Wijziging o.m. Wetboek van Strafrecht (wijziging vervroegde in voorwaardelijke invrijheidstelling); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30513, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-04-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30513 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding2. De vervroegde invrijheidstelling ter discussie3. Voorwaardelijke invrijheidstelling3a. Voorwaardelijke en vervroegde invrijheidstelling
in Nederland en Europa3b. Hoofdlijnen van de nieuwe regeling3c. De verlening van de voorwaardelijke invrijheidstelling3d. Het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling3e. De voorwaardenDe algemene voorwaardeBijzondere voorwaarden3f. De proeftijd3g. Toezicht en begeleiding3h. Uitstel en achterwege blijven van de voorwaardelijke
invrijheidstelling3i. De gevolgen van overtreding van de voorwaarden4. Verhouding tot de voorwaardelijke veroordeling5. Voorwaardelijke invrijheidstelling en vreemdelingen6. Voorwaardelijke invrijheidstelling en capaciteitsproblematiek7. Financiële gevolgen en gevolgen voor de capaciteit
en uitvoeringARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel AArtikel 15Artikel 15aArtikel 15bArtikel 15cArtikel 15dArtikelen 15e en 15fArtikel 15g tot en met 15jArtikel 15kArtikel 15lArtikel I, onderdelen B en CArtikel IIArtikel IIIArtikel IV tot en met VArtikel VIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30513Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 95 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 513Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband
met de wijziging van de vervroegde invrijheidstelling in een voorwaardelijke
invrijheidstellingnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN1. InleidingHet onderhavige wetsvoorstel strekt tot herziening van de vervroegde invrijheidstelling.
De vervroegde invrijheidstelling wordt omgevormd tot een voorwaardelijke invrijheidstelling
(v.i.). Daarmee wordt een einde gemaakt aan de bestaande en sterk bekritiseerde
situatie dat aan de vervroegde invrijheidstelling geen voorwaarden kunnen
worden verbonden en dat de eenmaal toegekende vervroegde invrijheidstelling
niet kan worden herroepen. Met het voorwaardelijk maken van de vervroegde
invrijheidstelling wordt een bijdrage geleverd aan vergroting van de maatschappelijke
veiligheid. De voorwaardelijke invrijheidstelling draagt bij aan de bescherming
van de samenleving mede door het beperken van de kans op recidive doordat
de veroordeelde onder toezicht van justitie staat.Het wetsvoorstel vloeit voort uit de brief «Modernisering sanctietoepassing»,
die op 16 oktober 2002 aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal is aangeboden
(Kamerstukken II 2002/03, 28 600 VI, nr. 8) en uit het Hoofdlijnenakkoord
van 16 mei 2003. De maatregelen in «Modernisering sanctietoepassing»
moeten leiden tot een consequentere, effectievere en efficiëntere tenuitvoerlegging
van sancties. De tenuitvoerlegging dient doelgerichter (nl. selectiever en
intensiever) bij te dragen aan de vermindering van recidive en zo aan de vergroting
van de maatschappelijke veiligheid. In het gevangeniswezen staan functionaliteit
en maatwerk van de detentie centraal. Hieronder wordt verstaan de doeltreffende,
efficiënte en doelgroepgerichte tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen
en vrijheidbenemende maatregelen. De juridische verblijfstitel, de (te verwachten)
verblijfsduur en eventuele bijzondere problematiek (psychiatrische problematiek,
beheersproblematiek, vluchtrisico) zijn bepalend voor het antwoord op de vraag
welke mate van beveiliging, zorg en dagprogrammering het meest effectief en
efficiënt is. Degenen van wie verwacht wordt dat ze daarvoor ontvankelijk
zijn, kunnen op basis van een risicoanalyse worden geselecteerd voor een gedifferentieerde
interventie gericht op hun problematiek en op het verminderen van hun kans
op recidive. Er wordt naar gestreefd om gedetineerden die daarvoor qua strafduur in aanmerking komen in een traject van detentiefasering te
leiden, waarbij naarmate de datum van voorwaardelijke invrijheidstelling nadert,
meer vrijheden (waaronder meer verlof) worden toegestaan. Dit traject wordt
zo veel mogelijk afgesloten met deelname aan een penitentiair programma. De
tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf wordt afgesloten met voorwaardelijke
invrijheidstelling. De verlening van voorwaardelijke invrijheidstelling zal
in de detentie van morgen geen ongeclausuleerde strafkorting meer zijn, maar
invrijheidstelling onder voorwaarden verbonden aan de bereidheid van de gedetineerde
om verantwoordelijkheid te dragen voor de eigen toekomst.Het conceptwetsvoorstel is ter consultatie voorgelegd aan de Raad voor
de Rechtspraak (RvdR), de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR),
het openbaar ministerie (OM), de politie, de Nederlandse Orde van Advocaten
(NOvA) en de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). Daarnaast
zijn de reclasseringsinstellingen in de gelegenheid gesteld commentaar te
leveren op het conceptwetsvoorstel.Deze instanties hebben met instemming op het voorstel gereageerd. Zij
zijn met de regering van mening dat aan de vervroegde invrijheidstelling voorwaarden
moeten worden verbonden en dat bij overtreding van de voorwaarden herroeping
van de vervroegde invrijheidstelling mogelijk dient te zijn. Wel hebben zij
een aantal vragen gesteld en een aantal kanttekeningen geplaatst bij het conceptwetsvoorstel.
In het onderstaande zal op de desbetreffende plaats worden ingegaan op opmerkingen
van de adviesinstanties. De adviezen1 hebben geleid
tot enkele aanpassingen van het voorstel en de memorie van toelichting. Op
een van deze aanpassingen wordt thans ingegaan, omdat deze in het onderstaande
verder niet aan de orde komt.Het conceptwetsvoorstel dat is voorgelegd aan de adviesinstanties bevatte
een regeling die het mogelijk maakte voor de rechter om te bepalen dat geen
voorwaardelijke invrijheidstelling zal worden verleend in het geval dat de
rechter een gevangenisstraf van twintig jaren oplegt. Deze bepaling beoogde
het verschil te verminderen tussen de hoogste tijdelijke gevangenisstraf die
de rechter thans kan opleggen (twintig jaar) en levenslange gevangenisstraf.
Verschillende adviesinstanties (NVvR, RvdR, OM) hebben geadviseerd deze bepaling
te schrappen. Zij wijzen er daarbij op dat juist na het ondergaan van een
lange gevangenisstraf een geleidelijke en begeleide terugkeer naar de samenleving
van essentieel belang is. Zonder de mogelijkheid van voorwaardelijke invrijheidstelling
en de daarbij behorende mogelijkheden van begeleiding en toezicht wordt het
risico dat deze categorie veroordeelden opnieuw zware misdrijven zal plegen
onaanvaardbaar groot. Daar komt nog bij, aldus de NVvR, dat op het moment
van opleggen van een gevangenisstraf van twintig jaar de rechter niet kan
overzien of zich ruim dertien jaar later niet zodanige persoonlijke omstandigheden
bij de verdachte of zodanige gewijzigde omstandigheden in de samenleving zullen
voordoen dat voorwaardelijke invrijheidstelling aangewezen is.Gelet hierop en gelet op de inwerkingtreding van de Wet van 22 december
2005 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994,
in verband met de herijking van een aantal wettelijke strafmaxima (Stb. 2006,
11) die de maximale tijdelijke gevangenisstraf bepaalt op dertig jaren, is
in het onderhavige wetsvoorstel niet de mogelijkheid opgenomen dat de rechter
bepaalt dat geen voorwaardelijke invrijheidstelling zal plaatsvinden. Het
verschil tussen de hoogste tijdelijke gevangenisstraf en de levenslange gevangenisstraf
is immers als gevolg van deze wetswijziging aanzienlijk afgenomen. 2. De vervroegde invrijheidstelling ter discussieVanaf de invoering in 1987 heeft de onvoorwaardelijke, onherroepelijke
vervroegde invrijheidstelling, tot veel maatschappelijke en politieke discussie
geleid. Reeds in 1992 nam de Tweede Kamer een motie aan waarin werd gepleit
voor de herziening van de vervroegde invrijheidstelling (Kamerstukken II 1991/92,
22 536, nr. 2). In de beleidsnota voor het gevangeniswezen «Werkzame
Detentie» uit 1994 (Kamerstukken II 1993/94, 22 999, nrs. 10–11)
gaven de toenmalige Minister en Staatssecretaris van Justitie aan te overwegen
de automatische toekenning van vervroegde invrijheidstelling («ja, tenzij»)
voor een beperkte groep gedetineerden te vervangen door «nee, tenzij».
Verder overwogen zij de vervroegde invrijheidstelling voor korte vrijheidstraffen
geheel af te schaffen. Een en ander resulteerde in voorontwerp van wet «Herziene
regeling vervroegde invrijheidstelling». In 1996 besloot de toenmalige
Minister van Justitie dit voorontwerp niet verder in procedure te brengen,
omdat in het doel van de nieuwe regeling zou worden voorzien door de nieuwe
penitentiaire programma’s die in de Penitentiaire beginselenwet zijn
geïntroduceerd. Wel werd in 1994, naar aanleiding van een aantal zeer
gewelddadige ontvluchtingen en pogingen tot ontvluchting, onttrekking aan
de vrijheidsbeneming (of poging daartoe) een wettelijke grond voor het uitstellen
of achterwege blijven van vervroegde invrijheidstelling (wet van 4 februari
1994, Stb. 82).Ter gelegenheid van de parlementaire behandeling van de Penitentiaire
beginselenwet kwam het onderwerp van de vervroegde invrijheidstelling wederom
ter sprake. Door verschillende fracties werd de behoefte geuit aan een overzicht
van de samenhang van de verschillende sanctiemogelijkheden. De toenmalige
Minister van Justitie zei toe met een beleidsnota te komen betreffende een
heroriëntatie van het sanctiestelsel en daarin uitdrukkelijk aandacht
te besteden aan de vervroegde invrijheidstelling (Kamerstukken I 1997/98,
24 263, nr. 62f). Deze beleidsnota, «Sancties in Perspectief»,
werd op 21 september 2000 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken
II 2000/01, 27 419, nr. 1). De beleidsnota bevat het voorstel de
vervroegde invrijheidstelling zodanig te herzien, dat de invrijheidstelling
weer onder voorwaarden kan plaatsvinden. Aangezien aan een vérgaande
herziening van de vervroegde invrijheidstelling veel uitvoeringsvragen kleefden
en nader onderzoek wenselijk was naar de relatie tussen vrijheidsstraf, vrijheidsbeneming
en het penitentiair programma, werd een projectmatige aanpak wenselijk geacht,
waarbij ook de ervaringen in andere landen met vormen van voorwaardelijke
invrijheidstelling konden worden betrokken. Ter uitwerking van de in «Sancties
in Perspectief» gedane voorstellen werden twee commissies ingesteld:
de Commissie Herziening vervroegde invrijheidstelling (Commissie Vegter, ingesteld
op 13 maart 2001) en de Commissie Vrijheidsbeperking (Commissie Otte,
ingesteld 8 mei 2001). De rapporten van deze commissies werden respectievelijk
op 17 mei 2002 (Kamerstukken II 2001/02, niet-dossierstuk, just020458)
en op 4 april 2003 (Kamerstukken II 2002/03, niet-dossierstuk, just030306)
aan de Tweede Kamer aangeboden. In hun rapporten pleiten de commissies voor
de herziening van de regeling van vervroegde invrijheidstelling en stellen
voor deze om te vormen tot een regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling.
De Commissie Otte stelde verder voor om het toepassingsbereik van de voorwaardelijke
invrijheidstelling af te grenzen van dat van de voorwaardelijke veroordeling.In «Modernisering sanctietoepassing» ten slotte, is de wijziging
van de vervroegde invrijheidstelling in een invrijheidstelling onder voorwaarden
opgenomen als een van de maatregelen gericht op een consequentere en effectievere
sanctietoepassing. Aanvankelijk bestond daarbij het voornemen om het penitentiair
programma te incorporeren in de voorwaardelijke invrijheidstelling en deze
mogelijk te maken na ommekomst van de helft van de opgelegde straf.
Daarvan wordt thans afgezien. Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat de
voorwaardelijke invrijheidstelling plaatsvindt wanneer tweederde gedeelte
van de opgelegde vrijheidstraf is ondergaan. Daardoor wordt het meest recht
gedaan aan de beslissing van de rechter om een vrijheidsstraf van een bepaalde
duur op te leggen en wordt tevens gevolg gegeven aan de door de Tweede Kamer
aangenomen motie van de leden Eerdmans, Van Fessem en Griffith van 29 oktober
2003 (Kamerstukken II 2003/04, 29 200 VI, nr. 50). Bij een keuze
voor het handhaven van het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling
op tweederde gedeelte van de opgelegde straf, past niet het incorporeren van
het penitentiair programma in de voorwaardelijke invrijheidstelling. Daarmee
zou immers de deelname aan een penitentiair programma eerst op een veel later
moment kunnen plaatsvinden dan thans het geval is. Het gevolg daarvan zou
een aanzienlijke extra belasting van de detentiecapaciteit zijn en zou voor
de gedetineerde een aanzienlijke strafverzwaring betekenen. Ook zou het penitentiaire
programma zijn betekenis verliezen als zelfstandig instrument (naast de voorwaardelijke
invrijheidstelling) voor de reïntegratie en resocialisatie van gedetineerden.3. Voorwaardelijke invrijheidstelling3a. Voorwaardelijke en vervroegde invrijheidstelling
in Nederland en EuropaDe voorwaardelijke invrijheidstelling is aan het einde van de negentiende
eeuw in veel landen ingevoerd teneinde de overgang van detentie naar vrijheid
meer geleidelijk te laten verlopen. Door middel van het stellen van voorwaarden
kon gevolgd worden hoe de veroordeelde omging met de herkregen vrijheid en
of hij zich niet opnieuw schuldig maakte aan strafbare feiten. Herroeping
van de invrijheidsstelling fungeerde als stok achter de deur. Centraal stond
de vergroting van de maatschappelijke veiligheid door vermindering van de
kans op recidive.De voorwaardelijke invrijheidstelling werd in Nederland in 1886 met de
invoering van het Wetboek van Strafrecht geïntroduceerd.1 Voorwaardelijke invrijheidstelling was mogelijk indien de opgelegde
straf ten minste drie jaar bedroeg en daarvan driekwart was ondergaan. De
Minister van Justitie besliste over verlening en herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling. In 1915 werd, gelijk met de invoering van de voorwaardelijke
veroordeling, het moment van voorwaardelijke invrijheidstelling vervroegd
naar tweederde en werd de wettelijke regeling van toepassing op straffen vanaf
negen maanden. In de daaropvolgende jaren nam het aantal gevallen waarin voorwaardelijke
invrijheidstelling werd verleend gestaag toe. In 1929 werd de wettelijke regeling
opnieuw gewijzigd, onder andere op het punt van het toezicht en de termijn
voor herroeping. In de jaren vijftig werd al in meer dan de helft van de gevallen
voorwaardelijke invrijheidstelling verleend. In 1970 was het aantal gevallen
waarin voorwaardelijke invrijheidstelling werd verleend opgelopen tot meer
dan negentig procent. Een wijziging van de wet in 1976 schiep de mogelijkheid
om tegen een beslissing tot weigering, schorsing of herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling in beroep te gaan bij de penitentiaire kamer van het gerechtshof
te Arnhem. De toetsing van het beleid van de Minister van Justitie door het
Arnhemse gerechtshof had tot gevolg dat de voorwaardelijke invrijheidstelling
slechts nog bij hoge uitzondering kon worden geweigerd. De voorwaardelijke
invrijheidstelling was feitelijk van een gunst veranderd in een recht van
de gedetineerde.De veranderende rolopvatting van de reclassering sinds de jaren zestig,
waarbij de reclassering van oordeel was dat het houden van toezicht niet paste
bij de vertrouwensrelatie met de veroordeelde, de geringe prioriteit die het
openbaar ministerie toekende aan herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling
in geval van overtreding van de (standaard gestelde bijzondere)
voorwaarden en de jurisprudentie van het Arnhemse gerechtshof waren aanleiding
voor de wetswijziging in 1986–1987, waarbij de huidige regeling van
vervroegde invrijheidstelling werd ingevoerd. De onvoorwaardelijke en onherroepelijke
vervroegde invrijheidstelling deed weliswaar recht aan de in de praktijk ontstane
situatie, maar was niet onomstreden. De huidige regeling van vervroegde invrijheidstelling
werd in 1986 in de Eerste Kamer aanvaard met een meerderheid van slechts één
stem (31 tegen 30 stemmen).Met het beëindigen van het voorwaardelijke karakter van de vervroegde
invrijheidstelling ging een instrument verloren om het gedrag van de veroordeelde
en zijn reïntegratie in de maatschappij te beïnvloeden. Daarmee
verloor de voorwaardelijke invrijheidstelling haar oorspronkelijke betekenis.De regering wil thans de vervroegde invrijheidstelling haar betekenis
als instrument ter bescherming van de samenleving en het voorkomen van recidive
teruggeven. Door de vervroegde invrijheidstelling weer voorwaardelijk te maken
kan de terugkeer in de samenleving meer gecontroleerd plaatsvinden en kunnen
de risico’s die soms aan de invrijheidstelling kleven, beter worden
teruggedrongen.1 De herroeping van de invrijheidstelling
fungeert daarbij als stok achter de deur.Met het weer voorwaardelijk maken van de vervroegde invrijheidstelling
wordt aangesloten bij de ontwikkelingen in Europa. Nederland is een van de
weinige landen in Europa waar aan de vervroegde invrijheidstelling geen voorwaarden
kunnen worden verbonden. Blijkens het Groenboek over de onderlinge aanpassing,
wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties,
dat de Europese Commissie op 30 april 2004 heeft gepubliceerd, komt de
vervroegde invrijheidstelling in de wetgeving van alle lidstaten van de Europese
Unie voor (zij het onder verschillende benamingen). Kenmerkend is daarbij
steeds dat de vervroegde invrijheidstelling kan worden herroepen als de veroordeelde
zich tijdens de proeftijd niet aan bepaalde voorwaarden houdt.2 Wat betreft de verdere kenmerken van de vervroegde invrijheidstelling
bestaan er in de wetgeving van de lidstaten grote verschillen, met name wat
betreft de voorwaarden die aan de vervroegde invrijheidstelling kunnen worden
verbonden, de gevolgen van de overtreding van de voorwaarden, de lengte van
de proeftijd, de bevoegdhedenverdeling tussen de betrokken instanties en de
rechtsbescherming.Aan het rapport van de Commissie Herziening vervroegde invrijheidstelling
is een rechtsvergelijkend onderzoek voorafgegaan.3
Daaruit bleek dat in verschillende landen in Europa de voorwaardelijke invrijheidstelling
voorwerp van discussie was. Deze discussies hebben bijvoorbeeld in België
(1999), Frankrijk (2001) en Noorwegen (2001) tot wijzigingen van de wettelijke
regeling van vervroegde/voorwaardelijke invrijheidstelling geleid.De regering verwacht van de regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling
zoals die hier wordt voorgesteld, een positieve invloed op de overdacht of
overname van de executie van in het buitenland uitgesproken strafvonnissen.3b. Hoofdlijnen van de nieuwe regelingDe hoofdlijnen van de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling
worden hierna kort aangegeven. Vervolgens zal op verschillende aspecten nader
worden ingegaan. In het algemeen kan worden gesteld dat de voorgestelde regeling
aansluit op de voorstellen die zijn gedaan door de Commissie Herziening vervroegde
invrijheidstelling.• De vervroegde invrijheidstelling wordt vervangen door een voorwaardelijke
invrijheidstelling.• De regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling is van toepassing
op vrijheidsstraffen met een duur van meer dan een jaar. • De regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling is niet van
toepassing indien de rechter een deels voorwaardelijke vrijheidsstraf heeft
opgelegd.• De voorwaardelijke invrijheidstelling vindt van rechtswege plaats
wanneer tweederde van de door de rechter opgelegde vrijheidsstraf is ondergaan.
Voor straffen met een duur tussen een jaar en twee jaar vindt voorwaardelijke
invrijheidstelling plaats wanneer de vrijheidsbeneming ten minste een jaar
heeft geduurd en van het alsdan nog ten uitvoer te leggen gedeelte van de
straf eenderde gedeelte is ondergaan.• De voorwaardelijke invrijheidstelling geschiedt onder de algemene
voorwaarde dat de veroordeelde zich voor het einde van de proeftijd niet schuldig
maakt aan een strafbaar feit.• Aan de voorwaardelijke invrijheidstelling kunnen door de Minister
van Justitie bijzondere voorwaarden betreffende het gedrag van de veroordeelde
worden gesteld. Te denken valt aan de verplichting om deel te nemen aan bepaalde
cursussen, een meldingsplicht, een alcohol- en/of drugsverbod, zo nodig gecombineerd
met elektronisch toezicht.• De proeftijd van de algemene voorwaarde is gelijk aan de periode
waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, maar bedraagt
ten minste een jaar. De proeftijd verbonden aan bijzondere voorwaarden is
ten hoogste gelijk is aan de periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling
wordt verleend.• De voorwaardelijke invrijheidstelling kan worden uitgesteld of
achterwege blijven indien door het stellen van voorwaarden het recidiverisico
voor ernstige misdrijven onvoldoende kan worden ingeperkt. Verder worden de
bestaande gronden voor uitstel of achterwege blijven van vervroegde invrijheidstelling
gehandhaafd.• De voorwaardelijke invrijheidstelling kan worden herroepen indien
de veroordeelde de algemene voorwaarde of de bijzondere voorwaarden niet heeft
nageleefd.• De rechter beslist op vordering van het openbaar ministerie over
het uitstellen, achterwege blijven dan wel herroepen van de voorwaardelijke
invrijheidstelling.• In geval van een tekort aan plaatsen in penitentiaire inrichtingen
kan de Minister van Justitie bepalen dat de voorwaardelijke invrijheidstelling
voor bepaalde categorieën gedetineerden en voor een bepaalde periode
op een eerder tijdstip plaatsvindt.3c. De verlening van de voorwaardelijke invrijheidstellingOok in de nieuwe regeling geldt dat gedetineerden van rechtswege na tweederde
deel van de straf voorwaardelijk in vrijheid worden gesteld. Het bestaande
systeem van «v.i., tenzij» wordt dus gehandhaafd. Gelet op het
doel van voorwaardelijke invrijheidstelling, nl. de bescherming van de samenleving
door vermindering van de kans op recidive, is het onwenselijk om over te gaan
naar een systeem waarbij een gedetineerde niet voorwaardelijke in vrijheid
wordt gesteld, behoudens enkele uitzonderingen. In een dergelijk systeem zouden
immers veel gedetineerden pas wanneer de door de rechter opgelegde straf geheel
is uitgezeten in vrijheid worden gesteld, zonder dat nog voorwaarden kunnen
worden gesteld. Er is dan geen gecontroleerde en geleidelijke overgang van
detentie naar vrijheid.In dit verband acht de regering het ook niet goed passend bij het karakter
van de voorwaardelijke invrijheidstelling dat deze afhankelijk zou worden
gemaakt van het tot stand komen en nakomen van een betalingsregeling met het
slachtoffer van een strafbaar feit, zoals aangegeven in de motie van het lid
Griffith van 17 november 2004 (Kamerstukken II 2004/05, 29 800 VI,
nr. 46). Het uitgangspunt van de motie dat daders altijd de schade moeten
vergoeden die het gevolg is van het gepleegde delict wordt volledig onderschreven.
In het Nederlandse rechtssysteem zijn er verschillende mogelijkheden
voor een slachtoffer van een strafbaar feit om de daaruit voortvloeiende schade
vergoed te krijgen. Een daarvan is de zogenaamde schadevergoedingsmaatregel,
die ter gelegenheid van een strafrechtelijke veroordeling kan worden toegewezen.
Voor het slachtoffer van een strafbaar feit heeft deze maatregel als voordeel
dat niet hij, maar het openbaar ministerie met de inning van de schadevergoeding
is belast. Ten behoeve van de betaling aan het slachtoffer kan het Centraal
Justitieel Incassobureau (CJIB) een betalingsregeling treffen met de veroordeelde.
In een brief van 31 mei 2005 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken 2004/05,
29 800 VI, nr. 151) is hier nader op ingegaan.Tijdens detentie is het veelal zo dat de veroordeelde geen mogelijkheden
heeft eventuele door hem aangerichte schade bij het slachtoffer te vergoeden.
Na (voorwaardelijke) invrijheidstelling is de veroordeelde in de gelegenheid
om een inkomen te genereren. Hij kan door de reclassering en maatschappelijke
opvang geholpen worden bij het vinden van een baan. Is betrokkene daar in
geslaagd dan is hij in beginsel in staat de door hem veroorzaakte schade te
vergoeden.Gelet hierop en gelet op de bestaande mogelijkheden betreffende de vergoeding
van schade acht de regering het niet gewenst dat de voorwaardelijke invrijheidstelling
afhankelijk zou worden gemaakt van het tot stand komen en nakomen van een
betalingsregeling.Dat de voorwaardelijke invrijheidstelling van rechtswege wordt verleend,
betekent uiteraard niet dat er geen gronden kunnen zijn om de voorwaardelijke
invrijheidstelling uit te stellen of zelfs achterwege te laten. De voorgestelde
regeling houdt in dit opzicht vast aan de gronden voor uit- of afstel van
invrijheidstelling zoals die in de huidige regeling zijn opgenomen, en voegt
daar nog gronden aan toe. Indien door het stellen van voorwaarden het recidiverisico
onvoldoende kan worden beperkt of indien de veroordeelde zich niet bereid
verklaart te stellen voorwaarden na te leven, kan de voorwaardelijke invrijheidstelling
worden uitgesteld of achterwege blijven. In onderdeel 3h wordt hierop nader
ingegaan.Verlening van rechtswege betekent dat voor de rechter op het moment van
het bepalen van de strafmaat duidelijk is wat de verhouding is tussen de op
te leggen straf en de werkelijke duur van de detentie (behoudens uitzonderingen).
Tevens betekent het dat geen individuele besluitvorming nodig is over de toekenning
van voorwaardelijke invrijheidstelling, maar slechts in geval van uitstel
of achterwege blijven van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Gelet op
de aanzienlijke aantallen gedetineerden en de verwachting dat uitstel of afstel
van de voorwaardelijke invrijheidstelling in een beperkt aantal gevallen aan
de orde zal zijn, is verlening van rechtswege de meest efficiënte werkwijze.
Voorkomen dient immers te worden dat een nieuwe regeling omtrent de voorwaardelijke
invrijheidstelling tot een aanmerkelijke verzwaring van de administratieve
lasten van het justitiële apparaat zou leiden. Met dit aspect is overigens
in de gehele regeling nadrukkelijk rekening gehouden.Ten opzichte van de huidige regeling van vervroegde invrijheidstelling
is er in de thans voorgestelde regeling voor gekozen de afbakening van de
categorie straffen waarop de regeling van toepassing is te verschuiven van
een duur van meer dan zes maanden naar een duur van meer dan een jaar. Op
straffen van een jaar en minder is de v.i.-regeling derhalve niet van toepassing.
De reden hiervoor is dat de toepassing van voorwaardelijke invrijheidstelling
op vrijheidsstraffen met een duur van zes maanden tot en met een jaar betekent
dat slechts over zeer korte periodes voorwaardelijke invrijheidstelling wordt
verleend. Dergelijke korte periodes zijn in het algemeen te kort om invulling
te geven aan de aan de voorwaardelijke invrijheidstelling te verbinden voorwaarden,
zeker in gevallen waarin ter voorkoming van recidive het wenselijk wordt geacht
programmatische voorwaarden (zie onderdeel 3e) aan de voorwaardelijke
invrijheidstelling te verbinden.Ook houdt de keuze om de regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling
te beperken tot straffen met een duur van meer dan een jaar verband met de
wenselijk geachte afbakening tussen het toepassingsbereik van deze regeling
en het toepassingsbereik van de regeling van voorwaardelijke veroordeling.
In onderdeel 4 wordt hierop nader ingegaan.3d. Het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstellingHet tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling ligt op twee derde
van de door de rechter opgelegde straf. Wordt de voorwaardelijke invrijheidstelling
uitgesteld (zie onderdeel 3h) dan vindt de voorwaardelijke invrijheidstelling
uiteraard op een later tijdstip plaats.Zoals hiervoor al is aangegeven, is afgezien van het aanvankelijke voornemen
om het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling op de helft van de
opgelegde straf te bepalen. Evenmin is er voor gekozen om de voorwaardelijke
invrijheidstelling op een later tijdstip te bepalen dan in de huidige regeling
het geval is. Het op een later tijdstip bepalen van de voorwaardelijke invrijheidstelling,
bijvoorbeeld op drievierde gedeelte van de opgelegde straf, betekent dat de
periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, korter
is. Deze periode kan dan zo kort zijn dat er weinig tijd is om invulling te
geven aan activiteiten en begeleiding gericht op vermindering van het recidiverisico,
in de gevallen waarin dit gewenst wordt geacht. Daarnaast is het moment van
twee derde van de opgelegde straf in veel landen een gebruikelijk tijdstip
voor voorwaardelijke invrijheidstelling.1 Vasthouden
aan het bestaande tijdstip van invrijheidstelling heeft ten slotte het voordeel
dat de rechter bij de straftoemeting kan uitgaan van dezelfde verhouding tussen
de op te leggen straf en de werkelijke duur van de detentie als nu het geval
is.Voor straffen met een duur tussen één jaar en twee jaren,
is voor de bepaling van het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling
een bijzondere regeling getroffen (zoals in de bestaande regeling van vervroegde
invrijheidstelling ook het geval is voor straffen met een duur van niet meer
dan een jaar). Voor deze categorie straffen vindt voorwaardelijke invrijheidstelling
plaats wanneer de vrijheidsbeneming ten minste een jaar heeft geduurd en van
het alsdan nog ten uitvoer te leggen gedeelte van de straf eenderde gedeelte
is ondergaan. Deze bijzondere regeling houdt ermee verband dat geen voorwaardelijke
invrijheidstelling wordt toegepast in geval van straffen met een duur van
een jaar en minder. Zonder deze regeling zou het mogelijk zijn dat een persoon
die tot een gevangenisstraf van een jaar is veroordeeld langer gedetineerd
zou zijn dan een persoon die tot een gevangenisstraf van langere duur is veroordeeld,
maar die daarvan als gevolg van de toepassing van de v.i.-regeling een deel
niet hoeft te ondergaan.3e. De voorwaardenDe aan de invrijheidstelling te stellen voorwaarden zijn te onderscheiden
in de algemene voorwaarde en bijzondere voorwaarden.De algemene voorwaardeDe voorwaardelijke invrijheidstelling geschiedt steeds onder de algemene
voorwaarde dat de veroordeelde zich voor het einde van de proeftijd niet schuldig
maakt aan een strafbaar feit. De algemene voorwaarde is derhalve van rechtswege
aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden. In de huidige situatie
is de vervroegde invrijheidstelling onherroepelijk. Indien de veroordeelde
na zijn vervroegde invrijheidstelling een strafbaar feit pleegt, heeft dat
geen gevolgen voor de vervroegde invrijheidstelling. In de voorgestelde regeling
van voorwaardelijke invrijheidstelling is dat uiteraard anders:
het begaan van een strafbaar feit is een grond voor herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling. Voorgesteld wordt om in de formulering van de algemene
voorwaarde de term «stafbaar feit» te gebruiken en niet te spreken
van«misdrijven» of «misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis
is toegelaten». Het gebruik van de algemene term «strafbaar feit»
omvat zowel misdrijven als overtredingen. Ook het begaan van een overtreding
is derhalve een grond om de voorwaardelijke invrijheidstelling te kunnen herroepen.Op dit punt is afgeweken van het voorstel van de Commissie Herziening
vervroegde invrijheidstelling om als algemene voorwaarde het niet plegen van
misdrijven op te nemen. De redenen om van dit voorstel af te wijken zijn de
volgende. In de eerste plaats is het ook bij de voorwaardelijke veroordeling
zo dat als algemene voorwaarde is bepaald dat de veroordeelde zich voor het
einde van de proeftijd niet schuldig maakt aan een strafbaar feit (artikel
14c, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht). Gelet op de gelijksoortige
functies van de voorwaardelijke veroordeling en de voorwaardelijke invrijheidstelling
(het binden van de veroordeelde aan voorwaarden, met als stok achter de deur
het alsnog moeten ondergaan van het niet ten uitvoer gelegde deel) is er geen
reden om bij de voorwaardelijke invrijheidstelling de algemene voorwaarde
anders in te vullen dan bij de voorwaardelijke veroordeling. In de tweede
plaats kan de voorwaardelijke invrijheidstelling worden herroepen in geval
van het niet naleven van een bijzondere voorwaarde. Het niet naleven van een
bijzondere voorwaarde hoeft geen strafbaar feit op te leveren. Het zou derhalve
merkwaardig zijn indien de voorwaardelijke invrijheidstelling wel zou kunnen
worden herroepen indien de veroordeelde geen strafbaar feit pleegt, maar wel
een bijzondere voorwaarde schendt en de voorwaardelijke invrijheidstelling
niet zou kunnen worden herroepen indien de veroordeelde opnieuw een strafbaar
feit pleegt, maar dit feit geen misdrijf is maar een overtreding. De vrees
van de Commissie Herziening vervroegde invrijheidstelling dat de uitbreiding
van de algemene voorwaarde tot «geen strafbare feiten plegen»
zou kunnen leiden tot herroepingsvorderingen waar dat niet proportioneel is
in relatie tot de ernst van het gepleegde feit, wordt in het onderhavige voorstel
ondervangen doordat er geen verplichting is voor het openbaar ministerie om
een herroepingsvordering in te dienen bij de rechter in geval van schending
van de voorwaarden. Afhankelijk van de ernst van de schending van de aan de
voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden voorwaarden, moet bekeken worden
welke reactie daarop passend is. In onderdeel 3i wordt hier verder op ingegaan.Bijzondere voorwaardenAan de voorwaardelijke invrijheidstelling kunnen ook bijzondere voorwaarden
worden verbonden. Het gaat hierbij om verplichtingen die betrekking hebben
op het gedrag van de veroordeelde. Het kan gaan om programmatische voorwaarden,
zoals deelname aan scholing en vaardigheidstrainingen of het accepteren van
intensieve hulpverlening bijvoorbeeld in verband met een verslaving. Het kan
ook gaan om beperkende voorwaarden, zoals een meldingsplicht, een contactverbod,
een locatieverbod of -gebod en een alcohol- en/of drugsverbod. Bijzondere
voorwaarden kunnen variëren van beperkt tot zeer ingrijpend. Daarbij
dient ervoor te worden gewaakt dat de bijzondere voorwaarden zulke ingrijpende
beperkingen aan de betrokkene opleggen dat van invrijheidstelling nauwelijks
sprake meer is.Een bijzondere voorwaarde kan gecombineerd worden met elektronisch toezicht.
In paragraaf 3g wordt hierop verder ingegaan.De algemene voorwaarde geldt in alle gevallen waarin voorwaardelijke invrijheidstelling
wordt verleend. Ten aanzien van bijzondere voorwaarden is dit anders. Voor
iedere individuele gedetineerde zal bekeken moeten worden of het nodig is
om bijzondere voorwaarden te stellen. Het stellen van bijzondere
voorwaarden kan achterwege blijven indien het recidiverisico als gering wordt
ingeschat op grond van bijvoorbeeld de persoonlijke omstandigheden van de
gedetineerde of omdat de gedetineerde tijdens detentie al voldoende is voorbereid
op de invrijheidstelling. De te stellen voorwaarden dienen zo veel mogelijk
aan te sluiten op het voorafgaande detentietraject. Er wordt naar gestreefd
om gedetineerden die daarvoor qua strafduur in aanmerking komen in een traject
van detentiefasering te leiden, waarbij naarmate de datum van voorwaardelijke
invrijheidstelling nadert, meer vrijheden (waaronder meer verlof) worden toegestaan.
Dit traject kan worden afgesloten met deelname aan een penitentiair programma.
Voor de gedetineerden die aldus zijn voorbereid op de terugkeer in de samenleving
zal het stellen van bijzondere (programmatische) voorwaarden gedurende de
v.i.-periode doorgaans niet nodig of zinvol zijn en kan worden volstaan met
de algemene voorwaarde. In de overige gevallen zal steeds aan de hand van
een inschatting van het recidiverisico bekeken moeten worden welke bijzondere
voorwaarden aan de voorwaardelijke invrijheidstelling moeten worden verbonden.
Daarbij kan onder andere het nieuwe diagnose instrument RISc (Recidive Inschattings
Schalen) een rol spelen. RISc is ontwikkeld in het kader van het programma «Terugdringen
recidive» en biedt reclassering en gevangeniswezen meer houvast bij
het inschatten van het recidiverisico.Met de beslissing omtrent het stellen van bijzondere voorwaarden wordt
de Minister van Justitie belast. Op grond van artikel 553 van het Wetboek
van Strafvordering geschiedt de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen
door het openbaar ministerie dan wel op voordracht van deze door de Minister
van Justitie. Waar het gaat om vrijheidstraffen worden deze steeds door de
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het ministerie van Justitie
ten uitvoer gelegd. Welke functionarissen zullen worden belast met de beslissing
om namens de Minister van Justitie bijzondere voorwaarden aan de voorwaardelijke
invrijheidstelling te verbinden, zal nader worden bekeken. Een van de mogelijkheden
betreft de selectiefunctionarissen van het gevangeniswezen. Zij zijn thans
op grond van artikel 15, derde lid, van de Penitentiaire beginselenwet belast
met de beslissingen omtrent de plaatsing en overplaatsing van gedetineerden
en omtrent de deelname (en beëindiging van de deelname) aan een penitentiair
programma.In de adviezen van de NVvR en het OM wordt ervoor gepleit om het openbaar
ministerie te belasten met de beslissing omtrent het stellen van bijzondere
voorwaarden. Ook de RvdR pleit voor een centrale rol van het openbaar ministerie
bij de vaststelling van de bijzondere voorwaarden. Gelet op de verdeling van
taken en bevoegdheden tussen openbaar ministerie en ministerie van Justitie
(DJI) bij de tenuitvoerlegging van vrijheidstraffen en met het oog op artikel
553 van het Wetboek van Strafvordering, ligt het minder voor de hand om de
beslissing over de bijzondere voorwaarden bij het openbaar ministerie te leggen.
Hoewel het openbaar ministerie een rol speelt in de tenuitvoerlegging van
vrijheidsstraffen, geschiedt de feitelijke tenuitvoerlegging door DJI. Bij
DJI is kennis en ervaring aanwezig met betrekking tot de individuele gedetineerden
en hun detentiegeschiedenis. Op grond daarvan kan een goede inschatting worden
gemaakt van de noodzaak om in voorkomende gevallen bijzondere voorwaarden
aan de voorwaardelijke invrijheidstelling te verbinden. Uiteraard is het hierbij
van groot belang dat het openbaar ministerie kan adviseren over de te stellen
voorwaarden indien het daartoe reden ziet. Door middel van het plaatsen van
de zgn. executie-indicator kan het openbaar ministerie verzekeren dat het
bij de vaststelling van bijzondere voorwaarden wordt betrokken.De directeur van de inrichting en in voorkomende gevallen de reclassering
adviseren over de te stellen voorwaarden. Betrokkenheid van de reclassering ligt vooral in de rede indien de bijzondere voorwaarden voorzien
in een belangrijke rol voor de reclassering.Door de beslissing omtrent het stellen van bijzondere voorwaarden bij
de Minister van Justitie te leggen wordt een evenwicht gevonden in de verdeling
van de onvermijdelijke extra werkzaamheden die de nieuwe regeling mee zal
brengen.De Minister van Justitie kan de gestelde bijzondere voorwaarden aanvullen,
wijzigen of opheffen, indien het gedrag van de veroordeelde daartoe aanleiding
geeft. Zo kan de manier waarop de veroordeelde met zijn terugkeer in de samenleving
omgaat, aanleiding zijn een bijzondere voorwaarde, die bij de invrijheidstelling
niet werd gesteld, alsnog te stellen. Ook kan het niet naleven van de voorwaarden
een reden zijn om de bijzondere voorwaarden aan te vullen of te wijzigen.
Op de gevolgen van overtreding van de voorwaarden wordt in onderdeel 3i ingegaan.
Ten slotte kunnen bijzondere voorwaarden worden opgeheven omdat zij overbodig
zijn geworden. Hierbij kan gedacht worden aan het beëindigen van hulpverlening
indien deze succesvol is afgerond of het opheffen van een straatverbod indien
het daar wonende slachtoffer is verhuisd.3f. De proeftijdDe proeftijd is de periode die ingaat op de dag van de invrijheidstelling
en gedurende welke de voorwaarden van kracht zijn. Uit het omvormen van de
vervroegde invrijheidstelling tot voorwaardelijke invrijheidstelling volgt
logischerwijs dat de voorwaarden ten minste gedurende de periode waarover
voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, van kracht zijn. De vraag
kan gesteld worden of de proeftijd daarna nog moet doorlopen. Gelet op het
doel van de voorwaardelijke invrijheidstelling, namelijk het beschermen van
de samenleving door het beperken van de kans op recidive, kan gepleit worden
voor een lange proeftijd. Een lange proeftijd betekent immers dat een langere
periode van gedragsbeïnvloeding wordt gecreëerd met een vrijheidsstraf
als stok achter de deur. Daar staat tegenover dat uit ervaringsgegevens blijkt
dat het recidiveverminderend effect van strafrechtelijke interventies nauw
samenhangt met de intensiteit van die interventies en minder met de duur ervan.1 Met andere woorden, van een intensieve, in tijd beperkte,
interventie is in het algemeen meer effect te verwachten dan van een langdurige,
minder intensieve interventie. Cruciaal bij het voorkomen van recidive is
de periode onmiddellijk na de invrijheidstelling. Juist in de periode onmiddellijk
na de invrijheidstelling is van interventies het meeste effect te verwachten.
In deze periode moet het eigen leven in de samenleving weer worden opgebouwd.
Dat gaat gepaard met tegenslagen en hindernissen.2
Begeleiding en toezicht kan bij het omgaan met die tegenslagen en hindernissen
het meeste effect sorteren. Na enige tijd zal vervolgens wel duidelijk zijn
of de voorwaardelijk in vrijheid gestelde op de goede weg is met het opbouwen
van een aanvaardbaar maatschappelijk bestaan of dat hij recidiveert. In het
eerste geval is het niet nodig gestelde bijzondere voorwaarden te handhaven,
in het tweede geval zal een adequate strafrechtelijke reactie dienen te volgen.
Het toepassen van ingrijpende bijzondere voorwaarden (lang) na de periode
waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, is moeilijk te
verenigen met het karakter van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Dit
zou immers tot de onwenselijke situatie leiden dat een voorwaardelijk in vrijheid
gestelde voor lange tijd met bijzondere voorwaarden wordt geconfronteerd,
terwijl een gedetineerde aan wie geen voorwaardelijke invrijheidstelling wordt
verleend in verband met de door hem gevormde risico’s, zonder enige
voorwaarde in vrijheid wordt gesteld, nadat hij de gehele straf heeft uitgezeten.In het licht van het voorgaande wordt voorgesteld om de proeftijd voor
wat betreft de algemene voorwaarde gelijk te stellen aan de periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, maar een minimum
van één jaar te bepalen. Dit betekent dat voor alle door de
rechter opgelegde gevangenisstraffen van drie jaar en minder een proeftijd
voor voorwaardelijke invrijheidstelling geldt van één jaar en
voor de straffen van meer dan drie jaar een proeftijd die gelijk is aan de
periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend. Het bepalen
van een minimum van één jaar verzekert dat ook in gevallen waarin
over een korte periode v.i. wordt verleend, de veroordeelde zich ten minste
voor een jaar aan de algemene voorwaarde dient te houden. Een minimumduur
van een jaar is lang genoeg om invulling te geven aan de functie van stok
achter de deur, maar is niet zo lang dat deze vragen oproept met betrekking
tot de proportionaliteit.De proeftijd ten aanzien van bijzondere voorwaarden is ten hoogste gelijk
aan de periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend
en wordt vastgesteld door de Minister van Justitie. Programmatische bijzondere
voorwaarden bijvoorbeeld, hoeven niet gedurende de gehele periode waarover
voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, van kracht te zijn. De
Minister van Justitie kan voor verschillende bijzondere voorwaarden een periode
vaststellen waarbinnen de veroordeelde de voorwaarden dient na te leven. Zo
kan enige fasering worden aangebracht in de bijzondere voorwaarden. Ook elektronisch
toezicht op de naleving van een bijzondere voorwaarde kan onmiddellijk na
de invrijheidstelling aangewezen zijn, maar hoeft niet gedurende de gehele
periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling wordt verleend, te worden
voortgezet. Bijzondere voorwaarden zoals locatieverboden of -geboden zullen
doorgaans voor de gehele v.i.-periode gelden.3g. Toezicht en begeleidingDe formele verantwoordelijkheid om toezicht te houden op de naleving van
de voorwaarden komt bij het openbaar ministerie te liggen. Dit is in overeenstemming
met de andere voorwaardelijke (sanctie)modaliteiten die het strafrecht kent.
Het feitelijke toezicht zal vooral geschieden door de politie en de reclassering.
De politie zal uit hoofde van haar taken veelal een schending van de algemene
voorwaarde kunnen constateren. Het is echter ook mogelijk dat bij de politie
een schending van de bijzondere voorwaarden aan het licht komt, bijvoorbeeld
indien de veroordeelde zich niet houdt aan de als bijzondere voorwaarde opgelegde
plicht zich op bepaalde tijdstippen bij de politie te melden. Bij het toezicht
op de naleving van de bijzondere (programmatische) voorwaarden speelt de reclassering
een bijzondere rol. De Minister van Justitie kan de reclassering de opdracht
geven begeleiding te bieden bij en toezicht te houden op de naleving van de
bijzondere voorwaarden. Indien enige voorwaarde niet wordt nageleefd, dient
de reclassering dit te melden aan de Minister van Justitie en het openbaar
ministerie, zodat besloten kan worden op welke wijze op de overtreding zal
worden gereageerd (zie verder onderdeel 3i).De manier waarop het toezicht vorm wordt gegeven, hangt uiteraard af van
de gestelde bijzondere voorwaarden. Bij intensieve programmatische voorwaarden,
zoals hulpverlening in verband met een verslaving, ligt intensiever toezicht
voor de hand.Bij het houden van toezicht kan elektronisch toezicht een rol spelen.
Aan een bijzondere voorwaarde kan elektronisch toezicht worden verbonden.
Door middel van elektronisch toezicht kan de aanwezigheid van de voorwaardelijk
in vrijheid gestelde op een bepaalde plaats op een bepaald tijdstip gecontroleerd
worden. Elektronisch toezicht is daarmee met name geschikt om in bijzondere
gevallen de naleving te controleren van een als bijzondere voorwaarde opgelegd
locatieverbod of -gebod. Te denken valt bijvoorbeeld aan een voetbalvandaal
aan wie een stadionverbod is opgelegd. Naast begeleiding door de reclassering in het kader van voorwaardelijke
invrijheidstelling is voor een succesvolle reïntegratie van de ex-gedetineerde
in de samenleving de beschikbaarheid van maatschappelijke opvang van groot
belang. De aansluiting tussen het justitiële (intramurale) traject en
de maatschappelijke voorzieningen dient daarom naadloos te verlopen. Om dat
te bereiken heeft dit onderwerp de volle aandacht van de regering. Cruciaal
voor een goede aansluiting nazorg zijn een tijdige en zorgvuldige overdracht
van het reïntegratietraject van justitie naar gemeenten en de beschikbaarheid
en toegankelijkheid van de maatschappelijke voorzieningen. Om de overdracht
van de reïntegratieactiviteiten naar de gemeenten zorgvuldig te laten
plaatsvinden heeft Justitie geïnvesteerd in het creëren van de zogenaamde «makelaarsfunctie».
Met de aanstelling van medewerkers Maatschappelijke Dienstverlening binnen
de penitentiaire inrichtingen vindt in principe bij elke gedetineerde een
screening plaats op de primaire leefgebieden en de noodzakelijkheid van toeleiding
naar de vervolgvoorzieningen. Waar mogelijk vindt de feitelijke toeleiding
al tijdens detentie en in samenwerking met de gemeenten plaats. Met name het
kunnen beschikken over huisvesting na detentie is van cruciaal belang voor
de reïntegratie van ex-gedetineerden en het terugdringen van de recidive.
Verwacht wordt dat met de inzet van de medewerkers Maatschappelijke Dienstverlening
zoals hierboven beschreven het aantal personen dat dakloos is na de detentieperiode
zal afnemen. Als andere vormen van huisvesting ontbreken is de maatschappelijke
opvang als eerste mogelijkheid (vangnet) vaak onontbeerlijk. Vanuit de maatschappelijke
opvang dient dan verder te worden toegeleid naar andere specifieke voorzieningen
of reguliere huisvesting. Het kabinet heeft met het standpunt op het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek Maatschappelijke Opvang een aantal maatregelen in gang gezet
waarmee het capaciteitstekort in de maatschappelijke opvang wordt bestreden
(Kamerstukken II 2003/04, 29 325, nr. 1). Daarvoor is extra budget
beschikbaar gesteld. Vooral de doorstroming in de maatschappelijke opvang
dient te worden bevorderd. Gemeenten hebben toegezegd deze middelen te zullen
aanwenden om de gemiddelde verblijfsduur in de maatschappelijke opvang terug
te dringen om stagnatie bij de instroom te verminderen.3h. Uitstel en achterwege blijven van de voorwaardelijke
invrijheidstellingZoals hiervoor al is aangegeven, is het uitgangspunt dat alle veroordeelden
met een straf van meer dan een jaar in aanmerking komen voor voorwaardelijke
invrijheidstelling. Er kunnen zich echter gevallen voordoen waarin de veiligheid
van de samenleving slechts voldoende kan worden gewaarborgd door de detentie
voort te laten duren. In dergelijke gevallen kan de voorwaardelijke invrijheidstelling
uitgesteld worden of geheel achterwege blijven. De voorgestelde regeling handhaaft
de gronden voor uitstel of achterwege blijven van de invrijheidstelling zoals
die in de huidige regeling zijn opgenomen. Het gaat om de volgende gronden:– de veroordeelde is op grond van de gebrekkige ontwikkeling of
ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens geplaatst in een inrichting voor
verpleging van ter beschikking gestelden en zijn verpleging behoeft voortzetting;– de veroordeelde is onherroepelijk veroordeeld voor een misdrijf
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en dat is begaan na de aanvang
van de tenuitvoerlegging van zijn straf;– de veroordeelde heeft zich anderszins na de aanvang van de tenuitvoerlegging
van zijn straf zeer ernstig misdragen;– de veroordeelde onttrekt zich aan zijn straf of doet daartoe een
poging. Het doel van de nieuwe regeling en de introductie van aan de voorwaardelijke
invrijheidstelling te verbinden voorwaarden brengen met zich dat aan deze
gronden een nieuwe grond dient te worden toegevoegd. Het stellen van voorwaarden
heeft tot doel bij te dragen aan het verminderen van het risico van recidive
en zo de samenleving te beschermen. Indien door middel van het stellen van
voorwaarden het recidiverisico voor (ernstige) geweldsmisdrijven onvoldoende
beperkt kan worden of indien de veroordeelde niet bereid is te stellen voorwaarden
na te leven, kan de voorwaardelijke invrijheidstelling uitgesteld worden of
achterwege blijven. De formulering van artikel 15d, eerste lid, onder e, («de
veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen») is ontleend
aan de artikelen 37a en 37b van het Wetboek van Strafrecht.Verder is nog een grond toegevoegd die verband houdt met de tenuitvoerlegging
van in het buitenland opgelegde vrijheidsstraffen in Nederland. Overname van
de tenuitvoerlegging impliceert dat er in Nederland een strafrestant te executeren
valt. Indien in voorkomend geval er ten gevolge van de Nederlandse v.i.-regeling
na overbrenging geen of een zeer klein strafrestant ten uitvoer valt te leggen,
leidt dit nogal eens tot een weigering van de overbrenging. Met de voorgestelde
wettelijke mogelijkheid om de voorwaardelijke invrijheidstelling uit te stellen
of achterwege te laten, wordt beoogd de instemming van buitenlandse autoriteiten
met overbrenging van een gedetineerde ook in dit geval te bevorderen.De rechter beslist, op vordering van het openbaar ministerie, over het
uitstellen of achterwege laten van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
Ter voorbereiding van deze beslissing is een belangrijke rol weggelegd voor
het ministerie van Justitie. De Dienst Justitiële Inrichtingen van het
ministerie is op de hoogte van het verloop van de detentie en verantwoordelijk
voor het stellen van de bijzondere voorwaarden. Indien de functionaris die
namens de Minister van Justitie is belast met het stellen van bijzondere voorwaarden
van oordeel is dat er reden is de voorwaardelijke invrijheidstelling met een
bepaalde termijn uit te stellen of achterwege te laten, dan verzoekt hij het
openbaar ministerie een daartoe strekkende vordering in te dienen. Het openbaar
ministerie kan echter ook zonder een dergelijk verzoek beslissen een vordering
tot uitstel of achterwege laten van de voorwaardelijke invrijheidstelling
in te dienen bij de rechtbank. Het gaat derhalve om een zelfstandige bevoegdheid
van het openbaar ministerie.Uit onderzoek is gebleken dat op grond van de huidige regeling van vervroegde
invrijheidstelling door het openbaar ministerie zelden een vordering tot uitstel
of achterwege laten van de vervroegde invrijheidstelling wordt ingediend.1 Met de wijziging van de vervroegde invrijheidstelling
in een voorwaardelijke invrijheidstelling is het van groot belang dat er een
helder beleid komt ten aanzien van uitstel en achterwege blijven van voorwaardelijke
invrijheidstelling. In overleg tussen de Minister van Justitie en het openbaar
ministerie zal dit beleid vorm krijgen.3i. De gevolgen van overtreding van de voorwaardenVan het grootste belang voor de effectiviteit en geloofwaardigheid van
de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling is dat het overtreden
van de voorwaarden niet zonder gevolgen blijft. Gebrek hieraan leidde immers
tot de zo bekritiseerde regeling van vervroegde invrijheidstelling. Het uitgangspunt
is derhalve dat steeds een reactie volgt op iedere overtreding van de voorwaarden.
Afhankelijk van de ernst van de overtreding van de voorwaarden kunnen drie
reacties volgen: herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling, wijziging
van de bijzondere voorwaarden of een waarschuwing indien er sprake is van
een zeer geringe schending van de voorwaarden.De reclassering kan een waarschuwing geven indien de betrokkene weliswaar een bijzondere voorwaarde niet heeft nageleefd, maar dit niet
tot ernstige gevolgen heeft geleid. Verder kan een waarschuwing aan de orde
zijn indien het wijzigen van de voorwaarden of het herroepen van de invrijheidstelling
als een onevenredige reactie op de overtreding van de voorwaarden wordt beschouwd.
In zijn algemeenheid is een waarschuwing aan de orde indien het gaat om een
geringe schending van de voorwaarden, maar het vertrouwen dat de veroordeelde
zich aan de voorwaarden zal houden niet is geschaad.Het wijzigen van de voorwaarden kan een adequate reactie zijn op het niet
naleven van de voorwaarden indien deze wijziging bijdraagt aan de handhaving
van de voorwaarden. Indien bijvoorbeeld de betrokkene een locatieverbod niet
naleeft, kan het nuttig zijn om als extra voorwaarde elektronisch toezicht
toe te passen. Het wijzigen van de voorwaarden heeft weinig zin indien door
het schenden van de voorwaarden het vertrouwen dat de veroordeelde de voorwaarden
zal naleven ernstig is aangetast of is verdwenen.Herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling is aan de orde indien
er sprake is van een ernstige schending van een aan de voorwaardelijke invrijheidstelling
verbonden voorwaarde. De voorwaardelijke invrijheidstelling kan geheel of
gedeeltelijk worden herroepen. Aan de hand van de omstandigheden van het geval
zal steeds bepaald moeten worden welke reactie op overtreding van de voorwaarden
het meest passend is. In beleidsregels van het openbaar ministerie zullen
kaders worden gesteld met betrekking tot de gevallen waarin een vordering
tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling wordt ingediend.De herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling brengt mee dat
de verdere tenuitvoerlegging van de opgelegde gevangenisstraf wordt gelast.
De veroordeelde wordt weer ingesloten in een penitentiaire inrichting.De bevoegdheid te beslissen over het herroepen van de voorwaardelijke
invrijheidstelling ligt bij de rechter. Op vordering van het openbaar ministerie
beslist de rechtbank over de herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
De Minister van Justitie kan het openbaar ministerie een verzoek doen om een
vordering tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling in te dienen.
Het openbaar ministerie kan echter ook zonder een dergelijk voorstel beslissen
een vordering in te dienen. Omdat een beslissing van de rechtbank niet altijd
kan worden afgewacht, voorziet dit wetsvoorstel in de mogelijkheid van schorsing
van de voorwaardelijke invrijheidstelling in afwachting van de beslissing
van de rechtbank (artikel 15h). Schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling
is aan de orde indien er ernstige redenen zijn voor het vermoeden dat de veroordeelde
een aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden voorwaarde heeft geschonden
en deze schending van zodanige aard is dat de onmiddellijke vrijheidsbeneming
van de veroordeelde aangewezen is. De rechter-commissaris beslist op vordering
van het openbaar ministerie over de schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
Tegelijkertijd met de vordering tot schorsing dient het openbaar ministerie
een vordering tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling in
bij de rechtbank.In het onderhavige wetsvoorstel wordt er derhalve voor gekozen de bevoegdheid
te beslissen over uitstel, afstel en herroeping bij de rechter te leggen.
Niet langer wordt voorgesteld om deze beslissing door het openbaar ministerie
te laten nemen met een mogelijkheid van beroep op de rechter. De regering
volgt daarmee de adviezen van de Commissie Herziening vervroegde invrijheidstelling,
enkele van de over het wetsvoorstel ontvangen adviezen en het advies van de
Raad van State. Een keuze voor het rechtersmodel biedt ook naar het oordeel
van de regering de meeste waarborgen voor een zorgvuldige procedure en voorkomt
dat twijfels zouden kunnen worden geuit over de verenigbaarheid van de procedure
ten aanzien van uitstel, afstel en herroeping met de eisen die voortvloeien
uit de artikelen 5 en 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM).4. Verhouding tot de voorwaardelijke veroordelingBijzondere aandacht verdient de verhouding tussen de voorwaardelijke veroordeling
op grond van artikel 14a van het Wetboek van Strafrecht en de voorwaardelijke
invrijheidstelling. In verschillende adviezen (onder meer van de Raad voor
de rechtspraak en de Raad van State) is een voorkeur uitgesproken voor een
heldere wettelijke afbakening van het toepassingsbereik van de voorwaardelijke
invrijheidstelling ten opzichte van de voorwaardelijke veroordeling. Deze
adviezen volgen daarmee een aanbeveling van de Commissie Vrijheidsbeperking,
die in haar rapport uitgebreid is ingegaan op de problemen die uit een overlap
van de voorwaardelijke veroordeling en de voorwaardelijke invrijheidstelling
voortvloeien.1 De overlap heeft tot gevolg dat
de proeftijden van de voorwaardelijke veroordeling en de voorwaardelijke invrijheidstelling
samen kunnen vallen, dat in die periode dubbele, mogelijk uiteenlopende of
zelfs tegenstrijdige bijzondere voorwaarden kunnen gelden en dat er twee verschillende
herroepingsprocedures gevolgd kunnen worden. Verder heeft deze overlap tot
gevolg dat aan het door de rechter vastgestelde voorwaardelijk deel van de
vrijheidsstraf ook nog een voorwaardelijk deel als gevolg van de toepassing
van de v.i.-regeling wordt toegevoegd. Van de door de rechter opgelegde vrijheidsstraf
wordt dan slechts een beperkt deel daadwerkelijk ten uitvoer gelegd.Als gevolg van de inwerkingtreding van de voornoemde wet herijking strafmaxima
(Stb. 2006, 11) op 1 februari 2006 is de regeling van de voorwaardelijke
veroordeling gewijzigd. Bij straffen tot ten hoogste vier jaar kan thans een
voorwaardelijk deel worden opgelegd van maximaal twee jaar. Het toepassingsbereik
van de voorwaardelijke veroordeling is hiermee met een jaar verlengd (tot
straffen van vier jaar) en de maximale duur van een voorwaardelijk op te leggen
deel van een vrijheidsstraf is verdubbeld (tot twee jaar). Als gevolg van
deze wetswijziging is het belang toegenomen van een duidelijke afbakening
tussen de voorwaardelijke veroordeling en de voorwaardelijke invrijheidstelling.De regering is van mening dat een heldere afbakening van de regelingen
van voorwaardelijke veroordeling en voorwaardelijke invrijheidstelling wenselijk
is en volgt daarmee de hiervoor genoemde adviezen en de opmerkingen hierover
in het rapport van de Commissie Vrijheidsbeperking. In het onderhavige wetsvoorstel
wordt het toepassingsbereik van de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling
als volgt afgebakend van de regeling van voorwaardelijke veroordeling, zoals
neergelegd in artikel 14a tot en met 14k van het Wetboek van Strafrecht.In de eerste plaats is ervoor gekozen het toepassingsbereik van de regeling
van voorwaardelijke invrijheidstelling te beperken tot vrijheidsstraffen met
een duur van meer dan een jaar. Op straffen van een jaar en minder is de v.i.-regeling
derhalve niet van toepassing en wordt aan de rechter overgelaten om bij de
strafoplegging te bepalen of (een gedeelte van) de straf voorwaardelijk niet
ten uitvoer zal worden gelegd op grond van de regeling van voorwaardelijke
veroordeling.In de tweede plaats is in het wetsvoorstel een regeling getroffen voor
de gevallen waarin het toepassingsbereik van de nieuwe v.i.-regeling en de
regeling van de voorwaardelijke veroordeling overlappen. Het derde lid van
artikel 15 van de voorgestelde regeling voorziet erin dat in de gevallen waarin
de rechter op grond van artikel 14a van het Wetboek van Strafrecht heeft bepaald
dat een gedeelte van de straf niet ten uitvoer zal worden gelegd, de regeling
van voorwaardelijke invrijheidstelling niet van toepassing is. Indien derhalve
de rechter een persoon veroordeelt tot een gedeeltelijk voorwaardelijke vrijheidsstraf,
wordt op het onvoorwaardelijk opgelegde deel geen voorwaardelijke invrijheidstelling
toegepast. Dubbele voorwaardelijke delen van de straf, proeftijden,
bijzondere voorwaarden en herroepingsprocedures worden aldus voorkomen.Alleen in gevallen waarin een persoon verschillende vrijheidsstraffen
heeft te ondergaan en het hierbij gaat om combinaties van onvoorwaardelijke
en voorwaardelijke vrijheidsstraffen, is een overlap tussen de toepassing
van voorwaardelijke invrijheidstelling en voorwaardelijke veroordeling niet
te voorkomen. Omdat zulke gevallen zich zeker voordoen, maar niet in groten
getale, bestaat de verwachting dat in de praktijk adequaat met deze overlap
zal kunnen worden omgegaan.5. Voorwaardelijke invrijheidstelling en vreemdelingenDe toepassing van voorwaardelijke invrijheidstelling op personen die na
het ondergaan van hun straf Nederland moeten verlaten verdient bijzondere
aandacht. Uitgangspunt van de voorgestelde regeling is dat strafrechtelijk
gedetineerde vreemdelingen, net als Nederlanders die hun vrijheidsstraf ondergaan,
in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Door vreemdelingen
niet uit te sluiten van voorwaardelijke invrijheidstelling wordt voorkomen
dat zij voor dezelfde delicten feitelijk zwaarder bestraft zouden worden dan
Nederlanders. Voor vreemdelingen die na het ondergaan van hun vrijheidsstraf
in Nederland mogen blijven, geldt dat zij voorwaardelijk in vrijheid worden
gesteld en dat indien dit noodzakelijk of wenselijk wordt geacht aan deze
invrijheidstelling bijzondere voorwaarden worden verbonden. Voor vreemdelingen
die na het ondergaan van de aan hen opgelegde vrijheidsstraf niet in Nederland
mogen blijven, ligt dit anders. In dergelijke gevallen ligt het verbinden
van bijzondere voorwaarden aan de invrijheidstelling niet voor de hand. Bijzondere
voorwaarden worden immers aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden
ten behoeve van het toezicht op en de begeleiding van de terugkeer in de Nederlandse samenleving. Voor vreemdelingen die na het
ondergaan van strafrechtelijke detentie Nederland moeten verlaten, is dit
niet aan de orde. In dit verband dient te worden vermeld dat de Minister voor
Vreemdelingenzaken en Integratie met een brief van 30 september 2005
een aanscherping van het vreemdelingenrechtelijke openbare orde beleid heeft
ingezet (Kamerstukken II 2005/06, 19 637, nr. 971). Deze aanscherping
houdt in dat in beginsel elke veroordeling wegens een misdrijf waarop een
gevangenisstraf staat, vreemdelingenrechtelijke consequenties heeft. Indien
een vreemdeling die in Nederland rechtmatig verblijf heeft, onherroepelijk
is veroordeeld tot een vrijheidsstraf, zal door de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) worden bekeken of de verblijfsvergunning op grond van deze veroordeling
kan worden ingetrokken. Daarnaast zal worden nagegaan of de betrokkene tot
ongewenst vreemdeling kan worden verklaard. In de gevallen dat de vreemdeling
een gevangenisstraf van enige duur heeft te ondergaan, wordt er naar gestreefd
dat de procedures betreffende het intrekken van de verblijfsvergunning en
ongewenstverklaring zijn afgerond op het moment van voorwaardelijke invrijheidstelling,
zodat de betrokkene dan aansluitend uit Nederland kan worden verwijderd. Dit
laatste geldt uiteraard ook voor vreemdelingen die illegaal in Nederland verblijven.
De IND stelt in samenwerking met DJI alles in het werk om ervoor te zorgen
dat de illegale vreemdeling op het moment van voorwaardelijke invrijheidstelling
uitgezet kan worden. Indien de betrokken vreemdeling op het moment van voorwaardelijke
invrijheidstelling nog niet uitgezet kan worden, maar er wel zicht op uitzetting
bestaat, wordt hij aansluitend aan de beëindiging van de strafrechtelijke
detentie in vreemdelingenbewaring genomen en later alsnog uitgezet.Indien een ongewenst verklaarde vreemdeling na zijn uitzetting in Nederland
wordt aangetroffen, kan dit gevolgen hebben voor de eerder verleende voorwaardelijke
invrijheidstelling. Het verblijf in Nederland van een ongewenst verklaarde
vreemdeling is immers een strafbaar feit (artikel 197 van het
Wetboek van Strafrecht). De vreemdeling schendt derhalve de algemene voorwaarde
van de voorwaardelijke invrijheidstelling, hetgeen een grond is voor de herroeping
van de voorwaardelijke invrijheidstelling.6. Voorwaardelijke invrijheidstelling en capaciteitsproblematiekHet gevangeniswezen is de afgelopen jaren geconfronteerd geweest met grote
druk op de capaciteit. Dit heeft geleid tot grote aantallen incidenteel versneld
ontslag (IVO) aan gedetineerden met een beperkt strafrestant. Incidenteel
versneld ontslag betekent dat de feitelijke invrijheidstelling van gedetineerden
noodgedwongen plaatsvindt vóór het (formele) tijdstip van vervroegde
invrijheidstelling (voor zover het gaat om vrijheidsstraffen van meer dan
zes maanden). Met het omvormen van de vervroegde invrijheidstelling tot voorwaardelijke
invrijheidstelling behoeft deze praktijk bijzondere aandacht. Voorwaardelijke
invrijheidstelling betekent immers dat aan de invrijheidstelling voorwaarden
verbonden zijn, die van kracht worden op het tijdstip van invrijheidstelling.
Thans zijn aan een IVO (en vervroegde invrijheidstelling) geen voorwaarden
verbonden. Wanneer de invrijheidstelling onder voorwaarden plaatsvindt en
een IVO zonder voorwaarden zou plaatsvinden, betekent dit dat tot aan het
tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling de veroordeelde onvoorwaardelijk
in vrijheid verkeert en daarna alsnog de voorwaarden van de voorwaardelijke
invrijheidstelling van kracht worden. Een dergelijke situatie dient vermeden
te worden. Zij ondergraaft namelijk de doelstellingen van dit wetsvoorstel,
dat door het verbinden van voorwaarden aan de (vervroegde) invrijheidstelling
deze dienstbaar wil maken aan het terugdringen van recidive en aldus de veiligheid
in de samenleving wil vergoten.In «Modernisering sanctietoepassing» is een pakket van maatregelen
neergelegd dat het hoofd moet bieden aan de druk op de sanctiecapaciteit.
Deze maatregelen hebben inmiddels al geleid tot het creëren van extra
capaciteit, zoals in de vijfde voortgangsrapportage over het Veiligheidsprogramma
(Kamerstukken II 2004/05, 28 684, nr. 51) is aangegeven. Gelet echter
op de extra inspanningen op het gebied van handhaving en opsporing van strafbare
feiten teneinde de maatschappelijke veiligheid te vergroten, zoals die gerealiseerd
worden in het kader van het Veiligheidsprogramma van de regering, is niet
uitgesloten dat ook in de toekomst grote druk op de capaciteit van het gevangeniswezen
zal blijven bestaan en zich capaciteitstekorten zullen voordoen. In een dergelijke
situatie is het van groot belang (tijdelijke) maatregelen te kunnen nemen
om met deze tekorten om te gaan op een wijze die de geloofwaardigheid van
de sanctietoepassing zo min mogelijk schaadt. Voorgesteld wordt daarom een
wettelijke voorziening te creëren die het mogelijk maakt voor de Minister
van Justitie om te bepalen dat de voorwaardelijke invrijheidstelling eerder
plaatsvindt dan het wettelijke tijdstip (artikel 15l). Op basis van de feitelijke
ontwikkeling van de druk op de gevangeniscapaciteit kan dan indien de situatie
zulks noodzakelijk maakt voor een bepaalde periode worden bepaald dat de voorwaardelijke
invrijheidstelling op een eerder tijdstip ingaat. Daarbij zal dan tevens worden
bepaald hoeveel eerder de invrijheidstelling zal plaatsvinden. Voor het bepalen
van het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling voor daarvoor in aanmerking
komende categorieën van gedetineerden zullen criteria worden gehanteerd
die vergelijkbaar zijn met de criteria die thans gelden voor toepassing van
incidenteel versneld ontslag. Zo kunnen bepaalde groepen delinquenten waarvan
het maatschappelijk niet gewenst wordt geacht die eerder in vrijheid te stellen,
kunnen worden uitgesloten. Een belangrijk voordeel ten opzichte van de huidige
IVO-praktijk is dat aan de vervroegde voorwaardelijke invrijheidstelling een
dienovereenkomstige extra proeftijd is verbonden, gedurende welke voorwaarden
kunnen worden gesteld aan het gedrag van de veroordeelde en de
invrijheidstelling zo nodig kan worden herroepen, terwijl toekenning van IVO
nu onherroepelijk is.Om allen die het aangaat in staat te stellen rekening te houden met het
vervroegde tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling zal het desbetreffende
besluit van de Minister van Justitie geruime tijd voordat het tijdstip van
kracht wordt, in de Staatscourant worden gepubliceerd.Zowel NVvR als RSJ stellen in hun advies voor dit onderdeel van het wetsvoorstel
te schappen. De NVvR meent dat de voorgestelde regeling op gespannen voet
staat met het derde lid van artikel 113 van de Grondwet, dat bepaalt dat een
straf van vrijheidsontneming uitsluitend door de rechterlijke macht kan worden
opgelegd. De NVvR meent dat de voorgestelde regeling een eerste aanzet geeft
tot een systeem waarbij de strafrechter slechts optreedt als machtigingsrechter
en waarin het bestuur degene is die bepaalt in hoeverre een opgelegde straf
daadwerkelijk wordt uitgezeten. Verder verstoort, aldus de NVvR, de vrijheid
van de minister om een opgelegde vrijheidsstraf wegens cellentekort niet ten
uitvoer te leggen, het straftoemetingsbeleid van de rechter. De voorgestelde
regeling zal naar de verwachting van de NVvR afbreuk doen aan de geloofwaardigheid
van de door de rechter opgelegde straf en daarmee aan het vertrouwen van het
publiek in de strafrechtspraak.De RSJ vreest dat de voorgestelde regeling dezelfde voor detentiefasering
en resocialisatie disfunctionele werking zal krijgen die het incidenteel versneld
ontslag heeft.Met de NVvR is de regering van mening dat afbreuk van de geloofwaardigheid
van de sanctietoepassing te allen tijde dient te worden voorkomen. Uitgangspunt
is en blijft dat door de rechter opgelegde straffen volledig ten uitvoer worden
gelegd. De maatregelen die in het kader van Modernisering sanctietoepassing
zijn en nog worden ondernomen hebben tot doel dit uitgangspunt te realiseren.
De verwachtingen ten aanzien van de sanctiecapaciteit die de komende jaren
nodig is, dwingen echter tot het moeten laten voortbestaan van mogelijkheden
om in voorkomende gevallen detentiecapaciteit vrij te maken. Het weglaten
van deze mogelijkheden zou betekenen dat met de extra druk op de capaciteit
die het gevolg is van dit wetsvoorstel (er moet immers onder meer capaciteit
voor herroeping beschikbaar zijn), nog vaker het instrument van IVO zou moeten
worden toegepast. De RSJ wijst er terecht op dat de plotse invrijheidstelling
van gedetineerden door middel van IVO voor resocialisatie en het voorkómen
van recidive een verstorende werking heeft. Aan IVO kunnen immers geen voorwaarden
worden verbonden. Met de voorgestelde regeling kunnen de nadelen die aan IVO
kleven, deels worden weggenomen. Doordat de vervroeging van het v.i.-moment
tijdig in de Staatscourant zal worden gepubliceerd, is steeds ruim van tevoren
duidelijk welke gedetineerden vervroegd voorwaardelijk in vrijheid zullen
worden gesteld. De voorgestelde regeling heeft verder als voordeel ten opzichte
van de bestaande IVO-praktijk dat de invrijheidstelling voorwaardelijk zal
zijn en kan worden herroepen.Omdat de regering zich ervan bewust is dat een vervroeging van het v.i.-tijdstip
betekent dat de door de rechter opgelegde vrijheidsstraf niet volledig ten
uitvoer wordt gelegd, zal met de toepassing van de in dit wetsvoorstel gegeven
bevoegdheid van de Minister van Justitie met de grootste terughoudendheid
worden omgegaan. Van de bevoegdheid zal slechts gebruik worden gemaakt indien
niet op andere wijze kan worden voorzien in het vrijmaken van benodigde detentiecapaciteit.
Over de wijze waarop van deze bevoegdheid gebruik wordt gemaakt, zal uiteraard
langs gebruikelijke weg verantwoording worden afgelegd. 7. Financiële gevolgen en gevolgen voor de capaciteit
en uitvoeringDe herziening van de vervoegde invrijheidstelling in een voorwaardelijke
invrijheidstelling heeft gevolgen voor de detentiecapaciteit en voor de werklast
van de instanties die een taak hebben met betrekking tot de voorwaardelijke
invrijheidstelling (gevangeniswezen, openbaar ministerie, reclassering en
zittende magistratuur). De beslissing voorwaardelijke invrijheidstelling uit
te stellen, achterwege te laten of te herroepen betekent dat een veroordeelde
langer dan wel opnieuw in een penitentiaire inrichting moet worden ondergebracht.
Daarvoor moet derhalve detentiecapaciteit beschikbaar zijn. Het aantal plaatsen
dat benodigd zal zijn, is afhankelijk van de mate waarin voorwaardelijk in
vrijheid gestelden de gestelde voorwaarden niet naleven en van de daaropvolgende
reactie van de bij herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling betrokken
instanties. Voorwaardelijke invrijheidstelling kan geheel of gedeeltelijk
worden herroepen maar ook worden gehandhaafd onder aanpassing van de voorwaarden.
Dit laat zich niet exact voorspellen, ook omdat met herinvoering van de voorwaardelijke
invrijheidstelling juist wordt beoogd de recidive van ex-gedetineerden te
beperken. Evenmin kan thans al worden aangegeven in welke mate het voorwaardelijk
maken van de vervroegde invrijheidstelling effect zal hebben op de straftoemeting
door de rechter.Daarnaast bestaat er enige onzekerheid over het effect van het niet langer
toepassen van vervroegde (voorwaardelijke) invrijheidstelling op vrijheidsstraffen
met een duur van zes maanden tot een jaar. Betoogd zou kunnen worden dat dit
tot een groter beslag op de gevangeniscapaciteit zou leiden, omdat immers
de door de rechter opgelegde straf volledig ten uitvoer moet worden gelegd
en er geen deel niet ten uitvoer wordt gelegd als gevolg van toepassing van
voorwaardelijke invrijheidstelling. Hier staat echter tegenover dat de rechter
thans bij het opleggen van de straf rekening houdt met de vervroegde invrijheidstelling.
Verwacht mag derhalve worden – en via het strafvorderingsbeleid van
het openbaar ministerie zullen hiervoor ook aanzetten gegeven worden –
dat de rechter bij het bepalen van de stafmaat er rekening mee zal houden
dat voor deze categorie straffen geen voorwaardelijke invrijheidstelling wordt
toegepast en dat hij derhalve een lagere straf of een deels voorwaardelijke
straf zal opleggen. De regering heeft op voorhand geen redenen om aan te nemen
dat een aanzienlijk strafverhogend effect zal optreden.De capacitaire effecten van de voorgestelde regeling van voorwaardelijke
invrijheidstelling zijn betrokken bij de zgn. beleidsrijke capaciteitsprognoses
in het kader van het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ).Herinvoering van de voorwaardelijke invrijheidstelling heeft consequenties
voor de activiteiten en daarmee de werklast van het gevangeniswezen, de reclassering,
het openbaar ministerie en de zittende magistratuur. Deze hebben elk een eigen
taak in de processen van verlening, begeleiding en herroeping van v.i. Ook
hiervoor geldt dat de concrete gevolgen afhankelijk zijn van de wijze waarop
de nieuwe v.i.-procedure in de praktijk gestalte krijgt, in samenhang met
de ontwikkelingen in de samenstelling van de gedetineerdenpopulatie. Ook de
wijze waarop de detentie wordt ingevuld is daarbij van belang, dat wil zeggen
de mate waarin vrijheden en verantwoordelijkheden en op integratie gerichte
programma’s daarin al een rol hebben gespeeld. Wel laat het zich op
voorhand aanzien dat waar bijzondere voorwaarden aan de voorwaardelijke invrijheidstelling
worden verbonden, de reclassering met producten als toezicht en interventies
daarbij een belangrijke functie kan vervullen.Om de toename van de werklast binnen de keten voor strafrechtshandhaving
op te vangen is in de Justitiebegroting met ingang van 2006 een bedrag van € 15,3
miljoen structureel gereserveerd. Verwacht mag worden dat hiermee
op een verantwoorde en doelmatige wijze invulling kan worden gegeven aan de
voorwaardelijke invrijheidstelling.Om de financiële consequenties van de nieuwe v.i.-regeling te kunnen
bepalen, is het van belang te weten hoeveel gedetineerden voor de nieuwe regeling
in aanmerking komen. In 2004 zijn ruim 5000 (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen
in eerste aanleg opgelegd met een duur van meer dan een jaar (de ondergrens
voor de voorgestelde v.i.-regeling). Niet al deze gedetineerden komen in aanmerking
voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Zo zal geen voorwaardelijke invrijheidstelling
plaatsvinden indien de rechter een gedeeltelijk voorwaardelijke vrijheidsstraf
heeft opgelegd. Aangenomen kan worden dat jaarlijks ongeveer 3000 gedetineerden
in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling.De advisering en de besluitvorming over op te leggen bijzondere voorwaarden
vergt extra inspanningen van met name het gevangeniswezen en de reclasseringsinstellingen.Een aantal v.i.-gestelden zal tijdens de proefperiode onder reclasseringstoezicht
worden geplaatst. Indien het recidiverisico zeer beperkt is, kan worden volstaan
met het opleggen van uitsluitend de algemene voorwaarde van het niet plegen
van strafbare feiten tijdens de proefperiode. Een aantal gedetineerden met
een hoog recidiverisico zal voorafgaand aan de voorwaardelijke invrijheidstelling
een traject gericht op gedragsverandering hebben doorlopen. Op basis van recente
ervaringen wordt dit aantal geschat op de helft van alle gedetineerden die
in aanmerking komen voor voorwaardelijke invrijheidstelling. Een aantal van
hen zal nog enige tijd reclasseringsbegeleiding krijgen om de overgang van
detentie naar de vrije samenleving te faciliteren. Een derde categorie veroordeelden
heeft een hoog recidiverisico maar doorloopt geen traject dat is gericht op
gedragsverandering. In die gevallen zullen reclasseringsbegeleiding en toezicht
in combinatie met andere bijzondere voorwaarden er vooral op zijn gericht
om herhalingscriminaliteit tijdens de proefperiode te voorkomen. Er worden
dan geen gedragsinterventies ingezet.Tenslotte zal de voorwaardelijke invrijheidstelling bij overtreding van
de bijzondere en algemene voorwaarden kunnen worden herroepen. Bij overtreding
van de algemene voorwaarde, zal de herroeping worden betrokken bij de nieuwe
strafzaak. Als uitsluitend de bijzondere voorwaarden worden geschonden, zullen
extra kosten worden gemaakt.Het grootste deel van de kosten die uit het onderhavige wetsvoorstel voortvloeien,
bestaat uit kosten van reclasseringstoezicht en -begeleiding en de kosten
van het invulling geven aan bijzondere voorwaarden. Deze kosten worden geraamd
op tussen de 8 en 12 miljoen euro. Het bedrag van 15,3 miljoen euro dat met
ingang van 2006 structureel in de Justitiebegroting is gereserveerd, is toereikend
om deze kosten en de kosten die voor het gevangeniswezen, zittende magistratuur,
openbaar ministerie en politie uit het wetsvoorstel voortvloeien, te dekken.ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel AArtikel 15Artikel 15 is hiervoor toegelicht in de onderdelen 3c, 3d en 4.In het eerste en het tweede lid van dit artikel wordt een regeling gegeven
voor de bepaling van het moment waarop voorwaardelijke invrijheidstelling
wordt verleend. Hoewel deze leden betrekking hebben op de tenuitvoerlegging
van vrijheidstraffen – en dus op gevallen waarin de veroordeling onherroepelijk
is geworden – zijn zij ook van belang voor personen die op basis van
een bevel voorlopige hechtenis gedetineerd zijn. In voorkomende
gevallen kan op het in deze leden aangegeven moment de voorlopige hechtenis
worden beëindigd, omdat in geval van voortzetting van de voorlopige hechtenis
de vrijheidsbeneming zou voortduren tot na het moment waarop de betrokkene
voorwaardelijk in vrijheid zou zijn gesteld, gelet op de nog niet onherroepelijk
opgelegde vrijheidsstraf. Artikel 75, vierde lid, van het Wetboek van Strafvordering
bevat hiervoor een regeling.Het derde lid voorziet erin dat in de gevallen dat de rechter een deels
voorwaardelijke vrijheidsstraf heeft opgelegd, de regeling van voorwaardelijke
invrijheidstelling niet wordt toegepast op het onvoorwaardelijk ten uitvoer
te leggen gedeelte van de straf.De regeling in het vierde lid is niet gewijzigd ten opzichte van de bestaande
regeling in het derde lid van artikel 15.Het vijfde lid heeft betrekking op gevallen waarin een veroordeelde meerdere
straffen heeft te ondergaan. Zoals ook nu het geval is, worden deze zo mogelijk
aaneensluitend ten uitvoer gelegd. In het licht van de regeling in het derde
lid (geen toepassing van voorwaardelijke invrijheidstelling in geval van voorwaardelijke
veroordeling) worden in het geval dat een veroordeelde meer dan één
straf heeft te ondergaan alleen de geheel onvoorwaardelijk opgelegde vrijheidsstraffen
bij elkaar opgeteld en wordt daarop de regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling
toegepast. Indien een veroordeelde een geheel onvoorwaardelijke en een gedeeltelijk
onvoorwaardelijke vrijheidsstraf heeft te ondergaan, worden de ten uitvoer
te leggen delen voor wat betreft de toepassing van de v.i.-regeling niet bij
elkaar opgeteld. Zou dit wel gebeuren, dan zou dit er immers toe leiden dat
op een deels voorwaardelijke straf toch voorwaardelijke invrijheidstelling
wordt toegepast. Een voorbeeld kan dienen ter verduidelijking. Een persoon
die is veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van twee jaren
en tot een gevangenisstraf van achttien maanden waarvan zes maanden voorwaardelijk
wordt voorwaardelijk in vrijheid gesteld nadat hij twee jaar en vier maanden
heeft uitgezeten. Van de onvoorwaardelijk opgelegde straf dient hij immers
zestien maanden uit te zitten als gevolg van de toepassing van de v.i.-regeling.
Van de gedeeltelijke voorwaardelijk opgelegde straf dient hij twaalf maanden
uit te zitten. Opgeteld is dit achtentwintig maanden, d.w.z. twee jaar en
vier maanden.Het bepaalde in het zesde lid is ongewijzigd gebleven ten opzichte van
de huidige regeling.Artikel 15aArtikel 15a is in hoofdlijnen toegelicht in onderdeel 3e. Artikel 15a
heeft betrekking op de aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden
voorwaarden. Wat de formulering van de (algemene en bijzondere) voorwaarden
betreft, is aansluiting gezocht bij de formulering van de aan de voorwaardelijke
veroordeling verbonden voorwaarden (artikel 14c van het Wetboek van Strafrecht)
en bij de regeling van het penitentiair programma (artikel 5, tweede lid,
van de Penitentiaire maatregel). Zoals ook in artikel 14c, derde lid, van
het Wetboek van Strafrecht is bepaald voor de voorwaardelijke veroordeling,
mogen de aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden bijzondere voorwaarden
de vrijheid van de veroordeelde zijn godsdienst of levensovertuiging te belijden
en de staatkundige vrijheid niet beperken.1In het vijfde lid is bepaald dat de directeur van de penitentiaire inrichting
waar de veroordeelde verblijft, de Minister van Justitie adviseert over te
stellen bijzondere voorwaarden. Een dergelijk advies kan uiteraard ook inhouden
dat het stellen van bijzondere voorwaarden niet nodig is in verband met het
detentieverloop. In voorkomende gevallen kunnen het openbaar ministerie en
de reclassering adviseren.Het achtste lid van artikel 15a geeft een grondslag voor een algemene
maatregel van bestuur waarin nadere regels kunnen worden gesteld over de totstandkoming van de beslissing over het verbinden van bijzondere
voorwaarden aan de voorwaardelijke invrijheidstelling en de beslissing omtrent
het wijzigen van de bijzondere voorwaarden. Te denken valt aan regels over
de wijze waarop de directeur van de inrichting, openbaar ministerie en reclassering
bij de beslissing over te stellen bijzonder voorwaarden worden betrokken en
aan de wijze waarop de veroordeelde bij de invulling van deze voorwaarden
wordt betrokken.Artikel 15bArtikel 15b is toegelicht in onderdeel 3g.Artikel 15cArtikel 15c is toegelicht in onderdeel 3f. Het vierde lid bepaalt dat
de proeftijd niet loopt gedurende de tijd dat de veroordeelde rechtens zijn
vrijheid is ontnomen, zoals dat ook ten aanzien van de proeftijd bij een voorwaardelijke
straf is bepaald (artikel 14b, vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht).Artikel 15dArtikel 15d is toegelicht in onderdeel 3h. Dit artikel geeft een regeling
voor uitstel en achterwege blijven van de voorwaardelijke invrijheidstelling.
De veroordeelde wordt uiterlijk één maand voor het tijdstip
van voorwaardelijke invrijheidstelling op de hoogte gesteld van een eventuele
beslissing van het openbaar ministerie om uitstel of achterwege laten van
de voorwaardelijke invrijheidstelling bij de rechter te vorderen. De termijn
van één maand geldt niet indien een grond voor uitstel of achterwege
blijven van de voorwaardelijke invrijheidstelling zich voordoet in de maand
voorafgaand aan het tijdstip van voorwaardelijke invrijheidstelling. De veroordeelde
wordt in een dergelijk geval zo spoedig mogelijk op de hoogte gesteld van
de indiening van de vordering door het openbaar ministerie.Indien de voorwaardelijke invrijheidstelling is uitgesteld kan er reden
zijn om dit uitstel te verlengen. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat de voorwaardelijke
invrijheidstelling is uitgesteld omdat de veroordeelde geen enkele bijzondere
voorwaarde wil aanvaarden. Wanneer dan het moment van voorwaardelijke invrijheidstelling
nadert en de veroordeelde nog steeds geen voorwaarden wil aanvaarden kan de
voorwaardelijke invrijheidstelling opnieuw worden uitgesteld of alsnog achterwege
blijven. Het zevende lid bevat hiervoor een regeling.Artikelen 15e en 15fArtikel 15e bevat een regeling voor de procedure bij de rechtbank met
betrekking tot de vordering tot uitstel of achterwege laten van voorwaardelijke
invrijheidstelling. Voor deze regeling is zoveel mogelijk aansluiting gezocht
bij de bestaande regeling, met dien verstande dat in de nieuwe regeling de
rechtbanken over uitstel en afstel van voorwaardelijke invrijheidstelling
beslissen, terwijl onder de huidige regeling van vervroegde invrijheidstelling
het gerechtshof te Arnhem daartoe bevoegd is.Het tweede lid bepaalt dat de veroordeelde niet (voorwaardelijk) in vrijheid
wordt gesteld zolang de rechtbank nog niet heeft beslist over de vordering
van het openbaar ministerie. Voor de veroordeelde is het uiteraard van belang
dat de rechtbank spoedig over de vordering van het openbaar ministerie beslist,
zodat hij duidelijkheid krijgt over zijn invrijheidstelling. De vrijheidsbeneming
van de veroordeelde blijft echter voortduren ook na het in artikel 15, eerste
en tweede lid, bepaalde v.i.-moment totdat de rechtbank een beslissing heeft
genomen over het uitstel of afstel van de voorwaardelijke invrijheidstelling. De vordering tot uitstel of achterwege laten van voorwaardelijke invrijheidstelling
kan door een enkelvoudige kamer van de rechtbank worden behandeld. Het is
aan de rechtbank om te bepalen of een vordering tot uitstel of achterwege
blijven van voorwaardelijke invrijheidstelling enkelvoudig of meervoudig wordt
afgedaan. Aan behandeling door een meervoudige kamer van de rechtbank kan
gedacht worden indien de vordering van het openbaar ministerie strekt tot
het uitstellen van de voorwaardelijke invrijheidstelling voor een lange periode
(bijvoorbeeld een jaar).In artikel 15f is aangegeven welke gevolgen de beslissing van de rechtbank
over de vordering van het openbaar ministerie heeft. Wijst de rechtbank de
vordering van het openbaar ministerie toe, dan wordt de veroordeelde op het
in de vordering aangegeven tijdstip (voorwaardelijk) in vrijheid gesteld.
Indien het openbaar ministerie het volledig achterwege laten van de voorwaardelijke
invrijheidstelling heeft gevorderd, is dit uiteraard het tijdstip waarop de
veroordeelde zijn straf volledig heeft uitgezeten. In een dergelijk geval
zijn aan de invrijheidstelling geen voorwaarden verbonden. Er is dan immers
geen deel van de straf meer dat nog ten uitvoer gelegd kan worden.Indien de rechtbank de vordering van het openbaar ministerie geheel of
gedeeltelijk afwijst, bepaalt de rechtbank op welk tijdstip de veroordeelde
voorwaardelijk in vrijheid zal worden gesteld.De rechtbank kan in zijn beslissing adviseren omtrent aan de voorwaardelijke
invrijheidstelling te verbinden bijzondere voorwaarden. Artikel 15g tot en met 15jIn deze artikelen is de regeling met betrekking tot de herroeping van
de voorwaardelijke invrijheidstelling neergelegd. De hoofdlijnen zijn hiervoor
toegelicht in onderdeel 3i.In artikel 15g is neergelegd dat de voorwaardelijke invrijheidstelling
kan worden herroepen. De voorwaardelijke invrijheidstelling kan geheel of
gedeeltelijk worden herroepen. Dit geeft de rechter de ruimte om op basis
van de omstandigheden van het geval een passende reactie te geven op overtreding
van aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden voorwaarden.Artikel 15h geeft een regeling voor de aanhouding van de veroordeelde
en de schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling in geval van overtreding
van de voorwaarden. Hierbij heeft de procedure voorzien in artikel 509i van
het Wetboek van Strafvordering (betreffende onder meer de voorwaardelijke
beëindiging van terbeschikkingstelling) als voorbeeld gediend.De aanhouding van de voorwaardelijk in vrijheid gestelde kan door het
openbaar ministerie worden bevolen indien er ernstige redenen bestaan voor
het vermoeden dat hij een aan de voorwaardelijke invrijheidstelling verbonden
voorwaarde niet heeft nageleefd. Indien na aanhouding blijkt dat van schending
van de voorwaarden geen sprake is, kan de veroordeelde onmiddellijk weer in
vrijheid worden gesteld. Indien de vermoedens omtrent het niet naleven van
de voorwaarden echter blijven bestaan en het openbaar ministerie de aanhouding
van de veroordeelde noodzakelijk blijft vinden, dient het openbaar ministerie
een vordering tot schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling in bij
de rechter-commissaris en een vordering tot herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling bij de rechtbank. De rechter-commissaris beslist binnen
driemaal vierentwintig uur na aanhouding over de schorsing van de voorwaardelijke
invrijheidstelling. Tot aan de beslissing van de rechter-commissaris wordt
de veroordeelde niet in vrijheid gesteld. De veroordeelde wordt in vrijheid
gesteld indien de rechter-commissaris de vordering van het openbaar ministerie
afwijst. Wijst de rechter-commissaris de vordering toe, dan beveelt hij de
schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Dit betekent dat de veroordeelde
in afwachting van de beslissing van de rechtbank over de herroeping
van de voorwaardelijke invrijheidstelling in een penitentiaire inrichting
wordt ondergebracht. Het bevel tot schorsing kan door de rechtbank die moet
oordelen over de vordering tot herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling,
worden opgeheven. Deze bevoegdheid van de rechtbank dient niet als een mogelijkheid
van hoger beroep tegen de beslissing van rechter-commissaris, maar heeft tot
doel de opheffing van de schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling
mogelijk te maken in het geval dat de rechtbank daartoe termen aanwezig acht.
Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn indien in de loop van de herroepingsprocedure
blijkt dat de veroordeelde geen aan de voorwaardelijke invrijheidstelling
verbonden voorwaarde heeft geschonden en er derhalve geen reden meer is om
de schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling te laten voortduren.De termijn van de schorsing eindigt van rechtswege met ingang van het
tijdstip waarop de duur van de vrijheidsbeneming gelijk wordt aan de duur
van de periode waarover voorwaardelijke invrijheidstelling is verleend en
met ingang van het tijdstip van de beslissing van de rechtbank over de herroeping
van de voorwaardelijke invrijheidstelling.In artikel 15i is een regeling gegeven voor de te volgen procedure in
geval van herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Net als bij
uitstel of achterwege blijven van voorwaardelijke invrijheidstelling kan de
rechtbank een vordering tot herroeping van voorwaardelijke invrijheidstelling
enkelvoudig of meervoudig afdoen. In de gevallen waarin vervolging voor een
strafbaar feit plaatsvindt en de vordering tot herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling met dat strafbare feit verband houdt, wordt de herroeping
van de v.i. gelijktijdig met de strafvervolging door de rechtbank behandeld.
In dergelijke gevallen vloeit uit de ingezette strafvervolging voort of de
vordering tot herroeping door een enkelvoudige dan wel meervoudige kamer van
de rechtbank wordt behandeld. In de overige gevallen ligt behandeling van
de herroepingsvordering door een meervoudige kamer in de rede indien toewijzing
van de vordering vrijheidsbeneming van langere tijd tot gevolg zou hebben.Indien de behandeling van een vordering tot herroeping van de voorwaardelijke
invrijheidstelling niet gelijktijdig geschiedt met de behandeling van een
tegen de betrokkene ingestelde strafvervolging, zijn dezelfde regels van toepassing
op de behandeling door de rechtbank van de vordering tot herroeping van toepassing
als de regels met betrekking tot de vordering tot uitstel of achterwege blijven
van voorwaardelijke invrijheidstelling.Artikel 15kArtikel 15k geeft een regeling voor de gevallen waarin een vordering tot
herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling wordt afgewezen (of het
openbaar ministerie in zijn vordering niet ontvankelijk wordt verklaard) nadat
aan de betrokkene als gevolg van de schorsing van de voorwaardelijke invrijheidstelling
zijn vrijheid is ontnomen. Voor deze gevallen voorziet artikel 15j in de mogelijkheid
van schadevergoeding voor de ondergane detentie. De betrokkene kan de rechter
(de rechtbank of in voorkomende gevallen het gerechtshof) verzoeken hem een
vergoeding toe te kennen. De rechter kan de schadevergoeding bij gelegenheid
van de beslissing over de herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling
toe dan wel afwijzen. Voor wat betreft de toekenning van schadevergoeding
is aansluiting gezocht bij de bepalingen in het Wetboek van Strafvordering
inzake ondergane voorlopige hechtenis (artikel 89 e.v.).Artikel 15lArtikel 15l is toegelicht in onderdeel 6. Artikel I, onderdelen B en CIn artikel 22g, vierde lid, en artikel 24e van het Wetboek van Strafrecht
is voor respectievelijk de taakstraf en de geldboete bepaald dat op de tenuitvoerlegging
van de vervangende hechtenis de regeling van vervroegde invrijheidstelling
niet van toepassing is. In de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling
is dit niet anders, maar is er geen noodzaak meer om dit expliciet in deze
artikelen van het Wetboek te bepalen. In de nieuwe regeling is het toepassingsbereik
van de voorwaardelijke invrijheidstelling beperkt tot vrijheidsstraffen met
een duur van meer dan een jaar. Hieruit vloeit voort dat de regeling niet
van toepassing is op de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis. De
duur van de vervangende hechtenis is immers op grond van de artikelen 22d,
derde lid en 24c, derde lid, Sr ten hoogste acht maanden resp. één
jaar.Artikel IIDeze wijziging van artikel 361a van het Wetboek van Strafvordering beoogt
te verzekeren dat de rechtbank (en eventueel in hoger beroep het gerechtshof)
beraadslaagt over haar bevoegdheid om over de vordering tot herroeping van
de voorwaardelijke invrijheidstelling te oordelen, over de ontvankelijkheid
van het openbaar ministerie en over de gegrondheid van de vordering. De hierover
genomen beslissingen worden in het vonnis opgenomen.Artikel IIIIn de huidige regeling van vervroegde invrijheidstelling is het gerechtshof
te Arnhem bevoegd om kennis te nemen van de vordering van het openbaar ministerie
om de vervroegde invrijheidstelling uit te stellen of achterwege te laten.
In de nieuwe regeling wordt deze bevoegdheid bij de rechtbanken gelegd. De
taak van het gerechtshof te Arnhem komt in de nieuwe regeling dus te vervallen
en wordt uit artikel 67 van de Wet op de rechterlijke organisatie geschrapt.Artikel IV tot en met VDeze artikelen hebben betrekking op wijzigingen in wetgeving waarin wordt
verwezen naar de regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling in het Wetboek
van Strafrecht.Artikel VIArtikel VI bevat een regeling voor het overgangsrecht. De nieuwe regeling
van voorwaardelijke invrijheidstelling is van toepassing op alle veroordelingen
tot een vrijheidsstraf die na de datum van inwerkingtreding worden uitgesproken.
Wat betreft veroordelingen die vóór de datum van inwerkingtreding
zijn uitgesproken wordt een overgangsperiode voorgesteld. Zou de nieuwe v.i.-regeling
onverkort van toepassing worden verklaard op veroordelingen die voor de datum
van inwerkingtreding zijn uitgesproken en waarvan de tenuitvoerlegging nog
gaande is dan wel nog moet aanvangen, dan zou dit betekenen dat vanaf de datum
van inwerkingtreding voor al deze veroordelingen rekening gehouden moet worden
met herroeping van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Daarvoor zou aanzienlijke
detentiecapaciteit gereserveerd moeten worden. De financiële middelen
en de bestaande druk op de capaciteit laten dit niet toe. In de capaciteitsprognoses
is uitgegaan van gefaseerde toepassing van de nieuwe regeling van voorwaardelijke
invrijheidstelling. Voorgesteld wordt daarom een overgangsperiode van vijf
jaar. De periode van vijf jaar betekent dat voor meer dan 90% van de
veroordelingen uitgesproken voor de datum van inwerkingtreding
van de nieuwe regeling, de bestaande regeling blijft gelden. Het betekent
eveneens dat voor een periode van vijf jaar de oude en de nieuwe regeling
naast elkaar blijven voortbestaan. Het openbaar ministerie en de Dienst Justitiële
Inrichtingen zullen gedurende deze periode met twee stelsels van vervroegde/voorwaardelijke
invrijheidstelling moeten werken.Voor een klein deel van de personen die zijn veroordeeld tot een vrijheidsstraf
vóór de datum van inwerkingtreding van de nieuwe regeling zal
de nieuwe v.i.-regeling gaan gelden. Het gaat daarbij om veroordeelden die
op het moment van inwerkingtreden van de nieuwe regeling nog meer dan vijf
jaar van hun straf dienen uit te zitten. Strijd met artikel 1, tweede lid,
van het Wetboek van Strafrecht doet zich daarbij niet voor. De strekking van
dit lid is immers dat materiële wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht
doorwerken ten gunste van de verdachte, ingeval deze veranderingen blijk geven
van een gewijzigd inzicht van de wetgever in de strafwaardigheid van het feit.
Daarvan is in dit wetsvoorstel geen sprake. Evenmin is sprake van onverenigbaarheid
met artikel 7, eerste lid, van het EVRM, waarin is bepaald dat geen zwaardere
straf mag worden opgelegd dan die ten tijde van het begaan van het strafbare
feit van toepassing was. Aan de door de rechter opgelegde straf verandert
de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling niets. Het tijdstip
waarop de veroordeelde in aanmerking komt voor vervroegde invrijheidstelling
blijft onveranderd. Wel is het zo dat als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel
de vervroegde invrijheidstelling van karakter verandert. In tegenstelling
tot wat volgens de thans geldende regelgeving het geval is, zijn aan de vervroegde
invrijheidstelling volgens de voorgestelde regeling in het wetsvoorstel voorwaarden
verbonden (in ieder geval de algemene voorwaarde). Het niet naleven van de
voorwaarden kan tot gevolg hebben dat de voorwaardelijke invrijheidstelling
wordt herroepen en dat de veroordeelde als gevolg daarvan opnieuw wordt ondergebracht
in een penitentiaire inrichting. Daaruit kan echter niet worden afgeleid dat
de door de rechter aan de veroordeelde opgelegde gevangenisstraf door de toepassing
van de nieuwe regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling zou worden verzwaard.
De veroordeelde heeft het immers volledig in eigen hand welk risico van herroeping
van zijn invrijheidstelling hij wil lopen. Voorzover wordt uitgegaan van de
toepasselijkheid van artikel 7 EVRM op de voorgestelde regeling van voorwaardelijke
invrijheidstelling, is de regering van mening dat het voorgestelde overgangsrecht
in overeenstemming met dit artikel is.1De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Dit korte overzicht van de geschiedenis van de voorwaardelijke invrijheidstelling
in Nederland is gebaseerd op § 1.5 van het rapport van de Commissie
Herziening vervroegde invrijheidstelling, waarin uitgebreider op deze geschiedenis
wordt ingegaan.XNoot1De functie van gecontroleerde terugkeer in de samenleving heeft de voorwaardelijke
invrijheidstelling gemeen met detentiefasering met als sluitstuk het penitentiair
programma, dat in de Penitentiaire beginselenwet werd geïntroduceerd.
In onderdeel 3e wordt nader ingegaan op de relatie tussen voorwaardelijke
invrijheidstelling en detentiefasering (waaronder het penitentiair programma).XNoot2Groenboek over de onderlinge aanpassing, wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging
van strafrechtelijke sancties, COM(2004)334 definitief, blz. 101 e.v.XNoot3«Vervroegde Invrijheidstelling Onder Voorwaarden. VIOV», Universiteit
Leiden, J. F. Nijboer, M. H. M. van Asten en C. E. M. Marsé,
Leiden 2001.XNoot1In België en Frankrijk, bijvoorbeeld, ligt het tijdstip van voorwaardelijke
invrijheidstelling op twee derde van de opgelegde straf, maar geldt voor «first
offenders» een eerder tijdstip (resp. op een derde en op de helft van
de opgelegde straf).XNoot1O.a. WODC onderzoeksnotities 2001/1, «Effectiviteit van sanctieprogramma’s:
bouwstenen voor een toetsingskader» en Ministerie van Justitie, «Gedragsinterventies»
(rapport van de werkgroep Interventies van het programma Terugdringen Recidive),
2005.XNoot2Zie bijvoorbeeld P. Nelissen, «Binnen beginnen & buiten
blijven met het Schakelproject. Een onderzoek naar de effectiviteit van een
resocialisatieprogramma van de P.I. De Geerhorst in Sittard», 2003.XNoot1Zie het hiervoor in noot 3, blz. 5 genoemde rapport «Vervroegde
Invrijheidstelling Onder Voorwaarden. VIOV», blz. 81 e.v.XNoot1Rapport van de Commissie Vrijheidsbeperking, hoofdstuk 6.XNoot1Met «staatkundige vrijheid» worden de politieke vrijheidsrechten,
zoals het kiesrecht en het recht van vereniging en vergadering, bedoeld.XNoot1In een beslissing van 23 mei 1966 merkte de toenmalige Europese Commsisie
voor de rechten van de mens in dit verband op over de toepassing van een nieuwe
regeling van voorwaardelijke invrijheidstelling in Oostenrijk: «Whereas [...]
assuming that the Court of Appeal did apply retrospectively the Conditional
Sentences Act of 13th July 1960 (instead of the allegedly less stringent
Act of 1949), it did not however infringe Article 7 of the Convention,
since that Article is concerned with the sentencing of an accused person and
not with the enforcement of a sentence already pronounced». 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30513-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl