DNA-onderzoek in strafzaken; Brief van de Minister van Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31415, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31415 nr. 1

31-03-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVerkenning DNA-onderzoek in strafzaken vanuit wetgevings-
en juridisch perspectiefInhoudVerkenning DNA-onderzoek in strafzaken vanuit wetgevings-
en juridisch perspectief1. INLEIDING2. WAARDE VAN DNA-ONDERZOEK EN DE GRENZEN AAN HET
GEBRUIK DAARVAN2.1. Waarde van DNA-onderzoek2.2. Grenzen aan het gebruik van DNA-onderzoek3. KORTE INHOUD VAN DE PARAGRAFEN 4 TOT EN MET 64. VERDERE OPTIMALISERING VAN HET DNA-ONDERZOEK IN
STRAFZAKEN BINNEN DE HUIDIGE DNA-WETGEVING4.1. Verruiming van de toepassing van het criterium van
het onderzoeksbelang4.1.1. Gesignaleerde knelpunten en behoeften4.1.2. Ruimere toepassing van het criterium van het
onderzoeksbelang4.1.3. Het onderzoeksbelang als passend criterium
voor het DNA-onderzoek in het vooronderzoek4.2. Loslaten van de gefaseerde invoering van de
Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden voor veelplegers4.3. Verruiming van de toepassing van grootschalig
DNA-onderzoek5. VERDERE OPTIMALISERING VAN HET DNA-ONDERZOEK IN
STRAFZAKEN DOOR AANPASSING VAN DE HUIDIGE DNA-WETGEVING5.1. Introductie van DNA-verwantschapsonderzoek in
strafzaken5.1.1. Overwegingen bij de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzaken5.1.2. Naar een wettelijke regeling voor DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzaken5.1.3 Contouren wettelijke regeling DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzaken5.2. Introductie van DNA-onderzoek op verzoek van
het slachtoffer5.3. Introductie van de DNA-onderzoek naar uiterlijk
waarneembare persoonskenmerken van een onbekend overleden slachtoffer5.4. Toekenning van de bevoegdheid aan de hulpofficier
van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van onbekende
verdachten6. OVERIGE ONTWIKKELINGEN EN AANDACHTSPUNTEN6.1. Verruiming van de grens van toepassing van DNA-onderzoek?6.2. DNA-onderzoek bij mensen die op niet-natuurlijke
wijze zijn overleden6.3. Internationale ontwikkelingen ten aanzien van
DNA-onderzoek6.4. Technologische ontwikkelingen op het terrein
van DNA-onderzoek7. SAMENVATTING
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31415, nr. 1 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31415, nr. 1 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31415, nr. 1 b3Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31415, nr. 1 b4Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31415, nr. 1 b5Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31415, nr. 1 b6Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31415Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 141 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 415DNA-onderzoek in strafzakennr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 maart 2008Hierbij bied ik u de nota «Verkenning DNA-onderzoek in strafzaken
vanuit wetgevings- en juridisch perspectief» aan. In deze nota ga ik
in op de waarde van DNA-onderzoek ten behoeve van de opsporing en vervolging
van strafbare feiten en de grenzen die aan het gebruik daarvan zijn gesteld.
De nota bevat voorstellen om het gebruik van DNA-onderzoek verder te optimaliseren,
hetzij binnen de huidige DNA-regelgeving, hetzij door aanpassing van deze
regelgeving. De voorstellen die binnen de huidige DNA-regelgeving kunnen worden
gerealiseerd, betreffen een verruiming van de toepassing van het criterium
van het belang van het onderzoek, het loslaten van de gefaseerde invoering
van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden voor veelplegers met ingang van
1 januari 2009 en een ruimere toepassing van het instrument «grootschalig
DNA-onderzoek». Daarnaast stel ik voor te bevorderen dat in het Wetboek
van Strafvordering een grondslag wordt gecreëerd voor de toepassing van
DNA-verwantschapsonderzoek, DNA-onderzoek op verzoek van het slachtoffer en
DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van een ongeïdentificeerd
overleden slachtoffer. Ook stel ik voor dat in dat wetboek de bevoegdheid
wordt neergelegd voor de hulpofficier van justitie tot het verrichten van
DNA-onderzoek aan celmateriaal van onbekende verdachten. Tot slot schetst
de nota de overige ontwikkelingen en aandachtspunten ten aanzien van DNA-onderzoek
die vanuit een juridisch oogpunt van belang zijn.Over de nota zijn desgevraagd adviezen ontvangen van de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, de Raad voor de rechtspraak, het College bescherming persoonsgegevens,
de Nederlandse Orde van Advocaten, het College van procureurs-generaal en
de Raad van Hoofdcommissarissen. Met deze adviezen, die zijn bijgevoegd1, is zo veel mogelijk rekening gehouden.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch BallinVerkenning DNA-onderzoek in strafzaken vanuit wetgevings-
en juridisch perspectiefInhoud1.Inleiding3   2.Waarde van DNA-onderzoek en de grenzen aan het gebruik daarvan42.1. Waarde van DNA-onderzoek4 2.2. Grenzen aan het gebruik van DNA-onderzoek7    3.Korte inhoud van de paragrafen 4 tot en met 68   4.Verdere optimalisering van het dna-onderzoek in strafzaken binnen
de huidige DNA-wetgeving94.1. Verruiming van de toepassing
van het criterium van het onderzoeksbelang9 4.2. Loslaten van de gefaseerde invoering
van de wet DNA-onderzoek bij veroordeelden voor veelplegers154.3. Verruiming van de toepassing
van grootschalig dna-onderzoek16    5.Verdere optimalisering van het DNA-onderzoek in strafzaken door
aanpassing van de huidige DNA-wetgeving205.1. Introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzaken20 5.2. Introductie van DNA-onderzoek
op verzoek van het slachtoffer26 5.3.introductie van de DNA-onderzoek
naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van een onbekend overleden slachtoffer29 5.4.Toekenning van de bevoegdheid
aan de hulpofficier van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek aan
celmateriaal van onbekende verdachten30    6.Overige ontwikkelingen en aandachtspunten326.1. Verruiming van de grens van toepassing
van DNA-onderzoek?32 6.2. DNA-onderzoek bij mensen die
op niet-natuurlijke wijze zijn overleden35 6.3.Internationale ontwikkelingen
ten aanzien van DNA-onderzoek376.4. Technologische ontwikkelingen
op het terrein van DNA-onderzoek38   7. Samenvatting39Verkenning DNA-onderzoek in strafzaken vanuit wetgevings-
en juridisch perspectief1. INLEIDINGHet DNA-onderzoek ten behoeve van de opsporing en vervolging maakt een
stormachtige ontwikkeling door. Twee belangrijke ontwikkelingen in de jaren
tachtig van de vorige eeuw hebben aan de basis gestaan van de toepassing van
DNA-onderzoek in het strafrecht1. In 1984 ontdekte
een Britse wetenschapper dat bepaalde delen van het menselijk DNA zo sterk
verschillen van persoon tot persoon dat deze zogenaamde «hypervariabele
gebieden» een nagenoeg persoonsspecifiek DNA-patroon opleveren. In datzelfde
jaar ontwikkelde een Amerikaanse wetenschapper een techniek (Polymerase Chain
Reaction techniek) die het mogelijk maakte kleine stukjes DNA selectief en
specifiek miljoenen malen te vermeerderen. Dit is van groot belang voor het
forensisch onderzoek omdat de hoeveelheid achtergelaten DNA-materiaal op de
plaats delict vaak zeer gering is.Het gebruik van DNA-onderzoek voor de opsporing en vervolging van strafbare
feiten is sinds 1 september 1994 wettelijk mogelijk2 en is daarmee te beschouwen als een relatief nieuw instrument. De
eerste DNA-wet was beperkt van opzet en voorzag erin om alleen bij de zwaardere
misdrijven en indien dat dringend noodzakelijk was voor het aan de dag brengen
van de waarheid tegen de wil van de verdachte celmateriaal voor DNA-onderzoek
af te nemen. Voor die tijd vond op geringe schaal DNA-onderzoek bij verdachten
plaats, alleen op vrijwillige basis.Sinds 1994 heeft zich een aantal technologische ontwikkelingen3 voorgedaan die mede tot gevolg hebben gehad dat de juridische
mogelijkheden om DNA-onderzoek ten behoeve van de waarheidsvinding in te zetten
in een zeer kort tijdsbestek aanzienlijk zijn verruimd. Sinds 1 november
2001 voorziet het Wetboek van Strafvordering (Sv) erin dat vaker en in meer
gevallen dan voorheen celmateriaal van verdachten kan worden afgenomen4. In geval van een verdenking van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten, kan bij een verdachte tegen wie ernstige
bezwaren bestaan onder dwang celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek
worden afgenomen, indien dat in het belang van het onderzoek is. De DNA-profielen
die uit het celmateriaal worden bepaald, worden vervolgens in de DNA-databank
verwerkt. Sinds 1 september 2003 zijn de wettelijke mogelijkheden om
in het voorbereidend onderzoek DNA-onderzoek toe te passen, verder verruimd5. In het Wetboek van Strafvordering is met ingang van
die datum een nieuw type DNA-onderzoek geïntroduceerd, namelijk onderzoek
dat gericht is op het vaststellen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
van de onbekende verdachte. Het Wetboek van Strafvordering richtte zich voor
1 september 2003 alleen maar op het klassieke type DNA-onderzoek. Dat
is onderzoek aan celmateriaal met het doel DNA-profielen te vergelijken.Tot slot voorziet de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden die op 1 februari
2005 in werking is getreden, in de verplichting dat bij iedere veroordeelde
wegens een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten die onder
de reikwijdte van die wet valt, celmateriaal voor DNA-onderzoek wordt afgenomen
en hun DNA-profielen in de DNA-databank worden verwerkt, indien in de fase
van verdenking geen celmateriaal van hen kon worden of is afgenomen.DNA-onderzoek heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een belangrijk en volwaardig
instrument in de aanpak van criminaliteit en wordt mede als gevolg van zijn
bijdrage aan de opheldering van misdrijven in de samenleving – en ook
bij de betrokken organisaties in de strafrechtsketen – niet langer
als een bedreiging ervaren, zoals nog wel het geval was ten tijde van de totstandkoming
van de eerste DNA-wetgeving.Vanwege nieuwe technologische ontwikkelingen en de diensten die DNA-onderzoek
inmiddels aan de opsporings- en rechtspraktijk heeft bewezen, is er regelmatig
discussie over verdergaand gebruik van dit instrument in het strafrecht. Naar
aanleiding daarvan zijn op initiatief van het ministerie van Justitie bijeenkomsten
met deskundigen uit de wetenschap en van de politie, de zittende en staande
magistratuur, het College bescherming persoonsgegevens en het Nederlands Forensisch
Instituut (NFI) georganiseerd, om de nieuwe ontwikkelingen op het terrein
van DNA-onderzoek in kaart te brengen, evenals de knelpunten en behoeften
op dat terrein. Deze nota beschrijft deze en geeft tevens aan hoe ik daarmee
de komende jaren wil omgaan. Daarmee kom ik tevens tegemoet aan de toezegging
die mijn ambtsvoorganger de Tweede Kamer heeft gedaan een nota te zenden waarin
een verkenning plaatsvindt over de toepassing van DNA-onderzoek in strafzaken1.De opbouw van deze nota is als volgt. In de volgende paragraaf ga ik in
op de waarde van DNA-onderzoek ten behoeve van de opsporing en vervolging
van strafbare feiten en de grenzen die aan het gebruik daarvan zijn gesteld.
Paragraaf 3 bevat een korte inhoud van de paragrafen 4 tot en met 6.
In paragraaf 4 geef ik aan welke verdere optimalisering van het DNA-onderzoek
kan worden aangebracht binnen de huidige DNA-wetgeving. In paragraaf 5
maak ik mijn voorstellen kenbaar die ertoe strekken het DNA-onderzoek verder
te optimaliseren door aanpassing van de huidige DNA-wetgeving. In paragraaf 6
schets ik de overige ontwikkelingen en aandachtspunten die vanuit een juridisch
oogpunt van belang zijn. De nota sluit in paragraaf 7 af met een samenvatting.Over de nota zijn desgevraagd adviezen ontvangen van de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, de Raad voor de rechtspraak, het College bescherming persoonsgegevens,
de Nederlandse Orde van Advocaten, het College van procureurs-generaal en
de Raad van Hoofdcommissarissen. Met deze adviezen is zo veel mogelijk rekening
gehouden. In de hierna volgende paragrafen zal, waar nodig, op de adviezen
worden ingegaan.2. WAARDE VAN DNA-ONDERZOEK EN DE GRENZEN AAN HET
GEBRUIK DAARVAN2.1. Waarde van DNA-onderzoekDNA-onderzoek is een krachtig opsporings- en bewijsmiddel. Met behulp
van dit instrument kunnen daders worden opgespoord, vervolgd en berecht. Ook
kan het gebruik van DNA-onderzoek voorkomen dat onschuldigen worden verdacht
of veroordeeld dan wel ervoor zorgen dat personen alsnog in hoger beroep of
cassatie of bij herziening worden vrijgesproken nadat ze eerder waren veroordeeld.
Dit laatste is bijvoorbeeld het geval geweest in de Schiedammer parkmoord.
Een ander middel dan DNA-onderzoek waarmee vergelijkbare resultaten kunnen
worden behaald, is niet beschikbaar. DNA-sporen scoren in vergelijking tot
andere forensisch-technische sporen, zoals vuurwapen- en werktuigsporen, op
eigenschappen als specificiteit, houdbaarheid en codeerbaarheid bijzonder
goed2. Bij misdrijven worden met enige regelmaat
sporen achtergelaten aan de hand waarvan met behulp van DNA-onderzoek een
DNA-profiel kan worden gemaakt. Vergelijking van dat profiel met andere DNA-profielen
kan vervolgens op snelle, betrekkelijk eenvoudige en zeer betrouwbare wijze
een aanwijzing opleveren dat een bepaald persoon het strafbare feit heeft
gepleegd dan wel ontlastende informatie voor hem opleveren. Als
andere opsporingsmethoden niet tot resultaten hebben geleid en er weinig of
geen aanwijzingen zijn over de identiteit van de dader, kan DNA-onderzoek
voor politie een laatste redmiddel vormen bij het ophelderen van vaak ernstige
misdrijven.Door het opslaan en vergelijken van DNA-profielen van verdachten en veroordeelden
en van sporen (de zogenaamde onbekende verdachten) in de DNA-databank kunnen
niet alleen reeds gepleegde en toekomstige misdrijven worden opgehelderd,
maar kunnen ook criminele samenwerkingsverbanden worden blootgelegd en kan
duidelijk worden dat verschillende misdrijven door dezelfde persoon of personen
zijn gepleegd. Door het in verband brengen van informatie uit DNA-onderzoek
met andere opsporingsinformatie over een onopgeloste strafzaak, kan opsporingscapaciteit
effectiever en efficiënter worden ingezet en worden bijgedragen aan het
verhogen van het ophelderingspercentage van strafbare feiten. Tot slot kan
het bewaren van de DNA-profielen van verdachten en veroordeelden in de DNA-databank
bijdragen aan het terugdringen van recidive. Zo kan de wetenschap dat hun
DNA-profiel bekend is bij justitie, veroordeelden die in het kader van de
Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden celmateriaal hebben afgestaan, weerhouden
opnieuw strafbare feiten te plegen1.De positieve ervaringen die de afgelopen jaren met de toepassing van DNA-onderzoek
zijn opgedaan, het maatschappelijk draagvlak dat is ontstaan om dit instrument
ten behoeve van de opheldering van strafbare feiten in te zetten en de snel
voortschrijdende technologische ontwikkelingen, hebben ertoe geleid dat het
gebruik van DNA-onderzoek krachtig is gestimuleerd en in de praktijk van politie
en justitie een steeds belangrijkere positie is gaan innemen. Zo wordt er –
vooral sinds de introductie van het Programma versterking opsporing en vervolging –
bij de politie meer geïnvesteerd in het veiligstellen van sporen op een
plaats delict en het op zorgvuldige wijze bewaren van de sporen2. Ook is bijvoorbeeld het aantal sets met celmateriaal dat afgenomen
is van verdachten en veroordeelden dat aan het NFI wordt aangeboden, toegenomen.
Met name de uitvoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden heeft ertoe
geleid dat het aantal DNA-profielen in de DNA-databank de laatste drie jaar
explosief is gegroeid. Begin 2008 waren er ruim 45 000 profielen van
personen en ruim 33 000 sporen in de DNA-databank opgenomen3, terwijl er begin 2005 nog maar 6250 DNA-profielen van personen en
19 932 DNA-profielen van sporen in die databank waren verwerkt.Om de mogelijkheden van DNA-onderzoek te kunnen benutten, is het essentieel
dat er een databank met DNA-profielen van verdachten en veroordeelden bestaat.
Een goed gevulde DNA-databank is geen doel op zich, maar wel een voorwaarde
om strafbare feiten op te helderen en te voorkomen. Immers, naarmate het aantal
DNA-profielen van verdachten en veroordeelden in de DNA-databank toeneemt,
heeft profielvergelijking eerder tot gevolg dat een DNA-profiel een hit oplevert
met een of meer in de databank opgeslagen profielen. Vooral hits tussen DNA-profielen
van verdachten en veroordeelden en DNA-profielen van sporen oftewel onbekende
verdachten, vergroten de kans dat onopgeloste misdrijven kunnen worden opgehelderd.
Het is dan ook goed aan de hand van onderstaande tabel uit de website van
het NFI te kunnen constateren dat er vanwege de groei van de DNA-databank
in de periode maart 2006 tot maart 2007 meer hits waren tussen DNA-profielen
van verdachten en veroordeelden en DNA-profielen van sporen dan tussen DNA-profielen
van sporen onderling.Aantal hits spoor-spoor en spoor-persoon in periode maart 2006 t/m maart
20071Vanuit diverse hoeken, waaronder de wetenschap, wordt echter ook gewezen
op de beperkingen van DNA-onderzoek: DNA-onderzoek is geen wondermiddel2. DNA-sporen kennen ook hun zwakke kanten3. DNA-onderzoek levert weliswaar een belangrijke bijdrage
aan de waarheidsvinding in strafzaken, maar tegelijkertijd mogen van DNA-onderzoek
geen bovenmatige verwachtingen worden gekoesterd. DNA-onderzoek kan slechts
bevestigen dat aangetroffen sporenmateriaal naar grote mate van waarschijnlijkheid
afkomstig is van een bepaalde persoon. Het geeft niet de zekerheid dat die
persoon ook daadwerkelijk op de plaats van het misdrijf is geweest of dat
hij de dader van het misdrijf is. Om te bewijzen dat iemand een strafbaar
feit heeft gepleegd, is meer nodig dan het enkele gegeven dat zijn DNA-profiel
overeenkomt met het DNA-profiel van het gevonden spoor. Verder heeft de opsporingspraktijk
inmiddels aangetoond dat daders vindingrijk zijn in het misleiden van politie
en justitie. Het komt met enige regelmaat voor dat daders alles in het werk
stellen om hun sporen uit te wissen, bijvoorbeeld door hun vluchtauto of de
kleren van het slachtoffer in brand te steken. Ook doet zich zo nu en dan
de situatie voor dat daders trachten de politie op een dwaalspoor te brengen
door op de plaats van het misdrijf lichaamsmateriaal van een ander achter
te laten met als doel de strafrechtelijke dans te ontspringen4. Bovendien staat of valt DNA-onderzoek met het veiligstellen van sporen
en de kwaliteit van die sporen. DNA-onderzoek kan, zoals eerder is aangegeven,
bijdragen aan de waarheidsvinding, hetzij door het aanwezige bewijs te versterken
of aan te vullen, hetzij door een verdachte vrij te pleiten. Om die bijdrage
te kunnen leveren moeten er over het algemeen wel sporen zijn veiliggesteld
op basis waarvan een DNA-profiel kan worden bepaald en waarmee het DNA-profiel
van de verdachte kan worden vergeleken. Het veiligstellen van sporen wordt
echter om diverse redenen achterwege gelaten. Dit geschiedt bijvoorbeeld vanwege
het feit dat de sporen verloren zijn gegaan omdat er teveel tijd is verstreken
tussen de aangifte van het misdrijf en het misdrijf zelf of omdat er gebrek
aan capaciteit bij de politie is om de sporen veilig te stellen. Ook wordt
het niet altijd als zinvol gezien om sporen te verzamelen omdat er sprake
is van een misdrijf waarbij de dader doorgaans geen sporen achterlaat (voorbeelden
daarvan zijn openlijke geweldpleging en eenvoudige mishandeling) of doordat
er overvloedig bewijs aanwezig is. Verder gebeurt het dat er wel gezocht is
naar sporen, maar dat deze niet gevonden zijn of dat de gevonden sporen niet
bruikbaar zijn. De waarde voor de opsporing of het bewijs van een onvolledig
profiel of een mengprofiel is geringer dan van een volledig profiel5. Bij zedendelicten kan DNA-onderzoek een grote rol spelen
bij het vinden van een onbekende dader, maar regelmatig is de dader
bekend en gaat de discussie over de vraag of er wel of geen sprake is geweest
van gedwongen seksueel contact. Zelfs bij een delict als een woninginbraak
is uit gesprekken met mensen uit de praktijk gebleken dat maar in ongeveer
25% van de onderzochte inbraken celmateriaal kan worden veiliggesteld
waarvan in ongeveer 66% van de gevallen een DNA-profiel kan worden
opgemaakt. 100 aangiftes van woninginbraak leveren gemiddeld dus in circa
17 gevallen een bruikbaar DNA-profiel op.Naast voornoemde beperkingen, vormt ook de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van degene bij wie DNA-onderzoek wordt verricht, een reden om
op zorgvuldige wijze om te gaan met dit middel. Immers, de wetenschap is dankzij
de voortschrijdende technologische mogelijkheden in staat om steeds meer gevoelige
gegevens uit celmateriaal te halen die belastend kunnen zijn voor de persoonlijke
levenssfeer. Mede daarom wordt in de volgende paragraaf en in paragraaf 4.1.3
ingegaan op de grenzen die aan de toepassing van DNA-onderzoek in strafzaken
gesteld worden en de daarbij te hanteren voorwaarden.2.2. Grenzen aan het gebruik van DNA-onderzoekMede vanwege voornoemde beperkingen is het van belang een goed evenwicht
te bewaren tussen het algemene belang van een veilige samenleving aan de ene
kant, en de bescherming van het recht op onaantastbaarheid van het menselijk
lichaam en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen
aan de andere kant. En uiteraard spelen ook de capacitaire en financiële
consequenties voor de betrokken organisaties een rol. Deze belangenafweging
heeft er de laatste jaren toe geleid dat de mogelijkheden van het gebruik
van DNA-onderzoek sterk zijn verruimd, maar dat tegelijkertijd wel heldere
wettelijke grenzen en waarborgen zijn geformuleerd ten aanzien van de toepassing
van dit instrument1. Vooruitgang en behoedzaamheid
zijn in geval van DNA-onderzoek telkens hand in hand gegaan.Een van de belangrijkste wettelijke grenzen die in het recente verleden
is gesteld, is dat het onder dwang afnemen van celmateriaal voor DNA-onderzoek
alleen is toegestaan ten aanzien van degenen op wie een verdenking van een
ernstig misdrijf rust of die zijn veroordeeld voor een ernstig misdrijf. In
de verdenking wegens een ernstig misdrijf of de veroordeling wegens een ernstig
misdrijf waarbij een vrijheidsbenemende straf of strafrechtelijke maatregel
is opgelegd, ligt de legitimatie besloten om hen te onderwerpen aan een DNA-onderzoek.
Ten aanzien van anderen dan verdachten en veroordeelden wordt afname van celmateriaal
alleen op vrijwillige basis gerechtvaardigd geacht. Dat vloeit voort uit het
algemeen aanvaarde uitgangspunt dat het niet gerechtvaardigd is ten aanzien
van mensen op wie geen verdenking rust of die niet zijn veroordeeld, een strafvorderlijk
dwangmiddel toe te passen. Ten opzichte van hen bestaat voor het aanwenden
van een dwangmiddel geen grondslag en legitimatie. Gedwongen DNA-onderzoek
bij ex-veroordeelden heeft de toenmalige minister van Justitie om die reden
dan ook van de hand gewezen2. Het Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken biedt slechts de gelegenheid aan ex-veroordeelden om op eigen
initiatief celmateriaal voor DNA-onderzoek af te staan en hun DNA-profielen
in de DNA-databank te laten verwerken3. Ook de
gedachte om van alle Nederlanders celmateriaal af te nemen en hun daaruit
verkregen DNA-profiel te verwerken in de DNA-databank is mede om die reden
niet omarmd4. In het licht van het genoemde uitgangspunt
is verder bijvoorbeeld geregeld dat de DNA-profielen van niet-verdachten niet
worden opgeslagen in de DNA-databank en dat hun celmateriaal wordt vernietigd
indien hun profiel niet overeenkomt met het DNA-profiel dat is vervaardigd
van het sporenmateriaal dat gevonden is in de zaak in het kader waarvan hij
heeft meegewerkt aan een DNA-onderzoek.Naast de beperking tot verdachten en veroordeelden geldt naar huidig recht
als andere belangrijke wettelijke grens dat DNA-onderzoek uitsluitend in het
belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten mag plaatsvinden.
Een derde grens is dat het DNA-onderzoek slechts kan geschieden indien er
sprake is van een ernstig misdrijf. Sinds de inwerkingtreding van de eerder
genoemde DNA-wet van 5 juli 2001 op 1 november 2001 volstaat een
verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Met
de grens van voorlopige hechtenis is aangesloten bij het in het Wetboek van
Strafvordering vastgelegde uitgangspunt dat dwangmiddelen die een inbreuk
maken op de lichamelijke integriteit of andere grondrechten, alleen kunnen
worden bevolen in geval van verdenking van een strafbaar feit waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten. Ook DNA-onderzoek bij veroordeelden en DNA-onderzoek
naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van onbekende verdachten mogen
alleen maar worden verricht ingeval er sprake is van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis mogelijk is. Bij het laatstgenoemde DNA-onderzoek geldt
daarbovenop als grens dat het moet gaan om uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
die voor de opsporing relevant zijn. Dat zijn persoonskenmerken die iemand
vanaf de geboorte heeft en die voor een ieder in een oogopslag zichtbaar zijn.3. KORTE INHOUD VAN DE PARAGRAFEN 4 TOT EN MET 6Tijdens de bijeenkomsten met vertegenwoordigers uit de opsporingsen rechtspraktijk
en de wetenschap is, zoals in paragraaf 1 is opgemerkt, niet alleen de
stand van de techniek ten aanzien van DNA-onderzoek doorgesproken en de consquenties
daarvan voor de DNA-regelgeving, maar zijn ook de behoeften en knelpunten
besproken die in de praktijk leven met betrekking tot deze regelgeving. Aan
de orde zijn geweest het criterium van het belang van het onderzoek dat geldt
bij de toepassing van gedwongen DNA-onderzoek. Verder is gesproken over het
loslaten van de gefaseerde invoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden
voor veelplegers. In de volgende paragraaf wordt op deze onderwerpen ingegaan.
Verder wordt in die paragraaf het onderwerp «grootschalig DNA-onderzoek»
besproken. Bij brief van 6 maart 20071 heb
ik de Tweede Kamer toegezegd deze nota tevens aan te grijpen om dit laatste
onderwerp te bespreken. Aanleiding daarvoor vormt het rapport van het WODC
met de titel «Kringen rond de dader, grootschalig DNA-onderzoek als
instrument in de opsporing»2.In paragraaf 5 komt in de eerste plaats verwantschapsonderzoek aan
de orde. Dit onderzoek kan evenals het klassieke DNA-onderzoek en het onderzoek
naar de uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van de onbekende verdachte
van belang zijn om de identiteit van een verdachte vast te stellen. Ervaringen
in het buitenland, bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk3, hebben dat inmiddels aangetoond. In paragraaf 5.1. zet ik uiteen
onder welke waarborgen en beperkingen ik wil bevorderen dat in het Wetboek
van Strafvordering een basis wordt gecreëerd voor de toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek.
Afgezien van het verwantschapsonderzoek worden in paragraaf 5 nog de
volgende drie onderwerpen besproken: DNA-onderzoek op verzoek van het slachtoffer,
DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van een ongeïdentificeerd
overleden slachtoffer, alsmede toekenning van de bevoegdheid aan de hulpofficier
van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van onbekende
verdachten.In paragraaf 6 wordt de regelmatig vanuit het parlement geuite wens
behandeld om de grens van gedwongen toepassing van DNA-onderzoek te verlagen.
Deze ligt nu bij misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Tot
slot komen in die paragraaf aan de orde DNA-onderzoek bij mensen die op een
niet-natuurlijke wijze zijn overleden, een aantaltechnologische
ontwikkelingen op het terrein van DNA-onderzoek en de internationale ontwikkelingen
die van invloed zijn op de DNA-regelgeving. Er vindt binnen de Europese Unie
een steeds intensievere samenwerking op het terrein van informatie-uitwisseling
plaats teneinde onder meer grensoverschrijdende criminaliteit effectiever
te kunnen bestrijden. Het betreft hier ook een versoepeling van de samenwerking
op het terrein van het DNA-onderzoek.4. VERDERE OPTIMALISERING VAN HET DNA-ONDERZOEK IN
STRAFZAKEN BINNEN DE HUIDIGE DNA-WETGEVING4.1. Verruiming van de toepassing van het criterium van
het onderzoeksbelang4.1.1. Gesignaleerde knelpunten en behoeftenTijdens de bijeenkomsten met vertegenwoordigers uit de opsporingsen rechtspraktijk
en de wetenschap is gebleken dat er in de praktijk ten aanzien van het afnemen
van celmateriaal voor DNA-onderzoek in het vooronderzoek een aantal knelpunten
en behoeften bestaat. In de bijeenkomsten is genoemd dat het criterium van
het onderzoeksbelang met zich brengt dat alleen DNA-onderzoek kan worden verricht
als er sporen zijn veiliggesteld. Alleen dan is er immers een onderzoeksbelang
om het DNA-profiel van de sporen te vergelijken met dat van de verdachte.
In de praktijk worden echter om de redenen, die in paragraaf 2.1 zijn
genoemd, lang niet in alle gevallen sporen veiliggesteld. In dergelijke gevallen
wil de politie toch DNA-onderzoek kunnen doen. De politie acht een opname
van het DNA-profiel van de verdachte in de DNA-databank ook in die gevallen
wenselijk omdat dit wellicht informatie kan opleveren indien er hits zijn
met andere profielen in de databank die zijn verkregen in verband met andere
misdrijven. In dergelijke gevallen kan echter niet worden voldaan aan het
criterium van het onderzoeksbelang en kan de bevoegdheid tot het verrichten
van DNA-onderzoek niet worden toegepast. In de bijeenkomsten is ook genoemd
dat officieren van justitie het begrip «onderzoeksbelang» veelal
restrictief interpreteren. Zij zouden de ruimte die dit begrip biedt om gedwongen
DNA-onderzoek toe te passen, niet altijd optimaal benutten, bijvoorbeeld niet
als ander bewijsmateriaal beschikbaar is.In de bijeenkomsten is ook naar voren gekomen de behoefte om DNA-onderzoek
in het vooronderzoek in te zetten als algemeen opsporingsmiddel. DNA-onderzoek
kan nu alleen worden bevolen ten behoeve van de opheldering van een concrete
zaak en niet louter om eerder gepleegde of toekomstige strafbare feiten op
te lossen, waardoor in een vroeg stadium de criminele carrière van
iemand in kaart kan worden gebracht en criminele samenwerkingsverbanden zichtbaar
kunnen worden gemaakt. De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden biedt die mogelijkheid
wel. Maar DNA-onderzoek na een veroordeling kost de politie meer capaciteit
en inspanning dan in het stadium van de verdenking. Na de veroordeling moet
een persoon, indien hij zich niet in een inrichting bevindt, namelijk worden
opgeroepen voor het afnemen van zijn celmateriaal en indien hij zich niet
vrijwillig meldt, worden opgehaald door de politie, terwijl bij een verdenking
het celmateriaal direct kan worden afgenomen in het kader van zijn inverzekeringstelling
en hij toch al op het politiebureau aanwezig is.Ten slotte is, in samenhang met het voorgaande, tijdens deze bijeenkomsten
aan de orde gesteld dat DNA-onderzoek niet kan worden gebruikt om in een vroeg
stadium alle informatie te verzamelen over de strafbare feiten die betrokkene
heeft begaan opdat daarmee bij zijn veroordeling en de straf of maatregel
die hem wordt opgelegd, rekening kan worden gehouden. Het dwangmiddel «DNA-onderzoek»
mag – zo wordt verondersteld – slechts delictgericht,
dat wil zeggen ter opheldering van een concrete strafzaak, worden toegepast
en niet persoonsgericht, waarop de aanpak van veelplegers is gericht. Indien
er in de concrete strafzaak geen onderzoeksbelang is, is DNA-onderzoek niet
mogelijk. Dat wordt als een belemmering ervaren in de aanpak van veelplegers.De Raad van Hoofdcommissarissen onderschrijft in zijn advies deze knelpunten
en behoeften. In de knelpunten en behoeften kan voor een deel worden voorzien
door intensivering van de huidige mogelijkheden en goede voorlichting. Voor
een ander deel zijn andere oplossingen nodig. Mede om die reden is bezien
op welke wijze de toepassing die thans in het kader van DNA-onderzoek in het
strafrechtelijk vooronderzoek aan het criterium van het onderzoeksbelang wordt
gegeven, kan worden verruimd. Ook is om die reden gekeken naar het loslaten
van de gefaseerde invoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden, zoals
hieronder in paragraaf 4.2. aan de orde zal komen. Zoals hierna aan de
orde zal komen, zie ik hierin een forse verruiming van de toepassing van DNA-onderzoek
in zowel het vooronderzoek als na veroordeling. Hiermee wordt in belangrijke
mate tegemoet gekomen aan de wens van de Raad van Hoofdcommissarissen dat
DNA-onderzoek een meer prominente rol moet spelen in het vooronderzoek. Tevens
wordt aangesloten bij hetgeen het openbaar ministerie als wenselijk ziet voor
de opsporing van misdrijven.4.1.2. Ruimere toepassing van het criterium van het
onderzoeksbelangMet ingang van 1 november 2001 kan als gevolg van de inwerkingtreding
van de eerder aangehaalde DNA-wet van 5 juli 2001 van de verdachte van
een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en tegen wie ernstige
bezwaren bestaan tegen zijn wil celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek
worden afgenomen, indien dat in het belang van het onderzoek is. Deze bevoegdheid
is neergelegd in de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, Sv.Het criterium van het onderzoeksbelang is in geval van DNA-onderzoek tot
nu toe anders toegepast dan bij andere dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden
in het vooronderzoek. Uitgangspunt tot nu toe is dat DNA-onderzoek alleen
wordt verricht indien dit kan bijdragen aan de opsporing en bewijsvoering
door de verdachte te belasten of ontlasten. Uitgangspunt is verder dat DNA-onderzoek
alleen kan bijdragen aan de opsporing en bewijsvoering als er sporen zijn
veiliggesteld op basis waarvan een DNA-profiel kan worden bepaald en waarmee
het DNA-profiel van de verdachte kan worden vergeleken1. Bij de toepassing van andere dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden
wordt een ruimere toepassing gegeven aan het criterium van het onderzoeksbelang:
niet alleen het verkrijgen van informatie waarmee richting kan worden gegeven
aan het opsporingsonderzoek en het verzamelen van bewijs wordt gezien als
onderzoeksbelang, maar ook het verkrijgen van andere informatie die van belang
is voor het opsporingsonderzoek. Het opsporingsonderzoek heeft ingevolge artikel
132a Sv tot doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen en daaronder
zijn niet alleen begrepen de beslissingen over het bewijs, maar ook andere
beslissingen, zoals over de vervolging en de te vorderen sancties.Alvorens hierna zal worden ingegaan op de mogelijkheden tot ruimere toepassing
van het criterium van het onderzoeksbelang bij DNA-onderzoek die meer overeenkomt
met de toepassing bij andere dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden in het
vooronderzoek, is het van belang op te merken dat het onderzoeksbelang, net
als bij de toepassing van de andere dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden,
betrekking heeft op de opsporing van het misdrijf waarvan de verdachte wordt
verdacht. DNA-onderzoek kan dus niet worden verricht met het
uitsluitende oogmerk om het DNA-profiel van de verdachte op te nemen in de
DNA-databank teneinde eventueel andere strafbare feiten op te lossen die de
verdachte wellicht reeds heeft gepleegd of in de toekomst zal plegen. Tevens
vereist het onderzoeksbelang een afweging van de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit. Een afweging van deze beginselen brengt met zich dat toepassing
van de bevoegdheid in verhouding moet staan tot het te bereiken doel. Dit
betekent dat bij overvloedig bewijsmateriaal een bevel tot afname van celmateriaal
veelal minder goed te rechtvaardigen is. Maar ook dan kan een onderzoeksbelang
aanwezig zijn om bevestiging te verkrijgen van reeds verkregen onderzoeksresultaten,
zoals verklaringen van de verdachte over zijn betrokkenheid bij het strafbare
feit waarvan hij wordt verdacht1. Ook in het
geval de verklaringen van de verdachte een bekentenis inhouden sluit het onderzoeksbelang
een bevel tot afname van celmateriaal niet uit2.
DNA-onderzoek kan er in dat geval op gericht zijn te bevestigen dat de verdachte
die de bekentenis heeft afgelegd, ook inderdaad de dader is.Verruiming van de toepassing van het criterium van het onderzoeksbelang
in geval van DNA-onderzoek houdt in dat, alhoewel er in een concrete strafzaak
geen biologische sporen zijn gevonden, toch DNA-onderzoek kan worden bevolen,
indien er andere feiten of omstandigheden zijn op grond waarvan de officier
van justitie verwacht dat DNA-onderzoek bij de verdachte kan bijdragen aan
het opsporingsonderzoek. Een voorbeeld hiervan is dat de verdachte blijkt
deel uit te maken van een groep van personen die regelmatig bepaalde misdrijven
hebben gepleegd, bijvoorbeeld inbraken of groepsverkrachtingen. In dit voorbeeld
kan het vaststellen van de mogelijke betrokkenheid van de verdachte bij de
eerdere misdrijven bijdragen aan de opheldering van het actuele misdrijf.
Dit onderzoeksbelang rechtvaardigt dat bij de verdachte DNA-onderzoek wordt
verricht, zodat zijn DNA-profiel vergeleken wordt met het profiel van de sporen
van die eerdere misdrijven. Een tweede voorbeeld betreft een casus waarin
van de verdachte bekend is dat hij eerder veroordeeld is voor vergelijkbare
misdrijven op grond waarvan de officier van justitie verwacht dat er sprake
is van een patroon van misdrijven. DNA-onderzoek bij de verdachte –
tegen wie ernstige bezwaren bestaan – en de daaraan gekoppelde profielvergelijking
in de DNA-databank kan dan zichtbaar maken dat het misdrijf niet op zichzelf
staat. Door het blootleggen van dat patroon kan inzicht worden verkregen in
de motieven en werkwijze van de verdachte, hetgeen relevant is voor de beoordeling
van de verdachte en de ernst van het misdrijf en daarmee voor de op te leggen
straf. DNA-onderzoek is hier niet alleen gericht op de waarheidsvinding, in
de zin van het vergaren van belastend of ontlastend bewijs, maar vindt ook
plaats met het oog op de naar aanleiding van het concrete strafbare feit op
te leggen sancties, maatregelen en voorzieningen3.
Het voorgaande is ook van belang voor de aanpak van veelplegers, voor zover
inzicht in de betrokkenheid bij eerdere misdrijven bepalend is voor de beoordeling
van de motieven en achtergronden van de verdachte en de (hoogte van de) op
te leggen sanctie.De voorgestelde ruimere interpretatie van het criterium van het onderzoeksbelang
bij DNA-onderzoek maakt het mogelijk dat, ook zonder dat sporen zijn aangetroffen
in de concrete zaak, vaker DNA-onderzoek in het vooronderzoek zal worden verricht.
Vergelijking van het DNA-profiel van de verdachte met de andere in de DNA-databank
verwerkte DNA-profielen kan namelijk belangrijke informatie opleveren over
de betrokkenheid van de verdachte bij eerdere strafbare feiten, die mede bepalend
is voor de opsporing, vervolging en berechting van het misdrijf dat de verdachte
ten laste wordt gelegd. Hierbij geldt dat hoe meer plaatsen van misdrijf op
sporen worden onderzocht, hoe groter de kans dat verbanden tussen verschillende
misdrijven kunnen worden vastgesteld en misdrijven kunnen worden opgelost.
Op deze wijze kan voorkomen worden – hetgeen de Raad van Hoofdcommissarissen
in zijn advies naar voren brengt – dat veelplegers en plegers van ernstige
kapitale en zedenmisdrijven vrijuit kunnen gaan, dan wel dat niet alle informatie
die over hen beschikbaar is kan worden benut voor de opsporing en berechting
van hun zaak. Niet pas na veroordeling maar reeds in het vooronderzoek kan –
zeker bij verdachten die bekend staan om hun recidive of bij delicten waarvan
bekend is dat de kans op recidive groot is en ter opheldering waarvan DNA-onderzoek
relevant kan zijn – DNA-onderzoek worden verricht. Hiermee wordt naar
mijn mening tegemoet gekomen aan de wens van de politie dat DNA-onderzoek
in het vooronderzoek – in het bijzonder in deze gevallen – een
voorname rol speelt en de bijdrage kan leveren die dit middel biedt.Het is verheugend dat het College van procureurs-generaal de voorgestelde
verruiming steunt. Uit het advies van het College kan worden afgeleid dat
het verwacht dat met de ruimere toepassing van het onderzoeksbelang een einde
komt aan de situatie waarin het onderzoeksbelang een belangrijke handicap
vormt voor de inzet van DNA-onderzoek, met name bij woninginbraken en zedendelicten
zonder biologische sporen. Het College is van oordeel dat de ervaringen die
de laatste jaren met het DNA-onderzoek zijn opgedaan rechtvaardigen dat het
DNA-onderzoek gelijk wordt gesteld met de overige opsporingsbevoegdheden.
Ook de Raad voor de rechtspraak kan zich vinden in de voorgestelde verruiming
van het onderzoeksbelang.De Nederlandse Orde van Advocaten is van oordeel dat het gebruik van DNA-onderzoek
als «meer algemeen opsporingsmiddel in de concrete strafzaak»
op gespannen voet staat met de eis van dringende maatschappelijke noodzaak
uit artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van
de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Volgens de Orde is een inbreuk
op de lichamelijke integriteit van de verdachte alleen maar gerechtvaardigd
als DNA-onderzoek «een noodzakelijke onderzoeksmaatregel is voor de
waarheidsvinding in deze zaak, tegen deze verdachte».Ik deel de opvatting van de Orde dat de toepassing van de bevoegdheid
tot het geven van een bevel tot DNA-onderzoek in het concrete geval noodzakelijk
dient te zijn (zie verder ook paragraaf 4.1.3). De ruimere uitleg van
het onderzoeksbelang brengt daarin ook geen verandering, maar slechts in het
aantal gevallen waarin DNA-onderzoek kan worden toegepast en waarin getoetst
dient te worden of de noodzaak tot toepassing aanwezig is. Anders dan de Orde
ben ik dan ook van mening dat de ruimere interpretatie van het onderzoeksbelang
geen strijd oplevert met artikel 8 EVRM.De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak staat niet positief tegen de
voorgestelde uitbreiding van de uitleg van het onderzoeksbelang. Het eerste
argument dat zij daarvoor aanvoert, berust waarschijnlijk op een misverstand.
Het is geenszins de bedoeling, zoals deze vereniging veronderstelt, dat een
ruimere interpretatie van het onderzoeksbelang mogelijk wordt gemaakt door
veelplegers onder het begrip «georganiseerd verband» uit artikel
132a Sv te brengen. Artikel 132a Sv wordt in het kader van de voorgestelde
verruiming van de reikwijdte van het onderzoeksbelang slechts genoemd om duidelijk
te maken dat ten aanzien van DNA-onderzoek het onderzoeksbelang tot nu toe
beperkter is opgevat dan dit artikel toelaat. In de tweede plaats is de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak tegen de voorgestelde uitbreiding van de uitleg
van het onderzoeksbelang omdat DNA-onderzoek naar haar oordeel niet mogelijk
is voor op te leggen sancties, maatregelen en voorzieningen. Zij baseert zich
daarbij op de wetsgeschiedenis waaruit blijkt dat DNA-onderzoek niet kan worden
gerechtvaardigd door de wens om delicten op te helderen waarop
het DNA-onderzoek niet is gericht1. Met de voorgestelde
verruiming van het onderzoeksbelang wordt niet beoogd daarin wijziging aan
te brengen, Er wordt namelijk voorgesteld DNA-onderzoek toe te passen met
het oog op de naar aanleiding van het concrete strafbare feit op te leggen
sancties, maatregelen en voorzieningen.Tot slot zou volgens de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak de doelomschrijving
van het verwerken van DNA-profielen, zoals neergelegd in de artikelen 151a,
zesde lid, en 195a, vierde lid, Sv, zich verzetten tegen de ruimere interpretatie
van het onderzoeksbelang. Dit standpunt onderschrijf ik geenszins. Niet goed
valt in te zien waarom de ruimere uitleg niet zou passen binnen het doel «voorkoming,
opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten». Deze is naar
mijn mening juist op dat doel gericht.Om beter tot uitdrukking te brengen dat DNA-onderzoek in een strafzaak
meer is dan een bewijsmiddel, zullen – zo kan in reactie op de adviezen
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en het College van procureurs-generaal
worden bevestigd – de woorden «met het oog op de waarheidsvinding»
in de artikelen 151a, eerste lid, en 195a, eerste lid, Sv, naar analogie van
de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, Sv worden vervangen door «in
het belang van het onderzoek». Anders dan de Raad voor de rechtspraak
in zijn advies bepleit, is het niet de bedoeling in het Wetboek van Strafvordering
een definitie van dit criterium op te nemen, omdat het afhankelijk van het
opsporingsonderzoek en de toepassing van het dwangmiddel of de opsporingsbevoegdheid
om een andere invulling vraagt.4.1.3. Het onderzoeksbelang als passend criterium
voor het DNA-onderzoek in het vooronderzoekGelet op het voorgaande acht ik het onderzoeksbelang een passend criterium
voor DNA-onderzoek in het strafrechtelijk vooronderzoek. Het College van procureurs-generaal,
de Nederlandse Vereniging van Rechtspraak, de Raad voor de rechtspraak, de
Nederlandse Orde van Advocaten en het College bescherming persoonsgegevens,
alsmede de resultaten van de evaluatie van de wijziging van de regeling van
het DNA-onderzoek in strafzaken2 die op 1 november
2001 in werking is getreden, steunen mij in deze opvatting. Het criterium
voldoet ook aan de eisen die op grond van artikel 8 EVRM in acht genomen moeten
worden. Dit artikel houdt onder andere in dat regeling en toepassing van een
bevoegdheid die een inbreuk kan maken op de persoonlijke levenssfeer alleen
is toegestaan indien dit in een democratische samenleving noodzakelijk is
voor enkele met name genoemde doelen, waaronder de voorkoming of vervolging
van strafbare feiten. Deze noodzakelijkheidseis houdt niet alleen in dat de
regeling van de bevoegdheid als zodanig noodzakelijk moet zijn voor de opsporing
van strafbare feiten, maar ook dat in het concrete geval de toepassing van
de bevoegdheid noodzakelijk moet zijn. In geval van verdenking van een strafbaar
feit is daarvan slechts sprake indien toepassing van de bevoegdheid kan bijdragen
aan de opsporing, vervolging en berechting van het misdrijf. Dit zou slechts
anders zijn indien betoogd zou kunnen worden dat het bij elke verdachte verrichten
van DNA-onderzoek en opnemen van het DNA-profiel in de DNA-databank in alle
gevallen een wezenlijke bijdrage levert aan de opsporing van strafbare feiten.
Een dergelijke stelling kan echter niet zonder meer worden ingenomen. Het
feit dat DNA-onderzoek in zijn algemeenheid bijdraagt aan de opsporing en
vervolging van strafbare feiten, doet hieraan – zo kan in reactie op
het advies van de Raad van Hoofdcommissarissen worden opgemerkt – niet
af. Zou het criterium van het belang van het onderzoek niet gehanteerd worden,
dan zou de officier van justitie nog altijd ten aanzien van elke verdachte
moeten afwegen of het opsporings- en vervolgingsbelang DNA-onderzoek
rechtvaardigt. Deze afweging is in het vooronderzoek lastig te maken, lastiger
dan bij veroordeelden, omdat bij veroordeelden, anders dan bij verdachten,
vaststaat dat zij blijkens hun veroordeling in staat zijn geweest een ernstig
misdrijf te plegen. Bij een groot deel van de verdachten komt het evenwel
niet tot een veroordeling. Zolang niet is vastgesteld dat zij het strafbare
feit waarvan zij worden verdacht, hebben gepleegd, dient van hun onschuld
te worden uitgegaan. Daarnaast is deze groep aanzienlijk groter dan de groep
veroordeelden. Een groot deel van de verdachten wordt, zoals gezegd, namelijk
niet veroordeeld, bijvoorbeeld omdat ze ten onrechte werden verdacht. Verder
geldt dat DNA-profielen van veroordeelden in de databank opgenomen mogen blijven,
terwijl het DNA-profiel van een verdachte moet worden vernietigd zodra zich
een omstandigheid voordoet die meebrengt dat hij niet langer kan worden aangemerkt
als verdachte. In de tussentijd heeft het DNA-onderzoek al veel inspanningen
gevergd van het openbaar ministerie, de politie en het NFI. Zo zal het NFI
een deel van de DNA-profielen onnodig hebben bepaald, terwijl deze situatie
zich veel minder vaak zal voordoen indien het DNA-profiel na een veroordeling
wordt bepaald en verwerkt in de DNA-databank.Mede gelet op het voorgaande kan niet worden meegegaan met het pleidooi
van de Raad van Hoofdcommissarissen om het criterium van het onderzoeksbelang
te laten vervallen. De Raad is er voorstander van dat bij iedere verdachte
van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, tegen zijn wil
celmateriaal ten behoeve van DNA-onderzoek wordt afgenomen. Daarbij dient
volgens de Raad geen rol te spelen of het afnemen van het celmateriaal in
het belang van het onderzoek is. Indien dat criterium wel zou blijven gelden,
zouden naar zijn mening aan het afnemen van celmateriaal tegen de wil van
de verdachte zwaardere eisen zijn verbonden dan aan het tegen de wil nemen
van de maatregelen in het belang van het onderzoek die in artikel 61a Sv zijn
opgesomd. De Raad stelt daarom voor DNA-onderzoek op dezelfde manier te behandelen
als de maatregelen uit artikel 61a Sv. Bovendien acht de Raad van Hoofdcommissarissen
de voorgestelde verruiming van het onderzoeksbelang uiterst gering. Zoals
in paragraaf 4.1.2 is aangegeven, deel ik die opvatting niet en voel
mij daarbij gesteund door de andere instanties die over de nota advies hebben
uitgebracht. Ook tijdens de totstandkoming van de wet van 5 juli 2001
is over het criterium van het belang van het onderzoek de nodige discussie
geweest. Destijds ervaarde de Raad van Hoofdcommissarissen dit vereiste al
als te beperkend1. Ook toen ging de Raad uit
van de veronderstelling dat het onderzoeksbelang niet geldt voor andere dwangmiddelen.
De maatregelen in het belang van het onderzoek die zijn opgesomd in artikel
61a Sv kunnen echter alleen maar worden bevolen indien dit in het belang van
het onderzoek is en dus niet standaard. Indien de voorwaarde van het onderzoeksbelang
voor het gedwongen afnemen van celmateriaal zou worden losgelaten, zou het
algemeen strafvorderlijk uitgangspunt worden verlaten dat dwangmiddelen in
het vooronderzoek alleen bij verdenking van een strafbaar feit mogen worden
toegepast indien het onderzoeksbelang daar om vraagt.Mede om die redenen is er destijds voor gekozen dit vereiste als voorwaarde
voor de toepassing van DNA-onderzoek in het vooronderzoek in het Wetboek van
Strafvordering op te nemen. Verder is destijds de voorkeur uitgesproken DNA-onderzoek
met het enkele oogmerk te komen tot de opheldering van andere en toekomstige
strafbare feiten, alleen mogelijk te maken op de grondslag van een veroordeling
en dus niet door het laten vervallen van het onderzoeksbelang. Daarin voorziet
inmiddels de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden. De strafrechtelijke veroordeling
biedt een zelfde of meer solide basis voor DNA-onderzoek als in het vooronderzoek
het onderzoeksbelang.Mijn toenmalige ambtsvoorganger heeft in de Tweede Kamer aangegeven dat
het loslaten van het onderzoeksbelang als criterium voor gedwongen toepassing
van DNA-onderzoek in het vooronderzoek een fundamentele stap in het rechtssysteem
zou betekenen1. Een stap die alleen genomen zou
moeten worden als daarvoor een dringende noodzaak aanwezig is en die noodzaak
acht ik vooralsnog niet aanwezig. Zoals is aangegeven, delen alle andere instanties
dan de Raad van Hoofdcommissarissen die over deze nota advies hebben gegeven,
die opvatting.In paragraaf 2 is al aan de orde gekomen dat de uitvoering van de
Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden tot gevolg heeft gehad dat het aantal
DNA-profielen in de DNA-databank in snel tempo toeneemt. In drie jaar tijd
is het aantal DNA-profielen van bekende personen verzevenvoudigd. Nu deze
wet nog maar drie jaar wordt uitgevoerd, is voor een koerswijziging vooralsnog
onvoldoende aanleiding. De onlangs gehouden procesevaluatie van de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden2 sterkt mij in die opvatting.
In het rapport waarin de resultaten van deze evaluatie zijn neergelegd3, wordt onder meer geconcludeerd dat op het totale takenpakket
van de politie bezien, de uitvoering van de eerste fase van de wet geen grote
belasting voor de politie met zich brengt en dat er voor wat betreft de uitvoering
door de politie ook geen capaciteitsproblemen naar voren zijn gekomen. Zonder
af te willen doen aan de inspanningen van de politie vindt het – in
zijn advies over deze nota neergelegde – standpunt van de Raad van Hoofdcommissarissen
dat het afnemen van celmateriaal van veroordeelden die onder de verantwoordelijkheid
van de politie vallen4, een buitenproportionele
inzet van de opsporingscapaciteit vergt, dus geen steun in het evaluatierapport.De rechtsvergelijkende verkenning die in 2005 op verzoek van het ministerie
van Justitie is gehouden5 geeft evenmin aanleiding
wijziging te brengen in de systematiek van de DNA-regelgeving in Nederland.
Ook Engeland bijvoorbeeld, dat de DNA-databank met het grootste aantal DNA-profielen
heeft, kent een vergelijkbaar criterium als het Nederlandse onderzoeksbelang.
Verder dient volgens het onderzoeksrapport bedacht te worden dat nog maar
pas een aantal jaren geleden – bij de DNA-wet van 5 juli 2001 –
de zwaardere eis dat het DNA-onderzoek dringend noodzakelijk diende te zijn
voor het aan de dag brengen van de waarheid vervangen is door het vereiste
van het onderzoeksbelang. Volgens de onderzoekers is het hierdoor mogelijk
geworden dat DNA-onderzoek veel vaker in het vooronderzoek als onderzoeksmethode
kan worden ingezet.Ook uit de bijeenkomst die met vertegenwoordigers van de opsporings- en
rechtspraktijk over dit onderwerp is gehouden, kan niet de algemene conclusie
worden getrokken dat er, gelet op de knelpunten en behoeften die in de praktijk
worden ervaren, reden is voor een koerswijziging. Veelal ziet men meer heil
in verruiming van de toepassing van het criterium van het onderzoeksbelang
en in het eerder in de tijd van toepassing verklaren van de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden op veelplegers wegens andere misdrijven dan de gewelds-
en zedenmisdrijven waarvoor deze wet thans geldt. Deze praktische insteek
spreekt mij aan. Deze bevordert de aanpak van feiten die ieder op zichzelf
beschouwd in strafrechtelijk opzicht wellicht minder zwaar zijn, maar die
juist door de massaliteit en/of door de effecten ervan op de samenleving vragen
om een extra inspanning, ook binnen de strafrechtsketen.4.2. Loslaten van de gefaseerde invoering van de
Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden voor veelplegersDe Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden is op 1 februari 2005 in eerste
instantie in werking getreden met betrekking tot personen die reeds veroordeeld
zijn of veroordeeld worden voor gewelds- en zedenmisdrijven waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten en die zijn aangewezen bij het besluit
tot inwerkingtreding van die wet (Stb. 2005, 18)1.
Deze fase liep van 1 februari 2005 tot 1 januari 2008. Daarna zou
opnieuw bezien worden bij welke groep veroordeelden, naast de veroordeelden
wegens ernstige gewelds- en zedendelicten, overeenkomstig de wet celmateriaal
voor DNA-onderzoek zal worden afgenomen2. In
het kader van de beantwoording van vragen van de Tweede Kamer naar aanleiding
van de voordracht van het Besluit houdende wijziging van het Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken heeft mijn ambtsvoorganger aangegeven dat hij overwoog om de
tweede fase van de invoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in
de tijd naar voren te halen3. Dit hing samen
met de behoefte in de praktijk om sneller celmateriaal voor DNA-onderzoek
bij veroordeelde veelplegers wegens andere misdrijven dan gewelds- en zedenmisdrijven
te kunnen afnemen. Argumentatie daarvoor is dat de hardnekkige groep van veelplegers
voor grote overlast in de samenleving zorgt. Het verwerken van hun DNA-profiel
in de DNA-databank kan ertoe bijdragen dat zij in een eerder stadium effectiever
kunnen worden aangepakt. Verwacht mag bovendien worden dat door het opnemen
van hun DNA-profiel een aantal (clusters van) inbraken kunnen worden opgelost
want de DNA-profielen van sporen in de DNA-databank bestaan thans grotendeels
uit DNA-profielen van sporen die afkomstig zijn van onopgeloste inbraken.De totale doelgroep meerderjarige veelplegers wordt geschat op 18 000 à
19 000 veelplegers per jaar. De beschikbare capaciteit is nu evenwel
niet toereikend om deze hele groep gericht en intensief aan te pakken. In
de brief van 20 mei 2003 van mijn ambtsvoorganger aan de Tweede Kamer4 heeft hij daarom aangegeven dat het beleid gericht zal
worden op de zeer actieve veelplegers, dat wil zeggen degenen die in het recente
verleden het meest frequent delicten hebben gepleegd. Deze groep wordt geschat
op 5000 à 6000 personen5.Veelplegers maken zich doorgaans schuldig aan woninginbraken, autokraken,
openlijke geweldpleging, vernieling, bedreiging, straatroof, eenvoudige mishandeling,
beschadiging en winkeldiefstal. Van de veelplegers die veroordeeld zijn of
worden wegens openlijke geweldpleging en eenvoudige mishandeling kan op grond
van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden reeds celmateriaal voor DNA-onderzoek
worden afgenomen. Verder is aannemelijk dat een deel van de groep van zeer
actieve veelplegers reeds in het vooronderzoek gedwongen is zijn celmateriaal
voor DNA-onderzoek af te staan dan wel op vrijwillige basis zijn celmateriaal
heeft laten afnemen. Dat betekent dat als de gefaseerde invoering voor de
zeer actieve veelplegers zou worden losgelaten, niet van deze hele groep afname
van celmateriaal hoeft te worden bevolen.Omdat op dit moment en de eerstkomende jaren als gevolg van de implementatie
van de eerste fase van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden nog een zeer
groot beslag wordt gelegd op de capaciteit en de organisatie van de partners
in de strafrechtsketen, heb ik het van belang geacht de werkingssfeer van
deze wet niet met ingang van 1 januari 2008, zoals oorspronkelijk de
bedoeling was, uit te breiden met de veroordeelde veelplegers, te beginnen
met de groep zeer actieve veelplegers, maar met ingang van 1 januari
20096. Op een later moment zal deze wet gaan
gelden voor de overige personen die onder de reikwijdte daarvan vallen. 4.3. Verruiming van de toepassing van grootschalig
DNA-onderzoekOp verzoek van het ministerie van Justitie en het College van procureurs-generaal
heeft het WODC onderzoek gedaan naar de toepassing van grootschalig DNA-onderzoek
in de opsporingspraktijk. De resultaten van dit onderzoek zijn
neergelegd in het rapport «Kringen rond de dader, grootschalig DNA-onderzoek
als instrument in de opsporing» dat ik in paragraaf 3 reeds heb
genoemd en dat ik bij brief van 6 maart 20071
aan de Tweede Kamer heb aangeboden. In deze paragraaf worden de belangrijkste
bevindingen uit het rapport besproken.Van een grootschalig DNA-onderzoek is sprake indien personen tegen wie
geen verdenking van een ernstig misdrijf bestaat, maar van wie wel vermoed
wordt dat zij behoren tot een bepaalde kring van personen waarbinnen de dader
van een ernstig misdrijf gezocht moet worden, gevraagd wordt vrijwillig hun
celmateriaal af te staan met het doel het DNA-profiel uit dat celmateriaal
te vergelijken met het DNA-profiel van het spoor dat tijdens het misdrijf
is achtergelaten2. De wettelijke basis voor een
dergelijk onderzoek is te vinden in artikel 151a, eerste lid, Sv of artikel
195a, eerste lid, Sv. Toepassing van een grootschalig DNA-onderzoek is alleen
maar geoorloofd indien voldaan is aan de vier voorwaarden, die zijn beschreven
in de notitie van de toenmalige minister van Justitie van 25 januari
20013. Daarboven geldt dat het College van procureurs-generaal
ingevolge de Instructie DNA-onderzoek van 15 oktober 2007 daarvoor toestemming
moet hebben verleend.Het instrument «grootschalig DNA-onderzoek» is vrij nieuw.
In het rapport wordt vastgesteld dat in Nederland in de periode van 1999 tot
en met 2004 veertien grootschalige DNA-onderzoeken zijn uitgevoerd. Deze grootschalige
DNA-onderzoeken hadden betrekking op ernstige misdrijven en werden ingezet
nadat al enige tijd met andere opsporingsmethoden naar de dader was gezocht.Van de veertien zaken hebben drie grootschalige DNA-onderzoeken geleid
tot de dader van het misdrijf. In een vierde zaak is tijdens de voorbereiding
van het grootschalig DNA-onderzoek een tip binnengekomen over een persoon
die uiteindelijk de dader bleek te zijn. In een vijfde zaak waarin er sprake
was van een serie brandstichtingen en bedreigingen, zijn deze strafbare feiten
beëindigd sinds de uitvoering van het grootschalig DNA-onderzoek. In
een zesde zaak kwam geruime tijd nadat het grootschalig DNA-onderzoek had
plaatsgevonden, een tip binnen over een persoon die wel geselecteerd was voor
het onderzoek, maar geweigerd had om daaraan mee te doen. Naar aanleiding
van de tip heeft de politie nader onderzoek verricht, hetgeen tot zijn veroordeling
heeft geleid.In het rapport komt naar voren dat het van belang is dat duidelijk aangegeven
wordt wanneer een DNA-onderzoek als een grootschalig DNA-onderzoek kan worden
aangemerkt. Zo’n afbakening is volgens het rapport alleen mogelijk op
basis van de aantallen niet-verdachten die bij het onderzoek worden betrokken.
Bij het bepalen van een aantal moet er enerzijds voor gewaakt worden dat de
ondergrens niet zo laag wordt gesteld dat opsporingsonderzoeken onevenredig
in hun voortgang worden belemmerd en het College van procureurs-generaal zich «onnodig»
over een groot aantal zaken moet buigen. Anderzijds moet voorkomen worden
dat dergelijke onderzoeken zich ongemerkt kunnen uitbreiden tot tientallen
of honderden niet-verdachten. Het College van procureurs-generaal heeft op
grond van de gegevens uit het rapport de Instructie DNA-onderzoek in 2007
aangepast4 en de ondergrens gelegd bij vijftien
personen. Uit een inventarisatie van het NFI van DNA-onderzoeken die tussen
2000 en medio 2006 zijn gehouden, blijkt dat, indien in die periode die ondergrens
zou zijn gehanteerd, gemiddeld maximaal vier zaken per jaar als grootschalig
DNA-onderzoek zouden zijn aangemerkt.Grootschalig DNA-onderzoek geeft volgens het rapport mogelijkheden in
de opsporing die door andere instrumenten in veel mindere mate worden geboden.
Deze mogelijkheden en het feit dat grootschalig DNA-onderzoek zich
richt op niet-verdachten, brengen echter ook dilemma’s met zich. Het
rapport onderscheidt vier dilemma’s.Het eerste dilemma dat in het rapport wordt genoemd, betreft de informatie
die aanwezig is in celmateriaal en waarop de deskundige tijdens het uitvoeren
van het DNA-onderzoek kan stuiten. In het rapport wordt in de eerste plaats
gedoeld op informatie waarvan de wetgever heeft aangegeven dat deze voor de
opsporing niet mag worden gebruikt. In dat verband wordt de constatering van
het Down-syndroom genoemd. Het rapport maakt melding van een onderzoek waarin
op een kledingstuk dat mogelijk door de dader was achtergelaten, celmateriaal
aanwezig was waarin het Down-syndroom werd aangetroffen. Ook al is een onderzoeker
van het NFI er niet naar op zoek, hij zal de aanwezigheid van dit syndroom
in veel gevallen uit het celmateriaal aflezen. In het rapport – en ook
door het NFI – wordt deze informatie als een dilemma beschouwd omdat
de onderzoeker van het NFI alsdan over kennis beschikt die hij volgens de
wetgeving niet met justitie en politie mag delen. Alleen geslacht en ras zijn
als uiterlijk waarneembare persoonskenmerken aangewezen die ten behoeve van
de opsporing van de dader van een ernstig misdrijf mogen worden gebruikt,
het Down-syndroom niet.Los van de vraag of het celmateriaal in de casus afkomstig was van de
mogelijke dader of van een persoon waarmee de dader in aanraking was geweest
en of het noodzakelijk is het Down-syndroom als uiterlijk waarneembaar persoonskenmerk
bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen, gaat de meldingsplicht van
de DNA-deskundige nooit verder dan de regelgeving hem toelaat, hoe verleidelijk
het voor een deskundige ook zal zijn om de gevonden informatie met de officier
van justitie of rechter-commissaris te delen. Ingevolge artikel 228 Sv dient
een deskundige zijn taak naar geweten te vervullen. Onder het begrip «naar
zijn geweten» dient te worden verstaan dat de deskundige onpartijdig,
onafhankelijk en vakbekwaam zijn onderzoekstaak uitvoert. Vooral het professioneel
geweten is hier van belang, niet zozeer het moreel-ethische geweten van de
deskundige. De deskundige voert zijn taak «naar zijn geweten»
uit indien hij voldoet aan de eisen die zijn professie en de regelgeving daaraan
stellen. Het feit dat hij in een moreel-ethisch gewetensconflict kan komen
doordat hij in het kader van de uitvoering van zijn taak bepaalde –
voor de oplossing van de desbetreffende strafzaak (mogelijk) zeer belangrijke –
informatie heeft verkregen die hij op grond van de regelgeving niet mag melden,
staat op zichzelf hieraan niet in de weg.In de tweede plaats heeft het dilemma van de informatie die aanwezig is
in celmateriaal en waarop de deskundige tijdens het uitvoeren van het DNA-onderzoek
kan stuiten, betrekking op informatie over het gebruik waarvan de wetgever
zich niet heeft uitgesproken. In het rapport wordt in dit verband genoemd
de mogelijkheid om op basis van het celmateriaal uitspraken te doen over mogelijke
verwantschapsrelaties. Het gaat hier om een dilemma, onder andere omdat regelgeving
voorschrijft in welke situaties bij personen, al dan niet op vrijwillige basis,
DNA-onderzoek mag worden uitgevoerd en verwantschapsonderzoek de mogelijkheid
zou bieden om deze voorschriften te omzeilen. De mogelijkheid om verwantschapsrelaties
te zien roept de vraag op waar iemand die vrijwillig meedoet aan een (grootschalig)
DNA-onderzoek nu precies mee instemt. Stemt hij alleen in met het vergelijken
van zijn eigen DNA-profiel met een bepaald daderspoor, of geldt zijn toestemming
ook voor het op basis van zijn DNA-profiel verkrijgen van kennis over mogelijke
betrokkenheid van zijn familieleden bij het misdrijf? En indien dit laatste
het geval is, moet personen die zijn geselecteerd voor afname van celmateriaal
voor DNA-onderzoek dan expliciet worden gewezen op deze consequentie? Is het
toelaatbaar familieleden van personen die om wat voor reden dan ook niet kunnen
of willen meewerken aan een DNA-onderzoek, te vragen op vrijwillige basis
celmateriaal af staan? In het rapport wordt opgemerkt dat het
van belang is dat verdere gedachtevorming en standpuntbepaling over het gebruik
van verwantschapsonderzoek plaatsvindt, al dan niet uitmondend in regelgeving.
Zoals ik in paragraaf 3 reeds heb aangegeven, wil ik ervoor zorgen dat
er een wettelijke regeling ten aanzien van verwantschapsonderzoek tot stand
komt. In paragraaf 5.1 geef ik de contouren van deze regeling aan, waarbij
ik ook een antwoord geef op deze vragen. Daarbij heb ik de goede aanzet die
in het rapport daartoe is gedaan, betrokken.Het tweede dilemma dat grootschalig DNA-onderzoek met zich brengt, is
volgens het rapport dat zo’n DNA-onderzoek zich richt op niet-verdachten.
Tegen mensen die worden geselecteerd in het kader van een grootschalig DNA-onderzoek,
bestaan immers geen sterke, individuele aanwijzingen voor betrokkenheid bij
het delict. Aldus ontstaat in een grootschalig DNA-onderzoek enige afstand
tot het klassieke uitgangspunt dat een strafrechtelijk opsporingsonderzoek
zich richt op personen tegen wie tot het individu herleidbare aanwijzingen
bestaan voor mogelijke betrokkenheid bij het misdrijf. In het kader van deze
nota is het verder niet van belang dit dilemma te verdiepen, want, zoals ook
in het rapport wordt gesteld, het Wetboek van Strafvordering biedt een basis
voor grootschalig DNA-onderzoek bij niet-verdachten en vindt zijn legitimiteit
in het feit dat de personen die zijn geselecteerd voor deelname aan een grootschalig
DNA-onderzoek, vrijwillig meewerken.De toepassing van het subsidiariteitsbeginsel vormt in het rapport het
derde dilemma. Het subsidiariteitsbeginsel schrijft voor dat een opsporingsinstrument
niet wordt ingezet als met een ander instrument dat minder ingrijpend is,
dat wil zeggen minder beperkingen van rechten oplevert, hetzelfde resultaat
kan worden bereikt. Het dilemma van de subsidiariteit heeft kortom betrekking
op de vraag of een grootschalig DNA-onderzoek een laatste redmiddel (een ultimum
remedium) moet zijn of dat het ook toelaatbaar is als – wat in het rapport
wordt aangeduid als – «slagvaardiger redmiddel». De eerder
genoemde notitie van 25 januari 2001 biedt ruimte om het instrument te
gebruiken in situaties waarin er nog wel andere opsporingsmogelijkheden zijn,
maar waarvan verwacht wordt dat deze met een redelijke inzet van middelen
onvoldoende kans bieden om te leiden tot opheldering van het misdrijf. In
de – in 2007 – ingetrokken Instructie DNA-onderzoek van 19 september
2001 werd het grootschalig DNA-onderzoek als een laatste redmiddel benoemd
en leek de subsidiariteitseis iets zwaarder te zijn aangezet. Het College
heeft inmiddels, in de Instructie DNA-onderzoek van 15 oktober 2007,
een ruimere invulling gegeven aan het begrip «redelijke inzet van middelen»
uit de notitie van 25 januari 2001. Hierdoor wordt het onder omstandigheden
mogelijk een grootschalig DNA-onderzoek vroegtijdig in te zetten en niet slechts
als ultimum remedium. Volgens deze instructie kan een redelijke inzet van
middelen bijvoorbeeld zijn het doen van grootschalig DNA-onderzoek in plaats
van het door verhoren checken van de handel en wandel van een groot aantal
personen. Het, soms verschillende keren, bezoeken van niet-verdachten en hun
familie, het afnemen van uitgebreide vragenlijsten en het controleren van
alibi’s, wordt – zo wordt in het rapport geconstateerd –
door een deel van de mensen als een grotere inbreuk op hun persoonlijke leven
ervaren dan het afstaan van wangslijmvlies.Gelet op het feit dat de materiële criteria voor de inzet van een
grootschalig DNA-onderzoek onverkort blijven gelden, verwacht het College
niet dat de mogelijkheid om zo’n onderzoek in een eerder stadium in
te zetten ook tot een veel groter aantal grootschalige DNA-onderzoeken zal
leiden.Zoals bij het tweede dilemma is opgemerkt, vindt grootschalig DNA-onderzoek
zijn legitimiteit in het feit dat de personen die zijn geselecteerd voor deelname
aan een grootschalig DNA-onderzoek, vrijwillig meewerken. Die vrijwilligheid
wordt in het rapport het vierde dilemma genoemd. In het rapport wordt erop
gewezen dat een consequentie van de vrijwilligheid is dat de mogelijkheid
bestaat dat een aantal niet-verdachten besluit die medewerking niet te verlenen.
Het rapport laat echter tegelijkertijd zien dat de bereidheid tot medewerking
aan een grootschalig DNA-onderzoek onder niet-verdachten bijzonder groot is.
Het gemiddelde percentage weigeraars ligt in de bestudeerde grootschalige
DNA-onderzoeken op grofweg één procent. Dit bijzonder lage percentage
weigeraars steunt mij in de opvatting dat als uitgangspunt dient te blijven
gelden dat deelname aan een grootschalig DNA-onderzoek op vrijwillige basis
dient te geschieden. Ook zonder verplichte deelname aan een dergelijk onderzoek,
ligt de bereidheid om mee te werken op bijna 100 procent. Niet-verdachte burgers
dwingen tot medewerking aan de toepassing van opsporingsbevoegdheden is niet
gerechtvaardigd. Zoals in het rapport terecht wordt geconstateerd, heeft de
vrijwilligheid weinig betekenis als het weigeren op zichzelf een reden wordt
om de status van verdachte toebedeeld te krijgen. Gedwongen DNA-onderzoek
ten behoeve van de opsporing van een strafbaar feit dient voorbehouden te
blijven ten aanzien van personen op wie een verdenking rust van een misdrijf
waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is en waarbij het in het belang van
het onderzoek nodig is celmateriaal af te nemen. Wel kan het weigeren door
een niet-verdachte aanleiding zijn om nader onderzoek te doen naar deze persoon.
De uitkomsten van dit aanvullende onderzoek kunnen wel leiden tot de conclusie
dat het betreffende individu als verdachte moet worden aangemerkt. Zo is in
een van de onderzochte grootschalige DNA-onderzoeken die in het rapport wordt
genoemd, nader onderzoek verricht naar een weigeraar. Deze persoon kon op
grond van nieuw verzamelde opsporingsinformatie als verdachte worden aangemerkt
en is uiteindelijk veroordeeld.Uit het bovenstaande kan de conclusie worden getrokken dat de opbrengsten
van het instrument «grootschalig DNA-onderzoek» goed zijn. Het
blijkt in de praktijk een nuttige bijdrage te kunnen leveren aan de opheldering
van ernstige misdrijven. De verwachting bestaat dat het nut daarvan verder
zal toenemen als de voorstellen voor verdere optimalisering die in het rapport
zijn genoemd, worden doorgevoerd.5. VERDERE OPTIMALISERING VAN HET DNA-ONDERZOEK IN
STRAFZAKEN DOOR AANPASSING VAN DE HUIDIGE DNA-WETGEVING5.1. Introductie van DNA-verwantschapsonderzoek in
strafzaken5.1.1. Overwegingen bij de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzakenHierboven, in paragraaf 3, heb ik aangegeven dat ik wil bevorderen
dat DNA-verwantschapsonderzoek in strafzaken wettelijk mogelijk wordt gemaakt.
Deze toepassing van het DNA-onderzoek die wordt gebruikt bij bijvoorbeeld
vaststelling van ouderschap, gezinshereniging in asielprocedures en de identificatie
van slachtoffers van genocide of bij rampen en vermiste personen, kan van
betekenis zijn voor de opheldering van strafbare feiten. Als het klassieke
DNA-onderzoek geen resultaten heeft opgeleverd, kan onder omstandigheden met
behulp van verwantschapsonderzoek de identiteit van een verdachte alsnog worden
vastgesteld of kan een mogelijke verdachte worden uitgesloten. Celmateriaal
bevat namelijk niet alleen informatie over de donor van dat materiaal, maar
ook over diens bloedverwanten. Het gaat immers om erfelijk materiaal
dat mensen voor de ene helft met hun vader en voor de andere helft met hun
moeder delen. Doordat DNA-profielen van bloedverwanten in een bepaalde mate
met elkaar overeenkomen, kunnen op basis van een vergelijking tussen het DNA-profiel
van een bekende persoon en een DNA-profiel uit een spoor van een onopgelost
misdrijf statistisch onderbouwde uitspraken worden gedaan of het spoor afkomstig
kan zijn van een bloedverwant van die persoon. Dit kan bruikbare informatie
opleveren in het opsporingsonderzoek.DNA-verwantschapsonderzoek kan op een actieve of passieve manier plaatsvinden.
Van actief verwantschapsonderzoek is sprake indien bewust wordt gezocht naar
een verwantschapsrelatie, bijvoorbeeld door een familielid van een persoon
die heeft geweigerd aan een grootschalig DNA-onderzoek mee te werken, te vragen
vrijwillig zijn celmateriaal af te staan. Van actief verwantschapsonderzoek
is ook sprake indien de DNA-databank wordt bevraagd op verwantschapsrelaties
tussen personen wier profielen reeds in de DNA-databank zijn verwerkt en het
DNA-profiel van een spoor.Bij passief verwantschapsonderzoek wordt niet bewust gezocht naar verwantschapsrelaties.
Soms stuiten onderzoekers van het NFI toevallig op een verwantschap. Deze
situatie doet zich bijvoorbeeld voor indien het DNA-profiel van een burger
die vrijwillig meewerkt aan een grootschalig DNA-onderzoek niet volledig overeenkomt
met het DNA-profiel van een spoor, maar wel voor een groot aantal DNA-kenmerken,
hetgeen erop kan wijzen dat mogelijk een eerstegraads familielid de donor
van het spoor is. Een ander voorbeeld is de situatie waarin het DNA-profiel
uit een spoor in een verkrachtingszaak opvallende overeenkomsten heeft met
het DNA-profiel van het slachtoffer van de verkrachting. Dit kan een indicatie
zijn dat de dader in familiekringen van het slachtoffer moet worden gezocht.Tegen het gebruik van verwantschapsonderzoek kan een aantal argumenten
vóór en tegen worden aangevoerd. Als eerste argument vóór
geldt dat DNA-verwantschapsonderzoek de effectiviteit van de opsporing kan
vergroten. Een voorbeeld hiervan is de volgende situatie. Indien iemand die
behoort tot de kring van personen waarop een (grootschalig) DNA-onderzoek
zich richt, overleden of onvindbaar is, kan het gebruik van celmateriaal van
familieleden van die persoon op eenvoudige wijze betrokkene als mogelijke
dader achterhalen of uitsluiten. De verruiming kan in de tweede plaats een
bijdrage leveren aan de opsporing en vervolging van strafbare feiten. De positieve
ervaringen in Engeland laten dat onder meer zien. Mede dankzij verwantschapsonderzoek
is daar een aantal zaken opgelost en zijn de daders berecht1.Het derde argument speelt een rol in geval van informatie over verwantschapsrelaties
waarop het NFI in geval van een reguliere DNA-profielvergelijking spontaan
stuit. Niet valt in te zien waarom voor de inzet van dit type onderzoek op
een andere manier zou moeten worden omgegaan met de informatie die toevallig
is verkregen dan in geval niet beoogde informatie wordt verkregen in het kader
van bijvoorbeeld een telefoontap, wanneer informatie wordt verkregen over
een ander dan de getapte. Politie en justitie gebruiken deze informatie wel
voor de opsporing. De overheid moet de informatie die zij voorhanden heeft,
mits zij deze rechtmatig heeft verkregen, kunnen gebruiken om ernstige strafbare
feiten op te helderen. Echter, in geval van DNA-informatie zijn wel bepaalde
waarborgen nodig, zoals hierna aan de orde zal komen. In de vierde en laatste
plaats geldt als argument voor het gebruik van verwantschapsonderzoek dat
het uit oogpunt van een adequate bestrijding van criminaliteit niet goed te
verantwoorden is, vooral tegenover de slachtoffers en nabestaanden, dat aanwijzingen
die over een mogelijk daderschap van een bepaalde persoon zijn
verkregen of kunnen worden verkregen, niet in een opsporingsonderzoek (mogen)
worden gebruikt. Dit geldt des te meer indien het gaat om zeer ernstige gewelds-
en zedenmisdrijven en indien recidive had kunnen worden voorkomen.Tegenover deze argumenten die pleiten voor het gebruik van verwantschapsonderzoek
in strafzaken, staat een aantal argumenten dat daartegen kan worden aangevoerd.
In de eerste plaats kunnen onschuldige mensen in beeld komen bij politie en
justitie omdat hun DNA-profiel door toeval veel DNA-kenmerken gemeen heeft
met dat van het daderspoor. Dat is niet ondenkbeeldig omdat DNA-verwantschapsonderzoek
niet dezelfde mate van zekerheid kan geven als de klassieke profielvergelijking.
In de tweede plaats kan met DNA-verwantschapsonderzoek een aanwijzing in de
richting van een bepaalde persoon simpelweg voortvloeien uit het gegeven dat
iemand in de familie verdacht of veroordeeld is. Het derde bezwaar houdt in
dat via verwantschapsonderzoek ongewild andere feiten aan het licht kunnen
komen (bijvoorbeeld dat iemand een kind blijkt te zijn van een andere biologische
ouder). Tot slot zullen de grote lijsten van namen met zogenaamde «near
hits»1 die een actieve doorzoeking van
de DNA-databank op verwantschap bij het NFI oplevert, een groot beslag leggen
op de capaciteit van het NFI en van politie en justitie. Het NFI zal veelal
vervolgonderzoek moeten doen om meer wetenschappelijke zekerheid te krijgen
en zal aan de hand van de near hits de gevonden indicatie voor een familierelatie
moeten verifiëren.De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en de Raad voor de rechtspraak
onderschrijven – zo kan uit hun adviezen worden afgeleid – het
belang van de introductie van het verwantschapsonderzoek in het Wetboek van
Strafvordering. De Raad van Hoofdcommissarissen wacht het wetsvoorstel daartoe
af en wil graag bij de advisering daarover betrokken worden. Het College van
procureurs-generaal heeft met grote instemming kennis genomen van het voornemen
om dit type DNA-onderzoek wettelijk mogelijk te maken. Het College verwacht
dat het van grote betekenis kan zijn voor de opheldering van met name kapitale
delicten. De Nederlandse Orde van Advocaten vraagt zich daarentegen af of
er wel een juridische noodzaak aanwezig is om het gebruik van DNA-onderzoek
in strafzaken uit te breiden met verwantschapsonderzoek en acht die noodzaak
in ieder geval op geen enkele wijze aannemelijk gemaakt. Het College bescherming
persoonsgegevens adviseert niet over te gaan tot het opstellen van wetgeving
die DNA-verwantschapsonderzoek introduceert omdat artikel 21, vierde lid,
van de Wet bescherming persoonsgegevens waarin een verbod is neergelegd om
erfelijkheidsgegevens te verwerken anders dan ten aanzien van betrokkene,
zich tegen uitbreiding van de wettelijke mogelijkheden van het gebruik van
DNA-onderzoek met verwantschapsonderzoek verzet en artikel 23, eerste lid,
onder e, van die wet geen ruimte laat om van dit verbod af te wijken.Bij de hierna volgende paragrafen 5.1.2 en 5.1.3 zijn de bovenstaande
adviezen betrokken.5.1.2. Naar een wettelijke regeling voor DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzakenHet Wetboek van Strafvordering voorziet op dit moment uitsluitend in een
regeling voor het klassieke DNA-onderzoek dat gericht is op het vergelijken
van het DNA-profiel van een verdachte, veroordeelde of niet-verdachte met
het DNA-profiel uit een spoor, alsmede DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken van een onbekende verdachte. De omschrijving die in artikel
138a Sv van DNA-onderzoek wordt gegeven, lijkt weliswaar enige ruimte te bieden
voor verwantschapsonderzoek in strafzaken – DNA-onderzoek is onderzoek
van celmateriaal dat gericht is op het vergelijken van DNA-profielen –,
maar uit het feit dat in de wetsgeschiedenis over de DNA-regelgeving nooit
verwantschapsonderzoek aan de orde is geweest, moet worden opgemaakt dat dit
niet is beoogd. Ook uit het feit dat het Wetboek van Strafvordering, anders
dan voor de twee andere typen DNA-onderzoek, geen passende waarborgen kent
voor verwantschapsonderzoek en uit het samenstel van de andere bepalingen
uit het Wetboek van Strafvordering die betrekking hebben op DNA-onderzoek
en de wetsgeschiedenis over deze bepalingen, volgt dat DNA-onderzoek dat gericht
is op het vaststellen van verwantschap, hier niet onder begrepen kan zijn.Ik acht het echter, na afweging van de argumenten vóór en
tegen gebruik van verwantschapsonderzoek in strafzaken van belang dat voor
de toepassing daarvan een wettelijke grondslag in het Wetboek van Strafvordering
wordt gecreëerd, voorzien van passende waarborgen. Verwantschapsonderzoek
kan onder omstandigheden een effectief hulpmiddel zijn bij het opsporen van
verdachten van ernstige misdrijven.Een wettelijke basis voor verwantschapsonderzoek, voorzien van passende
waarborgen, acht ik ook nodig in verband met artikel 21, vierde lid, van de
Wet bescherming persoonsgegevens. Dit artikellid laat slechts de mogelijkheid
open om persoonsgegevens betreffende erfelijke eigenschappen te verwerken
voor zover deze verwerking plaatsvindt met betrekking tot de betrokkene bij
wie de betreffende gegevens zijn verkregen. Van deze regel kan alleen worden
afgeweken indien een zwaarwegend geneeskundig belang prevaleert of de verwerking
noodzakelijk is ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of statistiek.
Buiten deze twee situaties kunnen erfelijkheidsgegevens alleen worden gebruikt
ten aanzien van degene van wie de gegevens oorspronkelijk zijn verkregen.
Dit betekent dat het gebruik van erfelijkheidsgegevens met betrekking tot
anderen dan degene omtrent wie de gegevens oorspronkelijk zijn verkregen ook
niet is toegestaan met uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene of enig
familielid waarop de gegevens eveneens betrekking hebben1.Het College van procureurs-generaal heeft in september 2005 eveneens vastgesteld
dat toepassing van verwantschapsonderzoek wettelijk niet is toegestaan2. Het College heeft met het NFI afgesproken dat dit instituut
geen DNA-onderzoek zal uitvoeren naar verwantschapsrelaties, dat wil zeggen
niet actief mag zoeken naar dergelijke relaties. Indien het NFI echter toevallig
op verwantschapsrelaties stuit, mag het NFI dit melden aan het College van
procureurs-generaal. Aan de hand van de melding maakt het College vervolgens
een afweging tussen de strafrechtelijke risico’s van het gebruik van
de informatie en het maatschappelijk belang om de zaak op te helderen en beslist
het of de melding wordt doorgegeven aan de officier van justitie of de rechter-commissaris.Naar voren is gekomen dat in Nederland in de praktijk al gebruik is gemaakt
van verwantschapsonderzoek. Het ging hier om situaties waarin met gebruikmaking
van celmateriaal van bloedverwanten van personen die hadden geweigerd aan
een grootschalig DNA-onderzoek mee te doen, alsnog werd uitgesloten dat de
weigeraars de mogelijke dader van het misdrijf waren3. Verder betrof het situaties waarin familieleden van personen die
kort na het misdrijf in het kader waarvan het DNA-onderzoek werd verricht,
zelfmoord hadden gepleegd, werden benaderd om in plaats van de overledenen –
op vrijwillige basis – celmateriaal af te staan4. In de gevallen dat de ouders niet meer leefden of niet bereid waren
hun celmateriaal af te staan, werd de zussen of broers om vrijwillige medewerking
gevraagd. In één geval is het graf gelicht van de overleden
moeder van een gecremeerde zoon om te kunnen onderzoeken of deze zoon de donor
zou kunnen zijn van het aangetroffen spoor.Ook heeft het College van procureurs-generaal eind 2006 toestemming gegeven
om een grootschalig DNA-onderzoek te houden met als doel de moeder van een
vermoorde baby te achterhalen. Het College beschouwt een DNA-onderzoek ten
aanzien van een stoffelijk overschot van een kort na de geboorte door een
misdrijf om het leven gekomen baby niet als een verwantschapsonderzoek, maar
als een DNA-onderzoek aan een daderspoor. Voor de toekomstige regeling verdient
het echter de voorkeur dat dergelijk DNA-onderzoek gekwalificeerd wordt als
DNA-verwantschapsonderzoek, nu met behulp van het DNA-profiel van het babylijkje
gezocht is naar de moeder – de verwante – van de baby teneinde
zowel de identiteit van de baby als van de mogelijke dader vast te stellen.
Deze redenering sluit ook aan bij de definitie die in artikel 1, eerste lid,
onder b, van de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal is gegeven.
Overeenkomstig deze definitie is een embryo wel te beschouwen als lichaamsmateriaal,
maar een baby niet en kan celmateriaal van een baby niet worden aangemerkt
als daderspoor, maar als spoor van een overleden slachtoffer.Uit de hierboven beschreven praktijk blijkt dat er een dringende behoefte
bestaat aan het gebruik van verwantschapsonderzoek en een wettelijke regeling
daarvoor zeer gewenst is. Verder komt uit die praktijk naar voren dat er in
de rechtspraktijk geen helder beeld bestaat wat nog onder onder het klassieke
DNA-onderzoek valt en wat onder verwantschapsonderzoek. Ik acht het gewenst
dat aan die onduidelijkheid in de te treffen regeling voor verwantschapsonderzoek
een einde komt.5.1.3 Contouren wettelijke regeling DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzakenAanvankelijk was het mijn bedoeling om bij de regulering van het gebruik
van verwantschapsonderzoek een onderscheid te maken tussen enerzijds verdachten
die gedwongen hun celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek afstaan en
anderzijds verdachten en niet-verdachten (bijvoorbeeld degenen die behoren
tot de kring van personen die geselecteerd zijn voor een grootschalig DNA-onderzoek)
die hun celmateriaal op vrijwillige basis laten afnemen. Het celmateriaal
van verdachten of niet-verdachten dat ingevolge artikel 151a, eerste lid,
Sv of 195a, eerste lid, Sv met hun schriftelijke toestemming is afgenomen,
zou alleen met hun toestemming mogen worden gebruikt voor het bepalen van
verwantschapsrelaties. Het celmateriaal van verdachten dat op basis van artikel
151b, eerste lid, Sv of 195d, eerste lid, Sv op gedwongen wijze is afgenomen,
zou daarentegen wel zonder hun toestemming voor verwantschapsonderzoek mogen
worden gebruikt. Dit onderscheid achtte ik van belang in verband met de werking
van het verschoningsrecht dat in de artikelen 217 en 219 jo. 290 Sv aan bepaalde
bloed- en aanverwanten van een verdachte is toegekend. Deze verschoningsgerechtigde
kan door zich te beroepen op zijn verschoningsrecht het belang van bepaalde
familierelaties hoger stellen dan het belang van de waarheidsvinding in de
strafzaak en het voldoen aan zijn burgerplicht: het afleggen van een getuigenverklaring
naar waarheid. In dit mogelijke conflict van rechtsplichten is het aan de
verschoningsgerechtigde om de uiteindelijke afweging te maken.Het advies van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en van het College
van procureurs-generaal hebben mij doen beseffen dat het bovenstaande onderscheid
niet steekhoudend is. Ik stel dan ook voor om in de te ontwerpen wettelijke
regeling over verwantschapsonderzoek erin te voorzien dat celmateriaal mag
worden gebruikt voor het bepalen van verwantschapsrelaties, ongeacht de wijze
waarop het van de verdachte is verkregen. In de eerste plaats is het verschoningsrecht
bij verwantschapsonderzoek niet aan de orde omdat het daarbij niet gaat om
het beantwoorden van bepaalde vragen, maar om het gebruik van
iemands celmateriaal ten behoeve van het vaststellen van een verwantschapsrelatie.
In de tweede plaats acht ik het van belang dat de familierechtelijke informatie
uit celmateriaal, dat ingevolge het Wetboek van Strafvordering rechtmatig
is verkregen, kan worden gebruikt. Het gebruik daarvan dient niet –
ook niet in het licht van het verschoningsrecht – afhankelijk te zijn
van de toestemming van degene die het celmateriaal heeft afgestaan. Indien
dat noodzakelijk is in het belang van het opsporen en vervolgen van ernstige
misdrijven, dient het celmateriaal dat primair is afgestaan ten behoeve van
het bepalen van een DNA-profiel van betrokkene, onder nader te bepalen voorwaarden
ook te kunnen worden aangewend voor verwantschapsonderzoek. Zoals in paragraaf 5.1.1
is opgemerkt, kan niet worden ingezien waarom met de informatie over mogelijke
verwantschap die toevallig in het kader van het bepalen van een DNA-profiel
is verkregen, anders dient te worden omgegaan dan in geval de niet beoogde
informatie over verwanten van de verdachte wordt verkregen in het kader van
bijvoorbeeld een telefoontap. Ook in de laatste situatie wordt de verdachte
geen toestemming gevraagd om die informatie te mogen benutten.Het onderscheid tussen verdachten die vrijwillig en verdachten die onder
dwang celmateriaal afstaan, is tot slot gekunsteld. Indien in de regeling
over verwantschapsonderzoek wel met de wijze van verkrijging van het celmateriaal
rekening zou worden gehouden, zou betrokkene – zoals de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak en het College van procureurs-generaal terecht
in hun adviezen opmerken – louter door in te stemmen met de afname van
zijn celmateriaal, kunnen voorkomen dat zijn celmateriaal voor verwantschapsonderzoek
wordt gebruikt. Een bevel tot afname van celmateriaal of de (verdere) tenuitvoerlegging
van een bevel blijft immers blijkens artikel 151b, vierde lid, Sv en artikel
195d, vierde lid, Sv achterwege, indien de verdachte (alsnog) schriftelijk
toestemt in de afname van zijn celmateriaal.In het wetsvoorstel zal verder een grondslag worden gecreeërd voor
de afname en het gebruik van celmateriaal van de familieleden van de verdachte
of de niet-verdachte. Dat zal alleen worden toegestaan indien de familieleden
daarvoor hun schriftelijke toestemming hebben verleend en het DNA-onderzoek
aan hun celmateriaal in het belang van het onderzoek is. Ten aanzien van het
gebruik van het celmateriaal van familieleden kunnen drie situaties worden
onderscheiden. In de eerste plaats kan een dergelijk gebruik nodig zijn in
de situatie waarin van een verdachte of niet-verdachte geen celmateriaal kan
worden afgenomen, bijvoorbeeld omdat hij is gevlucht, gecremeerd of vermist.
In de tweede plaats zal het gebruik van celmateriaal van familieleden van
belang kunnen zijn in de situatie waarin een lichaam van een persoon is gevonden
van wie vermoed wordt dat hij overleden is als gevolg van een bepaald misdrijf
en ten aanzien van wie tevens het vermoeden is gerezen dat hij deel uitmaakte
van een bepaalde familie. In die situatie is met het oog op de vaststelling
van de identiteit van de overledene van belang dat leden van de vermeende
familie desgevraagd – uiteraard met hun toestemming – hun celmateriaal
afstaan.In de derde plaats wordt, overeenkomstig de adviezen van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak en het College van procureurs-generaal, voorgesteld
in de wettelijke regeling erin te voorzien dat celmateriaal van familieleden
met hun toestemming ook mag worden afgenomen en gebruikt in het geval een
verdachte of een niet-verdachte zijn medewerking wel kan verlenen, maar niet
verleent. Die situatie kan zich voordoen in het geval de verdachte weigert
zijn celmateriaal te laten afnemen, terwijl hij daartoe ook niet kan worden
gedwongen omdat niet aan de wettelijke vereisten voor het geven van een bevel
wordt voldaan. Het gebruik van het celmateriaal van familieleden van de niet-verdachtekan van belang indien hij geselecteerd is in het kader van een grootschalig
DNA-onderzoek, maar geen gehoor geeft aan de oproep om zijn celmateriaal af
te staan. Weliswaar kan door toestemming te vragen aan een familielid de toestemming
van betrokkene worden omzeild, maar dat laat onverlet dat het een familielid –
ook in het licht van het verschoningsrecht – vrij staat te bepalen of
hij op het verzoek ingaat en dus zijn celmateriaal wil afgeven.De wettelijke regeling zal er tot slot in voorzien dat het celmateriaal
van het familielid van de verdachte of van de niet-verdachte, niet zal worden
bewaard en dat zijn DNA-profiel niet zal worden opgeslagen in de DNA-databank1. Het profiel zal niet alleen niet mogen worden opgeslagen
in de DNA-databank, maar ook niet worden vergeleken met de daarin aanwezige
profielen van sporenmateriaal van onopgeloste delicten. Het zal louter gebruikt
mogen worden voor verwantschapsonderzoek.Tot slot wordt voorgesteld in het wetsvoorstel een onderscheid te maken
tussen DNA-verwantschapsonderzoek dat plaatsvindt door actief in de DNA-databank
te zoeken naar verwantschapsrelaties en andere vormen van DNA-verwantschapsonderzoek.
In het wetsvoorstel zal erin worden voorzien dat het actief gebruik van de
DNA-databank ten behoeve van verwantschapsonderzoek alleen is toegestaan in
uiterste gevallen, nu verwantschapsonderzoek, zoals besproken onder 5.1.1,
niet dezelfde mate van betrouwbaarheid kent als de klassieke profielvergelijking.
Ik stel voor actieve bevraging van de DNA-databank in te zetten voor de oplossing
van ernstige geweldsen zedenmisdrijven. Indien reguliere opsporingsmiddelen
al zijn beproefd en niet tot het gewenste resultaat hebben geleid, kan deze
vorm van verwantschapsonderzoek voor politie en justitie een laatste redmiddel
zijn. Verder stel ik voor een zoekactie in de DNA-databank alleen toe te staan
indien er sprake is van een volledig of vrijwel volledig DNA-profiel van een
spoor. Overeenkomstig het advies van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
zal de deskundige van het NFI aan de officier van justitie of de rechter-commissaris
vervolgens rapporteren welke bewijswaarde de hits hebben die uit het verwantschapsonderzoek
voortvloeien. Het ligt in de rede dat alleen hits met een voldoende hoge bewijswaarde,
in een opsporingsonderzoek worden gebruikt om te voorkomen dat burgers onnodig
door de politie worden benaderd en dat politie en justitie tijd gaan besteden
aan het natrekken van aanwijzingen van mogelijke verwantschap met geen of
een te lage diagnostische waarde.Ik zal het College van procureurs-generaal vragen om in aansluiting op
de nieuwe wetgeving nadere invulling te geven aan deze voorwaarden en erin
te voorzien dat actieve bevraging van de DNA-databank uitsluitend geoorloofd
is met voorafgaande toestemming van het College.Omdat – zoals het College bescherming persoonsgegevens terecht in
zijn advies vaststelt – de toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek
in strijd is met het huidige artikel 21, vierde lid, van de Wet bescherming
persoonsgegevens en ik het, zoals ik in paragraaf 5.1.2 heb aangegeven,
wel ten behoeve van het opsporen en vervolgen van ernstige misdrijven nuttig
en noodzakelijk vind dat van dit type DNA-onderzoek gebruik kan worden gemaakt,
zal het wetsvoorstel erin voorzien dat voor dit specifieke doel het verbod
van artikel 21, vierde lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens in het
Wetboek van Strafvordering wordt opgeheven. De richtlijn nr. 95/46/EG van
het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie betreffende de bescherming
van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens
en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PbEG van 24 oktober
1995, L 281) die in de Wet bescherming persoonsgegegevens is geïmplementeerd,
verzet zich daar niet tegen.5.2. Introductie van DNA-onderzoek op verzoek van
het slachtofferBij het bij de Eerste Kamer aanhangige voorstel van wet tot wijziging
van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet schadefonds
geweldsmisdrijven ter versterking van de positie van het slachtoffer in het
strafproces1 wordt voorgesteld in het Wetboek
van Strafvordering aan het slachtoffer een duidelijker omschreven positie
toe te kennen dan nu in het wetboek is voorzien. Hiermee geeft het wetsvoorstel
uitvoering aan het besef dat in de afgelopen twee decennia is gegroeid dat
de positie van het slachtoffer in het strafproces versterking behoeft.Vraag is of aan het slachtoffer in aanvulling op de rechten die het wetsvoorstel
aan hem geeft, een zelfstandig recht dient te worden toegekend om de officier
van justitie te verzoeken de bevoegdheid van artikel 151a Sv uit te oefenen
tot het verrichten van DNA-onderzoek met betrekking tot celmateriaal van een
verdachte. Thans is dit recht beperkt tot de verdachte of diens advocaat.Blijkens de jurisprudentie2 levert een misdrijf
waarbij sprake is van een ernstige aantasting van de lichamelijke integriteit,
zoals verkrachting, een onrechtmatige daad op en vloeit uit de toepasselijke
regels betreffende onrechtmatige daad voort dat het slachtoffer van een dergelijk
misdrijf er recht op heeft dat de gevolgen daarvan door de dader zoveel mogelijk
worden beperkt dan wel door een passende vorm van schadevergoeding zoveel
mogelijk worden goedgemaakt. Tot de beperking van de gevolgen behoort onder
meer het wegnemen van de onzekerheid omtrent een besmetting met het HIV-virus.
Om die reden heeft volgens de Hoge Raad het slachtoffer recht op medewerking
van de dader in de vorm van een door hem te ondergaan bloedonderzoek en is
een inbreuk op de lichamelijk integriteit van de dader gerechtvaardigd. Ook
biedt de onrechtmatige daad bijvoorbeeld een grondslag voor toewijzing van
een vordering van een straatverbod vanwege het feit dat het voorkomen van
contact tussen slachtoffer en dader bijdraagt aan het herstel van de door
dat onrechtmatig handelen opgelopen schade en is een inbreuk op de vrijheid
van beweging van de dader daarom toelaatbaar.In het verlengde daarvan is het aannemelijk dat artikel 6:162 van het
Burgerlijk Wetboek ook een grondslag biedt voor het slachtoffer van een ernstig
misdrijf teneinde een verdachte in een civiel kort geding te dwingen mee te
werken aan het afnemen van zijn celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek.
De omvang van de door het slachtoffer geleden schade kan worden beperkt doordat
als gevolg van het resultaat van het DNA-onderzoek voor hem meer zekerheid
kan ontstaan of de verdachte het misdrijf heeft begaan. De door hem opgelopen
psychische schade kan in dat geval worden verwerkt, in ieder geval worden
beperkt, en hij kan zich in het strafproces voegen met een schadeclaim voor
de hem toegebrachte (im)materiële schade.Het is echter onwenselijk en nodeloos belastend dat het initiatief daartoe
door het slachtoffer zelf moet worden genomen. Bovendien heeft een civiel
kort geding als nadelen dat de verplichte DNA-afname geen waarborgen kent
voor een recht op tegenonderzoek of andere processuele garanties voor de wijze
van afnemen van het celmateriaal en voor de wijze waarop het DNA-onderzoek
plaatsvindt.De strafrechtelijke procedure kan er niet toe leiden dat alle leed en
schade, die door het strafbare feit is veroorzaakt, bij het slachtoffer wordt
weggenomen, maar zij kan wel zodanig worden ingericht dat extra leed en schade
wordt voorkomen. Aan het belang van het slachtoffer bij de beslissing over
toepassing van een dwangmiddel dient naar mijn mening groot gewicht te worden
toegekend. Ik ben dan ook voornemens te bevorderen dat in het strafproces
het slachtoffer de bevoegdheid wordt toebedeeld de officier van
justitie te verzoeken een verplichte afname van celmateriaal ten behoeve van
DNA-onderzoek te bevelen. Ik voel me daarbij gesteund door de instanties die
over de onderhavige nota advies hebben uitgebracht. Zij nemen in hun adviezen
een positieve grondhouding ten aanzien van mijn voornemen aan.Met mijn voornemen sluit ik aan bij de voorstellen die eerder zijn gedaan
in het kader van het onderzoeksproject Strafvordering 2001 onder leiding van
prof. mr. M. S. Groenhuijsen en prof. mr. G. Knigge1 en het voorgestelde artikel 151g, eerste lid, Sv2. In dat artikel is aan het slachtoffer de bevoegdheid toebedeeld de
officier van justitie te verzoeken de verdachte onder dwang celmateriaal te
laten afstaan met als doel vast te kunnen stellen of de verdachte drager is
van een virus dat bij het plegen van een strafbaar feit kan zijn overgedragen.De meerwaarde van de voorgestelde bevoegdheid ten opzichte van de mogelijkheid
voor het slachtoffer om zich bij het gerechtshof op basis van artikel 12 Sv
te beklagen over het uitblijven van vervolging, is dat hij niet hoeft te wachten
tot hem is medegedeeld dat in zijn zaak wordt afgezien van vervolging van
de verdachte of de vervolging tegen de verdachte wordt gestaakt en niet de
gehele beklagprocedure hoeft te doorlopen. Hij kan zich direct in een lopende
strafzaak doen gelden en duidelijkheid verkrijgen over de betrokkenheid van
de verdachte bij het strafbare feit in het kader waarvan hij slachtoffer is
geworden.De bevoegdheid voor het slachtoffer zal worden uitgewerkt in het wetsvoorstel
waarin de voorstellen zullen worden meegenomen die in het onderzoeksproject
Strafvordering 2001 over de positie van het slachtoffer ten opzichte van de
toepassing van dwangmiddelen zijn gedaan. Dit wetsvoorstel heeft mijn ambtsvoorganger
in het kader van het eerdergenoemde wetsvoorstel ter versterking van de positie
van het slachtoffer in het strafproces toegezegd3.Het is de bedoeling dat de uitoefening van de bevoegdheid zal worden beperkt
tot de zeer ernstige gewelds- en zedenmisdrijven. Verder zal erin worden voorzien
dat de officier van justitie bij de beoordeling van het verzoek van het slachtoffer
om DNA-onderzoek te bevelen, – uiteraard – gebonden zal zijn aan
de voorwaarden die vastliggen in artikel 151b Sv. Dat impliceert dat de officier
van justitie een verdachte slechts kan verplichten mee te werken aan een DNA-onderzoek
indien er tegen de verdachte ernstige bezwaren bestaan en dat in het belang
van het onderzoek is. De belangen van de officier van justitie en het slachtoffer
zullen – zo kan in reactie op de adviezen van de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak en het College van procureurs-generaal worden opgemerkt –
in de praktijk grotendeels parallel lopen. Echter, in bepaalde gevallen is
het denkbaar dat van eensgezindheid geen sprake zal zijn. Hierbij valt bijvoorbeeld
te denken aan de situatie waarin de officier van justitie voldoende bewijsmateriaal
voorhanden heeft om betrokkene als verdachte van een verkrachting aan te merken
en derhalve geen onderzoeksbelang aanwezig acht voor het verrichten van een
DNA-onderzoek, terwijl het slachtoffer van de verkrachting wel een DNA-onderzoek
gerechtvaardigd acht om te kunnen vaststellen of de verdachte de vader van
het kind is waarvan zij zwanger is geworden. Die wetenschap kan haar tevens
helpen bij haar beslissing om de zwangerschap al dan niet af te breken.Indien de officier van justitie het verzoek van het slachtoffer om DNA-onderzoek
te laten doen, toewijst, dient het DNA-onderzoek op dezelfde wijze plaats
te vinden als in het geval dat hij ambtshalve opdracht geeft tot een DNA-onderzoek.
In de situatie dat een officier van justitie het verzoek van het slachtoffer
niet honoreert, dient het slachtoffer de mogelijkheid te hebben een verzoek
in te dienen bij de rechter-commissaris. Met deze voorziening wordt aangesloten
bij het voorgestelde artikel 177b, eerste lid, Sv2.
Indien het slachtoffer meent dat de officier van justitie ten onrechte weigert
gebruik te maken van zijn bevoegdheid de verdachte te verplichten een test
te ondergaan met het oog op onderzoek naar de aanwezigheid van een besmettelijke
ziekte, kan het slachtoffer op basis van dat artikellid zich tot de rechter-commissaris
wenden teneinde te bereiken dat de rechter-commissaris bevel geeft tot het
ondergaan van de test.De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak constateert in haar advies
terecht dat de aanwijzing van de rechter-commissaris als beroepsinstantie
voor een geweigerd verzoek van een slachtoffer een novum is. Naar mijn mening
past deze bij de taak die de rechter-commissaris in het vooronderzoek heeft.
De rechter-commissaris kan over de weigering van een verzoek beter oordelen
dan de raadkamer bij de rechtbank die veelal alleen in de zaken waarin de
toepassing van voorlopige hechtenis aan de orde is, kennis heeft van de zaak.
Bovendien is de rechter-commissaris bij uitstek geschikt te beoordelen of
het verrichten van een DNA-onderzoek in het belang van het onderzoek is. Tot
1 november 2001 had hij de exclusieve bevoegdheid een bevel te geven
tot afname van celmateriaal van een bekende verdachte, de officier van justitie
had toentertijd geen bevoegdheid daartoe. De aanwijzing van de rechter-commissaris
om in tweede instantie over een verzoek van een slachtoffer te oordelen, past
ook in de breed gevoelde wens tot versterking van de positie van de rechter-commissaris
in het vooronderzoek; deze is reeds enkele jaren ten dele tot uitdrukking
gebracht in artikel 180 Sv, waarin hem toezicht op de voortgang van het onderzoek
wordt opgedragen. Ik streef ernaar in het voorjaar een wetsvoorstel over de
positionering van de rechter-commissaris in consultatie te geven.5.3. Introductie van de DNA-onderzoek naar uiterlijk
waarneembare persoonskenmerken van een onbekend overleden slachtofferDNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken is ingevolge
de artikelen 151d, eerste lid, en 195f, eerste lid, Sv beperkt tot de onbekende
verdachte.Het is echter voorstelbaar dat DNA-onderzoek naar de uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken van een onbekend overleden slachtoffer van een misdrijf,
net zoals bij een onbekende verdachte, van belang kan zijn op het moment dat
het klassieke DNA-onderzoek en andere opsporingsmethoden niet tot resultaten
hebben geleid en er weinig of geen aanwijzingen zijn over de identiteit van
de dader. Indien met andere methoden de identiteit van het slachtoffer niet
kon worden achterhaald en het uiterlijk niet kon worden bepaald – bijvoorbeeld
via een reconstructie van het hoofd, zoals in het geval van het zogenoemde
meisje van Nulde en het zogenoemde Maasmeisje – kan het bepalen van
de uiterlijk waarneembare persoonskenmerken uit de gevonden lichaamsdelen,
voor politie en justitie een laatste redmiddel zijn bij het ophelderen van
vaak ernstige gewelds- of zedenmisdrijven. In de praktijk is die noodzaak
ook al gebleken. Het openbaar ministerie heeft het NFI al opdrachten gegeven
om DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare kenmerken te verrichten bij onidentificeerbare
slachtoffers. Het zoeken naar deze kenmerken in het celmateriaal van een onbekend
overleden slachtoffer is in het Wetboek van Strafvordering thans echter niet
geregeld. Ingevolge artikel 23, eerste lid, onder e, van de Wet bescherming
persoonsgegevens kunnen persoonsgegevens betreffende erfelijke eigenschappen
als bedoeld in artikel 21 van die wet – uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
zijn daaronder begrepen – worden verwerkt, maar alleen indien dit noodzakelijk
is met het oog op een zwaarwegend algemeen belang en passende waarborgen worden
geboden voor de persoonlijke levenssfeer en dit bij wet is bepaald dan wel
het College bescherming persoonsgegevens ontheffing daarvoor
heeft verleend. Zoals is aangegeven, bevat het Wetboek van Strafvordering
geen regeling ter zake.Gelet op het belang van de opsporing en vervolging van strafbare feiten
en het feit dat DNA-onderzoek aan het celmateriaal van een overleden slachtoffer
geen inbreuk oplevert op het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van betrokkene, zal ik – gesteund door de instanties die over de onderhavige
nota hebben geadviseerd – bevorderen dat in het Wetboek van Strafvordering
een regeling wordt getroffen voor DNA-onderzoek naar de uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken van een onbekend overleden slachtoffer. Daarbij zal de voorziening
die in dat wetboek reeds is getroffen voor de onbekende verdachte, model staan.
Dat betekent onder meer dat bij de huidige stand van de techniek en wetenschap
geslacht en ras kunnen worden aangewezen als te gebruiken uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken. Andere uiterlijk waarneembare persoonskenmerken zullen
worden aangewezen zodra die met een voldoende mate van betrouwbaarheid uit
celmateriaal kunnen worden afgeleid. Voor de stand van zaken op dit terrein
wordt verwezen naar paragraaf 6.4.Met de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak ben ik van mening dat het
bepalen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken ook relevant kan zijn
voor het vaststellen van de identiteit van een persoon die op andere wijze
is omgekomen dan door een misdrijf, bijvoorbeeld door een ramp. Omdat deze
persoonskenmerken louter ter uitvoering van de hulpverleningstaak van de politie
worden bepaald, ligt het in de rede dat de grondslag daarvoor in de Wet op
de lijkbezorging wordt gecreëerd en dat aansluiting wordt gezocht bij
de regeling die in artikel I, onder G, van het voorstel van wet tot wijziging
van de Wet op de lijkbezorging1 wordt getroffen.
Bij dat artikelonderdeel wordt in artikel 21 van de Wet op de lijkbezorging
een nieuw derde lid ingevoegd op grond waarvan bij een stoffelijk overschot
waarvan de identiteit niet kan worden vastgesteld, onder verantwoordelijkheid
van de burgemeester, celmateriaal wordt afgenomen ten behoeve van het bepalen
en verwerken van zijn DNA-profiel. Ik zou mij kunnen voorstellen dat in dat
artikellid tevens een wettelijke grondslag wordt gecreëerd op grond waarvan
de uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van een ongeïdentificeerd
stoffelijk overschot uit het afgenomen celmateriaal kunnen worden bepaald,
indien dat noodzakelijk is. Samen met de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zal ik dat bezien.5.4. Toekenning van de bevoegdheid aan de hulpofficier
van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van onbekende
verdachtenAan de hulpofficier van justitie komt op het terrein van DNA-onderzoek
thans geen enkele wettelijke bevoegdheid toe. De officier van justitie en
de rechter-commissaris hebben in het Wetboek van Strafvordering de exclusieve
bevoegdheid tot het geven van een bevel tot afname van celmateriaal van een
verdachte, evenals de bevoegdheid een verdachte te vragen vrijwillig celmateriaal
af te staan, waarna hij opdracht kan geven daaraan DNA-onderzoek te verrichten.
Ook de bevoegdheid tot het geven van een opdracht om DNA-onderzoek te doen
aan celmateriaal van onbekende verdachten ofwel sporenmateriaal is aan hen
toebedeeld.Van de kant van de politie is de behoefte geuit om deze laatste bevoegdheid
in handen van de hulpofficier van justitie te leggen. Als eerste argument
hiervoor wordt aangevoerd dat een dergelijke bevoegdheid een einde maakt aan
de omslachtige procedure waarbij de politie eerst sporen op de plaats van
het delict veilig stelt en vervolgens de officier van justitie dient te vragen
een opdracht uit te vaardigen opdat DNA-onderzoek aan de sporen
kan plaatsvinden. Als tweede argument wordt naar voren gebracht dat DNA-onderzoek
aan celmateriaal van onbekende verdachten geen inbreuk oplevert op welk grondrecht
dan ook.Deze argumenten hebben mij overtuigd. Ook het College van procureurs-generaal
acht deze voldoende overtuigend. Gesteld kan inderdaad worden dat de tussenkomst
van de officier van justitie in geval van een te verrichten DNA-onderzoek
aan celmateriaal van onbekende verdachten kan leiden tot een omslachtige en
tijdrovende procedure. Zijn tussenkomst heeft niet altijd toegevoegde waarde,
terwijl deze wel extra lasten voor de officier van justitie en de politie
opleveren en tot vertraging kan leiden in het onderzoek. Daarnaast ben ik
van mening dat van enigerlei inbreuk op grondrechten inderdaad geen sprake
is. De inbeslagneming van het sporenmateriaal op de plaats van het delict
of van voorwerpen die met het strafbare feit in verband staan levert geen
inbreuk op de lichamelijke integriteit van de verdachte op. Evenmin doet zich
door het op die inbeslagneming volgend DNA-onderzoek aan het sporenmateriaal
een inbreuk voor op het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van de verdachte. Het aan het inbeslaggenomen celmateriaal te verrichten DNA-onderzoek
is immers uitsluitend gericht op het verkrijgen van een DNA-profiel ter vergelijking
met het DNA-profiel dat is vastgesteld na onderzoek van het bij het slachtoffer
of op de plaats van het strafbare feit aangetroffen celmateriaal of het celmateriaal
dat anderszins in direct verband tot het strafbare feit lijkt te staan1. Ik ben dan ook van plan te bevorderen dat op dit punt
in het Wetboek van Strafvordering de hierna volgende rolverdeling tussen de
officier van justitie en de hulpofficier van justitie zal worden neergelegd.De bevoegdheid tot het geven van een opdracht tot het verrichten van een
DNA-onderzoek aan celmateriaal van een onbekende verdachte zal ook worden
toebedeeld aan de hulpofficier van justitie. De hulpofficier van justitie
is in het Wetboek van Strafvordering bijvoorbeeld reeds bevoegd een onderzoek
aan het lichaam of de kleding van de verdachte te bevelen. Wel heb ik naar
aanleiding van het advies van het College van procureurs-generaal besloten
om de toekenning van de onderhavige bevoegdheid aan de hulpofficier van justitie
te beperken tot de standaardzaken en niet ook toe te bedelen ten aanzien van
de zwaardere maatzaken. In die zaken ben ik, gelet op de redenen die het College
in zijn advies noemt, van mening dat de huidige bevoegdhedenverdeling in stand
dient te blijven. In deze zaken dient de bevoegdheid te blijven liggen bij
de officier van justitie en de rechter-commissaris. Hiermee kom ik tevens
tegemoet aan het advies van de Nederlandse Orde van Advocaten die zich afvraagt
of met de toekenning van een bevoegdheid aan de hulpofficier van justitie
tot het geven van opdrachten in zaken waarin geen verdachte bekend is, niet
te gemakkelijk voorbij wordt gegaan aan de meerwaarde van het toezicht door
een officier van justitie als het gaat om een juiste prioriteitenstelling.
Ook het College geeft aan dat de officier van justitie als leider van het
opsporingsonderzoek de regie dient te voeren over welke sporen worden onderzocht,
waarop de sporen worden onderzocht en in welke volgorde. In die optiek past
het niet dat een hulpofficier in een zwaardere maatzaak opdracht kan geven
tot het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van een onbekende verdachte.
Toekenning van de voorgestelde bevoegdheid aan de hulpofficier van justitie,
zonder dat deze is ingeperkt tot de standaardzaken, is volgens het College
in de tweede plaats ook in tegenspraak met de uitgangspunten van het programma «Versterking
opsporing en vervolging». Dit programma ziet op een duidelijke betrokkenheid
van de zaaksofficier bij het forensisch onderzoek. Dat uitgangspunt kan worden
doorkruist met de invoering van een ongeclausuleerde bevoegdheid van de hulpofficier
van justitie.In het kader van de totstandkoming van het wetsvoorstel waarin de bevoegdheid
van de hulpofficier van justitie ten aanzien van DNA-onderzoek bij onbekende
verdachten zal worden toegekend, zal in overleg met het openbaar ministerie,
de politie en het NFI worden bepaald welke zaken wel en niet onder standaardzaken
dienen te worden begrepen. Tevens zal in dat verband worden bezien op welke
wijze het verkeer ten aanzien van de opdrachten tot DNA-onderzoek verder kan
worden gedigitaliseerd opdat de efficiëntie in de strafrechtsketen nog
meer wordt vergroot.De bevoegdheid tot het geven van een bevel tot afname van celmateriaal
bij bekende verdachten blijft wel een exclusieve bevoegdheid van de officier
van justitie en de rechter-commissaris en wordt, anders dan de Raad van Hoofdcommissarissen
voorstelt, niet ook toebedeeld aan de hulpofficier van justitie. Ook de maatregelen
in het belang van het onderzoek die in artikel 61a Sv zijn opgesomd, waarmee
DNA-onderzoek door de politie vaak wordt vergeleken (zie ook paragraaf 4.1.3),
worden door de officier van justitie of de rechter-commissaris bevolen. De
hulpofficier van justitie heeft inzake het nemen van maatregelen in het belang
van het onderzoek slechts een bevoegdheid als het optreden van de officier
van justitie niet kan worden afgewacht. De reden daarvoor is dat deze maatregelen
kunnen worden bevolen tijdens het ophouden voor onderzoek en de periode van
de inverzekeringstelling. Deze periodes zijn betrekkelijk kort. Er bestaat
derhalve een zekere tijdsdruk bij het nemen van een maatregel in het belang
van het onderzoek. De resultaten van een genomen maatregel kunnen een aanwijzing
opleveren dat de verdachte het strafbare feit heeft begaan en grond opleveren
voor verlenging van de inverzekeringstelling of toepassing van voorlopige
hechtenis. De resultaten kunnen ook ontlastend materiaal voor de verdachte
opleveren waardoor hij niet langer dan noodzakelijk is, van zijn vrijheid
behoeft te worden beroofd.Met name de tijdsdruk en het feit dat de uitslag van een genomen maatregel
binnen een vrij korte termijn beschikbaar moet zijn en ook in technische zin
kan zijn, maken het wenselijk dat de hulpofficier van justitie naast de officier
van justitie een bevel kan geven om een maatregel in het belang van het onderzoek
tegen de verdachte te nemen. Anders dan bij een onderzoeksmaatregel speelt
dat element van tijdsdruk bij DNA-onderzoek geen rol. De uitslag van een DNA-onderzoek
kan veelal niet binnen korte tijd beschikbaar zijn. Ook als de hulpofficier
van justitie de bevoegdheid zou worden toegekend om bij spoedgevallen een
bevel tot het afnemen van celmateriaal te geven, zou hij er derhalve niet
dan wel hoogst zelden gebruik van kunnen maken. Het vorenstaande en het advies
van het College van procureurs-generaal over het toekennen van een bevoegdheid
aan de hulpofficier van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek aan
celmateriaal van onbekende verdachten hebben tot mijn beslissing geleid om
geen wijziging te brengen in de bevoegdhedenverdeling ten aanzien van het
uitvaardigen van bevelen bij bekende verdachten.6. OVERIGE ONTWIKKELINGEN EN AANDACHTSPUNTEN6.1. Verruiming van de grens van toepassing van DNA-onderzoek?Ondanks de verruimingen van de afgelopen jaren zijn de discussies over
de grens van toepassing van strafrechtelijk DNA-onderzoek niet geluwd. Zo
hebben de Eerste en Tweede Kamer bij herhaling1
stil gestaan bij de vraag of de grens van toepassing van DNA-onderzoek bij
verdachten en veroordeelden adequaat is en of verdere verlaging daarvan tot
lichtere misdrijven nuttig en noodzakelijk zou zijn. Naar aanleiding van deze discussies heeft mijn ambtsvoorganger de Kamer toegezegd te onderzoeken
of het gerechtvaardigd is de reikwijdte van de DNA-regelgeving verder te verruimen
tot de minder ernstige misdrijven dan de misdrijven waarbij voorlopige hechtenis
kan worden toegepast. In deze paragraaf geef ik de resultaten weer van dat
onderzoek en de conclusies die ik daaraan verbind.De huidige DNA-regelgeving gaat ervan uit dat het alleszins gerechtvaardigd
is dat van verdachten en veroordeelden wegens misdrijven waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten, wordt verlangd dat zij celmateriaal afstaan ten behoeve
van het bepalen en verwerken van hun DNA-profiel1.
Deze misdrijven worden als ernstige misdrijven aangemerkt.De grens van voorlopige hechtenis betekent een aanzienlijke verruiming
ten opzichte van de situatie van voor de inwerkingtreding van de eerder genoemde
wet van 5 juli 2001 op 1 november 2001. Voor die datum was gedwongen
DNA-onderzoek beperkt tot personen die werden verdacht van een misdrijf waarop
acht jaar of meer gevangenisstraf was gesteld dan wel van een specifiek genoemd
gewelds- of zedenmisdrijf waarop zes jaar of meer gevangenisstraf was gesteld.Met de voorlopige-hechtenis-grens is aangesloten bij het in het Wetboek
van Strafvordering vastgelegde uitgangspunt dat dwangmiddelen die een inbreuk
maken op de lichamelijke integriteit, alleen kunnen worden bevolen in geval
van verdenking van een strafbaar feit waarvoor waarvoor voorlopige hechtenis
is toegelaten als dat in het belang van het onderzoek is. Strafbare feiten
bij welker verdenking inverzekeringstelling mogelijk is, zijn ingevolge artikel
58, eerste lid, Sv dezelfde als de strafbare feiten bij welker verdenking
voorlopige hechtenis kan worden toegepast. Gedwongen afname van celmateriaal
is derhalve bij dezelfde strafbare feiten mogelijk als waarbij ingevolge artikel
61a Sv maatregelen in het belang van het onderzoek, zoals het nemen van vingerafdrukken,
tegen de wil van de verdachte kunnen worden toegepast.Het vorenstaande betekent dat een verdere verlaging van de grens voor
toepassing van DNA-onderzoek naar minder ernstige misdrijven dan misdrijven
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, een doorbreking vormt van de
systematiek van het Wetboek van Strafvordering en te beschouwen is als een
principiële koersverandering. Om te kunnen beoordelen of een dergelijke
verandering aangewezen is, is een overzicht gemaakt van de misdrijven uit
het Wetboek van Strafrecht waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten.
Dat overzicht maakt duidelijk dat zich onder die misdrijven slechts een beperkt
aantal misdrijven bevinden voor de opheldering waarvan DNA-onderzoek een bijdrage
kan leveren aan de opsporing en bewijsvoering. Eenvoudige mishandeling (artikel
300, eerste lid), mishandeling met voorbedachten rade (artikel 301, eerste
lid) en dood door schuld indien de schuld bestaat in roekeloosheid (307, tweede
lid) – misdrijven die de Kamer vaak als voorbeelden heeft genoemd ter
illustratie van het belang van verlaging van de grens – zijn de afgelopen
jaren misdrijven geworden waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Zij
vormen derhalve geen reden om de grens te verlagen. Ten aanzien van het overgrote
deel van de misdrijven waarvoor geen voorlopige hechtenis mogelijk is, bestaat
de verwachting dat DNA-onderzoek voor de opheldering daarvan geen toegevoegde
waarde zal hebben. Voorbeelden van deze misdrijven zijn: weigeren bevelhebber
gewapende macht (artikel 357), belediging van een regeringshoofd (artikel
118) en eenvoudige bankbreuk (artikel 340). DNA-onderzoek kan alleen maar
aan de oplossing van een misdrijf bijdragen indien de dader op enig moment
sporen heeft achtergelaten en die sporen relevant zijn voor het oplossen van
het misdrijf. In de gegeven voorbeelden van misdrijven zullen de eventuele
sporen die de dader heeft achtergelaten, gelet op de aard van de misdrijven,
in het overgrote deel van de gevallen geen relevantie hebben of niet worden veiliggesteld omdat opheldering van de meer ernstige misdrijven,
mede gelet op de beperkte capaciteit van de politie en het openbaar ministerie,
prioriteit zal hebben.Geweldsmisdrijven uit de lijst van misdrijven waarbij geen voorlopige
hechtenis kan worden toegepast, maar waarbij DNA-onderzoek wel een toegevoegde
waarde zou kunnen hebben, zijn vooral vrijheidsberoving door schuld (artikel
283), dwang door bedreiging met geweld (artikel 284, eerste lid, onder 1°),
deelnemen aan een aanval of vechterij (artikel 306), dood door schuld (307,
eerste lid) en zwaar lichamelijk letsel door schuld (artikel 308). Deze misdrijven
worden met verschillende straffen bedreigd. Op deelnemen aan een aanval of
vechterij met de dood als gevolg staat ten hoogste drie jaar gevangenisstraf.
Deelnemen aan een aanval of vechterij met zwaar lichamelijk letsel als gevolg
wordt daarentegen met een maximale gevangenisstraf van twee jaar bedreigd,
evenals dood door schuld indien de schuld niet in roekeloosheid bestaat en
zwaar lichamelijk letsel door schuld in het geval de schuld in roekeloosheid
bestaat. Zwaar lichamelijk letsel door schuld indien de schuld niet in roekeloosheid
bestaat, kent weer een maximum van een jaar gevangenisstraf. De strafbedreiging
van vrijheidsberoving door schuld, is afhankelijk van het feit of er al dan
niet sprake is van een strafverzwarende omstandigheid, ten hoogste zes maanden,
een jaar of twee jaar. Dwang door bedreiging met geweld kan worden bestraft
met een maximale gevangenisstraf van negen maanden. Uit deze verschillende
strafbedreigingen kan de conclusie worden getrokken dat het weinig zinvol
is de grens waarbinnen DNA-onderzoek is toegestaan, te verlagen naar misdrijven
waarop ten hoogste drie jaar of meer of twee jaar of meer gevangenisstraf
staat. Een aantal misdrijven die mogelijkerwijs kunnen worden opgelost door
middel van DNA-onderzoek, vallen dan immers buiten het bereik van die grens.
Om de vraag te kunnen beantwoorden of het gerechtvaardigd is onder handhaving
van de huidige grens enkele misdrijven aan te wijzen waarbij DNA-onderzoek
onder dwang ook is toegestaan, is bij het openbaar ministerie nagevraagd hoeveel
personen in 2004 en 2005 werden verdacht of veroordeeld wegens de hiervoor
opgesomde geweldsmisdrijven. Uit die navraag blijkt dat het slechts om ongeveer
180 personen ging. Dat zijn er, gelet op de 270 000 misdrijfzaken die
het OM in 2005 heeft afgedaan, derhalve maar een handjevol. Verder heeft navraag
bij het openbaar ministerie geleerd dat DNA-onderzoek bij de aangegeven misdrijven
niet als een zinvolle aanvulling wordt beschouwd op de opsporingsmiddelen
die de politie en het openbaar ministerie nu ter beschikking staan om deze
misdrijven op te lossen. Verder kan het openbaar ministerie geen aanwijzingen
geven dat het ontbreken van de mogelijkheid tot toepassing van DNA-onderzoek
de opheldering van die misdrijven in het verleden heeft bemoeilijkt.Gelet op deze informatie kom ik tot de conclusie dat er vooralsnog geen
dringende maatschappelijke noodzaak in de zin van artikel 8 van het EVRM aanwezig
is om bij andere misdrijven dan de misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis
is toegelaten, een beperking van het recht op onaantastbaarheid van het lichaam
en van het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van verdachten
en veroordeelden wettelijk toelaatbaar te maken ten gunste van preventie van
strafbare feiten en het opsporen en vervolgen van de daders van strafbare
feiten. Ik ben dan ook van oordeel dat de grens van voorlopige hechtenis kan
worden gehandhaafd. Door deze conclusie laat ik buiten beschouwing of het
loslaten van de huidige grens voor toepassing van DNA-onderzoek wenselijk
zou zijn gelet op de systematiek van het Wetboek van Strafvordering. In die
systematiek is, zoals gezegd, de grens van voorlopige hechtenis in het voorbereidend
onderzoek een algemeen gehanteerde grens voor het toepassen van dwangmiddelen.Ook de in paragraaf 4.1 aangehaalde rechtsvergelijkende verkenning
geeft mij geen aanleiding te kiezen voor een andere ondergrens voor toepassing
van gedwongen DNA-onderzoek. Uit de rechtsvergelijking blijkt dat Nederland
voor de reikwijdte van het DNA-onderzoek een zeer ruimhartige regeling kent.In België kan DNA-onderzoek slechts worden bevolen ten aanzien van
een persoon die vervolgd wordt voor een strafbaar feit waarop een maximumstraf
staat van vijf jaar gevangenis of een zwaardere straf. Frankrijk hanteert
een hogere bovengrens. Slechts wanneer het gaat om een persoon die is veroordeeld
tot minstens tien jaar gevangenisstraf kan onder dwang lichaamsmateriaal van
betrokkene worden afgenomen. In Duitsland moet sprake zijn van een strafbaar
feit van aanzienlijke betekenis of een strafbaar feit tegen de seksuele zelfbeschikking.
Engeland en Wales nemen ten opzichte van de ons omringende landen een uitzonderingspositie
in en kennen een ruime ondergrens. In die landen kan afname van celmateriaal
onder dwang geschieden indien betrokkene zich in detentie bevindt bij de politie
en er redelijke gronden zijn om aan te nemen dat hij betrokken is bij een
recordable offence. De wetgeving kent geen definitie van een recordable offence;
in de praktijk vallen vrijwel alle zaken die door de politie worden onderzocht,
onder dit begrip1.Het College van procureurs-generaal kan zich blijkens zijn advies over
deze nota geheel verenigen met mijn standpunt dat bij de toepassing van DNA-onderzoek
vastgehouden wordt aan de grens van voorlopige hechtenis. De hiervoor gegeven
onderbouwing van dit standpunt vindt het College duidelijk en overtuigend.
De Nederlandse Orde van Advocaten ondersteunt mij eveneens in mijn opvatting
dat er geen dringende maatschappelijke noodzaak is om de grens te verlagen.
Ook de andere instanties die over de nota advies hebben uitgebracht staan –
zo leid ik uit hun adviezen af – positief tegenover mijn standpunt.6.2. DNA-onderzoek bij mensen die op niet-natuurlijke
wijze zijn overledenVan de kant van de politie is wel gepleit voor het creëren van de
wettelijke mogelijkheid om stelselmatig, dat wil zeggen zonder verdenking,
celmateriaal voor DNA-onderzoek af te nemen bij personen die zelfmoord hebben
gepleegd of op een andere wijze een niet-natuurlijke dood zijn gestorven met
het doel te kunnen achterhalen of ze betrokken zijn geweest bij onopgeloste
misdrijven. Het gebruik van het verkregen celmateriaal zou afhankelijk dienen
te zijn van een beoordeling in het concrete geval. Een factor die daarbij
een rol speelt, is bijvoorbeeld het antwoord op de vraag of de overledene
tijdens zijn leven antecedenten had of dat hij onder opvallende omstandigheden
is overleden. Achtergrond van het pleidooi van de politie is het feit dat
in 2005 in Utrecht in twee situaties drie ernstige misdrijven konden worden
opgelost dankzij het feit dat de betrokken officier van justitie van twee
personen die zichzelf van het leven hadden beroofd en op wie een verdenking
rustte vanwege die misdrijven, celmateriaal ten behoeve van DNA-onderzoek
had laten afnemen en het daaruit verkregen DNA-profiel had laten vergelijken
met de sporen van de drie misdrijven. De verwachting van de politie is dat
meer misdrijven zullen worden opgehelderd indien het wettelijk mogelijk wordt
gemaakt dat ook DNA-onderzoek kan worden verricht aan celmateriaal van niet-verdachte
personen die op niet-natuurlijke wijze zijn overleden. Het College van procureurs-generaal
onderschrijft in zijn advies over deze nota de verwachting van de politie
en meent dat er termen aanwezig zijn om DNA-onderzoek mogelijk te maken bij
personen die zelfmoord hebben gepleegd, ook al kunnen zij niet als verdachte
worden aangemerkt. De Raad van Hoofdcommissarissen spreekt zich in zijn advies
over de nota niet uit over de verwachtingen en de wensen die op dit punt wel
bij de politie leven.Graag wil ik vooropstellen dat ik uiteraard het belang onderschrijf van
het ophelderen van gepleegde misdrijven, vooral indien zij ernstige maatschappelijke
onrust teweeg hebben gebracht. Ik zie evenwel ook grenzen aan het gebruik
van DNA-onderzoek. Alleen ten aanzien van degenen op wie een verdenking van
een bepaald strafbaar feit rust of die zijn veroordeeld voor een bepaald strafbaar
feit, meen ik dat te rechtvaardigen is dat aan hun celmateriaal DNA-onderzoek
plaatsvindt. Met het wettelijk regelen dat van een ieder die op een niet-natuurlijke
manier is overleden, standaard celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek
kan worden afgenomen, zouden die grenzen naar mijn mening onvoldoende worden
gerespecteerd. De Nederlandse Orde van Advocaten onderschrijft in zijn advies
mijn opvatting. Uit de adviezen van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,
de Raad voor de rechtspraak en het College bescherming persoonsgegevens leid
ik af dat zij mijn opvatting eveneens delen.Mijn voornaamste bezwaar tegen het wettelijk toelaatbaar maken dat van
iedere persoon die een niet-natuurlijke dood is gestorven, standaard celmateriaal
voor DNA-onderzoek kan worden afgenomen, is dat dit een disproportionele maatregel
is. De enkele vaststelling dat iemand aan een niet-natuurlijke doodsoorzaak
is overleden, biedt naar mijn mening onvoldoende grond om te veronderstellen
dat hij bij een misdrijf betrokken is geweest. Immers, niet aannemelijk en
aangetoond is dat mensen in overwegende mate zelfmoord plegen omdat zij ten
tijde van hun leven een strafbaar feit hebben begaan en zich bijvoorbeeld
uit angst voor ontdekking of uit gewetensnood zich van het leven hebben beroofd.
De voorbeelden waarop het College van procureurs-generaal en de politie de
verwachting baseren meer misdrijven te kunnen ophelderen bij afname van celmateriaal
van een ieder die zelfmoord heeft gepleegd, ook als hij geen verdachte is
in een strafzaak, vormen onvoldoende grond voor die veronderstelling. Bovendien
was er in die voorbeelden sprake van een verdenking. Het vorenstaande geldt
ook ten aanzien van diegenen die op een andere niet-natuurlijke wijze zijn
overleden dan door zelfmoord (hulp bij zelfdoding, euthanasie of een (verkeers)ongeval).
Het ligt dan ook niet in de rede een persoon op wie geen verdenking rust,
na zijn niet-natuurlijke dood op een andere manier te behandelen dan voor
zijn overlijden.Evenmin zijn er andere redenen om iemand die aan een niet-natuurlijke
doodsoorzaak is overleden, anders te behandelen dan iemand die op een natuurlijke
manier is overleden. Van iemand die een natuurlijke dood is gestorven, wordt
immers niet standaard celmateriaal voor DNA-onderzoek afgenomen. Ik zie onvoldoende
termen aanwezig om in strafvorderlijke zin onderscheid tussen de twee categorieën
overledenen te maken. Ook iemand die op een natuurlijke manier is gestorven,
kan een misdrijf op zijn kerfstof hebben.Belangrijk is verder dat in het Wetboek van Strafvordering een dwangmiddel
als DNA-onderzoek, dat een inbreuk maakt op de lichamelijke integriteit en
de persoonlijke levenssfeer, alleen bij verdenking van een strafbaar feit
kan worden toegepast en indien het onderzoek ter opheldering van dat strafbare
feit dat rechtvaardigt. Gelet op de hiervoor aangegeven overwegingen acht
ik vooralsnog geen maatschappelijke noodzaak aanwezig om dit algemeen strafvorderlijk
uitgangspunt te verlaten. Daarbij speelt mede een belangrijke rol de wettelijke
regeling, zoals neergelegd in artikel 69 van het Wetboek van Strafrecht, dat
geen recht tot strafvordering bestaat tegen een verdachte die is overleden.Verder geldt dat ook al levert het afnemen van celmateriaal voor DNA-onderzoek
bij een overledene geen inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van betrokkene
op, het recht op onaantastbaarheid van het lichaam op het moment van iemands
overlijden niet eindigt. Na iemands overlijden kan de officier van justitie
niet zonder meer zijn stoffelijk overschot in beslag nemen en opdracht geven
daarvan celmateriaal te laten afnemen. Er moet in ieder geval een aantoonbaar
strafvorderlijk belang zijn.Tot slot vormt het afnemen van celmateriaal van iemand die zichzelf van
het leven heeft beroofd, en het wachten op de uitkomst van het onderzoek aan
dat celmateriaal een emotionele belasting voor zijn nabestaanden. Een belasting
die bovenop de zware klap komt die zij reeds te verwerken hebben vanwege de
vorm van de dood die hun familielid of vriend heeft gekozen of die hem is
overkomen. Ook om die reden ben ik van mening dat niet over een nacht ijs
moeten worden gegaan bij DNA-onderzoek aan het celmateriaal van iemand die
op een niet-natuurlijke manier om het leven is gekomen. Het College van procureurs-generaal
vindt dit argument niet erg steekhoudend, omdat het celmateriaal van een slachtoffer
dat is overleden als gevolg van een misdrijf wel wordt afgenomen, ook als
hij geen verdachte is, en het daaruit verkregen DNA-profiel in de DNA-databank
wordt verwerkt. Volgens het College vormt dit voor de nabestaanden ook een
emotionele belasting. Deze vergelijking gaat naar mijn mening echter niet
op. In het laatste geval is er sprake van een misdrijf waarvan de overleden
dierbare van de nabestaanden slachtoffer is geworden. De nabestaanden is er
in dat geval alles aan gelegen dat het misdrijf wordt opgelost. In het eerste
geval is de dierbare van de nabestaanden niet overleden als gevolg van een
misdrijf. De persoon heeft zichzelf van het leven beroofd of hij is door een
andere oorzaak dan een misdrijf om het leven gekomen. De nabestaanden hebben
er dan ook geen belang bij om celmateriaal van hun dierbare te laten afnemen.Gelet op het vorenstaande acht ik de aanwending van dwangmiddelen na iemands
dood alleen proportioneel indien hij tijdens zijn leven al als verdachte ten
aanzien van een bepaald strafbaar feit was aangemerkt dan wel als verdachte
zou kunnen worden aangemerkt indien hij nog in leven zou zijn geweest. Daarbij
past de kanttekening dat een zaak na iemands overlijden nooit met meer kan
worden afgesloten dan de waardering van de officier van justitie dat hij –
ware de verdachte in leven gebleven – vervolging zou hebben ingesteld.
Tot een rechterlijke beslissing van de feiten en schuld zal het niet meer
kunnen komen. Aan de nabestaanden van het slachtoffer en van de overledene
kan dus nimmer zekerheid worden verschaft over het feit of de overledene het
strafbare feit ook daadwerkelijk heeft gepleegd en zou zijn bestraft als hij
nog in leven zou zijn geweest.6.3. Internationale ontwikkelingen ten aanzien van
DNA-onderzoekDe mogelijkheden om internationaal tot uitwisseling van DNA-profielen
te komen ontwikkelen zich snel. Op 27 mei 2005 is te Prüm het Verdrag
tussen België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Luxemburg, Nederland en
Oostenrijk totstandgekomen inzake de intensivering van de grensoverschrijdende
samenwerking, in het bijzonder ter bestrijding van het terrorisme, de grensoverschrijdende
criminaliteit en de illegale migratie, ook wel het Verdrag van Prüm genoemd.
Inmiddels hebben andere EU-lidstaten als Finland, Italië, Slovenië,
Portugal, Zweden, Roemenië en Bulgarije zich ook als Verdragspartij gemeld.
Bij wet van 17 januari 2008 is dit verdrag voor Nederland goedgekeurd1.De Verdragspartijen streven ernaar ter verdere ontwikkeling van de Europese
samenwerking een voortrekkersrol bij de totstandkoming van een zo hoog mogelijke
standaard op het gebied van de samenwerking te vervullen, met name door verbeterde
gegevensuitwisseling. Door het verdrag wordt onder meer een versoepeling van
de samenwerking op het terrein van het DNA-onderzoek bewerkstelligd. Daarbij
is voorzien in een nieuwe uitwisselingsmodaliteit: rechtstreekse geautomatiseerde
toegang tot de DNA-databank van een andere Verdragssluitende partij, waarbij
eerst op geanonimiseerde basis DNA-profielen met elkaar worden vergeleken
en pas na een geconstateerde overeenkomst van de profielen (een «hit»)
via een rechtshulpverzoek de bijbehorende zaak- en persoonsgegevens kunnen
worden uitgewisseld.Teneinde binnen de Europese Unie een verbetering van de gegevensuitwisseling
te bereiken en hiervoor de noodzakelijke juridische en technische voorwaarden
te creëren, is op 12 juni 2007 op initiatief van de huidige EU-voorzitter
Duitsland besloten om de inhoud van het Verdrag van Prüm om te zetten
in regelgeving van de Europese Unie (Titel VI VEU).6.4. Technologische ontwikkelingen op het terrein
van DNA-onderzoekOp het terrein van DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
van de onbekende verdachte wordt onderzoek verricht door de afdeling Forensische
Moleculaire Biologie van het ErasmusMC te Rotterdam en het Forensisch Laboratorium
voor DNA-onderzoek van het het Instituut voor anthropogenetica van de Universiteit
Leiden. Het onderzoek is wetenschappelijk van aard met een sterke praktische
toepassing. In de eerste plaats wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid
om de geografische herkomst van een persoon te bepalen. De resultaten hiervan
zijn veelbelovend. Nu al wordt in incidentele gevallen van deze onderzoeksmogelijkheid
gebruik gemaakt. Op dit moment is met een behoorlijke mate van betrouwbaarheid
de geografische herkomst te bepalen ten aanzien van de mensen die afkomstig
zijn uit de verschillende continenten, bijvoorbeeld of er sprake is van een
persoon van Aziatische, Afrikaanse, Europeaanse of Zuid-Amerikaanse origine.
De verwachting is dat de komende jaren steeds meer gegevens van verschillende
bevolkingsgroepen beschikbaar komen. Hierdoor zullen ook steeds specifiekere
uitspraken over de geografische herkomst kunnen worden gedaan. Daarnaast wordt
er onderzoek uitgevoerd naar andere uiterlijk waarneembare persoonskenmerken.
Het betreft hier kenmerken die nog niet bij algemene maatregel van bestuur
zijn aangewezen, zoals haarkleur, huidskleur, kleur van de ogen (feitelijk
van de iris), lichaamspostuur en -lengte en leeftijd. Dit onderzoek is complex
omdat de betreffende kenmerken zowel door omgevingsfactoren als erfelijke
factoren worden beïnvloed. Haarkleur wordt bijvoorbeeld bepaald door
bepaalde genen, maar kan ook veranderen door leeftijd. Momenteel is het alleen
mogelijk door middel van DNA-onderzoek met een zekere mate van betrouwbaarheid
vast te stellen of er sprake is van een bepaalde genetische variant van rood
haar. Voor andere kleuren haar is dit nog niet mogelijk.Op dit moment heeft het bovenstaande onderzoek nog niet dusdanige resultaten
opgeleverd dat aanwijzing van andere uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
dan geslacht en ras, bij algemene maatregel van bestuur aan de orde is. Wel
worden de komende jaren nieuwe inzichten verwacht op het gebied van leeftijdsonderzoek,
lichaamslengte, kleur van de ogen en haar- en huidskleur. Ook de resultaten
van de onderzoeken die in Engeland en de Verenigde Staten naar uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken worden gedaan naar de mogelijkheden om met behulp van DNA-onderzoek
de kleur van de ogen, het haar en de huid, gelaatstrekken en de lengte en
gewicht van betrokkene te bepalen, zijn nog niet van dien aard dat aanwijzing
van deze uiterlijk waarneembare persoonskenmerken in de rede ligt. Als de
techniek en wetenschap zover zijn, zal in nauw overleg met de rechtspraktijk
worden bezien of de nieuw verkregen uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
relevant zijn voor de opsporing en dus bij algemene maatregel van bestuur
dienen te worden aangewezen. Het moet dan gaan om die fysieke persoonskenmerken
die bij een individu zichtbaar zijn en waarvan met zekerheid kan worden gesteld
dat betrokkene daarvan op de hoogte is, omdat hij deze vanaf zijn geboorte
heeft. Een ziekte of erfelijke aandoening die zich in een later stadium dan
de geboorte openbaart, valt op basis van dit criterium buiten het begrip «uiterlijk waarneembare persoonskenmerken» en komt dus
niet voor aanwijzing in aanmerking.Andere toepassingen van DNA-onderzoek dan die die in deze nota reeds zijn
genoemd, zoals DNA-onderzoek naar afwijkend gedrag, zijn de komende jaren
niet te verwachten. Een agressiegen bestaat niet en een criminaliteitsgen
ook niet1. Het is niet mogelijk om op basis van
celmateriaal uitspraken te doen over crimineel gedrag. Er zijn vele oorzaken
die een rol spelen bij het ontstaan van afwijkend gedrag. Biologische factoren
spelen hier een rol, maar minstens zo belangrijk zijn omgevingsfactoren (bijvoorbeeld
de gezinssituatie en opvoeding), alsmede toevallige omstandigheden en gebeurtenissen
in een persoonlijk leven. Het is de wisselwerking tussen de diverse factoren
die uiteindelijk bepaalt of, en zo ja, in welke mate crimineel gedrag tot
stand komt. Die wisselwerking staat daarom ook centraal in het huidige criminologische
onderzoek.Deze gelegenheid grijp ik tevens aan om kort drie ontwikkelingen te noemen
die weliswaar geen consequenties hebben voor de DNA-wetgeving, maar voor de
opsporing en bewijsvoering zeer relevant zijn. De eerste ontwikkeling die
nog geheel in de kinderschoenen staat, betreft de mogelijkheden om van biologische
sporen te bepalen wanneer ze zijn achtergelaten. Afgezien van het antwoord
op de vraag «van wie is het spoor afkomstig?» is belangrijk het
antwoord op de vraag «hoe is het spoor op die plaats terechtgekomen
en op welk moment?» Deze vragen kunnen relevant zijn voor het opsporingsproces
en de bewijsvoering en het antwoord daarop kan de waarde van het DNA-onderzoek
verder vergroten. Wanneer bijvoorbeeld bepaald kan worden op welk moment een
spoor op een bepaalde plaats is terechtgekomen, kan veel beter een objectieve
inschatting worden gemaakt over de eventuele delictgerelateerdheid van het
desbetreffende spoor. Deze ontwikkeling zal de komende jaren verder worden
onderzocht op praktische bruikbaarheid.Een tweede ontwikkeling is dat het naar verwachting binnen afzienbare
tijd mogelijk wordt om met moleculair biologische technieken ook van heel
kleine hoeveelheden celmateriaal de biologische oorsprong te bepalen, dat
wil zeggen of het bloed, speeksel, sperma, huid of ander celmateriaal betreft.
Nu kan dat alleen met een relatief grote hoeveelheid celmateriaal waarmee
een zogenaamde indicatieve test kan worden gedaan. In sommige gevallen kan
het zeer belangrijk zijn om ook van minimale sporen te weten wat voor celmateriaal
het is. Ook zal het mogelijk worden om verschillende soorten cellen van elkaar
te scheiden. De hiervoor benodigde geavanceerde apparatuur is reeds door het
NFI aangeschaft en wordt thans getest op praktische toepasbaarheid.Een derde ontwikkeling die vanuit het oogpunt van de opsporing van belang
is, is dat er al enige tijd onderzoek wordt gedaan naar moleculaire pathologische
methoden om de doodsoorzaak en het tijdstip van overlijden van slachtoffers
betrouwbaarder vast te kunnen stellen. Van sommige erfelijke afwijkingen is
bijvoorbeeld bekend dat zij een plotselinge hartstilstand kunnen veroorzaken.
De mogelijkheid van DNA-onderzoek kan voor het vaststellen van de doodsoorzaak
dan van groot belang zijn.7. SAMENVATTINGVooral gedurende de laatste jaren is DNA-onderzoek met succes steeds vaker
ingezet bij het ophelderen van ernstige misdrijven, mede vanwege de toegenomen
kwaliteit van de DNA-profielvergelijking. Er zijn, zoals in paragraaf 2.2.
is uiteengezet, echter ook grenzen aan het gebruik van DNA-onderzoek. Alleen
ten aanzien van degenen op wie een verdenking van een bepaald strafbaar feit
rust of die zijn veroordeeld voor een ernstig misdrijf, acht
ik het te rechtvaardigen dat zij gedwongen kunnen worden hun celmateriaal
af te staan ten behoeve van het bepalen van hun profiel, en dat hun DNA-profielen
in de DNA-databank worden opgeslagen en kunnen worden benut ten behoeve van
een effectievere opsporing en vervolging van strafbare feiten. Ik zie geen
reden deze grenzen te verleggen. Wel wil ik binnen deze grenzen graag bevorderen
dat het gebruik van DNA-onderzoek verder wordt geoptimaliseerd, hetzij binnen
de huidige DNA-regelgeving, hetzij door aanpassing van deze regelgeving. In
de paragrafen 4 en 5 heb ik daarvoor voorstellen gedaan. De voorstellen die
binnen de huidige DNA-regelgeving kunnen worden gerealiseerd, betreffen een
verruiming van de toepassing van het criterium van het belang van het onderzoek,
het loslaten van de gefaseerde invoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden
voor veelplegers met ingang van 1 januari 2009 en een ruimere toepassing
van het instrument «grootschalig DNA-onderzoek». Daarnaast stel
ik voor te bevorderen dat in het Wetboek van Strafvordering een grondslag
wordt gecreëerd voor de toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek, DNA-onderzoek
op verzoek van het slachtoffer en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare
persoonskenmerken van een ongeïdentificeerd overleden slachtoffer. Ook
stel ik voor dat in dat wetboek de bevoegdheid wordt neergelegd voor de hulpofficier
van justitie tot het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van onbekende
verdachten in standaardzaken.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Zie het voorwoord uit De Essenties van forensisch DNA-onderzoek, NFI,
september 2006, blz. 4.XNoot2Wet van 8 november 1993 tot aanvulling van het Wetboek van Strafvordering
met voorzieningen ten behoeve van DNA-onderzoek in strafzaken (Stb. 1993,
596).XNoot3Zo zorgde de techniek ervoor dat wangslijmvlies in plaats van bloed voldoende
is voor het bepalen van een betrouwbaar DNA-profiel. Het afnemen van wangslijmvlies
brengt een minder vergaande inbreuk op de lichamelijke integriteit mee dan
bloedafname, om welke reden verruimingen van de wettelijke regeling toelaatbaar
werden geacht.XNoot4Wet van 5 juli 2001 tot wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek
in strafzaken (Stb. 2001, 335).XNoot5Wet van 8 mei 2003 tot wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek
in strafzaken in verband met het vaststellen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken
uit celmateriaal (Stb. 2003, 201).XNoot1Zie Kamerstukken II 2006/07, 29 271, nr. 5, blz. 2.XNoot2W. Ph. Stol, N. Kop en P. A. Koppenol, Eén spoor is geen
spoor: naar een landelijke sporendatabank voor informatiegestuurde opsporing,
WODC, 2005, blz. 68. Het rapport is bij brief van 7 februari 2006 aan
de Tweede Kamer aangeboden; zie Kamerstukken II 2005/06, 30 300 VI, nr.
115.XNoot1Vgl. bijv. Kamerstukken II 2002/03, 28 685, nr. 3, blz. 30.XNoot2Kamerstukken II 2005/06, 30 300 VI, nr. 32, blz. 5 en 6.XNoot3Het meest actuele overzicht kan worden gevonden op de website van het
NFI die betrekking heeft op DNA-onderzoek: www.dnasporen.nl.XNoot1Zie de onder noot 10 genoemde website.XNoot2Zie onder meer: Kamerstukken II 2002/03, 28 685, nr. 3, blz. 5
en Op zoek naar de bron, A. P. A. Broeders, 2003, blz. 299
en volgende.XNoot3Zie het rapport dat in noot 7 is genoemd, blz. 80.XNoot4Zie het rapport dat in noot 7 is genoemd, blz. 27.XNoot5Zie de in noot 1 genoemde bundel «De Essenties van forensisch DNA-onderzoek»,
deel 5, blz. 10 tot en met 12.XNoot1Deze grenzen zijn in de adviezen die over de onderhavige nota zijn uitgebracht,
niet betwist. De Raad van Hoofdcommissarisen heeft deze met zoveel woorden
in zijn advies onderschreven.XNoot2Zie voor de principiële en praktische bezwaren daartegen het nader
rapport bij het voorstel van Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden; Kamerstukken
II 2002/03, 28 685, A, blz. 7 en 8.XNoot3Van deze mogelijkheid hebben de ex-veroordeelden tot op heden geen gebruik
gemaakt.XNoot4Zie voor de principiële en praktische bezwaren: Kamerstukken II 2002/03,
28 600 VI, nr. 5, blz. 20 en 21.XNoot1Kamerstukken II 2006/07, 29 271, nr. 6.XNoot2C. J. de Poot en E. W. Kruisbergen, WODC, 2006, nr. 246.XNoot3Zie bijvoorbeeld The National DNA Database Annual Report 2005–2006,
blz. 20.XNoot1Deze grens heeft de rechtbank te Arnhem in haar uitspraak van 29 oktober
2004 bevestigd. Er is volgens deze rechtbank geen onderzoeksbelang aanwezig
indien er sprake is van betrapping op heterdaad en er geen forensisch materiaal
voorhanden is om nader DNA-onderzoek te rechtvaardigen.XNoot1HR 19 december 2006, NJ 2007, 27.XNoot2Zie Kamerstukken II 1999/2000, 26 271, nr. 6, blz. 59 en nr. 9, blz.
34 en 58.XNoot3Vgl. Kamerstukken II 1996/97, 25 403, nr. 3, blz. 7.XNoot1Kamerstukken II 1999/2000, 26 271, nr. 9, blz. 34.XNoot2Uit het rapport «Sporen met DNA» waarin de resultaten van
de door het IVA beleidsonderzoek en advies uitgevoerde evaluatie zijn neergelegd,
blijkt dat de ondervraagde officieren van justitie goed uit de voeten kunnen
met het criterium van het onderzoeksbelang. Het criterium vormt nagenoeg geen
belemmering voor het starten van een DNA-onderzoek. Het rapport en een beleidsmatige
reactie daarop bied ik de Tweede Kamer binnenkort aan.XNoot1Zie de brief van de toenmalige Minister van Justitie van 22 januari
2001 aan de Tweede Kamer, Kamerstukken II 2000/01, 26 271, nr. 16.XNoot1Zie Handelingen II 2003/04, blz. 3934 en 3935.XNoot2De effecten van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden worden in 2008
geëvalueerd.XNoot3E. W. Kruisbergen, Van vonnis tot DNA-profiel: procesevaluatie van
de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden, WODC, 2008. Dit rapport en een beleidsmatige
reactie daarop bied ik de Tweede Kamer binnenkort aan.XNoot4Het celmateriaal van veroordeelden die een vrijheidsbenemende straf of
maatregel ondergaan, wordt binnen de inrichting afgenomen waarin zij verblijven.XNoot5C. van den Heuvel, J. F. Nijboer, A. M. van Rijswijk en Th. A.
de Roos, Forensisch DNA-onderzoek: een rechtsvergelijkende verkenning, rapportage
van een rechtsvergelijkend onderzoek naar de regelgeving en de praktijk van
het forensisch DNA-onderzoek in Nederland, België, Duitsland, Engeland &
Wales en Frankrijk, WODC, 2005.XNoot1Gewijzigd bij besluiten van 26 april 2006 (Stb. 2006, 220), 27 juni
2006 (Stb. 2006, 312) en van 10 december 2007 (Stb. 2007, 512).XNoot2Vgl. Kamerstukken 2004/05, 28 685, nr. 14, blz. 7.XNoot3Kamerstukken II 2005/06, 26 271, nr. 36, blz. 11.XNoot4Kamerstukken II 2002/03, 28 684, nr. 10.XNoot5Aanhangsel Handelingen II 2003/04, nr. 1353.XNoot6De Raad van Hoofdcommissarissen betreurt in zijn advies het jaar uitstel
voor de afname bij de veroordeelde veelplegers. Het College van procureurs-generaal
geeft in zijn advies aan dit uitstel alleszins begrijpelijk te vinden.XNoot1Zie noot 2, pag. 8.XNoot2Vgl. de omschrijving van grootschalig DNA-onderzoek in Kamerstukken II,
2000–2001, 27 400, nr. 49, blz. 2 en in het genoemde
rapport, blz. 11.XNoot3Zie Kamerstukken II 2000–2001, 27 400 VI, nr. 49, blz. 7.
Deze voorwaarden zijn kort samengevat: (1) er is sprake van ernstig misdrijf,
(2) er is geen verdachte en er zijn geen aanwijzingen meer die met een redelijke
inzet van middelen een voldoende kans bieden om te leiden tot opheldering
van het misdrijf, (3) de verwachting bestaat dat het grootschalig DNA-onderzoek
bijdraagt aan de opheldering van het misdrijf en (4) de kring van personen
is niet groter dan in het belang van de waarheidsvinding noodzakelijk is.XNoot4Zie paragraaf 5 van de Instructie DNA-onderzoek van 15 oktober
2007.XNoot1In 2005 is in Engeland in 33 zaken actief in de DNA-databank gezocht naar
verwantschapsrelaties. In 7 van deze zaken is mede dankzij deze zoekactie
een dader berecht. 5 zaken zijn nog in behandeling bij de rechter. Zie The
National DNA Database Annual Report 2005–2006, blz. 20.XNoot1De vergelijking die bij verwantschapsonderzoek plaatsvindt, is niet, zoals
bij het klassieke DNA-onderzoek, gericht op een volledige overeenkomst (de
zogenaamde hit/no-hit-vergelijking) tussen het DNA-profiel van een onbekende
verdachte dat gewoonlijk op de plaats van het delict is gevonden (sporenmateriaal)
en het DNA-profiel van een bekende persoon, maar op een «near hit»
die erop kan duiden dat een bloedverwant van de onderzochte persoon de mogelijke
dader is.XNoot1Zie Kamerstukken II 1997/98, 25 892, nr. 3, blz. 116.XNoot2Zie brief van 8 september 2005, nr. PaG/O&O/9555.XNoot3Zie het rapport Kringen rond de dader, grootschalig DNA-onderzoek als
instrument in de opsporing, blz. 24.XNoot4Zie het rapport Kringen rond de dader, grootschalig DNA-onderzoek als
instrument in de opsporing, blz. 154.XNoot1Naar analogie van artikel 13, tweede en vierde lid, van het Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken.XNoot1Kamerstukken I 2007/08, 30 143, nr. A.XNoot2Vgl. HR 18 juni 1993, NJ 1994, 347.XNoot1Dwangmiddelen en rechtsmiddelen, Deventer 2002, blz. 773–978.XNoot2Zie het voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering
inzake de regeling van onderzoek naar de mogelijkheid van overbrenging van
een ernstige besmettelijke ziekte bij gelegenheid van een strafbaar feit (verplichte
medewerking aan een bloedtest in strafzaken); Kamerstukken II 2007/08, 31 241,
nr. 2.XNoot3Kamerstukken II 2004/05, 30 143, nr. 3, blz. 4 en Kamerstukken II
2005/06, 30 143, nr. 8, blz. 8.XNoot1Kamerstukken II 2005/06, 30 696, nr. 2.XNoot1Vgl. HR 29 juni 1999, NJ 2000, 10.XNoot1Zie Kamerstukken I 2000/01, 26 271, nr. 210b, blz. 9 en
10, Handelingen I 2000/01, blz. 1510, 1515, 1517 en 1518, Handelingen
I 2002/03, blz. 725, 732, 734 tot en met 736, Handelingen II 2003/04,
blz. 3916, 3917, 3919 tot en met 3921, 3927 tot en met 3933, Kamerstukken
I 2003/04, 28 685, nr. C, blz. 5 en Handelingen I 2004/05, blz. 2193,
2194, 2220 en 2222.XNoot1Voor de wettelijke regeling van de reikwijdte van DNA-onderzoek wordt
verwezen naar de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, van het
Wetboek van Strafvordering en artikel 2, eerste lid, van de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden.XNoot1Zie de rechtsvergelijkende verkenning, genoemd in noot 29, blz. 81.XNoot1Zie Stb. 2008, 25.XNoot1Zie bijvoorbeeld drs. A.G. Donker, Het agressie-gen en andere misverstanden,
Justitiële verkenningen, Biologische factoren van agressief gedrag, WODC,
jrg. 26, nr. 3, 2000, blz. 9 tot en met 18 en M. van Hintum, De
mythe van het agressie-gen, Vrij Nederland, 15 oktober 2005, blz. 78
tot en met 84. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31415-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl