichtheid
(in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)3.5.4 Algemene conclusies van de scanInkomsten en uitgavenInkomstenUitgavenBIJLAGE 2:MOTIES EN TOEZEGGINGEN IN HET VERGADERJAAR 2005–2006A. Door de Staten-Generaal aanvaarde motiesOnderdeel A.1 AfgedaanOnderdeel A.2 In behandelingB. Door de bewindspersonen gedane toezeggingenOnderdeel B.1 AfgedaanOnderdeel B.2 In behandelingBIJLAGE 3:LIJST MET AFKORTINGENBIJLAGE 4:LIJST VAN DE BELANGRIJKE TERMEN EN HUN BETEKENIS
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30800-BToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 211 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 800 BVaststelling van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar
2007nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgave blz.A.Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel2   B.Begrotingstoelichting3   1Leeswijzer3   2Het beleid42.1De beleidsagenda42.1.1Beleidsprioriteiten4 2.1.2Beleidsmutaties52.2Het beleidsartikel102.2.1Algemene beleidsdoelstelling10 2.2.2Verantwoordelijkheid minister11 2.2.3Succesfactoren112.2.4Budgettaire gevolgen van beleid112.2.5Operationele doelstellingen13    3Het verdiepingshoofdstuk153.1Opbouw verplichtingen, uitgaven
en ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting153.2Integratie-uitkeringen16 3.3Financieel overzicht gemeenten
200617 3.4Specifieke uitkeringen213.5EMU-tekort24    4Bijlagen bij de begroting25Bijlage 1Periodiek Onderhoudsrapport
gemeentefonds 200727 Bijlage 2Moties en toezeggingen in
het vergaderjaar 2005–200665 Bijlage 3Lijst met afkortingen66 Bijlage 4Lijst met belangrijke termen
en hun betekenis67A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden
op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk
bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat
van het gemeentefonds voor het jaar 2007 vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting
voor het jaar 2007. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen
in de Miljoenennota 2007.Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2007 vastgesteld. Het begrotingsartikel dat
in de begroting van het gemeentefonds is opgenomen wordt in onderdeel B van
deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).Wetsartikel 3 (verplichtingenbedrag bedoeld in artikel
5 van de Financiële-verhoudingswet)Ingevolge artikel 5, eerste lid van de Financiële-verhoudingswet
juncto artikel 6, vierde lid van de Invoeringswet Financiële-verhoudingswet,
hebben de gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering c.a. en de aanvullende
uitkeringen is opgenomen. Het in dit wetsartikel opgenomen bedrag is niet
rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. Het bedrag wordt nader onderbouwd
in paragraaf 2.2.4 van deze memorie.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesDe minister van Financiën,G. ZalmB. BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZERDe gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting maar
heeft daarbinnen, evenals de provinciefondsbegroting, een eigen bijzonder
karakter. Zo kent de gemeentefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale
begroting slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Het
beleid dat wordt gevoerd ter realisatie van de algemene beleidsdoelstelling
is direct verbonden met dit ene beleidsartikel. Voorts zijn de fondsbeheerders
systeemverantwoordelijk voor het gemeentefonds en niet voor de resultaten
die gemeenten met hun budget uit dit fonds realiseren. Gemeenten zijn, met
inachtneming van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid
bekostigd uit het gemeentefonds.De voorliggende toelichting bij de begroting 2007 van het gemeentefonds
kent de volgende indeling.Na dit hoofdstuk met de leeswijzer start hoofdstuk 2 met de beleidsagenda
van het gemeentefonds, waarin onder meer de beleidsprioriteiten voor 2007
en de belangrijkste beleidsmutaties worden beschreven. Vervolgens wordt ingezoomd
op hét beleidsartikel: het gemeentefonds. Hierin komen de met het beleid
samenhangende algemene beleidsdoelstelling en nader geoperationaliseerde doelstellingen
aan bod. Ook worden de hierbij behorende prestatie-indicatoren behandeld.
De tabel Budgettaire gevolgen van beleid geeft inzicht in de integrale uitgaven
die samenhangen met de algemene beleidsdoelstelling.Hoofdstuk 3 is het verdiepingshoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt de opbouw
aangegeven van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het gemeentefonds
vanaf de stand ontwerpbegroting 2006 naar de stand ontwerpbegroting 2007.
In hoofdstuk 3 wordt ook ingegaan op de ontwikkeling van de integratie-uitkeringen.
Verder wordt in dit hoofdstuk het gemeentefonds in een breder kader geplaatst,
waarbij nader wordt ingegaan op de andere inkomstenbronnen van de gemeenten
de specifieke uitkeringen. Tot slot wordt aandacht besteed aan de bijdrage
van de gemeenten aan het EMU-tekort.In hoofdstuk 4 treft u de bijlage Periodiek Onderhoudsrapport gemeentefonds
2007 aan.Tot slot van deze leeswijzer verdienen de apparaatsuitgaven enige aandacht.
De apparaatsuitgaven in de zin van materiële en personele uitgaven van
de medewerkers bij de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en van Financiën die betrokken zijn bij het fondsbeheer, zijn niet in
de tabel Budgettaire gevolgen van beleid opgenomen. Deze kosten worden in
de respectievelijke departementale begrotingen verantwoord. 2. HET BELEID2.1. De beleidsagendaDe beleidsagenda bevat een beknopte weergave van de speerpunten van het
beleid voor het gemeentefonds.2.1.1. BeleidsprioriteitenVoor 2007 worden als beleidsprioriteiten gesteld:Financiële verhoudingDe financiële verhouding tussen Rijk en medeoverheden blijft doorlopend
aandacht vragen. Het gaat daarbij veelal om het reguliere proces terzake de
ontwikkeling van de fondsen (gekoppeld aan de Rijksbegroting) en de communicatie
tussen het Rijk en de medeoverheden. Dit laatste voornamelijk door middel
van de circulaires en regiobijeenkomsten. De prioriteiten voor 2007 en verder
zijn in sterke mate afhankelijk van de Financiële Verhouding in de komende
kabinetsperiode. Het voorwerk wordt in 2006 en mogelijk ook nog begin 2007
verricht.In dat kader zijn twee onderwerpen vermeldenswaard:1. Scenario’s omvang decentraal belastinggebied
in relatie tot de bestuurlijke verhoudingen en uitwerking van de opcenten
IB/LBDe Stuurgroep Eenhoorn (2005) heeft onder andere geadviseerd de OZB te
vervangen door opcenten IB/LB. Aan de Tweede Kamer is toegezegd de opcenten
op de IB/LB technisch uit te werken. In de Eerste Kamer is eind 2005 de motie
Engels c.s. (Eerste Kamer 2005/06, 30 096, E) aangenomen. Daarin wordt
het kabinet gevraagd maatregelen voor te bereiden tot herstel van het gemeentelijk
belastinggebied. Deze motie wordt uitgewerkt door scenario’s voor de
omvang van het gemeentelijk belastinggebied in relatie tot de bestuurlijke
verhoudingen te maken. De uitwerking van de opcenten wordt aan deze scenario’s
gekoppeld. De scenario’s worden najaar 2006 aan het parlement aangeboden.2. Evaluatie normeringIn 2006 wordt de evaluatie van de normeringssystematiek verricht. Daarbij
staan op de agenda: de toereikendheid van de fondsen, de stabiliteit over
en binnen de jaren, de (wijze van) koppeling aan de groei van de uitgaven
van het Rijk, de inzichtelijkheid van en het bestuurlijk oordeel over de uitkomsten
van de normeringssystematiek, de actualiteit van de fondsen, de transactiekosten
en de beheersing van het EMU-saldo van de decentrale overheden. Het evaluatierapport
zal in het najaar van 2006 worden aangeboden, zodat het beschikbaar is voor
een volgend kabinet.Single information en single auditConform het kabinetsstandpunt Brinkman (Kamerstukken II 2004/05, 29 800
B, nr. 16) wordt vanaf het verantwoordingsjaar 2006 single information en
single audit ingevoerd. Dit geldt vanaf 2006 voor een deel van de specifieke
uitkeringen en voor de overige vanaf het verantwoordingsjaar 2007. De invoering
wordt in 2006 en 2007 samen met externe partijen, zoals gemeenten, Algemene
Rekenkamer, provincies, vakdepartementen en CBS, verder uitgewerkt en vormgegeven.
Met single information en single audit wordt zo veel mogelijk aangesloten
bij de jaarrekening, de controle daarvan en de planning- en controlcyclus
van de besturen van gemeenten en provincies. Daardoor zal een belangrijke daling van de administratieve lasten en verantwoordingsbureaucratie
voor de gemeenten en provincies worden bereikt.2.1.2. BeleidsmutatiesDoor wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist onttrekken van taken bij gemeenten. Soms
gaat dit gepaard met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds.
In onderstaande overzichtstabel wordt vanaf de stand ontwerpbegroting 2006
een aansluiting gegeven naar de stand ontwerpbegroting 2007 aan de hand van
de belangrijkste beleidsmatige mutaties voor de periode 2006 tot en met 2011.
De weergegeven mutaties worden onder de tabel afzonderlijk toegelicht, voorzover
ze betrekking hebben op 2007 (en eventueel op daarop volgende jaren). Tabel 2.1.2. Overzichtstabel uitgaven
gemeentefonds (in € 1000) 200620072008200920102011Stand ontwerpbegroting 200613 032 42513 013 30512 974 99213 024 65713 024 65713 024 657Belangrijkste beleidsmatige mutaties (inclusief autonome mutaties):      Mutaties 1e suppletore begroting gf 2006      1) Structurele doorwerking nacalculatie 2005– 122 883– 122 883– 122 883– 122 883– 122 883– 122 8832) Accres 2006301 452301 452301 452301 452301 452301 4523) Behoedzaamheidsreserve 200585 856000004) Wijziging betalingsverloop28 38600000 5) Overloop 2005/2006 onderdee (kosten Fvw)l1 37600000 6) Kosten onverzekerdenproblematiek5 0003 0003 0003 0003 0003 0007) Bestuurlijk akkoord met VNG– 75 000– 240 000– 240 000– 240 000– 240 000– 240 0008) Bestuurlijke boete fout parkeren5 00000000 9) Bijzondere bijstand; koopkracht reparatie lage inkomens35 0000000010) Professionaliseringsfonds burgemeesters– 450– 450000011) Wachtgelden gemeentelijke herindeling510000012) Terugontvangsten waarderingskamer7900000 13) Technische mutatie integratie-uitkeringen111111        Stand 1e suppletore begroting gf 200613 296 29312 954 42512 916 56212 966 22712 966 22712 966 22714) Accres 2007 464 708464 708464 708464 708464 70815) Invoeringskosten Wmo 30 000     16) Integratie-uitkering Wmo 1 279 3001 279 8001 279 8001 279 8001 279 80017) C2000 – 7 300    18) EGEM  – 2000– 2000– 2000019) Herziening kinderalimentatiestelsel10 00010 00010 00010 00010 00010 00020) Bescherming archeologisch erfgoed (Valletta)4 500      21) Arbeidstoeleiding en groepsverkleining ZMLK 26 752      22) Bijzondere bijstand (Wet Bopz) 3 0003 0003 0003 0003 000       Stand ontwerpbegroting 200713 367 54514 704 13214 672 06914 721 73414 721 73414 721 735Toelichting op de mutaties1. Structurele doorwerking nacalculatie 2005Voor 2005 is een negatieve nacalculatie berekend van € 122 833 000.
Deze nacalculatie vloeit voort uit de de normeringssystematiek. Zie Kamerstukken
II 2005/06, 30 560 B, nr. 2, blzz. 3 en 4, onder 1. Deze nacalculatie
heeft structurele doorwerking naar de jaren 2006 en volgende.2. Accres 2006Het accres 2006 vloeit eveneens voort uit de normeringssystematiek. De verhoging van het accres 2006 bij Voorjaarsnota 2006 van € 302 452000
heeft structurele doorwerking naar de jaren 2007 en volgende. Zie voor de
verhoging van € 301 452 000: Kamerstukken II 2005/06,
30 560 B, nr. 2, blz.4, onder 2.3. Behoedzaamheidsreserve 2005De fondsbeheerders streven een adequate omvang van het gemeentefonds na.
Het belangrijkste instrument om dit streven te verwezenlijken is de normeringssystematiek.
Onderdeel van deze normeringssystematiek is de nacalculatie gebaseerd op de
realisatie van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven in de Voorlopige Rekening.
Voor 2005 komt het nagecalculeerde accrespercentage van 1,64 (positief) overeen
met een accres van € 198 479 000 (positief). Ten tijde
van de Voorjaarsnota 2005 werd op grond van de toen beschikbare gegevens een
accres verwacht van € 321 362 000 (positief). Het negatieve
verschil van € 122 883 000 is de omvang van de nacalculatie
over het uitkeringsjaar 2005. Het resultaat van de nacalculatie wordt verrekend
met de behoedzaamheidsreserve die in 2005 is ingehouden. Op grond hiervan
is het uit te keren bedrag van de behoedzaamheidsreserve 2005 € 85 856 000
(€ 208 739 000 min € 122 883 000).
De feitelijke uitbetaling vindt plaats in het uitkeringsjaar 2006 (zie Kamerstukken
II 2005/06, 30 560 B, nr. 2, blzz. 3 en 4, onder 1).4. Wijziging betalingsverloopBij Voorlopige Rekening 2005 is vastgesteld hoe de in 2005 gerealiseerde
uitbetalingen aan de gemeenten zich verhouden tot het bedrag dat bij de 2e suppletore begroting 2005 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij
is gebleken dat lagere uitbetalingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2005
werden verwacht. Het betreft een verschil van € 28 386 000.
Omdat voor het gemeentefonds de verplichtingen leidend zijn, wordt geld dat
in enig jaar nog niet aan gemeenten wordt uitgekeerd, aan het volgende begrotingsjaar
toegevoegd (zie Kamerstukken II 2005/2006, 30 560 B, nr. 2).5. Overloop 2005/2006 onderdeel «Kosten Fvw»In 2005 is het budget «kosten financiële verhoudingswet»
niet geheel tot besteding gekomen. Een deel van de onderuitputting ter hoogte
van € 1 376 000 zal in 2006 tot besteding komen (zie Kamerstukken
II 2005/2006, 30 560 B, nr. 2).6. Kosten onverzekerdenproblematiekDe minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport komt gemeenten financieel
tegemoet in de administratieve lasten die samenhangen met het afsluiten van
collectieve verzekeringen en de kosten van voorlichting voor ondermeer bijstandsgerechtigden.
Voor de administratieve lasten die samenhangen met het afsluiten van collectieve
verzekeringen ontvangen de gemeenten € 3 miljoen structureel. Zie
Kamerstukken II 2005/06, 30 560 B, nr. 2, blz.4, onder 5).7. Bestuurlijk akkoord met VNGOp 4 april 2006 is in het bestuurlijk overleg financiële verhouding
tussen de ministers van BZK en van Financiën, de VNG en het IPO gesproken
over de financiële stand van zaken bij gemeenten en provincies. In het
bestuurlijk overleg heeft centraal gestaan of de fondsbeheerders, de VNG en
het IPO op meerdere dossiers, die de financiën van gemeenten en provincies
raken, een integraal akkoord zouden kunnen sluiten. Daarbij stonden voornamelijk
de gemeentefinanciën centraal: de zogenaamde «pijnpuntenlijst»
van de VNG, de nacalculatie met betrekking tot het BTW-compensatiefonds
(BCF), een toevoeging (tot en met 2009) voor Openbare Orde en Veiligheid (OOV)
en het lopend onderzoek naar de precieze omvang en achtergronden van de gestegen
OOV uitgaven. Tot het akkoord behoren verschillende elementen die voor 2007
van belang zijn.Genoemd worden:1. Nacalculatie BCF.2. Oplossing pijnpunten en intensiveringen.ad 1Uitkomst van het akkoord is een nacalculatie van het BCF die resulteert
in een uitname van € 115 miljoen in 2006, € 520 miljoen
voor de jaren 2007, 2008 en 2009 en een uitname van € 300 miljoen
voor het jaar 2010 en volgende. De oploop in de bedragen wordt veroorzaakt
doordat de terugwerkende kracht over oude jaren niet in één
keer ten laste komt van de gemeenten, maar wordt uitgesmeerd over de jaren
tot en met 2009.ad 2Tegenover de extra uitname uit het gemeentefonds staat een aantal toevoegingen.In de eerste plaats zijn dat de middelen voor OOV (€ 220 miljoen
voor de jaren 2007, 2008 en 2009).Voor 2010 staat voor de extra uitgaven OOV een pm-post genoteerd, zodat
het volgende kabinet op basis van het onderzoek tot definitieve besluitvorming
kan overgaan.Andere punten uit het akkoord zijn het leerlingenvervoer (€ 15
miljoen structureel vanaf 2006), het vervallen van de WOZ-taakstelling (€ 20
miljoen structureel met ingang van 2007) en het amendement De Pater-van der
Meer (€ 25 miljoen structureel met ingang van 2006). Bij de behandeling
van het voorstel van wet tot afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen is
het amendement De Pater-van der Meer (Kamerstukken II 2005/06, 30 096,
nr. 19) door de Tweede Kamer aangenomen. Het amendement beoogt ook huishoudens
met een onroerende zaak die niet in hoofdzaak tot woning dient, te laten profiteren
van de afschaffing van het gebruikersdeel op woningen. De OZB aanslag niet-woningen
wordt verminderd met het percentage van de waarde van de onroerende zaak dat
tot woning dient, dan wel in hoofdzaak dienstbaar is aan woondoeleinden. In
2006 kan de gemeente de aanslag op verzoek van de belastingplichtige verminderen;
vanaf 2007 dient de vermindering in de aanslag te zijn begrepen. Eind januari
zijn alle gemeenten verzocht om inzicht te geven in de derving van inkomsten.
De gemeenten worden gecompenseerd voor het verlies aan inkomsten. Om aansluiting
te krijgen tussen gederfde inkomsten en compensatie is besloten tot een integratie-uitkering.Het akkoord is nader toegelicht in de memorie van toelichting bij de 1e
suppletore begroting gemeentefonds 2006 (zie Kamerstukken II 2005/06, 30 560
B, blzz.4 en 5, onder 6). Het akkoord is integraal te raadplegen via de website
van het ministerie van BZK (www.minbzk.nl in de rubriek «Financiën
provincies en gemeenten», onder het kopje «Publicaties»).
gemeentefonds 2006 (zie Kamerstukken II 2005/06, 30 560 B, nr. 2,
blz. 4 en 5, onder 6).8. Bestuurlijke boete fout parkerenDe uitname voor het wetsvoorstel Bestuurlijke boete fout parkeren wordt
voor het jaar 2006 ongedaan gemaakt. De beoogde invoeringsdatum van het wetsvoorstel
Bestuurlijke boete fout parkeren is namelijk verschoven naar 1
januari 2007. Voorts zijn zowel dit wetsvoorstel als het wetsvoorstel Overlast
in de openbare ruimte nog steeds onderwerp van parlementaire behandeling.
Onduidelijk is of dit nog nadere (financiële) gevolgen zal opleveren
voor beide wetsvoorstellen. Bij het verschijnen van de najaarsnota hopen wij
u nader te kunnen informeren (zie Kamerstukken II 2005/2006, 30 560 B,
nr. 2).9. Bijzondere bijstand; koopkracht reparatie lage
inkomensHet kabinet heeft besloten om eenmalig een bedrag van € 70 miljoen
beschikbaar te stellen voor de laagste inkomensgroepen. Van de genoemde € 70
miljoen is de helft bestemd voor de bijzondere bijstand; de andere € 35
miljoen betreft een extra kinderkorting voor gezinnen met een laag inkomen.
De middelen voor de bijzondere bijstand worden toegevoegd aan het gemeentefonds
(zie Kamerstukken II 2005/2006, 30 300 XV, nr. 78, blz. 3 en Kamerstukken
II 2005/2006, 30 560 B, nr. 2).10. Professionaliseringsfonds burgemeestersDe algemene uitkering is in 2005 verlaagd met € 0,6 miljoen
om het professionaliseringsfonds burgemeesters te voeden. Voor de jaren na
2005 was in afwachting van de conclusies die uit een evaluatie over het fonds
zouden worden getrokken, nog geen uitname voorzien. De evaluatie heeft plaatsgevonden
en heeft tot de conclusie geleid dat de uitname voor de jaren 2006 en 2007
wordt voortgezet voor een bedrag van € 450 000. Deze conclusie
is getrokken in overleg met de VNG. In de loop van 2007 zal opnieuw worden
bezien op welke wijze de gemeentelijke bijdrage voor de jaren 2008 en verder
aan het professionaliseringsfonds vorm zal krijgen (zie Kamerstukken II 2005/06,
30 560 B, nr. 2, blz. 5, onder 9).11. Wachtgelden gemeentelijke herindelingDeze post is toegelicht in de memorie van toelichting bij de 1ste suppletore begroting gemeentefonds 2006. (zie Kamerstukken II 2005/2006,
30 560 B, nr. 2).12. Terugontvangsten WaarderingskamerDeze post is toegelicht in de memorie van toelichting bij de 1ste suppletore begroting gemeentefonds 2006. (zie Kamerstukken II 2005/2006,
30 560 B, nr. 2).13. Technische mutatie integratie-uitkeringenDeze post is toegelicht in de memorie van toelichting bij de 1ste suppletore
begroting gemeentefonds 2006. (zie Kamerstukken II 2005/06, 30 560 B,
nr. 2, blz. 6, onder 13).14. Accres 2007Op basis van de ontwikkeling in de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven is
het Accres 2007 bij Voorjaarsnota 2006 berekend op € 464 708 000
miljoen.15. Invoeringskosten WmoDe staatssecretaris van VWS en de VNG zijn overeengekomen dat voor 2006
eenmalig € 30 miljoen aan het gemeentefonds wordt toegevoegd in
verband met de gemeentelijke kosten van voorbereiding voor de Wmo.Voor 2005 was eerder eenmalig een bedrag van € 45 miljoen aan
het gemeentefonds toegevoegd voor de voorbereiding van de Wmo.Daar de Wmo later in werking treedt dan destijds voorzien, worden ook
in 2006 nog voorbereidingskosten gemaakt.16. Integratie-uitkering WmoMet ingang van 1 januari 2007 zal de Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) in werking treden. Met deze wet wordt de verantwoordelijkheid voor een
aantal voorzieningen uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) overgedragen
aan gemeenten. Het gaat om huishoudelijke hulp € 1 116 miljoen
(€ 1 194,7 miljoen voor zorg in natura, plus € 118,3
miljoen voor persoonsgebonden budget (pgb) voor huishoudelijke hulp minus € 197,0
miljoen voor eigen bijdrage zorg in natura).Daarnaast wordt een aantal subsidieregelingen overgeheveld. Het gaat om:
diensten bij wonen met zorg € 22,9 miljoen, zorgvernieuwingsprojecten
geestelijke gezondheidszorg (GGZ) € 6,7 miljoen en coördinatie
vrijwillige thuiszorg en mantelzorg (CVTM) € 32,0 miljoen in 2007,
en € 32,5 miljoen in 2008 en verder. Voor vorming, training en advies
(VTA) voor vrijwilligers wordt een bedrag van € 2,5 miljoen overgeheveld
en voor collectieve GGZ-preventie € 9,5 miljoen. De middelen voor
het Besluit bijdrage AWBZ gemeenten (Bbag), een specifieke uitkering in het
kader van de Wet voorzieningen gehandicapten (Wvg) € 22,7 miljoen
wordt eveneens overgeheveld. Het daadwerkelijk over te hevelen budget wordt
gebaseerd op de realisatie 2005. Deze realisatie is nog niet volledig bekend
zodat het budget nog bijgesteld zal worden.Voor de uitvoering van de Wmo krijgen gemeenten een bedrag van € 67,0
miljoen. Hieruit moeten ook de kosten voor de vaststelling en inning van de
eigenbijdrage door het Centraal Administratie Kantoor (CAK), de uitvoering
van het persoonsgebonden budget (pgb) en de ondersteunende taken ten aanzien
van pgb-houders betaald worden.Overheveling van de middelen naar de Wmo die gepaard gaan met de ADL-clusters
(Algemene dagelijkse levensbehoeften) is een jaar uitgesteld omdat besloten
is de subsidieregeling voor de ADL-clusters vooralsnog in 2007 te laten bestaan.
Gebleken is dat pas aan het einde van de zomer en in het najaar 2006 de gegevens
beschikbaar zullen zijn waarmee verantwoord de inpassing van een deel van
de ADL-clusters in de reguliere AWBZ kan worden gemaakt. (Deze gegevens komen
o.a. uit de pilots voor de zorgzwaartebekostiging). Van de betrokken partijen
kan niet worden verwacht een dergelijke grote omslag, van inpassing in de
reguliere AWBZ, in zo korte tijd zorgvuldig af te ronden.17. C2000In het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhouding op 4 september 2006
is definitief tussen het Rijk en de VNG overeengekomen dat de uitname ter
hoogte van € 7,3 miljoen voor C2000 in 2007 wordt gecontinueerd.
De structurele dekking voor de kosten van C2000 wordt nog nader bezien in
het licht van het lopende onderzoek naar de kosten van Openbare Orde en Veiligheid
en besluitvorming rond de veiligheidsregio’s.18. EGEMDe Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties en de
VNG zijn in het kader van de Elektronische Overheid overeengekomen om met
ingang van 2008 tot en met 2010 € 2 miljoen uit het gemeentefonds
uit te nemen ten behoeve van het doelgroepenprogramma EGEM (elektronische
Gemeente). Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal
eveneens voor € 2 miljoen bijdragen aan het EGEM-programma.19. Herziening kinderalimetatiestelselHet kabinet is van plan het voorstel van wet tot herziening van het kinderallimetatiestelsel
in te trekken. De met de herziening verbonden besparingen op de bijstandsuitkeringen
zullen dan ook niet gaan optreden. Dit geldt ook voor bij de
gemeenten optredende besparingen op de apparaatskosten bijstand ter hoogte
van € 10 miljoen. De uitname ter hoogte van € 10 miljoen
wordt dan ook met ingang van 2006 structureel ongedaan gemaakt.20. Bescherming archeologisch erfgoed (Valletta)Aan de gemeenten wordt in 2006 eenmalig een bedrag van € 4,5
miljoen beschikbaar gesteld als incidentele bijdrage voor de komende inwerkingtreding
van de Wet op de archeologische monumentenzorg (implementatie van het verdrag
van Valletta). Dit bedrag wordt toegevoegd aan het gemeentefonds. Zie de brief
van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 7 februari
2006 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2005/06, 29 259, nr. 21).De verwachting is dat de wet op 1 januari 2007 in werking treedt. De structurele
toevoeging aan het gemeentefonds zal worden opgenomen in de 1e suppletore
begroting gemeentefonds 2007. Zie voor de structurele toevoeging genoemd kamerstuk.21. Arbeidstoeleiding en groepsverkleining ZMLKIn verband met de behoefte aan versterking van de mogelijkheden voor arbeidstoeleiding
in het voortgezet onderwijs, zijn er meer praktijklokalen nodig. Dat betekent
dat minder gebruik gemaakt wordt van theorieruimten. Voor de ene school brengt
dat met zich het samenvoegen van bestaande ruimtes of een herverkaveling van
(een gedeelte van) het gebouw. In andere gevallen zal (gedeeltelijke) nieuwbouw
of aanbouw nodig zijn. Om dit mogelijk te maken wordt voor 2006 eenmalig € 25 633 000
aan het gemeentefonds toegevoegd.Daarnaast wordt voor leerlingen ZMLK een bedrag toegevoegd aan het gemeentefonds
van € 1 118 000 in verband met de verlaging van de groepsgrootte
van 12 naar 7 leerlingen. Deze verlaging is per 1 januari 2006 geëffectueerd.22. Bijzondere bijstand (Wet Bopz)Met ingang van 2007 wordt € 3 miljoen structureel aan de algemene
uitkering toegevoegd ten behoeve van de bijzondere bijstand in het kader van
de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz). Naar
aanleiding van een onbedoeld effect in de wetgeving waardoor een noodzakelijke
inkomensvoorziening niet mogelijk was, komen personen die gedwongen zijn opgenomen
in een Bopz-inrichting, en vóór opname een werkloosheidsuitkering
ontvingen, in aanmerking voor bijzondere bijstand.2.2. Het beleidsartikel2.2.1. Algemene beleidsdoelstellingDe gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting, maar
heeft daarbinnen, evenals de provinciefondsbegroting, een eigen bijzonder
karakter. Zo kent de gemeentefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale
begroting slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Dit
beleidsartikel kent als algemene doelstelling: te bewerkstelligen dat de gemeenten
via het gemeentefonds de juiste middelen krijgen toebedeeld om hun taken naar
behoren uit te voeren. Deze doelstelling valt uiteen in twee onderdelen:1. De omvang van de middelen moet adequaat zijn;2. De verdeling van de middelen moet adequaat zijn. 2.2.2. Verantwoordelijkheid ministerDe fondsbeheerders, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de minister van Financiën, zijn systeemverantwoordelijk voor het gemeentefonds.
De fondsbeheerders zijn niet verantwoordelijk voor de resultaten die gemeenten
met hun bijdrage uit dit fonds realiseren: gemeenten zijn, met inachtneming
van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid bekostigd
uit het gemeentefonds. Ook de eigen gemeentelijke belastingsopbrengsten kennen
deze karakteristiek. Dit in tegenstelling tot de overige inkomstenbronnen
van gemeenten, specifieke uitkeringen en heffingen en retributies. Niet alleen
in bestedingsrichting, ook de effectiviteit van de inzet van de middelen is
een gemeentelijke verantwoordelijkheid, waarin het college van B&W wordt
gecontroleerd door de gemeenteraad.2.2.3. Succesfactoren van beleidOndanks dat de fondsbeheerders slechts systeemverantwoordelijk zijn, neemt
dat niet weg dat van tijd tot tijd vragen opkomen of de gemeenten als collectiviteit
geen andere prioriteiten zouden moeten opstellen, bijvoorbeeld ter ondersteuning
van gezamenlijk onderschreven prioriteiten van het Rijk. In een dergelijk
geval kunnen het Rijk en de gemeenten bestuurlijke afspraken maken over de
accenten in de bestedingsrichting van de gemeenten. De desbetreffende vakministers
spelen hier naast de fondsbeheerders een belangrijke rol. De uiteindelijke
verantwoordelijkheid voor resultaten blijft bij de gemeenten.2.2.4. Budgettaire gevolgen van beleidIn onderstaande tabel worden voor zowel de verplichtingen, de uitgaven
als de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds
weergegeven. Tabel 2.2.4.1. Budgettaire gevolgen
van beleid (in € 1000) 2005200620072008200920102011Verplichtingen11 898 80013 461 53514 880 87114 880 80814 930 47314 930 47314 932 474        Uitgaven:11 996 21813 367 54514 704 13214 672 06914 721 73414 721 73414 723 735        Apparaatsuitgaven       1. Kosten Financiële-verhoudingswet1 1103 4672 0912 0912 0912 0912 0912. Kosten Waarderingskamer1 1581 2371 1581 1581 1581 1581 1583. Budget A+O-fonds5 0765 0735 0735 0735 0735 0735 073        Programma-uitgaven       1. Algemene uitkering ca en de aanvullende uitkeringen11 912 95613 272 66813 347 71413 336 84913 389 19713 392 55213 397 4812. Integratie-uitkeringen75 91885 1001 348 0971 326 8991 324 2161 320 8611 317 932        Ontvangsten:               Apparaats-ontvangsten       1. Terugontvangsten Waarderings-kamer 79000000        Programma-ontvangsten       1. Ontvangsten ex art. 4 Fvw11 996 13913 367 54514 704 13214 672 06914 721 73414 721 73414 723 735Het verschil in enig jaar tussen de verplichtingen en de uitgaven wordt
veroorzaakt door de behoedzaamheidsreserve (€ 208,738 miljoen),
die wel in de verplichtingenstand wordt meegenomen, maar pas in het jaar na
afloop van het begrotingsjaar – doorgaans voor een deel – tot
uitkering komt. De behoedzaamheidreserve wordt dan verrekend met de nacalculatie
van de accressen. Het verplichtingenbedrag voor 2007 van de algemene uitkering
bedraagt € 13 347 714 000 vermeerderd met € 208 738 000,
wat resulteert in € 13 556 452 000. Zie ook wetsartikel
3.In tegenstelling tot een departementale begroting zijn bij een fonds als
het gemeentefonds de verplichtingen leidend. Dit houdt in dat zij, eenmaal
geaccordeerd, altijd geheel tot uitbetaling komen. Geld dat in enig jaar nog
niet aan gemeenten wordt uitgekeerd, wordt automatisch aan het volgende begrotingsjaar
toegevoegd. Zo bezien kunnen de uitgaven niet worden beïnvloed.De omvang van de uitgaven wordt structureel bepaald door de normeringsmethodiek.
Als regel houdt de methodiek in dat de ontwikkeling van het gemeentefonds
een afgeleide is van de ontwikkeling van de rijksuitgaven. De zogeheten budgetflexibiliteit
van het gemeentefonds is derhalve een afgeleide van de budgetflexibiliteit
van de rijksuitgaven (in zoverre dat een verandering in de rijksuitgaven leidt
tot een verandering van de omvang van de uitgaven van het gemeentefonds; hier
wordt met budgetflexibiliteit dus niet de juridische verplichting van de uitgaven
bedoeld). Tot de normeringsmethode behoort tevens een bestuurlijke weging
van de uitkomsten van de normering. Deze geeft de mogelijkheid om –
indien nodig – na overleg tussen het Rijk, de VNG en het IPO af te wijken
van de rekenkundige uitkomsten.Ter informatie geeft tabel 2.2.4.2. de accressen voor het gemeentefonds
op basis van de stand Miljoenennota 2007 en geeft figuur 2.2.4.1 het verloop
van de algemene uitkering per inwoner van 1997–2011 op basis van de
Voorjaarsnota 2006 weer. Tabel 2.2.4.2. Accressen gemeentefonds,
stand Miljoenennota 2007Uitkeringsjaar200220032004200520062007Accrespercentage5,38%2,81%– 0,26%1,64%3,77%4,27%In miljoenen euro665,700368,900– 34,954198,479448,585569,919Figuur 2.2.4.1 Uitkering gemeentefonds in €
per inwonerDe gemeenten ontvangen in 2007, gemeten naar de stand Voorjaarsnota 2006,
als algemene uitkering uit het gemeentefonds ruim € 14,6 miljard.
Dit is zuiver de algemene uitkering, exclusief de uitkering uit het BTW-compensatiefonds.
Per inwoner komt de algemene uitkering uit op een landelijk gemiddelde van € 897
per inwoner. Ten opzichte van 2006 betekent dit een stijging van € 87
per inwoner door voornamelijk de overheveling van middelen uit de AWBZ ten
behoeve van de Wmo integratie-uitkering. De stijging in 2006 ten opzichte
van 2005 komt voornamelijk door de compensatie in het kader van de afschaffing
van het gebruikersdeel OZB en het accres 2006.De eerdere daling van de algemene uitkering per inwoner in 2005 ten opzichte
van 2004 vloeit voornamelijk voort uit de afschaffing van de € 45,38-maatregel.De uitvoering voor wat betreft de uitkeringen uit het gemeentefonds geschiedt
door betalingen aan alle gemeenten in 50 termijnen.Het budget van de algemene uitkering van het het gemeentefonds wordt over
de gemeenten verdeeld via een verdeelsysteem van ongeveer 50 verdeelmaatstaven.
Dit verdeelsysteem stelt gemeenten in staat hun voorzieningen op een onderling
gelijkwaardig niveau te brengen tegen globaal gelijke lastendruk en rekening
houdend met de structuurkenmerken van de gemeenten. Zolang voor een uitkeringsjaar
de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke statistische gegevens nog niet
bekend of definitief zijn, worden de gemeenten bevoorschot op basis van voorlopige
cijfers. Hierbij wordt ernaar gestreefd de voorschotten zo goed mogelijk aan
te laten sluiten op de algemene uitkering waarop een gemeente uiteindelijk
recht heeft, zoals deze vastgesteld kan worden nadat de statistische gegevens
definitief zijn vastgesteld.Het gedurende en na afloop van het uitkeringsjaar beschikbaar komen van
bepaalde definitieve volumegegevens leidt tot bijstellingen in de bevoorschotting.
Aangezien voor het gemeentefonds de verplichtingen leidend zijn, zullen deze
altijd tot uitkering komen.Voor de bevoorschotting van de integratie-uitkeringen geldt eveneens dat
ernaar gestreefd wordt deze zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de integratie-uitkeringen
waarop een gemeente uiteindelijk recht heeft. Veelal loopt de bevoorschotting
van de integratie-uitkeringen mee met de bevoorschotting van de algemene uitkering;
dus ook bevoorschotting in 50 termijnen.2.2.5 Operationele doelstellingenDe bijdrage van de fondsbeheerders om te komen tot het bewerkstelligen
dat de gemeenten via het gemeentefonds de juiste middelen krijgen toebedeeld
om hun taken naar behoren uit te voeren wordt geoperationaliseerd door twee
doelstellingen:* De gemeenten via het gemeentefonds voorzien van voldoende financiële
middelen voor het uitvoeren van hun taken;* Een verdeling van de beschikbare financiële middelen over gemeenten
die elk van de gemeenten in staat stelt om hun inwoners een gelijkwaardig
voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te kunnen leveren.Operationele doelstelling 1: De gemeenten via het gemeentefonds
voorzien van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
taken.MotiveringDe omvang van het gemeentefonds ontwikkelt zich volgens de normeringssystematiek
en door de toevoegingen en/of onttrekkingen aan het fonds in verband met specifieke
taakmutaties. De normeringssystematiek houdt in dat het fonds meebeweegt met
de netto gecorrigeerde rijksuitgaven, volgens het principe: «samen de
trap op, samen de trap af». Op die wijze wordt het jaarlijkse groeipercentage
(het zgn. accres) bepaald. Deze systematiek werkt sinds 1995 en berust op
een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk, de VNG en het IPO. Daarnaast zijn
er jaarlijks diverse specifieke taakmutaties die tot toevoegingen en/of onttrekkingen
aan het gemeentefonds kunnen leiden. Het Rijk zorgt voor de uitwerking van
de afspraak door de precieze accresberekeningen te maken en de gemeenten daarover
te informeren door middel van de circulaires. Daarnaast heeft het Rijk een
verantwoordelijkheid bij het bepalen van de hoogte van specifieke uitnames
en/of toevoegingen als gevolg van taakmutaties.Activiteiten 2007Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (BOFV), in voor- en najaar.DoelgroepVNG.PrestatieindicatorDe vraag of de omvang van het gemeentefonds als adequaat kan worden beschouwd,
wordt beantwoord in het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (BOFV).
Volgens een in 1995 gemaakte afspraak vindt dit overleg tweemaal per jaar
plaats. Wanneer één van de partijen (Rijk of VNG/IPO) de uitkomsten
van de normeringsystematiek op enig moment onredelijk vindt, kan dit in het
Bestuurlijk Overleg aan de orde worden gesteld.Operationele doelstelling 2: Een verdeling van de beschikbare
financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat
stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal
gelijke lasten te kunnen leveren.MotiveringHet Rijk is verantwoordelijk voor het ontwikkelen en onderhouden van een
systeem van verdeelmaatstaven dat een verdeling tot stand brengt die erin
voorziet dat elke gemeente in staat is een gelijkwaardig voorzieningenpakket
voor haar burgers tegen globaal gelijke lasten te kunnen leveren. De gemeenten
kunnen zelf bepalen aan welke voorzieningen zij hun geld bij voorkeur besteden
(eigen prioriteitenstelling). Zij leggen resultaatverantwoordelijkheid af
aan de gemeenteraad.PrestatieindicatorVoor wat betreft de verdeling van de beschikbare financiële middelen
is het Periodiek Onderhoudsrapport (POR) de belangrijkste indicator. Daarin
wordt door de fondsbeheerders bijgehouden of de verdeling nog adequaat is,
d.w.z. of deze, binnen bepaalde marges nog aansluit bij de daadwerkelijke
uitgaven van de gemeenten zoals blijkt uit de begrotingen. Het POR verschijnt
jaarlijks als bijlage bij de begroting.Relevante beleidsnota’sPeriodiek Onderhoudsrapport (POR).3. HET VERDIEPINGSHOOFDSTUKIn paragraaf 3.1 wordt de opbouw van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
vanaf de stand ontwerpbegroting gemeentefonds 2006 naar de stand van de voorliggende
ontwerpbegroting 2007 beschreven. De mutaties die hierin worden genoemd die
betrekking hebben op de 1ste suppletore begroting 2006 (Kamerstukken II 2005/2006
30 560 B, nr. 2) kunt u in genoemde begrotingsstukken terugvinden. De
nieuwe mutaties worden toegelicht.In 3.2. wordt een overzicht van de integratie-uitkeringen gegeven. In
3.3 wordt ingegaan op het Financieel overzicht gemeenten (FOG). Paragraaf
3.4 betreft de specifieke uitkeringen. Tot slot wordt in dit verdiepingshoofdstuk
aandacht gegeven aan de bijdrage van de lokale overheden aan het EMU-tekort
(3.5).3.1. Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
vanaf de vorige ontwerpbegrotingVerplichtingenOnderstaande tabel 3.1.1. geeft de opbouw aan van de verplichtingen van
het gemeentefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2006 naar de stand ontwerpbegroting
2007. Tabel 3.1.1. Opbouw verplichtingen
gemeentefonds (in € 1000) 200620072008200920102011Stand OWB 200613 241 16313 222 04413 183 73113 233 39613 233 39613 233 396Mutatie 1e suppl. begr. 2006149 120– 58 880– 58 430– 58 43058 430– 58 430Nieuwe mutaties71 2521 749 7071 755 5071 755 5071 755 5071 757 508Stand OWB 200713 461 53514 912 87114 880 80814 930 47314 930 47314 932 474UitgavenOnderstaande tabel 3.1.2. geeft de opbouw aan van de uitgaven van het
gemeentefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2006 naar de stand ontwerpbegroting
2007. Tabel 3.1.2. Opbouw uitgaven gemeentefonds
(in € 1000) 200620072008200920102011Stand OWB 200613 032 42513 013 30512 974 99213 024 65713 024 65713 024 657Mutatie 1e suppl. begr. 2006263 868– 58 880– 58 430– 58 43058 430– 58 430Nieuwe mutaties71 2521 749 7071 755 5071 755 5071 755 5071 757 508Stand OWB 200713 367 54514 704 13214 672 06914 721 73414 721 73414 723 735OntvangstenWetsartikel 4, eerste lid van de Financiële-verhoudingswet regelt
dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen
voor het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het gemeentefonds. Op grond
van het tweede lid zijn de uitgaven en de afgezonderde inkomsten over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. Gelet hierop
is ten behoeve van de dekking van de uitgaven ten laste van het
gemeentefonds een post Ontvangsten ex artikel 4 van de Financiële-verhoudingswet
geraamd (zie in tabel 2.2.4.1. onder Programma-ontvangsten).Toelichting op de nieuwe mutatiesZowel tabel 3.1.1. als tabel 3.1.2. bevatten een regel nieuwe mutaties.
