Wijziging Wetboek van Strafrecht i.v.m. strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20042005-28221, nr. C

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

20-10-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

28221 nr. C

18-10-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28221Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 221Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling
van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig
optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling
discriminatie wegens een handicap)CMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 18 oktober 2004Met belangstelling heb ik kennis genomen van het voorlopig verslag van
de vaste commissie voor Justitie aangaande dit wetsvoorstel. Het oordeel van
de leden van de CDA-fractie dat voor het strafrecht
een belangrijke rol is weggelegd bij de bestrijding van het maken van een
ongerechtvaardigd onderscheid wegens een handicap, onderschrijf ik ten volle.
Het verheugt mij dat de leden van de VVD-fractie
met waardering van het wetsvoorstel hebben kennisgenomen. De leden van beide
genoemde fracties hadden een aantal vragen over met name de strafbepaling
die is vervat in het voorgestelde artikel 429quater, tweede lid, van het Wetboek
van Strafrecht. Graag ga ik hieronder in op de gestelde vragen en gemaakte
opmerkingen.Bij de leden van de CDA-fractie was gerede
twijfel gerezen of het vanuit wetstechnisch oogpunt wel aanvaardbaar is om
discriminatie wegens een handicap te bestrijden door middel van een delictsomschrijving
zoals deze is neergelegd in het voorgestelde artikel 429 quater, tweede lid,
van het Wetboek van Strafrecht. Verder vroegen deze leden allereerst of het
wetsvoorstel toelaat dat een ongerechtvaardigd onderscheid wordt gemaakt tussen
personen wegens lichamelijke kenmerken die vrijwel iedereen redelijkerwijs
niet als een handicap zal ervaren. In dit verband vroegen deze leden of het
toegelaten is om in het openbaar aan te zetten tot haat tegen of discriminatie
van personen die bijvoorbeeld dik of zeer klein zijn, of bijvoorbeeld rood
haar hebben. Tevens vroegen zij of dit handelen eerst strafbaar wordt indien
er sprake is van een objectieve handicap.In reactie op de vraag van deze leden stel ik voorop dat het maken van
een onderscheid tussen personen wegens een persoonskenmerk dat niet als een
lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap is aan te merken, buiten
de reikwijdte van dit wetsvoorstel valt. Dit wetsvoorstel is bedoeld om het
beleid ter voorkoming van discriminatie van personen wegens een handicap ook
strafrechtelijk een steun in de rug te geven. Bij dit wetsvoorstel heeft niet
de bedoeling voorgelegen om het maken van onderscheid tussen mensen wegens
een – willekeurig – lichamelijk kenmerk binnen het bereik van
de bestaande anti-discriminatiebepalingen te brengen. Dit betekent echter
niet dat het aanzetten tot haat tegen of discriminatie van personen
wegens een bepaald lichamelijk kenmerk dat niet als een handicap wordt beschouwd
niet onder omstandigheden strafbaar kan zijn. In de eerste plaats wijs ik
erop dat het aanzetten tot haat tegen of discriminatie van personen wegens
hun ras strafbaar is. Dat betekent, dat indien de aangegeven gedragingen betrekking
hebben op door het ras bepaalde lichamelijke kenmerken, deze op basis van
de bestaande anti-discriminatiebepalingen strafbaar zijn. In de tweede plaats
is van belang dat het zich beledigend uitlaten over personen vanwege het hebben
van een bepaald lichamelijk kenmerk – deze leden noemden dik of zeer
klein zijn of rood haar hebben – binnen het bereik valt van de bepalingen
uit Titel XVI van het Tweede Boek van het Wetboek van Strafrecht die zien
op de strafbaarheid van verschillende vormen van belediging. Deze bepalingen
zijn niet tot een bepaalde vorm van belediging beperkt. Het beledigen van
een persoon wegens een kenmerk dat niet als een handicap kan worden gezien,
is daardoor strafbaar.De leden van de CDA-fractie gaven aan dat
zij de zorgen delen die ik eerder, bij gelegenheid van de schriftelijke en
mondelinge behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer, heb geuit
over de strafbaarstelling van discriminatie wegens handicap in het sociaal-economisch
verkeer. Niet steeds is op voorhand duidelijk aan te geven in welke situaties
het afzien van maatregelen om het werkproces voor personen met een handicap
toegankelijk te maken, een werkgever strafbaar maken. Dit geldt ook voor ondernemers
wat betreft ruimten waarin levering van de goederen of diensten plaatsvindt.
De vraag is hoe ver de onder omstandigheden uit de voorgestelde strafbepaling
voortvloeiende verplichting om voorzieningen te treffen of aanpassingen te
verrichten, reikt. Voorts gaven deze leden aan de indruk te hebben dat op
dit punt in onze samenleving geen «duidelijk uitgekristalliseerde en
daarmee vaststaande normen» bestaan. Zij vroegen of door de voorgestelde
strafbepaling thans geen vraagstukken aan de strafrechter zullen worden voorgelegd
die zich niet lenen om door hem beslist te worden. Daarbij wezen zij op het
probleem dat op voorhand niet duidelijk is voor normadressanten wanneer zij
wel en wanneer zij niet aan de in de voorgestelde strafbepaling vervatte norm
voldoen, waardoor zij onverhoeds met strafrechtelijk optreden kunnen worden
geconfronteerd. Daarbij gaven deze leden het voorbeeld van een gehandicapte
persoon die aangifte van discriminatie doet tegen horecabedrijven in zijn
directe omgeving, omdat hij niet op een passende wijze met zijn rolstoel die
horecabedrijven kan binnenkomen en/of gebruik kan maken van de daar aanwezige
voorzieningen. In bepaalde gevallen zou een simpel te realiseren voorziening
toereikend kunnen zijn om het probleem op te lossen. In andere gevallen echter
niet. In bepaalde gevallen kan weliswaar sprake zijn van een relatief simpele
voorziening, doch beschikt de exploitant niet over de benodigde financiële
middelen om die voorziening te kunnen treffen. In weer andere gevallen is
sprake van een monumentaal pand waarvan de vorm niet aangepast mag worden.
Naar aanleiding van dit voorbeeld vroegen de aan het woord zijnde leden of
het gewenst en aanvaardbaar is om van de strafrechter te vergen dat hij van
geval tot geval een afweging maakt of van de desbetreffende exploitant al
dan niet gevergd kan worden dat hij zijn horecabedrijf aanpast. In dit verband
wezen deze leden op een uitspraak in kort geding van de voorzieningenrechter
in de rechtbank Den Haag. Aan deze rechter werd de vraag voorgelegd of de
overheidsmaatregelen waarbij de gehandicapten nog maar beperkt met de taxi
kunnen reizen tegen bus- of treintarief, wel aanvaardbaar zijn. De rechter
achtte de desbetreffende (beperkende) maatregelen in beginsel in strijd met
de mensenrechten, doch meende dat de Staat niet veroordeeld kon worden tot
het ongedaan maken van die beperkingen aangezien de gevolgen van een en ander
voor hem niet te overzien waren.In reactie op bovenstaande opmerkingen en vragen van deze leden stel ik
voorop dat de strafbaarstelling van discriminatie wegens handicap in het sociaal-economisch
verkeer een plicht in het leven kan roepen om een ongelijke behandeling van
een gehandicapte persoon op te heffen door het treffen van een passende voorziening.
Deze plicht bestaat in het voorgestelde artikel 429 quater, tweede lid, alleen
dan, indien het maken van een onderscheid wegens handicap zonder redelijke
grond gebeurt. Om te beoordelen of aan de bestanddelen van de voorgestelde
strafbepaling is voldaan zal de strafrechter, zo stelden de aan het woord
zijnde leden naar mijn oordeel terecht, van geval tot geval een afweging moeten
maken of het gedrag van de in het voorbeeld bedoelde horeca-exploitant aan
de delictsomschrijving beantwoordt. Dat zal van tal van omstandigheden afhankelijk
zijn, waarbij de vraag of het achterwege laten van een voorziening op redelijke
grond is gebeurd, leidend zal zijn. Deze leden merkten terecht op, dat het
oordeel van de strafrechter of het gedrag van een ondernemer al dan niet valt
binnen de termen van de voorgestelde delictsomschrijving, verschillend kan
uitvallen al naar gelang de vraag of het aanbrengen van een voorziening eenvoudig
is, en al naar gelang de vraag of de ondernemer over voldoende middelen beschikt
om een voorziening te treffen. De strafrechter zal aansluiting kunnen zoeken
bij de normen die in het civiele recht in ontwikkeling zijn, en dan met name
de norm of het treffen van voorzieningen geen onevenredige belasting zou betekenen
voor de betrokken ondernemer. In dat verband kan ook aansluiting worden gezocht
bij de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte.
Niet gezegd kan worden dat van de strafrechter wordt gevergd om geheel zelfstandig
een nieuw normenstelsel te ontwerpen aan de hand waarvan kan worden bepaald
of het handelen van een betrokken ondernemer al dan niet zonder redelijke
grond heeft plaatsgehad; de strafrechter heeft wel degelijk rechtsbronnen
om aansluiting bij te zoeken. Naar mijn oordeel kan niet gezegd worden dat
het onwenselijk of onaanvaardbaar zou zijn om het laten uitkristalliseren
van een normenstelsel op dit punt deels, en als sluitstuk, via het strafrecht
te laten lopen.Niettemin acht ik de zorg die uit de opmerkingen van de aan het woord
zijnde leden spreekt, wel begrijpelijk. Toch bestaat er een aantal redenen
waarom de zorg die de voorgestelde bepaling bij de aan het woord zijnde leden
heeft opgeroepen, naar mijn oordeel moet worden gerelativeerd.In de eerste plaats is door de werking van het bestanddeel «zonder
redelijke grond» gewaarborgd dat een zekere beperking bestaat aan de
verplichtingen die uit de voorgestelde strafbepaling voortvloeien. Dit bestanddeel
kan als gezegd worden ingevuld aan de hand van het in ontwikkeling zijnde
samenstel van civielrechtelijke normen. Het bestanddeel «zonder redelijke
grond» drukt uit dat het niet de bedoeling is om verplichtingen voor
ondernemers in het leven te roepen die voor hen onredelijk zouden uitpakken.In de tweede plaats wijs ik erop dat het strafrecht ook op het terrein
van het gehandicaptenbeleid als sluitstuk van de handhaving fungeert. Het
ligt voor de hand, een te ontwikkelen vervolgingsbeleid zo in te vullen dat
alleen in het oog springende, onredelijke gevallen tot vervolging aanleiding
zullen geven. Het strafrecht blijft daardoor ook op het terrein van het gehandicaptenbeleid ultimum remedium. De handhaving van de normen waarover
wij hier spreken blijft daardoor vanzelfsprekend primair over de band van
het civiele recht lopen. Het risico dat ondernemers zouden worden geconfronteerd
met onverhoeds strafrechtelijk optreden kan daardoor naar mijn oordeel tot
aanvaardbare proporties worden ingedamd.Een en ander neemt niet weg dat het ook naar mijn oordeel een punt van
aandacht blijft dat niet steeds op voorhand voor de betrokken ondernemers
duidelijk is in welke gevallen het aanbrengen van voorzieningen rechtens van
hen wordt gevergd en in welke gevallen niet. Ik deel de indruk
van de leden van de CDA-fractie dat «duidelijk
uitgekristalliseerde en daarmee vaststaande normen» op dit moment niet
als zodanig voorhanden zijn. Daarbij moet naar mijn oordeel wel deze kanttekening
worden geplaatst, dat de relatieve onduidelijkheid over wat rechtens van de
justitiabele wordt verlangd ook zonder dit wetsvoorstel al bestaat. De uitspraak
in kort geding waarop deze leden in dit verband de aandacht vestigden, illustreert
dit. Want ook thans moet binnen het kader van het civiele recht en meer in
het bijzonder de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische
ziekte een samenhangend stelsel van normen uitkristalliseren waarop de justitiabelen
hun gedrag vervolgens kunnen afstemmen. Het hier aan de orde zijnde probleem
wordt door dit wetsvoorstel niet wezenlijk vergroot.De leden van de CDA-fractie vroegen wat precies
wordt bedoeld met de zinsnede «zonder redelijke grond». Zij vroegen
of dit bestanddeel zo moet worden geïnterpreteerd dat een verplichting
tot het doen van aanpassingen of het treffen van voorzieningen bestaat tenzij
een dergelijke verplichting voor de persoon die een ambt, beroep of bedrijf
uitoefent, een onevenredige belasting zou vormen. Deze leden vreesden dat
dit zou betekenen dat de persoon die wordt verdacht van overtreding van de
voorgestelde bepaling, min of meer dient te bewijzen, althans aannemelijk
dient te maken dat er sprake zou zijn van een onevenredige belasting.De zinsnede «zonder redelijke grond» beoogt te bewerkstelligen
dat niet ieder onderscheid tussen personen wegens een handicap in het sociaal-economisch
verkeer tot strafbaarheid leidt. De achtergrond daarvan is dat het niet steeds
redelijk kan worden genoemd om van een individuele ondernemer te vergen dat
hij voorzieningen treft of aanpassingen maakt. Voor de invulling die aan het
bestanddeel «zonder redelijke grond» moet worden gegeven, zal
de strafrechter aansluiting zoeken bij de criteria die de civiele rechter
ontwikkelt. Van handelen «zonder redelijke grond» zal sprake zijn
indien een aanpassing, die het maken van een onderscheid wegens handicap overbodig
zou hebben gemaakt, zou kunnen worden aangebracht zonder dat dit de betrokken
ondernemer onevenredig zou hebben belast. De zinsnede «zonder redelijke
grond» zal, nu het gaat om een bestanddeel van de delictsomschrijving,
moeten worden gesteld en bewezen. De stelling van deze leden dat de voorgestelde
strafbepaling tot gevolg zou hebben dat het de verdachte is, die min of meer
moet bewijzen of aannemelijk maken dat hij onevenredig zou worden belast,
kan ik om die reden niet onderschrijven. Misschien dat hier misverstand in
het spel is geslopen: in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap
of chronische ziekte is in artikel 2 bepaald dat onder omstandigheden doeltreffende
aanpassingen moeten worden verricht «tenzij deze voor hem een onevenredige
belasting vormen». Binnen het normenstelsel van deze wet fungeert het
aspect dat van een onevenredige belasting sprake is als een uitzondering op
de hoofdregel dat doeltreffende aanpassingen moeten worden verricht. Bovendien
voorziet de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
in de bewijslastregels van artikel 10. Deze regels komen erop neer dat, als
een gehandicapte persoon in rechte feiten aanvoert die een ongerechtvaardigd
onderscheid kunnen doen vermoeden, het dan de wederpartij is, die moet bewijzen
dat niet in strijd is gehandeld met het normenstelsel van voornoemde wet.
Ik hecht eraan te benadrukken dat dit binnen het kader van de nu voorgestelde
strafbepaling anders is. Dat een redelijke grond ontbreekt, is een bestanddeel
van de delictsomschrijving dat als zodanig moet worden ten laste gelegd en
bewezen verklaard, wil schuldigverklaring aan het begaan van het onderwerpelijke
delict in zicht kunnen komen. Tot een bewezenverklaring kan de strafrechter
alleen komen indien hij ervan overtuigd is dat de vervolgde ondernemer het
feit heeft begaan. Het ligt niet op de weg van een verdachte om bij een vermoeden
van wetsovertreding te bewijzen dat hij niet in strijd met de wet heeft gehandeld.
In deze opzichten is het strafrecht vanuit de bewijsrechtelijke
invalshoek gezien bepaald strenger dan de Wet gelijke behandeling op grond
van handicap of chronische ziekte.De leden van de CDA-fractie vroegen voorts
of met de omschrijving «de erkenning, het genot of de uitoefening van
de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch,
sociaal of cultureel gebied of op andere terreinen van het maatschappelijk
verkeer» in beginsel bedoeld is iedere afname van goederen of diensten
van een persoon die in het sociaal economisch verkeer een ambt, beroep of
bedrijf uitoefent. De door deze leden bedoelde, in de voorgestelde strafbepaling
opgenomen omschrijving is ontleend aan de in artikel 90 quater van het Wetboek
van Strafrecht opgenomen definitie die op haar beurt weer is ontleend aan
het in New York gesloten Internationaal verdrag inzake de uitbanning van alle
vormen van rassendiscriminatie. Het gaat daarbij om handelingen die de beperking
van de rechten voor bepaalde groepen tot doel heeft of tot gevolg kan hebben.
Dit kan zich voordoen bij iedere vorm van afname van goederen en diensten.De leden van de CDA-fractie stelden dat het
erop lijkt dat de voorgestelde delictsomschrijving neerkomt op de formulering
die zij in het voorlopig verslag weergaven. Zij vroegen of de aldus door hen
geformuleerde delictsomschrijving bruikbaar en aanvaardbaar is, mede getoetst
aan het criterium dat personen in onze samenleving, alvorens met strafrechtelijk
ingrijpen geconfronteerd te worden, moeten kunnen weten welk handelen of nalaten
van hen gevergd wordt gelet op de desbetreffende strafbaarstelling.Ik stel voorop dat de in het wetsvoorstel opgenomen strafbepaling naar
mijn oordeel niet neerkomt op de door deze leden gegeven delictsomschrijving.
Het is zoals gezegd niet de bedoeling van de voorgestelde bepaling dat de
ondernemer strafbaar is tenzij hij bewijst of aannemelijk maakt dat het maken
van doeltreffende aanpassingen of voorzieningen voor hem een onevenredige
belasting zou betekenen. Dat het achterwege laten van aanpassingen of voorzieningen
zonder redelijke grond is gebeurd, is in de voorgestelde bepaling geformuleerd
als een bestanddeel van de delictsomschrijving, en zal in het strafproces
moeten worden gesteld en bewezen. De bewijslast ligt als gezegd bij de overheid.
Uit de door deze leden gestelde vraag spreekt voorts de zorg of de voorgestelde
bepaling voldoet aan het voorzienbaarheidsvereiste. Dit vereiste vloeit voort
uit het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel zoals dat is verwoord in artikel
1, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht, artikel 16 van de Grondwet
en artikel 7, eerste lid, van het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Ik deel de zorg –
inhoudende dat niet steeds op voorhand duidelijk is te voorzien wanneer een
ondernemer strafbaar is en wanneer niet – in zoverre, dat het antwoord
op de vraag wanneer het niet treffen van een voorziening in zijn algemeenheid
redelijke grond ontbeert, in de jurisprudentie verder zal moeten uitkristalliseren.
Een bepaalde mate van onzekerheid over de verplichtingen die uit deze strafbaarstelling
voortvloeien, is daarmee gegeven. Echter, het zou naar mijn oordeel te ver
voeren om te stellen dat dit de onderhavige bepaling onbruikbaar of onaanvaardbaar
maakt, en wel om de navolgende redenen.In de eerste plaats zal de strafrechter voor de aan het bestanddeel «zonder
redelijke grond» te geven invulling aansluiting zoeken bij het civiele
recht en bij de maatstaven die zich binnen het kader van de Wet gelijke behandeling
op grond van handicap of chronische ziekte ontwikkelen op deze wijze zoals
ik hiervoor, in antwoord op vragen van de aan het woord zijnde leden, al heb
uiteengezet. Naar mijn oordeel kan niet gezegd worden dat de strafrechter
geen vorm van houvast heeft bij de uitleg van het bedoelde bestanddeel.In de tweede plaats moet erop worden gewezen dat strafbepalingen onvermijdelijk
een zekere mate van ruimte laten voor interpretatie. Het komt in het strafrecht
geregeld voor dat strafbepalingen zijn gesteld in min of meer open termen
die door middel van de jurisprudentie nader moeten worden omlijnd en uitgewerkt.
Ook het Europees Hof tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden heeft in zijn jurisprudentie over artikel 7 EVRM duidelijk gemaakt
dat de strafbaarheid van een gedraging weliswaar vooraf voor de burger «foreseeable»
moet zijn, maar dat strafbepalingen soms «inevitably couched»
zijn «in terms which are vague and whose interpretation and application
are questions of practice». Voorts bestaan er ook nu al tal van strafbepalingen
die voor justitiabelen verplichtingen in het leven roepen waarvan de omvang
in de strafrechtelijke jurisprudentie nader zal moeten worden bepaald. Zo
wijs ik op de zorgplichtbepaling van artikel 13 van de Wet bodembescherming,
waarin ieder die op of in de bodem handelingen verricht als bedoeld in de artikelen 6 tot en met 11
en die weet of redelijkerwijs had kunnen vermoeden dat door die handelingen
de bodem kan worden verontreinigd of aangetast, verplicht is om alle maatregelen
te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd, teneinde die verontreiniging
of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of aantasting
zich voordoet, de bodem te saneren of de aantasting en de directe gevolgen
daarvan te beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken. Ook bij deze zorgplichtbepaling
rijst de vraag hoe ver de hieruit voortvloeiende verplichtingen precies reiken.
De precieze reikwijdte van deze verplichtingen moet in de jurisprudentie nader
worden omlijnd. Dit heeft de strafrechter er bij mijn weten nooit toe aangezet
om een bepaling als deze in strijd te oordelen met het legaliteitsvereiste.
Daarbij kan nog worden aangetekend dat de mate waarin een open strafbepaling,
die verplichtingen in het leven roept waarvan de omvang mede door de strafrechter
zal moeten worden bepaald, door de strafrechter als verenigbaar met het legaliteitsvereiste
zal worden geaccepteerd, mede afhankelijk kan zijn van de aanwezigheid van
een achterliggend stelsel van meer omlijnde of tot ontwikkeling komende normen.
Zo ligt achter de zojuist genoemde zorgplichtbepaling het normenstelsel dat
bij of krachtens de Wet bodembescherming is gesteld. Wat betreft de hier aan
de orde zijnde strafbepaling zal dat normenstelsel tot ontwikkeling komen
in het civiele recht en de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte. Tegen deze achtergrond kan van strijd met het uit het legaliteitsbeginsel
voortvloeiende voorzienbaarheidsvereiste geen sprake zijn.Deze leden wezen er voorts op dat het risico dat de desbetreffende personen
lopen indien zij terzake onverhoeds geconfronteerd zouden worden met strafrechtelijk
optreden, zich niet beperkt tot een eventuele lichte boete, die dan opgelegd
zou kunnen worden, doch verder kan reiken nu immers een in een strafprocedure
gewezen vonnis volledige bewijskracht heeft in een civiele procedure die daarna
zou kunnen volgen. Het desbetreffende strafvonnis zou immers in rechte overgelegd
kunnen worden als bewijs van onrechtmatig optreden met voorts daarop gebaseerd
een vordering ertoe strekkende aan de betrokkene een rechterlijk gebod op
te leggen de desbetreffende voorzieningen te treffen. Deze leden vroegen zich
in gemoede af of zodanige denkbare acties er een bijdrage toe zouden (kunnen)
leveren om in onze samenleving het juiste klimaat te creëren om op doeltreffende
wijze werk te maken van bestrijding van discriminatie op grond van een handicap.Ik heb begrip voor de zorg van de aan het woord zijnde leden op het door
hen aangegeven punt. Niettemin moet worden vastgesteld dat het door deze leden
geschetste risico, dat ondernemingen via het civiele recht meer en meer zouden
kunnen worden gedwongen tot het aanbrengen van gehandicaptenvoorzieningen,
zich ook zonder dit wetsvoorstel voordoet. Ik ben, zoals ik eerder
in deze memorie op vragen van deze leden al heb aangegeven, van oordeel dat
dit wetsvoorstel het bedoelde risico niet wezenlijk vergroot, ook niet doordat,
zoals deze leden terecht stelden, een strafvonnis in een civiele zaak als
dwingend bewijs kan worden gebruikt. Het ligt voor de hand om een vervolgingsbeleid
te ontwikkelen waarbij de gevallen waarin vervolging plaatsheeft worden beperkt
tot in het oog springende gevallen waarin voor gehandicapten noodzakelijke
aanpassingen worden achterwege gelaten zonder dat daarvoor een redelijke grond
aanwijsbaar is. Daarbij moet worden aangetekend dat alleen het «zonder
redelijke grond» achterwege laten van aanpassingen tot strafbaarheid,
en daarmee tot een veroordelend strafvonnis kan voeren, als gevolg waarvan
in rechte moet zijn komen vast te staan dat het doen van aanpassingen voor
de veroordeelde geen onevenredige belasting zou hebben betekend. Eerder wees
ik in deze memorie al op de omstandigheid, dat de regels inzake de bewijslastverdeling,
die zijn opgenomen in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte, voor een ondernemer die door een gehandicapte persoon wordt
aangesproken bepaald streng zijn in vergelijking met het strafrechtelijk bewijsrecht.
In zoverre zou het zelfs wel eens zo kunnen zijn, dat de omstandigheid dat
ondernemers – op de terreinen waarop deze wet betrekking heeft –
meer en meer tot het aanbrengen van voorzieningen kunnen worden gedwongen
veel meer door de regels over bewijslastverdeling uit die wet in de hand wordt
gewerkt, dan door de algemene regel dat feiten uit een onherroepelijk op tegenspraak
gewezen strafvonnis in het civiele recht dwingend bewijs van deze feiten oplevert.Een ander punt is nog, dat uit de door deze leden eerder aangehaalde kort
geding-uitspraak wel blijkt dat het oordeel van de civiele rechter dat het
aanbrengen van beperkingen op voorzieningen van gehandicapten onrechtmatig
is, niet zonder meer leidt tot het toewijzen van de vordering om deze beperkingen
weer ongedaan te maken in de gevallen waarin de gevolgen daarvan niet zijn
te overzien. De voorgestelde strafbepaling brengt ook daarin geen verandering.De leden van de VVD-fractie vroegen, daarin
gesteund door de overige commissieleden, of een redelijkheidstoets door de
strafrechter wel thuishoort in een strafrechtelijke bepaling.In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie
eerder in deze memorie heb ik al aangegeven dat de strafrechter van geval
tot geval zal moeten vaststellen welke verplichtingen voor ondernemers voortvloeien
uit de thans voorgestelde bepaling. De leden van de VVD-fractie constateren naar mijn oordeel terecht dat de voorgestelde
strafbepaling van de strafrechter vergt dat deze in aan hem voorgelegde gevallen
beoordeelt of het al dan niet redelijk is om van een ondernemer te vergen
dat hij een voorziening treft. Naar mijn oordeel kan niet worden gezegd dat
in strafbepalingen geen bestanddelen behoren te worden opgenomen die een redelijkheidsoordeel
vergen. Een redelijkheidsoordeel zit ook in al bestaande strafbepalingen als
bestanddeel ingebakken. Zo is het vaste jurisprudentie van de Hoge Raad dat
de vraag of er causaal verband bestaat tussen een gevolg en het handelen van
de verdachte – bij gevolgsdelicten is causaal verband vereist –
moet worden beantwoord aan de hand van het criterium van de «redelijke»
toerekening. Een ander voorbeeld betreft de in het strafrecht voorkomende
culpose delicten, waarin het door «schuld» veroorzaken van een
gevolg wordt strafbaar gesteld. Van schuld is sprake wanneer de dader van
het veroorzaken van het gevolg een aanmerkelijk verwijt kan worden gemaakt.
Bij de vraag of daarvan sprake is speelt een belangrijke rol wat van een verdachte
onder de gegeven omstandigheden «redelijkerwijs» kon worden gevergd.
Bestanddelen die redelijkheidsoordelen inhouden, zijn in het strafrecht derhalve
niet onbekend. Om deze reden zie ik de omstandigheid dat de voorgestelde strafbepaling
een bestanddeel herbergt dat van de strafrechter een redelijkheidsoordeel
vraagt, niet als een probleem.Deze leden vroegen voorts of de strafrechter niet in het vaarwater van
de civiele rechter terecht komt, te meer daar aan een strafrechtelijk vonnis
absolute betekenis toekomt in een eventueel volgend civiel proces. In antwoord
op deze vraag wijs ik erop dat de strafrechter zich wat betreft de invulling
van het bestanddeel «zonder redelijke grond» zal richten naar
de normen van materieel civiel recht op de wijze zoals ik eerder in deze memorie,
in antwoord op vragen van de CDA-fractie, heb
uiteengezet. Op deze plaats moge ik daarnaar verwijzen. Een veroordelend strafvonnis
zal een oordeel inhouden over de verplichtingen die op de betrokken ondernemer
rusten. Dat vonnis zal geen afwijkingen vertonen van de bedoelde civielrechtelijke
normen, maar daarbij juist aansluiting zoeken. Indien dit strafvonnis vervolgens
in een civiele zaak wordt ingebracht als bewijs van bepaalde feiten, zal dit
de civiele rechter derhalve niet hinderen in zijn oordeelsvorming over de
materieelrechtelijke reikwijdte die civielrechtelijk aan deze normen moet
worden toegekend.Ook vroegen de leden van de VVD-fractie of
de voorgestelde strafbepaling aan het legaliteitsvereiste voldoet, nu het
voor de burger niet aanstonds duidelijk is, of hij een strafbaar feit pleegt,
aangezien dit afhankelijk is van de uitkomst van de redelijkheidstoets door
de strafrechter.Eerder heb ik, in antwoord op gelijkluidende vragen van de leden van de CDA-fractie, aangegeven dat en waarom van strijd met
het legaliteitsbeginsel, en het daaruit voortvloeiende voorzienbaarheidsvereiste,
naar mijn oordeel geen sprake is. Ik moge daarnaar op deze plaats verwijzen.
Wel heb ik in antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie de stelling onderschreven dat de omstandigheid, dat niet
steeds op voorhand duidelijk is wat van de ondernemer redelijkerwijs wordt
gevergd, een punt van aandacht blijft. Ook heb ik er in dat kader op gewezen,
dat deze omstandigheid zich ook zonder dit wetsvoorstel al voordoet. Op deze
plaats kan ik daaraan nog toevoegen dat aan mijn oordeel, dat van strijd met
het legaliteitsvereiste geen sprake is, niet kan afdoen dat de invulling van
de bestanddelen van de voorgestelde strafbepaling afhankelijk is van de uitkomst
van een redelijkheidsoordeel door de strafrechter. Een redelijkheidsoordeel
is ook in verschillende, al bestaande strafbepalingen verdisconteerd –
ik wees daarop in antwoord op de eerste vraag van de aan het woord zijnde
leden – en deze strafbepalingen worden in de praktijk gebruikt zonder
dat van problemen op dit punt blijkt. Daaruit is af te leiden dat deze bepalingen
naar het oordeel van de strafrechter niet in strijd komen met het legaliteitsvereiste.
Om die reden meen ik dat gevaar voor strijd met dat vereiste bij de voorgestelde
bepaling niet op de loer ligt, zoals de aan het woord zijnde leden vreesden.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20042005-28221-C.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl