Wet milieubeheer; wijziging ivm milieuplanbureau; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24031, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

29-05-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24031 nr. 5

19-05-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHOOFDSTUK 1. ALGEMEEN 1.1. Inleiding1.2. Rol RIVM in relatie tot andere onderzoeksinstellingen1.3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel: nadere inhoudsvereisten
en procedures m.b.t. rapporten1.4. Financiële aspecten bij uitoefening van de milieuplanbureaufunctieHOOFDSTUK 2. ARTIKELEN Artikel 4.2aArtikel 4.2bOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24031Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 41 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 031Wijziging van de Wet milieubeheer (milieuplanbureau)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 19 mei 1995 HOOFDSTUK 1. ALGEMEEN 1.1. InleidingWij zijn verheugd over de belangstellende en waarderende opmerkingen die
de leden van de verschillende fracties in het verslag over het onderhavige
wetsvoorstel maakten. In het algemeen bestaat bij de leden van de meeste fracties
steun voor de wijze waarop met dit wetsvoorstel uitvoering is gegeven aan
de motie van Rijn-Vellekoop van 3 november 1988 (Kamerstukken II 1988/89,
20 800-XI, nr. 35) en de motie Tommel uit 1993 (Kamerstukken II 1993/94,
23 400-XI, nr. 17) die tijdens de begrotingsbehandeling op 27 oktober
1993 is aangenomen. In deze moties werd aangedrongen op het kunnen beschikken
over periodieke onafhankelijke wetenschappelijke verkenningen van de mogelijke
toekomstige ontwikkelingen van de milieukwaliteit en de financieel-economische
gevolgen ervan.Zoals nader uiteengezet is in de memorie van toelichting wordt met het
onderhavige wetsvoorstel het codificeren van de bestaande praktijk beoogd
teneinde waarborgen voor de onafhankelijke uitoefening van de de milieuplanbureaufunctie
te bieden. Tot nu toe ontbrak een dergelijke regeling. Tevens waren de frequentie
waarmee de milieuverkenning en de milieubalans zullen verschijnen alsmede
de inhoud slechts in beperkte mate in de bestaande wettelijke regeling vastgelegd.
Voorts sloot deze regeling onvoldoende aan bij de beleidsdocumenten milieuprogramma
en milieubeleidsplan. 1.2. Rol RIVM in relatie tot andere onderzoeksinstellingenDe leden van de fractie van het RPF vroegen zich af waarom niet over het
milieuplanbureau als zodanig maar slechts over de milieuplanbureaufunctie
wordt gesproken. De reden is dat er geen milieuplanbureau als zodanig bestaat,
maar dat de milieuplanbureaufunctie wordt ondergebracht bij een bestaande
instelling, die niet alleen deze functie uitoefent maar ook andere taken vervult.
Door de beperking tot milieuplanbureau wordt geen recht gedaan
aan het bredere werkterrein dat de aangewezen instelling heeft.Door de leden van de fractie van de SGP werd aangevoerd dat het voor de
hand had gelegen om het onderhavige wetsvoorstel «meer in de pas»
te laten lopen met het aangekondigde RIVM-wetsvoorstel (II, 1994/95, 23 900
XVI, nr. 17, pag 63). Wij merken op dat dit op zich zelf beschouwd ook onze
voorkeur zou hebben gehad maar dat dit de gang van het onderhavige wetsvoorstel
aanzienlijk zou hebben vertraagd. Het gaat bij het RIVM-wetsvoorstel om een
operatie waarbij het hele taken- en bevoegdhedenpakket van het RIVM inclusief
de wijze van financiering en toezicht van een wettelijke grondslag wordt voorzien
hetgeen van verstrekkender en omvangrijker aard is dan het onderhavige wetgevingsproces.Bovendien heeft de Tweede Kamer in de twee eerder genoemde moties aangedrongen
op spoed waar het ging om het regelen van de milieuplanbureaufunctie.De leden van de fractie van de SGP vroegen een toelichting op het takenpakket
van het RIVM en vroegen zich af of het RIVM, evenals het CPB, naast de verplicht
uit te brengen rapportages uit eigen beweging (deel)studies zal mogen verrichten
en of het RIVM in de toekomst op verzoek van politieke partij en verkiezingsprogramma's
door mag rekenen.In dit kader is het van belang te benadrukken dat alle activiteiten van
het RIVM op het gebied van milieu worden geprogrammeerd in het Meerjarenactiviteitenprogramma
dat onderhevig is aan goedkeuring van de Ministers van VROM en van VWS. Naast
het uitbrengen van de milieubalans en de milieuverkenning kan het RIVM deelstudies
en adviezen uitbrengen, indien daarvoor in het kader van het jaarlijks in
overleg met VROM en VWS opgestelde werkplan van het RIVM, capaciteit en geld
is toegekend. Wijzigingen of aanvullingen op dit programma, bijvoorbeeld als
gevolg van verzoeken van derden, zijn tussentijds mogelijk. Dit overigens
na accordering door de Minister van VROM. Het op verzoek van politieke partijen
doorrekenen van verkiezingsprogramma's en het meer specifiek ingaan op het
rendement van milieumaatregelen behoort tot de mogelijkheden. Op dit laatste
aspect zal later nog nader worden ingegaan.Voorts vroegen de leden van de fractie het RPF naar de kans dat in de
toekomst een ander instituut dan het RIVM aangewezen zal worden. In het kader
van de beantwoording van deze vraag past een zekere terughoudendheid. De kans
dat over 10 jaar een ander instituut wordt aangewezen zal mede afhankelijk
zijn van ontwikkelingen in de milieuplanbureaufunctie enerzijds, en de ontwikkelingen
van het RIVM als onderzoekinstelling anderzijds. Gelet op de positieve ervaringen
die met de Milieuverkenningen I, II en III zijn opgedaan valt op dit moment
niet te verwachten dat snel een ander instituut zal worden aangewezen.De leden van de fractie van de RPF vroegen zich verder af of het, slechts
op verzoek van de minister, opnemen van prognoses in de milieubalans niet
te kort doet aan de onafhankelijke taakuitoefening van het milieuplanbureau.
Met de uitoefening van deze bevoegdheid wordt geen afbreuk gedaan aan de onafhankelijkheid
van de milieuplanbureaufunctie. Uitgangspunt is dat het milieuplanbureau in
de milieubalans op onafhankelijke wijze invulling geeft aan haar diagnosetaak.
Daarin passen geen prognoses. Verderop zal ingegaan worden op de redenen om
de minister de bevoegdheid te geven prognoses in de milieubalans op te nemen.Het punt van exclusiviteit – mede in relatie tot de verhouding tot
andere onderzoeksinstellingen – had bij een aantal fracties tot vragen
aanleiding gegeven. Over de algemene lijn in de opmerkingen van
de leden van de fracties van de VVD, GPV en het CDA op het punt van het exclusiviteitsrecht
van een bij KB aan te wijzen overheidsinstantie willen wij hier eerst iets
zeggen. In de meeste landen bestaan nog geen milieuplanbureaus en is de beschrijving
van de toestand van het milieu ondergebracht bij de milieu-ministeries zelf
(soms met uitbesteding aan diverse consultants, zoals in de UK), dan wel bij
het Bureau voor de Statistiek (Noorwegen) of bij bureaus die ook beleidsuitvoeringstaken
hebben zoals het Duitse UBA en de Amerikaanse EPA). Wel vergelijkbaar met
de hier voorgestane constructie is het Europese Milieu Agentschap dat op het
niveau van de Europese Unie is gepositioneerd.In de in het buitenland gemaakte milieutoestandsbeschrijvingen wordt in
tegenstelling tot de milieubalans geen (modelmatige) relatie gelegd met verklarende
factoren en met de ontwikkelingen in het milieubeleid. Een uitzondering vormt
Noorwegen, waar – net als in Nederland – sprake is van een modelmatige
koppeling van een macro-economisch model met een milieu-emissie model, evenwel
zonder daaraan gekoppelde milieukwaliteitsberekeningen. Wij menen in tegenstelling
tot de leden van de fracties van de VVD en het CDA dat nadere bestudering
van systemen zoals toegepast in het buitenland geen aanleiding geeft, om de
regeling – in casu het nader aanwijzen van een bij KB aan te wijzen
overheidsinstelling – zoals neergelegd in dit wetsvoorstel, te heroverwegen.
Dat het hier naar onze mening moet gaan om een overheidsinstelling vindt mede
zijn oorzaak in het feit dat uitvoering van parallel onderzoek voor belanghebbenden
de onafhankelijkheid van de beoogde rapporten in gevaar kan brengen; om die
reden dient de instelling zoals al eerder aangegeven niet op de markt te opereren.
Dit sluit ook aan bij de bedoeling van de eerder genoemde moties om de onafhankelijke
uitoefening van de milieuplanbureaufunctie te garanderen, niet alleen ten
opzichte van de overheid maar ten opzichte van alle mogelijke opdrachtgevers.De leden van de fractie van het CDA meenden dat de «kan»-bepaling
uit artikel 4.2a, eerste lid, tot misverstanden aanleiding zou kunnen geven.
Deze leden vonden het in dit verband noodzakelijk de minister te verplichten
tot het geven van een aanwijzing ten aanzien van uitgangspunten en onderwerpen
waaraan aandacht dient te worden besteed in de milieuverkenning. Wij delen
deze opvatting van deze leden niet. Het verplicht hanteren van de aanwijzingsconstructie
achten wij niet nodig en «overdone» aangezien reeds in het wetsvoorstel
is neergelegd wat de wettelijke inhoudsvereisten van de milieuverkenning en
milieubalans zijn. Verderop is uiteengezet in welke gevallen van de aanwijzingsbevoegdheid
gebruikt kan worden gemaakt. Wij onderschrijven wel de zienswijze van de leden
van de CDA-fractie op het punt van de onafhankelijkheid van het RIVM. Dit
kan er in resulteren dat het RIVM gelet op de uit de milieuplanbureaufunctie
voortvloeiende verantwoordelijkheid scenario's toevoegt. Dit geldt ook voor
uitgangspunten die naar het oordeel van het RIVM als het meest waarschijnlijk
worden gezien (bijv. de ontwikkeling van de energieprijs).Voorts vroegen de leden van de fracties van de VVD en het CDA met name
aandacht voor de in hun ogen onduidelijke passage in de memorie van toelichting
waarin uiteengezet was bij wie nu de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor
de eindrapportages berustte.Zoals in de memorie van toelichting nader uiteen is gezet ligt de taak
van het RIVM en – in het verlengde daarvan de toegevoegde waarde van
de werkzaamheden – in een synthese van deelresultaten die tot stand
komen door eigen onderzoek dat door het RIVM wordt gedaan en onderzoek dat
verricht wordt door andere onderzoeksinstellingen. Tegen die achtergrond moeten
de passages over de rol van het RIVM en andere onderzoeksinstellingen
zoals opgenomen onder 1. 5. van de memorie van toelichting worden begrepen.
Met die passages is bedoeld tot uitdrukking te brengen dat de uitoefening
van de milieuplanbureaufunctie gebaat is bij een realistische samenwerking
waarbij de verschillende onderzoeksinstellingen gezien het terreindekkende
karakter van de rapporten zoals bedoeld in dit wetsvoorstel, ieder voor hun
terrein, verantwoordelijkheid dragen. Het is uiteindelijk het RIVM dat, uit
hoofde van zijn verantwoordelijkheid voor de eindrapporten, moet waken voor
een zodanige kwaliteit van de aangeleverde rapportages dat deze opgenomen
kunnen worden. De eindverantwoordelijkheid voor de rapporten ligt bij het
RIVM. Daarmee verschillen wij niet van de zienswijze van de leden van de fractie
van het CDA.Het RIVM kan als coördinerende instelling van mening zijn dat gegevens
van andere instellingen niet in de rapportage moeten worden opgenomen omdat
de kwaliteit daarvan als onvoldoende wordt aangemerkt. Met de beperking om
van RIVM-zijde de gegevens van andere instellingen te bewerken wordt bedoeld
dat eventuele bewerkingen en wijzigingen bij het tot stand komen van de rapporten
niet zonder overleg met de toeleverende instellingen plaatsvinden. Indien
er geen overeenstemming wordt bereikt, worden de door dat instituut aangeleverde
gegevens in het rapport opgenomen en geeft het RIVM daarnaast zijn eigen visie
weer. Deze werkwijze waarborgt het streven naar consensus met de betrokken
instituten, als ook het bij het eventueel niet bereiken van consensus expliciet
aangeven daarvan in de rapporten. Een belangrijk element van de planbureaufunktie
is immers het bereiken van wetenschappelijke consensus met de verschillende
aspectgerichte instellingen, teneinde de beleidskeuzen zoveel mogelijk te
kunnen baseren op de beste wetenschappelijke inzichten. Deze scheiding tussen
wetenschappelijke consensusvorming en het vinden van beleidsmatige overeenstemming
mag internationaal gezien – vrij uniek genoemd worden. De voorbeeldrol
van Nederland wordt momenteel ook toegepast bij de voorbereiding van een aantal
beleidsprocessen die plaatsvinden in internationale kaders. Binnen EU verband
bestaat belangstelling om met de oprichting van het Europese Milieu Agentschap
op eenzelfde manier te gaan werken.Wij delen gezien bovenstaande uiteenzetting niet de opvatting van de leden
van de fractie van de VVD die aangaven dat naar hun inzicht de tekst en de
toelichting op artikel 4.2, vijfde lid, van het onderhavige wetsvoorstel nog
onvoldoende duidelijkheid boden. Het gaat er in het vijfde lid van dit artikel
om, bij het ontbreken van duidelijke procedures over hoe omgegaan moet worden
met verschillen van zienswijze tussen de verschillende instellingen over de
inhoud van aangeleverde gegevens, hieraan bij ministeriële regeling nadere
invulling te geven. Van een andere betekenis dan deze kan geen sprake zijn.
Overigens mag gelet op bovengenoemde gegroeide praktijk tussen de onderzoeksinstellingen
worden aangenomen dat van deze constructie niet veelvuldig gebruik gemaakt
zal worden.Geconstateerd werd door de leden van de fractie van het GPV dat met dit
wetsvoorstel niet de onafhankelijkheid van de andere bij de milieuplanbureaufunctie
betrokken instellingen wordt gegarandeerd. Op zich zelf is deze constatering
juist, maar dit betekent nog niet dat er, zoals de leden van de fractie van
het GPV vreesden, sprake is van een situatie waarbij uitkomsten van onderzoeken
door andere instituten niet op een zorgvuldige dan wel voldoende onafhankelijke
wijze tot standkomen. Het RIVM voert bij de ontvangst van externe informatie
acceptatietests uit en ziet daarbij toe op de consistentie met andere gegevens
en berekeningsresultaten. Eventuele op grond daarvan nodige bewerkingen en
wijzigingen worden slechts in overleg met de gegevens aanleverende instelling
doorgevoerd. In het geval van het onbreken van consensus zal het RIVM de verschillende
gegevens naast elkaar presenteren. Voorts waren de leden van de fracties van GPV en RPF van opvatting dat
dit wetsvoorstel geen volledige duidelijkheid verschafte over de onafhankelijke
positie van het RIVM gelet op de in dit wetsvoorstel opgenomen bandbreedte
die de minister kan aangeven. Het is inderdaad juist dat de minister krachtens
art. 4.2a, eerste lid, aanwijzingen kan geven omtrent de veronderstellingen
die in elk geval als grondslag voor de beschrijving van de ontwikkeling van
de kwaliteit van het milieu moeten worden meegenomen. Deze aanwijzingsbevoegdheid
moet gezien worden in het licht van de ervaringen met het gebruik van economische
en andere basisscenario's als grondslag van lange-termijn verkenningen van
de ontwikkeling van de milieukwaliteit sinds het uitbrengen in 1992 door het
Centraal Planbureau van de studie Nederland in Drievoud. De drie hoofdscenario's
in deze studie, aangeduid als Balanced Growth, European Renaissance en Global
Shift, bevatten alle drie mogelijke, alternatieve toekomstbeelden, die niet
alleen in hun uitkomsten, maar ook in hun veronderstelde beleidsinhoudelijke
ontwikkelingen van elkaar verschillen. Om deze reden kan geen van deze drie
scenario's op voorhand worden getypeerd als «de meest waarschijnlijke
ontwikkeling». Met het aangeven van de bandbreedte wordt bedoeld, dit
in antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het GPV, de keuze
van tenminste twee scenario's als grondslag voor de milieuverkenning, in de
verwachting dat de meest waarschijnlijke ontwikkeling in termen van onder
meer economische groei, energieprijsontwikkeling of automobiliteit zich binnen
de aldus ontstane bandbreedte zal bevinden. Voornaamste motief voor deze bevoegdheid
van de minister is te kunnen waarborgen dat in de milieuverkenning in elk
geval ook aandacht wordt besteed aan diens scenariokeuzes. Het uiteindelijke
oordeel of binnen deze bandbreedte inderdaad de meest waarschijnlijke ontwikkeling
ligt opgesloten, is evenwel niet aan de minister, maar aan de gezamenlijke
wetenschappelijke instituten. Dit vormt dan ook de reden dat het milieuplanbureau
op eigen initiatief alternatieve toekomstscenario's kan toevoegen aan de door
de minister voorgestelde scenario's, ook wanneer die zich buiten de bandbreedte
bevinden. Door het gecombineerd hanteren van de door de minister aangegeven
bandbreedte als ook de door het RIVM gehanteerde bandbreedte wordt in de milieuverkenning
een beeld geschetst van de bandbreedte waarbinnen de feitelijke toekomstige
ontwikeling naar verwachting zal blijven. Omwille van de beleidsmatige bruikbaarheid
zal het aantal scenario's dat in de milieuverkenning wordt gepresenteerd,
overigens zo beperkt mogelijk moeten blijven. Gelet op het hierbovengestelde
blijft naar onze mening de onafhankelijke positie van het milieuplanbureau
gegarandeerd.De leden van de fractie van D66 waren benieuwd welke afspraken het RIVM
met welke onderzoeksinstellingen heeft gemaakt. Het RIVM heeft met de bij
de milieuplanbureaufunctie betrokken instellingen waaronder CPB, RIZA, RIKZ,
IKC-NBLF, ECN en koepelorganisaties afspraken gemaakt over de overdracht van
basisgegevens en berekeningsresultaten. Voor wat betreft de procedure die
wordt gevolgd bij eventuele bewerkingen en wijzigingen is in het voorgaande
een en ander nader uitgezet. Hiernaar wordt kortheidshalve verwezen.De leden van de fractie van D66 stelden voor ten aanzien van de onderwerpen
die aan de orde kunnen komen bij het opstellen van alternatieve scenario's,
aan de in de memorie van toelichting genoemde indicatieve lijst van onderwerpen
als ontwikkelingen in de automobiliteit, economische groei en bevolkingsgroei
nog een aantal onderwerpen toe te voegen. De opsomming in de memorie van toelichting
had een niet-limitatief karakter. Ook de door de genoemde leden voorgestane
onderwerpen hadden daar kunnen worden genoemd, zoals het gebruik (uitputting)
van natuurlijke hulpbronnen en energiebesparing. Ook vroegen de leden van de fractie van D66 hoe de aanwijzingsbevoegdheden
die de betrokken ministers worden toegekend in art. 4.2 van het wetsvoorstel,
zich verhouden tot de onafhankelijke positie van het RIVM. Wij zijn van mening
dat bedoelde aanwijzingsbevoegdheden de onafhankelijke positie van het RIVM
niet beïnvloeden. De bevoegdheid om overheidsinstellingen aan te wij
zen die in ieder geval bij het opstellen van de milieuverkenning en de milieubalans
moeten worden betrokken, houdt niet meer in dan dat bepaalde instellingen
bij de rapportage door het RIVM moeten worden betrokken. De bevoegdheid heeft
tot doel te voorkomen dat bepaalde invalshoeken in de rapporten van het RIVM
onderbelicht zouden blijven en voorkomt dat het RIVM zich op door andere instellingen
bestreken gebieden zou moeten begeven waardoor onnodig verdubbeling van werkzaamheden
zou optreden. De betrokkenheid van de aangewezen instellingen krijgt op dezelfde
wijze gestalte als de betrokkenheid van instellingen die op dit moment reeds
bij de rapportage door het RIVM worden betrokken, d.w.z. met eerbiediging
van taken en verantwoordelijkheden van de verschillende instellingen. De bevoegdheid
om aanwijzingen te geven omtrent de inhoud van de rapporten heeft uitsluitend
betrekking op de onderwerpen waarover in elk geval moet worden gerapporteerd,
en op ontwikkelingen die in de rapporten in elk geval moeten worden meegenomen.
Zoals eerder in deze nota is opgemerkt, kan het RIVM daarnaast rapporteren
over andere ontwikkelingen, alsmede over andere onderwerpen, die volgens het
instituut relevant zijn.Door de leden van de fractie van de VVD werd gesuggereerd de term «wetenschappelijk»
te schrappen. In het door de leden van de fractie van de VVD aangehaalde WRR-rapport
«Duurzame risico's een blijvend gegeven» (1994) is, zo betoogden
de leden van de fractie van de VVD, aangegeven dat de invulling van het begrip
duurzame ontwikkeling niet op louter wetenschappelijke basis te geven is .
Normatieve keuzes op basis van risicoperceptie bepalen volgens de WRR welke
afweging tussen economische-, sociale- en milieudoelstellingen wordt gemaakt.Wij merken op dat het afwegen niet tot de taak van het milieuplanbureau
behoort. De taak van het milieuplanbureau is wel de wetenschappelijke basis
te leveren voor de door de politiek te maken normatieve keuzes. Juist vanwege
het noodzakelijke onderscheid tussen de wetenschappelijke basis aan de ene
kant en het primaat van de politieke keuze aan de andere kant is aangegeven
dat het tot de taak van het milieuplanbureau moet worden gerekend om wetenschappelijke
rapporten op te stellen. In deze rapporten zal o.a. aandacht worden besteed
aan onderliggende relaties tussen economische activiteiten, gebruikte technieken,
resulterende milieudruk en optredende effecten en risico's. De causale relaties
tussen economie, technologie en ecologie worden dus wel «wetenschappelijk»
beschreven.De leden van de fractie van de VVD, de RPF en PvdA stonden vervolgens
stil bij de suggestie van de Raad van State tot het instellen van een adviescommissie.
Zoals wij eerder hebben aangegeven naar aanleiding van een vraag van de leden
van de fractie van de SGP is op dit moment een wetsvoorstel op het RIVM in
voorbereiding waarin de positie van het gehele RIVM geregeld wordt. In dit
wetsvoorstel is ook de instelling van een adviescommissie ter bewaking van
het wetenschappelijke niveau voorzien.De leden van de fractie van de VVD waren verder van mening dat het aanbeveling
verdient om de uitgangspunten van de vierjaarlijkse milieuverkenning met de
Staten-Generaal te bespreken alvorens de werkzaamheden ten behoeve van de
milieuverkenning een aanvang nemen. Dit zou hun voorkeur hebben boven het
aan de Tweede Kamer melden dat de minister voornemens is te besluiten
tot het geven van een aanwijzing als bedoeld in artikel 4.2a. Wij hebben er
geen bezwaar tegen dat de Tweede Kamer vooraf in kennis wordt gesteld van
het voornemen om een aanwijzing te geven omtrent onderwerpen die aan de orde
moeten komen. De wijze waarop de bevoegdheid als genoemd in artikel 2a, eerste
lid, kan worden uitgeoefend is in artikel 4.2a, tweede lid, zodanig geclausuleerd
dat voor aantasting van de onafhankelijkheid van het milieuplanbureau niet
behoeft te worden gevreesd. Het voorstel van de leden van de VVD-fractie zou
echter neerkomen op een rechtstreeks overleg tussen Tweede Kamer en het RIVM.
De uitgangspunten zouden dan politiek worden bepaald en niet wetenschappelijk.
Daartegen hebben wij wel bezwaar. De politieke discussie moet naar onze mening
betrekking hebben op de maatschappelijke conclusies uit de wetenschappelijk
onderbouwde rapporten. Niet omgekeerd. Wij concluderen dat het vooraf bespreken
van de uitgangspunten met de Staten-Generaal dan ook niet goed past bij het
uitgangspunt dat de milieuplanbureaufunctie in haar uitoefening zo onafhankelijk
mogelijk moet kunnen geschieden. 1.3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel: nadere inhoudsvereisten
en procedures m.b.t. rapportenEvenals de leden van de fractie van de VVD haalden de leden van de fractie
van de PvdA het WRR-rapport «Duurzame risico's een blijvend gegeven»
(1994) aan. Zij vonden het noodzakelijk dat het milieuplanbureau bij het opstellen
van mogelijke toekomstscenario's ook de sociaal-economische gevolgen en financieel-economische
gevolgen van de te verwachten ontwikkelingen en beleidskeuzes betrekt. Wij
onderschrijven deze opvatting. Op basis van een schets van de milieurisico's
in de milieuverkenning en de doorrekening van de financieel- en sociaal-economische
gevolgen door het CPB kan de basis gecreëerd worden voor een afweging
van milieurisico's en sociale risico's. De benodigde gegevens kunnen door
het CPB en het RIVM worden verstrekt. De afwegingen en daarmee zichtbare beleidskeuzen
kunnen echter niet door het milieuplanbureau dan wel het CPB verantwoord worden.
Op maatregelenniveau kan de milieu-effectiviteit in de milieuverkenning zichtbaar
gemaakt worden.De leden van de fracties van de PvdA en de SGP hadden stilgestaan bij
de vraag op welke plaats en in welke economische sector de inzet van de milieugulden
het hoogste rendement oplevert. Deze vraag was al tijdens de begrotingsbehandeling
van 3 november 1994 (Handelingen II 1994/95, 23 900, 18 997) aan de orde
gekomen. Met betrekking tot de jaarlijks door het RIVM uit te brengen milieubalans
vroegen deze leden of in deze rapporten nadrukkelijk aandacht gegeven kan
worden aan de berekening van het rendement van milieumaatregelen en hun alternatieven.
Resultaten van dit soort analyses kunnen in de toekomstige milieubalans voor
wat betreft het gerealiseerde beleid in evaluerende zin worden gepresenteerd.
Dit instrumentarium zal in de nabije toekomst een rol spelen bij de uitoefening
van de milieuplanbureaufunctie door het RIVM. In de milieuverkenningen zullen
kosteneffectiviteitsberekeningen gebruikt kunnen worden voor de onderbouwing
van toekomstige beleidskeuzes. Over de verschillende aspecten die samenhangen
met het gebruik van milieurendementsgegevens zal de Tweede Kamer conform de
toezegging bij de reeds gememoreerde begrotingsbehandeling nog nader geïnformeerd
worden.De leden van de GPV-fractie hebben aangegeven met de naamgeving «milieuplanbureau»
weinig gelukkig te zijn aangezien in beide rapporten niet echt sprake is van
een planning. Strikt genomen onderschrijven wij de opvatting dat geen sprake
is van planning. De naam planbureau is echter inmiddels in Nederland
ingeburgerd geraakt, zoals blijkt uit de naam van onder andere het Centraal
Plan Bureau en het Sociaal Cultureel Planbureau. Sinds 1988 wordt in het verkeer
tussen regering en Staten-Generaal ook consequent gesproken van een «milieuplanbureaufunctie».
Het gaat bij deze functie dan in de eerste plaats om ondersteuning van de
planvorming in het milieubeleid. Deze functie zoals vormgegeven in het onderhavige
wetsvoorstel, behelst naast de diagnosetaak ook een prognosetaak, daar waar
het gaat om een verkenning bij alternatieve uitgangspunten van de ontwikkeling
van de kwaliteit van het milieu.De leden van de fractie van het GPV toonden zich verheugd over het feit
dat de milieubalans en de milieuverkenning een totaaloverzicht zullen geven
van de (toekomst van de) toestand van het milieu. Zij wilden weten of dit
nu ook betekent dat in de toekomst geen sprake meer zal zijn van afzonderlijke
milieubalansen en -verkenningen op het terrein van natuur, waterstaat, vervoer.
Op dit moment bestaan er afzonderlijke jaarrapportages en verkenningen op
het gebied van natuur, waterstaat, verkeer en vervoer, landbouw, energie e.d.
die worden opgesteld door verschillende instituten. De ontwikkelingen op het
gebied van bovengenoemde maatschappelijke sectoren hebben effect op de toestand
van het milieu en van de natuur. Om die reden vindt dan ook samenwerking plaats
tussen het RIVM en de overige instituten waarbij gestreefd wordt naar consistentie
en afstemming. Op de vormen van samenwerking zijn wij reeds ingegaan. Overigens
sluit het onderhavige wetsvoorstel de mogelijkheid van toestandsbeschrijvingen
en verkenningen vanuit een sectorale optiek niet uit. Hieraan kan in aanvulling
op milieubalansen en -verkenningen behoefte bestaan omdat het milieuaspect
in die rapportages aan de orde komt met het oog op de relevantie voor de desbetreffende
sector. Evenmin sluit dit wetsvoorstel de mogelijkheid van het maken van natuur-toestandsbeschrijvingen
en natuurverkenningen uit.De leden van de fractie van het GPV onderschreven het belang van een scherpe
scheiding tussen diagnose- en prognosetaken. Uitgangspunt van het onderhavige
wetsvoorstel is dat milieubalans en milieuverkenning twee verschillende rapporten
zijn met ieder hun specifieke wettelijke inhoudsvereisten. Daarnaast blijft
het wenselijk om de effecten van majeure, voor het milieubeleid relevante,
onvoorzienbare omstandigheden, op betrekkelijk korte termijn in beeld te kunnen
brengen. Dit geldt eveneens voor mogelijke belangrijke nieuwe milieuproblemen.
Om aan deze wens tegemoet te komen en zo te voorkomen dat beschrijvingen van
niet voorzienbare ontwikkelingen die niet in de milieuverkenning opgenomen
konden worden, enkele jaren op zich moeten laten wachten, is gekozen voor
een constructie waarbij deze ontwikkelingen alsnog zichtbaar kunnen worden
gemaakt in de milieubalans. Indien de minister daarom verzoekt kan er in de
milieubalans een beschrijving worden opgenomen van de ontwikkeling die het
gevolg is van die onvoorzienbare omstandigheid. Omdat het hierbij een uitzondering
op de regel betreft zal dan nadrukkelijk moeten worden aangegeven dat het
om een prognose gaat. De «interim-milieuverkenning» zoals voorgesteld
door de leden van het GPV lijkt ons in dat opzicht geen verbetering. Gelet
op de al eerder gememoreerde scheiding van diagnose- en prognosetaken, zal
met de mogelijkheid die art. 4.2, tweede lid, biedt, terughoudend worden omgesprongen.De leden van de fracties van SGP en D66 vroegen naar de relatie tussen
de milieuverkenning en het nationaal milieubeleidsplan. Het feit dat de regeling
die in artikel 4.2 van het onderhavige wetsvoorstel is getroffen, is opgenomen
in titel 1 van het hoofdstuk 4 Plannen van de Wet milieubeheer, veronderstelt
reeds het bestaan van een dergelijke relatie. Deze titel gaat vooraf aan titel
4.2. en 4.3 waarin de regeling voor het nationaal milieubeleidsplan
en het nationaal milieuprogramma is te vinden. Afstemming tussen het tijdstip
van publiceren van milieuverkenning en nationaal milieubeleidsplan wordt zoveel
mogelijk nagestreefd met als doel, de Staten-Generaal bij behandeling van
het nationaal milieubeleidsplan ook te kunnen laten beschikken over de milieuverkenning.
Voorkomen moet echter worden dat de planning van de werkzaamheden van het
onafhankelijke milieuplanbureau afhankelijk worden van de politieke besluitvorming
omtrent de publicatie van het nationaal milieubeleidsplan. Uitstel van het
nationaal milieubeleidsplan moet niet kunnen leiden tot uitstel van het verschijnen
van de milieuverkenning. De werkingsduur van dit plan kan ingevolge artikel
4.6, tweede lid, korter of langer zijn dan vier jaar en loopt in die gevallen
«niet in de pas» met de vaste frequentie van de milieuverkenning
van eenmaal in de vier jaar. In het nader rapport is reeds aangegeven dat
een verplichte afstemmingsregeling de planning van de werkzaamheden van de
aangewezen instelling, gelet op de mogelijk wisselende duur van de periodes
tussen het uitbrengen van nationale milieubeleidsplannen, onnodig zou bemoeilijken.Wij zijn het niet met de leden van de SGP eens die van mening waren dat
de milieuverkenning een periode van bijvoorbeeld zes maanden voor een nieuw
nationaal milieubeleidsplan gereed dient te zijn. Wanneer de milieuverkenning
steeds een redelijke periode vóór het verschijnen van een nieuw
nationaal milieubeleidsplan verschijnt, kan de milieuverkenning welliswaar
de effecten op de milieukwaliteit van denkbare maatregelen schetsen, echter
het zichtbaar maken van de effecten van de maatregelen uit het nationaal milieubeleidsplan
behoort bij eerdere publicatie niet tot de mogelijkheden. Beide vormen van
publicatie – zowel voortijdige als gelijktijdige publicatie –
hebben zoals uiteengezet voor- en nadelen. Om deze reden is het tijdstip van
verzending van de milieuverkenning in artikel 4.2a opengelaten.De leden van de fractie van D66 vroegen zich in dit kader ook af of de
artikelen 4.2, tweede lid, en 4.2a, derde lid, tegenstrijdig zijn. Naar onze
mening is dit niet het geval. In het voorgaande is reeds ingegaan op de vraag
waarom in het wetsvoorstel geen bepaling is opgenomen, die verplicht tot afstemming
in de tijd van de milieuverkenning op het nationaal milieubeleidsplan. Het
ligt echter wèl voor de hand om een bepaling op te nemen, die ertoe
verplicht dat de meest recente milieuverkenning aan de Staten-Generaal wordt
toegezonden voor of gelijktijdig met toezending van het nationale milieubeleidsplan,
onderscheidenlijk de milieubalans wordt toegezonden voor of gelijktijdig met
het nationale milieuprogramma. De milieuverkenning en milieubalans zouden
voor de Staten-Generaal «mosterd na de maaltijd zijn» indien eerst
het nationale milieubeleidsplan, onderscheidenlijk het nationale milieuprogramma,
wordt toegezonden en vervolgens pas de milieuverkenning, onderscheidenlijk
milieubalans.De leden van de fractie van het CDA vroegen waarom bij de beschrijving
van de periode uit de milieuverkenning niet was aangesloten bij de planperiode
van 8 jaar. Gekozen is in het wetsvoorstel voor de beschrijving van een periode
van minstens 10 jaar hetgeen een betere aansluiting bij de doelstellingstermijnen
waarborgt dan de door deze leden voorgestelde termijn van 8 jaar. Hiermee
wordt tot uitdrukking gebracht dat het om een lange-termijn-verkenning gaat.
De tot nu toe uitgebrachte milieuverkenningen (I, II, III) hadden betrekking
op perioden van 20 tot 25 jaar. Gezien de aard van de milieuproblematiek (geleidelijke
uitputting van voorraden en opvulling van opslagplaatsen, waarna pas problemen
zichtbaar worden en een lange na-ijling tussen maatregel en effect) is het
nodig naar de lange termijn te kijken als we toekomstige problemen tijdig
willen voorkomen of de lange-termijn-baten van het beleid beter
zichtbaar willen maken. In sommige gevallen vergt dat zelfs een analyse over
een langere periode dan 25 jaar.De leden van de CDA-fractie hadden een aantal vragen over het jaarlijks
doen uitbrengen van een evaluerend wetenschappelijk rapport over de voortgang
van de uitvoering van het vigerende NMP en deden voorts een aantal suggesties
hieromtrent. In antwoord hierop merken we het volgende op.De reden dat in dit wetsvoorstel is gekozen voor een jaarlijks doen uitbrengen
van een beleidsevaluerend wetenschappelijk rapport is dat de uit deze rapportage
beschikbaar komende gegevens noodzakelijk zijn om het jaarlijkse nationale
milieuprogramma te kunnen opstellen. Een twee-jaarlijks ritme zou onvoldoende
aansluiting hebben bij het ritme van het milieuprogramma. Een sterkere binding
tussen de beleidsprodukten en de wetenschappelijke basis daarvoor wordt door
ons onverkort wenselijk geacht en is ook noodzakelijk om een meer objectieve
beoordeling van de voortgang van het milieubeleid mogelijk te maken. De informatie
uit de milieubalans (milieukosten en milieu-indicatoren) wordt ook gebruikt
in het jaarlijks verschijnende milieuprogramma. Verder is het voor een goede
monitoring van de voortgang van het terugdringen van emissies en de milieukwaliteit
eveneens van belang te kunnen beschikken over jaarlijkse rapportages waarin
de ontwikkeling van de kwaliteit van het milieu wordt beschreven.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het CDA hoe een
en ander in andere wetten is geregeld kan het volgende worden opgemerkt. De
nieuwe Natuurbeschermingswet voorziet niet in een regeling betreffende het
doen uitbrengen van rapporten. Periodiek brengt de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij rapportages uit over de aanwezigheid, toestand en
waarde van natuur en landschap. Zij vormen ijkmomenten voor het natuur- en
landschapsbeleid als neergelegd in het Natuurbeleidsplan. Dit Natuurbeleidsplan
zal in de nieuwe Natuurbeschermingswet, die aanhangig is bij het parlement,
een wettelijke basis krijgen.De Wet op de waterhuishouding voorziet niet in een regeling betreffende
het (jaarlijks) doen uitbrengen van rapporten. Wel wordt door de Minister
van Verkeer en Waterstaat jaarlijks over de voortgang van de uitvoering van
het integraal waterbeheer en Noordzeeaangelegenheden aan de Tweede Kamer gerapporteerd.
Meest recentelijk is dit gebeurd bij brief van 16 november 1994, Kamerstukken
II 1994/95, 21 656, nr. 29). Ook wordt door de CUWVO jaarlijks een rapportage
gepresenteerd over de kwaliteit van het oppervlaktewater en de waterbodem
in Nederland.De leden van de fractie van het CDA waren verder van opvatting dat milieu
ook bij het CPB «inclusief» behoort te zijn en dat dit consequenties
behoort te hebben. Wij delen het door deze leden gedeelde uitgangspunt en
wijzen er op dat de CPB scenario's in «Nederland in drie-voud»
hiervan getuigden. Vermelding verdient evenwel dat deze scenario's in nauwe
samenwerking met het RIVM zijn opgesteld. Berekening van milieu-effecten en
toekomstige milieukwaliteit vragen om specifieke expertise en model instrumentarium,
die niet bij het CPB voorhanden zijn. Wij zijn er om die reden geen voorstander
van – zoals door deze leden werd voorgesteld – om het CPB in haar
jaarlijkse verkenningen de ontwikkeling van de kwaliteit van het milieu te
laten meenemen.De leden van de fractie van het CDA vroegen zich af waarom niet de termen
milieuverkenning en milieubalans in de wettekst zelf opgenomen waren. Het
achterwege laten hiervan heeft geen beleidsmatige achtergrond maar hiervoor
is gekozen om redenen van wetgevingstechniek. De inhoud van de rapporten is
bij wet geregeld, mocht de benaming van deze rapporten wijzigen dan is een
wetswijziging in verband daarmee niet nodig. Vanuit een optiek
van wetseconomie bezien kan dit een bijdrage leveren aan het terugdringen
van onnodige louter modificerende wetgevingsarbeid. 1.4. Financiële aspecten bij uitoefening van de milieuplanbureaufunctieMet name de leden van de fracties van D66 en VVD hebben aandacht gevraagd
voor de financiële aspecten van de planbureaufunctie. Zo drongen de leden
van de fractie van de VVD er op aan in deze nota een financiële paragraaf
op te nemen welke de financiële gevolgen weergeeft van de aanwijzing
van het RIVM tot milieuplanbureau. Wij zijn het met de leden van de fractie
van de VVD eens dat het gewenst is op dit punt een zo groot mogelijke duidelijkheid
te verschaffen. Opgemerkt moet worden dat de aanwijzing geen financiële
gevolgen heeft omdat de betreffende werkzaamheden reeds deel uitmaken van
de kerntaken van het RIVM. De activiteiten die het RIVM voor invulling van
de milieuplanbureaufunktie moet verrichten, maken ook deel uit van het Meerjaren
Activiteiten Programma Milieu dat het RIVM in opdracht van VROM uitvoert.
Hiervoor geldt een structurele bijdrage; de toewijzing van de milieuplanbureaufunctie
brengt daarin geen wijziging.Voorts vroegen de leden van de fractie van de VVD nader in te gaan op
de vraag of een exclusiviteitsrecht bij het RIVM een gunstiger kosten–
batenverhouding zou hebben dan een vrije aanbesteding en in hoeverre de aanwijzing
van het RIVM als milieuplanbureau een verdere commercialisering van het RIVM
in de toekomst in de weg staat. Wij zijn van mening dat bij vrije mededinging
geen gunstiger kosten–batenverhouding voor het rijk verwacht mag worden.
Vrije marktwerking bij twee of meerdere milieuplanbureaus zal voorts afbreuk
kunnen doen aan de – vereiste onafhankelijkheid. De marktwerking zou
immers kunnen resulteren in het aanbieden van «klantvriendelijke»
studies waarin de effectiviteit van het door de opdrachtgever gevoerde beleid
eenzijdig optimistisch wordt ingeschat. Met dit wetsontwerp wordt nu juist
beoogd ter uitvoering van de eerder genoemde moties de onafhankelijke vervulling
van de milieuplanbureaufunctie – analoog aan de wijze waarop de taken
van het CPB wettelijk zijn vastgelegd – te garanderen. Dit niet alleen
ten opzichte van de overheid maar ten opzichte van alle mogelijke opdrachtgevers,
zodanig dat een mogelijke vermenging van belangen – in het geval dat
het instituut (mede) afhankelijk zou zijn van marktontwikkelingen en/of marktpartijen
wordt uitgesloten. Tegen die achtergrond past het niet goed zoals de leden
van de fractie van de VVD opmerkten om «geldstromen van de overheid
te vervangen door geldstromen uit de markt». De onafhankelijkheid van
de milieuplanbureaufunctie vergt juist een budgettaire onafhankelijkheid van
partijen uit de markt. Het RIVM werkt om die reden ook uitsluitend voor regionale,
nationale en internationale overheden. Een en ander na goedkeuring van de
opdrachtgevende ministers.Wat betreft de vrije aanbesteding in relatie tot de kosten–batenverhouding
willen wij graag in algemene zin nog iets zeggen. De werkzaamheden die voor
de invulling van de milieuplanbureaufunktie moeten worden verricht, komen
qua instrumentarium voor een belangrijk deel overeen met de taken die door
RIVM worden verricht voor de ondersteuning van het milieubeleid van VROM en
in zekere mate voor het beleid van andere departementen. Voor een deel van
de noodzakelijke werkzaamheden, met name voor de uitvoering van de milieu-monitoring
worden werkzaamheden reeds door het RIVM door middel van vrije aanbesteding
uitbesteed. De hierdoor bereikte synergie is gunstig voor de bereikte kosten–batenverhouding.
Voor een kwalitatief verantwoorde realisatie van de multidisciplinaire
«planbureaufunkties» is echter wel de nodige expertise en samenhangende
model- en kennisinfrastructuur nodig. De kritische omvang voor de milieuplanbureaufunctie
zal daardoor worden bepaald. Vanuit de kritische omvang van de samenstellende
delen zullen telkens werkzaamheden aan andere organisaties worden uitbesteed.
Gegeven het huidige niveau van uitbesteding van met name uitvoerende taken
wordt van een verdere vrije aanbesteding van de taken van het RIVM geen gunstiger
kosten–batenverhouding c.q. vergroting van de efficiencywinst verwacht.De leden van de fractie van D66 vroegen zich in dit kader tot slot af
of hoe de bezuinigingen op milieuonderzoek die ook het RIVM treffen, zich
verhouden tot een efficiënte(re) taakuitoefening van de milieuplanbureaufunctie
van het RIVM. Het moet deze leden tot tevredenheid stemmen dat bij de bezuinigingen
op het milieuonderzoek de structurele financiëring van het RIVM is ontzien,
zodat de kerntaken van het instituut – waaronder de milieuplanbureaufunctie –
in beginsel gewaarborgd blijven. HOOFDSTUK 2. ARTIKELEN Artikel 4.2aDe leden van de fractie van het GPV vroegen wat onder de veronderstelde
ontwikkelingen in art. 4.2a, eerste lid, verstaan dient te worden. Naast het
hanteren van bepaalde scenario's zoals is aangegeven in de artikelsgewijze
memorie van toelichting kan gedacht worden aan belangrijke politiek-maatschappelijke
ontwikkelingen uit het verleden zoals: Tsjernobyl, de val van de Berlijnse
Muur en de ondertekening van de verklaring van Rio. Artikel 4.2bTot slot vroegen de leden van de fractie van de SGP naar de wenselijkheid
om te refereren in artikel 4.2b aan de in artikel 4.2, eerste en tweede lid,
van het wetsvoorstel genoemde rapporten ten behoeve van de informatieverstrekking.
Opgemerkt kan worden dat dit artikel een zodanig ruime formulering heeft dat
daarbinnen ook de milieuverkenning en de milieubalans vallen. Deze rapporten
dienen namelijk ten behoeve van het opstellen van het nationale milieubeleidsplan
en het nationale milieuprogramma. Zij behoeven in verband hiermee niet afzonderlijk
te worden genoemd.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,M. de Boer 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24031-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl