Voorstel van wet van het lid Arib tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman in verband met de instelling van de Kinderombudsman (Wet Kinderombudsman); Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140137
 2009-2010
 
 31 831
 Voorstel van wet van het lid Arib tot wijziging van de Wet Nationale
ombudsman in verband met de instelling van de Kinderombudsman (Wet Kinderombudsman)
 
 
 
 
 Nr. 
 9
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 25 januari 2009
 De indiener van het initiatiefvoorstel heeft met aandacht kennisgenomen
van de reacties van de leden van het CDA, de PvdA, de SP, de VVD, de SGP en
de ChristenUnie, zoals verwoord in het verslag vastgesteld op 30 oktober
2009. Het verheugt de indiener dat vele fracties met belangstelling hebben
kennisgenomen van het voorstel van wet tot wijziging van de Wet Nationale
ombudsman in verband met de instelling van een Kinderombudsman (Wet Kinderombudsman).
De reacties tonen aan dat vele fracties belang hechten aan de komst van een
onafhankelijke instituut dat toeziet op de naleving van kinderrechten in Nederland
en dat kinderrechten onder de aandacht zal brengen. Ondanks de vele voorzieningen
die er in Nederland zijn voor jeugdigen ontbreekt het nog steeds aan een landelijke
ombudsvoorziening voor jeugdigen die bevordert dat de rechten van jeugdigen
worden geëerbiedigd. De indiener zal in deze nota naar aanleiding van
het verslag ingaan op de gemaakte opmerkingen en vragen.
 1. Inleiding en de aanleiding
 De leden van de CDA-fractie vragen de indiener hoe zij de afbakening van
de taken van de Kinderombudsman ziet, daar de Nationale ombudsman bijvoorbeeld
onderzoek doet naar het functioneren van de jeugdzorg en er ook een Inspectie
jeugdzorg (IJZ) is.
 De Kinderombudsman wordt een substituut-ombudsman van de Nationale ombudsman
onder de huidige wet en heeft net als laatstgenoemde functionaris de taak
om klachten te behandelen. De Kinderombudsman heeft een eigen werkveld, te
weten het bevorderen dat de rechten van jeugdigen zullen worden geëerbiedigd
door bestuursorganen en privaatrechtelijke organisaties. Formeel gezien regelt
de Nationale ombudsman de werkzaamheden van zijn substituten. De Nationale
ombudsman en zijn substituten hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid
voor een goede uitvoering van hun taken. De Nationale ombudsman maakt daarover
afspraken met zijn substituten. De Nationale ombudsman zal dus ook met de
Kinderombudsman afspraken maken. De feitelijke uitwerking daarvan zal zijn
dat de Nationale ombudsman het aan de Kinderombudsman overlaat om uit eigen
beweging of naar aanleiding van klachten onderzoek in te stellen naar bestuursorganen
die de rechten van jeugdigen niet eerbiedigen. Zo bezien zullen
onderzoeken die de Nationale ombudsman op dit moment uitvoert op het terrein
van de eerbiediging van de rechten van jeugdigen in de toekomst dus door de
Kinderombudsman worden uitgevoerd.
 Daarnaast heeft de Kinderombudsman enkele specifieke taken die de Nationale
ombudsman niet heeft, zoals het geven van voorlichting en informatie over
de rechten van jeugdigen en het adviseren over de wetgeving die en het beleid
dat de rechten van jeugdigen raakt. Voor de vraag van de leden van de CDA-fractie
over de afbakening van de taken van de Kinderombudsman in relatie tot de werkzaamheden
van de Inspectie jeugdzorg verwijst de indiener naar het antwoord op de vergelijkbare
vraag van genoemde leden over hoe de Kinderombudsman zich gaat verhouden tot
de Inspectie jeugdzorg in paragraaf 2 van deze nota.
 Voorts stellen de leden van de CDA-fractie dat indien niet zeker is dat
de Kinderombudsman ook iedere individuele klacht in behandeling neemt, het
de vraag is of jeugdigen en ouders daadwerkelijk met dit extra instituut geholpen
zijn.
 De Kinderombudsman is in beginsel verplicht iedere klacht op zijn terrein
in behandeling te nemen tenzij hij daartoe op grond van de wet niet bevoegd
of verplicht is. In dit opzicht is er geen verschil met de Nationale ombudsman.
De Kinderombudsman is, net als de Nationale ombudsman niet bevoegd een klacht
te onderzoeken in de in artikel 9:22 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
beschreven gevallen (o.a. de situatie dat een gedraging onderwerp is van een
gerechtelijke procedure).
 Daarnaast is de Kinderombudsman, net als de Nationale ombudsman, in sommige
gevallen niet verplicht onderzoek te doen naar een klacht. Hij mag dit echter
niet naar eigen inzicht bepalen, maar deze mogelijkheid alleen benutten in
de gevallen die zijn vastgelegd in artikel 9:23 Awb.
 De leden van CDA-fractie vragen ook nadrukkelijk of de kosten van de Kinderombudsman
gefinancierd kunnen worden uit het budget van de Nationale ombudsman. Voor
het antwoord op deze vraag verwijst de indiener naar het antwoord op de vraag
betreffende de financiën van dezelfde leden beschreven in paragraaf 8.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen aan de indiener of zij kan toelichten
wat na het proefproject «Kom op! Jeugdombudswerk» aan ontwikkelingen
op het gebied van jeugdombudswerk heeft plaatsgevonden in Nederland. Zij vragen
of er in deze jaren geen sprake is geweest van jeugdombudswerk en of er nog
andere pilots geweest zijn. Voorts vragen zij indien er geen andere pilots
zijn geweest, hoe deze lacune is opgevangen en indien er wel andere pilots
zijn geweest, hoe deze zijn verlopen.
 Het proefproject «Kom Op! Jeugdombudswerk» is gedurende drie
jaar uitgevoerd en werd in het jaar 2000 afgerond. Hierbij heeft Stichting
Kinderpostzegels Nederland voor zowel de regionale projecten als de landelijke
coördinatie een financiële ondersteuning geboden in de vorm van
een startsubsidie. Uit de evaluatie van het proefproject is gebleken dat er
behoefte bestaat aan voortzetting van het ombudswerk voor jeugdigen omdat
duidelijk in een behoefte werd voorzien. Voor zover bij de indiener bekend
hebben er nadien op dit vlak weinig tot geen ontwikkelingen plaatsgevonden.
In de lacune die is ontstaan wordt tot op heden niet voorzien.
 Verder vragen de leden van de PvdA-fractie waarin de taken van een JIP
verschillen met die van de Kinderombudsman en waar sprake zal zijn van overlap.
 Het Jongeren Informatie Punt (JIP) geeft informatie en advies over werk,
school, drugs, geld, huisvesting, rechten en plichten, seks en vrije tijd.
Jongeren kunnen met hun vragen hierover terecht bij de JIP’s. De taakstelling
van de Kinderombudsman is veel breder dan het aandachtsterrein van een JIP,
dat bovenal op verzoek van een jeugdige zelf, informatie en advies geeft met
betrekking tot de zaken hierboven genoemd. In principe zullen
de taken van het JIP eerder complementair dan overlappend zijn t.o.v. die
van de Kinderombudsman. Slechts bij het informeren en adviseren over de rechten
en plichten van jeugdigen zou er sprake kunnen zijn van overlap. Gezien de
verschillende karakters en primaire doelstellingen van beide organisaties
acht de indiener deze overlap niet bezwaarlijk. De hoofdtaak die een Kinderombudsman
zal vervullen is immers het bevorderen dat de rechten van jeugdigen zullen
worden geëerbiedigd door bestuursorganen en door privaatrechtelijke organisaties.
Voor het naar behoren uitvoeren van deze taak staan deze functionaris een
aantal middelen ter beschikking. De Kinderombudsman zal informatie geven en
voorlichten over de rechten van jeugdigen in de maatschappij. Ook kan de Kinderombudsman
gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen aan de regering en de Tweede Kamer
over wetgeving die en beleid dat de rechten van jeugdigen raakt. Het is van
belang dat de Kinderombudsman in staat is vast te stellen of en in hoeverre
(voorgenomen) wet- en regelgeving voldoende is afgestemd op het beschermen
en bevorderen van de rechten en belangen van kinderen. Bij deze adviestaak
staan dus enkel en alleen de belangen van jeugdigen die voortvloeien uit het
kinderrechtenverdrag centraal. De Kinderombudsman zal individuele klachten
van jeugdigen en hun ouders in behandeling nemen en beoordelen in hoeverre
de rechten van jeugdigen zijn geëerbiedigd. Tevens houdt de Kinderombudsman
toezicht op de wijze waarop klachten van jeugdigen of hun wettelijke vertegenwoordigers
door andere bevoegde instanties worden behandeld en kan de Kinderombudsman
een onderzoek instellen naar de eerbiediging van de rechten van jeugdigen
naar aanleiding van klachten of uit eigen beweging. De Kinderombudsman kan
op deze wijze zich met de systematiek van klachtbehandeling ten aanzien van
jeugdigen bezighouden, hiaten daarin signaleren en zich zo nodig inspannen
om de klachtbehandeling (bij bepaalde organisaties) te verbeteren.
 Voor wat betreft de verhouding tussen de voorgestelde taken van de Kinderombudsman
en die van het Jongeren Informatie Punt is de indiener van mening dat rekening
dient te worden gehouden met eventuele overlappende werkzaamheden. Derhalve
is gewenst het onnodig dubbelop uitvoeren van werkzaamheden tussen beide instanties
te voorkomen, waarbij overlap van taken immers niet hoeft te betekenen dat
werkzaamheden dubbelop uitgevoerd worden. De indiener acht samenwerking tussen
enerzijds de Kinderombudsman en anderzijds JIP’s en andere organisaties
werkzaam op het terrein van jeugdigen wenselijk omdat hierdoor synergievoordelen
behaald kunnen worden door middel van uitwisseling van kennis en ervaringen.
 De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat er momenteel al een lappendeken
aan voorzieningen voor jongeren is. Zij vragen hoe de indiener in het licht
van dit gegeven bijvoorbeeld de berichtgeving in de Volkskrant d.d. 25 oktober
2009 beoordeelt, over het SER-(concept)advies dat aangeeft dat er één
loket voor probleemjongeren moet komen. Genoemde leden vragen of er nog wel
behoefte is aan een Kinderombudsman als een dergelijk loket gerealiseerd wordt.
 De indiener verwelkomt het concept advies van de Sociaal Economische Raad
dat stelt dat alle instanties die nu langs elkaar heen werken vanuit de één
loketgedachte zouden moeten functioneren bij de hulpverlening aan jeugdigen.
Bij het in werking treden van de Wet op de jeugdzorg op 1 januari 2005
is het realiseren van één toegang tot de jeugdzorg echter ook
al geformuleerd als een van de doelstellingen van deze wet. Uit het recente
evaluatieonderzoek Wet op de jeugdzorg blijkt evenwel dat dit doel slechts
in beperkte mate is gerealiseerd. Dit betekent
dat er voor het realiseren van één toegang meer nodig is dan
goede intenties, namelijk het structureel monitoren van de voortgang en de
resultaten.
 De Kinderombudsman heeft onder meer tot taak te monitoren of (probleem)jongeren
de zorg krijgen waar zij recht op hebben. Zo bezien kan het instituut Kinderombudsman
dus alleen maar bijdragen aan de verdere realisering van één
toegang voor de jeugdzorg door signalering van structurele tekortkomingen
in de eerbiediging van kinderrechten. Ook na de realisering van één
loket voor de jeugdzorg is de ombudsfunctie voor jeugdigen van groot belang
omdat er geen garanties zijn dat uitvoerende instanties niet langs elkaar
heen zullen (blijven) werken. Daarnaast richt de Kinderombudsman zich niet
alleen op de rechten van probleemjongeren maar op die van alle jongeren. En
ten slotte ligt het accent bij de één loketgedachte bij de uitvoering
van de hulpverlening aan jeugdigen waarvoor zorgaanbieders zelf verantwoordelijk
zijn, en dus niet de Kinderombudsman. De indiener concludeert dat de Kinderombudsman
een belangrijke taak kan vervullen in het proces op weg naar één
loket voor probleemjongeren maar zeker ook daarna. Jeugdigen hebben en houden
immers recht op kwalitatief goede zorg. Als de kwaliteit van de dienstverlening
ondeugdelijk is of wordt, dan hebben jeugdigen ook het recht, uiteraard nadat
de bestaande klachtenprocedures zijn doorlopen, hierover te worden gehoord
door een onafhankelijke derde als een Kinderombudsman.
 Een laagdrempelige en herkenbare Kinderombudsman waar kinderen met hun
klachten en problemen terecht kunnen, is van wezenlijk belang voor het bevorderen
van de eerbiediging van kinderrechten in Nederland.
 
 De leden van de SP-fractie vragen hoe de indiener het advies van het VN-Comité
inzake de rechten van het kind, dat de Kinderombudsman herkenbaar en goed
bereikbaar moet zijn, concreet denkt te implementeren.
 De herkenbaarheid van de Kinderombudsman wordt onder meer bevorderd door
het koppelen van de ombudsfunctie voor jeugdigen aan een persoon die met een
eigen gezicht publiekelijk optreedt. Die persoon wordt daardoor als het ware
met het instituut Kinderombudsman vereenzelvigd. Daarnaast zal geïnvesteerd
moeten worden in middelen die qua vormgeving, taalgebruik e.d. aansluiten
bij de beeldvorming van jeugdigen. Hierbij meent de indiener dat ook zoveel
mogelijk rekening moet worden gehouden met de verschillende leeftijdgroepen
onder jeugdigen. Jonge kinderen behoeven immers een andere benadering en aanspreekvorm
dan jeugdigen in de puberteit.
 De bereikbaarheid en toegankelijkheid van het bureau van de Kinderombudsman
kan gerealiseerd worden door het gebruik van moderne media die tot de verbeelding
van jeugdigen spreken. Zij zullen per telefoon, sms, of e-mail contact opnemen
met de Kinderombudsman maar ook zeker met moderne communicatiekanalen als
twitter, hyves, chat, facebook en/of skype. In Nederland hebben verschillende
kinderrechtswinkels en de kindertelefoon ervaring met chat als medium om met
jeugdigen te communiceren. Kinderombudsman-instituten in andere landen, zoals
de Vlaamse Kinderrechtencommissaris, hebben al vele jaren ervaring met het
bereiken van kinderen via verschillende kanalen. De indiener is van mening
dat de Kinderombudsman van al deze ervaringen gebruik zal kunnen maken voor
het optimaliseren van de eigen bereikbaarheid en toegankelijkheid.
 Het VN-Comité heeft ook geadviseerd dat de Kinderombudsman de taak
zou moeten hebben om de implementatie en promotie van het kinderrechtenverdrag
te monitoren. De leden van de SP-fractie vragen hoe de indiener deze taak
van de Kinderombudsman in de praktijk concreet voor zich ziet.
 De Kinderombudsman heeft de unieke positie dat hij hét instituut
in Nederland zal zijn dat tot wettelijke taak heeft te bevorderen dat de rechten
van jeugdigen worden geëerbiedigd door bestuursorganen en door privaatrechtelijke
organisaties. Onderdeel hiervan is dat hij monitort wat in Nederland de trends
en structurele problemen zijn bij de naleving van de rechten van jeugdigen.
De instrumenten die de Kinderombudsman op grond van huidig wetsvoorstel krijgt,
helpen mee om de taak van monitoren uit te voeren. De Kinderombudsman
kan onderzoeken of wetgeving en beleid voldoende zijn afgestemd op de bescherming
van de rechten van jeugdigen, waarna hij eventueel advies uitbrengt aan de
Tweede Kamer en de regering. Daarnaast mag de Kinderombudsman klachten behandelen.
Dit is belangrijk, niet alleen omdat de Kinderombudsman individuele zaken
kan oplossen waarin rechten van jeugdigen niet geëerbiedigd zijn maar
ook omdat de Kinderombudsman hiermee inzicht verwerft in trends en structurele
problemen. Ook kan de Kinderombudsman onderzoek uit eigen beweging doen. Ten
slotte heeft de Kinderombudsman tot taak toezicht te houden op de wijze waarop
klachten van jeugdigen of hun wettelijke vertegenwoordigers door de daartoe
bevoegde instanties, niet zijnde een ombudsman, worden behandeld. De inzet
van al deze instrumenten levert hem informatie op over hoe het in Nederland
is gesteld met de implementatie en promotie van het kinderrechtenverdrag.
 Het monitoren door de Kinderombudsman steunt daarnaast op informatie en
signalen die hij ontvangt van organisaties in het maatschappelijk veld, die
opkomen voor de belangen van kinderen. Met behulp van de bundeling aan informatie
en inzichten uit onderzoek kan de Kinderombudsman er zonodig met gezag voor
pleiten prangende kwesties op de politieke agenda te zetten. Waar onderzoek
door andere organisaties ontbreekt of beperkt voorhanden is, start de Kinderombudsman
onderzoek uit eigen beweging.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen met waardering voor de beschrijving
van de Europese situatie door de indiener hoe de situatie in Amerika is geregeld.
 Ondanks het feit dat de Verenigde Staten het kinderrechtenverdrag in 1994
hebben ondertekend is het Amerikaanse Congres nimmer overgegaan tot ratificatie
van het verdrag. Daarmee is het kinderrechtenverdrag nooit van kracht geworden
in de Verenigde Staten. De Verenigde Staten en Somalië zijn uniek voor
wat betreft het niet overgaan tot ratificatie van het kinderrechtenverdrag,
immers 192 landen hebben het verdrag reeds geratificeerd. De afgelopen jaren
zijn er in diverse Staten Kinderombudsman-instituten tot stand gekomen om
de rechten van jeugdigen die onder zorg van de Staat staan te beschermen.
Deze instituten hebben onder meer de taak om programma’s uitgevoerd
op het terrein van jeugdigen, departementen verantwoordelijk voor zorg aan
jeugdigen en beleidsmakers te monitoren. Deze nationale trend is direct gerelateerd
aan de publieke bezorgdheid over de ontoereikendheid van bestaande voorzieningen
met betrekking tot de bescherming van het welzijn van jeugdigen en de zorg
voor kwetsbare jeugdigen die slachtoffer zijn of zijn geweest van fysieke
mishandeling, seksueel misbruik en verwaarlozing. Beperkte middelen, hoog
personeelsverloop en gebrek aan opleiding en werving van ervaren personeel
zijn onder meer oorzaak van het onvermogen om aan de behoeften van het snel
groeiend aantal kinderen die bescherming en zorg nodig hebben te voldoen. In het nationale rapport«Establishing Ombudsman
Programs for Children and Youth» werd de Rhode Island Office of the
Child Advocate als een rolmodel voor een instituut Kinderombudsman aangewezen. Dit rapport, waarin de instelling van een Kinderombudsman
in elke staat wordt aanbevolen, geldt als belangrijke katalysator voor het
ontstaan van nieuwe Kinderombudsman-instituten in de Verenigde Staten. Wetgevingsinitiatieven
hebben inmiddels in veel Staten geresulteerd in de oprichting van door de
Staat gefinancierde ombudsvoorzieningen voor jeugdigen. De meeste Kinderombudsman-instituten
voorzien in het monitoren van en het creëren van inzicht in instanties
waar kinderen worden geplaatst, behandeling van klachten over institutionele
misstanden, onderzoeken over ongevallen waarbij kinderen zijn omgekomen, publieke
educatie over kinderrechten, pleitbezorging, en het troubleshooten van individuele klachten en problemen. Naast de publieke Kinderombudsman-instituten
zijn er vele non-profit organisaties die staatssteun ontvangen om te voorzien
in de pleitbezorging voor jeugdigen.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie vragen een nadere uiteenzetting op
de opmerking dat in Nederland een spreekbuis gericht op kinderen ontbreekt.
Is het de bedoeling dat kinderen zelf klachten kunnen indienen en neemt een
Kinderombudsman daarbij zowel belangen van ouders als van kinderen in ogenschouw.
 Uit de praktijk is gebleken dat ouders en jongeren behoefte hebben aan
een onafhankelijk aanspreekpunt waar ze terecht kunnen met hun problemen en
vragen. Een landelijk onafhankelijke aanspreekpunt dat zal bevorderen dat
de rechten van jeugdigen worden geëerbiedigd door bestuursorganen en
door privaatrechtelijke organisaties werkzaam op het terrein van jeugdigen
in de maatschappij ontbreekt vooralsnog. De Kinderombudsman zal voor wat betreft
de bevordering van de naleving van kinderrechten als onafhankelijke spreekbuis
richting de maatschappij fungeren.
 Een ieder die meent dat een of meer rechten van jeugdigen niet worden
geëerbiedigd kan een klacht indienen bij de Kinderombudsman. Dus zowel
kinderen als hun ouders dan wel wettelijke vertegenwoordigers kunnen in principe
bij de Kinderombudsman terecht. De indiener gaat ervan uit dat de belangen
van ouders hoofdzakelijk op een lijn zullen liggen met de belangen van hun
kinderen. Maar mocht het onverhoopt zo zijn dat hiervan geen sprake is dan
gaat de indiener ervan uit dat de belangen van het kind die het kinderrechtenverdrag
beschermt, te allen tijde centraal zullen staan bij de handels- en werkwijze
van de Kinderombudsman.
 Juist voor de specifieke jeugdige doelgroep is het van belang optimaal
toegankelijk en laagdrempelig te zijn om in contact te komen met de jeugdigen
en te kunnen destilleren welke onderwerpen en problemen er bij hun spelen.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom de indiener vermeldt dat internationale
verplichtingen nopen tot het instellen van een Kinderombudsman. Zij vragen
of er kennelijk een verplichting is tot het instellen van een Kinderombudsman.
Tevens vragen zij of de indiener aan de aanbevelingen van het VN-Comité
verplichtende status toekent. Voorts vragen zij waarom de verplichte ombudsman
niet in het verdrag is opgenomen, wanneer deze kennelijk van een dergelijk
groot belang is.
 De indiener wil benadrukken dat Nederland met het bekrachtigen van het
kinderrechtenverdrag zich heeft verbonden om de beginselen en bepalingen uit
het kinderrechtenverdrag bekend te maken en om aan de kinderrechten zoals
vastgelegd in het verdrag uitvoering te geven. Het blijft de indiener verwonderen
dat het kinderrechtenverdrag nog al te vaak wordt opgevat als een intentieverklaring,
een zogenaamde morele code. Het moet daarom herhaald worden dat het kinderrechtenverdrag
een verdrag is en daarmee juridisch bindend is. In antwoord op de vraag van
de leden van de SGP-fractie wil de indiener er melding van maken dat een verplichting
tot het instellen van een Kinderombudsman niet in het kinderrechtenverdrag
is opgenomen, doch bewegen internationale verplichtingen naar mening van de
indiener wel tot de instelling van een Kinderombudsman in Nederland. De herhaaldelijke
aanbevelingen van het VN-Comité tot het instellen van een Kinderombudsman
in Nederland zijn, hoe belangrijk ook voor de naleving van het kinderrechtenverdrag,
niet te vergelijken met afdwingbare rechtspraak. Het Comité draagt
naast het doen van aanbevelingen, zorg voor de praktische interpretatie van
het kinderrechtenverdrag. Dit doet het Comité aan de hand van richtinggevende
General Comments. Elke General Comment analyseert met veel moreel gezag hoe
een bepaald kinderrecht in de praktijk dient te worden geïnterpreteerd,
ook al zijn de General Comments juridisch niet bindend. In General Comment
nr. 2 dringt het Comité erop aan
dat Staten een onafhankelijk instituut instellen dat toezicht houdt op de
implementatie van het kinderrechtenverdrag en kinderrechten promoot. Een internationaal
veel voorkomend instrument om uitvoering te geven aan bovengenoemde taken
is de instelling van een Kinderombudsman. De indiener stelt voor dit instrument
in Nederland in te voeren om een duidelijk signaal af te geven dat Nederland
het kinderrechtenverdrag niet alleen maar ziet als een intentieverklaring.
De leden van de SGP-fractie vragen tevens aan de indiener of een ombudsman
wenselijk en nodig is om problemen als gebrek aan effectieve samenwerking
in de jeugdzorg aan de orde te stellen. Zij vragen of voor dergelijke problemen
andere instellingen, zoals de Inspectie jeugdzorg, niet het aangewezen adres
zijn.
 De indiener is van mening dat jeugdigen gebaat zijn bij een Kinderombudsman
die zich inzet op alle terreinen die relevant zijn tegen de achtergrond van
hun rechten, dus ook op het terrein van de jeugdzorg. Alleen op deze wijze
ontstaat zicht op alle mogelijke situaties waarin de rechten van jeugdigen
in het gedrang komen. De indiener acht het wenselijk dat de Kinderombudsman
een rol vervult als onafhankelijk aanspreekpunt voor jeugdigen en ouders daar
waar gebrek is aan effectieve samenwerking tussen de bij de jeugdhulpverlening
betrokken instanties.
 De Inspectie jeugdzorg houdt toezicht op de kwaliteit van de jeugdzorg.
Het monitoren door de Kinderombudsman bestrijkt meer dan alleen het terrein
van de jeugdzorg. Dit hoeft elkaar naar mening van de indiener niet te bijten
zolang beide instanties zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden en
hun specifieke aandachtsgebied.
 2. Het functioneren van het klachtrecht in de jeugdzorg
 De indiener is van mening dat de leden van de CDA-fractie terecht vragen
of het feit dat de uitspraak van een klachtencommissie beperkt blijft tot
een advies, dat al dan niet wordt opgevolgd, binnen de jeugdzorg als een probleem
wordt ervaren.
 Uit de praktijk blijkt dat instanties lang niet altijd de adviezen van
een klachtencommissie opvolgen waardoor jeugdigen en ouders zich niet serieus
genomen voelen. Toch is de indiener van mening dat klachtbehandeling een bijdrage
kan leveren aan een verbetering van de dienstverlening van instanties door
het leereffect dat uitgaat van zorgvuldig onderzoek naar klachten over het
eigen functioneren.
 In het geval van de Kinderombudsman is de indiener van mening dat de Kinderombudsman
kan profiteren van het gezag dat de Nationale ombudsman in de samenleving
heeft. Naar aanleiding van een onderzoek zal de Kinderombudsman een rapport
opstellen waarin hij zijn oordeel geeft over het gebeurde en waarin hij aangeeft
of de manier van handelen van een instantie al dan niet behoorlijk is geweest,
en of de rechten van jeugdigen zijn geëerbiedigd. Dat rapport zal hij
naar zowel de klager als de beklaagde instantie sturen. Zo’n rapport
is altijd openbaar. In het rapport kan de Kinderombudsman zo nodig een aanbeveling
doen met als doel de gemaakte fout te herstellen of soortgelijke fouten in
de toekomst te voorkomen. Maar ook de Kinderombudsman kan een beklaagde instantie
niet verplichten om de aanbeveling op te volgen. De ervaring bij het bureau
van de Nationale ombudsman leert evenwel dat het in de praktijk vrijwel altijd
gebeurt. Ook is het uitbrengen van een rapport en het doen van een aanbeveling
niet altijd nodig. Het komt regelmatig voor dat een overheidsinstantie de
Nationale ombudsman al tijdens het onderzoek laat weten dat er maatregelen
zijn genomen om de zaak recht te zetten en om toekomstige problemen te voorkomen.
 De leden van de CDA-fractie vragen of de indiener niet bevreesd is dat
de Kinderombudsman overspoeld zal raken met klachten over de jeugdzorg.
 In antwoord op de vraag van genoemde leden wil de indiener opmerken dat klachten over de jeugdzorg ook nu al kunnen worden ingediend bij
de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman heeft in 2008 in totaal 159
klachten ontvangen over jeugdzorginstellingen.
Daarvan zijn 28 klachten in onderzoek genomen en in zes zaken werd een rapport
uitgebracht. Het overgrote deel van de klachten werd terugverwezen naar de
klachtencommissie van Bureau Jeugdzorg omdat de klacht nog niet aan Bureau
Jeugdzorg was voorgelegd. Wel verwacht de indiener dat deze aantallen door
de komst van de ombudsfunctie voor jeugdigen in de toekomst zullen kunnen
stijgen. Uiteraard zal de Kinderombudsman alleen klachten behandelen die de
rechten van jeugdigen raken. Een deel van de klachten over de jeugdzorg gaat
echter niet daarover, maar over bijvoorbeeld de belangen van ouders: de omgangsregeling
of de wijze waarop een gezinsvoogd een ouder bejegend heeft. Niet de Kinderombudsman,
maar de Nationale ombudsman zal deze klachten (blijven) behandelen. De Kinderombudsman
is er immers voor kinderen en de Nationale ombudsman voor volwassenen. Tenslotte
wil de indiener opmerken dat bij het globaal begroten van de benodigde gelden
voor de instelling van een Kinderombudsman in Nederland rekening is gehouden
met een personele bezetting die gebaseerd is op die van de Kinderombudsman-instituten
in Vlaanderen en Noorwegen. En aangezien ook deze organisaties belast zijn
met klachtbehandeling, vreest de indiener niet dat de Kinderombudsman overspoeld
zal raken met klachten, dus ook niet met klachten over de jeugdzorg.
 De leden van de CDA-fractie vragen de indiener hoe de Kinderombudsman
zich gaat verhouden tot de Inspectie jeugdzorg, aangezien de Kinderombudsman
niet een instituut moet worden dat alleen extra bureaucratie oplevert.
 De Inspectie jeugdzorg houdt toezicht op de kwaliteit van de jeugdzorg
in Nederland. Zij werkt onder het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin
en is dus verantwoording verschuldigd aan de minister. De inspectie neemt
geen individuele klachten in behandeling maar heeft op dit gebied een doorverwijsfunctie.
De indiener onderkent de toegevoegde waarde van de inspectie als orgaan dat
toezicht houdt op de kwaliteit van jeugdzorg. Het monitoren van de Kinderombudsman
zal naar mening van de indiener complementair zijn aan de toezichthoudende
taak van de Inspectie jeugdzorg. Wederom hoeft enig overlap van werkzaamheden
niet te betekenen dat deze dubbelop worden uitgevoerd zolang de betrokken
instanties oog hebben voor elkaar, en zich rekenschap geven van de noodzaak
van een slagvaardige en efficiënte overheid.
 De leden van de CDA-fractie vragen ook of de indiener heeft overwogen
om het terrein van de jeugdzorg buiten het takenpakket van de Kinderombudsman
te houden door bijvoorbeeld de Inspectie jeugdzorg toegankelijk te maken voor
individuele klachten.
 Het uitzonderen van het terrein van de jeugdzorg past naar mening van
de indiener niet in de opzet en doelstelling van een ombudsfunctie voor jeugdigen.
Dit zou een onlogische en onterechte inperking zijn van het toezicht op de
naleving van het kinderrechtenverdrag. Jeugdigen zijn gebaat bij een Kinderombudsman
die klachten behandelt op alle terreinen die relevant zijn voor hun rechtspositie.
Het is algemeen bekend dat de uitvoering van de Wet op de jeugdzorg veel problemen
oplevert. Dit moet juist een reden zijn om de jeugdzorg binnen het blikveld
van de Kinderombudsman te houden. Niet erbuiten.
 Klachtbehandeling is een wezenlijk onderdeel van de primaire, meer omvattende
taak van de Kinderombudsman om te bevorderen dat de rechten van jeugdigen
worden geëerbiedigd. Door het gebruik van dit instrument verwerft de
Kinderombudsman immers inzicht in trends en structurele problemen op het vlak
van de naleving van de rechten van jeugdigen. De indiener acht het dus niet
wenselijk om de Inspectie jeugdzorg de taak van individuele klachtenbehandeling
te geven temeer omdat de inspectie werkt onder het Programmaministerie voor
Jeugd en Gezin en dus verantwoording verschuldigd is aan de minister
voor Jeugd en Gezin. De indiener merkt daarbij op dat de Nationale ombudsman
of, daar waar het jeugdigen betreft, de Kinderombudsman klachten kunnen behandelen
over de Inspectie jeugdzorg zelf. Daarnaast is het nog maar de vraag of de
Inspectie jeugdzorg de klachtafhandeling adequaat zou kunnen uitvoeren naast
de taken die zij reeds heeft. Het herkennen en behandelen van klachten door
een externe klachtinstantie vergen immers een gespecialiseerde aanpak, des
te meer nu het gaat om klachten van jeugdigen. De ombudsprudentie van de Nationale
ombudsman leert dat inspecties, de Inspectie jeugdzorg niet uitgezonderd,
veelal niet het beste zijn toegerust om naast haar kerntaken te fungeren als
externe klachtinstantie.
 Tenslotte wijst de indiener erop dat de Nationale ombudsman nu al bevoegd
is om klachten over de jeugdzorg te behandelen. De uitvoering van deze bevoegdheid
wordt met dit wetsvoorstel grotendeels verplaatst naar de Kinderombudsman.
Deze functionaris is er immers speciaal voor kinderen. Om bovengenoemde redenen
is de indiener er geen voorstander van om het terrein van de jeugdzorg buiten
het takenpakket van de Kinderombudsman te houden of zijn takenpakket anderszins
te beperken.
 
 Het valt de leden van de SP-fractie op dat in het wetsvoorstel uitvoerig
wordt ingegaan op het klachtrecht in de jeugdzorg, maar niet op het klachtrecht
in het onderwijs. Zij vragen of de indiener hier alsnog op kan ingaan en hierbij
ook de rol van de Kinderombudsman kan beschrijven. Naar aanleiding van het
verzoek van de leden van de SP-fractie geeft de indiener onderstaand een uiteenzetting
over het klachtrecht in het onderwijs en de rol die de Kinderombudsman daarin
kan vervullen. Aanvullend beschrijft de indiener ook de rol die de Kinderombudsman
kan vervullen in de versterking van de naleving van de rechten van asielzoekers-
en migrantenkinderen. De Inspectie van het Onderwijs ressorterend onder het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap houdt toezicht op de kwaliteit
van het onderwijs. Uit het onderwijsverslag 2007/2008 van de inspectie blijkt dat de wijze waarop instellingen in het beroepsonderwijs
met klachten omgaan voor verbetering vatbaar is. De inspectie stelt dat zeer
veel deelnemers aan het onderzoek ook nog buiten de instellingen en de inspectie
om hun klachten kenbaar maken. Dit is een sterk signaal voor de noodzaak klachten
beter af te handelen. Voor instellingen in het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
geldt, anders dan voor basisscholen, scholen van het voortgezet onderwijs
en instellingen in het hoger onderwijs, geen wettelijke verplichting om een
regeling voor het behandelen van klachten te hebben, met uitzondering van
een Commissie van Beroep voor de examens. Uit analyse van de inspectie blijkt
dat de toegankelijkheid van klachtenregelingen bij een op de drie websites
bij onderzochte instellingen in het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
afdoende is, de rest schiet duidelijk tekort. Ondervraagde klagers gaven voorbeelden
van instellingen die hen niet serieus namen of naar hun beleving zelfs tegenwerkten.
Ze waren ontevreden over de afhandelingstermijnen tijdens de klachtenprocedures,
de gesprekspartner van de kant van de instelling, de betrouwbaarheid in het
nakomen van afspraken en de communicatie over de behandeling en afhandeling
van een klacht. De helft van de vragers had behoefte aan een meer onafhankelijke
behandeling van klachten. Instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor de
behandeling van klachten. De inspectie heeft geen rol bij het oplossen van
individuele klachten over scholen en verwijst klagers terug naar scholen.
Conform de Wet op het onderwijstoezicht behandelt de inspectie wel klachten
(ervaren binnen de context van het onderwijs) over seksueel geweld en seksuele
intimidatie, psychisch en fysiek geweld, discriminatie en radicalisering.
Uit het jaarverslag 2008 van de Inspectie van
het Onderwijs blijkt dat het aantal klachtmeldingen in 2008, 1315 bedraagt. Leerlingen, ouders, docenten en overige personen in en rondom het
onderwijs kunnen een melding doen bij het meldpunt van de vertrouwensinspecteurs.
Daarnaast komen ook andere vragen en meldingen binnen bij de vertrouwensinspecteurs.
Het gaat hierbij in de meeste gevallen om algemene informatie over het onderwijs
of gevallen van misbruik, geweld of intimidatie buiten de school. In deze
gevallen verwijst de vertrouwensinspecteur de klager door naar het juiste
loket. In 2008 ging het om 723 meldingen; bijna een verdubbeling ten opzichte
van het jaar daarvoor. Elke school in het basisonderwijs en het voortgezet
onderwijs dient een klachtenregeling te hebben, bovendien zijn schoolbesturen
verplicht zich aan te sluiten bij een onafhankelijke klachtencommissie waar
men extern kan klagen over de betreffende instelling. De rechtsbescherming
in het hoger onderwijs is wettelijk geregeld in de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek (WHW). Gezien het feit dat binnen instellingen
in het onderwijs niet overal klachtenregelingen aanwezig zijn en het feit
dat waar deze klachtenregelingen wel aanwezig zijn, blijkt dat deze niet per
definitie deugdelijk functioneren, ziet de indiener een grote meerwaarde in
een taakstelling van externe (onafhankelijke) klachtafhandeling door de Kinderombudsman
op het terrein van het onderwijs. De indiener benadrukt hierbij dat bestaande
klachtenprocedures wel eerst doorlopen moeten worden. Dit betreft dus de eventueel
bestaande interne en externe klachtafhandeling op het terrein van het onderwijs.
De Kinderombudsman blijft een «last resort» voor wat betreft alle
klachten, zoals dat ook het geval is bij de klachtafhandelingsprocedure bij
de Nationale ombudsman.
 In aanvulling op de vraag van de leden van de SP-fractie wil de indiener
graag uiteenzetten dat de Kinderombudsman ook een belangrijke rol kan vervullen
in de verplichting voortvloeiend uit het kinderrechtenverdrag om asielzoekers-
en migrantenkinderen dezelfde rechten te garanderen als alle andere kinderen
in Nederland. Kinderrechtenschendingen komen in Nederland bij vreemdelingenkinderen
veelvuldig voor. Zo hebben «illegale» kinderen beperkt toegang
tot voorzieningenrechten, is er geen speciaal beleid voor kinderen in het
gezinsmigratiebeleid, is de opvang van asielzoekerskinderen niet conform het
kinderrechtenverdrag geregeld en is de bescherming van alleenstaande minderjarige
vreemdelingen vaak slechter dan die van andere kinderen die blijvend of tijdelijk
niet bij hun ouders kunnen wonen. Voor sommige klachten over deze schendingen
zijn procedures beschikbaar, zoals onder meer bij de voogdijinstelling Nidos,
het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) of de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND). Als de klachten niet naar behoren zijn behandeld kan de Kinderombudsman
hier een aanvullende rol in hebben. Soms zijn de klachtenprocedures in het
geheel niet aanwezig of niet goed toegankelijk voor vreemdelingenkinderen.
Dus ook voor een betere bescherming van de rechten van asielzoekers- en migrantenkinderen
kan de Kinderombudsman zich hard maken.
 De leden van de SP-fractie merken terecht op dat het van groot belang
is dat er een goed werkend klachtrecht is voor kinderen en hun opvoeders,
ook zij pleiten voor een meer eenduidige klachtenafhandeling bij de Bureaus
Jeugdzorg. Genoemde leden vragen in hoeverre de indiener een rol ziet weggelegd
voor de Kinderombudsman bij het bewaken van de eenduidigheid van klachtenafhandeling
bij de Bureaus Jeugdzorg.
 De Kinderombudsman zal voor wat betreft klachten over Bureau Jeugdzorg
fungeren als een «last resort» klachtinstantie voor zover het
gaat om klachten over de eerbiediging van de rechten van jeugdigen. Naast
deze mogelijkheid tot individuele klachtbehandeling heeft de Kinderombudsman
ook een toezichthoudende taak ten aanzien van de klachtbehandeling door andere
bevoegde instanties. De Kinderombudsman zal dus in staat zijn om inzicht te
verkrijgen in de verschillende manieren van klachtenafhandeling door de Bureaus
Jeugdzorg. Bij het oplossen van individuele klachten, over vergelijkbare problemen
maar aangaande verschillende bureaus, kan de Kinderombudsman
aanbevelingen doen die voor alle bureaus op gelijke voet gelden. Dit draagt
bij aan een meer eenduidige klachtafhandeling door de Bureaus Jeugdzorg. Ook
los van klachtbehandeling en toezicht hierop kan de Kinderombudsman aan een
eenduidige wijze van klachtafhandeling bijdragen door de samenwerking met
de bureaus te zoeken en deze te helpen met het verbeteren van de klachtbehandeling.
In het verslag van de Nationale ombudsman over 2008 wordt aangegeven dat klachtenregelingen
bij Bureaus Jeugdzorg van elkaar verschillen. Ontvankelijkheidkwesties kunnen
blijkens het verslag tot verschillende uitkomsten leiden.
 De Nationale ombudsman heeft daarom begin 2009 een bijeenkomst over klachtbehandeling
belegd met medewerkers van Bureau Jeugdzorg, de MOgroep en klachtencommissies
in de jeugdzorg. Dit heeft geleid tot een onderzoek door de Nationale ombudsman
bij drie Bureaus Jeugdzorg om te verkennen waar en hoe klachtbehandeling verbeterd
kan worden. In de toekomst zal de Kinderombudsman vergelijkbare projecten
kunnen uitvoeren. Uit voorgaande moge blijken dat de indiener een zeer belangrijke
rol voor de Kinderombudsman ziet weggelegd bij het bewaken van de eenduidigheid
van klachtenafhandeling bij de Bureaus Jeugdzorg.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben de indiener gevraagd
een nadere toelichting te geven op de verhouding tussen de organen en instrumenten
die functioneren binnen de jeugdzorg zoals de Inspectie jeugdzorg en de bestaande
klachtenprocedures.
 Ondanks alle voorzieningen die voor de jeugd in Nederland beschikbaar
zijn, ontbreekt het aan een landelijk onafhankelijk toezichthoudend orgaan
dat toegankelijk, laagdrempelig en herkenbaar is voor kinderen. De Kinderombudsman
is in staat deze rol te vervullen en vanuit zijn brede taakstelling, waar
individuele klachtbehandeling een onderdeel van uitmaakt, te bevorderen dat
de rechten van jeugdigen zullen worden nageleefd in Nederland.
 De Inspectie jeugdzorg is verantwoordelijk voor het uitvoeren van onafhankelijk
toezicht op de kwaliteit van de jeugdzorg. Werkend onder het Programmaministerie
voor Jeugd en Gezin zijn zij verantwoording verschuldigd aan de minister.
Voorts spelen binnen het klachtrecht in de jeugdzorg een aantal actoren een
rol. De indiener geeft door middel van onderstaand overzicht de verhoudingen
aan tussen deze organen en hun instrumenten.
 
 
 
 
 
 
 Organen 
 Instrumenten (taken) 
 
 
 
 
 De Inspectie jeugdzorg
 – Toezicht op de kwaliteit van de jeugdzorg – Geen individuele
klachtbehandeling 
 
 
 
 
 
 
 De instellingen belast met zorg aan jeugdigen
 – Voorzien meestal in een vorm van interne
individuele klachtbehandeling 
 
 
 
 
 
 
 De externe klachtencommissie
 – Voorziet in een vorm van externe individuele klachtbehandeling 
 
 
 
 
 
 
 De Nationale ombudsman
 – Voorziet in een vorm van externe individuele klachtbehandeling
voor zover deze bevoegd is op het terrein van jeugdigen.
 
 
 
 
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in hoeverre de Inspectie jeugdzorg
het aangewezen orgaan is om toe te zien op de kwaliteit van klachtenprocedures,
of de inspectie hierin tekort schiet en welke rol de Kinderombudsman hierbij
speelt. Ook vragen genoemde leden naar de structurele tekortkomingen in klachtenregelingen.
 De Inspectie jeugdzorg heeft recentelijk onderzoek gedaan naar ervaringen
van cliënten met klachtrecht, medezeggenschap en de vertrouwenspersoon.
In het algemeen oordeelt de inspectie dat de onderzochte Bureaus
Jeugdzorg en zorgaanbieders de rechten en plichten van cliënten doorgaans
op voldoende wijze waarborgen. Ook is de kwaliteit van het klachtrecht in
algemene zin voldoende, en ingericht volgens de wettelijke bepalingen. Als
verbeterpunt wordt door de inspectie genoemd dat vrijwel alle instellingen
onvoldoende informatie aan cliënten bieden over het klachtrecht/procedures.
 In mei 2009 heeft het Landelijk Cliëntenforum Jeugdzorg (LCFJ) ook
een onderzoek afgerond naar het klachtrecht en de klachtencommissies in de
jeugdzorg vanuit een cliëntenperspectief.
Uit dit onderzoek blijkt dat cliënten ontevreden zijn over het klachtrecht
zoals het in de Wet op de jeugdzorg staat omschreven of juist niet staat omschreven.
Cliënten vinden het bovendien onacceptabel dat elke instelling zijn eigen
reglement kan opstellen waarin bijvoorbeeld bemiddeling en zittingstermijnen
zijn opgenomen. De regelingen en procedures zijn als gevolg hiervan onduidelijk
en overal verschillend. Verder hebben cliënten weinig vertrouwen in de
onafhankelijkheid van de klachtencommissie en menen zij dat een klacht indienen
alleen maar nog meer problemen oplevert waarbij de samenwerking met de hulpverlener
onder hoog spanning komt te staan. De uitspraak van de commissie is bovendien
niet bindend. En tenslotte missen de cliënten volgens dit onderzoeksverslag
de provinciale klachtencommissies.
 De indiener stelt vast dat de uitkomsten van de onderzoeken van de inspectie
en het LCFJ behoorlijk uiteenlopen. Dit verschil in uitkomsten toont naar
mening van de indiener opnieuw het belang aan van de komst van een Kinderombudsman
die vanuit een onafhankelijke positie met gezag aan de orde kan stellen in
hoeverre de rechten van jeugdigen al dan niet worden nageleefd. Maar dit alles
neemt natuurlijk niet weg dat de Inspectie jeugdzorg een essentiële taak
uitoefent met betrekking tot het toezicht op de kwaliteit van de jeugdzorg.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom de indiener kiest voor het inrichten
van een nieuwe klachtenfunctie in plaats van eerst voorstellen in te dienen
voor verbetering van de bestaande klachtenregelingen. Voorts vragen zij of
het niet de voorkeur verdient om eerst binnen het bestaande systeem naar oplossingen
te zoeken. Zij vinden het voor de hand liggen om eerst oplossingen te zoeken
voor de problemen die in de evaluatie naar voren kwamen.
 Tot nu toe is de Nationale ombudsman op het terrein van de jeugdzorg reeds
bevoegd om klachten betreffende jeugdigen in behandeling te nemen. In zoverre
is dus geen sprake van een nieuwe klachtenfunctie. Nieuw is wel dat de functie
van klachtbehandeling, voor zover ze de rechten van jeugdigen betreft, gekoppeld
wordt aan een persoon die publiekelijk optreedt als Kinderombudsman. De Nationale
ombudsman draagt in zoverre de uitoefening van de klachtenfunctie over aan
de Kinderombudsman. Ook zijn de bevoegdheden van de Kinderombudsman ten aanzien
van bepaalde privaatrechtelijke organisaties, voor zover die geen bestuursorgaan
zijn, nieuw. Voorts wil de indiener benadrukken dat de ombudsfunctie voor
jeugdigen verder reikt dan het uitsluitend behandelen van individuele klachten.
Achterliggende gedachte is immers dat hij dusdoende inzicht krijgt in trends
en structurele problemen. De indiener is tevens van mening dat het zoeken
naar oplossingen voor problemen in de jeugdzorg een taak is van meerdere partijen.
Hier kan de komst van een Kinderombudsman een belangrijke bijdrage aan leveren.
De indiener wijst er daarbij wederom op dat begin 2009 op initiatief van de
Nationale ombudsman een verkenning van start is gegaan met drie Bureaus Jeugdzorg
om na te gaan waar en hoe klachtbehandeling op het terrein van de jeugdzorg
verbeterd kan worden. Het doel van dit onderzoek is:
 • inzicht krijgen in de wijze waarop klachtbehandeling nu formeel
en informeel verloopt bij drie verschillende Bureaus Jeugdzorg,
 • inzicht krijgen in de eventueel achterliggende visies op klachtbehandeling,
 • ontwikkelen van een gezamenlijke visie op klachtbehandeling,
 • handvatten bieden om de klachtbehandeling te verbeteren zowel bij
de klachtencommissies als de bureaus zelf,
 • draagvlak creëren voor de handvatten bij de drie Bureaus Jeugdzorg
die direct betrokken zijn bij dit onderzoek en
 • een eerste aanzet te geven tot verbetering van klachtbehandeling
bij alle Bureaus Jeugdzorg.
 
 Dergelijke initiatieven zullen in de toekomst dus door de Kinderombudsman
vanuit zijn speciale invalshoek uitgevoerd kunnen worden. Dit alles neemt
niet weg dat de indiener er voorstander van is om oplossingen te zoeken voor
de problemen die in de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg naar voren zijn
gekomen zoals de leden van de SGP-fractie aangeven. De indiener is van mening
dat het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin hier het voortouw in dient
te nemen. De Kinderombudsman kan hier vanuit zijn toekomstige taak ook een
bijdrage aan leveren.
 3. Toegevoegde waarde klachtenbehandeling door Kinderombudsman
 De leden van de CDA-fractie merken terecht op dat bij vele jeugdigen en
ouders een enorme behoefte bestaat aan een onafhankelijke partij die zich
buigt over individuele klachten, zij vragen of het waar is dat de Kinderombudsman
naar eigen inzicht kan bepalen of hij een onderzoek start of niet. De vraag
is dus of jeugdigen en ouders zich daadwerkelijk geholpen voelen door het
bestaan van de Kinderombudsman.
 Voor het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie of het waar
is dat de Kinderombudsman naar eigen inzicht kan bepalen op hij een onderzoek
start of niet verwijst de indiener naar het antwoord op de vraag van dezelfde
leden of het zeker is dat de Kinderombudsman ook iedere klacht in behandeling
zal nemen omdat het anders de vraag is of jeugdigen en ouders daadwerkelijk
met dit extra instituut geholpen zullen zijn in paragraaf 1 van deze
nota.
 Genoemde leden vragen ook hoe omgegaan gaat worden met klachten die betrekking
hebben op rechterlijke uitspraken, meer specifiek over de procedure die gevolgd
is om tot die uitspraak te komen. Temeer omdat de kinderrechter slechts aan
marginale toetsing doet, hij baseert zijn uitspraak op onderzoeksrapporten
die hem worden aangereikt door de Raad voor de Kinderbescherming en/of de
Gezinsvoogdijinstelling. De leden van de CDA-fractie vragen of de Kinderombudsman
ook open staat voor klachten over de wijze waarop een beslissing van de rechter
tot stand gekomen is.
 In de artikelen 9:22 en 9:23 van de Awb is geregeld welke bevoegdheid
de Nationale ombudsman heeft om gedragingen te onderzoeken waarover de rechter
zich kan uitspreken, had kunnen uitspreken, of heeft uitgesproken. In dit
opzicht is er geen verschil tussen de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman.
In het wetsvoorstel Kinderombudsman is namelijk geregeld dat deze artikelen
ook gelden voor de Kinderombudsman. Uit de artikelen 9:22 en 9:23 van de Awb
volgt dat de Kinderombudsman niet bevoegd is een onderzoek in te stellen of
voort te zetten indien de klacht gaat over een gedraging waartegen beroep
kan worden ingesteld (tenzij de gedraging het niet tijdig nemen van een besluit
betreft), een beroepsprocedure aanhangig is of door een administratieve rechter
uitspraak is gedaan. Ook is de Kinderombudsman niet bevoegd indien ten aanzien
van een gedraging een procedure bij een andere rechterlijke instantie (bv.
de burgerlijke rechter) aanhangig is dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak
die in een zodanige procedure is gedaan. Verder is de Kinderombudsman niet verplicht een onderzoek in te stellen of voort te
zetten indien ten aanzien van een gedraging door een andere rechterlijke instantie
dan de administratieve rechter een uitspraak is gedaan die onherroepelijk
is geworden. Overigens behandelt de Nationale ombudsman wel klachten over
de niet naleving van een gerechtelijke uitspraak door een overheidsinstantie.
Dit zal voor de Kinderombudsman gelijkelijk gelden.
 
 De indiener schrijft dat een Kinderombudsman zeker bij kan dragen aan
een betere toegankelijkheid van bestaande organisaties en voorzieningen. De
leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze deze betere toegankelijkheid
gerealiseerd kan worden.
 De Kinderombudsman kan hieraan op verschillende manieren bijdragen. In
de eerste plaats kan hij vanuit de expertise die hij heeft over kinderrechten
en de implementatie daarvan, organisaties informeren over de verbetering van
hun toegankelijkheid. Ook kan hij op basis van onderzoek naar klachten of
uit eigen beweging aanbevelingen doen. Naar aanleiding van wetgeving, beleid
of ontwerpen daartoe kan de Kinderombudsman bovendien aan de regering of de
Tweede Kamer adviezen geven die ertoe leiden dat de toegankelijkheid van organisaties
verbeterd wordt, of dat laagdrempelige voorzieningen worden gecreëerd.
 
 De leden van de SP-fractie vragen naar de verhouding tussen de Kinderombudsman
en het Advies- en KlachtenBureau Jeugdzorg. Het AKJ informeert, adviseert
en ondersteunt iedereen met vragen of klachten over de jeugdzorg. Dat varieert
van ambulante hulp en centra voor daghulp tot 24-uurs opvang in tehuizen en
pleegzorg. Ook voor vragen en/of klachten over Bureau Jeugdzorg, de gezinsvoogdij,
de Raad voor de Kinderbescherming, zorginstellingen en pleegzorg kan men terecht
bij het AKJ. De doelstelling van een organisatie als het AKJ ligt naar mening
van de indiener voor wat betreft klachtbehandeling eerder in het faciliteren
van en informeren over de reeds bestaande klachtenprocedures in de jeugdzorg
dan op het direct toezien op de naleving van het kinderrechtenverdrag. De
Kinderombudsman biedt zoals eerder al genoemd een onafhankelijke (externe)
klachtbehandelingsprocedure voor jeugdigen en ouders die eerder met hun klacht
niet deugdelijk geholpen zijn en geen gehoor hebben kunnen vinden bij een
overheidsinstantie of een privaatrechtelijke organisatie met een publieke
taak ten aanzien van jeugdigen. Voorts profileert de Kinderombudsman zich
als een permanente vaandeldrager voor kinderrechten in Nederland en ziet toe
op de naleving daarvan.
 De indiener is van mening dat de activiteiten die worden uitgevoerd door
het AKJ onmisbaar zijn in onze samenleving waar de bestaande klachtenprocedures
niet voor iedereen even doorzichtig zijn. De voorgestelde taken van de Kinderombudsman
vormen daarop een aanvulling. Het onnodig dubbelop uitvoeren van werkzaamheden
is niet gewenst en daarom zal de Kinderombudsman indien mogelijk te allen
tijde doorverwijzen naar een organisatie, zoals het AKJ, die reeds heeft bewezen
op dit vlak meerwaarde te hebben. Nogmaals wil de indiener benadrukken dat
het belangrijk is voor de Kinderombudsman om een goede samenwerking na te
streven met bestaande organisaties die zich reeds inzetten voor de belangen
van jeugdigen.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen een toelichting op de verhouding tussen
de Wet Kinderombudsman en de aangekondigde Wet cliëntenrechten in de
zorg. Temeer omdat op basis van de evaluatie ondertoezichtstelling (OTS) wordt
geconcludeerd dat de Kinderombudsman geen individuele klachten zou moeten
behandelen, maar slechts aanbevelingen zou moeten doen op basis van de voorliggende
vragen.
 De Wet cliëntenrechten in de zorg beoogt de rechtspositie van de
cliënt in de zorg te verstevigen. De daadwerkelijke toegang tot en effectuering
van de rechten van de cliënt worden verbeterd doordat zorgaanbieders
zich moeten aansluiten bij een onafhankelijke geschilleninstantie. Verschillende
onderzoeken naar de werking van het klachtrecht in de zorg laten zien dat
cliënten hoge drempels ervaren bij het indienen van klachten, weinig
waarborgen zien voor de onafhankelijkheid van de beoordeling ervan en al te
vaak niet tevreden zijn met de uitkomsten van de klachtenbehandeling. De uitspraken
van de klachtencommissie zijn niet bindend, en cliënten zien niet of
er maatregelen genomen worden om in de toekomst vergelijkbare problemen te
voorkomen. De praktijk leert ook dat cliënten weinig horen over het verdere
verloop. Naar mening van de indiener kan de
positie van de cliënt in de zorg met aangekondigde wet op meerdere fronten
worden verbeterd. De aangekondigde wet ligt momenteel voor advies bij de Raad
van State en het voornemen van de regering is de wet in 2011 in werking te
laten treden.
 De indiener meent dat de instelling van een Kinderombudsman een ander
doel dient dan de aangekondigde Wet cliëntenrechten in de zorg. De Kinderombudsman
functioneert en opereert vanuit de rechten van jeugdigen die voortvloeien
uit het kinderrechtenverdrag. Het behandelen van individuele klachten van
jeugdigen of ouders over een zorgaanbieder zal de Kinderombudsman alleen doen
als «last resort». Dit geldt ook ten aanzien van klachtprocedures
die in de Wet cliëntenrechten in de zorg zullen zijn opgenomen.
 Anders dan de leden van de VVD-fractie mogelijk veronderstellen volgt
naar opvatting van de indiener uit de evaluatie van de herziene OTS-wetgeving
niet dat een Kinderombudsman geen individuele klachten zou moeten behandelen.
In het rapport wordt beschreven dat bij volwassenen de mogelijkheid om een
klacht in te dienen bij een ombudsman in een behoefte blijkt te voorzien hoewel
een ombudsman voor kinderen geen «echte rechtsingang» is. Het
rapport stelt dat er voor kinderen extra argumenten zijn om een «eigen»
ombudsman te krijgen. Immers hoge drempels van een formele rechtsgang, de
verplichte benoeming van een bijzondere curator en de staande praktijk, waarbij
kinderen pas vanaf twaalf jaar of ouder toegang krijgen tot de rechter, werken
voor minderjarigen extra belemmerend. Voorts is een ombudsvoorziening voor
jeugdigen betrekkelijk eenvoudig te realiseren, omdat dit niet afhankelijk
is van de medewerking van bestaande instellingen. Ten slotte kan de Kinderombudsman
in zijn jaarverslag structurele tekortkomingen signaleren, die nu onzichtbaar
blijven door versnippering van de bezwaren. Bovenstaande is een van de voorstellen
uit het rapport om de geconstateerde tekortkomingen in de OTS-wet te verhelpen.
 In dit verband benadrukt de indiener dat het aantal individuele klachten
over bestuursorganen en privaatrechtelijke organisaties bij het Kinderrechtencommissariaat
in Vlaanderen zeer beperkt in omvang is. De indiener verwacht dat het in Nederland
niet veel anders zal zijn, reden waarom de kwestie van de inbedding van de
klachtafhandeling, ook in relatie tot de Wet cliëntenrechten in de zorg,
in de praktijk niet tot noemenswaardige problemen zal leiden.
 De leden van de VVD-fractie vragen voorts naar de verhouding van het huidige
beroepsrecht met de keuze van de indiener om de Kinderombudsman de mogelijkheid
te geven om een individuele klacht inhoudelijk te behandelen.
 De indiener gaat ervan uit dat de VVD-fractie met het «huidige beroepsrecht»
doelt op de klachtmogelijkheid op grond van de Wet op de jeugdzorg.
 De mogelijkheid om een klacht in te dienen bij de Kinderombudsman is in
de memorie van toelichting gekenschetst als een voorziening als «last
resort». Dit betekent dat in principe eerste de bestaande, uit de Wet
op de jeugdzorg voortvloeiende, klachtprocedures moeten worden doorlopen voordat
men bij de Kinderombudsman terecht kan.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de indiener hoe het voor ouders
en kinderen duidelijk wordt dat de Kinderombudsman de genoemde «last
resort» is en dat zij eerst de reguliere klachtprocedures moeten doorlopen.
 Naar mening van de indiener kan een goede communicatie vanuit het bureau
van de Kinderombudsman problemen op dit vlak voorkomen. Het bureau van de
Kinderombudsman zal jeugdigen en ouders dan wel wettelijke vertegenwoordigers
altijd wijzen op en goed informeren over het verloop van een klachtenprocedure
en welke rol zij daar als «last resort» in kunnen vervullen. En
uiteraard zal de Kinderombudsman te allen tijde verwijzen naar de klachtenprocedures
die eerst doorlopen moeten worden. Een gemakkelijke stapsgewijze checklist
zoals de Nationale ombudsman reeds aanbiedt op zijn website voor de ontvankelijkheid
van een klacht kan daaraan bijdragen. Uiteraard dienen dergelijke hulpmiddelen
te worden toegespitst op de belevingswereld van jeugdigen opdat de toegankelijkheid
en laagdrempeligheid van de ombudsvoorziening voor jeugdigen gewaarborgd blijft.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen een uiteenzetting op de betiteling
van de Kinderombudsman als «last resort». Zij vragen of de Kinderombudsman
klachten enkel procedureel toetst of dat hij ook inhoudelijk een oordeel vormt
over de zaken waarop de klachten betrekking hebben. Deze leden vragen of de
indiener het ook onwenselijk vindt dat de Kinderombudsman door betrokkenen
gezien gaat worden als een nieuwe en laatste beroepsinstantie.
 De Kinderombudsman zal een klacht binnen de behoorlijkheidstoets zowel
procedureel als inhoudelijk onderzoeken. Deze functionaris zal klachten in
principe slechts in behandeling nemen voor zover de bestaande klachtenprocedures
zijn doorlopen. Dat maakt de Kinderombudsman als klachtbehandelingsinstantie
een «last resort» voorziening.
 De Kinderombudsman zal naar aanleiding van een klacht over een bestuursorgaan
of een privaatrechtelijke organisatie met een publieke taak ten aanzien van
jeugdigen beoordelen of de betreffende organisatie zich in de door hem of
haar onderzochte aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft gedragen. De
Kinderombudsman zal in zijn rapporten steeds aangeven aan welke behoorlijkheidsvereisten
de onderzochte gedraging is getoetst. Ook zal hij aangeven in het geval van
een gegronde klacht welk vereiste van behoorlijkheid is geschonden. De beoordeling
van de eerbiediging van rechten van jeugdigen in termen van behoorlijkheid
sluit goed aan bij de praktijk van behoorlijkheidstoetsing waar ook nu al
mensenrechten een onderdeel van vormen. De indiener deelt niet de mening van
de leden van de SGP-fractie dat betrokkenen de Kinderombudsman gaan zien als
een nieuwe en laatste beroepsinstantie. De indiener benadrukt in dit verband
dat het aantal individuele klachten bij het Kinderrechtencommissariaat in
Vlaanderen zeer beperkt in omvang is. De indiener denkt niet dat dat in Nederland
anders zal zijn. Ook wijst de indiener erop dat de Kinderombudsman wordt ondergebracht
bij het bureau van de Nationale ombudsman dat al jaren voorziet in een vorm
van (externe) onafhankelijke klachtbehandeling zonder de door de leden van
de SGP genoemde ongewenste effecten.
 Natuurlijk vindt met de instelling van de Kinderombudsman binnen het bureau
van de Nationale ombudsman een uitbreiding plaats van de bevoegdheden op het
terrein van jeugdigen maar de indiener verwacht dus niet dat het om grote
aantallen zal gaan.
 Op advies van de Raad van State loopt het wetsvoorstel op het onderdeel
klachtbehandeling naar opbouw en inhoud zoveel mogelijk parallel met titel
9.2 van de Awb. Hierin staan de wettelijke bepalingen over de klachtbehandeling
door een ombudsman. Als gevolg hiervan is ook de Kinderombudsman niet verplicht
een onderzoek in te stellen of voort te zetten indien het verzoek, dezelfde
gedraging betreffende, ingevolge een wettelijk geregelde klachtvoorziening
bij een onafhankelijke klachtinstantie niet zijnde een ombudsman in behandeling
is of daardoor is afgedaan. Daar waar de Kinderombudsman het nodig acht om
te bevorderen dat de rechten van jeugdigen zullen worden geëerbiedigd
door bestuursorganen en privaatrechtelijke organisaties kan hij een klacht
in behandeling nemen. Tot op zekere hoogte kan de Kinderombudsman op dit vlak
dus zelf zijn werkvoorraad beïnvloeden.
 Voorts vragen genoemde leden of het verlagen van de drempel om klachten
in te dienen mensen ook ongewenst kan stimuleren om klachten in te dienen,
en of hierdoor overbodig werk kan ontstaan.
 De indiener verwijst in dit verband naar het antwoord op de vraag van
de leden van de CDA-fractie over de zekerheid dat de Kinderombudsman ook iedere
individuele klacht in behandeling zal nemen in paragraaf 1 van deze nota.
Aanvullend hierop merkt zij op dat de Kinderombudsman, conform artikel 9:23,
onder c van de Awb, niet verplicht is een onderzoek in te stellen indien het
belang van de verzoeker bij een onderzoek door de ombudsman, dan wel het gewicht
van de gedraging kennelijk onvoldoende is. Dit voorkomt dat overbodig werk
ontstaat. Bij alle klachten die in aanmerking komen voor onderzoek, zal het
dus steeds om serieuze kwesties gaan.
 Daarnaast leert de ervaring van Kinderombudsman-instituten in het buitenland,
voor zover zij klachten behandelen, dat het aantal klachten over het algemeen
beperkt in omvang is. Zo blijkt dat op een bevolking van ongeveer 6 miljoen
Vlamingen, waaronder zich ongeveer 1,3 miljoen jeugdigen bevinden, bij benadering
1200 klachten worden ontvangen. Hiervan is ongeveer 33% afkomstig van
kinderen zelf. Hoewel Frankrijk een veel grotere bevolking heeft, ontvangt
de Kinderombudsman daar nauwelijks meer klachten, ongeveer 1400 klachten per
jaar waarvan 10% afkomstig van kinderen zelf.
 4. Positionering van de Kinderombudsman
 De leden van de CDA-fractie lezen dat de Kinderombudsman een substituut
zal zijn van de Nationale ombudsman en begrijpen dat de bevoegdheid om een
substituut-ombudsman aan te stellen nu al ligt bij de Nationale ombudsman.
Graag vernemen deze leden hoe de aanstellingsprocedure van de Kinderombudsman
in zijn werk zou moeten gaan.
 Voor het antwoord op de vraag van de leden van het CDA over de aanstellingsprocedure
van de Kinderombudsman verwijst de indiener naar het antwoord op de vergelijkbare
vraag van dezelfde leden in paragraaf 9 van deze nota.
 
 De leden van de SP-fractie zien het als toegevoegde waarde dat de Kinderombudsman
wordt ondergebracht bij het bureau van de Nationale ombudsman. Dit gezien
het feit dat de Nationale ombudsman al jaren ervaring heeft in afhandeling
en onderzoek van klachten van jeugdigen en ouders over de jeugdzorg. Genoemde
leden vragen wel of het benoemen van een substituut-ombudsman als Kinderombudsman
de beste optie is, omdat beide substituut-ombudsmannen erg verweven zijn met
de bredere taak van de Nationale ombudsman en ook als diens plaatsvervanger
fungeren.
 De indiener beantwoordt de vraag van de leden van de SP-fractie of er
naast de twee reeds bestaande substituut-ombudsmannen een derde substituut-ombudsman
wordt benoemd die de functie van Kinderombudsman zal bekleden bevestigend.
De Kinderombudsman is een substituut-ombudsman met een eigen gezicht naar
buiten toe en eigen wettelijke taken en bevoegdheden, dit in tegenstelling
tot de andere substituut-ombudsmannen. Om de functionele autonomie van de
Kinderombudsman te waarborgen is het altijd nodig dat een substituut-ombudsman de specifieke functie van Kinderombudsman heeft. De wijzigingen
van artikel 9 Wet No voorzien daarin.
 Voor wat betreft de vraag van de leden van de SP-fractie of het benoemen
van een substituut-ombudsman als Kinderombudsman wel de beste optie is wil
de indiener het volgende opmerken: dat de Kinderombudsman gewoon substituut-ombudsman
is betekent onder meer dat de Nationale ombudsman zijn werkzaamheden regelt
en dat deze functionaris ook belast zou kunnen worden met de behandeling van
klachten die zijn gericht aan de Nationale ombudsman. Bij de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman om de werkzaamheden van de Kinderombudsman te regelen
dient de Nationale ombudsman uiteraard wel de wet te respecteren die een groot
aantal taken rechtstreeks aan de Kinderombudsman opdraagt.
 De leden van de SP-fractie vragen tevens hoe de indiener denkt over de
mogelijkheid om naast de Nationale ombudsman een aparte Kinderombudsman te
benoemen die niet de functie heeft van substituut-ombudsman. Deze kan uiteraard
evengoed onderdeel uitmaken van het instituut van de Nationale ombudsman en
bij de interne afhandeling van zaken gebruik maken van de reeds bestaande
en aanwezige expertise.
 Een aparte Kinderombudsman is één van de mogelijkheden die
door de indiener is overwogen, maar waar uiteindelijk van af gezien is. De
indiener heeft vanwege de te behalen synergievoordelen aansluiting willen
zoeken bij een bestaande organisatie in plaats van een apart instituut op
te richten. Voor een goede inbedding van de Kinderombudsman binnen de organisatie
van de Nationale ombudsman acht de indiener het verder noodzakelijk dat sprake
is van een bij wet geregelde (hiërarchische) relatie tussen de Nationale
ombudsman en de Kinderombudsman.
 
 De leden van de VVD-fractie verzoeken de indiener nader in te gaan op
de redevoering waarom de Kinderombudsman ten opzichte van de Nationale ombudsman
speciale bevoegdheden nodig heeft, terwijl de strekking van het wetsvoorstel
is dat de Kinderombudsman een substituut-ombudsman onder de huidige wet wordt.
 De leden van de VVD-fractie merken terecht op dat de Kinderombudsman een
substituut-ombudsman zal zijn. Desalniettemin zijn in de wet een aantal taken
en bevoegdheden rechtstreeks aan deze substituut-ombudsman toegekend. Daar
is voor gekozen omdat het werkterrein van de Kinderombudsman wat jeugdigen
betreft ruimer is dan het werkterrein van de Nationale ombudsman. Zo is de
Kinderombudsman ook bevoegd ten aanzien van bepaalde privaatrechtelijke organisaties
voor zover die geen bestuursorgaan zijn, terwijl het werkterrein van de Nationale
ombudsman zich beperkt tot bestuursorganen. Voor deze uitbreiding is gekozen
omdat deze privaatrechtelijke organisaties een belangrijke rol spelen bij
de eerbiediging van de rechten van jeugdigen en het voor een goede taakuitoefening
van de Kinderombudsman noodzakelijk is dat hij ook ten aanzien van die privaatrechtelijke
organisaties bevoegd is. Door de toekenning van taken en bevoegdheden in de
wet wordt duidelijk dat deze taken en bevoegdheden in zoverre alleen door
de Kinderombudsman kunnen worden uitgeoefend. De Nationale ombudsman heeft
deze bevoegdheden voor het uitoefenen van zijn functie immers niet direct
nodig.
 De leden van de VVD-fractie vragen ook in hoeverre een eigen gezicht gewaarborgd
zou zijn als de Kinderombudsman als functie ondergebracht wordt bij de Nationale
ombudsman.
 Een goede profilering van de Kinderombudsman zal samen met een goed communicatiebeleid
naar mening van de indiener het eigen gezicht van de Kinderombudsman waarborgen
in weerwil van het feit dat de Kinderombudsman wordt ondergebracht bij het
instituut van de Nationale ombudsman. Tevens wijst de indiener erop dat uiteindelijk
de Tweede Kamer de Kinderombudsman benoemt en niet de Nationale ombudsman. Daarnaast brengt de Kinderombudsman ook een eigen jaarverslag uit
waarmee hij zich duidelijk als functionaris met een eigen gezicht profileert.
Ook de huidige bekleder van het ambt van Nationale ombudsman hecht waarde
aan het eigen gezicht en de specifieke profilering van de Kinderombudsman.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de indiener naar de mogelijkheden
van decentrale overheden om de ombudsfunctie in te stellen. Het systeem van
jeugdzorg is ingericht op provinciaal niveau. Kunnen provincies ook de Kinderombudsfunctie
invullen.
 Voor decentrale overheden bestaat er geen keuze zich al dan niet aan te
sluiten bij de Kinderombudsman. De bevoegdheden van de Kinderombudsman strekken
zich automatisch uit tot de decentrale overheden, hierdoor kan de Kinderombudsman
klachten behandelen over alle bestuursorganen van decentrale overheden. De
Kinderombudsman heeft tot taak te bevorderen dat de rechten van jeugdigen,
zoals vastgelegd in het kinderrechtenverdrag worden geëerbiedigd door
onder meer bestuursorganen. Andere decentrale ombudsvoorzieningen hebben deze
specifieke taak niet. Ook voor de verdere taken van de Kinderombudsman is
het van belang dat deze functionaris zicht heeft op alle situaties bij de
overheid waarbij de rechten van jeugdigen mogelijk niet worden geëerbiedigd.
Hierbij past het naar mening van de indiener niet om sommige bestuursorganen
uit te zonderen van de klachtbehandeling door de Kinderombudsman. Juist ook
omdat andere ombudsvoorzieningen doorgaans geen bijzondere aanpak hebben voor
de ontvangst en behandeling van klachten van kinderen.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen of de Nationale ombudsman in het verleden
zelf met het oog op de belangen van kinderen heeft verzocht om de instelling
van een substituut-ombudsman. Zij vragen of de Nationale ombudsman de instelling
van een Kinderombudsman noodzakelijk acht.
 De indiener is op eigen initiatief het gesprek aangegaan met de Nationale
ombudsman om zich te informeren over de mogelijkheid om de Kinderombudsman
onder te brengen bij het bureau van de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman
heeft zich daarbij steeds een warm voorstander getoond van de komst van een
Kinderombudsman. Hij heeft laten weten de Kinderombudsman in zijn bureau te
verwelkomen, mocht een wetsvoorstel daartoe worden aangenomen.
 De leden van de SGP-fractie vragen ook of de instelling van een Kinderombudsman
het algemene karakter van de Nationale ombudsman als instelling voor allerlei
groepen Nederlanders kan ondergraven. Zij vragen of het wenselijk is om een
specifieke doelgroep van een eigen ombudsman te voorzien. Genoemde leden vragen
of er niet veel meer kwetsbare groepen zijn die eventueel voor een eigen ombudsman
in aanmerking komen, zoals bejaarden. Voorts vraagt de SGP-fractie waarom
de uniciteit van kinderen dermate groot is dat daarom een afzonderlijke ombudsman
moet worden gecreëerd.
 De indiener wil in antwoord op de vragen van de leden van de SGP-fractie
graag opmerken dat kinderrechten, mensenrechten zijn. De rechten van jeugdigen
zijn dus al vastgelegd in verschillende internationale verdragen. Niettemin
is vanuit de Verenigde Naties aanleiding gezien om voor deze kwetsbare groep
een afzonderlijk verdrag op te stellen als extra waarborg voor de naleving
van hun rechten.
 Het kinderrechtenverdrag groepeert voor de eerste maal in de geschiedenis
de normen voor universeel erkend gedrag ten opzichte van kinderen. Het kinderrechtenverdrag
bepaalt dat ouders, de overheid en de hele gemeenschap verantwoordelijk zijn
voor de bescherming van de rechten van het kind. Het kinderrechtenverdrag
is daarmee het meest gedetailleerde mensenrechtenverdrag ter wereld.
 De indiener is verder van mening dat kinderen zeker niet de enige kwetsbare
groep zijn binnen onze samenleving. Ook voor bijvoorbeeld personen met een
handicap is door de Verenigde Naties een verdrag opgesteld zonder dat dit
heeft geleid tot een oproep om een ombudsman in te stellen. De indiener veronderstelt
dat zo’n oproep kan zijn ingegeven door de ervaringen met het naleven
van de in een verdrag vastgelegde rechten, en de wijze waarop landen de rechten
van specifieke groepen hebben geborgd. In het geval van het kinderrechtenverdrag
heeft het toezicht op de naleving geleid tot meerdere aanbevelingen van het
VN-Comité om een Kinderombudsman in te stellen. Het huidige wetsvoorstel
vloeit hieruit voort.
 Ten slotte ziet de indiener niet in waarom het algemene karakter van de
Nationale ombudsman als instelling voor allerlei groepen Nederlanders door
de instelling van een Kinderombudsman zou worden ondergraven zoals de leden
van de SGP-fractie vrezen. Een goede profilering van beide functionarissen
voorkomt naar mening van de indiener problemen op dit vlak.
 5. Het takenpakket van de Nederlandse Kinderombudsman
 Voor het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de Kinderombudsman
de meest aangewezen instantie is voor de behandeling van jeugdzorgklachten
verwijst de indiener naar het antwoord op de vergelijkbare vraag van dezelfde
leden eerder gesteld in paragraaf 2 van deze nota.
 
 De leden van de PvdA-fractie lezen bij de omschrijving van het takenpakket
van de Nederlandse Kinderombudsman dat hij optimaal toegankelijk dient te
zijn voor kinderen en ouders. Zij vragen wat precies wordt bedoeld met optimaal
toegankelijk.
 Voor het antwoord op bovenstaande vraag van de leden van de PvdA-fractie
verwijst de indiener naar het antwoord op de vergelijkbare vraag van de leden
van de SP-fractie beschreven in paragraaf 1 van deze nota.
 Verder vragen genoemde leden de indiener hoe het monitoren door de Kinderombudsman
van het jeugdbeleid in de breedste zin van het woord zich verhoudt met al
hetgeen dat nu al plaatsvindt aan onderzoeken, evaluaties en kwaliteitscontroles.
 Een taakstelling waarbinnen de Kinderombudsman als onafhankelijk orgaan
het jeugdbeleid in de breedste zin van het woord gaat monitoren is naar opvatting
van de indiener noodzakelijk omdat de Kinderombudsman alleen op een dergelijke
wijze kan achterhalen of de implementatie en promotie van het kinderrechtenverdrag
deugdelijk geschiedt. De Kinderombudsman zal voor het monitoren van de naleving
van kinderrechten zijn oor te luisteren leggen in het jeugdveld, en complementair
werken ten aanzien van onderzoeken, evaluaties en kwaliteitscontroles die
worden uitgevoerd of reeds zijn uitgevoerd. De indiener is van mening dat
de Kinderombudsman dankbaar gebruik kan maken van al hetgeen dat nu al plaatsvindt
aan controle op het jeugdbeleid om zijn hoofdtaak, te weten het bevorderen
dat de rechten van jeugdigen worden geëerbiedigd door bestuursorganen
en door privaatrechtelijke organisaties, beter te kunnen uitvoeren.
 Het antwoord op de vraag van de PvdA-fractie of de naleving van de rechten
van jeugdigen door meer dan alleen de onderzoeksbevoegdheden van de Kinderombudsman
gewaarborgd worden, luidt bevestigend. De Kinderombudsman krijgt immers meerdere
instrumenten tot zijn beschikking. In de eerste plaats kan de Kinderombudsman,
zoals de fractieleden van de PvdA terecht opmerken, onderzoeken of wetgeving
en beleid voldoende is afgestemd op de bescherming van rechten van jeugdigen.
Hierover kan hij vervolgens gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen aan de
Tweede Kamer en de regering. Daarnaast kan hij onderzoek verrichten
naar aanleiding van klachten of uit eigen beweging. Ook heeft de Kinderombudsman
als taak voorlichting te geven over de rechten van jeugdigen. Deze taak beperkt
zich niet noodzakelijk tot de jeugdigen zelf, maar kan zich ook uitstrekken
tot de organisaties die taken hebben ten aanzien van jeugdigen. De Kinderombudsman
kan organisaties daarbij informeren over de verschillende manieren waarop
zij hun toegankelijkheid voor jeugdigen kunnen vergroten en de bescherming
van de rechten van jeugdigen kunnen verbeteren. Tenslotte krijgt de Kinderombudsman
tot taak toezicht te houden op de wijze waarop klachten van jeugdigen of hun
wettelijke vertegenwoordigers door de daartoe bevoegde instanties, niet zijnde
de ombudsman, worden behandeld. Het samenspel van deze instrumenten –
advies over wetgeving en beleid, onderzoek naar klachten, onderzoek uit eigen
beweging en toezicht op klachtbehandeling – draagt eraan bij dat bestuursorganen
en privaatrechtelijke organisaties de rechten van jeugdigen beter zullen naleven.
 De leden van de PvdA-fractie vragen de indiener tevens hoe zij de invulling
van het zoveel mogelijk rekening houden met de mening van jongeren zelf ziet.
Kan de instelling van een jongerenpanel hier bijvoorbeeld deel van uitmaken
of zijn er andere manieren waarop de mening van jongeren gepeild gaat worden.
 In de verhouding tussen Kinderombudsman en jeugdigen is sprake van een
samengestelde afhankelijkheid. Immers jeugdigen dienen in de gelegenheid te
worden gesteld om zelf een mening te vormen en deze vrijelijk te uiten, dit
overeenkomstig artikel 12 van het kinderrechtenverdrag. Voor het toezicht
op de naleving hiervan is de Kinderombudsman verantwoordelijk. Jeugdigen zijn
in dat opzicht dus afhankelijk van de Kinderombudsman. Hiertegenover staat
dat wanneer de Kinderombudsman zich een werkelijk beeld wil vormen van de
mening van jeugdigen zelf, hij op zijn beurt afhankelijk is van jeugdigen.
Bij het betrekken van en invulling geven aan de mening van jeugdigen bij de
taakuitvoering van de Kinderombudsman acht de indiener het van belang dat
zowel de mening van jeugdigen als de rechtspositie van bestuursorganen en
privaatrechtelijke organisaties gerespecteerd worden.
 De indiener onderschrijft dat aan de mening van een jeugdige passend belang
dient te worden gehecht in overeenstemming met zijn of haar leeftijd en rijpheid.
Tevens dient de laagdrempeligheid en daarmee de toegankelijkheid van de ombudsvoorziening
voor jeugdigen te allen tijde gewaarborgd te zijn.
 Met betrekking tot het bevorderen van jeugdparticipatie zijn er tal van
methodes om de opvatting van jeugdigen te peilen. Dit kan onder andere vorm
krijgen door jeugdigen te ondersteunen bij het oppakken van zaken die zij
zelf aankaarten. Hier ligt naast een taak van de Kinderombudsman een verantwoordelijkheid
voor instellingen werkzaam op het terrein van jeugdigen zelf. Minstens zo
belangrijk acht de indiener de rechtstreekse betrokkenheid van kinderen en
jongeren bij de opzet, inhoud, vormgeving en bekendheid van jeugdombudswerk
in Nederland. Zij wijst daarbij op het feit dat de Nationale Jeugdraad reeds
actief de jeugdparticipatie in Nederland zowel inhoudelijk als qua reikwijdte
probeert te verbeteren en te vergroten. De Jeugdraad vindt dat jongeren moeten
meedoen, meedenken en meebeslissen over alles wat zij zelf belangrijk vinden.
Nauwe verbinding en samenwerking tussen de Kinderombudsman en de Nationale
Jeugdraad acht de indiener dan ook van groot belang.
 
 De leden van de SP-fractie delen de mening dat de Kinderombudsman optimaal
toegankelijk dient te zijn voor kinderen en ouders. Voor het antwoord op de
vraag van genoemde leden over wat de indiener exact onder optimaal toegankelijk
verstaat verwijst zij naar de eerdere beantwoording van de vraag van genoemde
leden over de herkenbaarheid en goede bereikbaarheid van de Kinderombudsman
in paragraaf 1 van deze nota. Voorts vragen dezelfde leden in dat verband
in hoeverre een Kinderombudsman bijvoorbeeld 7 dagen in de week
24 uur per dag bereikbaar moet zijn. Zij stellen tevens dat de Nationale ombudsman
momenteel een grote werkvoorraad heeft waardoor klachtenafhandeling vertraging
oplevert en dat de werkvoorraad met de invoering van deze wet in de toekomst
verder zal toenemen. Zij vragen hoe de indiener denkt dat dit opgevangen kan
worden.
 De indiener deelt de mening van de leden van de SP-fractie dat de Kinderombudsman
zoveel mogelijk beschikbaar moet zijn en voldoende tijd en ruimte moet hebben
om klachten snel en grondig af te handelen. Maar de optimale bereikbaar- of
toegankelijkheid gaat niet zover, dat de Kinderombudsman zeven dagen in de
week vierentwintig uur per dag beschikbaar zou moeten zijn. Een dergelijke
beschikbaarheid zou naar mening van de indiener niet bijdragen aan de optimale
inzet die de Kinderombudsman vanuit zijn taak voor kinderen kan leveren. De
Kinderombudsman is geen hulpverleningsinstantie en moet dat ook niet willen
zijn. Voor vragen van jeugdigen die niet over hun rechten gaan, en voor het
opvangen van kinderen bij (plotselinge) problemen kunnen zij terecht bij vele
andere instanties, zoals de Kindertelefoon, die wel zulke taken hebben en
voor het uitvoeren daarvan zijn toegerust. Daar waar de rechten van jeugdigen
niet worden geëerbiedigd, moeten jeugdigen zich uiteraard met een klacht
of een signaal kunnen wenden tot de Kinderombudsman. Optimale toegankelijkheid
vereist in die gevallen dat de Kinderombudsman zo spoedig mogelijk reageert
en zo goed mogelijk aangeeft wat hij met de klacht of het signaal zal doen.
Tenslotte wil de indiener opmerken dat bij het inschatten van de benodigde
financiële middelen voor de instelling van een Kinderombudsman rekening
is gehouden met diens toekomstige werkvoorraad, voor zover deze is te voorzien.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen de indiener hoe de precieze invulling
van de taakomschrijving zoals de indiener geeft voor de Kinderombudsman zich
verhoudt tot bijvoorbeeld de evaluatie van de Wet op de Jeugdzorg, waar de
politiek zich zelf hard voor heeft gemaakt en die wettelijk is vastgelegd.
Genoemde leden vragen in hoeverre het bijvoorbeeld de Kinderombudsman vrij
staat de regering te bekritiseren als er naar zijn mening omissies zijn.
 Wetsevaluaties hebben doorgaans tot doel te onderzoeken in hoeverre een
wet heeft voldaan aan de doelstellingen van de wetgever. De achterliggende
gedachte daarbij is natuurlijk het bijsturen of anderszins aanpassen van de
wet, mocht blijken dat het doel met de oorspronkelijke wet niet of niet geheel
wordt bereikt. De indiener meent dat deze formele effectmeting op zich onvoldoende
waarborg biedt voor de specifieke blik die vanuit het kinderrechtenverdrag
nodig is. De kracht van de Kinderombudsman is dat deze omissies in de naleving
van kinderrechten kan signaleren en daarover conform het wetsvoorstel de regering
gevraagd en ongevraagd kan adviseren. Het betreft dus advies over de wetgeving
die en het beleid dat de rechten van jeugdigen raakt. De indiener sluit niet
uit dat deze advisering op inhoudelijke punten overlap kan hebben met de evaluatie
van de Wet op de jeugdzorg maar rekent er desalniettemin op dat een advies
vanuit de specifieke eigen invalshoek van de Kinderombudsman meerwaarde heeft.
 Anders dan de leden van de VVD-fractie mogelijk veronderstellen is de
indiener in paragraaf 5.2 van de memorie van toelichting uitgebreid ingegaan
op de precieze invulling van de taakomschrijving van de Kinderombudsman. Voor
een nadere toelichting op de taken verwijst zij dan ook naar genoemde paragraaf.
 Ook vragen de leden van de VVD-fractie of er op welke wijze dan ook sancties
verbonden zijn aan de uitspraken van de Kinderombudsman. In antwoord op de
vraag van de leden van de VVD-fractie merkt de indiener op dat aan de uitspraken
van de Kinderombudsman, ongeacht of deze over een individuele klacht gaan
of de vorm aannemen van een advies over wetgeving, geen sancties
zijn verbonden. De Kinderombudsman zal het dus net als de Nationale ombudsman
moeten hebben van gezag. Dat ziet de indiener niet zozeer als een beperking
van het instituut, maar veeleer als een belangrijke peiler onder het werk
van de Kinderombudsman. Het dwingt de Kinderombudsman zijn uitspraken goed
te onderbouwen met zorgvuldig onderzoek en een overtuigende motivering. Een
Kinderombudsman die overtuigt, is de beste spreekbuis die jeugdigen zich kunnen
wensen voor de bescherming van hun rechten.
 De leden van de VVD-fractie vragen de indiener toe te lichten waarom zij
de bevoegdheden van de Kinderombudsman ten aanzien van privaatrechtelijke
organisaties nodig acht, wat de afbakening is en welke garanties zijn ingebouwd
opdat niet zomaar overal dergelijke bevoegdheden kunnen worden toegepast.
 Op de vraag waarom de indiener deze bevoegdheden ten aanzien van privaatrechtelijke
organisaties nodig acht is reeds ingegaan in de reactie op de vraag van de
VVD-fractie naar de noodzaak van speciale bevoegdheden van de Kinderombudsman
ten opzichte van de Nationale ombudsman. Voor het antwoord op die vraag verwijst
de indiener dan ook daarnaar, zie paragraaf 4 van deze nota.
 Om te voorkomen dat deze bevoegdheden zomaar overal kunnen worden toegepast
zijn de privaatrechtelijke organisaties waarover een klacht kan worden ingediend
zo goed mogelijk afgebakend. Vereist is dat zij een bij of krachtens de wet
geregelde taak ten aanzien van jeugdigen uitoefenen of anderszins een taak
ten aanzien van jeugdigen hebben op een aantal specifieke terreinen.
 Ten slotte vragen genoemde leden hoe het interveniëren in de klachtenprocedures
moet worden geïnterpreteerd.
 De Kinderombudsman zal waar nodig interveniëren om te bevorderen
dat de rechten van jeugdigen beter worden geëerbiedigd. Jeugdigen en
hun ouders zullen op deze wijze minder snel met lege handen komen te staan.
Het interveniëren in een klachtenprocedure kan gezien worden als een
snelle tussenkomst door de Kinderombudsman door middel van contact per telefoon,
e-mail of fax met de beklaagde organisatie om te bezien of een snelle oplossing
voorhanden is. Een interventie beoogt klachten grotendeels in een vroeg stadium
op een meer informele wijze op te lossen. Deze wijze van klachtafhandeling
wordt in de praktijk bij het bureau van de Nationale ombudsman reeds toegepast.
Verder is het belangrijk om te onderkennen dat interventie door de Kinderombudsman
uitsluitend ingezet zal worden als knelpunten gesignaleerd worden. Hierbij
zullen naar mening van de indiener alle partijen gebaat zijn.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom in de memorie van toelichting
alleen het klachtrecht in de jeugdzorg wordt besproken terwijl de monitoring
een veel breder karakter heeft. Deze leden hebben de indruk dat de indiener
vooral problemen constateert met klachtrecht in de jeugdzorg en zij vragen
daarom waarom de ombudsman zich ook met onderwerpen als onderwijs en kinderopvang
bezig moet houden. Voorts vragen zij of in de laatstgenoemde sectoren het
toezicht en het klachtrecht niet afdoende geregeld zijn.
 De indiener heeft ervoor gekozen om in de memorie van toelichting aandacht
te schenken aan de vaak problematische afhandeling van klachten op het terrein
van de jeugdzorg. Het door de indiener besproken aandachtsgebied is bedoeld
als voorbeeld uit de praktijk waaruit de toegevoegde waarde van klachtafhandeling
door een Kinderombudsman blijkt. Hiermee heeft de indiener geen afbreuk willen
doen aan het belang van en de behoefte aan klachtafhandeling door een Kinderombudsman
op andere terreinen. Voor het antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie
met betrekking tot het klachtrecht in het onderwijs verwijst de indiener naar
de uiteenzetting over het klachtrecht in het onderwijs en de rol die de Kinderombudsman
daarin kan vervullen in het reeds gegeven antwoord op de vraag
van de leden van de SP-fractie in paragraaf 2 van deze nota. Met betrekking
tot het terrein kinderopvang wil de indiener het volgende opmerken. De Wet
Kinderopvang is in 2005 in werking getreden en biedt waarborgen voor de kwaliteit
van de Kinderopvang. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het eerstelijnstoezicht
op grond van de wet en de beleidsregels kwaliteit kinderopvang. Het tweedelijnstoezicht
ligt bij de Inspectie van het Onderwijs. Uit een rapport van de inspectie over hoe gemeenten en GGD-instanties in 2007 het
toezicht en de handhaving op de Wet kinderopvang hebben uitgevoerd blijkt
dat het handhaven onder de maat is. De belangrijkste oorzaak is dat toezicht
op de kinderopvang niet hoog op de agenda staat bij veel gemeenten. Uit aan
de inspectie beschikbaar gestelde jaarverslagen over 2007 van gemeenten blijkt
dat bij 15 procent van de locaties het domein «klachten» niet
goed is geregeld. Naar mening van de indiener functioneert het klachtrecht
in de sectoren kinderopvang en onderwijs dus niet per definitie voldoende.
 De leden van de SGP-fractie vragen ook of de ambitie om de Kinderombudsman
te laten monitoren ten aanzien van jeugdbeleid in de breedste zin haalbaar
is. Zij vragen voorts of een toespitsing op het jeugdbeleid in engere zin
uiteindelijk effectiever kan blijken te zijn.
 Naar mening van de indiener is de ambitie om de Kinderombudsman het jeugdbeleid
in de breedste zin te laten monitoren zeker haalbaar. De indiener meent dat
het monitoren van een breed terrein door de Kinderombudsman noodzakelijk is
voor het naar behoren uitoefenen van zijn functie. Immers voor de taken die
de Kinderombudsman krijgt toebedeeld heeft de Kinderombudsman zicht nodig
op zo veel mogelijk situaties waarbij de rechten van jeugdigen in het gedrang
(kunnen) komen. Daar waar misstanden worden gesignaleerd is het aan de Kinderombudsman
om hierop actie te ondernemen. De Kinderombudsman beschikt hiertoe over verschillende
instrumenten. Uiteraard zal hij of zij rekening moeten houden met de werkbelasting
die eruit voorvloeit. Een prioritering van knelpunten zal noodzakelijk zijn
om de effectiviteit te kunnen borgen. Een toespitsing van het monitoren verdient
naar mening van de indiener dus aanbeveling, maar de indiener acht het daarbij
van cruciaal belang om het terrein van de Kinderombudsman niet op voorhand
te beperken tot bijvoorbeeld het jeugdbeleid in engere zin. Alleen op deze
wijze krijgt de Kinderombudsman zicht op alle mogelijke situaties waarbij
de rechten van jeugdigen in het gedrang komen en worden bepaalde groepen jeugdigen
hiervan niet uitgesloten. Deze uitsluiting acht de indiener ook vanuit het
gelijkheidbeginsel zeer onwenselijk.
 Genoemde leden vragen verder of het wenselijk is dat de overheid voorlichting
over kinderrechten overlaat aan instanties als een ombudsman. De leden vragen
hoe een voorlichtingsfunctie van de Kinderombudsman is te rijmen met het uitgangspunt
van de indiener dat de Kinderombudsman een «last resort» is, die
vooral een controlerende taak heeft.
 Het informeren van de jeugd en volwassenen over kinderrechten is een overheidstaak.
Dit volgt uit artikel 42 van het kinderrechtenverdrag. Dit laat naar mening
van de indiener onverlet dat de overheid derden inschakelt om deze taak uit
te voeren. Vanuit het takenpakket van de Kinderombudsman en de werkzaamheden
die daaruit voorvloeien acht de indiener het wenselijk dat het bureau van
de Kinderombudsman jeugdigen en volwassenen informeert over kinderrechten.
Voorts staat naar de stellige overtuiging van de indiener het informeren en
voorlichten van de maatschappij over de rechten van jeugdigen niet in de weg
aan het – vanuit dezelfde instantie – voorzien in een vorm van
externe «last resort», onafhankelijke klachtbehandeling. Het informeren
van volwassenen en kinderen over kinderrechten draagt bij aan de naleving
van diezelfde rechten.
 6. Zienswijze van de Nationale ombudsman
 Om helder te krijgen waar de indiener de grenzen stelt, vragen de leden
van de CDA-fractie of klachten van kinderen en/of ouders in onderstaande willekeurige
situaties ontvankelijk zijn, ondanks het feit dat er een gerechtelijke uitspraak
aan ten grondslag ligt. Klachten over het functioneren van een voogd of gezinsvoogd.
Klachten over onvolledige en/of onjuiste gegevens waarop een rechtelijk uitspraak
is gebaseerd. Klachten over een omgangsregeling na echtscheiding. Klachten
over het niet ten uitvoer leggen van een gerechtelijk uitspraak.
 Wat betreft de klachtmogelijkheid bij de Kinderombudsman is aansluiting
gezocht bij titel 9.2 van de Awb. Voor de beantwoording van deze vraag van
de CDA-fractie moet dan ook worden gekeken naar de bepalingen van de Awb.
Daaruit volgt dat de Kinderombudsman niet bevoegd is een onderzoek in te stellen
of voort te zetten indien de klacht gaat over een gedraging waartegen beroep
kan worden ingesteld (tenzij het gaat om het niet-tijdig nemen van een besluit),
een beroepsprocedure aanhangig is of door een administratieve rechter uitspraak
is gedaan. Ook is de Kinderombudsman niet bevoegd indien ten aanzien van een
gedraging een procedure bij een andere rechterlijke instantie aanhangig is
dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in een zodanige procedure
is gedaan. Verder is de Kinderombudsman niet verplicht een onderzoek in te stellen of voort te zetten indien ten aanzien
van een gedraging door een andere rechterlijke instantie dan de administratieve
rechter uitspraak is gedaan.
 Als de door de CDA-fractie bedoelde gedragingen onderwerp zijn of zijn
geweest van een bestuursrechtelijke procedure is de Kinderombudsman dus in
het geheel niet bevoegd. In het geval dat de betreffende gedraging onderwerp
is (geweest) van een procedure bij een andere rechterlijke instantie (bv.
de burgerlijke rechter) is de Kinderombudsman pas bevoegd als door die rechterlijke
instantie een uitspraak is gedaan die onherroepelijk is geworden. De Kinderombudsman
is dan echter niet verplicht een onderzoek in te stellen. Overigens dient
de Kinderombudsman in dat geval wel de rechtsgronden in acht te nemen waarop
die uitspraak steunt of mede steunt.
 7. De naamgeving
 Zowel de leden van de CDA-fractie als de leden van de SP-fractie zijn
van mening dat de naam Kinderombudsman een juiste benaming is. Laatstgenoemde
leden vragen hoe de indiener gaat voorkomen dat zich in de toekomst private
personen onder diezelfde naam kunnen uitgeven voor Kinderombudsman en hoe
verwarring hierover bij kinderen en ouders wordt voorkomen.
 De Kinderombudsman heeft het voor zijn functioneren nodig, dat hij bij
kinderen, hun ouders en instanties die met kinderen te maken hebben, grote
bekendheid geniet. Van cruciaal belang is daarom een gerichte publiekscampagne
over wie de Kinderombudsman is en wat de Kinderombudsman doet. Ook dient goede
voorlichting voorhanden te zijn op plaatsen waar kinderen en hun ouders in
eerste instantie informatie over de Kinderombudsman zullen opzoeken, bijv.
school, openbare bibliotheek, internet, enzovoorts. Daarbij is het een sterk
punt van de Kinderombudsman dat zijn ambt gekoppeld wordt aan een persoon
die publiekelijk optreedt als Kinderombudsman en met het instituut Kinderombudsman
vereenzelvigd wordt. Het instituut Kinderombudsman, herkenbaar door een eigen
huisstijl, zal in de publiekscampagne en de voorlichting dan ook steeds verbonden
worden met de persoon van de Kinderombudsman. Hierdoor wordt op een eenduidige
manier kenbaar wie de Kinderombudsman is.
 Toch merkt de indiener op dat dit alles niet kan voorkomen dat andere
personen zich Kinderombudsman noemen, maar wel dat kinderen en ouders
in verwarring zullen zijn over wie de Tweede Kamer als Kinderombudsman heeft
aangesteld.
 8. Financiën
 De leden van de CDA-fractie vragen wie de globale prognose van de te verwachten
kosten heeft gemaakt en binnen welke bandbreedte dit is gebeurd. Zij vragen
voorts of deze kosten gefinancierd kunnen worden uit het budget van de Nationale
ombudsman, omdat daar natuurlijk een taakveld wegvalt en er in feite een overheveling
plaatsvindt. Ook de leden van de ChristenUnie-fractie vragen een toelichting
op de kosten die gemoeid zijn met de instelling van de Kinderombudsman. Verder
wensen zij een uiteenzetting over hoe de kostenverdeling tussen het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Programmaministerie voor
Jeugd en Gezin tot stand is gekomen.
 In opdracht van de indiener is een globale financiële inschatting
gemaakt van de benodigde middelen voor het oprichten van een instituut Kinderombudsman
in Nederland. Bij het vaststellen van het budget voor een Kinderombudsman
zijn de beschikbare begrotingen van de Kinderombudsman-instituten in Vlaanderen
en Noorwegen als uitgangspunt genomen. Reden hiervoor is dat beide landen
te maken hebben met socio-economische en demografische factoren die met Nederland
vergelijkbaar zijn. Bovendien zijn de jaarcijfers van beide instituten vergelijkbaar
qua opbouw en hierdoor bruikbaar voor het globaal berekenen van de benodigde
gelden in Nederland. De indiener verwacht om die reden dat de mate waarin
de Nederlandse Kinderombudsman door jeugdigen en maatschappij belast zal worden
en de kosten die hiermee gepaard zullen gaan naar verhouding vergelijkbaar
zullen zijn met die van de Kinderombudsman-instituten in Vlaanderen en Noorwegen.
 Op basis van de beschikbare budgetten van Noorwegen en Vlaanderen, gemeten
naar het aantal jeugdigen onder de bevolking, zou in Nederland naar schatting
een budget van 4.5 miljoen euro nodig zijn. Er is hierbij een afronding van
4% als bandbreedte naar boven toegepast voor het kunnen dekken van
onvoorziene uitgaven. Aangezien de indiener ervoor gekozen heeft de ombudsfunctie
voor jeugdigen onder te brengen bij het bureau van de Nationale ombudsman
zal er onder andere bespaard worden op zowel personele als operationele kosten.
Initieel zal voor de totstandkoming van de ombudsfunctie voor jeugdigen naar
schatting een bedrag tussen de 3 en de 3.5 miljoen euro benodigd zijn.
De belangrijkste kostenposten betreffen: huisvesting, inrichting en ondersteuning
van het primaire proces (incl. fte), bedrijfsvoering (incl. fte), opleidingen,
facilitaire zaken, ICT, communicatie & voorlichting, telefonische dienstverlening
en internationale activiteiten. De verwachting van de indiener is dat de kosten
op termijn kunnen dalen. Een en ander is uiteraard afhankelijk van de wijze
waarop de ombudsfunctie voor jeugdigen zich in de loop der tijd in Nederland
zal ontwikkelen.
 De indiener wil voor wat betreft de medefinanciering van het benodigde
budget voor de komst van een Kinderombudsman door het bureau van de Nationale
ombudsman het volgende opmerken. De huidige begroting van de Nationale ombudsman
voorziet niet in budgetten voor de komst van een ombudsfunctie voor jeugdigen
zoals voorgesteld in voorliggend initiatiefvoorstel. De Nationale ombudsman
beschikt op dit moment over een team «Vreemdelingen en Jeugd»
dat deels belast is met het behandelen van klachten die jeugdigen aangaan.
De indiener is dan ook van mening dat uitsluitend een beroep kan worden gedaan
op dat deel van de begroting van de Nationale ombudsman dat betrekking heeft
op de werkzaamheden die de rechten van jeugdigen aangaan en zullen worden
overgeheveld naar de Kinderombudsman. In de berekening van de globaal benodigde
gelden voor de Kinderombudsman zijn de besparingen voortvloeiend uit synergie
reeds verdisconteerd.
 De financiering van het bureau van de Nationale ombudsman waaronder de
Kinderombudsman zal ressorteren maakt onderdeel uit van begrotingshoofdstuk
IIB Overige Colleges van Staat en Kabinetten. Dit begrotingshoofdstuk valt
onder de (beheers)verantwoordelijkheid van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Aangezien het aandachtsgebied van de Kinderombudsman
de rechten van jeugdigen betreft is de indiener van mening dat het Programmaministerie
voor Jeugd en Gezin ook een deel van de kosten zal moeten dragen. De indiener
stelt in het licht van voorgaande voor de benodigde gelden voor rekening te
brengen van bovengenoemde ministeries, ieder voor de helft.
 9. Artikelsgewijze toelichting
 Algemeen
 De leden van de SGP-fractie vragen of een onmeetbare en ten principale
onmogelijke opdracht als het creëren van bewustwording in de wettekst
thuis hoort.
 Aan de leden van de SGP-fractie kan worden toegegeven dat dit wellicht
geen heel gebruikelijke zinsnede is in een wettekst. De indiener wil hiermee
echter benadrukken dat haar een brede informerende taak van de Kinderombudsman
voor ogen staat. Dit strookt ook met artikel 42 van het kinderrechtenverdrag
dat de Staten ertoe verplicht de beginselen en bepalingen van het verdrag
op passende en doeltreffende wijze algemeen bekend te maken, zowel aan volwassenen
als aan kinderen. De indiener is niet van mening dat de Kinderombudsman voor
een principaal onmogelijke opdracht staat als het gaat om het creëren
van bewustwording in de maatschappij uit hoofde van het informeren en voorlichten
over kinderrechten.
 Artikel 1d
 Voor de leden van de CDA-fractie is het niet duidelijk of er een meervoudige
voordracht plaatsvindt aan de Tweede Kamer, of dat de Kamer ook zelf een voordracht
kan doen en of een vaste vervanger door de Kamer bij voorbaat benoemd wordt
en verzoekt de indiener hier duidelijkheid over te scheppen. Verder vragen
ook de leden van de SP-fractie wie er precies een voordracht kunnen doen en
of de Tweede Kamer ook zelf een voordracht kan doen.
 Op grond van artikel 9, eerste lid, Wet No is de Nationale ombudsman verantwoordelijk
voor het doen van een verzoek aan de Tweede Kamer tot benoeming van een substituut-ombudsman.
De ombudsman maakt daartoe een aanbeveling op, die de namen van ten minste
drie personen bevat. Het is daarbij uitdrukkelijk aan de Tweede Kamer om de
substituut-ombudsman(nen) te benoemen en bij de benoeming van de substituut-ombudsman(nen)
aan te wijzen wie de functie van Kinderombudsman gaat uitoefenen. Ten slotte
wordt in het onderhavige wetsvoorstel ook voorzien in een regeling dat als
er geen Kinderombudsman is, de Nationale ombudsman zo snel mogelijk een verzoek
aan de Tweede Kamer tot benoeming van een substituut-ombudsman dient te doen,
zo is de uitoefening van het ambt Kinderombudsman te allen tijde gewaarborgd.
 Verder is het op grond van het onderhavige wetsvoorstel aan de Nationale
ombudsman om de vervanging van de Kinderombudsman door een substituut-ombudsman
te regelen, voor het geval dat de Kinderombudsman tijdelijk niet in staat
is zijn ambt te vervullen. Indien er geen substituut-ombudsman aanwezig of
beschikbaar is voorziet de Tweede Kamer in die tijdelijke vervanging (artikel
10, eerste en tweede lid, WNo).
 Artikel 11a
 In dit wetsartikel wordt de doelgroep van de Kinderombudsman afgegrensd
en de leden van de CDA-fractie vragen hoe deze afbakening zich verhoudt met
de Wet op de jeugdzorg, waarin aangegeven wordt dat recht op jeugdzorg bestaat
tot 23 jaar. Tevens wijzen genoemde leden op de gesloten jeugdzorg die ook
betrekking kan hebben op meerderjarige jongeren die niet strafrechtelijk veroordeeld
zijn. Graag vernemen deze leden of de indiener op dit punt de doelgroep aanvullend
zal definiëren.
 De indiener is het met de leden van de CDA-fractie eens dat sprake is
van een inconsistentie in de definitie van het begrip «jeugdige»
in relatie tot de Wet op de jeugdzorg. De indiener kiest er echter, anders
dan de CDA-fractie voorstelt, voor om deze inconsistentie weg te nemen door
op dit punt aansluiting te zoeken bij de omschrijving van het begrip «kind»
in artikel 1 van het kinderrechtenverdrag. Dit artikel bepaalt dat onder kind
wordt verstaan ieder mens jonger dan achttien jaar, tenzij volgens het op
het kind van toepassing zijnde recht de meerderjarigheid eerder wordt bereikt.
Reden voor de indiener om aansluiting te zoeken bij de werkingssfeer van het
kinderrechtenverdrag is het feit dat de Kinderombudsman over de eerbiediging
van de rechten van jeugdigen gaat, zoals deze zijn vastgelegd in het kinderrechtenverdrag.
Op grond van voorgaande zal het begrip «jeugdige» in het onderhavige
wetsvoorstel worden aangepast. Daartoe zal op korte termijn een nota van wijziging
bij het wetsvoorstel worden ingediend.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen hoe de indiener verdedigt dat ook personen
ouder dan 18 jaar toegang hebben tot de Kinderombudsman terwijl zij geen kinderen
meer zijn.
 In reactie op deze vraag van de SGP-fractie merkt de indiener op dat op
dit punt aansluiting zal worden gezocht bij de definitie van het begrip «kind»
in het kinderrechtenverdrag. Dit begrip omvat personen jonger dan achttien
jaar.
 Artikel 11b, lid 3
 De leden van de SGP-fractie vragen of de indiener het mogelijk acht dat
een goede Kinderombudsman geen rekening houdt met de belangen, mening en belevingswereld
van jeugdigen. Zij vragen wat artikel 11b lid 3 in dat licht toevoegt.
 Inderdaad zal een Kinderombudsman te allen tijde rekening moeten houden
met de belangen, mening en belevingswereld van jeugdigen. Dit is onlosmakelijk
verbonden met zijn functie. De reden dat dit hier expliciet is vastgelegd
houdt verband met artikel 12 van het kinderrechtenverdrag. Daarin staat onder
meer de verplichting om in alle aangelegenheden die het kind betreffen passend
belang te hechten aan de mening van het kind in overeenstemming met zijn of
haar leeftijd en rijpheid. Dat is voor de indiener reden geweest dat ook in
dit wetsvoorstel expliciet vast te leggen.
 Artikel 11e
 In dit artikel wordt bepaald dat de Kinderombudsman een apart jaarverslag
opstelt. De leden van de CDA-fractie hechten hier zeer aan. Zij willen echter
ook inzicht krijgen in de samenwerking tussen de Nationale ombudsman en de
Kinderombudsman, bijvoorbeeld ten aanzien van de taakafbakening. Deze leden
vragen de indiener of voorzien is in een evaluatiemoment.
 Er is in de wet niet voorzien in een evaluatiemoment van de samenwerking
tussen de Kinderombudsman en de Nationale ombudsman. Ook de samenwerking tussen
de Nationale ombudsman en zijn andere substituut-ombudsmannen
wordt niet apart geëvalueerd. Zowel de Kinderombudsman als de Nationale
ombudsman zouden hun jaarverslag, dat aan beide Kamers wordt gezonden, echter
kunnen benutten om inzicht te geven in de onderlinge samenwerking en taakafbakening.
 
 Arib
 
 
 
 Evaluatieonderzoek Wet op de jeugdzorg; Eindrapport, BMC adviesmanagement,
oktober 2009.
 
 
 Laureen D’Ambra, Esq., Rhode Island Office of the Child Advocate
at the American Bar Association’s 8th National Conference on Children
and the Law: «Achieving Justice in Child-Related Conflicts,» Crystal
City, VA, June 5, 1996.
 
 
 Howard A. Davidson, Cynthia Price Cohen, and Linda K. Girdner,
American Bar Association on Children and the Law, Establishing Ombudsman Programs
for Children and Youth: How Government’s Responsiveness to Its Young
Citizens Can Be Improved (1993).
 
 
 «General Comment of the Committee on the Rights of the Child»,
CRC/GC/2002/2, 15-11-2002.
 
 
 Verslag van de Nationale ombudsman over 2008; De burger in de ketens.
 
 
 Inspectie voor het Onderwijs; De staat van het onderwijs, Onderwijsverslag
2007/2008.
 
 
 Inspectie voor het Onderwijs; Jaarverslag 2008.
 
 
 Inspectie voor de jeugdzorg, regionale rapporten 2009; Cliëntenrechten
in beeld.
 
 
 Landelijke Cliëntenforum Jeugdzorg; Klachtrecht en klachtencommissies,
mei 2009.
 
 
 IGZ, Staat van de Gezondheidszorg 2006. Patiënt en recht: de rechtspositie
van de patiënt goed verzekerd?
 
 
 J. De Savornin Lohman c.s. Met recht onder toezicht gesteld; Evaluatie
herziene OTS-wetgeving, Utrecht: Verwey-Jonker Instituut, 2000, p. 134.
 
 
 Inspectie van het Onderwijs 2008, Kwaliteit gemeentelijk
toezicht Kinderopvang 2007, Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.