In onderstaande tabel 3.1.3. worden deze nieuwe mutaties, die nog niet eerder
zijn toegelicht in een suppletore wet, benoemd en van een toelichting voorzien. Tabel 3.1.3. Nieuwe mutaties (uitgaven
en verplichtingen; in € 1000)Mutatie200620072008200920102011Accres 2007 464 708464 708464 708464 708464 708Invoeringskosten Wmo30 000     Integratie-uitkering WMO 1 279 3001 279 8001 279 8001 279 8001 279 800C2000 – 7 300    EGEM  – 2000– 2000– 20000Herziening kinderalimentatiestelsel10 00010 00010 00010 00010 00010 000Bescherming archeologisch erfgoed (Valletta)4 500     Arbeidstoeleiding en groepsverkleining ZMLK26 752     Bijzondere bijstand (Wet Bopz) 3 0003 0003 0003 0003 000Totaal71 2521 749 7081 755 5081 755 5081 755 5081 757 508Zie voor een toelichting § 2.1.2.3.2. Integratie-uitkeringenAls een toevoeging aan de algemene uitkering van het gemeentefonds in één
keer bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten wordt normaliter
gesproken een integratie-uitkering toegepast. De integratie-uitkering voorziet
dan in een geleidelijke overgang van specifieke uitkering of eigen inkomsten
naar de algemene uitkering. Echter naar aanleiding van de implementatie van
het kabinetsstandpunt Brinkman wordt de hierbij gebruikelijke voorwaarde dat
er zicht is op een overgang naar de algemene uitkering losgelaten. Hierdoor
kunnen al bestaande en mogelijke nieuwe specifieke uitkeringen, alsnog aan
het gemeentefonds en provinciefonds worden toegevoegd die verdeeltechnisch
nooit in de algemene uitkering zouden passen (zie kamerstukken II 2005/06,
30 300 B, nr. 23, blz. 6).Tabel 3.2.1. Overzicht integratie-uitkeringen
gemeentefonds (in € 1000)Omschrijving2005200620072008200920102011Wmo  1 279 3001 279 8001 279 8001 279 8001 279 800Amendement De Pater  25 00025 00025 00025 00025 000Precariobelasting36 14324 47112 7990000WUW-middelen39 77535 62930 98822 09919 41616 06113 132Totaal75 91860 1001 348 0971 326 8991 324 2161 320 8611 317 9323.3 Financieel overzicht gemeenten 2006De afgelopen jaren is een Financieel Overzicht Gemeenten (F.O.G.) verschenen.
Doel van het F.O.G. is een beeld te geven van de ontwikkeling van de gemeentefinanciën
ter ondersteuning van het bestuurlijk oordeel bij de vraag of tegenover de
taken waarvoor gemeenten zich gesteld zien voldoende middelen staan. In een
bestuurlijk overleg met VNG/IPO is vorig jaar afgesproken de afzonderlijke
publicatie niet te continueren, maar wel de kerncijfers te blijven opstellen
en op te nemen in de memorie van toelichting bij de begroting van het gemeentefonds.De kerngegevens betreffen een terugblik en vooruitblik op de ontwikkeling
van de inkomsten en kosten van gemeenten en een overzicht van de ontwikkeling
van de vermogenspositie.TerugblikIn de terugblik wordt weergegeven op welke taken de gemeenten, bezien
vanuit de gemeentelijke begrotingen, tussen 2001 en 2006 meer middelen hebben
ingezet (figuur 3.3.1.) en vanuit welke inkomstenbronnen of bezuinigingen
op taken deze inzet is bekostigd (figuur 3.3.2.). Als indeling voor gemeentelijke
taken wordt hierbij de indeling in taakclusters van het gemeentefonds gebruikt.
Inkomstenbronnen worden onderscheiden in de Algemene Uitkering van het gemeentefonds,
de onroerende zaak belasting (OZB), de overige belastingen en de overige eigen
middelen.Figuur 3.3.1. Intensiveringen tussen 2001 en 2006
bij gelijk takenpakket, gelijke prijzen en gelijk areaalIn figuur 3.3.1. wordt weergegeven dat, na correctie voor taakmutaties,
prijsontwikkeling en areaalontwikkeling, de gemeentelijke netto-uitgaven op
uitgavenclusters tussen 2001 en 2006 met € 2,2 miljard zijn toegenomen.
Hierbij hebben de gemeenten op vrijwel alle taakclusters extra middelen ingezet.
De grootste intensivering heeft plaatsgevonden op het cluster Openbare Orde
en Veiligheid, een gezamenlijke prioriteit van Rijk en gemeenten.Figuur 3.3.2. Bekostiging intensiveringen tussen
2001 en 2006 bij gelijk takenpakket, gelijke prijzen en gelijk areaalUit figuur 3.3.2. valt af te leiden dat gemeenten de € 2,2 miljard
aan intensiveringen tussen 2001 en 2006 vooral dekken vanuit de OZB. Hierbij
is de OZB-ontwikkeling onder meer gecorrigeerd voor de afschaffing van het
gebruikersdeel van de OZB op woningen via de algemene uitkering. Hiernaast
zijn de inkomsten vanuit de Overige Eigen Middelen en de Overige Belastingen
gestegen. Op de taakclusters Riolering en Reiniging zijn lichte extensiveringen
te zien: de inkomsten stijgen iets sneller dan de uitgaven. De algemene uitkering
vertoont het kleinste positieve saldo. Hier is de invloed van enkele mindere
accresjaren zichtbaar. In feite moet het beeld iets positiever zijn. Niet
alle gemeenten hebben de hogere Algemene Uitkering 2006 als gevolg van de
OZB-maatregel in hun begroting opgenomen.Uit de figuren 3.3.1. en 3.3.2. kan de conclusie getrokken worden dat
er in de periode 2001–2006 ruimte is geweest voor aanzienlijke intensiveringen
op uitgavenclusters. Daarnaast kan geconcludeerd worden dat intensiveringen
bekostigd worden door toegenomen inkomsten vanuit de OZB en de Overige Eigen
Middelen. De extra ruimte is vooral ingezet op de terreinen Openbare Orde
en Veiligheid en Wegen en Water.Achter het positieve beeld gaat een omslag schuil vanaf 2004/2005, wanneer
op clusters als Maatschappelijke Zorg, Educatie, Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Stadsvernieuwing, Oudheid en Fysiek Milieu juist extensiveringen
te zien zijn. In 2004 is vooral het gemeentefonds teruggevallen. Die terugval
is enerzijds groot en anderzijds laat bekend geworden. Dit betekent voor de
gemeenten dat ook de jaren 2005 en 2006, ondanks een zeker herstel van het
gemeentefonds, in het teken van ombuigingen in verband met de achteruitgang
staan.VooruitblikIn de vooruitblik wordt een beeld gegeven van de financiële ruimte
van de gemeenten voor de jaren 2007 tot en met 2010. De financiële ruimte
is berekend door de inkomsten en kosten vanuit de gemeentelijke begrotingen
2006 door te rekenen voor de jaren 2007 tot en met 2010. Hierbij wordt rekening
gehouden met prijs- en areaalontwikkeling en, voor zover deze bekend zijn,
taakmutaties. In tabel 3.3.1. is weergegeven hoe de berekening van de financiële
ruimte is opgebouwd. Tabel 3.3.1. Geraamde cumulatieve
ontwikkeling van uitgaven en inkomsten, 2007–2010  2007200820092010Kostenontwikkeling2 1393 0303 9254 851     Algemene middelen    a. Taakmutaties1 1881 1871 1741 174b. Areaal 111225340458c. Prijzen 4769071 3461 793     Specifieke middelen    a. Taakmutaties– 10– 10– 10– 10 b. Areaal71143217292 c. Prijzen3035788581 144     Inkomstenontwikkeling2 2613 4264 4695 444     Gemeentefonds    a. accres5701 1011 5091 824b. taakmutaties1 0081 007994994     OZB87171258348      Taakgerelateerde eigen middelen4279116154     OEM180347516689      Specifieke uitkeringen2747211 0751 436     Financiële ruimte122397543593In miljoenen euroIn tabel 3.3.1 is te zien dat voor de periode 2007–2010 de financiële
ruimte is berekend op € 593 miljoen. Dit is het saldo van de kosten-
en de inkomstenontwikkeling. Over een langere reeks van jaren bezien is de
uitkomst als gemiddeld te beschouwen. Het jaar 2010 is een mager jaar. Dat
is vooral het gevolg van een beperkt gemeentefondsaccres. Het cluster Openbare
Orde en Veiligheid vormt daarnaast in dat jaar een knelpunt. De tijdelijke
toevoeging voor dat cluster valt in dat jaar weg, zodat dekking vanaf dat
jaar nog ontbreekt.De totale cumulatieve kostenontwikkeling voor deze periode wordt vooral
bepaald door de prijsontwikkeling en in mindere mate door de areaalontwikkeling.
De taakmutaties 2007 staan in het teken van de invoering van de Wmo.De totale cumulatieve inkomstenontwikkeling wordt vooral bepaald door
de ontwikkeling van de algemene uitkering en de specifieke uitkeringen. Een
grote invloed op de algemene uitkering gaat uit van de invoering van de Wmo.
Daarnaast zijn de gevolgen verwerkt van het bestuurlijk akkoord dat dit voorjaar
met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is gesloten. In 2007 vermindert
de algemene uitkering met € 400 miljoen in verband met het BTW-compensatiefonds.
Een vermeerdering van € 220 miljoen treedt op in verband met openbare
orde en veiligheid.Geconcludeerd kan worden dat de gemeenten voldoende middelen ontvangen
om hun taken naar behoren te vervullen. Zowel bij de terugblik als de vooruitblik
is sprake van een positieve financiële ruimte. Ontwikkeling vermogenspositieIn deze paragraaf wordt de ontwikkeling van de vermogenspositie van gemeenten
aangegeven voor de periode 1999 tot en met 2004 op basis van de rekeningen. Tabel 3.3.2. Ontwikkeling eigen
en vreemd vermogen en voorzieningen 1999–2004 (in miljarden euro) 199920002001200220032004 Eigen vermogen18,422,324,125,025,424,2waarvan algemene reserve4,36,95,45,45,37,1waarvan bestemmingsreserve13,614,318,019,020,117,0waarvan resultaat0,51,10,70,60,00,1       Vreemd vermogen40,238,439,440,140,641,9Voorzieningen4,04,34,85,26,79,3Bron: CBSHet eigen vermogen is in de periode 1999 tot en met 2004 toegenomen van € 18,4
miljard tot € 24,2 miljard. Een belangrijk deel van stijging doet
zich voor in het jaar 2000. Van 2003 op 2004 daalt het eigen vermogen. Dit
wordt veroorzaakt door een definitieverandering van de begrippen voorzieningen
en bestemmingsreservers in het kader van het BBV. Tegenover de daling van
de bestemmingsreserves staat een stijging van de voorzieningen.De gegevens in de tabel laten zien dat het niveau van het vreemd vermogen
redelijk stabiel is. Het totaal aan vreemd vermogen is in 2004 € 41,9
miljard. De post voorzieningen laat een stijging zien van € 4,0
miljard in 1999 naar € 9,3 miljard in 2004. Zoals genoemd wordt
een deel van deze stijging veroorzaakt door veranderingen vanuit het BBV.In vorige gemeentefondsbegrotingen is gewaarschuwd voor overhaaste conclusies
op basis van de tabel. Die waarschuwing is nog steeds van kracht. Een eerste
kanttekening betreft het gegeven dat in de praktijk verschillen in de wijze
van boekhouding bestaan. Daarnaast is bij de interpretatie van de omvang van
het eigen vermogen van belang welke risico’s daar tegenover staan. Een
deel van de risico’s wordt afgedekt door verzekeringen en voor een deel
moeten verplicht voorzieningen worden gevormd. Voor de resterende risico’s
dient vooral de algemene reserve als buffer. Van deze risico’s ontbreekt
een systematisch en kwantitatief beeld. Voorts betreffen de hier gepresenteerde
cijfers een macrobeeld. Gemeenten verschillen sterk in de omvang van de vermogenspositie.
Ten slotte wordt het eigen vermogen door gemeenten ook aangehouden om bespaarde
rente toe te voegen aan de exploitatie. De verhouding tussen geblokkeerd eigen
vermogen ten behoeve van de exploitatie en vrij aanwendbaar ligt macro in
de orde van grootte van 60/40 procent. Per gemeente kan deze verhouding aanzienlijk
anders liggen, zodat alleen op gemeentelijk niveau een uitspraak mogelijk
is om incidentele tegenvallers met reserves op te vangen.Concluderend kan worden gesteld dat het niveau van het eigen vermogen
redelijk stabiel is.Gemeentelijke productiecijfersDe gegevens hiervoor zijn steeds in financiële termen gesteld. Jaarlijks
wordt daarnaast, via het rapport Maten voor gemeenten van het Sociaal en Cultureel Planbureau bijgehouden welke productie de gemeenten met
dat geld tot stand brengen. Met het Sociaal en Cultureel Planbureau is overeengekomen
die aanpak de komende jaren te continueren. Het is van belang om volgens een
duurzame methode de productie van gemeenten in kaart te laten brengen. Daarbij
gaat het bijvoorbeeld om de vergelijking van gemeentelijke productie met die
in andere sectoren, de vergelijking over een reeks van jaren en de vergelijking
tussen gemeentelijke beleidsterreinen. Die inzichten leiden niet van de ene
dag op de andere dag tot ander beleid. Zij vormen wel een onmisbaar bestanddeel
bij de totstandkoming van het totale beleid ten aanzien van de gemeenten.
De drie dimensies: inkomsten, uitgaven en productie horen bij elkaar. Opgeteld
geven zij een totaalbeeld van de gemeenten. De minister is het dan ook niet
eens met de opvatting van de Raad voor de financiële verhoudingen dat
de productiemeting een zaak van elke gemeente afzonderlijk is, waarmee het
kabinet en de Tweede Kamer zich niet zouden moeten bemoeien (advies aan de
Tweede Kamer: «Lokale lasten en gemeentelijke prestaties»). Overigens
deelt de minister wel de opvatting van de Raad voor de financiële verhoudingen
over het nut van benchmarking (voor en door afzonderlijke gemeenten). Evenmin
deelt hij het beeld van de Raad voor de financiële verhoudingen dat enige
inspanning om de productie voor het totaal van de gemeenten vast te stellen
tot mislukken is gedoemd. Eenvoudig is het weliswaar niet, en de uitkomsten
vergen interpretatie, maar dat doet geen afbreuk aan de betekenis van de productiemeting
als middel om over de jaren heen beelden vast te stellen als grondslag voor
beleid.De betekenis van het Financieel overzicht gemeenten in
het licht van de opvattingen van gemeenten en provinciesIn de gemeentefondsbegroting 2006 is geconstateerd dat de conclusies van
het Financieel overzicht gemeenten niet aanstonds worden gedeeld door de mede-overheden.
Zo attenderen gemeenten op ontoereikende compensatie van rijksbeleid en op
risico’s uit hoofde van bijvoorbeeld de Wmo. Zorg is er daarnaast over
de financiële consequenties van voorstellen ten aanzien van de ozb en
over de budgetvaststelling Wwb. Van provincies komt daarnaast het signaal
dat meer gemeenten onder preventief toezicht zijn gesteld.In reactie daarop is vorig jaar aangegeven dat de signalen niet wijzen
op tekortkomingen in de gehanteerde methode. Wel roepen zij de vraag op hoe
deze beelden zijn te rijmen met de op het oog tegenstrijdige conclusie van
toereikende middelen. In het belang van een goed fundament voor het bestuurlijke
oordeel over de toereikendheid van de middelen is het thema geagendeerd bij
de evaluatie van de normeringssystematiek.3.4 Specifieke uitkeringenIn het kader van het Plan van aanpak transparantie wordt gewerkt aan het
verkrijgen van inzicht in de verdeling van specifieke uitkeringen over de
decentrale overheden. In de afgelopen jaren lag de focus op het verzamelen
van specifieke uitkeringsgegevens. In combinatie met het verzamelen zal de
focus de komende jaren verschuiven naar het analyseren van het totaalbeeld
van gemeentelijke inkomstenbronnen. Het gaat hierbij onder andere om de vraag
hoe gemeenten hun taken, bezien vanuit de gemeentelijke taakclusters, bekostigen
en de invloed van veranderingen, zoals bezuinigingen en verschuivingen tussen
geldstromen op deze bekostiging.In het afgelopen jaar is gestreefd naar het verzamelen van de realisatiegegevens
van alle specifieke uitkeringen voor het jaar 2005. Het gaat hier om specifieke
uitkeringen aan gemeenten, provincies, waterschappen, kaderwetgebieden en
andere samenwerkingsverbanden. In totaal zijn voor het jaar 2005, met medewerking
van de vakdepartementen, gegevens van 132 inhoudelijk verschillende specifieke
uitkeringen verzameld, waarvan 119 specifieke uitkeringen die rechtstreeks
(ook) aan gemeenten worden uitgekeerd.Tabel 3.4.1. geeft een overzicht van het aantal en de omvang van de specifieke
uitkeringen aan gemeenten voor de jaren 2004 en 2005 per cluster. Tabel 3.4.1 Aantal en omvang specifieke
uitkeringen in 2004 en 2005 per cluster Clusteraantal 2004aantal 2005omvang 2004omvang 2005Werk en inkomen15128 7797 074Educatie22204 2864 184 Maatschappelijke Zorg2317868830 VHROSV1514649483Fysiek Milieu10117070 Algemene ondersteuning326054 Kunst en Ontspanning572629 Openbare Orde en Veiligheid673129 Overige Eigen Middelen71011126 Wegen en Water881114 Oudheid44108Reiniging1133 Groen6602Riolering0000Bevolkingszaken4000Bestuursorganen1000OZB10760Totaal13111914 98212 807(in miljoenen euro)(Bron: BZK.)In tabel 3.4.1. is te zien dat het aantal en de omvang van de specifieke
uitkeringen van cluster tot cluster sterk verschilt. De clusters Educatie
en Maatschappelijke Zorg hebben de hoogste aantallen specifieke uitkeringen.
Het cluster Riolering kent geen specifieke uitkeringen. Het leeuwendeel van
de specifieke uitkeringen is geoormerkt voor taken op de terreinen Werk en
Inkomen en Educatie.Uit tabel 3.4.1. is ook te zien dat het aantal specifieke uitkeringen
aan gemeenten tussen 2004 en 2005 is gedaald met 12. Hiernaast is de totale
omvang van de specifieke uitkeringen afgenomen met ongeveer € 2,2
miljard, waarvan € 1,7 miljard bij het cluster Werk en Inkomen.
Deze laatste wordt onder meer veroorzaakt door de afname van het aantal bijstandsuitkeringen
tussen de twee jaren.Tabel 3.4.2 Inkomstenbronnen gemeenten
per cluster 2006 inkomsten-bronnen totaalalgemene middelen(%)taakgere-lateerde middelen(%)specifieke uitkeringen(%)overig(%)Clusters         Werk & Inkomen9 6001 51816007 074741 00811Maatschappelijke Zorg3 7812 6307000830223218Educatie4 8001 80738001 913401 08022Kunst & Ontspanning2 3021 483640029178934Groen1 5861 16273002042327VHROSV2 35586637406174832160025Oudheid38320153008217345Riolering1 0564749979400121Reiniging1 800001 559873023813Wegen & Water2 9992 0186755214091230Openbare Orde en Veiligheid1 209682560029249841Fysiek Milieu53644483007013224Bevolkingszaken5242444720639007414Bestuursorganen66843265000023535Algemene ondersteuning3 9301 38235005412 49463Overige Eigen Middelen6 1476 14710000260– 260Totaal43 67621 064483 222710 646248 85520(in miljoenen euro)(Bron: CBS en BZK.)Tabel 3.4.2. geeft een overzicht hoe de verschillende inkomstenbronnen
van gemeenten in 2005 over de uitgavenclusters zijn verdeeld. Er worden vier
inkomstenbronnen onderscheiden: de algemene middelen (algemene uitkering gemeentefonds,
de OZB en de Overige Eigen Middelen), de taakgerelateerde eigen inkomsten
(gemeentelijke heffingen en rechten), de specifieke uitkeringen en de overige
inkomsten. Binnen de algemene middelen zijn de OEM inkomsten grotendeels niet
verdeeld over de uitgavenclusters, maar als totaal opgenomen. De OEM inkomsten
betreffen vooral inkomsten vanuit de bouwgrondexploitatie en openbaar vervoer.
De overige inkomsten moet gezien worden als een restpost van nog niet specifiek
uitgezochte gegevens en ruis tussen gegevensbronnen. Zo kunnen er nog specifieke
uitkeringen ontbreken en zijn overdrachten aan gemeenten door de provincies
niet expliciet verzameld. Ruis tussen gegevensbronnen kan veroorzaakt worden
door aansluitingsverschillen tussen de gemeentelijke begrotingsgegevens en
de realisatiegegevens over specifieke uitkeringen. In de tabel is te zien
dat binnen de gebruikte gegevens 20 procent niet uit de rechtstreekse inkomstenbronnen
van gemeenten is af te leiden.In tabel 3.4.2. is te zien dat de taakclusters in meer of mindere mate
vanuit verschillende inkomstenbronnen bekostigd worden. Uitgaven op het cluster
Werk en Inkomen worden voor het merendeel bekostigd uit specifieke uitkeringen,
terwijl uitgaven op de clusters Reiniging en Riolering voornamelijk uit taakgerelateerde
middelen worden bekostigd. Taakclusters die vanuit verschillende inkomstenbronnen
gefinancierd worden zijn VHROSV en Bevolkingszaken. Dit geldt ook voor het
cluster Educatie, met daarbij de aantekening dat het gebruik van gegevens
uit verschillende bronnen bij dit cluster de analyse bemoeilijkt. Uitgaven
op de overige uitgavenclusters worden voornamelijk bekostigd vanuit de algemene
middelen.3.5 EMU-tekortBegin 2004 bleek dat het EMU-tekort in 2003 uit kwam boven de grenswaarde
van 3% BBP uit het verdrag van Maastricht. Dit tekort was mede veroorzaakt
door een hoger dan verwacht EMU-tekort van de decentrale overheden (gemeenten,
provincies en waterschappen). Naar aanleiding hiervan zijn afspraken gemaakt
met de koepelorganisaties Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), InterProvinciaal
Overleg (IPO) en Unie van Waterschappen (UvW) om de informatievoorziening
te verbeteren en het EMU-saldo van de decentrale overheden te beheersen. Daarbij
is onder andere een macro grenswaarde vastgesteld voor het EMU-saldo van de
decentrale overheden, welke is doorvertaald naar de individuele gemeenten,
provincies en waterschappen. Begin 2005 is opnieuw de balans opgemaakt. Er
is toen geconcludeerd dat het EMU-saldo van de totale overheid uit de gevarenzone
van -2,5% BBP is gekomen. Afspraak is het EMU-tekort van de decentrale
overheid maximaal 0,5% BBP mag bedragen. Het EMU-tekort van de decentrale
overheid kwam in 2005 op 0,3% uit en is daarmee nog relatief groot.
Het bestuurlijk overleg financiële verhoudingen zal de ontwikkeling van
het EMU-tekort decentrale overheden monitoren.Om de informatievoorziening verder te verbeteren is een aantal maatregelen
getroffen. Zo is een stevige prikkel geïntroduceerd door het toezichtbeleid
verder vorm te geven. Het CBS beoordeelt de kwaliteit en tijdigheid van de
aangeleverde informatie. Bij blijvende tekortkomingen wordt, na een aanwijzing,
op kosten van de medeoverheid door de betreffende toezichthouder gezorgd dat
verbetermaatregelen worden genomen. Daarnaast dienen gemeenten en provincies
met ingang van de begroting 2006 het EMU-saldo op te nemen in hun begroting.
Hierdoor wordt de bewustwording vergroot dat decentrale overheden bijdragen
aan het EMU-saldo en kunnen bij een dreigende overschrijding van EMU-grenzen
tijdig maatregelen getroffen worden.Tevens is met VNG, IPO en UvW afgesproken dat de gezamenlijke werkgroep
evaluatie normeringsystematiek een structureel regime zal uitwerken voor de
beheersing van het EMU-saldo decentrale overheid (t.b.v. de volgende kabinetsperiode).
Als sluitstuk van het structureel systeem wordt momenteel regelgeving voorbereid
die de minister van Financiën de mogelijkheid geeft een sanctie op te
leggen aan de veroorzakers van de overschrijding van de grenswaarde voor het
EMU-saldo van de totale overheid. Deze sanctie moet worden gezien als ultimum
remedium. Naar verwachting zal de Tweede Kamer in het najaar van 2006 worden
geïnformeerd over de uitkomsten van de evaluatie.4. BIJLAGEN BIJ DE BEGROTINGBIJLAGE 1:PERIODIEK ONDERHOUDS RAPPORT GEMEENTEFONDS 2007INHOUDSOPGAVE1Inleiding31   1.1Inleiding311.1.1Doel van het POR31 1.1.2Andere rapportages Financiële
Verhouding311.1.3Korte toelichting op de werking
van het verdeelstelsel32 1.1.4Opbouw van het POR 200733   2Onderwerpen van de lopende onderhoudsagenda34   2.1Onderwerpen uit het verdeelstelsel342.1.1Cluster Openbare Orde en Veiligheid
(inclusief veiligheidregio’s)34 2.1.2Verbrede riolering35 2.1.3BTW-compensatiefonds35   2.2Beleidsvoornemens departementen362.2.1Wet werk en bijstand (Wwb)362.2.2Uitvoeringskosten bijstand36 2.2.3Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo)36 2.2.4Archeologie: bescherming archeologisch
erfgoed38 2.2.5Wet op de Ruimtelijke Ordening
(WRO)38 2.2.6Huisverbod bij huiselijk geweld38 2.2.7Nationaal bestuursakkoord water
en kaderrichtlijn water38 2.2.8Drank- en Horecawet392.2.9Omgevingsvergunning392.2.10Jeugdgezondheidszorg39 2.2.11Jeugdzorg402.2.12Antidiscriminatievoorzieningen402.2.13Groepsgrootteverkleining ZMLK-onderwijs412.2.14Stimuleringsregeling intensivering
opsporing en controle (Abw)41 2.3Afgeronde onderwerpen412.3.1Slappe bodem/bodemgesteldheid41 2.3.2Cluster bestuursorganen42 2.3.3Doorberekenen kosten politie-inzet42 2.3.4Stroomlijnen WOZ-taxaties422.3.5OZB42 2.3.6Inburgering432.3.7Sociale werkvoorziening43   3SCAN44   3.1Inleiding44   3.2Samenvatting44   3.3Over de scan453.3.1Het doel en de aard van de scan453.3.2De inhoud en reikwijdte van de
scan46 3.3.3De kwaliteit van gemeentelijke
begrotingsgegevens48   3.4Landelijke ontwikkeling van gemeentelijke inkomsten en uitgaven
(alle gemeenten)483.4.1Het niveau van de begrote gemeentelijke
inkomsten 48 3.4.2De verhouding van baten en lasten
per cluster 50 3.4.3De begrote gemeentelijke netto
uitgaven 51    3.5Scan van inkomsten en uitgaven bij 417 gemeenten523.5.1Inleiding523.5.2Veronderstelde versus feitelijke
inkomsten53 3.5.3IJkpunten versus feitelijke uitgaven57 3.5.4Algemene conclusies van de scan63HOOFDSTUK 1: INLEIDING1.1 Inleiding1.1.1. Doel van het PORHet Periodiek Onderhoudsrapport (POR) is een jaarlijks rapport, dat tot
doel heeft inzicht te geven in de werking van het verdeelstelsel van het gemeentefonds
in vergelijking met de ontwikkeling van de kostenstructuur bij de gemeenten.
Ook geeft het POR inzicht in vraagstukken die spelen in de financiële
verhouding in bredere zin.De aanleiding tot het POR ligt in de parlementaire behandeling van de
Financiële-verhoudingswet (Fvw) in 1996/1997. Toen werd de noodzaak geconstateerd
om het verdeelstelsel van het gemeentefonds voortdurend op zijn werking te
bezien en indien nodig bij te stellen, zodat grote schoksgewijze veranderingen
als in 1997 zouden kunnen worden vermeden.Jaarlijks voeren de fondsbeheerders dit periodiek onderhoud uit en dit
vindt zijn neerslag in het POR, dat aan de Tweede Kamer wordt aangeboden als
bijlage bij de begroting van het gemeentefonds.In het POR 2007 staan de volgende twee vragen centraal:1. Welke effecten hebben beleidsvoornemens en –
maatregelen van het Rijk op de verdeelsystematiek en op de financiële
verhouding in brede zin?Een overzicht hiervan wordt gepresenteerd in hoofdstuk 2.2. Is het verdeelstelsel van het gemeentefonds nog
in voldoende mate in overeenstemming met de ontwikkeling van de kostenstructuur
van de gemeenten?Om deze vraag te beantwoorden is een scan ontwikkeld, waarbij de algemene
uitkering uit het gemeentefonds wordt geconfronteerd met de gegevens zoals
die uit de gemeentelijke begrotingen naar voren komen. De bevindingen worden,
deels in grafische vorm, gepresenteerd in hoofdstuk 3.Uit de twee genoemde vragen vloeien de onderwerpen voort die een plaats
krijgen op de Onderhoudsagenda van het verdeelstelsel. Zie figuur 2.1. Op
deze Onderhoudsagenda is per onderwerp aangegeven in welke fase van het onderhoud
het onderwerp zich bevindt, waarbij drie fasen worden onderscheiden: signalering,
onderzoek en aanpassing.Signalering betekent dat het onderwerp door de fondsbeheerders wordt gevolgd
met het oog op de vraag of nader onderzoek nodig is; Onderzoek betekent dat
er nader onderzoek naar dit onderwerp plaatsvindt en Aanpassing houdt in dat
daadwerkelijke aanpassingen in de financiële verhouding aan de orde zijn.
Indien relevant is aangegeven op welk uitgavencluster van het gemeentefonds
het onderwerp betrekking heeft. Bij elk onderwerp is tevens aangegeven wanneer
de Tweede Kamer zal worden geïnformeerd.Overigens worden er naast de onderhoudsonderwerpen van bestuurlijke aard,
ook onderhoudsactiviteiten van meer technische aard uitgevoerd. Het gaat daarbij
bijvoorbeeld om de kwaliteit en de werking van de verdeelmaatstaven.1.1.2. Andere rapportages Financiële VerhoudingNaast het Periodiek Onderhoudsrapport zijn nog andere documenten voor
de fondsbeheerders van belang in het kader van hun verantwoordelijkheid voor
de financiële verhouding.Financieel Overzichtsgegevens in de begrotingIn het Bestuurlijk overleg financiële verhouding tussen de fondsbeheerders
en VNG en IPO is afgesproken geen afzonderlijk Financieel Overzicht Gemeenten
(FOG) meer uit te brengen. In plaats daarvan zullen de relevante gegevens
in de fondsbegroting worden opgenomen. Het gaat daarbij om gegevens die inzicht
geven in de totale financiële ruimte van gemeenten. Dit inzicht speelt
een rol bij het oordeel over de vraag of de omvang van het gemeentefonds toereikend
is, en of de werking van de normeringssystematiek adequaat is.Overzicht Specifieke Uitkeringen (OSU)Het overzicht Specifieke Uitkeringen geeft een overzicht van alle specifieke
uitkeringen ten behoeve van kabinet en parlement. Het geeft per uitkering
informatie over het bestuurlijk arrangement, de verantwoordingsregels, het
bedrag dat erin omgaat etc.Circulaires gemeentefondsMeerdere malen per jaar, o.a. in mei en september, verschijnt de circulaire
gemeentefonds. Deze informeert de gemeenten over de ontwikkeling van de algemene
uitkering, die het gevolg is van de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde
rijksuitgaven (het accres) èn van allerlei beleidsmaatregelen van het
Rijk die leiden tot toevoegingen en uitnames. De informatie uit de circulaire
is voor gemeenten dus cruciaal voor het opstellen van de eigen begroting.
De circulaire is aldus een belangrijke schakel tussen de ontwikkeling van
de rijksbegroting en de financiële doorwerking daarvan in de gemeenten.
Het moment van verschijnen is dan ook gekoppeld aan de voorjaarsnota resp.
de miljoenennota van het Rijk. De circulaires worden ter kennisneming naar
de Eerste en Tweede Kamer gezonden.1.1.3 Korte toelichting op de werking van het verdeelstelselDe belangrijkste uitgangspunten van het verdeelstelsel zijn globaliteit
en kostenoriëntatie. Globaliteit omdat het gemeentefonds geen geoormerkte
budgetten bevat, maar een algemene geldstroom vormt, waaraan geen bestedingsvoorwaarden
zijn gesteld zoals dat bij specifieke uitkeringen wel het geval is.Kostenoriëntatie betekent dat deze globale verdeelsystematiek wèl
moet inspelen op verschillen in kostenstructuur tussen gemeenten. De verdeling
moet zodanig zijn dat gemeenten over een gelijkwaardige voorzieningencapaciteit
kunnen beschikken bij een gelijke belastingdruk. Of de voorzieningen in de
gemeenten daadwerkelijk hetzelfde zijn is daarbij niet relevant: dat is een
kwestie van gemeentelijk beleid. Waar het om gaat is dat gemeenten een gelijkwaardige
uitgangspositie hebben en niet vanwege bepaalde structuurkenmerken een voor-
of nadeel ondervinden. De belastingcapaciteit wordt ook bij die afweging betrokken.Deze uitgangspunten zijn uitgewerkt in een stelsel van verdeelmaatstaven,
die met hun relatieve gewichten zijn gegroepeerd in zogenaamde clusters die
een globaal beleidsveld bestrijken. Deze clusters vormen het uitgangspunt
van de meso-analyse die wordt gemaakt in de Scan, die wordt gepresenteerd
in hoofdstuk 3. Daar wordt op clusterniveau een vergelijking gemaakt tussen
de uitgaven volgens de gemeentelijke begrotingen en de uitgaven zoals die
door het verdeelstelsel aan een bepaald cluster worden toebedeeld. Clusters
zijn geijkt, waarbij bepaalde kostenfactoren wel, en bepaalde kostenfactoren
niet worden gehonoreerd. De ijking bevat dus een expliciete normstelling.1.1.4 Opbouw van het POR 2007De verdere opbouw van het POR 2007 is als volgt: Hoofdstuk 2 behandelt
de onderwerpen van de onderhoudsagenda. Hoofdstuk 3 bevat de resultaten van
de Scan.HOOFDSTUK 2: ONDERWERPEN VAN DE LOPENDE ONDERHOUDSAGENDADit hoofdstuk bevat een rapportage over de ontwikkelingen op de verschillende
onderwerpen die in het POR 2006 waren geagendeerd, alsmede op nieuwe onderwerpen
die van belang zijn voor de financiële verhouding. Bij elk onderwerp
wordt opnieuw gewogen in welke fase van het onderhoud het zich bevindt: signalering,
onderzoek of aanpassing.In paragraaf 2.1 wordt eerst ingegaan op de onderhoudsonderwerpen die
voortkomen uit het verdeelstelsel zelf, vervolgens komen in paragraaf 2.2
de beleidsvoornemens van de departementen aan bod. In paragraaf 2.3 worden
de onderwerpen behandeld die zijn afgerond en daarom worden afgevoerd van
de onderhoudsagenda.Bij elk onderwerp is aangegeven wat de stand van zaken is en welke fase
(Signalering, Onderzoek of Aanpassing) en wat het eerstvolgende moment is
dat de Tweede Kamer wordt geïnformeerd.Figuur 2.1Onderhoudsagenda 2007 OnderwerpAgenda 2007Volgende informatiemomentAgenda 2006 Cluster Openbare Orde en VeiligheidOnderzoekVoorjaar 2007OnderzoekVerbrede rioolheffingOnderzoekNajaar 2007OnderzoekBTW-compensatiefondsOnderzoekVoorjaar 2007OnderzoekWet werk en bijstand (Wwb)SignaleringPOR 2008OnderzoekUitvoeringskosten bijstandOnderzoekPOR 2008OnderzoekWet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)OnderzoekNajaar 2007Onderzoek Archeologie: bescherming archeologisch erfgoedOnderzoekNajaar 2007Onderzoek Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO)OnderzoekPOR 2008OnderzoekHuisverbod bij huiselijk geweldOnderzoekPOR 2008Onderzoek Nationaal bestuursakkoord water en kaderrichtlijn waterOnderzoekPOR 2008Onderzoek Drank- en horecawetOnderzoekPOR 2008OnderzoekOmgevingsvergunningOnderzoekPOR 2008N.v.t.JeugdgezondsheidszorgOnderzoekPOR 2008N.v.t.JeugdzorgOnderzoekPOR 2008N.v.t.AntidiscriminatievoorzieningenOnderzoekPOR 2008N.v.t.Beroepsgrootteverkleining ZMLK-onderwijsOnderzoekPOR 2008N.v.t. Stimuleringsregeling intensivering opsporing en controle (Abw)AanpassingPOR 2008N.v.t.    De volgende onderwerpen zijn afgerond:   Slappe bodem/bodemgesteldheidAfgerondN.v.tOnderzoekCluster BestuursorganenAfgerondN.v.t.Onderzoek Doorberekenen kosten politie inzetAfgerondN.v.tSignaleringStroomlijnen WOZ-taxatiesAfgerondN.v.tOnderzoekOZBAfgerondN.v.tAanpassingInburgeringAfgerondN.v.t.OnderzoekSociale werkvoorzieningAfgerondN.v.t.Onderzoek2.1 Onderwerpen uit het verdeelstelsel2.1.1 Cluster Openbare Orde en Veiligheid (inclusief
veiligheidsregio’s)In het POR van 2005 is uit de scan gebleken dat op het cluster openbare
orde en veiligheid (OOV) de feitelijke uitgaven boven het ijkpunt liggen en
dat er sprake is van mogelijke schreefgroei. Voorts heeft een gezamenlijke
factfinding met de VNG in het voorjaar van 2005 aangetoond dat in de periode 2001–2004 zowel de gemeentelijke als regionale uitgaven
op het gehele terrein van openbare orde en veiligheid aanzienlijk waren gestegen.Naar aanleiding van deze constateringen en de bevestiging daarvan in het
POR 2006 is in augustus 2005 een breed onderzoek gestart naar de kostendrijvers
en uitgavenpatronen op het terrein van OOV. In dit onderzoek zijn zowel het
gemeentefonds als de doeluitkering rampen en zware ongevallen betrokken. Ook
wordt in het onderzoek de (financiële) gevolgen meegenomen van het wetsvoorstel
Veiligheidregio’s.Aanvankelijk was de planning van het onderzoek om de resultaten binnen
zes maanden op te leveren, maar door een te trage respons bij gemeenten wordt
de doorlooptijd naar alle waarschijnlijkheid 12 tot 14 maanden. Dit betekent
dat in het najaar van 2006 de resultaten van het onderzoek verwacht worden
en kunnen worden verwerkt in de meicirculaire van 2007.Overigens is in het gesloten bestuurlijk akkoord tussen de fondsbeheerders
en VNG op 4 april 2006 opgenomen dat voor de jaren 2007 tot en met 2009 220
miljoen aan het gemeentefonds wordt toegevoegd. Aanleiding om deze toevoeging
nog voor de uitkomsten van het bovengenoemde onderzoek vast te stellen, vloeit
mede voort uit het feit dat ten behoeve van de nacalculatie BTW-compensatiefonds
een aanzienlijk bedrag wordt uitgenomen (zie ook 2.1.4). Een definitief besluit
over de (hoogte van de) toevoeging wordt overgelaten aan het volgende kabinet.
Dat besluit zal eveneens worden gebaseerd op de resultaten van het bovengenoemde
onderzoek.2.1.2 Verbrede rioolheffingHet voorstel tot wijziging van de Gemeentewet, de wet op de Waterhuishouding
en de Wet Milieubeheer, in verband met de introductie van zorgplichten voor
gemeenten voor het afvloeiend hemelwater ligt voor behandeling bij de Tweede
Kamer. De strekking van het voorstel van de wet is om in de gemeentewet een
nieuwe rioolheffing te introduceren waarmee de kosten kunnen worden gedekt
die voortvloeien uit het Nationaal Bestuursakkoord Water. Het voorstel van
wet voorziet in een overgangstermijn van twee jaar voor het huidige rioolrecht.2.1.3 BTW-compensatiefondsMet ingang van het jaar 2004 is de algemene uitkering in het gemeentefonds
met bijna € 1,1 miljard verlaagd ten behoeve van het BTW-compensatiefonds
(BCF). Het betrof een grote operatie met gevolgen voor alle uitgavenclusters
van het gemeentefonds. De verlaging is gebaseerd op onderzoek waarin voor
het jaar 2002 per cluster het aandeel is geraamd van de BTW in het totaal
van de clusteruitgaven.In juni 2005 is een extern onderzoek gestart dat ertoe strekt het BTW-compensatiefonds
te evalueren. Het gaat bij dit onderzoek om twee aparte onderdelen. Bij het
eerste onderdeel wordt onderzocht of de hoogte van het uitnamebedrag uit het
gemeente- en provinciefonds juist is geweest (de zogenoemde nacalculatie)
en op de vraag of de verdeling van het bedrag over de diverse clusters van
de beide fondsen adequaat is geweest.Het tweede onderdeel betreft de vraag naar de praktische uitvoering naar
de praktische uitvoering bij het BCF en de mogelijkheden om met behoud van
voldoende kwaliteit de administratieve lasten die aan de uitvoering van
het BCF zijn verbonden te verminderen. Bij dit tweede onderdeel wordt ook
de beleving van het BCF bij gemeenten en provincies onder de loep genomen.In het Bestuurlijk overleg financiële verhouding tussen de beheerders
van het gemeentefonds, de VNG en het IPO van 4 april 2006 is overeenstemming
bereikt over een aantal onderwerpen die de financiën van de gemeenten
en provincies betreffen. Een belangrijk element van de overeenkomst was de
vaststelling van de aanvullende uitname uit het gemeentefonds in verband met
het BTW-compensatiefonds. Overeengekomen is dat voor de jaren 2006 en volgende
aanvullend een bedrag uit het gemeentefonds wordt genomen vanwege de nacalculatie
van het BCF. Voor 2006 gaat het om een bedrag van € 115 miljoen,
voor 2007, 2008 en 2009 om € 520 miljoen en voor de jaren 2010 en
volgende om een bedrag van € 300 miljoen. De oploop in de bedragen
wordt veroorzaakt doordat de terugwerkende kracht over oude jaren niet in één
keer ten laste komt van de gemeenten, maar wordt uitgesmeerd over de jaren
tot en met 2009.2.2 Beleidsvoornemens departementen2.2.1 Wet werk en bijstand (Wwb)Het verdeelmodel van het I-deel van het Fonds Werk en Inkomen wordt periodiek
beoordeeld en indien nodig bijgesteld. In de eerste helft van 2006 is een
voorstel tot bijstelling ontwikkeld. Daartoe is onderzoek verricht door bureau
APE. Het proces stond onder leiding van SZW en werd begeleid door een begeleidingscommissie
waarin naast de departementen van BZK en Fin ook de VNG alsmede een aantal
gemeenten zitting hadden. De uitkomst was dat het verdeelmodel voor het I –
deel op enkele punten werd bijgesteld. De resultaten zijn op 21 juni 2006
met de vaste kamercommissie SZW besproken. Ook de financiering van samenwerkingsverbanden
is gewijzigd: er wordt geen budget meer rechtstreeks aan een samenwerkingsorgaan
uitgekeerd, maar aan de deelnemende gemeenten.De fondsbeheerders blijven nauw betrokken bij de doorontwikkeling en het
periodiek onderhoud van het verdeelmodel. De Tweede Kamer zal opnieuw worden
geïnformeerd in het POR 20082.2.2 Uitvoeringskosten bijstandIn het gemeentefonds zitten ook de uitvoeringskosten van de Bijstand.Deze groeien (of krimpen) dan ook mee met het accres. Bij de evaluatie
van de normering zal worden besloten of dat zo moet blijven. Bestuurlijke
conclusies worden door een volgend kabinet getrokken.2.2.3 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)De Wet maatschappelijke ondersteuning is in juni van 2006 aanvaard door
de Eerste Kamer en daarmee zal de wet definitief in werking treden met ingang
van 2007. De fondsbeheerders zijn intensief betrokken geweest bij het traject,
met name bij het uitwerken van de financiering. In verschillende bestuurlijke
overleggen tussen de ministers van BZK en Financiën, de staatssecretaris
van VWS en het bestuur van de VNG is een financieel arrangement uitgewerkt.
Dat houdt in dat de middelen voor de Wmo worden toegevoegd aan het gemeentefonds
en dus vrij besteedbaar zijn. De geldstroom krijgt de vorm van een langlopende
integratie-uitkering. Deze geldstroom krijgt een aparte groeivoet en een aparte
verdeling. Het budget wordt jaarlijks gemonitord door een onafhankelijke
derde, die het budget voor het komend jaar zal ramen op basis van de realisatie
van het voorafgaand jaar, waarbij de ontwikkelingen zoals extramuralisering,
maar ook loon- en prijs ontwikkelingen worden meegenomen.De verdeling gebeurt in het jaar 2007 op basis van historische gegevens;
gemeenten moeten in staat zijn om lopende verplichting jegens cliënten
voort te zetten. In de jaren daarna zal stapsgewijs worden toegewerkt naar
de invoering van een verdeelmodel. Dat model is inmiddels ontwikkeld door
bureau Cebeon en is onderworpen aan een plausibiliteitstoets door een andere
partij, KPMG. De conclusie was dat het model inderdaad de belangrijkste kostendrijvers
op een juiste wijze heeft verdisconteerd; het kan dus plausibel worden geacht.Het precieze invoeringstraject voor dit verdeelmodel staat nog niet vast;
de lengte van het traject zal mede worden bepaald door eventuele herverdeeleffecten;
deze moeten blijven binnen de door de fondsbeheerders gehanteerde grens van
15 euro per inwoner jaarlijks.Algemeen wordt gesteld dat de huidige AWBZ door de groeiende uitgaven,
demografische en sociaal-economische ontwikkelingen op lange termijn niet
houdbaar is. In haar brief van 9 juni jl. aan de Tweede Kamer stelt het
kabinet dat zij in het najaar bouwstenen zal ontwikkelen op basis waarvan
een nieuwe kabinet keuzen over aanpassingen kan maken. Deze aanpassingen kunnen
leiden tot een verdere overheveling van bepaalde onderdelen uit de AWBZ naar
de Wmo.Maatschappelijke OpvangTen behoeve van de taken voor de openbare geestelijke gezondheidszorg
(OGGZ) van centrumgemeenten vindt per 1 januari 2007 een overheveling
vanuit de AWBZ plaats, namelijk een ophoging van de specifieke uitkering met € 60,6
mln.Voor de GSB gemeenten geldt dat deze in de BDU komt, voor de overige gemeenten
geldt dat hun specifieke uitkering wordt verhoogd.Samen met de G4 heeft het Rijk het Plan van Aanpak Maatschappelijke Opvang
ontwikkeld. Het plan is een volgende stap in de richting die het kabinet en
de vier grote steden de afgelopen jaren ingeslagen zijn een persoonsgerichte,
minder vrijblijvende aanpak van daklozen. Omdat hun vaak overlastgevend en
crimineel gedrag het gevolg is van hun dakloosheid, psychische en/of verslavingsproblemen
zal een verbetering van hun leefomstandigheden overlast en criminaliteit tevens
sterk doen verminderen. Dat stelt hen in staat om binnen hun mogelijkheden
mee te doen aan de samenleving.Het kabinet heeft de steden toegezegd de zorgkantoren in staat te stellen
de op basis van de AWBZ geïndiceerde zorg te contracteren die nodig is
voor dit plan In ieder geval zal een nieuwe voorziening in het zorgaanbod
worden opgenomen, namelijk de voorziening voor duurzaam verblijf voor chronisch
drugsverslaafden en co-morbide patiënten die in aanmerking komen voor
een Bopz-opname, maar die in bestaande voorzieningen niet te handhaven zijn
en daardoor toch vaak weer op straat belanden. Een voorwaarde voor ophoging
van het uitgavenniveau van rijkszijde voor deze doelgroep de komende jaren
is dat steden hun huidige uitgavenniveau voor deze doelgroep (€ 136
mln.) tenminste zullen handhaven, ook als huidige middelen door een uitbreiding
van AWBZ-gefinancierde voorzieningen vrijvallen. Op dit moment wordt, ism
de VNG, gewerkt aan een vertaling van het plan naar de overige centrumgemeenten.Er vindt conform de afspraken in GSB III een aanpassing van de verdeelsleutel
van de specifieke uitkering maatschappelijke opvang/verslavingsbeleid plaats
in overleg tussen Rijk en centrumgemeenten.2.2.4 Archeologie: bescherming archeologisch erfgoedHet voorstel van wet op de archeologische monumentenzorg (Kamerstukken
II 29 259) is aanvaard door de Tweede Kamer. Dit voorstel dient mede
tot implementatie van het verdrag van Valletta.Het voorstel is in behandeling bij de Eerste Kamer.Het kabinet heeft de verwachting dat de wet op 1 januari 2007 in
werking zal treden.In verband met de komende inwerkingtreding zijn afspraken gemaakt met
de VNG en het IPO.Met de VNG is afgesproken dat aan het gemeentefonds structureel € 6,35
miljoen wordt toegevoegd als bestuurslastenvergoeding.Voor 2006 wordt via het gemeentefonds eenmalig een bedrag van € 4,5
miljoen beschikbaar gesteld voor incidentele kosten die op lokaal niveau zijn
verbonden aan de voorbereiding van de wet.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft met de
VNG en het IPO ook afspraken gemaakt over een evaluatie van de positie van
de gemeentelijke bodemvondstendepots en over een evaluatie van de werking
van de Algemene Maatregel van Bestuur excessieve opgravingkosten.2.2.5 Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO)In de loop van 2007 zal de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro) worden
ingevoerd. De Wro biedt ruimere mogelijkheden voor het grondbeleid. Het kostenverhaal
voor met name het faciliterend gemeentelijk grondbeleid wordt momenteel als
te beperkt ervaren. De geheel vernieuwde afdeling Grondexploitatie in de Wro
moet daarvoor een oplossing bieden. Gemeenten en provincies hebben met deze
wet de mogelijkheid om bij ontwikkeling van gebieden gemaakte kosten te verhalen.
Van kostenverhaal is sprake als de te verhalen kosten voldoen aan de criteria
profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit. Bij AMvB zullen de verhaalbare
kostensoorten limitatief worden vastgelegd in een kostensoortenlijst. Dit
geldt zowel voor lokale als regionale projecten. Het wetsvoorstel Wro en het
wetsvoorstel voor de genoemde afdeling Grondexploitatie zijn in 2006 door
de Tweede Kamer aanvaard.2.2.6 Huisverbod bij huiselijk geweldBesluitvorming over het wetsvoorstel over huisverbod bij huiselijk geweld
zal waarschijnlijk in 2007 plaatsvinden. Met dit wetsvoorstel krijgen burgemeesters
de bevoegdheid om iemand van wie een dreiging uitgaat, een huisverbod op te
leggen. Dit betekent dat het wetsvoorstel niet eerder dan 1 januari 2008
in werking treedt. Over het financiële arrangement is dus ook nog niets
nieuws te melden en is nog steeds onderwerp van discussie. Het eerstvolgend
moment waarop de Tweede Kamer hierover opnieuw wordt geïnformeerd is
uiterlijk in het POR 2008.2.2.7 Nationaal bestuursakkoord water en kaderrichtlijn
waterIn het Nationaal Bestuursakkoord Water is bepaald dat in 2006 de regionale
wateropgave in beeld wordt gebracht en daarbij moet dan ook een
beter beeld ontstaan van de benodigde middelen. Dan zal tevens duidelijk moeten
worden waar de kosten neerslaan en wat dat betekent voor de lastendruk. De
resultaten worden in september verwacht. Met betrekking tot de uitvoering
van de Kaderrichtlijn Water zal een maatschappelijke kosten baten analyse
gemaakt worden.2.2.8 Drank- en HorecawetNet als vorig jaar wordt er nog steeds gewerkt aan een wetswijziging om
een aantal toezichtstaken uit de Drank- en Horecawet over te hevelen naar
gemeenten. Gemeenten verlenen al de vergunningen en mogen nadere voorschriften
verbinden aan deze vergunningen, maar toezicht daarbij is tot op heden niet
toegestaan. Gestreefd wordt het eerste concept van de wet in het najaar van
2006 gereed te hebben. Welke (financiële) gevolgen het wetsvoorstel heeft
voor de gemeentelijke organisatie is onderwerp van onderzoek binnen de werkzaamheden
t.b.v. de wetswijziging. Daarnaast werkt VWS aan een wijziging van de DHW
om de administratieve lasten te verlagen. Naar verwachting zal deze in het
najaar van 2006 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.2.2.9 OmgevingsvergunningDe omgevingsvergunning vloeit voort uit het wetsvoorstel Wet administratieve bepalingen omgevingsrecht.Inmiddels is het advies van de Raad van State gereed en werkt VROM aan
het nader Rapport. Het advies van de Raad van State is nog niet openbaar.Voor de omgevingsvergunning kan een gemeente leges heffenHet onderzoeksbureau SGBO voert in opdracht van VROM een onderzoek uit
dat moet resulteren in een model voor de berekening van leges voor de omgevingsvergunning.
Toepassing van het model kan door gemeenten geschieden op vrijwillige basis.Het kabinet hecht aan het profijtbeginsel en het kostenveroorzakingsbeginsel
bij de beantwoording van de vraag wie de kosten van een vergunningsaanvraag
moet dragen. Het kabinet ziet op dit moment geen aanleiding om over te gaan
tot afschaffing van de leges. De aanvrager moet wel duidelijk inzicht hebben
in de manier waarop de prijs wordt bepaald. Om de medeoverheden daartoe beter
in staat te stellen zal een kostendragerrichtlijn
worden opgesteld. In het kader van het project vereenvoudiging
vergunningen heeft het kabinet besloten dat er door BZK een richtlijn
kostendragers zal worden opgesteld. Daarin zal worden opgenomen welke kosten,
op welke wijze kunnen worden doorberekend in de tarieven van de rechten. Verwacht wordt dat deze richtlijn in april 2007 gereed zal
zijn. Ook heeft het kabinet aangegeven dat als uitgangspunt wordt gekozen
dat de totale legesomvang voor de omgevingsvergunning niet de totale kosten
van verlening van deze vergunning mag overschrijden. Dat wil zeggen dat met
de leges die zijn gerelateerd aan de omgevingsvergunning geen andere kosten
mogen worden verhaald dan de kosten die zijn gemoeid met de omgevingsvergunning.2.2.10 JeugdgezondheidszorgPer 2003 is vanuit de Wet op de collectieve preventie volksgezondheid
(Wcpv) de preventieve Jeugdgezondheidszorg (JGZ) onder de gemeentelijke regie
gekomen. Doelstelling hierbij is te komen tot een JGZ 0–19 jarigen.
Hierbij worden de eerdere Ouder-en Kindzorg 0–4 jarigen, vallende onder
de landelijke thuiszorg, en de eerder al onder gemeentelijke regie gestelde
jeugdgezondheidszorg 4–19 jarigen geïntegreerd. Op dit
moment wordt de integratie van de JGZ geëvalueerd. Hierbij wordt ook
de bekostiging meegenomen die momenteel via zowel het gemeentefonds (maatwerk
0–4 jarigen en JGZ 4–19 jarigen) als via een specifieke uitkering
(uniforme taken 0–4 jarigen) loopt. Het voornemen van VWS is de middelen
uit de specifieke uitkering, nu € 185,8 miljoen, per 2008 over te
hevelen naar het gemeentefonds, tenzij op basis van de evaluatie anders wordt
besloten.2.2.11 JeugdzorgIn de tweede helft van 2006 komt de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg
beschikbaar. Deze evaluatie wordt opgesteld naar aanleiding van de motie Soutendijk.
Het kabinet heeft in reactie op het Sturingsadvies Deel
1 Koersen op het kind aangegeven dat een volgend kabinet, mede op
basis van de uitkomsten van deze evaluatie, moet beoordelen of een stelselwijziging
in het jeugdbeleid noodzakelijk is.Het kabinet onderschrijft voorts het advies van de commissaris jeugd-
en jongerenbeleid, de heer Van Eijck, om licht ambulante
hulp die nu onder de provinciale, geïndiceerde jeugdzorg valt
onder te brengen in het gemeentelijke, niet-geindiceerde domein. Dit biedt
de mogelijkheid om alle lichte vormen van hulp dichtbij de kinderen en ouders én
dichtbij de signaleerders aan te bieden. Zo kan deze hulp (bij beginnende
problemen) snel worden ingezet en kan instroom naar de zwaardere provinciale
jeugdzorg worden voorkomen. Deze verandering is mogelijk binnen de huidige
regelgeving, ook als het gaat om de bijbehorende verschuiving van de bijbehorende
gelden van de provincie naar de gemeente. Het kabinet zal – in nauwe
samenwerking met gemeenten – bezien welke taken van de licht ambulante hulp die nu onder de provinciale, geïndiceerde jeugdzorg
valt naar de gemeenten kunnen worden overgeheveld. Daadwerkelijke
overgang is in ieder geval niet vóór 2008 mogelijk gemeenten
moeten tijd krijgen om afspraken met zorgaanbieders te maken, provincies moeten
hun subsidierelatie verantwoord kunnen afbouwen en zorgleveranciers moeten
hun organisaties goed kunnen inrichten op de nieuwe situatie waardoor er geen
gat valt in de dienstverlening aan de jeugdigen en hun ouders. Uitgangspunt
is dat alle hulp die verantwoord overgedragen kan worden overgedragen zal
worden.Het kabinet heeft al wel middelen beschikbaar gesteld voor extra ondersteuning
van risicogezinnen met jonge kinderen. Het gaat om een totaalbedrag van € 32,3
mln. voor de periode tot eind 2007. Deze middelen worden via een nieuwe integratie-uitkering
uitgezet bij de zeven gemeenten van wie aan de hand van statistische gegevens
is vastgesteld dat zij de meeste risicogezinnen met jonge kinderen herbergen.
In het POR van 2008 zal u nader worden geïnformeerd over de verdere ontwikkelingen
binnen de jeugdzorg.2.2.12 AntidiscriminatievoorzieningEind 2005 heeft de regiegroep-Borst-Eilers een advies uitgebracht over
de toekomst van de antidiscriminatievoorziening (ADV). In afwachting van een
wettelijke structurele regeling ten behoeve van een landelijke dekking van
de antidiscriminatievoorziening, die naar verwachting op 1 januari 2008
in werking zal treden, wordt ten behoeve van het in stand houden van het niveau
van de huidige antidiscriminatievoorzieningen voor 2006 en 2007 een overgangsregeling
getroffen. Voor 2006 wordt middels een integratie-uitkering zowel in het gemeentefonds
(3,0 miljoen) als in het provinciefonds (2,2 miljoen) aan middelen
beschikbaar gesteld. De regeling voor 2007 is afhankelijk van het uiteindelijk
bestuurlijke- en financiële arrangement voor de ADV’s.2.2.13 Groepsgrootteverkleining ZMLK-onderwijsMet ingang van 1 januari 2006 is de groepsgrootte binnen het ZMLK-onderwijs
van 12 naar 6 leerlingen verlaagd. Op dit moment vindt nader overleg plaats
tussen de fondsbeheerders, OCW en de VNG welke financiële gevolgen dit
heeft. Ondanks dat deze discussie nog plaats vindt, heeft het ministerie van
OCW € 1,118 miljoen overgeheveld naar het gemeentefonds. De verwachting
is dat in het najaar van 2006 de structurele financiële gevolgen van
deze groepsverkleining bekend zijn.2.2.14 Stimuleringsregeling intensivering opsporing
en controle Algemene bijstandswet (Abw)Per 3 mei 2003 trad de Tijdelijke stimuleringsregeling intensivering
opsporing en controle in werking (Regeling van 29 april 2003, nr. BOB/2003/20087).Deze tijdelijke regeling heeft tot doel het stimuleren van:1. samenwerken op het gebied van de sociale recherche;2. opsporing en controle door middel van het subsidiëren van formatieplaatsen.Met de tijdelijke stimuleringsregeling konden gemeenten 1 fte voor opsporing
en maximaal 5 fte (al naar gelang het aantal Abw uitkeringen) voor controle
gefinancierd krijgen. Deze gesubsidieerde formatieplaatsen worden met ingang
van 1 januari 2007 structureel gefinancierd.Aan 163 gemeenten (125 gemeenten controle en 38 gemeenten opsporing) wordt
hiervoor jaarlijks in totaal 9,6 miljoen euro beschikbaar gesteld.De middelen kunnen vanaf 1 januari 2007 via een integratie-uitkering
van het gemeentefonds aan de betreffende gemeenten beschikbaar worden gesteld,
de tijdelijke regeling zal dan overgaan in de Stimuleringsregeling
intensivering en controle Wet werk en bijstand (Wwb). Overwogen wordt
om deze uitkering geleidelijk af te bouwen en daarna, via een algemene uitkering
uit het gemeentefonds, beschikbaar te stellen voor alle gemeenten. Hierover
vindt nog bestuurlijke besluitvorming plaats.2.3 Afgeronde onderwerpen2.3.1 Slappe bodem/bodemgesteldheidEind 2005 zijn de resultaten beschikbaar gekomen van een onderzoek van
bureau Cebeon naar de mogelijkheden om enkele maatstaven in het gemeentefonds
te wijzigen, zodat gemeenten met een slappe, waterige bodem meer geld krijgen
toebedeeld. De minister van BZK heeft vervolgens een voorstel geformuleerd,
dat is behandeld in de Vaste Kamercommissie van BZK op 20 april 2006. Een
week later volgde nog een plenaire behandeling, waarbij de Kamer uitsprak
de voorstellen uit het Cebeon-rapport te willen volgen. De betreffende aanpassingen
(een verzwaring van de bodemfactor in gebieden met veel veen in de bodem,
en een verzwaring van de maatstaf oeverlengte) zijn inmiddels verwerkt in
de gemeentefondsuitkering van 2007.2.3.2 Cluster bestuursorganenIn het voorjaar van 2006 hebben de fondsbeheerders onderzoek laten doen
naar het cluster Bestuursorganen. Op dat cluster was namelijk al een paar
keer in de jaarlijkse Scan scheefheid te zien, Zowel de omvang als de verdeling
zagen er scheef uit. De eerste impressie op basis van de onderzoeksgegevens
was echter, dat het beeld vertekend zou kunnen zijn vanwege boekingsverschillen.
Uit het verrichte onderzoek blijkt dat dat inderdaad het geval is. Doordat
er allerlei indirecte lasten uit de gemeentelijke organisatie ( salariskosten,
huisvestingskosten etc) aan de bestuursorganen worden toegerekend lijken de
uitgaven op dit cluster veel hoger dan waar de gemeentefonds-verdeling rekening
mee houdt. In de verdeling wordt er namelijk vanuit gegaan dat deze kosten
als algemene ondersteuning worden geboekt. Als
hiervoor wordt gecorrigeerd en alleen de uitgaven voor bestuursorganen sec overblijven, blijkt dat keurig te kloppen met het
ijkpunt.Het onderzoeks rapport is als bijlage bij dit POR gevoegd. Het is nog
nader toegelicht in hoofdstuk 3 van dit POR.2.3.3 Doorberekenen kosten politie-inzetDe discussie rond het wetsvoorstel doorberekenen kosten politie-inzet
is afgerond. In dit wetsvoorstel worden organisatoren van grote publieksevenementen
waarbij steeds veel politie nodig is, gedwongen de helft van de kosten van
de politie-inzet voor hun rekening te nemen. Dit zal gelden voor wedstrijden
in het betaalde voetbal, maar mogelijk ook voor andere evenementen waarbij
altijd veel politie-inzet nodig is. Te denken valt aan grote muziekfestivals
of feesten. Bij nader inzicht blijken de meerkosten van dit wetsvoorstel nagenoeg
verwaarloosbaar. Dit heeft te maken met het feit dat gemeenten en met name
de burgemeester al de nodige taken had op dit terrein en het wetsvoorstel
slechts een minimale toevoeging betreft.2.3.4 Stroomlijnen WOZ-taxatiesIn het hoofdlijnenakkoord is een efficiencytaakstelling van € 60
miljoen ingeboekt op de uitvoeringskosten van de Wet Woz. Van deze taakstelling
resteerde voor het jaar 2007 nog € 20 miljoen. In het bestuurlijk
akkoord van 4 april 2006 is besloten deze resterende taakstelling op
de uitvoering van de Wet Woz niet langer ten laste te laten komen van het
gemeentefonds. Het onderwerp is daarmee afgedaan en wordt van de agenda afgevoerd2.3.5 OZBMet ingang van 1 januari 2006 is de OZB gebruikersheffing op woningen
afgeschaft en zijn de resterende OZB-grondslagen gemaximeerd. De compensatie
voor de weggevallen inkomsten vindt plaats via het gemeentefonds, door de
toevoeging van € 1 062 miljoen, verdeeld via de maatstaf van
de belastmgcapaciteit. De drie overige onderdelen van de OZB zijn blijven
bestaan, maar van elk wordt het tarief gemaximeerd. Voor elk onderdeel afzonderlijk
is in 2006 een apart rekentarief geïntroduceerd. Voor woningen eigenaren
bedraagt dit tarief in 2006 € 2,43, voor niet-woningen gebruikers
bedraagt dit tarief in 2006 € 2,45 en voor niet-woningen eigenaren
bedraagt dit tarief in 2006 € 3,04 bij de behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer is het amendement De Pater-van der Meer aangenomen. Het
amendement beoogd ook huishoudens met een onroerende zaak die
niet in hoofdzaak tot woning dient, te laten profiteren van de afschaffing
van het de OZB op het gebruikersdeel op woningen. Gemeenten worden via het
gemeentefonds (middels een integratie-uitkering) gecompenseerd In het bestuurlijk
akkoord van 4 april 2006 is besloten hiervoor een bedrag van € 25
miljoen structureel beschikbaar te stellen.Het onderwerp is daarmee afgedaan en wordt van de agenda afgevoerd.2.3.6 InburgeringHet nieuwe stelsel van inburgering is neergelegd in een wetsvoorstel dat
inmiddels aan de Eerste Kamer is aangeboden. De bekostiging van de gemeentelijke
uitgaven verloopt via een specifieke uitkering (Kamerstukken II 2005/06, 30 308,
nr. 26). Over de inhoud van deze uitkering is tussen betrokken partijen veelvuldig
overleg geweest. Belangrijke verdeelkenmerken van de specifieke uitkering
zijn het aantal door de gemeente vastgestelde inburgeringsvoorzieningen en
het aantal inburgeringsplichtigen dat deelneemt aan het inburgeringsexamen.
Gemeenten die boven een bepaalde norm presteren krijgen extra middelen. Gemeenten
die de norm niet halen ontvangen minder middelen dan de normuitgaven. Eventuele
tekorten moeten zij zelf bijpassen. Deze werking is de uitdrukkelijke wens
van het kabinet. Voor de GSB-gemeenten maakt inburgering deel uit van de Brede
doeluitkering Sociaal, Integratie en Veiligheid.De nieuwe specifieke uitkering voldoet nog niet aan de uitgangspunten
single information en single audit. Op dit moment wordt uitgewerkt of dit
vanaf de ingangsdatum te realiseren is of dat voor één of enkele
jaren een uitzonderingssituatie geldt. Bij deze uitwerking is een aandachtspunt
dat het Ministerie van Justitie naast reguliere verantwoordingsinformatie
gedurende een aantal jaren statistische informatie nodig heeft ter bepaling
van het gemiddelde prijsniveau van een inburgeringstraject.Voor het aspect bundeling van uitkeringen aan niet-GSB-gemeenten wordt
verwezen naar de tweede voortgangsrapportage Brinkman.2.3.7 Sociale werkvoorzieningDe sociale werkvoorziening wordt gemoderniseerd. Daartoe is een wetsvoorstel
aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2005/06, 29 817).Onderdeel van de modernisering is een aanpassing van de bekostigingssystematiek.
Deze is in het afgelopen jaar uitgewerkt. Het aantal Wsw-geïndiceerden
vervangt het aantal gerealiseerde werkplaatsen in combinatie met de hoogte
van de Wsw-wachtlijst als verdeelcriterium. De ontvanger van deze specifieke
uitkering – ter grootte van meer dan € 2 miljard – zal
steeds een gemeente zijn. De bekostigingssystematiek kent een voorziening
om een al te grote jaarlijkse achteruitgang te voorkomen. Met het ontvangen
budget moet elke gemeente een minimumaantal Wsw-plaatsen realiseren. Een gemeente
die verwacht meer Wsw-plaatsen te realiseren dan waarvoor budget is ontvangen,
kan haar budget vergroten door budget over te nemen van een gemeente die verwacht
minder plaatsen te realiseren. Tekorten moeten door de gemeente worden bijgepast.
Een eventueel overschot moet de gemeente eerst aanwenden voor de opheffing
van haar wachtlijst van Wsw-geïndiceerden. De besteding van een eventueel
resterend overschot is daarna vrij.HOOFDSTUK 3: SCAN3.1 InleidingHet uitgangspunt bij het verdelen van het gemeentefonds is dat alle gemeenten
een gelijk voorzieningenniveau voor hun burgers kunnen realiseren. Daarom
wordt binnen het verdeelstelsel zowel rekening gehouden met verschillen in
sociale en fysieke structuur en in centrumfunctie, als met verschillen in
mogelijkheden om eigen inkomsten te genereren. Dat laatste gebeurt door verevening
van een deel van de capaciteit van de OZB, die – ook na gedeeltelijke
afschaffing – de voornaamste lokale belasting is.Bij het periodiek onderhoud van het verdeelstelsel van het gemeentefonds
worden veranderingen in de gemeentelijke kostenstructuur stelselmatig gevolgd.
Dat gebeurt door de scan op het niveau van clusters
van uitgaven. Het doel van de scan is wijzigingen in de kostenstructuur te
signaleren die mogelijk consequenties voor de verdeling kunnen hebben. Evenzo
worden de inkomsten van de gemeenten gevolgd.Dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd. Eerst volgt in 3.2 een samenvatting
van de uitkomsten van de scan. In 3.3 wordt de methodiek van de scan samengevat
en komen enige onderzoeksmatige kwesties aan de orde. Dan volgt in 3.4 een
schets van het verloop van de inkomsten van alle gemeenten tezamen, die dient
als achtergrond voor de eigenlijke scan. In 3.5 tenslotte worden de resultaten
van de scan beschreven.3.2 SamenvattingHet geheel overziende komen we voor 2006 tot volgende conclusies.Inkomsten en uitgaveni. In 2006 geven de gezamenlijke gemeenten meer uit dan de ijkpunten in
het gemeentefonds aangeven. Dit is al meerdere jaren het geval. De gemeenten
bekostigen dit hogere uitgavenpeil met inkomsten uit Onroerendzaakbelasting
(OZB) en Overige eigen middelen (OEM) die beide boven het niveau liggen dat
in het gemeentefonds wordt verondersteld. Evenals in 2005 ligt dit voor OZB
en OEM tezamen rond 100 euro per inwoner hoger dan waarmee bij de verdeling
van het gemeentefonds wordt gerekend.Inkomstenii. De verdeling van deze 100 euro per inwoner over de inkomstenclusters
OZB en OEM, is tussen 2005 en 2006 gewijzigd. De afschaffing van de OZB op
het gebruik van woningen heeft het verschil tussen ijkpunt en feitelijk OZB
kleiner gemaakt. Dat is een lastenverlichting voor de burger. Daarentegen
is het verschil tussen de veronderstelde en de werkelijke OEM groter geworden;
dat zit in diverse posten, waarvan de meeste voor de burger geen direkte gevolgen
hebben.iii. Bij de OZB valt verder op dat het verschil tussen ijkpunt en feitelijke
opbrengsten nog steeds sterk oploopt naarmate de gemeenten groter worden.
Dit houdt mede verband met de uitgavenclusters Kunst & Ontspanning, Wegen &
Water en – in afnemende mate – met de twee clusters Riool en Reiniging.
In belangrijke mate vloeit dit patroon voort uit eigen beleidskeuzes.Uitgaveniv. Van de uitgavenclusters valt Openbare Orde en Veiligheid het meest
op. Aan dit beleidsterrein wordt circa 20 euro per inwoner meer uitgegeven
dan het ijkpunt. Dat is op zich veel – circa € 260 miljoen –
en ook in verhouding tot de omvang van dit cluster. Dit extra bedrag is van
2005 op 2006 verder gestegen. In 2005 was het al zodanig dat we besloten een
nader onderzoek te starten. De uitkomsten ervan worden in dit najaar verwacht.
Intussen is met ingang van 2007 alvast € 220 miljoen aan het gemeentefonds
toegevoegd. Ook in 2008 en 2009 wordt € 220 miljoen toegevoegd.
Of deze toevoeging daarna nog wordt gecontinueerd zal door het volgende kabinet
worden besloten.v. Het tweede cluster dat opvalt is Bestuursorganen. De afwijking is ongeveer
even groot als vorig jaar. We hebben naar aanleiding van de bevindingen van
vorig jaar nader onderzoek ingesteld. Het eindrapport is bij dit POR gevoegd.
De conclusie is dat de afwijkingen tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven vooral
het gevolg zijn van boekhoudkundige verschillen en niet van reële kostenverschillen.vi. Het derde cluster waar de uitgaven sterker afwijken van het ijkpunten
dan bij de meeste andere is Kunst & Ontspanning. En ook dit verschil is
tussen 2005 en 2006 toegenomen; het meest in de 100 000+ gemeenten. Nadere
beschouwing leert dat dit komt door stijging van het onderdeel sport. Opmerkelijk is dat de gemiddelde stijging bij de grote gemeenten
resulteert uit zeer verschillende toenames bij afzonderlijke gemeenten, die niet eenduidig samenhangen met structuurkenmerken zoals
centrumfunctie of grootte. Dit gegeven, gecombineerd met de grote beleidsruimte
die gemeenten wat betreft Kunst & Ontspanning hebben, brengt ons ertoe
vooralsnog geen nader onderzoek in te stellen. De groei zien wij primair als
uitvloeisel van eigen beleid, waarmee in het gemeentefonds geen rekening behoefte
te worden gehouden.vii. Een vierde uitgavencluster is Wegen & Water, waar opnieuw blijkt
dat dunbevolkte gemeenten erop overhouden en dichtbevolkte er juist meer aan
uitgaven dan het ijkpunt indiceert. Overigens zal deze scheefheid met ingang
van 2006 verminderen als gevolg van de aanpassingen die in de gemeentefondsverdeling
zijn gemaakt ten behoeve van gemeenten met een slappe bodem.viii. Tenslotte zijn er de clusters Riool en Reiniging. Traditioneel kozen
sommige grote gemeenten ervoor deze deels uit de OZB te bekostigen. Naast
een algemene tendens onder alle gemeenten naar meer kostendekkende tarieven,
heeft zich bij de enkele grote gemeenten een sterke stijging van de rioolrechten
voorgedaan (waarmee de gedeeltelijke dekking uit de OZB verminderde). Deze
toename van rioolrechten kent overigens in 2006 geen dwingende noodzaak vanuit
de gedeeltelijke afschaffing van de OZB. Hiervoor zijn immers alle gemeenten
volledig gecompenseerd.3.3 Over de scan3.3.1 Het doel en de aard van de scanHet doel van de scan is het signaleren van wijzigingen in de gemeentelijke
kostenstructuur die consequenties kunnen hebben voor de verdeling van de middelen
uit het gemeentefonds. Het verdeelstelsel van het gemeentefonds beoogt de
beschikbare middelen te verdelen met een globale aansluiting op de gemeentelijke
kostenstructuren, rekening houdend met het vermogen eigen middelen te vergaren. De scan is een eenvoudig instrument, dat correspondeert met de eerste
fase van het periodiek onderhoud: de signalering. Op basis van de scan wordt
bestuurlijk besloten of een waargenomen verandering in de kostenstructuur
aanleiding geeft tot nader onderzoek, de tweede fase van het periodiek onderhoud.
Op hun beurt kunnen de resultaten van dit onderzoek de aanleiding vormen om
tot de derde onderhoudsfase te besluiten, de fase van aanpassing.3.3.2 De inhoud en reikwijdte van de scanIJkpunten: de veronderstelde uitgaven en inkomsten in
het verdeelstelselDe algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt verdeeld met een groot
aantal (verdeel)maatstaven, zoals inwonertal, oppervlakte en bebouwingsdichtheid.
Al deze maatstaven zijn gegroepeerd tot veertien uitgavenclusters en twee
inkomstenclusters. Een cluster is een samenhangend geheel van beleidsterreinen.Met ingang van 2006 zijn dit1:Uitgavenclusters:Inkomstenclusters:Werk & InkomenOnroerende zaakbelasting EducatieOverige eigen middelen Zorg Kunst & Ontspanning Groen Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening, Stedelijke vernieuwing Oudheid Riolering Reiniging Wegen & Water Openbare Orde en Veiligheid Fysiek milieu Bevolkingszaken Bestuursorganen Voor elk van deze clusters (behalve Overige eigen middelen) is een zogenaamd
ijkpunt opgesteld. Dat is een formule die het veronderstelde kosten- respectievelijk
inkomstenniveau van een gemeente op een cluster weergeeft. Een eenvoudig voorbeeld
is Kunst & Ontspanning. Daarvan luidt de ijkpunt-formule (in ronde bedragen):29 x inwoner + 45 x lokaal klantenpotentieel + 11 x regionaal klantenpotentieel.De gemeenten krijgen dus een bedrag per inwoner en bedragen voor de lokale,
respectievelijk regionale centrumfunctie die ze vervullen2.De omvang van de algemene uitkering van een gemeente wordt bepaald door
het totaal van alle uitgavenclusters bij elkaar, minus het totaal op de inkomstenclusters.We benadrukken dat gemeenten – binnen het raamwerk van hun wettelijke
taken – vrij zijn in de besteding van de algemene uitkering. Een gemeente
die volgens het ijkpunt een X bedrag ontvangt voor uitgavencluster A, is dus
niet verplicht dat bedrag daadwerkelijk aan A te besteden.Feitelijke uitgaven en inkomsten volgens gemeentelijke
begrotingenWat de gemeenten daadwerkelijk uitgeven voor de uitgavenclusters en ontvangen
uit de inkomstenclusters leiden wij af uit de gemeentelijke begrotingen.
Strikt genomen komt de realiteit beter tot uiting in de gemeenterekening.
Het gebruiken van de rekening betekent echter dat de actualiteitswaarde van
de scan sterk vermindert. Voor deze scan (POR 2007) kunnen wij ons hetzij
baseren op de begrotingen 2006, hetzij op de rekeningen van 2004. Omwille
van de actualiteit kiezen we voor de begroting – dit te meer vanwege
de grote dynamiek van de gemeentelijke wereld en dus de gemeentefinanciën.
Bovendien zijn de begrotingen voor 2006 gebaseerd op de rekeningen over 2004.Vergelijking van ijkpunten en feitelijke uitgaven en inkomstenDeze vergelijking is het hart van de scan. Laat zij grote verschillen
zien tussen de ijkpunten en de feitelijke omvang van clusters bij alle, of
bij groepen van gemeenten, dan kan dat reden zijn om verder te kijken.Zoals hierboven betoogd, hoeft een verschil als zodanig geen probleem
te zijn. Een verschil kan gevolg zijn van de gemeentelijke beleidsvrijheid
om meer of minder te besteden dan de ijkpunten aangeven. Bovendien is het
stelsel globaal: het kan en wil geen maatpak zijn voor elke gemeente afzonderlijk.In vroegere scans hanteerden we een eenvoudige norm van 5 euro per inwoner.
Bij een positief of negatief verschil groter dan deze norm was er in beginsel
aanleiding om het cluster nader te beschouwen.Gaandeweg hebben we ervaren dat deze norm te eenvoudig is. We noemen de
drie meest voorkomende redenen. Ten eerste omdat hij geen recht doet aan de
verschillen in omvang van clusters; bij een groot cluster is 5 euro minder
belangrijk dan bij een klein. Ten tweede richt deze norm zich alleen op het
totaal van het cluster en niet ook op de verdeling erbinnen. Dat is een gemis,
want het totaal van het ijkpunt kan gelijk zijn aan de feitelijke uitgaven
(of inkomsten), terwijl de verdeling tussen groepen van gemeenten scheef is. Ten derde verschillen clusters qua beleidsvrijheid.
Bij een cluster met veel beleidsvrijheid, zoals Groen, is een verschil van
5 euro weinig bezwaarlijk. Datzelfde bedrag kan bij een cluster als Bestuursorganen,
waar gemeenten weinig beleidsruimte hebben, een reden zijn tot nadere beschouwing.Sinds enkele jaren is de aanpak daarom deze:• We doen eerst een toets op het verschil tussen ijkpunt en feitelijke
omvang voor de gezamelijke gemeenten1. Dan volgt
een toets op het verschil tussen ijkpunt en feitelijke omvang voor twee groepen
van gemeenten, namelijk kleine versus grote.• Geven deze toetsen zicht op verschillen die a) relatief groot zijn,
die b) bestendig zijn en die c) vermoedelijk samenhangen met structurele,
voor gemeenten weinig beïnvloedbare kenmerken of met wettelijke voorschriften,
dan wijden we er een nadere beschouwing aan in het kader van deze scan.• Soms geeft dat weer aanleiding voor nader onderzoek (zoals bij
cluster Bestuursorganen) en dat op zijn beurt kan leiden tot een onderzoek
gericht op mogelijke herijking (zoals bij cluster Openbare orde en veiligheid.)Reikwijdte van de scanDe scan richt zich op alle gemeenten behalve de vijf Waddengemeenten en
de vier grote steden. Door hun positie in het verdeelstelsel is het nauwelijks
relevant hen in de analyse te betrekken. De grafieken van de eigenlijke scan
in paragraaf 3.5 hebben dus betrekking op de Nederlandse gemeenten zonder deze negen. (De als algemene achtergrond geschetste
ontwikkeling in 3.4 gaat wel over alle gemeenten.)3.3.3 De kwaliteit van gemeentelijke begrotingsgegevensIn vorige scans (POR 2005 en 2006) is stil gestaan bij de kwaliteit van
de begrotingsgegevens 2004 en 2005, waarop die scans waren gebaseerd. Om uiteenlopende
redenen waren de gegevens van 2004 van mindere kwaliteit en was de aansluiting
bij eerdere jaren lastig. Inmiddels is de kwaliteit verbeterd, maar nog niet ideaal. Dit uit zich in een daling van het aantal gemeenten
dat op statistische gronden uit de onderzoekspopulatie moest worden verwijderd.
In dit POR zijn dat er 32, vorig jaar waren dat er nog 40.Wel traden complicaties op rond de begrote OZB-opbrengsten. We komen daarop
terug in 3.4.1.3.4 Ontwikkeling van gemeentelijke inkomsten en uitgaven
in alle gemeentenAls achtergrond van de scan in 3.5 schetsen we de loop van uitgaven en
inkomsten in 2005 en 2006 voor alle Nederlandse
gemeenten.3.4.1 Het niveau van de begrote gemeentelijke inkomstenFiguur 3.1 geeft een overzicht van de ontwikkeling van het totaal aan
gemeentelijke inkomsten volgens de gemeentebegrotingen in 2005 en 2006. De
figuur onderscheidt vijf inkomstenbronnen: de Onroerende zaakbelasting (OZB),
de taakgerelateerde eigen inkomsten, de baten behorend bij de Overige eigen
middelen (OEM), de Algemene uitkering, en een groep overige inkomsten die
vooral bestaat uit Specifieke uitkeringen. Figuur 3.1 betreft alle gemeenten,
dus inclusief de vier grote steden en de Waddengemeenten, de twee categorieën
die in 3.5 buiten beschouwing zullen blijven.Figuur 3.1 Ontwikkeling van begrote gemeentelijke
inkomsten voor de jaren 2005 en 2006 (alle gemeenten)Uit de cijfers achter Figuur 3.1 blijkt dat de gemeenten het totaal van
hun inkomsten in 2006 hoger begroten dan in 2005; het verschil bedraagt € 1,3
miljard. Binnen dit totaal treden heel uiteenlopende ontwikkelingen op. Het
meest in het oog springt de daling van de onroerendezaakbelasting (OZB), ten
gevolge van de afschaffing van het gebruikersdeel van de OZB op woningen.
Zoals bekend is deze verkleining van het lokale belastinggebied geheel gecompenseerd
via het gemeentefonds. Dat zien we terug in een stijging van algemene uitkering.
Verder zien we een vrij grote stijging van de baten behorend bij de Overige
eigen middelen (OEM); dit is vooral het gevolg van meer baten uit de grondexploitatie.We gaan nu op deze vijf onderdelen nader in.Onroerende zaakbelasting (OZB)In de jaren 2005 en 2006 daalt de OZB-opbrengst in alle gemeenten van € 3,4
miljard naar € 2,7 miljard, een terugloop van 22%. Zoals
het volgende overzicht laat zien, komt dat vooral door de afschaffing van
het gebruikersdeel van de OZB op woningen.OZB 2005: € 3 449 miljoenveranderingen van 2005 op 2006:  • afschaffing gebruikersdeel OZB
op woningen– € 1 046
miljoen • toename resterende OZB+ € 282 miljoen netto daling OZB – € 764 miljoenOZB 2006: € 2 684 miljoenTer toelichting merken we op:1. Uit de gemeentelijke begrotingen zijn alleen de totaalbedragen van
2005 en 2006 af te leiden en dus het verschil tussen beide: € 2 684
miljoen in 2006 minus € 3 449 miljoen in 2005 geeft een daling
van € 764 miljoen.2. De berekening van de toename van de resterende OZB is gebaseerd op
de totale daling enerzijds (€ 764 miljoen) en de in het gemeentefonds
berekende inkomstenderving vanwege de gedeeltelijke afschaffing (€ 1 046
miljoen) anderzijds. Het verschil tussen deze bedragen (€ 282 miljoen)
is dan te zien als de stijging van het resterende deel van de OZB1.3. In 2005 was er een beperkt aantal gemeenten dat de zogenaamde «€ 45,38»-maatregel
(Zalm-snip) op eigen kosten voortzette; in 2006 komt dat vrijwel niet meer
voor.4. In het onderzoek voor dit onderhoudsrapport is gebleken dat sommige
gemeenten in hun begroting de OZB en de algemene uitkering raamden, alsof
de OZB niet voor een deel zou worden afgeschaft.
Zij raamden dus de OZB te hoog (inclusief het afschafte deel) en hun algemene
uitkering te laag (zonder de compensatie voor de afschaffing). Om een vertekening
te vermijden hebben we de cijfers van die gemeenten op dit punt gecorrigeerd.Baten van «overige eigen middelen» (OEM)Het begrip van Overige eigen middelen (OEM)
wordt op deze plaats anders gebruikt dan in het verdeelstelsel van het gemeentefonds.
In het fonds figureert van de OEM alleen het saldo van baten en lasten; dat
saldo bedraagt circa € 1,9 miljard. Hier, evenals in Figuur 3.2,
heeft het begrip OEM betrekking op de baten van
de betreffende begrotingsposten, samen goed voor zo’n € 8,5
miljard. De OEM-baten bestaan voor ruim 60% uit revenuen van de grondexploitatie.
De resterende deel wordt grotendeels gevormd uit inkomsten uit het openbaar
vervoer en uit geldleningen en beleggingen. De OEM-baten stegen van 2005 op
2006 afgerond van € 7,3 miljard naar € 8,5 miljard, dus
met 16%. Als zodanig zegt dit weinig, aangezien er ook lasten tegenover
staan. (We komen hierop terug bij de bespreking van het saldo van de OEM in
3.5.2.)Taakgerelateerde inkomstenMet «taakgerelateerd» wordt bedoeld dat het inkomsten betreft
die «één op één» aan een bepaalde
dienstverlening zijn gekoppeld, zoals het ophalen van vuilnis, het verstrekken
van een paspoort of het afgeven van een bouwvergunning.Hiervan zijn de reinigingsrechten veruit de belangrijkste (44%),
gevolgd door de rioolheffingen (27%). De rest bestaat uit onder meer
parkeerbelasting, bouwleges en leges burgerzaken.In totaal stijgen deze inkomsten in 2006 met € 143 miljoen ofwel
4%. Per onderdeel zijn er afwijkingen van dit gemiddelde. De reinigingsrechten
zaten er met 1% groei duidelijk onder. De rioolrechten stegen daarentegen
met 8% veel meer. De overige taakgerelateerde inkomsten namen gemiddeld
5% toe.Specifieke uitkeringen en overige inkomstenDit betreft voor het leeuwendeel uitkeringen van rijk aan gemeenten. Het
totaal van deze post is ongeveer gelijk gebleven en beloopt in 2006 ruim € 15
miljard1.3.4.2 De verhouding van baten en lasten per clusterDe verhouding van baten en lasten is niet voor alle clusters gelijk. Figuur
3.2 laat zien dat deze verdeling van cluster tot cluster sterk verschilt.
Aan de ene kant van het spectrum van uitgavenclusters staan Riolering en Reiniging,
waarvan de baten en lasten min of meer in evenwicht zijn. Aan de andere kant
bevinden zich Bestuursorganen en Openbare Orde en Veiligheid met geen of geringe
baten; deze worden dus vrijwel geheel bekostigd uit het positieve saldo van
de inkomstenclusters en de algemene uitkering.Ook de inkomstenclusters geven voor de verhouding baten en lasten een
divers beeld. Bij het cluster OZB en het cluster
algemene uitkering zijn er weinig tot geen lasten in 2006. Bij het inkomstencluster
Overige eigen middelen (OEM) zien we hoge baten èn hoge lasten, met
per saldo een «plus».Figuur 3.2 Procentuele verdeling baten en lasten
2006 over clusters (alle gemeenten)3.4.3 De begrote gemeentelijke netto uitgavenTot slot van deze paragraaf werpen we een blik op de netto omvang van
de uitgavenclusters, dus van het saldo van de baten en lasten zoals weergegeven
hierboven. Daarmee geven we een indruk van hun relatieve belang.We presenteren in Figuur 3.3 de begrotingscijfers 2005 en 2006 op basis
van de nieuwe clusterindeling; de cijfers van 2005 (toen de oude indeling
nog gold) zijn voor deze figuur herordend naar de indeling van 20061.Figuur 3.3 laat zien dat het cluster Zorg (nieuw) de grootste is, gevolgd
door Wegen & Water en daarna Educatie.Per saldo geven de gemeenten in 2006 over de gehele linie meer uit dan
in 2005. Dat is in lijn met de constatering bij Figuur 3.1, waar bleek dat
de gemeentelijke inkomsten van 2005 op 2006 licht zijn gestegen.Figuur 3.3 Netto uitgaven per cluster in 2005 en
2006 in miljarden euro’s (alle gemeenten)3.5 Scan van inkomsten en uitgaven bij 417 gemeenten3.5.1 InleidingDeze paragraaf bevat de eigenlijke scan. Hier worden de ijkpunten uit
het gemeentefonds vergeleken met de feitelijke ontwikkeling van uitgaven en
inkomsten, zoals af te leiden uit de CBS-begrotingsstatisiek.Zoals gezegd heeft de scan betrekking op de meeste, maar niet alle 458
gemeenten. Vanwege hun bijzondere positie in het verdeelstelsel worden de
Waddengemeenten en de vier grote steden erbuiten gehouden. In principe gaat
dit POR over 449 gemeenten. Daarvan moeten vanwege de kwaliteit van het basismateriaal
32 gemeenten buiten beschouwing worden gelaten. De samenstelling van deze uitvallers is zodanig dat de resterende groep van 417
gemeenten een representatief beeld geeft voor die 449.Wat de periode betreft baseren we ons in dit POR wederom op twee jaren,
namelijk 2005 en 2006. Voor een meer trendmatig beeld werd in vroegere scans
een langere reeks van jaren genomen. Nu zien we daar van af, onder andere
vanwege de mindere kwaliteit van de gegevens in 2004.De opbouw van deze paragraaf is als volgt.In 3.5.2 vergelijken we de veronderstelde met de feitelijke inkomsten.
We concentreren ons daarbij op de voornaamste ontwikkeling tussen 2005 en
2006: de afschaffing van de onroerendezaakbelasting (OZB) op het gebruik van
woningen. Ook gaan we in op het verband tussen de (resterende) OZB
en de riool- en reinigingsrechten. Wat betreft de Overige eigen middelen (OEM)
beperken we ons tot de aspecten die vorig jaar zijn opgevallen.De vergelijking van de veronderstelde met feitelijke uitgaven komt in
3.5.3 aan de orde. We zullen ons vooral richten op die clusters die geen onderwerp
zijn (geweest) van herijking. Dat zijn die clusters die in de vorige scan
(POR2006 uit september 2005) al opvielen: Kunst & Ontspanning, Wegen &
Water en Bestuursorganen. We besteden dus weinig aandacht aan Zorg, Educatie
en Werk & Inkomen, die resulteren uit het herijken van de voormalige clusters
Zorg (oud) en Bijstand. Evenmin gaan we diep in op Openbare Orde en Veiligheid,
waarvan het onderzoek tot herijking momenteel loopt.In 3.5.4 volgt de algemene conclusies over de clusters van inkomsten en
uitgaven.Tot besluit van deze inleiding op de scan van dit jaar, roepen we de scan
van vorig jaar in herinnering.Vorig jaar bleek de verschillen tussen ijkpunt en feitelijke OZB-opbrengsten
sterk opliepen met de gemeentegrootte. We hebben dit toen in verband gebracht
met drie omstandigheden:1. grote gemeenten bekostigen een groter deel van hun kosten van riool
en reiniging uit OZB dan kleine (die vaker kostendekkende tarieven kennen);2. naarmate gemeenten een grotere centrumfunctie hebben, geven ze méér
uit aan Kunst & Ontspanning dan het ijkpunt veronderstelt;3. dichtbevolkte gemeenten geven méér uit aan Wegen &
Water dan het ijkpunt indiceert, dunbevolkte gemeenten juist minder.Deze omstandigheden blijken ook in 2006 een rol te spelen, vandaar dat
we ze opnieuw zullen behandelen. De maatvoering en onderlinge verhoudingen
zijn in dit jaar wel anders dan in 2005.3.5.2 Veronderstelde versus feitelijke inkomstenCluster onroerend zaakbelasting en het gemeentefondsDe OZB-opbrengst omvatte tot en met 2005 de inkomsten uit het gebruikersdeel
en het eigenarendeel van onroerendezaakbelasting. Met ingang van 2006 is het
gebruikersdeel voor woningen afgeschaft.Al in 1997 is voor dit inkomstencluster een ijkpunt opgesteld. Dat betekent
dat bij de verdeling van het gemeentefonds rekening werd (en wordt) gehouden
met de verschillen in OZB-capaciteit. De waarde van woningen werd voor 80%
meegeteld, die van niet-woningen voor 70%. Het verschil met de volledige
(100%) waarde werd gekoppeld aan een bedrag per woonruimte.De formule van het inkomsten-ijkpunt OZB luidde:+ Rekentarief x (80% woningwaarde + 70% niet-woningwaarde)+ bedrag per woonruimte.De uitkomst van deze formule werd afgetrokken van de uitkomst van de uitgavenformules.
Wat resulteerde, was de algemene uitkering uit het gemeentefonds.Het grote verschil tussen 2006 en de jaren ervoor is het vervallen van
de OZB voor gebruikers van woningen. De waarde van de woningen zit vanwege
de eigenarenbelasting op woningen nog wel in de OZB-grondslag.Ingaande 2006 ziet het ijkpunt OZB er dus wat anders uit, maar het principe
is hetzelfde:+ Rekentarief eigenaren woningen x (80% woningwaarde)+ Rekentarief eigenaren niet-woningen x (70% niet-woningwaarde)+ Rekentarief gebruikers niet-woningen x (70% niet-woningwaarde)+ bedrag per woonruimte.IJkpunt OZB en feitelijke OZB in 2005Vorig jaar zagen we dat de gemeenten voor 2005 méér OZB-opbrengsten
raamden dan het ijkpunt OZB aangaf. En dit verschil liep sterk op naarmate
de gemeenten groter werden. We hebben dit toen in verband gebracht met een
drietal aspecten:1. grote gemeenten bekostigen een groter deel van hun riool en reiniging
uit OZB dan kleine;2. naarmate gemeenten een grotere centrumfunctie hebben, geven ze méér
uit aan Kunst & Ontspanning dan het ijkpunt veronderstelt;3. dichtbevolkte gemeenten geven méér uit aan Wegen &
Water dan het ijkpunt indiceert, dunbevolkte gemeenten juist minder.Deze subparagraaf gaat alleen op het eerste in; op het tweede en het derde
komen we terug in subparagraaf 3.5.3, die de uitgavenclusters behandelt.IJkpunt OZB en feitelijke OZB in 2006 en relatie met Riool
en ReinigingWij zullen nu eerst nagaan hoe de OZB zich in 2006 tot het (nieuwe) ijkpunt
verhoudt. Vervolgens leggen we de link met de clusters Riool en Reiniging.Figuur 3.4 geeft voor inwonerklassen een overzicht van het verschil tussen
de feitelijke inkomsten uit de OZB en de uitkomst van het ijkpunt OZB in het
gemeentefonds.We zien twee aspecten: een algemene verandering tussen 2005 en 2006 en
de verdeling over de groottegroepen.De algemene ontwikkeling is dat door de gedeeltelijke afschaffing het
verschil tussen feitelijke en geijkte OZB-opbrengst over de gehele linie afneemt.Figuur 3.4 Verschil tussen ijkpunt en feitelijke
OZB in 2005 en 2006 per groottegroep in euro’s per inwoner (417 gemeenten)Figuur 3.4 laat ook zien dat het verschil tussen de feitelijke en de geijkte
OZB nog steeds ongelijk over de inwoner-groottegroepen is verdeeld, maar dat
dit minder wordt. Dat komt omdat bij de 100 000+ gemeenten het verschil
met het ijkpunt méér terugloopt, dan bij de andere gemeenten.We gaan nu nader in op de verhouding tot de clusters Riool en Reiniging.
(Op de verhouding met de clusters Kunst & Ontspanning en Wegen & Water
komen we in 3.5.3 terug.)Er waren in het verleden vele gemeenten die een deel van de kosten voor
Riool en Reiniging via de OZB bekostigden. Deze gemeenten hadden dus geen
kostendekkende riool- en reinigingsrechten. Sinds enkele jaren is er een tendens
naar tarieven die meer kostendekkend zijn.Figuur 3.5 laat zien dat deze trend zich ook in 2005/06 voortzet. In het
onderste deel van de figuur zien we de vermindering van de afwijking van ijkpunt
en feitelijke OZB, een vermindering die we al uit Figuur 3.4 konden af leiden;
in het bovenste deel van de figuur zien we een tegengestelde beweging bij
de clusters Riool en Reiniging, zij het van beperkte omvang. De daling van
de OZB ging dus samen met enige stijging van riool- en reinigingsrechten.Uit de achterliggende cijfers blijkt dat er geen
directe relatie is tussen de mindere inkomsten uit de OZB en de stijging van
de riool- en reinigingsrechten. Er is veeleer sprake van een soort algemene
trend naar meer kostendekkende tarieven. Dat die relatie er in 2006 niet is, is ook logisch aangezien de gemeenten gecompenseerd
zijn voor de inkomstenderving bij de OZB. In de jaren na 2006 zullen de OZB-tarieven
naar verwachting convergeren naar het rekentarief. Dan zal meer druk ontstaan
om ook andere tarieven kostendekkend te maken.Op die algemene trend is één uitzondering: het cluster Riool
bij de groep 100 000+ gemeenten. Daar treedt een gemiddeld vrij grote
verandering op. Uit de achterliggende cijfers blijkt dat sommige
van deze gemeenten hun rioolrecht sterk hebben verhoogd. Zoals gezegd was
hiervoor financieel geen aanleiding, omdat wij de inkomstenderving bij de
OZB geheel hebben gecompenseerd.Figuur 3.5 Veranderingen tussen 2005 en 2006 van
verschillen tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven bij clusters OZB, Riool
en Reiniging per groottegroep in euro’s per inwoner (417 gemeenten)Cluster Overige eigen middelenDe Overige eigen middelen (OEM) zoals verwerkt in het gemeentefonds, betreffen
het saldo van baten en lasten verbonden met uiteenlopende begrotingsposten.
Belangrijke onderdelen met een positief saldo zijn de (netto)opbrengsten van
langlopende geldleningen, de bouwgrondexploitatie en de som van enkele kleine belastingen (o.m. precario-, honden- en forensenbelasting);
er zijn ook onderdelen met een klein negatief saldo, zoals handel en ambacht.We zagen in Figuur 3.1 dat de OEM-baten in 2005/06 voor alle Nederlandse
gemeenten toenemen van € 7,3 tot € 8,5 miljard. Het saldo van baten en lasten – waar het in het gemeentefonds
om te doen is – is veel kleiner: in 2005 € 1,7 miljard en € 1,9
miljard in 2006. Voor de gemeenten van de scan zijn al deze bedragen kleiner,
vooral omdat de vier grote steden er niet bij zijn. Voor de 417 gemeenten
van de scan beliep het OEM-saldo in 2005 € 1,2 miljard en in 2006 € 1,3
miljard.Het inkomstencluster OEM is het enige waarvoor we deze feitelijke bedragen
niet kunnen afzetten tegen een ijkpunt in de strikte zin van het woord. Dat
komt omdat bij de invoering van het huidige verdeelstelsel om praktische en
principiële reden is afgezien van het opstellen van een ijkpunt voor
de Overige eigen middelen. In 1997 is daarom simpelweg aangenomen dat de gemeenten
5% van hun uitgaven bekostigen uit Overige eigen middelen. Die 5%
was het voor alle gemeenten tezamen het geldende gemiddelde.Van dit gemiddelde gaan we nog steeds uit; in de loop der jaren zijn daarop
wel correcties toegepast, maar die waren van technische aard. Afgezet tegen deze eenvoudige norm nam het saldo van de Overige eigen
middelen voor de 417 gemeenten toe. In 2005 was het verschil 54 euro per inwoner,
in 2006 is dat 67 euro per inwoner. Afgerond is de toename 12 euro per inwoner,
dat is vergelijkbaar met de toename vorig jaar.Vorig jaar viel op dat de toename vrijwel geheel samenhing met de post «opbrengsten
uit langlopende leningen». Dit leek echter geen reële ontwikkeling,
maar vooral het gevolg van de toen veranderde boekhoudkundige regels (BBV).
Dat vermoeden lijkt nu, een jaar later, te worden bevestigd. Deze post neemt
nog wel toe, maar minder sterk dan vorig jaar en bovendien met een gelijkmatiger
(en aannemelijker) spreiding over de gemeenten.Verder geeft OEM geen aanleiding voor nadere analyse. Ook het totaal ervan
is redelijk evenwichtig over de groottegroepen gespreid.3.5.3 IJkpunten versus feitelijke uitgavenIn deze subparagraaf behandelen we de uitgavenclusters. Dit doen we in
tweede stappen. Bij de eerste stap gaan we na bij welke clusters er aanwijzingen
zijn voor mogelijk te grote verschillen tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven.
Het zal blijken dat uit deze toets dezelfde clusters naar voren komen als
vorig jaar. Bij stap twee gaan we nader in op de clusters die in de eerste
stap opvielen.Twee toetsen op verschillen tussen ijkpunten en feitelijke
uitgavenVerschillen tussen veronderstelde en feitelijke uitgavenpatronen komen
in twee vormen tot uiting. De eerste vorm is dat voor alle gemeenten bij elkaar
de omvang van de feitelijke uitgaven afwijkt van de veronderstelde. De tweede
vorm is dat de feitelijke verdeling van uitgaven over groepen van gemeenten
verschilt van de veronderstelde, zelfs als de totalen voor alle gemeenten
aan elkaar gelijk zijn. Deze twee vormen worden in beeld gebracht door de
Figuren 3.6 en 3.7.Figuur 3.6 IJkpunten minus feitelijke uitgaven per
cluster in 2005 en 2006 (in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)In Figuur 3.6 zien we dat de meeste balkjes
een minteken hebben, dat dus het verschil ijkpunten minus
begrote uitgaven is bij de meeste clusters negatief is. Dat betekent
dat de gemeenten op deze beleidsterreinen meer uitgeven dan ze uit het gemeentefonds
ontvangen. Dat is niet verbazend, want eerder zagen we dat de feitelijke inkomsten
uit de Onroerende zaakbelasting (OZB) en de Overige eigen middelen (OEM) hoger
zijn dan het niveau zoals verondersteld in het gemeentefonds. In 2006 scheelt
dat € 67 respectievelijk € 35 per inwoner; dat is € 102
per inwoner ofwel rond € 1,3 miljard voor de 417 gemeenten samen.
Het gevolg is dat de feitelijke uitgaven per gemiddelde uitgavencluster eveneens boven het ijkpuntniveau liggen.Het gaat er dus niet zo zeer om dat clusters afwijken, maar hoeveel ze
afwijken.We bespreken nu de voornaamste afwijkingen in Figuur 3.6.Werk & inkomen, Educatie en ZorgWe hebben deze drie clusters dit jaar samen genomen, omdat ze afzonderlijk
vorig jaar niet bestonden; die uitgaven waren toen over twee clusters verdeeld.
Door de som te nemen kunnen we de twee clusters van 2005 vergelijken met de
drie van 2006.Het blijkt dat de afwijking in 2006 van de som van de drie nieuwe clusters
duidelijk minder is, dan van de som van de twee oude clusters in 2005. De
herijking heeft de feitelijke uitgaven en de in het verdeelstelsel veronderstelde
dichterbij elkaar gebracht. Dat was de bedoeling. Gezien deze recente herijking
besteden we daar verder geen aandacht aan.Wel wijzen we op een relatie tussen deze herijking en de andere clusters.
Doordat bij de clusters Werk & Inkomen, Educatie en Zorg tezamen de afwijking
tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven kleiner is geworden, wordt dit verschil
bij andere clusters juist wat hoger.Openbare Orde en VeiligheidIn 2006 zijn de feitelijke uitgaven van dit cluster opnieuw gestegen en
nog meer gaan afwijken van het ijkpunt. Al in vorige edities van het POR hebben
we dit gesignaleerd en besproken. De geconstateerde scheefheid heeft geleid
tot nader onderzoek. Dat onderzoek is nog volop gaande, waarbij ook de andere
geldstromen op het gebied van Openbare Orde en Veiligheid in ogenschouw worden
genomen (Besluit Doeluitkering Rampenbestrijding, Veiligheidsregio’s).
Door bureau Cebeon wordt onderzocht of en hoe de omvang en verdeling van de
middelen in het Gemeentefonds moet worden aangepast. De uitkomsten van dit
onderzoek worden in het najaar van 2006 verwacht.Hangende de uitkomst van dit onderzoek zijn de fondsbeheerders in april
2006 met de VNG overeen gekomen om alvast 220 miljoen extra aan het gemeentefonds
toe te voegen voor Openbare Orde en Veiligheid, met ingang van 2007 en doorlopend
tot en met 2009. Een volgend kabinet kan dan verdere besluiten hierover nemen.Bij de verdeling van die extra middelen hebben we voor 2007 de bestaande
verdeling voor het cluster Openbare Orde en Veiligheid gevolgd. Afhankelijk
van de uitkomsten van het Cebeon-onderzoek kan die verdeling met ingang van
2008 worden gewijzigd.Bij de meeste overige clusters zijn er geringe verschillen tussen feitelijke
uitgaven en ijkpunt, als we althans rekening houden met de invloed van de
herijking van de sociale clusters en met de omvang
van de diverse clusters. Bij een groot cluster zegt een afwijking van X euro
per inwoner minder, dan bij een klein cluster.Vermeldenswaardig zijn dan alleen de clusters Bestuurorganen en Kunst &
Ontspanning1. We komen hier op terug na bespreking
van Figuur 3.7, waarin de afwijkingen in 2006 voor de kleine en de grote gemeenten
worden besproken.De tweede vorm waarin verschillen tussen ijkpunten en feitelijke uitgaven
tot uitdrukking kunnen komen, is weergegeven in Figuur 3.7. Deze grafiek toont
het verschil tussen feitelijke en geijkte uitgaven voor twee groepen gemeenten,
die zeer globaal genomen land en stad vertegenwoordigen, namelijk de gemeenten tot 20 000 inwoners
en de gemeenten met meer dan 50 000 inwoners. Deze toets vormt een aanvulling
op die van Figuur 3.6.Figuur 3.7 IJkpunten minus feitelijke uitgaven in
2006 in kleine en grote gemeenten (in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)Figuur 3.7 geeft een gevarieerd beeld, waarbij dan eens de landelijke,
dan eens de stedelijke gemeenten met hun feitelijke uitgaven meer of juist
minder afwijken van het ijkpunt.Het grootst is het verschil bij Kunst & Ontspanning, het cluster dat
er in Figuur 3.6 ook al uitsprong.Evenals vorig jaar, komt bij deze tweede toets ook het cluster Wegen &
Water in beeld. Zoals blijkt uit Figuur 3.7 is een aanzienlijk verschil zichtbaar
tussen grote en kleine gemeenten: de feitelijke uitgaven van kleine gemeenten
zijn € 4 per inwoner lager dan het ijkpunt, de uitgaven van de grote
gemeenten liggen er juist € 17 per inwoner boven – een totaal
verschil van € 21 per inwoner. Als alle 417 gemeenten samen worden
genomen dan liggen de werkelijke uitgaven op het gebied van Wegen en Water
juist niet ver van de gemeentefondsverdeling (€ 8 per inwoner verschil
op een totaal van € 130 per inwoner).Voor het overige zijn de verschillen tussen de kleine en grote gemeenten
betrekkelijk klein1.De twee toetsen op verschillen tussen ijkpunten en feitelijke uitgaven –
zowel bij alle 417 gemeenten tezamen, als bij de vergelijking van kleine en
grote gemeenten – leveren dus volgende clusters op die nadere beschouwing
verdienen: Bestuurorganen, Kunst & Ontspanning en Wegen & Water2. We zullen deze nu bespreken, waar nodig in relatie
met andere clusters.Cluster Bestuurorganen: uitkomst van het nadere onderzoekDe uitkomsten van het POR2006 (september 2005), waren reden om nader onderzoek
te laten verrichten. Toen gaven de cijfers aan dat de «POR-gemeenten»
tezamen rond € 150 miljoen ofwel 40% méér uitgaven
aan dit cluster dan in het gemeentefonds is opgenomen en dat kleine gemeenten
méér meer uitgeven dan grote. Tegelijk was de indruk dat juist
bij dit cluster de cijfers vertekend zijn door verschillen in de wijze waarop
de gemeenten de kosten boeken.We hebben dit laten onderzoeken. Het eindrapport is bij dit POR gevoegd1. De conclusie is, kort samengevat, dat de afwijkingen
tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven inderdaad worden voor het leeuwendeel
veroorzaakt door de manier van boekhouden en niet door reële kostenverschillen.
Dit geldt zowel voor alle gemeenten tezamen, als voor het patroon tussen kleine
en grote gemeenten. Wanneer voor deze boekingsverschillen wordt gecorrigeerd,
dan blijkt het ijkpunt nauw aan te sluiten bij de feitelijke uitgaven. Dat
betekent dat het bestaande ijkpunt de gelden goed verdeelt en dat ook de totale
omvang ervan goed bemeten is.Dit houdt dus ook in dat de uit de Figuren 3.6 en 3.7 gebleken verschillen
bij het cluster Bestuursorganen geen probleem vormen.Kunst & OntspanningVorig jaar zagen we dat de verschillen tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven
sterk stegen met gemeentegrootte en – nog wat meer – met de mate
van centrumfunctie. Een vergelijkbaar patroon doet zich dit jaar opnieuw voor,
waarbij nu het verband met gemeentegrootte iets groter is dan met centrumfunctie.
In Figuur 3.8 hebben we het verband tussen gemeentegrootte en extra uitgaven
bovenop het ijkpunt voor Kunst & Ontspanning afgebeeld. Evenals in 2005
lopen deze in 2006 sterk op naarmate de gemeenten groter worden.Vorig jaar kwam dit voor het eerst duidelijk aan het licht. We hebben
toen geen aanleiding gezien voor nader onderzoek. Ten eerste omdat het de
eerste maal was. Ten tweede omdat dit cluster vrij veel beleidsvrijheid kent.
Dat is van belang, omdat eigen beleidskeuzes in beginsel niet worden verwerkt
in het verdeelstelsel.Figuur 3.8 Verschillen tussen ijkpunt en feitelijke
uitgaven van cluster Kunst & Ontspanning in 2005 en 2006 per groottegroep
(in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)Nu zich dit patroon in 2006 weer voordoet, hebben we naar de achterliggende
cijfers gekeken. Dit leidt tot een tweetal inzichten. Het eerste is dat de
groei voor circa 2/3 is terug te voeren op het onderdeel sport. De groei is
zodanig sterk dat nu ook bij de grootste gemeenten sport «op nummer
1» staat, een positie die tot voor kort aan het onderdeel kunst was
voorbehouden. (Bij de gemeente tot 100 000 inwoners was het onderdeel
sport altijd al omvangrijker dan kunst.) Het tweede inzicht is dat de groei
zeer onregelmatig gespreid is. Ofschoon dus het onderdeel sport gemiddeld
genomen fors in de in de lift zit – juist bij de grote gemeenten –
zijn er ook grote gemeenten waar het daalt. Een eenduidig patroon is hier
dus niet te onderkennen. Anders gezegd: de verschillen lijken vooral het gevolg
van lokale keuzes, niet van harde kostenfactoren.Vooralsnog zien wij daarom geen reden voor nadere actie. Evenals het gehele
cluster Kunst & Ontspanning, is ook bij het onderdeel sport sprake van
een behoorlijke beleidsvrijheid, zodat de mate van inspanning sterk afhankelijk
is van lokale voorkeuren en ambities. Een nader onderzoek naar een mogelijke
verandering van het verdeelstelsel ligt dan niet voor de hand.Wegen & WaterBij dit cluster liet Figuur 3.7 hierboven een groot onderscheid zien tussen
kleine en grote gemeenten.De factor grootte zegt echter niet alles over
de kosten van dit cluster. Weliswaar is er een samenhang tussen uitgaven voor
Wegen & Water en inwonertal, maar de dominante kostenveroorzaker is dichtheid
(van bevolking en bebouwing) en niet grootte. In Figuur 3.9 worden daarom
de verschillen tussen feitelijke uitgaven en ijkpunt afgezet tegen vijf categorieën
van bevolkingsdichtheid.Figuur 3.9 laat zien dat het patroon in vergelijking met vorig jaar niet
wezenlijk is veranderd. Van voordelige verschillen
tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven is sprake bij de zeer dunbevolkte gebieden. Nadelige verschillen zijn te zien de zeer
dichtbevolkte gemeenten. Bij de drie tussenliggende groepen zijn de verschillen
tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven beperkt (behalve in 2005 in de dichtbevolkte
gebieden).Onze eerder geuite bezwaren tegen het door uw Kamer geamendeerde ijkpunt
ten gunste van gemeenten met een groot, (zeer) dunbevolkt oppervlak wordt
met deze cijfers opnieuw ondersteund. Zoals we toen al opmerkten heeft die
amendering geen sterke verankering in de feitelijke uitgaven. Wel zal met
ingang van 2006 een mitigering optreden van deze scheefheid als gevolg van
de aanpassingen in de verdeling ten behoeve van gemeenten met een slappe bodem.Figuur 3.9 Verschillen tussen ijkpunt en feitelijke
uitgaven van cluster Wegen & water in 2005 en 2006 naar bevolkingsdichtheid
(in euro’s per inwoner voor 417 gemeenten)3.5.4 Algemene conclusies van de scanHet geheel overziende komen we voor 2006 tot volgende conclusies.Inkomsten en uitgaveni. In 2006 geven de gezamenlijke gemeenten meer uit dan de ijkpunten in
het gemeentefonds aangeven. Dit is al meerdere jaren het geval. De gemeenten
bekostigen dit hogere uitgavenpeil met inkomsten uit Onroerendzaakbelasting
(OZB) en Overige eigen middelen (OEM) die beide boven het niveau liggen dat
in het gemeentefonds wordt verondersteld. Evenals in 2005 ligt dit voor OZB
en OEM tezamen rond 100 euro per inwoner hoger dan waarmee bij de verdeling
van het gemeentefonds wordt gerekend.Inkomstenii. De verdeling van deze 100 euro per inwoner over de inkomstenclusters
OZB en OEM, is tussen 2005 en 2006 gewijzigd. De afschaffing van de OZB op
het gebruik van woningen heeft het verschil tussen ijkpunt en feitelijk OZB
kleiner gemaakt. Dat is een lastenverlichting voor de burger.
Daarentegen is het verschil tussen de veronderstelde en de werkelijke OEM
groter geworden; dat zit in diverse posten, waarvan de meeste voor de burger
geen gevolgen hebben.iii. Bij de OZB valt verder op dat het verschil tussen ijkpunt en feitelijke
opbrengsten nog steeds sterk oploopt naarmate de gemeenten groter worden.
Dit houdt mede verband met de uitgavenclusters Kunst & Ontspanning, Wegen &
Water en – in afnemende mate – met de twee clusters Riool en Reiniging.
In belangrijke mate vloeit dit patroon voort uit eigen beleidskeuzes.Uitgaveniv. Van de uitgavenclusters valt Openbare Orde en Veiligheid het meest
op. Aan dit beleidsterrein wordt circa 20 euro per inwoner meer uitgegeven
dan het ijkpunt. Dat is op zich veel – circa € 260 miljoen –
en ook in verhouding tot de omvang van dit cluster. Dit extra bedrag is van
2005 op 2006 verder gestegen. In 2005 was het al zodanig dat we besloten een
nader onderzoek te starten. De uitkomsten ervan worden in dit najaar verwacht.
Intussen is met ingang van 2007 alvast € 220 miljoen aan het gemeentefonds
toegevoegd.v. Het tweede cluster dat opvalt is Bestuursorganen. De afwijking is ongeveer
even groot als vorig jaar. We hebben naar aanleiding van de bevindingen van
vorig jaar nader onderzoek ingesteld. Het eindrapport is bij dit POR gevoegd.
De conclusie is dat de afwijkingen tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven vooral
het gevolg zijn van boekhoudkundige verschillen en niet van reële kostenverschillen.vi. Het derde cluster waar de uitgaven sterker afwijken van het ijkpunten
dan bij de meeste andere is Kunst & Ontspanning. En ook dit verschil is
tussen 2005 en 2006 toegenomen; het meest in de 100 000+ gemeenten. Nadere
beschouwing leert dat dit komt door stijging van het onderdeel «sport».
Opmerkelijk is dat de gemiddelde stijging bij de grote gemeenten resulteert
uit zeer verschillende toenames bij afzonderlijke gemeenten, die niet eenduidig samenhangen met structuurkenmerken zoals centrumfunctie
of grootte. Dit gegeven, gecombineerd met de grote beleidsruimte die gemeenten
wat betreft Kunst & Ontspanning hebben, brengt ons ertoe vooralsnog geen
nader onderzoek in te stellen. De groei zien wij primair als uitvloeisel van
eigen beleid, waarmee in het gemeentefonds geen rekening behoefte te worden
gehouden.vii. Een vierde uitgavencluster is Wegen & Water, waar opnieuw blijkt
dat dunbevolkte gemeenten erop overhouden en dichtbevolkte er juist meer aan
uitgaven dan het ijkpunt indiceert. Overigens zal deze scheefheid met ingang
van 2006 verminderen als gevolg van de aanpassingen die in de gemeentefondsverdeling
zijn gemaakt ten behoeve van gemeenten met een slappe bodem.viii. Tenslotte zijn er de clusters Riool en Reiniging. Traditioneel kozen
sommige grote gemeenten ervoor deze deels uit de OZB te bekostigen. Naast
een algemene tendens onder alle gemeenten naar meer kostendekkende tarieven,
heeft zich bij de enkele grote gemeenten een sterke stijging van de rioolrechten
voorgedaan (waarmee de gedeeltelijke dekking uit de OZB verminderde). Deze
toename van rioolrechten kent overigens in 2006 geen dwingende noodzaak vanuit
de gedeeltelijke afschaffing van de OZB. Hiervoor zijn immers alle gemeenten
volledig gecompenseerd.BIJLAGE 2:MOTIES EN TOEZEGGINGEN IN HET VERGADERJAAR 2005–2006A. Door de Staten-Generaal aanvaarde motiesOnderdeel A.1 Afgedaan Omschrijving van de motieVindplaatsStand van
zakenMotie Fierens c.s. met verzoek aanbevelingen uit
rapport Cebeon ten aanzien van de verdeelmaatstaf slappe bodem onverkort over
te nemen. Kamerstukken II, 30 300
B, nr. 20.De beheerders van het gemeentefonds
hebben de problematiek van de meerkosten bij slappe bodem met de Tweede Kamer
besproken. Dit heeft geleid tot aanpassing van gemeentefondsmaatstaven conform
de aanbevelingen van rapport Cebeon. Daardoor vloeien meer middelen toe aan
gemeenten met slappe bodem.Onderdeel A.2 In behandelingGeen.B. Door de bewindspersonen gedane toezeggingenOnderdeel B.1 AfgedaanNiet van toepassing.Onderdeel B.2 In behandeling Onderwerp en omschrijving van de toezeggingVindplaatsStand van zakenDe minister van BZK zal de kamer vóór
de begrotingsbehandeling informeren over de meest actuele stand van zaken
rond het BTW-compensatiefonds. Kamerstukken
II, 30 550 VII, nr. 7, blz. 12. In behandeling bij BZK.BIJLAGE 3:LIJST MET AFKORTINGENADLalgemene dagelijkse
levensverrichtingen AKWAlgemene KinderbijslagwetAMvBalgemene maatregel
van bestuur AnwAlgemene nabestaandenwet AOWAlgemene Ouderdomswet AWBZAlgemene Wet Bijzondere
Ziektekosten AWWAlgemene Weduwen-
en WezenwetBBVBesluit Begroting
en Verantwoording gemeenten en provinciesBbzBesluit bijstandverlening
zelfstandigenBCFBTW-compensatiefonds BDURBesluit doeluitkering
rampen en zware ongevallen BofvBestuurlijk Overleg
financiële verhouding EMUEconomische en Monetaire
UnieFOGFinancieel Overzicht
Gemeenten FOPFinancieel Overzicht
Provincies FvwFinanciële-verhoudingswetGAKGemeenschappelijk
AdministratiekantoorGFGemeentefonds GHORGeneeskundige Hulpverlening
bij Ongevallen en Rampen GSBGrote stedenbeleidIPOInterprovinciaal Overleg IWSInvoeringswet stelselherziening
sociale zekerheid KBkinderbijslagMILHMonitor Inkomsten
Lokale Heffingen NugNiet uitkeringsgerechtigden OEMOverige Eigen MiddelenOOVOpenbare orde en veiligheid OSUOverzicht Specifieke
Uitkeringen OWBOntwerpbegroting OZBOnroerende Zaak Belasting PFProvinciefonds PORPeriodiek Onderhoudsrapport ReaWet op de (re)integratie
arbeidsgehandicapten Stb. Staatsblad Stcrt. StaatscourantSVBStimuleringsregeling
Verwerking BaggerspecieTVcNTolk- en Vertaalcentrum
NederlandVHROSVVolkshuisvesting/Ruimtelijke
Ordening/StadsvernieuwingVNGVereniging Nederlandse
Gemeenten Wet ReaWet op de (re)integratie
arbeidsgehandicapten WmoWet maatschappelijke
ondersteuning WROWet op de Ruimtelijke
Ordening WroWet ruimtelijke ordening
(Nieuwe wet) WUWWet Uitkeringen Wegen
(Oude wet) WvgWet voorzieningen
gehandicaptenBIJLAGE 4:LIJST VAN DE BELANGRIJKE TERMEN EN HUN BETEKENISAanvullende uitkeringUitkering op aanvraag van gemeenten waar de algemene middelen aanmerkelijk
en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke uitgavan te voorzien,
ondanks een redelijk peil van de eigen inkomsten.  AccresBedrag waarmee
het beschikbare bedrag van het gemeentefonds en provinciefonds jaarlijks wordt
aangepast, gebaseerd op een bestuurlijk overeengekomen normeringsmethode (zie
ook normeringsmethode).   Algemene uitkering uit het gemeentefondsUitkering aan alle gemeenten en provincies die ten goede
komt aan de algemene middelen.   Artikel 12-uitkeringZie aanvullende uitkering uit het gemeentefonds  BehoedzaamheidsreserveGedeelte van de algemene uitkering dat niet aan de gemeenten (€ 208 739 000)
of provincies (€ 18 152 000) wordt uitgekeerd, maar als
reservering apart wordt gehouden. Eventuele fluctuaties in de hoogte van de
algemene uitkering uit hoofde van de normeringsmethode worden na afloop van
het begrotingsjaar verrekend met de behoedzaamheidsreserve. Indien er achteraf
voldoende ruimte is om de behoedzaamheidsreserve uit te keren, dan gebeurd
dit ook. Het kan echter ook voorkomen dat de behoedzaamheidsreserve slechts
ten dele of helemaal niet wordt uitgekeerd.   ClusterSamenhangend geheel
van beleidsterreinen uit oogpunt van kostenoriëntatie en verdeling.  Financiële-verhoudingswetWet waarin is vastgelegd dat er een gemeentefonds en provinciefonds is. De
wet regelt daarnaast globaal de wijze van verdeling van het gemeentefonds
en provinciefonds. In de wet zijn tevens regels opgenomen met betrekking tot
de aanvullende uitkering. Per 1 januari 1997 is de wet voor het gemeentefonds
herzien. Per 1 januari 1998 maakt de regeling voor het provinciefonds ook
onderdeel uit van de Financiële-verhoudingswet.  Integratie-uitkering uit het gemeentefonds en provinciefondsUitkering die wordt toegepast als overheveling
van een specifieke uitkering of eigen middelen naar de algemene uitkering
bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering
voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering.   NormeringsmethodeBepaling
van het accres van het gemeentefonds en provinciefonds op basis van een norm.
De norm is de jaarlijkse procentuele ontwikkeling van de netto gecorrigeerde
rijksuitgaven. De netto gecorrigeerde rijksuitgaven zijn de bruto-rijksuitgaven
minus de niet-belastingontvangsten van het Rijk gecorrigeerd voor onder meer
de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking, de Europese Unie, het gemeentefonds
en het provinciefonds. Als de netto gecorrigeerde rijksuitgaven stijgen (dalen),
nemen het gemeente- en het provinciefonds met hetzelfde percentage toe (af).
Deze systematiek staat ook wel bekend onder het principe van «samen
de trap op en samen de trap af». De methode is sinds 1995 van toepassing.   Periodieke onderhouds-rapportage (POR)Jaarlijkse rapportage aan de Staten-Generaal over de staat van
de verdeelmaatstaven van het gemeentefonds. Wanneer de bestaande verdeling
niet meer voldoet aan de kostenstructuren bij de gemeenten, dan wordt gerapporteerd
hoe de verdeling kan worden aangepast, c.q. welke onderzoeken op dat gebied
lopen. Het rapport verschijnt als bijlage bij de gemeentefondsbegroting.   Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv)Adviesorgaan op het terrein van de gemeentelijke en provinciale
financiën.   UitkeringsbasisDe uitkeringsbasis
wordt berekend door de vermenigvuldiging van het aantal eenheden van een set
van verdeelmaatstaven met de bijbehorende gewichten (bedragen per eenheid).   UitkeringsfactorVia de
normeringsmethode wordt jaarlijks de omvang van het gemeentefonds en provinciefonds
bepaald (voeding). De uitkeringsfactor is de verhouding tussen de voeding
en de totale landelijke uitkeringsbasis. De uitkeringsfactor wordt afgerond
op 3 decimalen achter de komma. Het derde decimaal achter de komma wordt ook
wel een «punt» uitkeringsfactor genoemd. Als de uitkeringsfactor
bijvoorbeeld stijgt van 1,253 naar 1,265 is dit een stijging van 12 punten.   UitkeringsjaarHet kalenderjaar
waarover het recht op uitkering ontstaat.  VerdeelmaatstafMaatstaf
ter verdeling van de algemene uitkering die verband houdt met de gemeentelijke
of provinciale behoefte aan algemene middelen.   VerdeelreserveGedeeelte
van de algemene uitkering dat niet aan de gemeenten wordt uitgekeerd, maar
als reservering apart wordt gehouden. De verdeelreserve dient om onverwachte
effecten bij de meting van maatstaven op te vangen. Op het moment dat maatstaven
definitief zijn of geen onverwachte ontwikkelingen meer kunnen doormaken wordt
de verdeelreserve verrekend.  WaarderingskamerZelfstandig
bestuursorgaan dat toeziet op een correcte waardering van onroerende zaken
in Nederland. De gemeenten dragen via het gemeentefonds bij aan de bekostiging
van dit orgaan.XNoot1De beleidsvelden Werk & Inkomen, Educatie en Zorg waren tot vorig
jaar ondergebracht in twee clusters, namelijk Bijstand/Sociale Dienst en Zorg
(oud).XNoot2Als het aantal «lokale klanten» en «regionale klanten»
groter is dan het aantal inwoners, dan vervult een gemeente een lokale respectievelijk
regionale centrumfunctie; is het aantal inwoners groter, dan heeft de gemeente
juist geen centrumfunctie.XNoot1Uitgezonderd de grote vier en de vijf Waddengemeenten.XNoot1Het bedrag van € 1 046 miljoen betreft de stand volgens
de mei-circulaire 2005; om uiteenlopende statistische onnauwkeurigheden moet
bij de andere getallen in de punten 1 en 2 van de toelichting enige marge
in acht worden genomen.XNoot1Het is niet mogelijk het totaal aan specifieke uitkeringen uit de begrotingsstatistiek
af te leiden. De best mogelijke benadering is het totaal van alle baten te
verminderen met de algemene uitkering, de OZB en de OEM, die alle drie wel
te bepalen zijn.XNoot1Zoals bekend heeft een herijking van de voormalige clusters Zorg en Bijstand
plaatsgevonden; hieruit resulteren drie nieuwe clusters: Werk & inkomen,
Zorg (nieuw) en Educatie. De ijkpunten van deze nieuwe clusters zijn in 2006
in het verdeelstelsel opgenomen.XNoot1De clusters Oudheid en Bevolkingszaken bevinden zich in een «grijs
gebied» om welke reden we ze buiten beschouwing laten. In het volgende
onderhoudsrapport zullen we nagaan of er reden is tot nadere beschouwing.XNoot1De cluster Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing
(VHROSV) bevindt zich in een «grijs gebied» om welke reden we
hem buiten beschouwing laten. In het volgende onderhoudsrapport zullen we
nagaan of er reden is tot nadere beschouwing.XNoot2Zoals eerder aangegeven blijven de «sociale clusters» en Openbare
orde en veiligheid buiten beschouwing omdat ze onderwerp van onderzoek waren,
respectievelijk zijn.XNoot1Uitgavenanalyse van het Cluster Bestuursorganen van het Gemeentefonds,
bruno steiner advies, 21 April 2006. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30800-B-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl