Biodiversiteit; Verslag algemeen overleg over genetisch veranderde organismen, (voedsel)veiligheid en keuzevrijheid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26407, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

19-05-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26407 nr. 3

29-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenOndertekeningBIJLAGE Argumenten voor een moratorium
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26407Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 407Biodiversiteitnr. 3VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 29 april 1999De vaste commissies voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij1 en voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport2
hebben op 14 april 1999 overleg gevoerd met staatssecretaris Faber van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij en minister Borst-Eilers van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over:– genetisch veranderde organismen (voedsel)veiligheid en keuzevrijheid;– de vraagpuntennotitie d.d. 12 februari 1999 van de commissie
en de antwoorden op deze vragen d.d. 7 april 1999 van de staatssecretaris
van LNV en de minister van VWS (26 407, nr. 2).Een lijst met argumenten voor een moratorium is als bijlage bij dit verslag
gedrukt.Van het overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Stellingwerf (RPF) deelde mee mede namens de GPV-fractie
het woord te voeren. Hij riep in herinnering dat twee jaar geleden de Kamer
een motie heeft aanvaard die ertoe strekt, voedselketens in stand te houden
die vrij zijn van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) om de voedselveiligheid
en de keuzevrijheid van de consument veilig te stellen. Zo'n GGO-vrije keten
kan dienst doen als terugvaloptie, mocht het werken met genetisch gemanipuleerde
planten en dieren uit de hand lopen. Een GGO-vrije keten is geen doel op zichzelf,
maar de minst slechte optie, aangezien genetisch veranderd voedsel reeds een
feit is. Onzekerheden en risico's daarvan hadden van te voren meer fundamenteel
onderzocht moeten worden.De heer Stellingwerf benadrukte dat meer gekeken moet worden naar de relatie
tussen nut en risico van het genetisch manipuleren van voedingsmiddelen, naar
de nadelige gevolgen daarvan voor voedingsgewassen, naar het herbicidegebruik
bij herbicideresistent gemaakte gewassen en naar de opbouw van antibioticaresistenties
bij GGO-gewassen die een antibioticumgen hebben gekregen. Deze aspecten mogen
momenteel niet eens bij de beoordeling worden betrokken. Deze tekortkomingen
bij de introductie van GGO's onderstreepte voor de heer Stellingwerf de noodzaak een pas op de plaats te maken. Hij bepleitte een moratorium
vanwege de leemten en onduidelijkheden in de regelgeving rond GGO's, voedselvrijheid
en keuzevrijheid. De regering daarentegen spreekt over goede en betrouwbare
procedures. Hij vroeg zich af hoe dat te rijmen valt met het feit dat de laatste
jaren zoveel vergunningen met succes zijn aangevochten bij de Raad van State.
Aan elke nieuwe introductie dienen terinzagelegging en inspraakmogelijkheden
vooraf te gaan, overeenkomstig het Besluit GGO's en biotechnologie bij dieren.De heer Stellingwerf merkte op dat de regering de onduidelijkheden alleen
op Europees niveau ziet. Zij gaat echter voorbij aan het feit dat er vooral
sprake is van wezenlijke verschillen in argumenten en ethische beoordelingen.
Het optimisme van de regering spreekt ook uit de mededeling dat de Nederlandse
consument positief tegen de huidige ontwikkelingen aankijkt. Uit onderzoek
blijkt namelijk dat de gemiddelde consument onwetend is over de ontwikkelingen
van het GGO-houdende en GGO-vrije voedselaanbod. Een tiental organisaties
heeft op 13 april een dringende oproep gedaan, een pas op de plaats te maken
met de verdere introductie van nieuwe GGO's in de voedselketen en de vrije
natuur onder andere vanwege de onomkeerbaarheid van het proces.De discussie over GGO's is principieel van aard. Bij genetische manipulatie
gaat het over de erfelijke structuren van planten, dieren en mensen. Voor
de fracties van GPV en RPF is de verantwoordelijkheid van schepsel tegenover
de Schepper van wezenlijke betekenis. Hij wees op het rentmeesterschap hetgeen
inhoudt dat de mens niet naar eigen believen de erfelijke structuren mag doorbreken.
Het gaat om de identiteit van levende wezens. Lichtvaardigheid past niet,
bescheidenheid des temeer.De discussie over GGO's is gevoelig, omdat het over een primaire levensvoorwaarde
gaat, namelijk het voedsel. Introductie van GGO's vereist behoedzaamheid en
visie. De politiek dient ten minste te garanderen dat de consument daadwerkelijk
de vrijheid heeft en houdt om voor een voedingsmiddelenpakket te kiezen dat
vrij is van genetisch veranderde organismen. Dat de regering de keuzevrijheid
van de consument expliciet benoemt, ervoer de heer Stellingwerf als positief.
Hetzelfde geldt voor het wettelijk regelen van het label «zonder gentechnologie
geproduceerd». Het is winst dat de reguliere landbouw een bijdrage kan
leveren aan de instandhouding van GGO-vrije ketens.De regeringsnotitie straalt een te groot optimisme uit. Biotechnologie
is een speerpunt van beleid. In de visie van de regering liggen op het terrein
van biotechnologie en voeding kansen die benut moeten worden. GGO-vrije ketens
moeten vooral via de markt van vraag en aanbod totstandkomen. Dat laatste
baarde de heer Stellingwerf zorgen, omdat juist bij dit soort fundamentele
kwesties vraag en aanbod niet bepalend kunnen en mogen zijn.De regering acht voor de moderne biotechnologie een stimuleringsbeleid
noodzakelijk om niet achterop te komen bij de VS en Canada, maar wie loopt
voorop en wie achterop? De Amerikaanse overheid heeft te weinig greep op het
proces. Als er geen sprake is van een wezenlijke structurele genetische wijziging,
is er geen vergunningplicht. Hoe genetische manipulatie moet worden beoordeeld
en wat daarbij de criteria zijn, blijft ook onduidelijk. De etikettering in
de VS gebeurt op vrijwillige basis. Het verontrustte de heer Stellingwerf
dat in de VS de moderne biotechnologie als een variant op de vroegere veredeling
wordt beschouwd. Het wezenlijke verschil tussen veredeling en de moderne biotechnologie
is dat de ene methode binnen de grenzen van de in de schepping aanwezige genetische
structuren blijft, terwijl de biotechnologie juist tot doel heeft die grenzen
te doorbreken. Erfelijk materiaal van mens, plant en dier is uitwisselbaar
geworden. Die Amerikaanse visie heeft er recent toe geleid dat het biosafety
protocol van de VN, tegen de zin van de EU en de ontwikkelingslanden, niet
kon worden ondertekend.De regering wil zowel de biotechnologie stimuleren als de keuzevrijheid van de consument garanderen. In hoeverre is deze dubbeldoelstelling
met de voorgestelde maatregel mogelijk? De overheid investeert in de biotechnologische
sector. In de GGO-vrije sector moeten de markt en de consument dat doen. De
regering wil de keuzevrijheid realiseren door etikettering en het wettelijk
vastleggen van het begrip «zonder gentechniek geproduceerd». Het
gaat echter niet alleen om herkenbaarheid, maar vooral om de beschikbaarheid
van GGO-vrij voedsel. Nu is het GGO-vrije aanbod nog groot, maar binnen enkele
jaren kan dat totaal anders zijn. De sector die vrij wil blijven van GGO's
moet daarvoor maximale inspanning plegen en verdient dan ook maximale bescherming.
De heer Stellingwerf pleitte ervoor, op korte termijn een programma van eisen
op te stellen, zodat er duidelijkheid komt over de vraag hoe de GGO-vrije
sector daadwerkelijk GGO-vrij kan worden gehouden. Ziet de regering de noodzaak
van zo'n programma van eisen in?De heer Stellingwerf verzocht de regering het stimuleringsbeleid op beide
terreinen te verduidelijken. Hoeveel geld gaat er naar de biotechnologische
sector en hoeveel naar de biologische? Hoeveel geld wordt besteed aan voorlichting
over de biotechnologie en hoeveel aan voorlichting over de biologische en
GGO-vrije sectoren? Op dit terrein is een belangrijke rol weggelegd voor de
supermarktketens. De heer Stellingwerf vond het niet terecht dat de sector
die GGO-vrij wil blijven, alle extra kosten daarvoor zelf moet opbrengen en
in de productprijzen mag verwerken. Zo wordt GGO-vrij voedsel duurder. De
gentechsector die deze veranderingen wenst, moet de meerkosten voor zijn rekening
nemen. Hoe ziet de regering dat? Wil zij nog eens kijken naar de afgewezen
subsidieaanvraag van Biologica voor een project om de keuze van consumenten
voor een GGO-vrije voedselketen te stimuleren?De heer Stellingwerf was het oneens met de argumenten van de regering
om een moratorium af te wijzen, omdat het de handelsbelangen te veel schaadt
en geen zinvol doel dient. Hij deelde een lijst met elf redenen uit waarom
een moratorium ingesteld dient te worden.De regering geeft in haar afwijzing van een moratorium aan dat een verbod
op introductie van GGO's na het doorlopen van de notificatieprocedure, alleen
mogelijk is wanneer er sprake is van nieuwe inzichten. De heer Stellingwerf
was het oneens met het standpunt van de regering dat Oostenrijk en Luxemburg
in strijd handelen met richtlijn 90/220 van de EU. Hij verzocht om een zodanige
aanpassing van deze richtlijn dat een individueel land de principiële
vrijheid behoudt de voedselketen GGO-vrij te houden. Is de regering bereid
deze discussie in Europa aan te gaan?De heer Stellingwerf hoopte met zijn bijdrage duidelijk te hebben gemaakt,
dat het om een zaak gaat die van levensbelang is en die in de komende eeuw
een groot vraagstuk zal vormen. Het argument dat de moderne biotechnologie
het wereldvoedselprobleem kan oplossen, gaat voorbij aan het feit dat er ruim
voldoende voedsel is, maar dat het mankeert aan de verdeling. De discussie
over medicijnen is een andere dan over genetisch gemanipuleerd voedsel. Een
moratorium houdt niet in dat er geen research naar medicijnen meer gedaan
kan worden.De heer Van der Vlies (SGP) wees erop dat het gebruik van GGO's
in landbouwgewassen verschillende doelen dient, zoals herbiciden- en insectenresistentie.
Hierdoor is het mogelijk milieuwinst te boeken, omdat minder gewasbeschermingsmiddelen
nodig zijn. Het was voor de heer Van der Vlies de vraag of alle middelen toegestaan
zijn om deze doeleinden te bereiken. In de samenleving bestaat een positief
beeld over het gebruik van GGO's. De vraag is waarom deze ontwikkeling toch
afgeremd moet worden.De heer Van der Vlies benadrukte dat men goed dient te beseffen dat genetische
manipulatie ingrijpt in de structuur van de schepping. Op het niveau van de
bouwstenen van het leven worden veranderingen aangebracht in structuren
die er door de Schepper zijn ingelegd. Op grond van de bijbel beleed hij dat
de schepping zeer goed uit de hand van God is voortgekomen. Het rentmeesterschap
als opdracht is daaruit voortgevloeid. Om die reden is het niet toegestaan
in het geheel van de schepping naar eigen believen in te grijpen. Vanuit deze
gedachte zei hij de discussie te voeren.De stukken ademen een optimistische geest uit ten aanzien van het gebruik
van GGO's. De grondvraag welke principiële of ethische bedenkingen tegen
het gebruik van GGO's kunnen worden ingebracht, ontbreekt, hoewel juist daaraan
aandacht besteed dient te worden. Het economische belang voert in de stukken
de boventoon. Gesteld wordt dat Europa en Nederland dreigen achter te raken
bij de mondiale ontwikkelingen. Een stimuleringsbeleid om die achterstand
niet groter te maken, is volgens de regering noodzakelijk.Uit onderzoek blijkt de weifelende houding van de consument jegens GGO-gebruik.
Voor de regering moet dat een signaal zijn. Zit de consument te wachten op
producten waarin GGO-grondstoffen zijn verwerkt? Velen beseffen niet eens
dat zij reeds dergelijke producten consumeren. De regering gaat al te gemakkelijk
voorbij aan de opvattingen hierover in de samenleving. Daarom dient een discussie
op gang te worden gebracht, waarin meer duidelijkheid wordt verkregen over
de maatschappelijke acceptatie van GGO-gebruik. Ziet de regering daarvoor
mogelijkheden? Hoe vertaalt zij de kennelijke twijfel van velen over GGO-gebruik?
Interpreteert de regering dit als uitvloeisel van een gebrek aan kennis of
als een gevolg van een toch meer principiële afwijzing van biotechnologische
ontwikkelingen? Hoe worden dergelijke signalen vertaald in het beleid?Het effect van het gebruik van GGO's op de volksgezondheid op de langere
termijn moet voor de regering een punt van voortdurende aandacht zijn. Het
beschermen en bewaken van de volksgezondheid is een primaire overheidstaak.
De regering stelt dat de moderne biotechnologie veilig is. De heer Van der
Vlies plaatste daar vraagtekens bij. In talloze studies wordt gewezen op de
mogelijke gevolgen op lange termijn van GGO's. Die gevolgen voor de volksgezondheid
zijn nog niet te overzien. In de stukken wordt daaraan te snel voorbij gegaan.
Hij verzocht de regering in te gaan op de tegenstrijdige wetenschappelijke
opvattingen op dit punt en aan te geven waarom zij zich geïnspireerd
weet door opvattingen die uitgaan van een risiconeutrale houding jegens GGO-gebruik.Een goede voorlichting aan de consument is van wezenlijke betekenis. De
consument moet weten in welke levensmiddelen GGO-materiaal verwerkt is. Nog
belangrijker is dat hij te allen tijde moet kunnen kiezen voor gegarandeerd
GGO-vrije producten. De regering kiest voor marktwerking. Zolang er behoefte
aan GGO-vrije producten is en er bedrijven zijn, die zich daarop instellen,
zal de overheid stimulerende en faciliërende maatregelen treffen om die
keuzevrijheid in stand te houden. Deze benadering is te beperkt. De overheid
moet ervoor zorgen dat er altijd een mogelijkheid bestaat, een keuze te maken.
Is de regering van mening dat dit meer is dan een kwestie van marktwerking?
De heer Van der Vlies achtte het niet uitgesloten dat GGO-vrije producten
geheel verdwijnen. Daartegen protesteerde hij nu reeds. Welke rol ziet de
regering weggelegd voor de supermarkten bij het behoud van GGO-vrije producten?
Erkent zij dat niet alleen ten aanzien van de producent van GGO-vrije producten
stimulerend dient te worden opgetreden, maar ook ten aanzien van de supermarktketens?
Etikettering is een bruikbaar instrument om bepaalde producten zichtbaar te
maken voor de consument. Hij waardeerde de aankondiging van de regering over
een wettelijk kader voor het gebruik van de aanduiding «zonder gentechniek
geproduceerd», hoewel hij aan «GGO-vrij» de voorkeur geeft.Op de gevolgen voor de biodiversiteit, de toepassing van de terminatorgentechnologie
en de aansprakelijkheid bij mogelijke schadelijke gevolgen van
GGO-gebruik zei de heer Van der Vlies niet in te gaan, omdat over de moderne
biotechnologie nog een integrale beleidsnotitie wordt uitgebracht.Over het verzoek tot een moratorium merkte de heer Van der Vlies op dat
vanwege de stand van het onderzoek, de factoren van onzekerheid, de onduidelijke
grenzen en het ontbreken van een wettelijke verankering van normen een pas
op de plaats gemaakt moet worden. Dit betekent niet dat alle research wordt
stopgezet.De heer Udo (VVD) zei grote voordelen te zien in de moderne
biotechnologie. Genetische modificatie maakt therapie en preventie van ziekten
mogelijk die tot op heden niet behandelbaar zijn. Ook maakt genetische modificatie
wereldwijd efficiëntere productie in de landbouw mogelijk met minder
milieuproblemen omdat minder en betere bestrijdingsmiddelen kunnen worden
toegepast. Met deze wetenschap worden nieuwe producten en processen ontwikkeld
die duurzaam van aard zijn. De dynamiek van de biotechnologiemarkt biedt Nederland
kansen in wetenschappelijk en economisch opzicht. Hij erkende de kritiek op
GGO's, waarbij met name ethische aspecten als eerbied en respect voor het
leven, zorg en verantwoordelijkheid voor de gezondheid en welzijn van mens
en dier een rol spelen.De heer Udo had met belangstelling kennis genomen van het kabinetsstandpunt
dat op hoofdlijnen overeenstemt met het zijne. De kansen die biotechnologie
kan bieden, dreigen gemist te worden. Met welke maatregelen denken minister
en staatssecretaris de biotechnologie meer te stimuleren?De maatschappelijke acceptatie van de toepassing van moderne biotechnologie
is in Nederland hoog. Dat is belangrijk voor de mate waarin GGO-voedingsmiddelen
op de markt zullen komen. Waarom neemt de regering geen maatregelen om de
consument en de producent te informeren en om meer vertrouwen te creëren
in de veiligheid voor het milieu en de volksgezondheid, zodat het maatschappelijk
draagvlak vergroot wordt? Het leek de heer Udo verstandig om de belemmeringen
van de moderne biotechnologie voor het bedrijfsleven en de wetenschap nader
te evolueren.De regelgeving in Nederland biedt voldoende garanties voor de veiligheid
voor het milieu en het voedsel. De voedselveiligheid wordt in Nederland gewaarborgd
door toelatingsvereisten van de warenwetgeving voedingsmiddelen. Europa kent
de Novel Foodsverordening waarin de toelatingsprocedure op communautair niveau
is vastgelegd. Deze veiligheidstoetsing is cruciaal voor het milieu en de
volksgezondheid en voor het vertrouwen in producten met GGO-bestanddelen.
Bij die veiligheidsbeoordeling wordt vooral gelet op allergeniteit, antibioticumresistentie,
herbiciden- en insectenresistentie. De heer Udo verzocht de regering de Kamer
te informeren over de activiteiten van de commissie genetische modificatie
(COGEM).In Europa wordt de veiligheidstoets nog eens zorgvuldig overgedaan met
behulp van een risicobeoordeling op onaanvaardbare risico's voor mens en milieu.
Toelating, import en verbouw van plantaardige GGO's zijn verboden als zij
risico's bevatten voor mens en milieu. De heer Udo hechtte sterk aan een strenge,
zorgvuldige risicobeoordeling, omdat veiligheid en zekerheid van het grootste
belang zijn bij consumptie van voedingsmiddelen. Dat in Europa heftige discussies
op gang zijn gekomen over de verschillende risicobeoordelingen in de verschillende
lidstaten baarde hem zorgen. Daardoor raakt de moderne biotechnologie in Europa
achterop en dus ook in Nederland. Door deze problemen wordt de afhandeling
van toelatingsprocedures voor GGO's ernstig in gevaar gebracht. Als de regering
meent dat dit ongewenst is, wat denkt zij daaraan op korte termijn te doen?
Wil zij een actieplan opstellen om te komen tot een eenduidige interpretatie
van risico's en een daarop volgende adequate uitvoering van de
toelatingsprocedures binnen de Europese Unie?De heer Udo zei een groot voorstander te zijn van het stimuleren van keuzevrijheid
voor de consument en dus van het etiketteren van producten. Etikettering heeft
slechts zin indien de controleerbaarheid vaststaat en wanneer het redelijkerwijze
mogelijk is de herkomst van de producten te achterhalen. Hij erkende dat niet
voor 100% gegarandeerd kan worden dat producten GGO-vrij zijn. Daarom dienen
er randvoorwaarden geschapen te worden waarbinnen de reguliere landbouw in
Nederland een GGO-vrije productie tot stand kan laten komen. Het bedrijfsleven
zal stringente afspraken met de verschillende actoren moeten maken. Voor de
GGO-vrije voedselketen dient zo snel mogelijk een drempelwaarde te worden
ontwikkeld. Dit schept duidelijkheid voor het bedrijfsleven om het GGO-vrije
keurmerk te kunnen garanderen en voor de biotechnologische industrie om door
te gaan met nieuwe initiatieven. De heer Udo steunde het voornemen van de
regering de keuzevrijheid voor de consument te vergroten door hiervoor een
wettelijk kader te ontwikkelen. Hoe denkt zij het voor het midden- en kleinbedrijf
mogelijk te maken, een GGO-vrije keten te creëren?Aangezien de vertragingen met de procedures in Europa een ongewenste ontwikkeling
zijn, verzocht de heer Udo de regering in Brussel om steun te zoeken voor
de oprichting van een Food Agency, overeenkomstig het agentschap voor de toelating
van medicijnen in de Europese Unie en analoog aan het Amerikaanse Food and
Drug Administration. De instelling van een Europese instantie zal in de toekomst
van groot belang zijn voor de totstandkoming van reeds bestaande en nieuwe
verdragen van de World Trade Organisation (WTO). Nederland dient bij de instelling
van een Food Agency het voortouw te nemen. Het Food Agency moet een volledige
vervanging vormen van de bemoeienis van de lidstaten met de Brusselse procedure.De toelating van GGO's op de wereldmarkt heeft alles te maken met de WTO-discussie.
Een dreigend Europees protectionisme van GGO-producten ten opzichte van de
VS kan voor Nederlandse agrarische producten de nodige risico's inhouden.
Daarom dienen handelsbelemmeringen te worden tegengegaan. Doordat de goedkeuring
van GGO-gewassen in de EU sterk achterblijft bij die in Amerika kan de concurrentiepositie
van de Nederlandse industrie op termijn in gevaar komen. Terecht worden producten
uit de VS conform de Novel Foodverordening beoordeeld op veiligheid voor milieu
en volksgezondheid. Aangezien het kabinet constateert dat de mondiale standaard
voor GGO-voedingsmiddelen niet op korte termijn is te verwachten, verzocht
de heer Udo de bewindslieden in Brussel initiatieven te ontplooien om de mondiale
standaard te bespoedigen.De heer Udo wees erop dat biotechnologie ten behoeve van volksgezondheid
onontbeerlijk is. Patiëntenorganisaties, wetenschappelijke wereld en
bedrijfsleven hebben hun zorg geuit over de lengte van de procedures. Zij
doen een beroep op de politiek een beter klimaat te scheppen rond het biotechnologisch
onderzoek. Daarom is het nodig dat een werkbaar beoordelingssysteem wordt
gecreëerd dat zorgvuldig is en voorziet in een ethische toetsing die
berust op realiteitswaarde. Het GGO-beleid ten aanzien van wetenschappelijke
bedrijven zal binnen Nederland stimulerend moeten blijven, zodat dit soort
bedrijven niet naar het buitenland uitwijkt. De heer Udo vroeg de minister
van VWS extra aandacht voor de noden en wensen van de patiëntenorganisaties.De heer Udo concludeerde dat, om de positie van de moderne biotechnologie
binnen Nederland te versterken, het kabinet een stimuleringsbeleid moet voeren,
waarbij de wetgeving transparant is en het duidelijk wordt onder welke voorwaarden
een GGO-vrije voedselketen kan ontstaan. Elementen die hierbij van het grootste
belang zijn, zijn de drempelwaarden en de negatieve lijst binnen Nederland
en Europa. Nederland zal binnen de EU nieuwe initiatieven moeten
nemen om de risicobeoordeling te harmoniseren, rekening houdend met een veilige
standaard voor milieu en volksgezondheid.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA) merkte op dat de discussie
over biotechnologie al vele jaren wordt gevoerd, waarbij verschillende aspecten
van biotechnologie aan de orde kwamen. De humane gezondheidszorg is nu volop
in discussie. Dat biotechnologie voor de gezondheidszorg nieuwe perspectieven
kan bieden voor veel patiënten is een belangrijke invalshoek. De grote
belangstelling voor de agrofoodsector heeft te maken met de stroomversnelling
waarin deze sector terecht is gekomen en met het besef dat bij ongewenste
ontwikkelingen de koers niet gemakkelijk veranderd kan worden. Het gaat om
het dagelijks voedsel dat in toenemende mate wordt voorzien van ingrediënten
waarin GGO's zijn verwerkt. De consument is zich daarvan niet of nog niet
bewust. De regering dient daarover meer voorlichting te geven. De keuzevrijheid
van de consument dient gegarandeerd te zijn.Mevrouw Swildens stelde dat het de vraag blijft waarom we GGO's in de
voedselproductie toelaten. Is het mogelijk deze nieuwe techniek duurzaam te
benutten als de nadelen worden afgewogen tegen de voordelen? Het argument
dat Europa mondiaal gezien achterop raakt bij de VS en Japan sprak haar niet
aan. Nederland draagt ook verantwoordelijkheid voor de Derde Wereld. Aangezien
het gaat om de gezondheid van mens en dier, het milieu en de biodiversiteit,
dat wil zeggen om de levende genenbank kan men niet voorzichtig genoeg zijn.
Als men dan toch risico's wil nemen, verkoos zij het risico achterop te raken.Het argument van het veiligstellen van de voedselvoorziening voor de wereldbevolking
vond mevrouw Swildens discutabel. Zij wees op de positie van monopolisten
voor de Derde Wereld. Met moderne, duurzame biologische landbouw kan de wereldbevolking
worden gevoed met behoud van biodiversiteit.Hoewel de bewindslieden schrijven dat Nederland en Europa strenge waarborgen
hanteren voor het toelaten van GGO's en producten, verontrustte het mevrouw
Swildens dat de EU geen overeenstemming kent over de risicobeoordeling en
-aanvaarding.Het feit dat sommige veranderingen over de natuurlijke grenzen heengaan,
roept de vraag op of op termijn de combinatie van genen voor de gezondheid
van mensen risico's inhoudt. Dat betreft onder andere de allergeniteit en
de antibioticaresistentie. Een detectiesysteem voor samengestelde producten
ontbreekt nog. De effecten van herbicideresistentie en bestrijdingsmiddelen
kunnen weliswaar getest worden, maar hoe moet men testen als men niet weet
waarnaar men moet zoeken? De combinatie van sommige genen is immers nog niet
eerder door mensen geconsumeerd. Via genetisch gemodificeerd veevoer kan dat
doordringen. De productaansprakelijkheid biedt de individuele consument weinig
soelaas, mocht later blijken dat toch een en ander is fout gegaan. Het is
immers al vaker voorgekomen, dat achteraf moest worden vastgesteld, dat de
verkeerde beslissingen zijn genomen op het moment van productie.Mevrouw Swildens stelde dat om de keuzevrijheid van de consument te waarborgen
een zo objectief mogelijke publieksvoorlichting door de overheid dringend
noodzakelijk is. Over de biotechnologie dient een breed maatschappelijk debat
gevoerd te worden. Voor de keuzevrijheid is etikettering van groot belang.
De Europese richtlijnen lopen vertraging op en zijn bovendien niet volledig.
Zij verzocht de bewindslieden te stimuleren dat daaraan binnen Europa voortvarend
wordt gewerkt. In verband met het label «zonder gentechniek geproduceerd»
vroeg mevrouw Swildens de bewindslieden naar de drempelwaarde. Zij verzocht
de bewindslieden van LNV zich extra in te zetten voor biologische landbouw. Mevrouw Swildens herinnerde eraan dat in het verleden de nodige debatten
zijn gevoerd over de risico's van GGO's voor het milieu. De commissie genetische
modificatie (COGEM) kan om advies worden gevraagd. Er moeten waarborgen gegeven
worden tegen overwaaien van stuifmeel van GGO-gewassen naar de omgeving, waardoor
het predikaat GGO-vrij in gevaar kan komen. Volgens recent onderzoek is de
procedure voor vergunningverlening in de praktijk niet transparant. Zij concludeerde
dat er een betere monitoring moet komen en dat de risicoanalyse aangepast
moet worden aan de nieuwe kennis en inzichten.Mevrouw Swildens kon zich niet goed voorstellen hoe een pas op de plaats
gemaakt kan worden voor GGO-producten die reeds gangbaar zijn. Alleen voor
nieuwe producten is een en ander denkbaar. Voor het in Nederland verbouwen
van GGO-gewassen en veldproeven is een pas op de plaats gedurende de periode
dat in openheid en vertrouwen het debat met de samenleving gevoerd wordt,
een goede gedachte. Daarna kan de beslissing genomen worden hoe verder te
gaan.De heer Ter Veer (D66) merkte op dat de moderne consument informatie
en openheid vraagt over zijn voedsel. De overheid dient niet alleen de voedselveiligheid
te garanderen, maar ook extra informatie daarover te geven. Hij was het ermee
eens dat naast het label voor biologisch-ecologisch geproduceerd voedsel,
er nu ook voedsel komt dat het label mag voeren «zonder gentechniek
geproduceerd». De overheid moet door het stellen van voorwaarden ervoor
zorgen dat deze keten een eigen leven kan gaan leiden en levensvatbaar wordt.De heer Ter Veer zei tegen een moratorium op GGO's te zijn. De moderne
tijd brengt moderne productietechnieken mee. Hij was voorstander van GGO's
als modern middel dat te hulp geroepen kan worden, mits aan strenge eisen
wordt voldaan. Hij sloot zich aan bij het verzoek aan de regering aan te geven
hoe zij die regelgeving opstelt, controleert en afdwingt en vroeg zich af
of er nog ruimte is voor verbetering en verbijzondering.De heer Ter Veer miste de publieke discussie over GGO's. Hij constateerde
dat er nog steeds geen sprake is van een uitwisseling van visies en standpunten.
Hij sloot zich aan bij de oproep aan de regering een brede maatschappelijke
discussie te entameren.Het kenmerk van de eenentwintigste eeuw is globalisering, hetgeen een
wereldwijde uitwisseling van producten inhoudt. Dat vereist wereldwijde regelgeving,
alsmede de controle daarop. De situatie op dat punt is echter verre van ideaal.
Het element consumer concerns wordt in Amerika en Canada node gemist. Daarover
moet met de producenten gediscussieerd worden, hoewel hij zich realiseerde
dat deze discussie nog heel lang vruchteloos kan blijven. Bij de voorbereiding
van de nieuwe WTO-onderhandelingen is reeds afgesproken dat de consumer concerns
daarbij een rol zullen spelen. Hij riep de bewindslieden op, zich op dat terrein
actief op te stellen bij deze onderhandelingen en in Brussel.De heer Ter Veer betreurde het te moeten vaststellen dat de EU zich kenmerkt
door non decision making. Er is geen enkele voortgang gemaakt met de regulering
en etikettering van de nieuwe GGO-techniek. Nu lijkt de omgekeerde route te
zijn ingezet, waarbij Nederland in navolging van en in samenwerking met Duitsland
op nationaal c.q. bilateraal niveau begint met regelgeving die wel voortvarend,
reëel, controleerbaar en afdwingbaar is. Hetzelfde geldt voor de Novel
Foodverordeningen, waarvoor Nederland misschien ook in samenwerking met Duitsland
regelgeving kan opstellen. De heer Ter Veer miste de deelname van de voedingsmiddelenindustrie
en van de levensmiddelenvoorzieningsketen aan de brede publieksdiscussie over
deze nieuwe techniek.De heer Ter Veer meende dat er sprake is van een ondefinieerbare grens
tussen enerzijds geneesmiddelen en anderzijds de toepassing van GGO's in de voeding. Om die reden achtte hij het bepleite moratorium onuitvoerbaar
en ongewenst.Om de biodiversiteit veilig te stellen en te garanderen, doet Nederland
mee aan de genenbank die met een relatief gering bedrag deze wereldwijde taak
moet uitvoeren. De heer Ter Veer maande de staatssecretaris van LNV bij het
zoeken naar eventuele nieuwe bezuinigingen de genenbank ongemoeid te laten.Mevrouw Eisses-Timmerman (CDA) constateerde dat er de laatste
tijd veel ophef, emotie en rumoer is over GGO's onder wetenschappers, producenten
en consumenten in de verschillende lidstaten van de EU. Het ingrijpen in de
genenstructuur van planten en dieren roept in de samenleving ethische bezwaren
op. Ook is er de vrees voor onveiligheid van voedsel en blijvende nadelige
gevolgen voor de gezondheid van mens en dier. Aan de andere kant zijn er zeer
positieve geluiden te vernemen over de ontwikkelingen en het gebruik van GGO's
vanwege de mogelijkheden van onder meer betere voedselvoorziening en minder
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Er is veel onduidelijkheid voor burgers
en producenten.Mevrouw Eisses duidde op de complexe relatie tussen mens en natuurlijke
omgeving. De mens is niet de eigenaar van de natuurlijke omgeving, maar de
beheerder en heeft vanuit dit rentmeesterschap de plicht zorgvuldig en respectvol
met de schepping om te gaan. Een goed rentmeesterschap verzet zich niet tegen
het toepassen van genetische modificatie van planten. Wanneer de genetische
modificatie ertoe leidt dat het nuttig gebruik van de plant wordt verbeterd
en de teeltwijze het milieu minder belast, is zij acceptabel. Iedere GGO dient
uitgebreid op milieuveiligheid gecontroleerd te worden, het liefst volgens
een uniforme Europees richtlijn. Zij benadrukte dat het haar in dit debat
alleen gaat om het gebruik van GGO's bij voedingsmiddelen.Mevrouw Eisses koos voor een ja-mitsbenadering. Dus ja, mits voldaan wordt
aan een aantal zeer belangrijke voorwaarden. Over de productie en het gebruik
van GGO's oordeelde zij positief, hoewel daaraan risico's verbonden zijn.
Bij alle ontwikkelingen dient de vraag gesteld te worden hoe schade voorkomen
kan worden, wie verantwoordelijk is en hoe het welzijn het beste kan worden
gediend. De overheid heeft vanuit haar zorgplicht een sterk normerende taak.
Zij zal de bandbreedte moeten aangeven en kaders moeten vaststellen waarbinnen
GGO's mogen worden toegepast. De overheid heeft de taak, risico's zo klein
mogelijk te maken en randvoorwaarden te creëren voor gentechniekvrije
productieketens, voor duidelijke etikettering en voedselveiligheid. Zij moet
daarbij de concurrentiepositie van Nederland in het oog houden. De overheid
mag dit niet overlaten aan de markt.De toelatingsprocedures voor de introductie van GGO's in het milieu en
in de voeding lijken adequaat te zijn. Mevrouw Eisses achtte het een lacune
in de EU-regelgeving dat veevoedergrondstoffen op GGO-basis geïmporteerd
en vervoederd kunnen worden, zonder op veiligheid gecontroleerd te zijn. Zij
vroeg de bewindsvrouwen in EU-verband op een betere regeling aan te dringen.
Bij de GGO's dient de naleving van de Europese en Nederlandse wet- en regelgeving
streng gecontroleerd te worden. Zij pleitte voorts voor verplichte monitoringbepalingen
in beide richtlijnen, in ieder geval in richtlijn 90/220. Kunnen de bewindsvrouwen
toelichten welke andere wijzigingen in deze richtlijn overwogen worden? Mevrouw
Eisses hield vast aan de huidige case-by-casebenadering. De regering overweegt
deze benadering te verlaten. Het wetenschappelijk onderzoek naar de risico's
van gentechnologie op planten voor mens, dier en milieu dient voortgezet te
worden. De resultaten daarvan dienen bij de toelatingsprocedures betrokken
te worden. Mevrouw Eisses drong tevens aan op onderzoek naar de gevolgen van
herbiciden- en insecticideresistentie. Wat is het risico op allergeniteit? De EU-lidstaten beoordelen ondanks de geharmoniseerde regelgeving op verschillende
wijze de risico's van het gebruik van GGO's in voedingsmiddelen. Moratoria
in bepaalde landen hebben tot gevolg dat de toelatingsprocedures in andere
landen stilliggen. Gezien deze ontwikkelingen verzocht mevrouw Eisses om de
oprichting van een gezaghebbend, onafhankelijk Europees instituut dat zich,
al dan niet in samenwerking met de andere lidstaten, bezig houdt met de veiligheidsbeoordeling
van GGO-producten voor mens en dier. Om de harmonisatie van de regelgeving
in Europa en van de risicobeoordeling tussen de lidstaten te bereiken, is
maximale inspanning vereist. Willen de bewindslieden hierop reageren?Kunnen de bewindslieden meer informatie geven over de berichtgeving in
Trouw van zaterdag 10 april over het in opdracht van Greenpeace uitgevoerde
onderzoek en de daarin veronderstelde nalatigheid inzake het ontbreken van
gegevens over proefvelden met veranderde gewassen? Het antwoord op vraag 13
geeft andere informatie. Nog helderder toetsingscriteria kunnen de besluitvorming
over toelating transparanter maken, zodat er meer draagvlak ontstaat.Producenten en consumenten hebben keuzevrijheid als zij bekend zijn met
het bestaan van GGO's, als er goede voorlichting over is en er juiste en duidelijke
etikettering is over het bestaan van gentechniekvrije ketens. De bewindslieden
schrijven dat Nederlanders het meest bewust zijn van GGO's. Het NIPO toont
andere resultaten. Mevrouw Eisses verzocht de bewindslieden de informatie
aan de burgers op een nog toegankelijker wijze te presenteren. Kan op een
internetpagina van een voedingscentrum aangegeven worden welke risicofactoren
onderzocht zijn en wat de uiteindelijke uitkomst is?Mevrouw Eisses onderstreepte het belang van het ontwikkelen van een wettelijk
kader waarin de randvoorwaarden en de criteria voor het gebruik van de claim
gentechniekvrij worden vastgelegd. Zij verzocht de bewindslieden hiermee zo
spoedig mogelijk te beginnen en de Kamer op korte termijn daarover te informeren.
Voor de etikettering is het tot stand brengen van Europese regelgeving dringend
noodzakelijk. Voorzien de bewindsvrouwen problemen hiermee?Mevrouw Eisses stemde in met de vaststelling van een drempelwaarde binnen
Europa voor onvrijwillige contaminaties van niet-GGO-producten met GGO-materiaal.
Aan welke drempelwaarde denken de bewindsvrouwen? Welke voorwaarden willen
zij hieraan verbinden? Zij drong erop aan in EU-verband een negatieve lijst
vast te stellen.Mevrouw Eisses zei bedenkingen te hebben tegen een maatschappelijk debat
en een daarvan losstaande integrale beleidsnotitie. Zij zag beide liever efficiënter
ingekaderd. Zij stelde voor een commissie in te stellen die de kansen en de
bedreigingen schetst van de moderne biotechnologie. Zij dacht aan een breed
samengestelde commissie met een afgebakende opdracht, gebaseerd op de gedachte
dat helderheid moet worden gegeven over de aanvaardbare en gewenste toepassing
van moderne biotechnologie in voedselproductie en milieu. De aanbevelingen
zouden als basis kunnen dienen voor de integrale beleidsnotitie die begin
volgend jaar is toegezegd.Mevrouw Vos (GroenLinks) merkte op dat de ontwikkelingen op
het gebied van biotechnologie razendsnel gaan, terwijl de regelgeving achterblijft.
De risico's op langere termijn voor volksgezondheid en milieu zijn onbekend.
Zij achtte het van groot belang deze risico's af te zetten tegen een voorzorgbeginsel.
Een groot risico is de herbicideresistentie die in planten wordt ingebouwd.
Dat kan op den duur een grotere afhankelijkheid van bestrijdingsmiddelen creëren,
hetgeen haaks staat op het overheidsbeleid dat juist het tegenovergestelde
beoogt. Voor de biologische landbouw wordt het steeds moeilijker vrij te blijven
van GGO's. Aangezien de beoordeling van de voedselveiligheid van recente datum
is, is het de vraag of men daarop kan vertrouwen. Dient uit dien
hoofde het voorzorgbeginsel niet strikt gehanteerd te worden?Mevrouw Vos plaatste grote vraagtekens bij het argument dat genetische
manipulatie dé oplossing is voor het wereldvoedselvraagstuk. Zij wees
op het risico dat boeren in de Derde Wereld afhankelijk kunnen worden van
een beperkt aantal grote zaadbedrijven die een machtsconcentratie vormen.
Zij wees op de introductie van terminatorzaden die niet opnieuw gebruikt kunnen
worden. Deze zaadproducenten werken niet aan gewassen die op marginale gronden
verbouwd kunnen worden. Zij vreesde een verkeerde ontwikkeling met grote sociale
gevolgen. Om deze reden prefereerde mevrouw Vos biologische landbouw die op
duurzaamheid is gericht boven de ontwikkeling van genetisch gemanipuleerde
gewassen. Zij sloot zich aan bij degenen die pleiten voor een moratorium.
Waarom wil de Nederlandse regering daar niets van weten? Waarom zet zij zich
binnen Europa niet in voor een moratorium op de introductie van nieuwe producten,
op de teelt in Nederland en op veldproeven? Hoewel Oostenrijk erop is gewezen
dat het met het moratorium niet voldoet aan de Europese regelgeving, stelde
mevrouw Vos dat een land altijd de mogelijkheid heeft, de eigen volksgezondheid
of het eigen milieu te beschermen. Mevrouw Vos was het oneens met de positieve
opstelling van de bewindslieden jegens de procedures en de regelgeving. Zij
maken te vaak de vergelijking met de traditionele zaadveredeling. Bij GGO's
gaat het om een heel ander proces. Ook ontbreekt het in de vergunningverlening
aan transparantie. Stelselmatig ontbreken delen van documentatie. In 40% van
de gevallen is het voor belangstellenden niet mogelijk te beoordelen hoe het
verloop van een veldproef is met genetisch gemanipuleerde planten. Willen
de bewindslieden daarop reageren?Mevrouw Vos had de indruk dat Nederland in vergelijking met andere landen
nogal gemakkelijk gemanipuleerde gewassen in het veld toelaat. Als voorbeeld
noemde zij de antibioticumresistentie in een aardappel. Hoe kan de COGEM toestemming
verlenen dat gewas te verbouwen? Hetzelfde geldt voor gewassen met herbicideresistentie.
Uit het feit dat de Raad van State 50% van de uitgegeven vergunningen nietig
heeft verklaard, blijkt dat de COGEM niet goed werkt. Wat is het oordeel van
de bewindslieden daarover? Is er iets mis met de samenstelling van deze commissie?
Hoe komt het dat maatschappelijke organisaties niet of nauwelijks daarin vertegenwoordigd
zijn? Is het noodzakelijk de samenstelling fundamenteel te veranderen?Mevrouw Vos meende dat in de Europese regelgeving te veel van geval tot
geval wordt beoordeeld of GGO's al dan niet kan. De gevolgen op langere termijn
van een grootschalige introductie van GGO-gewassen worden onderschat. De Novel
Foodverordening kent een lichte procedure voor producten die wezenlijk gelijkwaardig
zijn aan traditionele producten. Dat doet geen recht aan de principiële
problemen die een groot deel van de Europese consumenten heeft met dit type
producten. Het gaat niet alleen om dat ene voedselproduct, maar ook om de
productiewijze en de gevolgen daarop van genetische manipulatie. Mevrouw Vos
vond het onacceptabel dat alleen voor GGO-eiwit en GGO-DNA, die detecteerbaar
zijn, de etiketteringsplicht geldt. Er dienen detectiesystemen te worden ontwikkeld,
waardoor het wel mogelijk is aan te tonen of olie al dan niet van genetisch
gemanipuleerde gewassen afkomstig is. Daarbij is een goed certificeringssysteem
noodzakelijk. Zij was op dat punt zeer teleurgesteld in het werk van de regering
tot nu toe. De motie-Vos/Stellingwerf uit april 1997 over een gentechvrije
voedselketen is Kamerbreed aangenomen. Het kabinet heeft daar niets mee gedaan.
Deze voedselketen kan niet aan de markt worden overgelaten, zoals de regering
schrijft. De regering stelt de introductie voor van het label «zonder
gentechniek geproduceerd». Daarvoor dient eerst een heel systeem opgezet
te worden. Mevrouw Vos verzocht de regering om een wettelijk kader
voor het organiseren van een keten die gegarandeerd gentechvrij is, hoewel
zij erkende dat enige vervuiling misschien niet voor 100% te voorkomen is.
Aangezien het op vrijwilligheid gebaseerd is, vroeg zij zich af hoeveel bedrijven
met het label gaan werken. Als met de aanduiding «zonder gentechniek
geproduceerd» gewerkt wordt, welke marges zullen dan gehanteerd worden?
Hoeveel vervuiling wordt er toegestaan? Kan dat aandeel daarin niet behoorlijk
uitdijen? Een systeem waarbij wordt aangegeven dat er wel GGO's in het voedsel
zit, had haar voorkeur.Mevrouw Vos sprak haar zorg uit over het in gevaar komen van de GGO-vrije
voedselproductie. De biologische landbouw heeft daar grote problemen mee.
De overheid dient daarvoor verantwoordelijkheid te nemen. Het is de omgekeerde
wereld dat de kosten voor het gentechvrij houden van de voedselketen en dit
type van etikettering voor rekening komen van producenten die dit voorstaan.
Degenen die gentech introduceren, dienen de kosten te dragen voor het systeem.
Als het noodzakelijk is detectiesystemen te ontwikkelen voor een bepaalde
genconstructie, dient degene die het product op de markt brengt daartoe verplicht
te worden.De heer Poppe (SP) wees erop dat in Nederland sprake is van
een groeiend verzet tegen het genetisch veranderen van organismen. Een reden
daarvoor zag hij in het agressieve gedrag van zaadproducent Monsanto die het
terminatorgen heeft ontwikkeld. Hierdoor wordt de boer afhankelijk van de
zaadhandel. Dit is een direct gevaar voor de biodiversiteit aan voedingsgewassen.
Uitkruising naar wilde gewassen betekent een groot gevaar. Toch blijft de
regering van mening dat Nederland aan deze ontwikkeling mee moet doen.De heer Poppe meende dat de regering op twee gedachten hinkt. Zij wil
enerzijds meewerken aan een wettelijk kader waarin de claim «zonder
gentechniek geproduceerd» wordt vastgelegd. Hoe wil de regering dit
garanderen en detecteren? Kunnen producenten van GGO-vrije producten straks
nog een zaadhandelaar vinden die tegemoet komt aan hun wensen? Wat als het
aanbod van GGO-vrije zaden beperkt en dus duurder is? Anderzijds wil de regering
meewerken aan de ontwikkeling van GGO's. Het garanderen dat er zonder gentechniek
geproduceerde producten verkrijgbaar blijven, staat haaks op het gelijktijdig
extra stimuleren van de biotechnologie uit bedrijfseconomische overwegingen.De heer Poppe benadrukte dat het hierbij om een zeer ingewikkelde materie
gaat met zeer veel aspecten en grote risico's voor de biodiversiteit aan voedingsgewassen.
Over de antibioticumresistentie maakte hij zich grote zorgen. Hij drong aan
op een pas op de plaats. De regering betoogt dat Nederland goede regels heeft
met betrekking tot de risicobeoordeling, maar waarom heeft dan iedere lidstaat
een eigen risico-inschatting? De WTO werkt in het voordeel van de gentechnologiemonopolisten.
Raakt Nederland echt achterop, als het niet daaraan meewerkt? Gezien de heftige
discussie, is stimulering van de biologische landbouw misschien wel het meest
toekomstgericht.De regering stelt dat het gebruik van moderne biotechnologie vooral de
humane gezondheidszorg en de agrofoodsector veelbelovende nieuwe mogelijkheden
biedt. De heer Poppe vond het een gebrek aan visie dat de regering meent dat
deze kansen moeten worden benut, zonder onderscheid te maken tussen humane
gezondheidszorg en de agrofoodsector. Tussen deze beide moet een duidelijk
onderscheid te maken zijn. Patiëntenorganisaties hebben ongeruste brieven
daarover aan de Kamer geschreven, uit angst dat voor hen gunstige ontwikkelingen,
stil vallen.De wetenschap, gestimuleerd door opdrachtgevende commercie, is te veel
gericht op resultaten op korte termijn, maar vooral op commerciële belangen.
Er zijn op dit moment meer vragen dan antwoorden over effecten van genetische
ingrepen in gewassen en dieren op de lange termijn voor de biodiversiteit
aan voedingsgewassen, het milieu en de volksgezondheid. Een pas
op de plaats is gerechtvaardigd om de huidige, zich internationaal ontwikkelende
discussie de ruimte te geven.De heer Poppe wees op het gebruik van DDT dat destijds een wondermiddel
leek te zijn. Hij gaf daarmee aan dat men zich goed rekenschap dient te geven
van de risico's en de voordelen van GGO's. Die discussie moet inzichtelijker
worden. Binnen de toepassingsgebieden van de biotechnologie bestaan nog veel
blinde vlekken. Vragen die gesteld moeten worden zijn van toxicologische,
ecologische, economisch-maatschappelijke en ethische aard. Moet alles wat
kan? Hij erkende dat gentechnologische kennis bestaat en dat kennis niet verboden
kan worden. Het ging hem om de vraag hoe deze kennis ten dienste van wat en
onder welke strenge voorwaarden gebruikt kan worden. Hij drong erop aan dat
daarbij onderscheid gemaakt moet worden tussen economische belangen en de
volksgezondheid. Alleen de mogelijkheden voor de volksgezondheid beoordeelde
de heer Poppe positief.De heer Poppe verklaarde een voorstander te zijn van een moratorium, waarbij
nagedacht wordt over de voordelen en de mogelijke nadelige gevolgen op termijn.
Er zou ook een moratorium moeten komen voor de invoer van GGO-gewassen.De heer Poppe constateerde een toenemende behoefte aan een algemene discussie
over biotechnologie. Is de regering bereid alle lopende biotechnologische
onderzoeken en toepassingen in Nederland in een voor iedereen begrijpelijke
vorm te publiceren en daarbij aan te geven wat van de ontwikkelingen en toepassingen
het maatschappelijk nut en de maatschappelijke noodzaak zijn? Wat is wel en
wat niet gewenst? Op die manier kan het brede publiek een goed inzicht krijgen
in de ontwikkeling van de biotechnologie van de afgelopen 25 jaar. Het antwoord van de bewindsliedenDe minister merkte op dat de moderne biotechnologie en de genetische
modificatie onderwerpen zijn, waarover verschillend wordt gedacht. Sommigen
vinden het een nabootsing van wat in de natuur gebeurt. Sinds de oersoep treden
er genetische mutaties in de natuur op, die leiden tot een diversiteit aan
soorten. Die diversiteit is geen statische situatie. Veel soorten zijn in
het verleden zonder ingrijpen van de mens uitgestorven en andere zijn ontstaan.
Anderen menen dat de thans aanwezige ordening, die niet door de mens is gemaakt,
niet verstoord mag worden. Het huidige debat is vergelijkbaar met dat tussen
de aanhangers van het geloof in de schepping en de aanhangers van de evolutieleer.Het kabinet kiest voor de stellingname dat de moderne biotechnologie nabootst
wat in de natuur gebeurt. Bij genetische modificatie kunnen door actief ingrijpen
grenzen overbrugd worden die in de natuur niet zo gemakkelijk overbrugbaar
zijn en misschien nooit overbrugd worden. Toch meende de minister dat er geen
onacceptabele dingen gebeuren. Het kabinet wil de moderne biotechnologie onder
bepaalde voorwaarden kansen geven. De eerste voorwaarde is veiligheid voor
het milieu en voor de consument. Omdat het kabinet de mening respecteert van
mensen die principieel geen voedsel willen consumeren dat gemaakt is met genetische
modificatietechnieken, is de tweede voorwaarde de keuzevrijheid. Bij keuzevrijheid
hoort goede voorlichting en volstrekte openheid. Etikettering is dan ook van
wezenlijk belang. Keuzevrijheid is alleen mogelijk als er sprake is van een
GGO-vrije voedselketen.De minister benadrukte dat het kabinet zonder meer de positieve kanten
erkent van de moderne biotechnologie waarbij gebruik wordt gemaakt van genetische
modificatiemethoden, in de eerste plaats voor de geneeskunde. Kankeronderzoek
is niet meer denkbaar zonder intensief gebruik van genetische modificatie.
Degenen die principieel genetische modificatie afwijzen, moeten zich realiseren
dat zij daarmee ook de zegeningen daarvan afwijzen. Het kabinet
ziet in de tweede plaats voordelen in de GGO-methode voor de voedselproductie,
omdat efficiënter geproduceerd kan worden met minder belasting van het
milieu.De minister wees erop dat de Food and Agriculture Organisation (FAO),
de World Health Organisation (WHO) en de Nederlandse gezondheidsraad tot de
conclusie zijn gekomen dat voedsel bereid met behulp van GGO's niet inherent
onveiliger is dan voedsel dat via klassieke veredeling tot stand is gekomen.
Als men eenmaal het vermogen heeft, bepaalde stoffen in voedsel te stoppen,
kunnen daarin ook stoffen worden aangebracht die wel schadelijk zijn voor
de consument. Ieder product zal daarom getoetst moeten worden op de aanwezigheid
van stoffen die schadelijk zijn voor de consument. De Gezondheidsraad doet
dat in Nederland volgens een Europees protocol van het Wetenschappelijk comité
voor de menselijke voeding. Dit comité is tamelijk eensgezindheid over
de gevolgen voor de gezondheid. Over de gevolgen voor het milieu is men minder
eensgezind. De productbeoordeling moet zich dan ook richten op het opsporen
van mogelijk negatieve effecten van door genetische modificatie ingebrachte
stoffen. Dat kunnen schadelijke elementen betreffen, maar ook verhoging van
de concentratie van potentieel schadelijke stoffen die al aanwezig zijn. Voorts
dient bekeken te worden of er stoffen ingebracht zijn die tot allergische
reacties kunnen leiden. Dat betreft nieuwe eiwitten van de, overigens beperkte,
groep voedingsmiddelen die allergische reacties kunnen veroorzaken. Een ander
aspect is de mogelijke schadelijkheid van ingebrachte antibioticumresistentie.
De minister was niet erg gelukkig met het feit dat men antibioticumresistentie
inbrengt als merkergen. De vergunning daartoe moet per antibioticumresistentiegen
bekeken worden, omdat voorkomen moet worden dat via de voeding een resistentiegen
tegen antibiotica wordt ingebracht. De bewindsvrouw wees voorts op het toetsen
van de veiligheid voor de mens van producten van dieren die met GGO-veevoer
zijn gevoederd en de mogelijke effecten op lange termijn.De beoordeling volgens het protocol vindt zorgvuldig plaats. In de Commissie
veiligheid nieuwe voedingsmiddelen bij de Gezondheidsraad zitten vertegenwoordigers
van verschillende deskundige instituten en diverse wetenschappelijke disciplines.
De Europese Unie kent twee procedures, te weten notificatie versus een autorisatie-vergunningverlening.
Bij het laatste kan het wetenschappelijk comité een rol spelen. Dat
comité is op dezelfde wijze samengesteld, maar dan met deskundigen
uit de verschillende lidstaten. De minister zei te vertrouwen in deze beoordelingsprocedures.
Zij erkende dat het mogelijk is een bepaald product toe te laten dat later
gevaarlijk blijkt te zijn. Je kunt je als mens vergissen, maar dat heeft weinig
te maken met het principe van de genetische modificatie. Naarmate de tijd
voortschrijdt, wordt men deskundiger en leert men die categorieën stoffen
kennen die op den duur risico's kunnen inhouden.De bewindsvrouwe benadrukte dat naast de veiligheid de openheid jegens
de consument voor haar heel wezenlijk is. Etikettering maakt daarvan onderdeel
uit. Zij was blij met de steun van velen voor de Nederlandse pogingen om te
komen tot een etikettering «geproduceerd zonder gentechniek».
Informatie aan de consument is moeilijk. Die informatie moet zodanig zijn
dat mensen echt begrijpen wat er aan de hand is, zodat zij weten waar zij
tegen zijn en waar zij genoegen mee willen nemen. Het ministerie van Economische
Zaken heeft een aantal voorlichtingscampagnes gefinancierd en wil daarmee
doorgaan via de stichting Weten. De overheid financiert al vele jaren de stichting
Consument en biotechnologie. Deze stichting werkt voor de Consumentenbond.
Het Voedingscentrum heeft kortgeleden een website geopend over dit onderwerp.
Binnenkort start het Voedingscentrum weer een voorlichtingscampagne over veilige
voeding waarin veel aandacht wordt besteed aan de biotechnologie. Informatie
is alleen waardevol als zij echt begrijpelijk en toegankelijk
is. In de integrale notitie over biotechnologie van minister Pronk zal aan
dit punt aandacht worden besteed.De minister meende dat er een misverstand bestaat over het moratorium
in andere landen. Oostenrijk en Luxemburg kennen inderdaad een verbod, maar
slechts voor één van de GGO-maïsrassen. In deze landen
is dus geen sprake van een algemeen moratorium tegen alle genetisch gemodificeerde
organismen. Griekenland heeft zo'n verbod voor één recent ingevoerd
GGO-koolzaadras. In het Verenigd Koninkrijk is geen sprake van een verbod
of moratorium. Frankrijk heeft een bezwaar aan het Europese Hof voorgelegd
tegen het op de markt brengen van een bepaald GGO-ras. Er zijn allerlei onderzoeken
bij de discussie over deze moratoria genoemd, maar er zijn geen nieuwe feiten
of inzichten over de veiligheid van GGO's als zodanig bekend geworden. Het
kabinet houdt dan ook vast aan het standpunt dat Nederland niet moet overgaan
tot een moratorium. De grens tussen biotechnologie in de gezondheidszorg en
in het voedsel ligt niet zo scherp. Bij de ontwikkeling van functional foods
gaat het om voedingsmiddelen die tegelijkertijd de werking van een geneesmiddel
hebben. In de praktijk is sprake van een glijdende schaal. De beoordeling
op milieuveiligheid door COGEM en op gezondheid door de Gezondheidsraad gebeurt
goed. Een moratorium op dit moment dient geen goed doel, integendeel het remt
geneeskundige ontwikkelingen. De minister zegde de patiëntenorganisaties
toe door te gaan met het ontwikkelen van nieuwe, zegenrijke geneesmiddelen.De minister zei ontevreden te zijn over de wijze waarop de Europese Unie
de Novel Foodverordening uitvoert. Er is te veel vertraging in de verschillende
procedurele stappen. De Europese Commissie houdt zich niet aan de in de verordening
gestelde termijnen. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Nederland hebben
voorstellen gedaan om de administratieve afhandeling te verbeteren. Aangezien
de Europese Commissie demissionair is, werkt zij ook niet aan het vaststellen
van een drempelwaarde.De minister riep in herinnering dat enkele jaren geleden al eens een overzicht
is opgesteld en toegestuurd van de regelgeving op het gebied van GGO's alsmede
een evaluatie van de wetgeving dienaangaande. De inspectie gezondheidsbescherming
waren en veterinaire zaken ziet toe op de controle en naleving. De minister
zegde toe dat aan dit aspect aandacht zal worden besteed in de integrale notitie
biotechnologie.De minister zegde toe de vraag hoeveel geld er wordt besteed aan voorlichting
over de biotechnologie en hoeveel aan voorlichting over de biologische en
GGO-vrije sectoren schriftelijk te zullen beantwoorden. Zij beaamde dat er
keuzevrijheid moet zijn, zolang er consumenten zijn die prijs stellen op voedsel
geproduceerd via een GGO-vrije keten.Voorzover er sprake is van achterstand in en stimuleren van wetenschappelijk
onderzoek zegde de minister toe dit punt te zullen bespreken met de minister
van OCW. Zij zegde eveneens toe minister Pronk te verzoeken de vragen over
COGEM schriftelijk te beantwoorden. Zij onderstreepte het belang van de biodiversiteit.
De toetsing van gecombineerde producten is nog in ontwikkeling. Over nog niet
eerder door de mens geconsumeerde genen merkte de minister op dat dit eiwitten
zijn die in het darmstelsel afgebroken worden tot aminozuren en daar niet
als vreemd herkend worden.De minister nam een open houding aan jegens het verzoek tot instelling
van een Food Agency. Zij zegde toe met enkele andere landen daar bij de Europese
Commissie op te zullen aandringen. Het feit dat op die manier geen verschillende
beoordelingen in de verschillende lidstaten kunnen plaatsvinden, oordeelde
zij zeer positief.Zij ontkende dat de ontwikkelingen sneller gaan dan de regelgeving. Op
haar beleidsterrein gaan beide gelijk op. Sinds 1993 wordt in Nederland de
voedselveiligheid beoordeeld. Bij de notificatieprocedure kan er sprake zijn
van productietechnieken die gebruik maken van genetische modificatie terwijl
dat niet bij het product vermeld wordt, bijvoorbeeld bij sojaolie.
Deze sojaolie is absoluut vrij van DNA en eiwitten en kan niet herkend worden
als afkomstig van GGO. Om die reden is het zeer belangrijk over te gaan tot
de etikettering «geproduceerd zonder gentechniek». Voor mensen
die principieel dergelijke producten niet willen gebruiken, geeft het etiket
dan duidelijkheid.De minister antwoordde dat het inbrengen van de terminatorgen ook via
traditionele veredelingstechnieken gebeurt en dus geen principieel argument
is tegen het gebruik van GGO-technieken.De staatssecretaris wees op de kansen en toepassingen van de
moderne biotechnologie, in het bijzonder op de ontwikkeling van medicijnen,
gewassen met specifieke eigenschappen, milieuvriendelijke teelt en nieuwe
voedingsmiddelen. Biotechnologie is belangrijk voor de kennis en werking van
genen. Zij erkende dat in dit stadium de nieuwe toepassingen nog niet voorspeld
kunnen worden, hetgeen onzekerheid veroorzaakt. Zij deelde dan ook de zorg
dat misschien verkeerde beslissingen worden genomen. Het is de taak van de
overheid, de voor- en nadelen van de moderne biotechnologie op een rij te
zetten en deze duidelijk te maken aan het grote publiek.Als punt van zorg noemde de staatssecretaris de mogelijke schade aan de
agrobiodiversiteit en -ecosystemen alsmede de mogelijke nadelige landbouwkundige
effecten, de onvoorspelbare effecten op de langere termijn van de ingebrachte
genen met betrekking tot onbekende allergene en toxische stoffen die door
genetische modificatie kunnen ontstaan in gewassen die worden gegeten door
mens en dier en het gebruik van merkengenen die stoffen produceren die therapeutisch
worden gebruikt voor mens en dier, zoals antibiotica.De vraag om een moratorium verwierp de staatssecretaris. In Europa is
geen sprake van een algemeen moratorium, alleen van een verbod van een bepaald
genetisch gemodificeerd ras in enkele landen. Een moratorium op veldproeven
en de commerciële teelt van GGO's heeft een negatief effect op de handelspositie
van Nederland. Het Nederlandse bedrijfsleven zal als gevolg van een dergelijk
moratorium naar verwachting minder bereid zijn te investeren in biotechnologisch
onderzoek. Biotechnologische kennis zal verminderen of naar het buitenland
verdwijnen. De positie van het Nederlandse kennisnetwerk en van het betrokken
bedrijfsleven wordt daarmee geschaad.Het instellen van een moratorium op veldproeven en commerciële teelt
van GGO's houdt geen invoerverbod van GGO's in. Dat laatste is een handelsbelemmering,
hetgeen binnen het kader van de Word Trade Organisation (WTO) alleen toelaatbaar
is, als wetenschappelijk kan worden aangetoond dat er sprake is van een gevaar
voor de gezondheid van mens, dier en plant. GGO's mogen alleen worden ingevoerd,
als wetenschappelijk is aangetoond dat er geen gevaar voor de gezondheid van
mens, dier en plant is.De afkondiging van een eenzijdig moratorium is in het kader van de gemeenschappelijke
markt moeilijk verdedigbaar. De Europese Commissie is de hoedster van het
verdrag. Schendingen van de gemeenschappelijke markt worden terecht door de
Europese Commissie aangekaart, zoals is gebeurd bij het verbod van een GGO-maïsras
door Oostenrijk en Luxemburg en een GGO-koolzaadras door Frankrijk.Bij de beoordeling van eventuele positieve dan wel negatieve effecten
van GGO's moet gekeken worden naar de ontwikkeling elders. De ontwikkelingen
in de VS en Canada gaan hard. In de VS is de omzet van biotechproducten bijna
zes keer zo hoog als in Europa. De investering in onderzoek en ontwikkeling
is vier keer zo hoog. De octrooien voor de biowetenschappen zijn in de VS
en Japan over het algemeen veel talrijker dan in Europa. Als er nauwelijks
octrooien in Europa zijn en deze later toch van belang zijn, zullen tegen
hoge kosten licenties verkregen moeten worden. De onderhandelingspositie
van Europese bedrijven wordt daardoor slechter.De Europese Unie heeft sinds 1982 meer dan een half biljoen ecu gestoken
in onderzoeksprogramma's voor biotechnologie. Nederland heeft daarenboven
nog eens speciale stimuleringsprogramma's gefinancierd. Van andere Europese
landen is bekend dat zij stevig inzetten op het verbeteren van het ondernemingsklimaat
voor biotechnologiebedrijven. België, Frankrijk en het VK doen dat in
veel sterkere mate dan Nederland.Het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij draagt een verantwoordelijkheid
voor het bedrijfsleven, met name voor de primaire productie, dat wil zeggen
de land- en tuinbouw, en voor de agro-industrie. Ook is het verantwoordelijk
voor de veiligheid volgens de normen die door de minister van VWS zijn en
zullen worden opgesteld. Het ministerie van LNV is ook verantwoordelijk voor
de gezondheid en het welzijn van dieren en daarmee voor diergeneesmiddelen.De minister van LNV heeft in een brief van maart 1998 aangekondigd dat
ter stimulering van GGO-vrije ketens in de biologische landbouw en in de andere
sectoren stappen gezet zullen worden. Daaraan is hard gewerkt. De aanpassing
van de Europese regelgeving voor biologische landbouw, waarin bepalingen zijn
opgenomen die de toepassing van moderne biotechnologie uitsluiten, is nagenoeg
afgerond mede onder druk van Nederland. Dit zal een positieve bijdrage leveren
aan het vrijwaren van GGO's in de biologische landbouw.Het huidige plan van aanpak voor de biologische landbouw loopt tot en
met het jaar 2000. De ontwikkelingen in de biologische landbouw gaan heel
snel. Er is derhalve alle aanleiding het beleid nog meer in stimulerende zin
bij te stellen. De evaluatie zal dan ook eerder plaatsvinden. Daarbij zal
aandacht worden besteed aan de ondersteuning van projecten die samenhangen
met het blijvend vrijwaren van biologische productieketens van de toepassing
van moderne biotechnologie. Aan het platform Biologica is een subsidie verleend
voor de coördinatie van initiatieven en activiteiten met dit doel. De
staatssecretaris benadrukte dat haar ministerie werkt aan een heldere normstelling
en handhaving van GGO-vrij voedsel. Het Landbouweconomisch instituut heeft
een onderzoek afgerond naar de wensen van de consument betreffende GGO-vrije
producten. Dit onderzoek zal binnenkort worden gepresenteerd in een workshop.De staatssecretaris constateerde dat de laatste jaren al veel aan een
brede maatschappelijke discussie is gedaan. De etikettering, zoals voorgestaan
door de regering, speelt daarin een rol. In de integrale beleidsnotitie van
minister Pronk zal hieraan meer aandacht worden besteed. De staatssecretaris
zegde toe aandacht te vragen in het kabinet voor de instelling van een brede
adviescommissie die ter wille van de consument alle voor- en nadelen op een
rij zet en die gevormd wordt door onafhankelijke deskundigen. Zodra hierover
meer duidelijkheid bestaat, wordt de Kamer daarover geïnformeerd.De staatssecretaris zei dat het ministerie van LNV bij de WTO-onderhandelingen
het element van de consumer concerns nadrukkelijk betrekt. Zij meende dat
het gebruik van GGO's, gezien de gevolgen voor milieu en grondgebruik, wel
eens tot duurzame landbouw zou kunnen leiden.De staatssecretaris zegde toe mee te zullen werken aan het vergroten van
de transparantie van toelatingsprocedures. De openheid van procedures in de
Europese Unie is van wezenlijk belang. Aan de totstandkoming van regelgeving
voor GGO-diervoeders in de EU wordt continu gewerkt. Gelet op de complexiteit
van de handelsstromen is het van groot belang dat een volledige en specifieke
regelgeving in de EU wordt gerealiseerd. Nederland heeft daarop bij herhaling
bij de Europese Commissie aangedrongen. In samenwerking met het Nederlandse
agrarische bedrijfsleven wordt ernaar gestreefd dat in Nederland alleen GGO-diervoeders
worden gebruikt die vooraf zijn beoordeeld op de veiligheid voor
mens en dier. Die beoordeling vindt deels plaats op grond van het Besluit
genetisch gemodificeerde organismen en deels op vrijwillige basis.De voorzitter stelde vast, dat alvorens de commissies bijeen
komen voor de tweede termijn, zij eerst de schriftelijke antwoorden van de
regering afwachten. De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij,Ter VeerDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,EssersDe griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer en
Visserij,Van OverbeekeBIJLAGE Argumenten voor een moratorium1. De aangekondigde wettelijke bescherming van het label
«zonder gentechnologie geproduceerd» is voorlopig niet gerealiseerd.2. de onvolkomenheden van de huidige etiketteringsregels zijn groot. Wanneer
een GGO niet aantoonbaar is, hoeft er ook niet te worden geëtiketteerd.
Dit is natuurlijk de wereld op z'n kop. Zolang genetische wijzigingen niet
aantoonbaar zijn zou niet tot introductie mogen worden over gegaan.3. Analyse- en detectietechnieken zijn soms nog niet voorhanden. Introductie
zou pas mogelijk mogen zijn wanneer dergelijke technieken voorhanden zijn
en de bruikbaarheid ervan is bewezen.4. Het is onduidelijk hoe de keuzevrijheid van de consument concreet kan
worden gegarandeerd. Wat zijn de criteria waaraan de GGO-vrije keten moeten
voldoen?5. Gescheiden voedselketens vanaf de producent tot en met de consument
zijn nog niet gerealiseerd, laat staan gegarandeerd.6. De discussie over de zogeheten drempelwaarden binnen de GGO-vrije ketens
is nog amper gevoerd. Het suggereert dat de biologische landbouw op voorhand
een bepaalde mate van vervuiling met GGO's moet accepteren. Er heerst onduidelijkheid
over wie de norm gaat stellen, wat de basis ervoor is en of dit niet de eerste
stap op het hellende vlak is. Het lijkt erop dat de onzorgvuldigheid van de
gentechsector wordt afgewenteld op de GGO-vrije sector.7. De risico's rond de onbedoelde uitwisseling van veranderd erfelijk
materiaal en het ontstaan van resistenties zijn onbekend. De onvoorspelbaarheid
maakt gericht onderzoek juist zo moeilijk.8. Er heerst veel onduidelijkheid over procedurele aspecten en vergunningverlening.9. Als ergens sprake is van de noodzaak van het voorzorgsbeginsel dan
is het wel bij de veranderingen van de erfelijke structuur van levende organismen.10. Er is nog geen EU-Novel-Food-richtlijn die de etiketteringsplicht
voor producenten afkomstig van dieren die gevoerd zijn met GGO-houdend veevoer
regelt.11. De negatieve lijst van producten die wel GGO's bevatten maar die niet
aantoonbaar zijn, is nog niet gereed. XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Swildens-Rozendaal
(PvdA), Ter Veer (D66), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA), Feenstra (PvdA),
Poppe (SP), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Duivesteijn (PvdA), Stellingwerf
(RPF), M.B. Vos (GroenLinks), Augusteijn-Esser (D66), Klein Molekamp (VVD),
O.P.G. Vos (VVD), Passtoors (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Th.A.M. Meijer
(CDA), Hermann (GroenLinks), Geluk (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Atsma (CDA),
Oplaat (VVD), Schoenmakers (PvdA), Waalkens (PvdA), Udo (VVD) en Herrebrugh
(PvdA).Plv. leden: Van Vliet (D66), Van Zuijlen (PvdA), Ravestein (D66), Zijlstra
(PvdA), Albayrak (PvdA), Kant (SP), Mosterd (CDA), Bos (PvdA), Van Middelkoop
(GPV), Van der Steenhoven (GroenLinks), Scheltema-de Nie (D66), Verbugt (VVD),
Te Veldhuis (VVD), Cornielje (VVD), Buijs (CDA), Rietkerk (CDA), Karimi (GroenLinks),
Kamp (VVD), Reitsma (CDA), Van Wijmen (CDA), Patijn (VVD), Dijksma (PvdA),
Belinfante (PvdA), Voorhoeve (VVD) en De Boer (PvdA). XNoot2Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Essers (VVD), voorzitter,
Dankers (CDA), Oudkerk (PvdA), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Rouvoet (RPF),
De Vries (VVD), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman (VVD), Passtoors (VVD),
Eisses-Timmerman (CDA), Gortzak (PvdA), Hermann (GroenLinks), Buijs (CDA),
Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Arib (PvdA), Spoelman (PvdA), Kant (SP),
E. Meijer (VVD) en Van der Hoek (PvdA).Plv. leden: Van 't Riet (D66), Rehwinkel (PvdA), Eurlings (CDA), Apostolou
(PvdA), Örgü (VVD), Van de Camp (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), Ravestein
(D66), Weekers (VVD), Schutte (GPV), Cherribi (VVD), Schimmel (D66), Terpstra
(VVD), Udo (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Belinfante (PvdA), Harrewijn (GroenLinks),
Ross-van Dorp (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA), Rosenmöller (GroenLinks),
Duijkers (PvdA), Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O.P.G. Vos (VVD) en Hamer
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26407-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl