Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector; Verslag van een schriftelijk overleg; Verslag van een schriftelijk overleg inzake stand van zaken innovatiebeleid in de zorg
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139939
 2009-2010
 
 29 282
 Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector
 
 
 
 
 Nr. 
 92
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 14 januari 2010
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bestond bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over
de brief van 19 augustus 2009 inzake stand van zaken innovatiebeleid
in de zorg (29 282, nr. 85).
 
 De op 10 november 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met
de door de minister bij brief van 13 januari 2010 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Sjerp
 
 Inhoudsopgave blz.
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 2
 II. Reactie van de minister 5
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief inzake stand van zaken innovatiebeleid in de zorg. Naar aanleiding van
deze brief hebben zij de volgende opmerkingen en vragen. 
 Innovatie op landelijk niveau
 Genoemde leden constateren dat nieuwe inzichten en technische mogelijkheden
nog niet optimaal worden benut in ons gezondheidsysteem. Om tot een systeem
te komen dat de komende 20 tot 30 jaar alle Nederlanders de beste zorg kan
bieden, moeten we nu starten met innoveren en op een veel grotere schaal dan
we gewend zijn. In het licht van de komende tekorten in de zorg is daarnaast
productiviteitsverhogende innovatie zeer welkom. Dit kan niet het werk van
een groep of groepen zijn, maar vereist een gecoördineerde samenwerking
van alle belanghebbenden op het gebied van zorg, kennis en innovatie. Het
Zorginnovatieplatform (ZIP) geeft aan dat een samenwerking van de Nederlandse
overheid tussen verschillende departementen, zoals VWS, OCW en EZ nodig is.
Kan de minister uiteenzetten op welke wijze hij dit gaat oppakken en vorm
gaat geven en op welke termijn? In de brief wordt bericht dat er tot en met
2012 95 miljoen euro beschikbaar is voor het financieel instrumentarium. Wat
wordt hier bedoeld met «het financieel instrumentarium»? Tevens
wordt vermeld dat Zorginnovatieprestatiecontracten het voor 10 tot 35 partijen
mogelijk maken om een in meerjarig samenwerkingsverband te innoveren. Wat
zijn de selectiecriteria en wie maakt deze selectie? De leden van de CDA-fractie
zijn van mening dat dit niet moet leiden tot extra bureaucratie, extra tussenlagen.
Hoe wordt de invulling hiervan?
 Samenwerken op regionaal niveau
 Samenwerken op regionaal niveau is tevens gewenst. Zo zijn er diverse
regionale innovatienetwerken waar de minister ook over spreekt in zijn brief.
Welke regionale samenwerkingsverbanden zijn reeds opgestart? Wat heeft het
Zorginnovatieplatform concreet hiermee gedaan? Kan de minister toelichten
op welke wijze deze regionale innovatieverbanden worden gestimuleerd? Kan
de minister uiteenzetten wat concreet gedaan wordt om de regionale netwerken
optimaal te benutten en de ondernemers en kenniswerkers die concrete ideeën
hebben zoals TKH met haar Reallife Experience Centers te faciliteren? Hoe
zorgt de minister dat de meest actuele toepassingen op het gebied van zorg,
wonen en welzijn op de juiste plek terecht komen? Hebben ook provinciale als
regionale overheden hier in rol in en zo ja welke? Kan de minister inzicht
bieden in de investeringsbereidheid van de regionale en lokale overheden om
innovatie in de zorg mogelijk te maken? Is het denkbaar dat de minister prestatieafspraken
maakt met regionale partijen (zorginstellingen, kennisinstellingen, ondernemers
en regionale en lokale overheden) over de wijze waarop ze de innovatiedoelstellingen
van het kabinet realiseren in hun regio? Zo nee, waarom niet? Ziet de minister
mogelijkheden om op regionale schaal de belemmeringen waar innovatieve ondernemers
tegen aan lopen zoals de vergoedingenstructuur van verzekeraars en verkokering van subsidie-instrumentarium weg te nemen en de regie en verantwoordelijkheid
daarvoor in de regio te leggen?
 Obstakels voor innovatie in de zorg in kaart
 Het ZIP brengt de obstakels voor innovatie in de zorg in kaart, verdeeld
over 3 hoofdgroepen: Schotten in de financiering en organisatie van de zorg,
weerstand tegen vernieuwing en als derde leiderschap en ondernemerschap. Kan
de minister uiteenzetten in hoeverre hij deze prioritering deelt? Uit gesprekken
met ondernemers en kenniswerkers die werken aan de zorg wordt nadrukkelijk
aangegeven dat naast het ontschotten ook een drietal andere problemen spelen,
namelijk markttoetreding, complexiteit van productontwikkeling en het financiële
instrumentarium. Deze drie thema’s komen vrijwel niet terug in de rapportage
van het ZIP. Kan de minister toelichten hoe dat komt en wat hij gaat doen
om de drempel tot toetreding tot de markt te verlagen voor goede ideeën
en concrete producten? Is hij bereid om daar waar mogelijk de drempel te verlagen
door bijvoorbeeld meer te sturen op introductie van nieuwe producten in het
verzekeringspakket of beleidsregels via de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)?
Kan de minister voorts toelichten wat hij doet om de hoge dichtheid van regels
met betrekking tot het testen en valideren van nieuwe producten terug te dringen?
Duidelijk is ook dat het bestaande financiële instrumentarium van de
verschillende departementen en van de Europese Unie (EU) te weinig bewegingsruimte
biedt om innovaties ook daadwerkelijk naar de markt te brengen. Voor de ene
regeling is een project dan niet wetenschappelijk genoeg (en te veel toegepast),
terwijl het voor het andere bijvoorbeeld onvoldoende (zichtbaar, meetbaar)
bijdraagt aan de economische ambities als werkgelegenheid of investeringsvolume.
Kan de minister uiteenzetten wat hij doet om de gehele innovatieketen te stimuleren
en of hij voornemens is om voor de gehele innovatiecyclus een integraal instrumentarium
te ontwikkelen dat een project/product faciliteert in alle fasen van de cyclus?
In hoeverre betrekt de minister de kennis en expertise die bij het ministerie
van Economische Zaken (EZ) en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) is opgedaan om innovatie te stimuleren bij de aanpak van innovatie in
de zorg? Zijn er kansen om gebruik te maken van de kennis, ervaring en netwerken
van innovatiemakelaars voor het bedrijfsleven zoals Syntens en de regionale
ontwikkelingsmaatschappijen? Wat doet de minister om regie te voeren over
de verschillende instrumenten die momenteel beschikbaar zijn? Is het denkbaar
dat de regie en begeleiding in prestatieafspraken met regio’s worden
vastgelegd? Graag zien genoemde leden hierop een uiteenzetting van de minister.
 Innovatie in de instelling en op de werkvloer
 Innovatie begint in de instelling, op de afdeling, op de werkvloer, aldus
de leden van de CDA-fractie. Genoemde leden zijn van mening dat de driehoek
onderwijs, onderzoek en onderneming de kern moet zijn om een innovatie te
laten slagen. Er is immers veel winst te behalen als de nieuwe werkwijze of
product al in de opleidingen wordt meegegeven aan de aankomend professional
zodat deze het heel natuurlijk kan meebrengen en implementeren op de werkvloer.
Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van tilliften, dat in de opleiding kan worden
opgenomen. Komt deze samenwerking afdoende tot stand? Kan de minister toelichten
welke afspraken er op dit vlak gemaakt zijn? Hoe staat het met duurzaamheid
en innovatie, wordt hierop door het ZIP ingezet?
 In de brief wordt bericht dat er diverse instrumentaria en loketten zijn
ingericht. Stimuleert dit ook daadwerkelijk de innovaties op de werkvloer,
dicht bij de mensen die het moeten uitvoeren? Op welke wijze worden de werkers in de zorg op de hoogte gesteld over het loket dan wel de mogelijkheden
om innovatievouchers aan te vragen?
 Tijdens het door de Kamercommissie VWS georganiseerde rondetafelgesprekken
van 28 oktober jl. kwam naar voren dat innovaties moeten worden afgerekend
op de toegevoegde waarde in de praktijk. Dat is momenteel niet standaard het
geval. Beloning naderhand is beter dan beloning in de vorm van subsidies.
Hoe ziet de minister dit?
 Innovaties in de zorg komen alleen tot hun recht als er mensen zijn die
deze innovaties tot zich nemen, zich eigen maken en deze toepassen in de dagelijkse
praktijk. Wanneer doen mensen dat? Als innovatie een voordeel oplevert ten
opzichte van de situatie zonder die innovatie. Belangrijk is dat de mensen
weten dat deze innovatie bestaat en dat het eenvoudig is toe te passen in
de dagelijkse werkzaamheden. Er moet ruimte zijn in hoofd maar ook in werkzaamheden.
Maar heel belangrijk is dat mensen elkaar «verstaan». Dezelfde
taal spreken is essentieel. De ICT-branche die een nieuw elektronisch patiëntendossier
(EPD) komt implementeren spreekt een andere taal dan de zorgaanbieder die
deze moet gebruiken. Die spreekt weer een andere taal dan de zorgvragers met
Babylonische spraakverwarring tot gevolg. Wat is de oplossing die de minister
hiervoor ziet? Ook ICT is van groot belang als we het hebben over innovatie.
Daar is samenwerking voor nodig, met de zorgaanbieders, maar ook de softwareontwikkelaars
onderling. Kan de minster uiteenzetten wat de rol van het ministerie is dan
wel kan zijn bij ICT ontwikkelingen?
 De rol van zorgverzekeraars bij innovaties. Nu worden instellingen afgeroomd
en moeten ze de procenten «terugverdienen». Onder de streep is
het dan geen 100% maar 98%. Een hele vervelende prikkel die
de instellingen niet kunnen waarderen. Zij worden niet als volwaardig behandeld
vinden ze. Deelt de minister deze mening van de instellingen? Hoe kunnen juist
de mensen die de innovaties moeten uitvoeren worden betrokken bij het proces?
Zo laag mogelijk op die werkvloer?
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de stand van zaken innovatiebeleid in de zorg. Zij zijn blij te zien dat de
inspanningen om meer inzicht en duidelijkheid te scheppen in de mogelijkheden
voor innovatie in de zorg hun vruchten beginnen af te werpen. Het Zorginnovatieplatform
(ZIP) heeft een duidelijk visiedocument opgesteld waarin de huidige situatie,
een aantal belemmeringen van innovatie en de koers van het platform worden
weergegeven. Ook de Zorginnovatiewijzer (ZIW), het loket voor iedereen die
met vragen zit over innovatie in de zorg, is nu echt van start gegaan. Genoemde
leden kijken met veel belangstelling uit naar het rapport dat de ZIW binnenkort
zal uitbrengen, waarin een verdere analyse gegeven zal worden van de belemmeringen
die men hier aantreft. Toch hebben deze leden wel hun zorgen. Uit het visiestuk
van het ZIP en uit verhalen van betrokken partijen tijdens het door de Kamercommissie
VWS georganiseerde rondetafelgesprek van 28 oktober jl. blijkt wederom
dat innovatie een zeer stroperig proces is. Meerdere partijen geven aan dat
er aan nieuwe ideeën en, vreemd genoeg, ook aan geld voor de ontwikkeling
van nieuwe ideeën geen gebrek is. Het probleem doet zich echter vooral
voor bij het inpassen in de praktijk, bij de implementatie. Dit is een kwestie
van financiering, maar voor een groot deel ook een kwestie van prioriteit
en houding van verschillende partijen.
 Doordat veel van de huidige financiering voor innovatie tijdelijk van
aard is durven veel zorginstellingen de stap van gesubsidieerd experiment
naar de dagelijkse praktijk niet te maken. Opname van nieuwe producten en
processen in de DBC’s is een tijdrovende procedure en vaak is het onzeker
of de inspanning zich wel zal terug betalen. De leden van de PvdA-fractie
zien daarom mogelijkheden in het onder voorwaarden tijdelijk toelaten van veelbelovende innovaties tot het pakket. Zij willen graag weten
hoe de minister hierover denkt.
 Het ZIP stelt ook problemen vast bij de invoering van procesen systeeminnovatie
wanneer deze over de financieringsschotten heen gaan. Dit is erg complex en
de baten van de innovaties doen zich niet altijd voor op de plek waar de investeringen
worden gedaan. Hiermee verdwijnt een belangrijke stimulans voor innovatie.
De vraag is hoe financiering voor innovatie structureel beschikbaar te maken,
en hoe de initiatiefnemer voor innovatie te belonen. Genoemde leden zijn benieuwd
naar de visie van de minister hierop. Hoe ziet hij bijvoorbeeld ideeën
om een vast percentage van de DBC’s te oormerken voor innovatie en hoe
denkt hij over het stimuleren van verzekeraars om innovatieve producten in
hun pakket op te nemen? Is de minister van plan om regelgeving en het testen
van nieuwe producten te vereenvoudigen om zo sneller tot implementatie over
te kunnen gaan? Hoe ziet de minister de rol van regionale overheden hierin?
Heeft de minister bijvoorbeeld zicht op de investeringsbereidheid van lokale
en regionale overheden?
 De leden van de PvdA-fractie onderschrijven ten zeerste de opmerking dat
innovatie vooral ook een sociaal proces is. Zo geeft het ZIP aan dat leiderschap,
ondernemerschap en goed bestuur essentieel zijn. Genoemde leden zijn van mening
dat van het ministerie, zorginstellingen en zorgverzekeraars moet worden verwacht
dat zij innovatie hoger op de agenda zetten en het als het ware onderdeel
maken van hun systeem, in plaats van incidenteel aandacht schenken aan losse
experimenten. Het is de verantwoordelijkheid van het bestuur van zorginstellingen
om zich, als onderdeel van het leveren van kwaliteitszorg, op innovatie te
richten. Deelt de minister de mening dat innovatie een prestatie-indicator
moet worden, zodat instellingen hierop ook worden afgerekend?
 Tevens vinden deze leden dat er meer aandacht moet komen voor het doorbreken
van weerstand tegen innovatie. Dat begint door zorgwerkers vanaf het begin
te betrekken bij de ontwikkeling van nieuwe producten en processen, maar ook
bij de inzet daarvan. Op deze manier wordt optimaal gebruik gemaakt van ervaring
uit de praktijk en wordt voorkomen dat innovaties worden gezien als tijdrovende
nieuwe speeltjes van de directie. Ook moet innovatie, en het werken met nieuwe
technieken een onderdeel worden van de opleidingen. Het ZIP roept om leiderschap
voor het creëren bewustzijn voor de urgentie van innovatie en voor het
doorbreken van weerstand. Voelt de minister zich hierop aangesproken? Van
wie mogen we dit leiderschap verwachten? Is dat een taak van het ZIP, of moet
de minister een meer sturende rol aannemen? Wat is hierin de rol van regionale
overheden?
 II. REACTIE VAN DE MINISTER
 Algemeen
 Met belangstelling hebben wij kennis genomen van de vragen van de leden
van de CDA- en PvdA-fracties over de brief van 19 augustus 2009 inzake
stand van zaken innovatiebeleid in de zorg. Met deze nota beantwoorden wij
graag de vragen die aan ons zijn gesteld. Daarbij hebben wij de antwoorden
in vier thema’s geclusterd. Achtereenvolgens komen de volgende thema’s
aan de orde:
 1. Regionale samenwerking
 2. Sectoroverstijgende samenwerking
 3. Wegnemen belemmeringen voor innovatie in de zorg
 4. Financiering innovaties in de zorg 
 1. Regionale samenwerking
 De leden van de CDA-fractie vragen welke regionale samenwerkingsverbanden
reeds zijn opgestart en wat het ZIP hier concreet mee heeft gedaan. Voorts
vragen de leden van de CDA-fractie de minister om toe te lichten op welke
wijze regionale innovatieverbanden worden gestimuleerd.
 Op dit moment zijn verschillende regionale samenwerkingsverbanden voor
zorginnovatie bij ons bekend. Over het algemeen bestaan deze samenwerkings-verbanden
uit meerdere zorginstellingen (care en cure), kennisinstellingen en overheid
(provincie of gemeenten). In de visie van het ZIP is als voorbeeld een aantal
regionale innovatienetwerken genoemd: Brainport Health Innovation (regio rond
Eindhoven) Health Valley (regio rond Nijmegen), Zorginnovatieforum (Noord-Nederland)
en Ciro (Zuid-Limburg). Aanvullend hierop zijn Vita Valley (regio rond Ede-Wageningen),
Innovatieplatform Twente, Amsterdam Innovatie Motor, Medical Delta (regio
Zuid-Holland), iZovator (Gooi & Vechtstreek).
 
 Met de meeste van deze regionale samenwerkingsverbanden heeft het ZIP
het afgelopen jaar contact gehad. Aan een aantal regio’s zijn werkbezoeken
afgelegd en er zijn persoonlijke afspraken geweest. Ook zijn diverse samenwerkings-verbanden
uitgenodigd om zichzelf te presenteren op het ZIP-event van 24 juni 2009.
De afgelopen maanden is door het ZIP vooral ingezet op het informeren van
regionale partijen over de mogelijkheden van het financieel instrumentarium
van het ZIP. De samenwerkingscontracten (ZIPC’s) zijn bij uitstek geschikt
om plannen op het gebied van zorginnovatie te versnellen. Om kennis en expertise
uit de regio nog beter te kunnen benutten zet het ZIP in 2010 in op een regionale
tournee. Het doel van deze tournee is om op regionaal niveau zowel kansen
als belemmeringen voor innovatie te identificeren, partijen met elkaar in
verbinding te brengen en kennis te delen.
 De leden van de CDA-fractie willen weten hoe de minister
ervoor zorgt dat actuele toepassingen op het gebied van wonen, zorg en welzijn
op de juiste plek terecht komen. Daarnaast vragen zij of provinciale en regionale
overheden hierin een rol hebben en zo ja welke.
 Er wordt op verschillende manieren bijgedragen aan verspreiding van kennis
over innovatieve toepassingen. Belangrijke kanalen in dit verband zijn:
 – de website www.invoeringwmo.nl
 – de websites en andere activiteiten van de kenniscentra Movisie
en Vilans (alsook het kenniscentrum wonen-zorg van ActiZ/Aedes)
 – de website van het ZIP
 – de Zorginnovatiewijzer
 – informatie via ZonMW
 
 Gemeenten en provincies behandelen wonen, zorg en welzijn in toenemende
mate als een samenhangende keten. Gemeenten hebben mede in het kader van de
WMO, maar ook op het gebied van huisvesting een primaire rol in de uitvoering.
Daarnaast hebben de gemeenten de regierol op het terrein van wonen, welzijn
en zorg. De provincie is de partij die samenwerking tussen gemeenten kan stimuleren,
maar ook individuele gemeenten kan faciliteren.
 
 Daarnaast willen wij u wijzen op het actieplan «Beter (t)huis in
de buurt. Samenwerken aan wonen, welzijn en zorg» en het in dat kader
uitgevoerde ondersteuningsprogramma voor gemeenten «W+W+Z: maak het
samen!». Dit ondersteuningsprogramma richt zich op de regievoering door
de gemeente en samenwerking met relevante lokale partners op de beleidsterreinen
wonen, welzijn en zorg. Het doel is om ervaring en kennis over de regievoering
op dit integrale beleidsterrein bij gemeenten te versterken. De staatssecretaris
van VWS en de minister van WWI sturen dit programma samen aan.
 
 
 De leden van zowel de CDA- als de PvdA-fractie vragen
de minister of hij inzicht kan bieden in de investeringsbereidheid van de
regionale en lokale overheden om innovatie in de zorg mogelijk te maken. Is
het daarnaast denkbaar dat de minister prestatieafspraken maakt met regionale
partijen over de wijze waarop ze innovatiedoelstellingen van het kabinet realiseren
in de regio?
 
 
 Wij hebben geen inzicht in de investeringsbereidheid van regionale en
lokale over-heden. Wel is een aantal provincies en gemeenten betrokken bij
de regionale samenwerkingsverbanden. Zo participeren in de regio Eindhoven
21 gemeenten uit het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven en de provincie
Noord-Brabant in Brainport Health Innovation. Het innovatieplatform Twente
is ontstaan op initiatief van de provincie Overijssel. De trend is dat steeds
meer van dit soort netwerken ontstaan waarin lokale en regionale overheden
participeren en deels financieel ondersteunen.
 
 Wij kunnen partijen niet verplichten om prestatieafspraken te maken met
betrekking tot innovatiedoelstellingen. Vanuit Den Haag kunnen en willen wij
bovendien niet opleggen waar de focus in de regio moet liggen. De invulling
van het innovatiebeleid is een verantwoordelijkheid van de regio’s zelf
en bovendien afhankelijk van de partijen die er actief zijn. Wel willen wij
het perspectief en de urgentie tot innovatie inbrengen bij de regio’s.
De maatschappelijke uitdagingen waar we voor staan in de zorg zijn tenslotte
landelijk en zelfs internationaal. De regio’s kunnen door verschil in
demografie en speelveld hun eigen sterke punten ontwikkelen, waar andere regio’s
van kunnen leren. Met het ZIP willen wij de verbinding en kennisdeling tussen
regio’s stimuleren en faciliteren.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen of de minister mogelijkheden
ziet om op regionale schaal de belemmeringen waar innovatieve ondernemers
tegen aan lopen zoals de vergoedingenstructuur van verzekeraars en verkokering
van subsidie-instrumentarium weg te nemen en de regie en verantwoordelijkheid
daarvoor in de regio te leggen?
 
 
 Verzekeraars kunnen (regionaal) afspraken maken over vergoeding van innovatieve
diensten. Dat is ook hun taak. Zo heeft bijvoorbeeld Menzis afspraken gemaakt
over de vergoeding van telefysiek, een second opinion tussen fysiotherapeuten
met behulp van een videoteleconsult. Het is ons bekend dat het daadwerkelijk
inregelen van deze vergoeding in de administraties van zorg-verzekeraars en
binnen de financieringssystematiek van instellingen niet altijd even gemakkelijk
is. Vanuit deze gedachte heeft ZIP samen met Menzis, Achmea, Philips, Rabobank,
KPN en TNO ook het open platform eHealthNu (www.eHealthnu.nl) opgericht, waarin
getracht wordt op basis van concrete belemmeringen voor opschaling aan oplossingen
te werken.
 
 Het is aan de regio’s zelf om hun plannen binnen de regio af te
stemmen. Het is vervolgens mogelijk om een ondersteuning te krijgen vanuit
een divers financieel instrumentarium. De dit jaar opgerichte Zorginnovatiewijzer
(ZIW) van CVZ, NZa en ZonMw is een wegwijzer voor partijen door hen te wijzen
op bestaande mogelijkheden in regelgeving en financiering in de zorg. 
 2. Sectoroverstijgende innovatie
 
 De leden van de CDA-fractie vragen de minister op welke
wijze hij de samen-werking tussen verschillende departementen gaat oppakken
en vormgeven en op welke termijn. Daarnaast willen de leden van de CDA-fractie
weten in hoeverre de kennis en expertise van het ministerie van EZ en OCW
betrokken wordt voor de aanpak om innovatie in de zorg te stimuleren. En of
er kansen zijn om gebruik te maken van de kennis, ervaring en netwerken van
innovatiemakelaars voor het bedrijfsleven zoals Syntens en de regionale ontwikkelingsmaatschappijen?
 
 
 Om doelstellingen van het kabinet op het gebied van een innovatieve, concur-rerende
en ondernemende samenleving te realiseren is gestart met het project Nederland
Ondernemend Innovatieland. Op een aantal maatschappelijke thema’s zijn
interdepartementale innovatieagenda’s opgesteld. Voor gezondheid is
dit de Maatschappelijke Innovatie Agenda Gezondheid (MIAG). Deze agenda is
op 14 juli 2008 aangeboden aan de Tweede Kamer (bijlage bij 27 406,
nr. 120). Bij de uitvoering zijn de ministeries van EZ, OCW, LNV, VROM
en VWS betrokken. De MIAG en de agenda van het ZIP zijn in de uitvoering gecombineerd
tot één programma voor innovatie in de zorg.
 
 Een concreet voorbeeld van synergie in het stimuleren van innovatie is
de samenwerking in de ontwikkeling van het financieel instrumentarium voor
zorginnovatie. Een aantal instrumenten die het ministerie van EZ heeft ontwikkeld
ter stimulering van innovatie zijn vertaald naar de zorgsector. In de uitvoering
is daarnaast gekozen voor dezelfde uitvoeringsorganisatie (SenterNovem) om
op ook van de opgebouwde kennis en expertise gebruik te kunnen maken.
 
 U noemt daarnaast Syntens en de regionale ontwikkelingsmaatschappijen.
Deze partijen hebben veel kennis en ervaring opgedaan met innovatie op regionaal
niveau, hoewel de focus niet altijd op zorginnovatie ligt. Syntens heeft veel
ervaring met het financieel innovatie-instrumentarium van het ministerie van
EZ en heeft bovendien te maken met zorgondernemers. Het is voor het ZIP een
interessante partij om regionale partijen en individuele innovatoren te bereiken.
Voor de voorbereiding van de regionale tournee van het ZIP is het zinvol om
deze innovatiemakelaars voor het bedrijfsleven te benaderen.
 
 
 De leden van de CDA-fractie willen daarnaast weten
hoe het staat met innovatie op de werkvloer. Zij vragen de minister of de
samenwerking in de driehoek onderwijs, onderzoek en onderneming afdoende tot
stand komt. Daarnaast willen zij weten of de minister kan toelichten welke
afspraken er op dit vlak zijn gemaakt.
 
 
 Naar onze mening komt de samenwerking in deze driehoek voldoende tot stand.
In een aantal regio’s zijn samenwerkingsverbanden ontstaan waarin onderwijs,
onderzoek en bedrijfsleven vertegenwoordigd zijn. Deze regionale samenwerkingsverbanden
hebben wij bij de antwoorden onder thema «regionale samenwerking»
al toegelicht.
 
 Daarnaast zien wij steeds meer lectoraten ontstaan die een belangrijke
rol spelen om de driehoek onderwijs, onderzoek en praktijk te verenigen. Zo
kent de Hogeschool Arnhem Nijmegen het lectoraat innovatie dat een specifiek
programma kent voor zorginnovatie. Het lectoraat Verpleegkundige Innovatie
en Positionering is opgericht door de Hanzehogeschool Groningen samen met
het UMCG om een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van (verpleegkundige)
zorgverlening ten behoeve van de groep «nieuwe chronisch zieken». 
 Andere voorbeelden zijn:
 – Lectoraat kwaliteit en innovatie in de gezondheidszorg van InHolland;
 – Lector ICT-innovaties in de zorg bij Windesheim
 – Lector Zorg en Ondernemen bij het kenniscentrum innovatie en ondernemerschap
(Saxion)
 – Lector Innovatie en Competentieontwikkeling bij de Noordelijke
Hogeschool Leeuwarden.
 
 Ook binnen universiteiten wordt veel aandacht besteed aan de driehoek
onderwijs, onderzoek en onderneming. Hier wordt dit onder de noemer kennisvalorisatie
gedaan. Alle veertien universiteiten hebben een bureau voor valorisatie. De
bureaus zijn gespecialiseerd in hulp aan starters, spin offs, octrooien of
samenwerking met het regionale bedrijfsleven en de regionale overheid. De
technische universiteiten en medische centra kennen hierin al een lange traditie.
Op het gebied van kennisvalorisatie is vanuit het Innovatieplatform en het
kabinets-programma Nederland Ondernemend Innovatieland een valorisatieagenda
opgesteld. Deze valorisatieagenda is ondertekend door vijftien partijen, waaronder
het ministerie van VWS.
 
 ZonMw en de HBO-raad hebben in het voorjaar van 2008 een convenant opgesteld
dat moet leiden tot een betere doorstroming van bestaande kennis via het onderwijs
naar de zorgprofessionals. Het gaat vooral om het optimaal benutten van de
lectoraten en de kenniscentra als het gaat om vraaggestuurde kennisontwikkeling,
implementatie en innovatie in de zorgsector. Ook moet de samenwerking bijdragen
aan een betere aansluiting van kennisontwikkeling op vragen uit de beroepspraktijk.
 
 
 Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie of de minister
kan toelichten hoe het staat met duurzaamheid en innovatie. En op welke wijze
hierop door het ZIP wordt ingezet.
 
 
 De missie van het ZIP is innovaties versnellen en aanjagen die bijdragen
aan een duurzaam gezondheidszorgsysteem en daarmee het welzijn en de welvaart
van de bevolking verhogen. Duurzaam heeft hier betrekking op behoud of verbetering
van de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid op de lange termijn.
 
 Uw vraag verwijst ook naar innovatie en duurzaamheid in het kader van
milieu en energie. Dit is een belangrijk en actueel thema. Tijdens de begrotingsbehandeling
van VWS is bovendien dit jaar een motie ingediend door kamerlid Sap over het
bevorderen zuinige en schone omgang met energie in de zorgsector. VWS is in
overleg met penvoerders EZ en VROM om uitvoering te geven aan deze motie.
Daarbij wordt concrete input geleverd door SenterNovem en TNO, die berekend
hebben dat er in de zorg een substantiële energiebesparing mogelijk is;
in dat verband vormt CO2-winst in de zorgsector een aandachtspunt in het kader
van de Kabinetsbrede heroverwegingen. Aansluiting zal worden gezocht bij bestaande
intersectorale beleidskaders voor het stimuleren van duurzame energie en reeds
lopende veldinitiatieven van o.a. Actiz, academische ziekenhuizen en het Milieuplatform
Zorgsector.
 3. Wegnemen belemmeringen voor innovatie
 
 Ten eerste vragen de leden van de CDA-fractie de minister
in hoeverre hij de prioritering van het ZIP over obstakels voor innovatie
in de zorg deelt. Vervolgens vragen de leden van de CDA-fractie een toelichting
van de minister hoe het komt dat markttoetreding, complexiteit van productontwikkeling
en het financiële instrumentarium ontbreken in het ZIP overzicht van
obstakels en wat de minister gaat doen om de drempel tot toetreding tot
de markt te verlagen voor goede ideeën en concrete producten. Daarnaast
willen zowel de leden van PvdA- als de CDA-fractie weten of de minister bereid
is om daar waar mogelijk de drempel voor innovaties te verlagen door bijvoorbeeld
meer te sturen op introductie van nieuwe producten in het verzekeringspakket
of beleidsregels via de Nederlandse Zorgautoriteit? Ook vragen beide fracties
de minister wat hij gaat doen om regelgeving en het testen van nieuwe producten
te vereenvoudigen om sneller tot implementatie over te gaan.
 
 
 Als voorzitter en vice-voorzitter van het Zorginnovatieplatform onderschrijven
wij de ZIP-visie en daarmee de indeling in drie hoofdgroepen obstakels voor
implementatie en opschaling van innovaties. Bij deze indeling is overigens
geen sprake van prioritering tussen de hoofdgroepen.
 
 De drietal andere problemen die de CDA-fractie aanhaalt zijn niet expliciet
benoemd in de visie van het ZIP, maar raken het thema schotten in de financiering
en organisatie van zorg. Er zijn vele partijen betrokken bij onderwerpen als
markttoetreding, productontwikkeling en financiering van innovaties. Deze
partijen moeten onder andere de veiligheid, effectiviteit en kwaliteit borgen,
maar tegelijkertijd kan dit vertragend werken. Deze thema’s hebben echter
wel de aandacht van het ZIP, bijvoorbeeld in de samenwerking in het platform
EhealthNu en de ontwikkeling van het financieel instrumentarium.
 
 Deze onderwerpen staan zowel bij het ZIP als bij het ministerie van VWS
op de agenda. Op het gebied van markttoelating en financiering is advies gevraagd
aan het CVZ en de NZa. Daarnaast komt de Zorginnovatiewijzer met een evaluatie-rapport.
 
 Wij ontvangen/verwachten de volgende advies- en evaluatierapporten:
 • Advies van CVZ «Voorwaardelijke financiering in het kader
van een verantwoord pakket» (verschenen in december 2009)
 • NZa: evaluatie beleidsregel innovatie cure en beleidsregel experimenten
(verwacht in december 2009)
 • Nza: Visiedocument ruimte voor innovatie (verwacht in januari 2009)
 • Rapportage Zorginnovatiewijzer (verwacht in januari 2010)
 
 Wij zijn voornemens u onze reactie op deze adviezen en evaluaties in het
eerste kwartaal van 2010 te doen toekomen. Hierin zal ook aandacht worden
besteed aan uw vragen of het nodig is om drempels te verlagen voor innovaties
en regelgeving te vereenvoudigen om sneller tot implementatie over te gaan.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen vervolgens welke
oplossing de minister ziet voor de spraakverwarring tussen ICT-branche, zorgaanbieder
en zorgvragers. Kan de minster daarnaast uiteenzetten wat de rol van het ministerie
is dan wel kan zijn bij ICT ontwikkelingen?
 
 
 Groepen van specialisten hebben veelal hun eigen taalgebruik en afkortingen.
 Classificaties en coderingen zijn een belangrijk hulpmiddel om spraakverwarring
te voorkomen. Bij de ontwikkeling van het EPD vindt standaardisatie plaats
op diverse niveaus: semantisch, technisch, communicatie en content. Eenheid
van taal is wezenlijk voor de inhoud van het EPD, zodat zorgprofessionals
hetzelfde onder medische termen verstaan en op dezelfde wijze parameters meten
en vastleggen, de zogenaamde semantische interoperabiliteit.
 
 De rol van het ministerie van VWS bij ICT-ontwikkelingen is de volgende.
Bij het ontwerp en ontwikkeling van het landelijk EPD is nadrukkelijk gezocht naar een goede balans tussen regie van de overheid en de eigen
verantwoordelijkheid van het veld. Medio 2008 (TK 2007–2008, 27 529,
nr. 40) stuurde ik u de ICT-agenda voor de toekomst van NICTIZ. In deze
brief ging ik in op de verdere ontwikkeling van het basis EPD en rol van ICT
bij «nieuwe» vormen van zorg zoals multidisciplinaire zorg of
ketenzorg.
 
 In de visie van het Zorginnovatieplatform is het versnellen van innovaties
waarin gebruik wordt gemaakt van ICT een van de speerpunten. Voor de regionale
aanpak, het wegnemen van belemmeringen en financiering van deze innovaties
in de zorg en onze rol daarbij verwijs ik naar de antwoorden op de andere
vragen over deze onderwerpen.
 
 Ten derde vragen de leden van de CDA-fractie naar de rol van zorgverzekeraars
bij innovaties. Deelt de minister de mening van zorginstellingen dat afroming
met bijvoorbeeld 2% een hele vervelende prikkel is.
 Wij begrijpen dat het voor instellingen in deze periode lastig is om de
begroting sluitend te krijgen en dat zij aangeven dat afroming een vervelende
prikkel is. Wel kunnen wij toelichten waarom deze prikkel bestaat. Het door
u genoemde voorbeeld is van toepassing in de care-sector. Zorgkantoren hebben
vanuit VWS de taakstelling gekregen om doelmatig in te kopen binnen de contracteerruimte
die ze ontvangen. Hierbij letten zorgkantoren op aspecten die betrekking hebben
op kwaliteit, doelmatigheid en bedrijfsvoering. Aanbieders geven doelmatigheidskortingen
(korting op de maximumtarieven) die meewegen in de beoordelingen van de aanbiedingen.
Het is dus een verantwoordelijkheid van het zorgkantoor om doelmatig in te
kopen. Dit is al jaren gebruikelijk: zorgkantoren in Nederland behalen jaarlijks
een doelmatigheidswinst van gemiddeld zo’n 2–3%, afhankelijk
van de sector en het type zorg. Deze prikkel moet bijdragen aan doelmatige
inzet van de beperkte financiële middelen.
 De leden van de PvdA-fractie vragen de minister of hij
zich aangesproken voelt door de oproep van het ZIP tot leiderschap voor het
creëren van bewustzijn voor de urgentie van innovatie en voor het doorbreken
van weerstand. Daarnaast vragen zij van wie dit leiderschap dan verwacht mag
worden.
 Wij voelen ons aangesproken op het creëren van bewustzijn voor de
urgentie van innovatie en het doorbreken van weerstand. Dit is een reden geweest
om in 2008 te starten met het Zorginnovatieplatform. Samen met de leden van
dit platform willen wij agenderen dat innovatie noodzakelijk is voor houdbaarheid
van de zorg.
 
 Het ZIP, waar wij beide lid van zijn, is op zoek naar goede voorbeelden
van zorginnovatie en naar de «innovatieleiders». Innovatieleiders
hoeven niet altijd de topmanagers of leidinggevenden te zijn, maar zijn ook
vaak mensen uit de praktijk. Zo hebben een fysiotherapeut en huisarts aan
de basis gestaan van het project Big Move en een neuroloog en een gynaecoloog
aan de basis van MijnZorgNet. Dit zijn de mensen die laten zien dat het anders
en beter kan.
 
 Het ZIP heeft vooral een rol in het opsporen, faciliteren en stimuleren
van de innovaties en innovatieleiders. Hiervoor biedt het ZIP mogelijkheden
door middel van financiële instrumenten, waarover meer in de antwoorden
onder het volgende thema.
 
 
 De leden van de PvdA-fractie willen weten of de minister
hun mening deelt dat innovatie een prestatie-indicator moet worden, zodat
instellingen hierop ook worden afgerekend? 
 
 
 Wij delen deze mening niet. Een succesfactor voor het slagen van een innovatie
is ons inziens motivatie om ermee aan de slag te gaan. Een prestatie-indicator
is een verantwoordingsmiddel en zal niet direct deze intrinsieke motivatie
opwekken om met innovatie aan de slag te gaan. Een prestatie-indicator zal
dan vooral over het budget voor innovatie gaan. Het lijkt dan vooral een papieren
verantwoor-dingsslag te worden, waarbij de scheidslijn tussen innovatiemiddelen
en andere middelen duidelijk gedefinieerd zal moeten worden. Wel delen wij
de noodzaak dat het bezig zijn met innovatie in zorgorganisaties veel meer
regulier moet worden. In eerste instantie willen we dit vooral vanuit de aanjagende
en stimulerende rol aanpakken.
 4. Financiering innovatie in de zorg
 
 De leden van de CDA-fractie vragen wat bedoeld wordt
met het financieel instrumentarium. Daarnaast willen zij weten wat de selectiecriteria
zijn voor een ZIPC en door wie deze zijn opgesteld. En hoe wordt voorkomen
dat het leidt tot extra bureaucratie.
 
 
 Met het financieel instrumentarium worden de vier financiële instrumenten
van het Zorginnovatieplatform bedoeld. Deze instrumenten zijn in de eerste
helft van 2009 ontwikkeld. Hierbij is nauw samengewerkt met het ministerie
van EZ.
 Er is zoveel mogelijk aangesloten bij succesvolle regelingen van EZ, maar
we hebben deze aangepast aan de kenmerken van de zorg. We zullen de vier instrumenten
van het ZIP ieder kort toelichten. Een uitgebreide toelichting en de aanvraagprocedures
zijn bovendien ook te vinden op de website van SenterNovem: www.senternovem.nl/zorg.
 
 1. Zorginnovatievouchers:
 Het gaat om relatief kleine bedragen waarmee zorgaanbieder en ondernemers
kennis en expertise kunnen inkopen bij kennisinstellingen of adviesbureaus.
De kleine vouchers vertegenwoordigen een bedrag van € 2500, de middelgrote € 7500
en de grote € 21 000. Op de middelgrote en grote zorginnovatievouchers
wordt een eigen bijdrage van 1/3 gevraagd. Als meerdere partijen dezelfde
vraag willen laten onderzoeken kunnen de vouchers tot een maximum van 10 worden
gestapeld.
 
 2. Zorginnovatieprestatiecontracten (ZIPC)
 Hier gaat het om samenwerkingsverbanden waarin 10 tot 35 partijen participeren.
Om ook nieuwe samenwerkingsverbanden een kans te geven hieraan deel te nemen
kent deze regeling ook een voorfase (pre-ZIPC). In deze fase kunnen partijen
hun plannen verkennen en verder uitwerken alvorens een aanvraag te doen voor
een ZIPC. Voor beide fasen wordt apart subsidie aangevraagd en beide fasen
kennen een eigen bijdrage van 50%. Voor de pre-ZIPC fase geldt een
maximumsubsidie van € 125 000 en voor de ZIPC geldt een maximumbedrag
van € 45 000 per deelnemende partij.
 
   De belangrijkste uitgangspunten voor deze regeling zijn:
 1. de regeling stoelt op «wie het eerst komt, die het eerst maalt».
 2. de deelnemers zijn zorgaanbieder en/ of MKB ondernemer
 3. de innovatie is gericht op de zorg aan ouderen en chronisch zieken
 4. aan één ZIPC nemen minimaal 10 en maximaal 35 partijen
deel
 5. de ZIPC wordt geleid door een penvoerder, die geen winstoogmerk heeft
en de belangen van ofwel MKB ondernemers, zorgaanbieders of patiënten
behartigt.
 6. Het meerjarig samenwerkingsverband duurt minstens 18 maanden en maximaal
30 maanden. 
 
 3. Call voor experimenten
 Via het Small Business Innovation Research Programma (SBIR) besteedt de
overheid onderzoek uit dat moet leiden tot innovatieve antwoorden op maat-schappelijke
problemen. Voor gerichte vragen het ZIP via deze methode calls uitzetten voor
experimenten. In deze projecten krijgen partijen de kans om in competitie
met anderen hun ideeën op haalbaarheid te toetsen en verder door te ontwikkelen.
De calls kennen een maximumbedrag van 1 miljoen euro.
 
 4. Call voor opschaling.
 Het ZIP wil stimuleren dat effectieve innovaties verder opgeschaald worden.
Hiervoor worden gerichte vragen voor opschalingsprojecten uitgezet. De calls
voor opschaling kennen een maximumbedrag per project van 1 miljoen euro. De
eerste call voor opschaling is op 26 oktober 2009 gesloten. De 95 binnengekomen
voorstellen worden nu beoordeeld door een onafhankelijke toetsingscommissie.
 
 Met deze vier instrumenten kan het ZIP innovaties stimuleren en aanjagen
in elke fase van het innovatieproces, van onderzoek en ontwikkeling tot implementatie
en opschaling. De zorginnovatievouchers zijn bedoeld voor het zetten van de
eerste stap: om te komen van idee tot kennis of tot een businessplan. De ZIPC
is gericht op ontwikkeling en implementatie van zorginnovaties. De call voor
experimenten richt zich vooral op de ontwikkeling van nieuwe producten en
diensten. Tot slot is de call voor opschaling bedoeld om succesvolle innovaties
op te schalen.
 
 Bij de ontwikkeling van het instrumentarium is uitdrukkelijk aansluiting
gezocht bij bestaande instrumenten van het ministerie van EZ. Dit ook in verband
met de lage administratieve belasting van vooral de innovatievouchers en de
innovatie-prestatiecontracten. De eerste stap in het aanvragen van deze subsidies
is een digitaal aanvraagformulier op de website van SenterNovem. Voor de zorg-innovatievouchers
hoeft alleen informatie over organisatie te worden ingevuld. Voor de ZIPC
regeling wordt ook gevraagd naar een kort projectplan. Verder geldt dat aanvragen
op volgorde van binnenkomst worden behandeld en gehonoreerd, dus wanneer goedgekeurd,
kan men aan de slag.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen wat de minister
doet om regie te voeren over de verschillende instrumenten die momenteel beschikbaar
zijn. Is het denkbaar dat de regie en begeleiding in prestatieafspraken met
regio’s worden vastgelegd?
 
 
 De regie voor het financieel instrumentarium voor zorginnovatie ligt voor
de komende jaren bij het ministerie van VWS. De uitvoering en begeleiding
wordt centraal gedaan door SenterNovem. Ook is vanuit het ministerie van VWS
afstemming met het ministerie van EZ over voortschrijdend inzicht voor de
verschillende instrumenten. In de bekendheid en verspreiding van de instrumenten
kan worden samengewerkt met regionale partijen, zoals we eerder hebben aangegeven
bij het thema «regionale samenwerking».
 
 
 De leden van de CDA-fractie zouden graag willen weten
hoe juist mensen die de innovaties moeten uitvoeren worden betrokken bij het
proces en of de instrumenten ook innovatie op de werkvloer stimuleren? En
op welke wijze werkers in de zorg op de hoogte worden gesteld over het loket
dan wel de mogelijkheden om innovatievouchers aan te vragen?
 
 
 In de visie van het ZIP staat het verbeteren van de positie van patiënten
als professionals centraal. Mensen op de werkvloer weten vaak het beste wat
er verbeterd kan worden in het proces. Zoals we eerder aangaven staan
de innovatieleiders vaak op de werkvloer zelf. Het is belangrijk om het potentieel
voor innovatie van deze groep mensen beter te benutten. De financiële
instrumenten zijn hier ook op ingericht. De zorginnovatievouchers en de ZIPC
zijn eenvoudig aan te vragen door zorgaanbieders en zorgverleners en/of MKB-ondernemers.
Ook kunnen zij deelnemen aan de calls voor experimenten en opschaling. In
2010 zullen we evalueren wie in 2009 de instrumenten hebben aangevraagd en
voor welke innovaties deze zijn gebruikt.
 
 Op dit moment proberen we een zo breed mogelijke doelgroep te informeren
over de financiële instrumenten. Dit doen we in de eerste plaats via
de website en nieuwsbrief van het ZIP. Daarnaast proberen we zoveel mogelijk
aan te sluiten op de communicatiekanalen van bijvoorbeeld regionale innovatienetwerken,
organisaties voor professionals in de zorg en patiëntenverenigingen.
Ook organiseert SenterNovem informatiebijeenkomsten over de verschillende
instrumenten, staat het ZIP op congressen, verzorgen we workshops en is in
december 2009 een ZIP Cafe over het financieel instrumentarium georganiseerd.
In 2010 zal de communicatie over het instrumentarium verder worden ontwikkeld
en meer worden ingezet op het bereiken van professionals en patiënten.
 
 
 De leden van de CDA-fractie en de PvdA-fractie vragen
hoe de minister aankijkt tegen beloning naderhand in plaats van beloning in
de vorm van subsidies. En hoe financiering voor innovatie structureel beschikbaar
kan worden gemaakt. De leden van de PvdA-fractie willen daarnaast weten hoe
de minister bijvoorbeeld ideeën om een vast percentage van de DBC’s
te oormerken voor innovatie ziet.
 
 
 Beloning naderhand is vaak het natuurlijk gevolg van implementatie van
de innovatie. Door implementatie kan in de organisatie bijvoorbeeld betere
kwaliteit geleverd worden, de werkdruk afnemen of de doelmatigheid verbeteren.
De organisatie of de innovator kan dan de vruchten plukken van de vernieuwing.
In de aanloop naar ontwikkeling en implementatie van een innovatie is het
soms nodig om subsidie te verstrekken om deze periode tot implementatie te
overbruggen. In het ideale geval kan de zorgorganisatie of innovator deze
aanloopkosten zelf bekostigen of lenen bij de bank. In praktijk is dit niet
altijd haalbaar. In gevallen dat het van maatschappelijke belang is om innovaties
aan te jagen en te stimuleren zetten we subsidie in als instrument.
 
 Ten aanzien van de vraag hoe financiering structureel beschikbaar kan
worden gemaakt het volgende. Een eigenschap van subsidie is dat deze vorm
van financiering voor een afgebakende periode is en dus eindig. In de subsidieperiode
zal dus al aandacht moeten zijn voor de structurele financiering in de periode
erna. Dit vraagt binnen het huidige stelsel om meer aandacht voor het sluitend
krijgen van de businesscase voor de innovatie. Om de businesscase sluitend
te krijgen kan berekend worden in hoeveel jaar de innovatie renderend kan
worden of hoeveel extra financiering nodig is. In het geval van extra financiering
zullen partijen al in een vroeg stadium het contact aan moeten gaan met een
bank, zorgkantoor of zorgverzekeraar. Op dit vraagstuk zullen we ook terugkomen
in onze reactie op de adviezen en evaluatierapporten in het voorjaar 2010.
Dit geldt ook voor de ideeën van de PvdA-fractie over het oormerken van
een percentage van de DBC’s voor innovatie.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies, (SGP), Willemse-van der Ploeg (CDA), De Vries (CDA),
Kant (SP), Ferrier (CDA), Ondervoorzitter Joldersma (CDA), Smilde (CDA), Van
Miltenburg (VVD), Smeets (PvdA), Voorzitter Timmer (PvdA), Schippers (VVD),
Koşer Kaya (D66), Schermers (CDA), Wolbert (PvdA), Bouwmeester (PvdA),
Gerven (SP), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Leijten (SP), Agema (PVV), Van
der Veen (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap (GL), De Roos-Consemulder
(SP) en Harbers (VVD).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Uitslag (CDA), Ormel (CDA), Van Velzen
(SP), Atsma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Vietsch (CDA), Verdonk
(Verdonk), Voorzitter Van Dijken (PvdA), Arib (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van der Ham (D66), Omtzigt (CDA), Vermeij (PvdA), Heerts (PvdA), Langkamp
(SP), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Luijben (SP), De Mos (PVV), Gill’ard
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL), De Wit (SP) en Neppérus
(VVD).