Regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring politieke partijen); Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25704, nr. A

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

13-11-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25704 nr. A

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamOndertekeningLichaamBijlage bij het advies van de Raad van State van 3 september 1997,
no. W04.97.0256, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25704Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 704Regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring
politieke partijen)AADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 3 september
1997 en het nader rapport d.d. 22 oktober 1997, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Binnenlandse Zaken. Het advies van de Raad van State
is cursief afgedrukt. Bij Kabinetsmissive van 14 mei 1997, no. 97.002264, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Binnenlandse Zaken, bij de Raad van State
ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet met memorie van toelichting
tot regeling van de subsidiëring van politieke partijen (Wet subsidiëring
politieke partijen).Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw Kabinet van 14 mei 1997,
nr. 96.002264, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 3 september 1997, nr. W04.97.0256, bied ik u hierbij
aan.1. Een belangrijke drijfveer voor het wetsvoorstel is dat de derde tranche
van de Algemene wet bestuursrecht een wettelijke regeling vergt. Volgens de
toelichting is het belangrijkste doel van het wetsvoorstel gelegen in de instandhouding
en zo mogelijk versterking van de intermediaire positie van landelijke politieke
partijen in ons democratisch staatsbestel. Deze positie, welke van cruciaal
belang is voor het goed functioneren van het Nederlandse politieke systeem
is, aldus nog steeds de toelichting, onder druk komen te staan doordat enerzijds
aan de partijen steeds hogere eisen worden gesteld met als gevolg hogere financiële
lasten en anderzijds de contributie als belangrijkste inkomstenbron terugloopt
als gevolg van dalende ledentallen van de meeste politieke partijen. Hoewel de Raad van State de juistheid van dit betoog onderschrijft valt
het hem op dat in de toelichting voorbij wordt gegaan aan de principiële
betekenis van de voorgestelde vorm van subsidiëring. In tegenstelling
tot de tot dusver gehanteerde vormen van financiële ondersteuning gaat
het hier om rechtstreekse subsidiëring op formeelwettelijke basis, waardoor
de tot dusver vrije organisatievorm van de politieke vertegenwoordiging in
feite verdwijnt en de mogelijkheid tot directe bemoeienis door de overheid
wordt geopend. De voorgestelde vorm van subsidiëring impliceert dat de
partijen een wettelijk omschreven positie krijgen binnen het staatsbestel
waarmee het in de Kieswet neergelegde lijstenstelsel feitelijk wordt losgelaten.
De uitoefening van het passieve kiesrecht buiten het verband van een rechtspersoonlijkheid
bezittende vereniging zal, althans op landelijk niveau, nog slechts in theorie
bestaan maar niet meer in de praktijk. Wat de interne organisatie van de politieke
partijen betreft zal het verenigingsrecht van dominante betekenis worden.
Door de introductie van het parlementaire zeteltal als grondslag voor de subsidie
per partij wordt de relatie tussen fractie en partij verder aangehaald.De onthouding van zeggenschap over de vormgeving van de politieke vertegenwoordiging
die de wetgever sinds de invoering van het kiesrecht steeds heeft betracht
vermoedelijk in niet geringe mate ingegeven door het adagium «wie betaalt,
bepaalt» – zal na aanvaarding van dit wetsvoorstel haar principiële
karakter verliezen.Het zou voor het parlementaire democratisch stelsel weliswaar gezonder
zijn indien de politieke partijen genoeg zouden hebben aan hun oorspronkelijke
financieringsbronnen (contributies en andere particuliere bijdragen) maar
nu deze niet meer toereikend zijn en het aangaan van een financieel-juridische
relatie met het staatsbestel niet meer is te vermijden wordt naar het gevoelen
van de Raad een waterscheiding gepasseerd die meer aandacht verdient dan in
de toelichting wordt gegeven. Juist voor het handhaven van de intermediaire
rol van de politieke partijen acht de Raad het van grote betekenis dat in
de toelichting met nadruk wordt verklaard dat de voorgestelde wetgeving niet
zal mogen leiden tot verdergaande inhoudelijke bemoeienis met de politieke
partijen.1. De Raad merkt terecht op dat het wetsvoorstel een wijziging behelst
ten opzichte van de huidige subsidiepraktijk. Ingevolge de bestaande ministeriële
subsidieregelingen wordt subsidie toegekend aan de gelieerde politieke instellingen
en instituten. Het wetsvoorstel voorziet in het toekennen van subsidie direct
aan de politieke partijen. Dat betekent echter nog geen wijziging van de Kieswet
of van het kiesstelsel. Kandidatenlijsten voor verkiezingen kunnen ingevolge
de Kieswet worden ingeleverd door groepen kiezers zonder dat daarvoor het
vereiste van een bepaalde organisatievorm wordt gesteld. Daaraan doet dit
wetsvoorstel niet af. Het lijstenstelsel wordt dus niet aangetast. Overigens
kent ook de Kieswet bepaalde mogelijkheden en faciliteiten uitsluitend toe
aan partijen die zich als vereniging hebben georganiseerd, zoals de mogelijkheid
om de aanduiding van de partij te laten registreren en boven de kandidatenlijst
te plaatsen. In de verkiezingspraktijk speelt deze organisatievorm dan ook
al een grote rol, met name bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer waarvoor
in de praktijk uitsluitend lijsten worden ingeleverd door partijen waarvan
de aanduiding is geregistreerd en die dus een vereniging zijn. Met het wetsvoorstel
is bij artikel 1, onder b, van de Kieswet aangesloten. Alleen politieke partijen
die op grond van dat artikel hun aanduiding hebben laten registreren komen
voor subsidiëring in aanmerking komen. Oogmerk van het wetsvoorstel is
immers de instandhouding en mogelijk versterking van de intermediaire positie
van (landelijke) politieke partijen. Groepen kiezers die anderszins een kandidatenlijst
inleveren kunnen geen aanspraak maken op de subsidie. Hoewel het dus niet
zo is dat het in de Kieswet neergelegde stelsel wordt verlaten, heeft de Raad
terecht gesignaleerd dat met het wetsvoorstel de positie van politieke partijen
in ons staatsbestel wordt onderstreept.De zorg van de Raad dat subsidiëring kan leiden tot inhoudelijke
bemoeienis wordt door mij gedeeld. In de memorie van toelichting is vermeld
dat een al te grote financiële afhankelijkheid van de rijksoverheid voorkomen
dient te worden. In zekere zin is er reeds sprake van overheidsbemoeienis,
omdat het verstrekken van subsidie impliceert dat (bepaalde) activiteiten
van politieke partijen door de overheid als wenselijke en te bevorderen activiteiten
worden beschouwd. Het stimuleren van activiteiten is een vorm van overheidsbemoeienis.
In het wetsvoorstel is aangegeven welke activiteiten subsidiabel zijn. Het
subsidiebedrag kan naar eigen inzicht worden aangewend onder voorwaarde dat
de activiteiten deel uitmaken van de limitatieve opsomming van subsidiabele
activiteiten. Op dat punt bevat het voorstel van wet een duidelijke verbetering
ten opzichte van de huidige situatie. De politieke partijen zullen immers
beschikken over een ruimere bestedingsvrijheid. Behoudens de geoormerkte bedragen
ten behoeve van de politieke jongerenorganisaties en de wetenschappelijke
instituten, is er geen verdere bestedingswijze van de subsidie voorgeschreven.Wat betreft het door de Raad aangesneden punt dat door de introductie
van het parlementaire zeteltal als grondslag voor de subsidie per partij de
relatie tussen fractie en partij verder wordt aangehaald, kan er op gewezen
worden dat ook in de huidige ministeriële subsidieregelingen
het zeteltal reeds bepalend is voor de hoogte van de subsidie.In de toelichting wordt nader ingegaan op het advies van de Raad om te
verklaren dat het wetsvoorstel niet zal mogen leiden tot verdergaande inhoudelijke
bemoeienis met de politieke partijen.2. Een bepaalde mate van verankering van de politieke partijen in de Nederlandse
samenleving is naar het oordeel van de Raad voorwaarde voor het kunnen vervullen
van een intermediaire rol. Handhaving maar liever nog groei van het aantal
leden is daarvoor essentieel. Opmerkelijk is dat het wetsvoorstel in dit opzicht
geen andere stimulans biedt dan het in artikel 2, vierde lid, opgenomen minimale
ledental van 1 000. Het risico dat de politieke partijen meer en meer
op overheidssubsidie zullen gaan leunen en aldus zullen «verstatelijken»
is naar het oordeel van de Raad zeker niet denkbeeldig. De Raad vraagt zich
af waarom het voorstel geen voorziening bevat om dit risico te beperken door
bijvoorbeeld de subsidie mede te relateren aan het aantal leden. De verplichting
tot periodieke opgave van ledentallen is in het Nederlandse subsidiebeleid
geen ongewone voorwaarde; niet valt in te zien waarom voor politieke partijen
die voorwaarde niet gesteld zou kunnen worden. De Raad geeft in overweging
in het voorstel van wet een voorziening zoals hier bedoeld op te nemen.2. Een verdeelsystematiek waarbij voor de vaststelling van het subsidiebedrag
het ledental van de politieke partij wordt meegewogen, acht ik niet op voorhand
ondenkbaar. Het voordeel daarvan zou inderdaad zijn dat er een zekere stimulans
tot ledenwerving van uitgaat. In het wetsvoorstel geldt, naast de drempel
van 1 000 leden van de politieke partij, uitsluitend het ledental van
de politieke jongerenorganisaties als een verdeelmaatstaf, namelijk waar het
betreft de geoormerkte subsidiebedragen voor deze organisaties. Daar gaat
het echter nog om aantallen van een redelijk overzichtelijke omvang. Bij het
als verdeelsleutel hanteren van de veel grotere ledentallen van politieke
partijen zelf (totaal ruim 300 000), voorzie ik complicaties in verband
met de uitvoerbaarheid. Dat geldt met name voor de controleerbaarheid van
aangeleverde cijfers. De voor de subsidieverdeling te hanteren verdeelsleutels
dienen vastgesteld en gecontroleerd te kunnen worden. Ik meen dat de uitvoeringstechnische
bezwaren van dien aard zijn dat de voordelen daar niet tegen op zouden wegen
en dat het voorstel van de Raad om die reden niet moet worden overgenomen.
Overigens was ook de Commissie subsidiëring politieke partijen van oordeel
dat om deze redenen van de mogelijkheid dient te worden afgezien. Het wetsvoorstel,
dat is gebaseerd op het uitgangspunt dat de representatie in de Tweede Kamer
de beste indicatie is voor het maatschappelijk draagvlak, leidt tot een rechtvaardige
en goed uitvoerbare verdeling van de subsidiegelden over de politieke partijen.3. Van grote betekenis voor de intermediaire positie van de politieke
partijen is voorts het voorkomen van een al te grote financiële afhankelijkheid
van de rijksoverheid, aldus de toelichting. In dit verband heeft het de aandacht
van de Raad getrokken dat de introductie van deze nieuwe vorm van subsidiëring
gepaard gaat met een verhoging van 20% ten opzichte van het huidige gecombineerde
budget van de subsidieregelingen voor politiek-wetenschappelijke bureaus,
politieke vormings- en scholingsactiviteiten en politieke jongerenorganisaties.
Het is onmiskenbaar waar dat de financiële afhankelijkheid toeneemt naarmate
het budget wordt verhoogd. Bovendien wijzen buitenlandse ervaringen uit dat
verhogingen van subsidies aan politieke partijen een welhaast automatische
tendens vertonen – ook al omdat de met de partijen gelieerde fracties
bij het bepalen van de hoogte van de subsidies een zeer belangrijke stem hebben
zodat van enige «countervailing power» nauwelijks sprake is. Het
is tegen deze achtergrond dat de Raad adviseert in de toelichting uiteen te
zetten hoe de regering anders dan door koppeling van de subsidie aan eigen
inkomsten van de politieke partijen het risico van een toenemende financiële
afhankelijkheid denkt te voorkomen en daarbij tevens aan te geven in welke
situatie sprake is van een al te grote financiële afhankelijkheid.3. Inderdaad dient een te grote afhankelijkheid van de rijksoverheid te
worden voorkomen en om die reden is bij de verhoging van het subsidiebudget terughoudendheid betracht. In de toelichting is verwoord dat
de voorgestelde verhoging (ruim 20%) wezenlijk is, maar niet dusdanig van
omvang dat dit leidt tot een te grote afhankelijkheid (paragraaf 2). De Raad
merkt op dat buitenlandse ervaringen uitwijzen dat verhogingen van subsidies
aan politieke partijen een welhaast automatische tendens vertonen. Ik zou
er echter op willen wijzen dat in Nederland, buiten beschouwing gelaten de
subsidie ten behoeve van vorming en scholing van politieke partijen in Midden
en Oost-Europa, zich in de afgelopen jaren geen bovenmatige verhogingen van
het subsidiebudget hebben voorgedaan. Structureel is het budget in de afgelopen
10 jaar namelijk met 1,5 miljoen verhoogd. Van een automatische tendens tot
groei is in de Nederlandse situatie tot nu toe dus zeker geen sprake geweest.
Voor de toekomst zou dat ook niet het geval moeten zijn. Naar aanleiding van
de opmerking van de Raad over het ontbreken van zogenoemde 'countervailing
power' is de mogelijkheid overwogen van een grondwettelijk regeling overeenkomstig
de bijzondere procedure van artikel 63 Grondwet (het vereiste van een meerderheid
van tweederden). Vooralsnog ziet de regering daartoe echter geen aanleiding,
omdat de wet- en regelgeving ten aanzien van de subsidiëring van politieke
partijen nog in ontwikkeling is en er op dit moment nog geen behoefte lijkt
te zijn aan een dergelijke procedure. Op de vraag van de Raad hoe de regering
anders dan door koppeling van de subsidie aan eigen inkomsten van de politieke
partijen, het risico van een toenemende financiële afhankelijkheid denkt
te voorkomen, kan niet anders geantwoord worden dan dat de regering niet het
voornemen heeft om verdere voorstellen tot verhoging te doen. Een koppeling
van de subsidie aan eigen inkomsten zou een toekomstige verhoging van budgetten,
zoals beschreven door de Raad, overigens niet uitsluiten. Een dergelijke systematiek
zou partijen wellicht ertoe aanzetten om de eigen inkomsten te verhogen, maar
ook bij die systematiek zal zich de vraag blijven voordoen welke subsidiebedragen
bij wijze van 'matching funds' beschikbaar moeten worden gesteld. De subsidiëring
van politieke partijen door de rijksoverheid is nu eenmaal onderwerp van de
politieke besluitvorming door de (begrotings)wetgever.Zoals de Raad adviseert is in de memorie van toelichting een uiteenzetting
opgenomen. Maar in welke situatie sprake is van een al te grote financiële
afhankelijkheid is niet goed aan te geven. Ik ben van oordeel dat het voorgestelde
beschikbare bedrag van iets meer dan 10 miljoen zeker niet bovenmatig is.
In ieder geval dient voorkomen te worden dat partijen voor hun primaire en
essentiële functioneren van de overheid afhankelijk worden. Deze afweging
heeft ertoe geleid het subsidiëren van verkiezingscampagnes af te wijzen.
Ik onderschrijf dus zoals gezegd de zorg dat een te grote afhankelijkheid
van de rijksoverheid zou kunnen ontstaan. Anderzijds dient ook opgemerkt te
worden dat alternatieve financieringsbronnen in de vorm giften en sponsoring
onder voorwaarden zeker aanvaardbaar zijn, maar dat ook aan een al te grote
afhankelijkheid van dergelijke financieringsbronnen nadelen zijn verbonden.4. Volgens artikel 1, onderdeel e, van het wetsvoorstel wordt voor het
geval een politieke partij uitsluitend in de Eerste Kamer der Staten-Generaal
vertegenwoordigd is het zeteltal in deze kamer als grondslag genomen voor
de subsidieverlening. Bij de behandeling van de notitie politieke partijen
in de vaste kamercommissie voor Binnenlandse Zaken in de Tweede Kamer der
Staten-Generaal is erop gewezen dat deze systematiek tot vreemde uitkomsten
kan leiden (kamerstukken II 1996/97, 24 699, nr.3, blz.2). In de toelichting
wordt erop gewezen dat dergelijke uitkomsten zich zeer sporadisch zullen voordoen
en daarom onvoldoende reden zijn om partijen die uitsluitend in de Eerste
Kamer zijn vertegenwoordigd van subsidie uit te sluiten. De Raad wil er allereerst op wijzen dat de terminologie waarin gesproken
wordt van het vertegenwoordigd zijn van politieke partijen staatsrechtelijk
niet correct is. In ons stelsel worden geen partijen vertegenwoordigd maar
kiezers. De vertegenwoordiging geschiedt door afgevaardigden die behoren tot
politieke partijen. De Raad beveelt aan een staatsrechtelijk juiste terminologie
te gebruiken.Wat betreft de gekozen systematiek: deze kan ertoe leiden dat een partij
met één fractielid in de Tweede Kamer en vier in de Eerste Kamer
minder subsidie ontvangt dan een partij met alleen drie fractieleden in de
Eerste Kamer. De kans dat zich een dergelijke situatie voordoet moge klein
zijn, uitgesloten is zij niet. De Raad adviseert derhalve de voorgestelde
systematiek te vervangen door een systematiek die meer recht doet aan het
verschil tussen Tweede en Eerste Kamer en aan het verschil in
maatschappelijke verankering en intermediaire betekenis tussen partijen die
uitsluitend zetels bezetten in de Eerste Kamer en partijen die in beide kamers
zetels bezetten door bijvoorbeeld het meetellen van de zetels in de Eerste
Kamer te halveren ten opzichte van die in de Tweede Kamer.4. Vooropgesteld zij dat met het wetsvoorstel uiteraard niet wordt beoogd
een oordeel te geven over de plaats van de Eerste Kamer in het staatsbestel.
Doel van het wetsvoorstel is om subsidie toe te delen aan politieke partijen
aan de hand van maatstaven en naar de mate waarin de politieke partijen beschikken
over draagvlak in de samenleving. Op zich zou een verdeelsystematiek waarbij
rekening wordt gehouden met de zetels in de Eerste Kamer werkbaar zijn. De
Commissie subsidiëring politieke partijen was van opvatting dat «het
bezetten van een of meer zetels in de Eerste Kamer door de vertegenwoordigers
van een bepaalde partij geen grond voor toekenning van overheidssubsidie aan
die partij en/of aan die partij verwante instellingen is. Bij subsidieverlening
op het nationale niveau dient de uitslag van de verkiezingen voor de Tweede
Kamer bepalend te zijn, omdat dit de enige directe verkiezingen zijn voor
een volksvertegenwoordigend lichaam op nationaal niveau» (blz. 28 van
het rapport). In lijn met de opvatting van de commissie heeft het mijn voorkeur
om in principe uit te gaan van de zetelverdeling in de Tweede Kamer. Dat doet
recht aan het politieke primaat van de Tweede Kamer. In het wetsvoorstel is
echter, overeenkomstig de huidige ministeriële regelgeving, voorzien
in een correctiemechanisme voor het geval dat een partij alleen in de Eerste
Kamer wordt gerepresenteerd. De Raad heeft er terecht op gewezen dat de genoemde
vreemde uitkomsten niet geheel uitgesloten kunnen worden. Dat de kans dat
deze zich voordoen niet geheel kan worden uitgesloten, acht ik echter niet
onoverkomelijk. In ieder geval zie ik daarin onvoldoende reden om af te zien
van het uitgangspunt dat de zetelverdeling in de Tweede Kamer de primaire
verdeelsleutel vormt. Ik meen het advies van de Raad op dit punt dan ook niet
te moeten overnemen.Volstrekt juist is de opmerking van de Raad dat de terminologie waarin
gesproken wordt van het vertegenwoordigd zijn van politieke partijen staatsrechtelijk
niet correct is, omdat in ons stelsel geen partijen zijn vertegenwoordigd
maar kiezers. Het gaat er uitsluitend om dat voor de verdeling van de subsidie
over de politieke partijen als maatstaf wordt gehanteerd het aantal kamerzetels
dat bij de politieke partij 'behoort'. Naar aanleiding van het advies van
de Raad is overwogen om daarvoor de formeel correcte terminologie te gebruiken
en te spreken van 'politieke partijen die aan de laatst gehouden verkiezingen
voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal hebben deelgenomen met hun aanduiding
boven de kandidatenlijst en aan wie daarbij een of meer zetels zijn toegekend'.
Bezwaar is echter dat dit de begrijpelijkheid van de regeling niet ten goede
zou komen en bovendien problematisch zou zijn waar het gaat om splitsing en
fusie van kamerfracties. Bedoeling van het wetsvoorstel is namelijk om zoveel
mogelijk aan te sluiten bij de politieke praktijk en het spraakgebruik. Voorgesteld
wordt nu om in het wetsvoorstel te spreken van de represenatie politieke partijen
in de Kamer. Daarbij is in artikel 1 van het wetsvoorstel tevens aangeven
dat het een fictief begrip betreft dat slechts voor de toepassing van deze
subsidiewet wordt gehanteerd.5. Ingevolge artikel 9, vierde lid, van het wetsvoorstel dient het financieel
verslag tevens te omvatten een opgave van de voor de vaststelling van de subsidie
van belang zijnde gegevens omtrent het ledental van de politieke partij, en
indien van toepassing van de aangewezen politieke jongerenorganisatie. De
Raad acht het van belang dat het wetsvoorstel een bepaling bevat die de vertrouwelijkheid
van deze gegevens waarborgt en adviseert een dergelijke bepaling op te nemen.5. De minister zal voor de vaststelling van de subsidie moeten beschikken
over informatie omtrent de ledentallen van politieke partijen. Dat betekent
echter niet dat hij de beschikking kan krijgen over de persoonsgegevens van
de leden van de politieke partijen. Dat zijn namelijk gevoelige gegevens in
de zin van de Wet persoonsregistraties. De juistheid van de gegevens over
het aantal leden van een politieke partij wordt vastgesteld aan de hand van
de verklaring van de accountant van de politieke partij. Het wetsvoorstel
is op dit punt aangevuld (artikel 10). 6. Ingevolge artikel 15 vervalt het recht op subsidie na een strafrechtelijke
veroordeling wegens discriminatie. De Raad acht dit voorschrift aanvaardbaar
maar vraagt zich wel af waarom deze sanctie beperkt is tot slechts deze gevallen
van strafbaar gedrag. Er laten zich met weinig moeite andere strafbare gedragingen
opsommen die eveneens tot het vervallen van de subsidie zouden behoren te
leiden. De Raad beveelt aan ook veroordeling wegens andere misdrijven tegen
de openbare orde als grond voor subsidieverlies op te nemen dan wel de beperking
tot veroordeling wegens discriminatie nader te motiveren.6. Inderdaad zijn naast discriminatie andere misdrijven denkbaar, die
de vraag doen rijzen of in dat geval het voortzetten van de overheidssubsidie
voor de politieke partij nog op zijn plaats is. Dat geldt overigens niet alleen
voor misdrijven tegen de openbare orde. Bij het hanteren van stopzetting van
de subsidie als sanctie bij strafbare gedragingen moet echter grote terughoudendheid
betracht worden. Het betreft immers een vorm van corrigerend optreden jegens
politieke partijen door de subsidiërende rijksoverheid en derhalve een
verregaande overheidsbemoeienis met het handelen van een politieke partij.
Overweging is nu dat discriminatie raakt aan de grondslagen van de democratische
rechtsstaat en dat dit de voorgestelde maatregel rechtvaardigt. Het gaat om
de uiting van een gedachtegoed dat de cohesie van de samenleving ondergraaft.
Voor andere misdrijven tegen de openbare orde geldt dat in beginsel niet in
die mate, zodat ik vooralsnog niet overtuigd ben van de noodzaak van een dergelijke
maatregel. Daarbij dient ook in beschouwing te worden genomen dat het niet
alleen de vraag is of de extra sanctie aangewezen is, maar veeleer of de activiteiten
van een discriminerende partij nog als te subsidiëren activiteiten moeten
worden aangemerkt en dus nog als door de overheid te ondersteunen activiteiten.
Dan dient gewezen te worden op het Verdrag inzake uitbanning van rassendiscriminatie
op grond waarvan de overheid zich dient te onthouden van steun aan rassendiscriminatie.
Ook het Verdrag inzake uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen
geeft aanleiding tot het treffen van passende maatregelen. Deze overwegingen
hebben geleid tot de voorgestelde bepalingen ten aanzien van discriminatie.
Gelet op het uitgangspunt dat terughoudendheid betracht moet worden, acht
ik verdere maatregelen ten aanzien van denkbare andersoortige strafbare gedragingen
niet gewenst.7. Ingevolge artikel 16 kunnen ter uitvoering van de in de paragrafen
1 tot en met 4 van dit wetsvoorstel opgenomen artikelen bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur nadere voorschriften worden gesteld. Genoemde paragrafen
behelzen een groot deel van het wetsvoorstel en gaan over uiteenlopende onderwerpen.
Door deze formulering heeft genoemde bepaling een abstract en onbepaald karakter.
Mede gelet op aanwijzing 25 van de Aanwijzingen voor de regelgeving beveelt
de Raad aan de delegatie zo concreet en nauwkeurig mogelijk te begrenzen.7. De aanbeveling is overgenomen en artikel 16 geschrapt.8. Artikel 18 bevat een aantal bepalingen die ertoe strekken zendtijd
te onthouden aan een politieke partij die strafrechtelijk veroordeeld is wegens
discriminatie. De bepaling wordt (in paragraaf 6 van de toelichting) gemotiveerd
met een verwijzing naar het beleid van het kabinet ter bestrijding van politiek
extremisme, zoals dat neergelegd is in de notitie Positie en subsidiëring
politieke partijen (kamerstukken II 1996/97, 25 033, nr.1). Naar de letter
genomen is het ter beschikking stellen van zendtijd een faciliteit die men
zou kunnen vergelijken met het verstrekken van subsidie in geld. In zoverre
zou men het onthouden van zendtijd kunnen zien als logisch samenhangend met
het intrekken van subsidie. Er is echter ook een verschil. Intrekking van de subsidie heeft niet tot
gevolg – althans behoeft dat niet te hebben dat de betrokken politieke
partij geheel zonder inkomsten geraakt. De in artikel 4 genoemde subsidiabele
doeleinden (politieke vormings- en scholingsactiviteiten, informatievoorziening
aan leden, het onderhouden van contacten met zusterpartijen buiten Nederland,
politiek-wetenschappelijke activiteiten, activiteiten ter bevordering van
de politieke participatie van jongeren), behoeven na intrekking niet geheel
tot stilstand te komen. De faciliteit inzake de zendtijd kan niet in verband gebracht worden met
de ex artikel 4 te subsidiëren activiteiten, zodat alleen al daarom de
sanctie van zendtijdonthouding moeilijk te rechtvaardigen valt. Verder is
van belang dat de omroepfaciliteit van oudsher tot doel heeft de politieke
partijen de gelegenheid te geven zich via het schaarse goed van de publieke
zendtijd aan het publiek te presenteren. Ontneming van zendtijd levert in
feite de volstrekte onmogelijkheid op om zich langs die weg kenbaar te maken.
In dit opzicht ontbreekt – anders dan bij de in artikel 4 opgesomde
activiteiten – een reëel alternatief. Formeel blijft de vrijheid
van meningsuiting bestaan, feitelijk wordt zij evenwel geminimaliseerd. Zowel
het ontbreken van overeenkomst tussen de doeleinden van de subsidie en de
omroepfaciliteit als het verschil in effect van beide sancties brengt de Raad
tot de conclusie dat ontneming van zendtijd een niet te rechtvaardigen maatregel
is. Dat de maatregel zich voorts niet verdraagt met de beweegreden van het
wetsvoorstel beschouwt het college als een ondersteuning van zijn standpunt.In het licht van het vorenstaande adviseert de Raad de in dit opzicht
relevante bepalingen in artikel 18 te schrappen.8. Met de visie van de Raad dat men het ter beschikking stellen van zendtijd
kan vergelijken met het verstrekken van subsidie, ben ik het zeer eens. En
er zijn inderdaad ook verschillen aan te geven. Maar de opvatting dat de voorgestelde
onthouding van zendtijd moeilijk te rechtvaardigen is, omdat de faciliteit
inzake zendtijd niet in verband kan worden gebracht met de in artikel 4 genoemde
te subsidiëren activiteiten, deel ik niet. Ratio van de voorgestelde
maatregel is, zoals aangegeven, dat ingeval een politieke partij zich schuldig
heeft gemaakt aan en onherroepelijk veroordeeld is voor discriminatie, de
ondersteuning door de overheid van de politieke partij achterwege blijft.
Niet valt in te zien waarom dit uitgangspunt uitsluitend zou moeten gelden
voor ondersteuning van de in artikel 4 genoemde activiteiten of voor activiteiten
die daar nauw aan gerelateerd zijn. Ook het ingevolge de Mediawet ter beschikking
stellen van zendtijd aan een politieke partij acht ik een relevante vorm van
overheidsondersteuning. Het intrekken van deze overheidssteun betekent overigens
niet dat het de partij onmogelijk wordt gemaakt zijn mening via radio of televisie
kenbaar te maken. Daarvoor wordt alleen geen publieke zendtijd meer ter beschikking
gesteld.Verschillen tussen beide faciliteiten (subsidie en zendtijd) acht ik niet
zodanig principieel van aard, dat dit een gelijksoortige benadering op dit
punt in de weg zou staan. Bovendien zij opgemerkt dat is gebleken dat het
niet denkbeeldig is, dat een politieke partij strafrechtelijk wordt veroordeeld
voor discriminatoire uitlatingen gedaan juist in de zendtijd voor politieke
partijen. Een situatie waarbij dan als gevolg van die veroordeling de subsidie
komt te vervallen, maar de zendtijd ter beschikking gesteld zou blijven worden,
acht ik niet verdedigbaar.De Raad wijst in dit verband nog op het ingrijpend effect van de intrekking
van zendtijd. Stopzetting van de zendtijd is een maatregel waar de politieke
partij zwaar door wordt getroffen. Er is echter bewust voor gekozen om de
gevolgen van de discriminatie niet slechts van symbolische aard te doen zijn.
Daarbij zij er op gewezen dat deze maatregel, evenals het vervallen van de
subsidie, niet plaatsvindt dan in het geval van een onherroepelijke strafrechtelijke
veroordeling van de partij. Er is uitdrukkelijk voor gekozen om de maatregel
van rechtswege te verbinden aan een strafrechtelijke veroordeling, omdat op
deze wijze wordt aangesloten bij de door het strafrecht gestelde normen en
er sprake is van een zorgvuldige en met waarborgen omgeven procedure. Oogmerk
van de voorgestelde maatregel is om de partij reëel te treffen, zowel
door intrekking van de zendtijd, als door de financiële sancties. Ook
de financiële consequenties van het vervallen van de subsidie zullen
voor de politieke partij namelijk niet gering zijn. Derhalve acht ik het niet
gewenst om de bepalingen in artikel 18 bij te stellen of, zoals de Raad adviseert,
geheel te schrappen.9. Tijdens de behandeling van de notitie politieke partijen in de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer heeft de Minister van
Binnenlandse Zaken aangegeven na te denken over de mogelijkheid om een subsidie
aan een politieke partij te korten of geheel in te trekken indien deze partij
hoge bedragen uit alternatieve inkomstenbronnen weet te verkrijgen (kamerstukken
II 1995/96, 24 688, nr.2, blz.13). In het wetsvoorstel wordt
over het resultaat van deze gedachtevorming niets gemeld. Het college adviseert
in ieder geval hieraan in de toelichting aandacht te schenken.9. De tijdens de behandeling van de notitie aangekondigde gedachtevorming
(kamerstukken 1996–97, 24 688 nr. 3, blz 13) heeft niet geleid
tot een dergelijke voorziening in het wetsvoorstel. Van een kortingsregel
waarbij andere inkomsten geheel of gedeeltelijk in mindering worden gebracht
op de subsidie, zou naar een politieke partij een zekere anti-prikkel uitgaan
om zelf uit alternatieve bronnen inkomsten te verwerven. Zoals vermeld bevat
het wetsvoorstel ook geen systeem van «matching funds» of soortgelijke
prikkels om juist wel eigen inkomsten te realiseren. Het voorstel is in dat
opzicht neutraal en evenwichtig van aard.De memorie van toelichting is op dit punt aangevuld (paragraaf 2)10. Voor enkele redactionele kanttekeningen verwijst het college naar
de bij het advies behorende bijlage.10. De Raad geeft bij de redactionele kanttekeningen in overweging de
term «activiteitenverslag» te vervangen door: overzicht van de
gesubsidieerde activiteiten. Aangezien in het wetsvoorstel, zoals ook in de
toelichting aangegeven, zo veel mogelijk is aangesloten bij de terminologie
van de Algemene wet bestuursrecht, i.c. die van artikel 4:75, heeft het de
voorkeur de gebruikte term te handhaven. De overige redactionele kanttekeningen
zijn in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting verwerkt.11. Nader beraad heeft geleid tot een bijstelling van de verdeelsleutels
op basis waarvan de subsidiebedragen ten behoeve van de politieke jongerenorganisaties
worden vastgesteld (artikel 5, eerste lid, onderdeel c). Anders dan in het
oorspronkelijke voorstel wordt van het totaal beschikbare bedrag van f 1 450 000
de ene helft verdeeld aan de hand van ledenaantallen van politieke jongerenorganisaties
en de andere helft aan de hand van kamerzetels van de politieke partijen.
Op deze wijze wordt meer recht gedaan aan het uitgangspunt dat op jongerenorganisaties
gelieerd aan grotere partijen in meerdere mate een beroep wordt gedaan tot
het verrichten van activiteiten.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk Willink Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en
de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
te zenden.De Minister van Binnenlandse Zaken,H. F. Dijkstal Bijlage bij het advies van de Raad van State van 3 september 1997,
no. W04.97.0256, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.– In artikel 2, tweede lid, tweede volzin, «Indien een politieke
partij een gedeelte van het boekjaar» vervangen door: Indien een politieke
partij slechts een gedeelte van het boekjaar.– In artikel 2, tweede lid, eerste volzin, «boekjaar»
vervangen door: kalenderjaar.In verband hiermee artikel 7, eerste lid, schrappen en in het gehele wetsvoorstel
«boekjaar» vervangen door: kalenderjaar.– Steeds de officiële spelling gebruiken (bijvoorbeeld voorzover,
ten minste).– In artikel 9, tweede lid, «activiteitenverslag» vervangen
door: overzicht van de gesubsidieerde activiteiten.– In artikel 9, vierde lid, na «de subsidie» invoegen:
van. XNoot1De tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire
Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25704-A.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl