Implementatiewet EG-kaderrichtlijn water; Brief staatssecretaris over (dier)geneesmiddelen in het watermilieu
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28808, nr. 39

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

27-02-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

28808 nr. 39

21-02-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAanleidingWerkgroep1.1 Acties en voortgang1.2 Leeswijzer1.3 ActietabelAchtergrond en procesgangDaar waar de invloed van (dier)geneesmiddelen op het milieu
nog onvoldoende bekend isStoffen waarvan milieuhygiënische gevolgen bekend
zijnOndertekeningBIJLAGE 1Toelichting op de actietabelKosten effectieve acties daar waar de invloed van (dier)geneesmiddelen
op het milieu onbekendHumane geneesmiddelenRestrictief gebruik door de mensMilieuclassificatiesysteemBehandeling van geconcentreerde afvalwaterstromenKortdurende kuurspecifieke inzameling van urineExtra zuiveringsstap rioolwaterzuiveringenHumane en veterinaire geneesmiddelenGreen PharmacyNiet-geconsumeerde medicijnenToegang tot milieu-informatieVeterinaire geneesmiddelenRestrictief gebruik in de veehouderijDuurzame ontwikkeling in intensieve dierhouderijDuurzame ontwikkeling in de commerciële visteeltActies voor geneesmiddelen met aangetoonde milieuhygiënische
gevolgen voor de bereiding van schoon drinkwaterActies voor geneesmiddelen met aangetoonde milieuhygiënische
gevolgen voor het watermilieuBIJLAGE 2Overzicht van routes en voorkomen van (dier)geneesmiddelen
in het watermilieu
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28808Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 808Wijziging van de Wet op de waterhuishouding en de Wet milieubeheer ten
behoeve van de implementatie van richtlijn nr. 2000/60/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie van 23 oktober 2000 tot vaststelling
van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid (PbEG
L 327) (Implementatiewet EG-kaderrichtlijn water)nr. 39BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 februari 2007Mede namens de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit
(LNV) en de staatssecretarissen van Verkeer en Waterstaat (V&W) en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en zoals toegezegd in 20051 stuur ik u deze brief. Met deze brief breng ik u op de
hoogte van de voorgenomen en deels al in gang gezette acties gericht op het
reduceren van de belasting van oppervlaktewater en grondwater met humane en
veterinaire geneesmiddelen.AanleidingDe aanleiding van deze brief vloeit voort uit de signalen die vanuit de
wetenschap, het beleid en de maatschappij tot ons komen. Deze signalen geven
aan dat er onzekerheid en in bepaalde mate ook een angst bestaat ten aanzien
van de aanwezigheid van (dier)geneesmiddelen in oppervlaktewater en de betekenis
daarvan voor het milieu, de mens en het bereiden van schoon drinkwater.(Dier)geneesmiddelen zijn biologisch actieve stoffen die ontworpen zijn
om bij relatief lage concentraties een farmacologisch effect te veroorzaken
bij mens en dier. Blootstelling van andere organismen aan restanten geneesmiddelen
in het watermilieu kan leiden tot onbedoelde effecten. Ook de zorg voor gezond
en schoon drinkwater vereist een verdere beperking van de risico’s voor
de volksgezondheid. Daarbij komt dat het geneesmiddelenverbruik, en daardoor
naar verwachting ook de restanten geneesmiddelen in het water, zullen toenemen.
De inzet van de acties in deze brief is dan ook gericht op het voorkómen
van mogelijke problemen in de toekomst.WerkgroepOp basis van bovenstaande is besloten een werkgroep in te stellen met
als taak na te denken over acties die bijdragen aan een vermindering van de
emissies van (dier)geneesmiddelen in het water. Randvoorwaarden hierbij zijn
dat dit niet ten koste mag gaan van gezondheid van dier of mens en niet vergezeld
mag gaan met extra hoge kosten voor de maatschappij.De werkgroep, met daarin vertegenwoordigers van de verschillende betrokken
departementen, onderzoeksinstituten, toelatingsinstanties, de drinkwatersector
en VNO/NCW heeft een aantal studies begeleid met als resultaat een aantal
gerichte acties voor de komende jaren.1.1 Acties en voortgangAangezien we als maatschappij te maken hebben met een problematiek die
zich in het begin van de beleidscyclus bevindt, hebben de meeste acties een
verkennend/pilotachtig karakter. Daarbij dient benadrukt te worden dat deze
acties in overleg met al de genoemde betrokken organisaties zijn geformuleerd.
Inmiddels zijn een aantal van de genoemde acties in gang gezet of worden voorbereid.
Naast de geformuleerde acties spreekt het voor zich dat er ook aandacht blijft
voor de communicatie over acties en resultaten naar alle belanghebbenden toe.
Om zicht te houden op de voortgang van de acties en deze op elkaar af te stemmen
zal de werkgroep «(dier)geneesmiddelen in watermilieu» deze de
komende jaren blijven volgen en in 2008 over de voortgang en de effecten daarvan
voor de belasting van het watermilieu rapporteren. De kosteneffectiviteit
zal bij deze acties een punt van speciale aandacht zijn. Daar waar mogelijk
zal worden aangesloten bij al lopende initiatieven en projecten. De extra
investering voor 2007 en 2008 wordt geschat op 750 k€.De acties, die in deze brief genoemd worden voor emissiereductie van (dier)geneesmiddelen
sluiten goed aan bij het ingezette beleid voor stoffen zoals geformuleerd
in de nota «Nuchter omgaan met risico’s1
en de aanpak voor zogenaamde «nieuwe stoffen» in de Kaderrichtlijn
Water2. De acties vormen tevens een onderdeel
van het terugdringen van de diffuse waterverontreiniging, zoals aangegeven
in de Toekomstagenda Milieu3. Ook in het buitenland
heeft het onderwerp (dier)geneesmiddelen in het watermilieu de volle aandacht.
De werkgroep volgt deze buitenlandse ontwikkelingen.1.2 LeeswijzerDe kern van deze brief wordt gevormd door een tabel met daarin opgenomen
een reeks van voorgenomen acties ter vermindering van de belasting van het
milieu met (dier)geneesmiddelen. Vervolgens bevat deze brief een beschrijving
van de procesgang die gevolgd is om tot deze tabel te komen en een toelichting
op de uitgangspunten. In bijlage 1 volgt een gedetailleerdere beschrijving
van de acties in de tabel. In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van routes
en voorkomen van (dier)geneesmiddelen in het (water)milieu.1.3 ActietabelIn onderstaande tabel zijn acties geformuleerd ter vermindering van de
belasting van het milieu met (dier)geneesmiddelen. Deze acties zijn gebaseerd
op de volgende twee uitgangspunten:– Daar waar de invloed van (dier)geneesmiddelen op het milieu onbekend
is, maar ook niet bij voorbaat uit te sluiten en op korte termijn te achterhalen, is gezocht naar kosteneffectieve acties om de emissie
naar het milieu te verminderen.– Voor de (dier)geneesmiddelen waarvoor geldt dat waarneembare effecten
in het Nederlands water bekend zijn of concentraties in het water worden aangetroffen
die de bereiding van schoon drinkwater bemoeilijken, worden acties specifiek
gericht op emissiereductie van deze stoffen, voorgesteld.ActieOmschrijvingTermijn voor uitvoeringActiepuntbezitter Kosteneffectieve acties ter beperking
van de emissieHumane geneesmiddelenStimuleren restrictief gebruik humane
geneesmiddelen– Uitvoeren
project «Doelmatig geneesmiddelengebruik» door het Nederlands
Instituut voor Verantwoord Geneesmiddelengebruik (DGV) – Vragen
advies aan Stichting Werkgroep AntibioticaBeleid over emissiereducerende maatregelen
van antibiotica naar milieu en voorlichting daarover. – Het
milieu als extra criterium laten meeliften bij voorlichtingsprogramma’s
ter vermindering van het geneesmiddelengebruik.2005–2007   doorlopend  2007VWS  
VWS  VWSVROM Stimuleren afweging milieu bij voorschrijven – Evalueren
van Zweeds milieuclassificatiesysteem voor toepassing in NL.2007VROM-VWSEmissiereductie uit zorginstellingen– Uitvoeren
van haalbaarheidstudie en pilots naar emissiereducerende maatregelen in ziekenhuizen
en zorginstellingen.2006–2008V&WVWSVROMKortdurende kuurspecifieke inzameling
van urine.– Uitvoeren
van haalbaarheidstudie en pilots naar inzameling van urine van patiënten
die een kortdurende kuurspecifieke behandeling ondergaan.2007–2008VROMVWS V&W Extra zuiverings-stap rioolwater-zuiveringen– Uitvoeren
van pilots naar vergaande zuivering van geneesmiddelen in rioolwaterzuiveringen
door mee te liften met maatregelenpakket van Kaderrichtlijn Water.2007–2008V&WHumane en diergeneesmiddelen«Green Pharmacy»– Inventarisatie van
kansrijke verbeterpunten op milieu binnen «Green Pharmacy» samen
met farmaceutische industrie.2007VWSLNVMilieubewuste afgifte van niet-gebruikte
medicijnen– Uitvoeren
van voorlichtingscampagne om de mogelijkheden voor milieubewuste afgifte van
niet-gebruikte humane en diergenees- middelen onder de aandacht van de verschillende
sectoren te brengen. – Uitvoeren
van haalbaarheidstudie naar (wettelijke) mogelijkheden om zogenaamd «uitponden»
van diergeneesmiddelen mogelijk te maken en kleine hoeveelheden restmedicijnen
milieubewust te laten afvoeren via chemobox of dierenarts.2007   2007LNVVWS  LNVVROMMilieubeoordelingen (dier)geneesmiddelen– Het
nastreven van harmonisatie bij de milieubeoordeling in de lidstaten door het
bepleiten van harde afwijscriteria bij de Europese Commissie. Nederland deed
dit al in 2006 en zal dit nogmaals bepleiten in 2007. 2007–2008VROMLNVVWSDiergeneesmiddelenStimuleren restrictief gebruik
diergenees- middelen– Uitvoeren
van voorlichtingscampagne om ondoelmatig antibioticagebruik in de veehouderij
te voorkomen. – Uitvoeren
van haalbaarheidsstudie en pilots naar kosteneffectieve maatregelen ter verdere
optimalisering van dosering/wijze van toediening2006–2007  2007–2008LNV LNVDuurzame ontwikkeling in veehouderij. – Stimuleren
van preventie van ziekten en duurzame ontwikkeling van ziektevrije productieketensdoorlopendLNVDuurzame ontwikkeling in consumptievis
en siervisteelt.– Het
optimaal benutten van de wettelijke kaders om noodzakelijk middelen bij het
kweken van consumptie- en siervis op de markt te brengen. – Het
ontwikkelen van een gedragscode voor duurzaam kweken/verhandelen van siervis.doorlopend  2008LNV  LNV Acties voor geneesmiddelen met
aantoonbare milieuhygiënische gevolgenEmissiereductie van de joodhoudende röntgencontrastmiddelen
(jopamidol en amidotrizoïnezuur) en anti-epilepticum (carbamazepine)– Convenant
tussen overheid, farmaceutische industrie, zorgsector en drinkwaterbedrijven
dat gericht is op het stimuleren van een betere milieuverdienste van geneesmiddelen
die de bereiding van schoon drinkwater verstoren.2007–2008VROMVWSV&W Emissiereductie van actieve stof (17á-ethinyloestradiol)
in anti-conceptiepil– Convenant
tussen overheid, farmaceutische industrie en waterschappen dat gericht is
op het stimuleren van een verdere emissiereductie naar het watermilieu van
de synthetische hormonen bij anticonceptie.2007–2008V&WVROMVWSAchtergrond en procesgangIn de werkgroep zijn naast de departementen van VWS, V&W, LNV en VROM,
de onderzoeksinstituten RIVM, RIZA en RIKZ en de toelatingsinstanties BD (Bureau
Diergeneesmiddelen) en CBG (College Beoordeling Geneesmiddelen) vertegenwoordigd.
In een later stadium zijn de drinkwatersector (VEWIN) en VNO/NCW tot de werkgroep
toegetreden.De aanleiding voor het instellen van deze werkgroep was het signalement
van de Gezondheidsraad «Milieurisico’s van geneesmiddelen»
uit 2001 waarin wordt gepleit voor extra aandacht. Volgens de Gezondheidsraad
mogen de mogelijke risico’s van continue blootstelling aan (dier)geneesmiddelen
niet bij voorbaat als onbetekenend terzijde worden geschoven. De Gezondheidsraad
baseert zich daarbij op verkennend monitoringsonderzoek, waaruit blijkt dat
(dier)geneesmiddelen in aantoonbare concentraties in het watermilieu aanwezig
zijn. Voor enkele geneesmiddelen zijn daadwerkelijk negatieve effecten op
het milieu aangetoond (zie bijlage 2).Als eerste stap is door de werkgroep een ketenanalyse naar humane en veterinaire
geneesmiddelen uitgevoerd met als doel een goed beeld te verkrijgen van de
emissieroutes naar het water. In de ketenanalyse is ook een groslijst met
mogelijke aangrijpingspunten voor emissiereductie opgesteld en in een workshop
bediscussieerd met een groot aantal belanghebbenden. Een aantal aangrijpingspunten
daarvan is daarna verder uitgewerkt in bovenstaande acties. Deze zijn vervolgens
weer bediscussieerd met de belanghebbenden.Daar waar de invloed van (dier)geneesmiddelen op het milieu
nog onvoldoende bekend isUit het onderzoek in binnen- en buitenland blijft de conclusie van de
Gezondheidsraad onverkort van kracht dat effecten van restanten geneesmiddelen
op het watermilieu niet op voorhand zijn uit te sluiten. Gelet op het jaarlijks
toenemende medicijnverbruik, zoals bijv. onlangs aan de orde tav antibiotica
in de veehouderij1, mag verwacht worden dat de
concentraties (dier)geneesmiddelen in het watermilieu in de toekomst alleen
nog maar zullen stijgen. Daarbij komt dat ongeacht de vraag of er wel of geen
effecten zijn, het aantreffen van (dier)geneesmiddelen wordt gezien als een
bedreiging voor de bereiding van gezond en schoon drinkwater overeenkomstig
artikel 4 van de Drinkwaterrichtlijn (98/83/EG). Dit vormt de basis
voor het in deze brief genoemde kosteneffectieve acties voor emissiebeperking.
Het gaat immers ook om beperking van de risico’s voor de volksgezondheid.Op deze wijze wordt beoogd de verspreiding van geneesmiddelen naar het
watermilieu zo veel mogelijk te beperken. Randvoorwaarden hierbij zijn dat
dit niet ten koste mag gaan van gezondheid van dier of mens en niet vergezeld
mag gaan met extra hoge kosten. Veelal zal hierbij worden meegelift met lopende
initiatieven omwille van kostenbeheersing of bevordering van de gezondheid.
Het wachten op eenduidige resultaten van de milieurisico-beoordelingen van
het brede scala aan humane en veterinaire geneesmiddelen als trigger om daadwerkelijk
iets te doen wordt niet opportuun geacht, gelet op de moeilijkheidsgraad van
deze beoordelingen bij langdurige blootstelling aan lage concentraties specifiek
werkende stoffen als (dier)geneesmiddelen. Dit zou tot een langdurige vertraging
in de uiteindelijke emissie-aanpak leiden.Stoffen waarvan milieuhygiënische gevolgen bekend
zijnVoor (dier)geneesmiddelen waarvoor in de verkennende monitoringsonderzoeken
naar geneesmiddelen in het watermilieu al wel milieuhygiënische gevolgen
voor de waterkwaliteit of voor de drinkwaterbereiding zijn aangetoond stel
ik nu al een aantal specifieke acties voor emissiereductie voor. In Nederland
maar ook in het buitenland worden momenteel dezelfde (groepen) geneesmiddelen
als probleemstof aangemerkt.Het betreft de actieve stof uit de anti-conceptiepil (hormoonontregelende
effecten bij vissen) en de röntgencontrastmiddelen en anti-epileptica
(soms in zeer lage concentraties aanwezig in drinkwater) (zie bijlage 2).De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieu,P. L. B. A. van GeelBIJLAGE 1Toelichting op de actietabelKosten effectieve acties daar waar de invloed van (dier)geneesmiddelen
op het milieu onbekendHumane geneesmiddelenRestrictief gebruik door de mensHet geneesmiddelengebruik en met name het antibioticagebruik is in Nederland
relatief laag vergeleken met de ons omringende landen. De autonome groei hiervan
bedroeg de afgelopen jaren 4% per jaar; dit is een toename van 25%
in 10 jaar. Dit betekent dat het restrictief gebruik van humane geneesmiddelen,
dat al jaren omwille van doelmatigheid en patiëntveiligheid wordt uitgedragen,
wenselijk blijft vanuit milieuoogpunt. De vraag is echter of het toevoegen
van het milieuargument leidt tot een beter resultaat. Het Nederlands Instituut
voor Verantwoord Geneesmiddelengebruik (DGV) wordt mede door het ministerie
van VWS gefinancierd voor het uitvoeren van diverse projecten die verspilling
van geneesmiddelen moet tegengaan en een doelmatig gebruik moet bevorderen1. Het gaat om het bevorderen van therapietrouw, terughoudend
voorschrijven door artsen en kostenbewustzijn van patiënten.Daarnaast wordt door DGV op eigen initiatief aanvullend aandacht besteed
aan het terugdringen van het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen en anti-depressiva.
DGV heeft het afgelopen jaar een helpdesk opgezet voor huisartsen en apothekers
die het stoppen van het onnodig gebruik van deze geneesmiddelen ondersteunt.Het tegengaan van resistentie van ziekteverwekkers is een belangrijk argument
voor het terughoudend voorschrijven van antibiotica. De Stichting Werkgroep
Antibiotica Beleid (SWAB), gesubsidieerd door het ministerie van VWS, heeft
de taak dit te bevorderen en zal gevraagd worden om met nadere aanbevelingen
te komen over het verminderen van het gebruik en voorlichting daarover met
het oog op het milieuaspect.MilieuclassificatiesysteemIn Zweden vindt momenteel een experiment plaats met het opnemen van een
milieuclassificatie-systeem in de bijsluiter van humane geneesmiddelen. Deze
informatie kan door arts en patiënt gebruikt worden om – mits de
werkzaamheid, doelmatigheid en betrouwbaarheid gelijk zijn – te kiezen
voor het geneesmiddel met een zo laag mogelijke milieubelasting. Het is evenwel
nu nog te vroeg om te beoordelen of een dergelijk classificatiesysteem daadwerkelijk
milieuwinst oplevert. De werkgroep blijft dit initiatief van overheid en bedrijfsleven
aandachtig volgen.Behandeling van geconcentreerde afvalwaterstromenAfvalwaterstromen met hoge concentraties geneesmiddelen, zoals in ziekenhuizen,
farmaceutische industrie, siervisteelt en mestverwerking zouden separaat behandeld
kunnen worden. De kosten voor het behandelen van deze hoog geconcentreerde
afvalwaterstromen met een klein debiet zijn relatief laag in verhouding tot
de grote en sterk verdunde afvalwaterstromen van de rioolwaterzuiveringen.
Zo draagt urine van een inwoner slechts 1% bij aan de hoeveelheid te
zuiveren afvalwater op rioolwaterzuiveringen, maar bevat urine wel het merendeel
aan geneesmiddelen. Gescheiden inzameling en verwerking lijkt daarom perspectieven
te bieden met name voor bepaalde afdelingen in ziekenhuizen, waar specifieke
geneesmiddelen vrijkomen zoals cytostatica en röntgencontrastmiddelen.
Vanwege de cytotoxische en celdodende werking wordt in de zorgsector zorgvuldig
met cytostatica omgegaan. Door opgestelde richtlijnen in kader van ARBO en
bedrijfsinterne milieuzorg wordt contact door ziekenhuispersoneel zoveel mogelijk
voorkomen en worden restanten cytostatica milieuhygiënisch afgevoerd.
Over de emissie na gebruik via urine en fecaliën is nog weinig
geregeld. Dit geldt zowel voor ziekenhuizen/zorginstellingen, als ook bij
de patiënt thuis. De mogelijkheden voor gescheiden inzameling en verwerking
van groepen geneesmiddelen in ziekenhuizen, waaronder cytostatica en joodhoudendende
röntgencontrastvloeistoffen, worden momenteel in enkele pilots in Nederland
nader geïnventariseerd. In afwachting van deze resultaten zullen geen
nieuwe initiatieven vanuit de werkgroep worden genomen.Kortdurende kuurspecifieke inzameling van urineOm de mogelijkheden van inzameling van urine bij patiënten met een
kortdurende kuurspecifieke behandeling met bijvoorbeeld cytostatica of röntgencontrastmiddelen
te verkennen zal een haalbaarheidsonderzoek worden uitgevoerd. Hierin zal
inzicht worden verkregen in de technische en logistieke voorwaarden om een
dergelijke maatregel bij patiënt en verpleegkundig personeel geaccepteerd
te krijgen.Extra zuiveringsstap rioolwaterzuiveringenVeruit de grootste belasting van geneesmiddelen op het oppervlaktewater
wordt geleverd door de lozingen van rioolwaterzuiveringen. Door het rioolwater
vergaand te zuiveren kan naar verwachting een aanzienlijke emissiereductie
worden bewerkstelligd. Dit vergt evenwel grote investeringen. Aansluiting
wordt daarom gezocht bij de ontwikkelingen van vergaande zuiveringstechnieken
op rioolwaterzuiveringen om de doelen van de Kaderrichtlijn Water te kunnen
realiseren. De mate van emissiereductie zal afhangen van het ambitieniveau
binnen de Kaderrichtlijn Water en de te behalen zuiveringsefficiency per type
geneesmiddel. De verwachting is dat deze vergaande zuiveringen alleen worden
geïmplementeerd op die locaties waar de waterkwaliteit in de regionale
wateren substantieel wordt beïnvloed door de lozingen van deze rioolwaterzuiveringen
of in eutrofiëringsgevoelige wateren. De beleidsmatige ontwikkelingen
op dit gebied in het buitenland zullen door de werkgroep nauwlettend gevolgd
worden.Humane en veterinaire geneesmiddelenGreen PharmacyHet concept «Green Pharmacy» gaat naast een milieuvriendelijk
productie van geneesmiddelen uit van de productie van milieuvriendelijke geneesmiddelen.
Volgens de farmaceutische industrie wordt bij het ontwerp van geneesmiddelen
steeds vaker rekening gehouden met milieu-aspecten, zoals een goede afbreekbaarheid.
Aan de farmaceutische industrie zal worden gevraagd of hier nog kansrijke
aangrijpingspunten liggen. Hierbij kan ook de toedieningsvorm worden betrokken,
zoals het gebruik van «Sustained Release»-bolussen in de dierhouderij.Om invulling te geven aan het eerder genoemde specifieke beleid voor geneesmiddelen,
waarvoor daadwerkelijk nadelige milieuhygiënische gevolgen voor de waterkwaliteit
of de drinkwaterbereiding zijn aangetoond, zullen de betrokken ministeries
VWS en LNV respectievelijk voor humane en diergeneesmiddelen met de betrokken
farmaceutische bedrijven nagaan op welke wijze de milieubelasting verder kan
worden verminderd.Voor de actieve stof in de anticonceptiepil zullen mogelijkheden worden
bezien om de ontwikkeling van toedieningsvormen met lagere concentraties actieve
stof verder te (blijven) stimuleren.Voor röntgencontrastmiddelen en anti-epileptica worden vergelijkbare
afspraken voorgesteld, maar dan gericht op de ontwikkeling van beter afbreekbare
stoffen, waardoor deze in de toekomst niet meer in zeer lage concentraties
in drinkwater zullen worden aangetroffen.Niet-geconsumeerde medicijnenOm te voorkomen dat niet-geconsumeerde medicijnen in het watermilieu terechtkomen
wordt door de apothekers een beroep gedaan op de patiënten om de geneesmiddelen
in te leveren bij de apotheek voor een milieubewuste afvalverwerking. Via
de beroepsorganisaties van apothekers, de KNMP, wordt daartoe voorlichtingsmateriaal
verspreidt. Uit recent onderzoek blijkt dat 70% van de apotheekbezoekers
restanten inlevert bij de apotheek, 11% brengt restanten naar de chemokar,
12% gooit weg (vuilnisbak en riool) en 12% bewaart ze (bron:
rapport «Verspilling van geneesmiddelen» januari 2006 van DGV,
FTTO gelderse vallei en de SIR). De noodzaak en de mogelijkheden van aanvullende
informatieverstrekking via etiket op de verpakking of de bijsluiter over milieubewuste
afgifte van een geneesmiddel zullen nog nader worden bekeken.In de dierhouderij kan de hoeveelheid restmedicijnen worden verminderd
door het uitponden van een verpakkingseenheid toe te staan (nu nog verboden)
of door deze in kleinere verpakkingseenheden te distribueren. Dit vereist
behandeling in Europees verband Milieubewuste afvoer van deze restmedicijnen
kan alleen plaatsvinden via een geregistreerd afvalverwijderingsbedrijf, aangezien
dierenarts en chemokar deze wettelijk niet mogen meenemen. Wettelijke mogelijkheden
zullen worden nagegaan om de hoeveelheden niet-gebruikte diergeneesmiddelen
milieubewust af te laten voeren om daarmee het risico te verkleinen dat deze
uiteindelijk in het milieu terechtkomen.Toegang tot milieu-informatieDe professionele gebruikers van (dier)geneesmiddelen, zoals (dier)artsen,
burgers en dierhouders, tonen zich bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
als ondernemers, maar geven aan onvoldoende informatie over de feitelijke
milieurisico’s te hebben. Dit betreft zowel de beeldvorming omtrent
de ernst van het waterprobleem ten gevolge van restanten geneesmiddelen als
de toegankelijkheid van de milieugegevens van de geneesmiddelen, die beschikbaar
komen bij de toelatingen van humane en veterinaire geneesmiddelen.De eerste verantwoordelijkheid bij het opstellen van regelgeving met betrekking
tot de registratie van humane geneesmiddelen ligt bij het ministerie van VWS.
Voor de registratie van een geneesmiddel is het in de toekomst verplicht om
bij de aanvraag van een handelsvergunning gegevens te overhandigen inzake
risico’s voor het milieu. Deze gegevens vormen geen onderdeel van de
risico/baten-afweging, waarop de toelatingsbeslissing gebaseerd moet worden.
De risico’s moeten worden onderzocht en per geval moeten bijzondere
maatregelen worden overwogen om de risico’s te beperken. Er worden bijvoorbeeld
nadere voorschriften verbonden aan het gebruik van het geneesmiddel of er
moeten specifieke gebruiksinstructies in de bijsluitertekst komen. Deze verplichting
zal naar verwachting medio 2007 ingaan als de nieuwe Geneesmiddelenwet van
kracht wordt en is gebaseerd op EU Richtlijn 2001/83/EG art. 8, derde lid,
onderdeel g. De Europese registratieautoriteit EMEA1
in Londen heeft in 2006 een richtlijn afgerond waarin de procedure voor de
milieurisicobeoordeling van humane geneesmiddelen nader is uitgewerkt.De eerste verantwoordelijkheid bij het opstellen van regelgeving met betrekking
tot de milieueffecten van diergeneesmiddelen ligt bij het ministerie van LNV.
Het huidige Europese beleidskader voor diergeneesmiddelen is artikel 12 (3)
g en j van Richtlijn 2001/82/EG, geamendeerd door Richtlijn 2004/28/EG en
voor veevoederadditieven EU-Richtlijn 2001/79. De Richtlijnen verplichten
de registratieautoriteiten het risico voor het milieu te betrekken in de risico/baten-afweging,
waarop de toelatingsbeslissing gebaseerd moet worden, echter zonder daarbij
duidelijke afwijscriteria te geven. De gevolgen voor het milieu
dienen bij negatieve gevolgen op indicator-organismen verder te worden onderzocht,
waarbij de registratieaanvrager voorstellen moet doen voor maatregelen om
deze milieugevolgen te beperken. Op nationaal niveau geeft artikel 4 van de
Diergeneesmiddelenwet aan dat de te registreren middelen niet schadelijk mogen
zijn voor het milieu. Bij de milieubeoordeling van diergeneesmiddelen, die
in Nederland een verplicht onderdeel is bij een nieuwe registratie-aanvraag
of de verlenging van een bestaande registratie, wordt momenteel in een eerste
fase een schatting gemaakt van de potentiële blootstelling van het milieu
aan de hand van een beslisboom en een eenvoudig rekenmodel (zoals opgesteld
door een werkgroep van VICH1 ). Slechts bij overschrijding
van vastgestelde drempelwaarden voor deze blootstelling dienen in een tweede
fase de effecten van het middel nader te worden onderzocht. Voor reeds in
Nederland geregistreerde diergeneesmiddelen zal van de meest verontreinigende
stoffen alsnog een milieubeoordeling worden uitgevoerd (inclusief de zogenaamde
Fase II-beoordeling als bepaalde triggerwaarden van de Fase I-beoordeling
daar aanleiding toe geven. Hierover zal nog worden gecommuniceerd met de registratiehouders
van markttoelatingen van de betreffende middelen.Voor veevoederadditieven zijn beide beoordelingsfases in Nederland geïmplementeerd.Bij de hierboven beschreven toelatingsprocedures van humane en diergeneesmiddelen
komt milieu-informatie en de hieruit voorgeschreven maatregelen om de nadelige
gevolgen voor het milieu te beperken vrij. Door deze milieugegevens toegankelijk
te maken voor derden wordt de gebruiker de gelegenheid geboden zich hierover
te informeren.Veterinaire geneesmiddelenRestrictief gebruik in de veehouderijOok in de veehouderij zal het restrictief gebruik van veterinaire geneesmiddelen
verder geïntensiveerd moeten worden. Het totale verbruik van antibiotica
in de veehouderij stijgt immers elk jaar nog steeds. Vanaf begin 2006 geldt
er binnen de EU een verbod op antibiotica als groeibevorderaars. Wel mogen
er door de dierenarts bij ziektekundige handelingen nog antibiotica als onderdeel
van gemedicineerde voeders worden voorgeschreven. De Europese milieubeoordeling
van diergeneesmiddelen laat antibioticaresistentie, als gevolg van het gebruik
van antibiotica in de intensieve veehouderij, buiten beschouwing. Dit neemt
niet weg dat van de bestrijding van met name ondoelmatig en onjuist antibioticagebruik
een gunstig effect op het milieu- en de waterkwaliteit verwacht kan worden.Andere aangrijpingsmogelijkheden om het geneesmiddelengebruik in de intensieve
dierhouderij te beperken zijn het verder optimaliseren van de dosering of
de toediening bij het dier. Per sector in de veehouderij zal voor enkele diergeneesmiddelen
worden nagegaan welke aangrijpingsmogelijkheden er zijn voor kosteneffectieve
emissiereducerende maatregelen bij toediening.Duurzame ontwikkeling in intensieve dierhouderijDe afgelopen decennia heeft er op beperkte schaal een omslag plaatsgevonden
van curatief naar preventief gebruik van diergeneesmiddelen en vervolgens
naar een preventie zonder medicatie door middel van een optimale bedrijfsvoering
en het verkrijgen van «dierziektevrije status». Het door «Gezond
Dieren» ontwikkelde schurftvrij-certificaat in de varkenshouderij is
hiervan een goed voorbeeld. Dit heeft geleid tot een sterke afname van het
gebruik van het geneesmiddel voor die parasieten, naast een verbeterd dierenwelzijn
en een verminderde economische schade. Dergelijke duurzame ontwikkelingen
zullen verder gestimuleerd worden voor andere ziekten en in andere
dierlijke sectoren, mits daarvoor voldoende financiële middelen gegenereerd
kunnen worden.Duurzame ontwikkeling in de commerciële visteeltIn de visteelt is voor het kweken van consumptievis in Nederland in 2005
een gedragscode ontwikkeld waarin onder andere wordt ingegaan op preventie
van ziekten, het beperken van het geneesmiddelengebruik en verlaging van de
milieubelasting. Voor zover er geen middelen op de markt zijn voor de noodzakelijk
behandeling van bepaalde aandoeningen of zoönotische toepassingen, zal
worden nagegaan hoe deze op korte termijn geregistreerd kunnen worden.Voor de siervissector zal een vergelijkbare gedragscode worden opgesteld.Acties voor geneesmiddelen met aangetoonde milieuhygiënische
gevolgen voor de bereiding van schoon drinkwaterEen tweetal joodhoudende röntgencontrastmiddelen, t.w. amidotrizoïnezuur
en jopamidol, en het anti-epilepticum carbamazepine worden met enige regelmaat
in zeer lage, nu nog ongevaarlijke concentraties aangetroffen in drinkwater,
aangezien deze stoffen slecht worden verwijderd in de zuiveringen voor rioolwater
en voor de bereiding van drinkwater. Samen met de drinkwaterbedrijven, de
zorgsector en de farmaceutische bedrijven zullen afspraken worden gemaakt
om de milieubelasting te verlagen. Mogelijkheden hiertoe liggen op het gebied
van Green Pharmacy, het gebruik van minder milieubelastende alternatieven
of het zo veel mogelijk voorkomen van de lozing door de zorgsector en door
het verbeteren van de efficiency van waterzuiveringen.Acties voor geneesmiddelen met aangetoonde milieuhygiënische
gevolgen voor het watermilieuHet gebruik van 17á-ethinyloestradiol als werkzame stof in de anticonceptiepil
is mede oorzaak van aantoonbare negatieve effecten bij vissen. Met de farmaceutische
industrie zullen de mogelijkheden worden bezien op welke wijze door productinnovatie
deze nadelige milieugevolgen kunnen worden opgelost. Samen met de waterschappen
zal worden nagegaan voor welke wateren een optimalisatie van de waterzuivering
gewenst is.BIJLAGE 2Overzicht van routes en voorkomen van (dier)geneesmiddelen
in het watermilieuIn 2002 heeft het RIZA een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de aanwezigheid
van humane geneesmiddelen in stedelijk rioolwater, bedrijfsafvalwater en oppervlaktewater
alsmede een studie naar de toxiciteit voor waterorganismen. In 2005 hebben
RIVM en RIZA meetgegevens verzameld van veterinaire geneesmiddelen in gebieden
met veehouderij. Het beeld is dat humane geneesmiddelen en in mindere mate
diergeneesmiddelen in aantoonbare concentraties in het oppervlaktewater aanwezig
zijn.Voor enkele geneesmiddelen, zoals de actieve stof (17á-ethinyloestradiol)
in de anticonceptiepil, zijn daadwerkelijk effecten, zoals hormoonontregeling
bij vissen in het milieu aangetoond. Zo blijkt de actieve stof uit de anticonceptie
pil mede verantwoordelijk te zijn voor het optreden van vervrouwelijking van
vissen. De hoogste concentraties geneesmiddelen en daarmee ook de grootste
negatieve effecten worden aangetroffen in regionale wateren die voor een aanzienlijk
deel worden beïnvloed door lozingen van rioolwaterzuiveringen of van
ongezuiverd huishoudelijk afvalwater. Dit heeft geresulteerd in aandacht voor
dit onderwerp bij de waterschappen en diverse vervolgactiviteiten o.a. op
het gebied van monitoring.Bij andere geneesmiddelen zijn eveneens neveneffecten te verwachten, zoals
het optreden van antibiotica-resistentie bij bacteriën door continue
blootstelling aan lage concentraties antibiotica.Uitscheiding door de mens via fecaliën en met name urine, en vervolgens
afvoer via een riolering naar een rioolwaterzuivering is veruit de belangrijkste
emissieroute van humane geneesmiddelen naar het oppervlaktewater. Afvalwater
van een woonwijk bevat overeenkomstig het algemene gebruik in huishoudens
analgetica, cholesterolverlagende middelen, â-blokkers en anti-epileptica
in concentraties tot enkele (tientallen) μg/l. Antibiotica, röntgencontrastmiddelen
en een anaestheticum zijn ook aangetoond, maar in veel lagere concentraties.Naast huishoudens kunnen ziekenhuizen aanzienlijk bijdragen aan de emissie
van enkele specifieke geneesmiddelen. Het ziekenhuisafvalwater wordt gekenmerkt
door hoge concentraties (joodhoudende) röntgencontrastmiddelen, cytostatica
en andere antibiotica dan die worden gebruikt in huishoudens. De hoogste concentraties
van de röntgencontrastmiddelen liggen in dit afvalwater rond de mg/l,
die van antibiotica in orde van grootte van enkele (tientallen) μg/l.Het bedrijfsafvalwater van de farmaceutische industrie en viskwekerijen
kan sterk verschillen per bedrijf, zowel wat betreft het type geneesmiddel
als wat betreft de concentratie in het te lozen afvalwater. In het afvalwater
van een farmaceutisch bedrijf lagen de concentraties van enkele antibiotica,
analgetica, â-blokkers en een anti-epilepticum op een vergelijkbaar
niveau of lager dan in stedelijk rioolwater. De concentraties van antibiotica
in het afvalwater van viskwekerijen varieerden zeer sterk per (type) bedrijf.
Bij de kwekerijen van consumptievissen konden geen antibiotica in het geloosde
water worden aangetoond. In het afvalwater van een groothandel in siervissen
daarentegen lag de concentratie aan antibiotica in de orde van enkele tientallen μg/l.Stedelijk rioolwater en influenten van rioolwaterzuiveringsinstallaties
(rwzi) vertonen een grote overeenkomst met het afvalwater uit een woonwijk,
zij het met hogere concentraties voor enkele specifieke antibiotica en röntgencontrastmiddelen.
Ook worden op een aantal locaties incidenteel hoge concentraties
van specifieke antibiotica waargenomen, die mogelijk het gevolg zijn van het
gebruik als diergeneesmiddel in de veehouderij of (sier)visteelt. Het verwijderingsrendement
van geneesmiddelen in een rwzi verschilt sterk per stofgroep en binnen de
stofgroep weer sterk per individuele actieve stof. Dit resulteert in concentraties
tot enkele μg/l.In het oppervlaktewater zijn de stoffen wijdverspreid. Concentraties liggen
beduidend lager dan in afvalwater en lopen van enkele ng tot honderden ng
per liter. Frequent worden aangetroffen bijna alle röntgencontrastmiddelen,
een aantal analgetica, anti-epileptica, ß-blokkers, antibiotica en één
anaestheticum. Enkele individuele middelen worden ook in concentraties boven
de 0,1 μg/l aangetroffen zoals carbamazepine, diclofenac, ibuprofen en
de meeste röntgencontrastmiddelen.Ook Kiwa, RIWA en RIVM hebben in 2002 een monitoring uitgevoerd die gericht
was op de aanwezigheid van geneesmiddelen in oppervlaktewater, grondwater
en drinkwater en de risico’s voor de mens. In grondwater waren op een
enkele uitzondering geen geneesmiddelen aantoonbaar. In drinkwater werden
in enkele gevallen zeer lage concentraties (kleiner dan 0,1 μg/l) geneesmiddelen
aangetroffen, zoals een anti-epilepticum (carbamazepine), een aantal röntgencontrastmiddelen
(amidotrizoïnezuur, iopamidol) en in mindere mate enkele antibiotica
(sulfa-methoxazol, lincomycine) en analgetica (ibuprofen en acteylsalicylzuur).
Het RIVM acht het echter zeer onwaarschijnlijk dat bij de aangetoonde concentraties
in drinkwater gezondheidskundige effecten bij de mens kunnen optreden. Om
eventuele toekomstige problemen toch te voorkomen en te anticiperen op de
perceptie van de consument zijn de drinkwatersector en de overheid een traject
van risicomanagement begonnen om pro-actief potentiële risico’s
van «nieuwe» stoffen tijdig te signaleren en met de burger te
communiceren. Daarnaast houden de drinkwaterbedrijven «een vinger aan
de pols» door een stringente kwaliteitscontrole van het geleverde drinkwater
en de drinkwaterbronnen, en heeft het RIVM dit jaar opnieuw een meetprogramma
uitgevoerd.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 28 808, nr. 35.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 28 089 en 30 300
XI, nr. 15.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 808, nr. 12 «Nieuwe»
stoffen zijn stoffen waarvoor (nog) geen milieunormen beschikbaar zijn, maar
die wel van invloed kunnen zijn op de ecologische en chemische toestand van
het water. Voorbeeld zijn de geneesmiddelen.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 535, nrs. 1–2.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, nr. 215.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, dd. 4 april 2006, kenmerk
GMT/VDG 2659160.XNoot1European Medicines Evaluation Agency.XNoot1Veterinary International Conference on Harmonisation. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28808-39.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl