Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2010; Brief regering; Beantwoording vragen over de zorgplicht van de burgemeester naar aanleiding van de raadsênquete Noord/Zuidlijn
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139900
 2009-2010
 
 32 123 VII
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 62
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 28 december 2009
 
 Hierbij reageer ik op vragen vanuit uw Kamer over de zorgplicht van de
burgemeester, die zijn gesteld naar aanleiding van de raadsenquête Noord/Zuidlijn.
De gemeenteraad van Amsterdam heeft een raadsenquête laten uitvoeren
waarin met name is gekeken naar de gemeentelijke besluitvorming rond de aanleg
van de Noord/Zuidlijn. Hierin zijn zowel de rol van de gemeenteraad, de rol
van het college als de rol van de burgemeester onderzocht.
 Het rapport van de enquêtecommissie is op 15 december jl. openbaar
gemaakt. Het college van Amsterdam en de gemeenteraad moeten zich nog uitspreken
over de uitkomsten hiervan. De gemeenteraad begint op 6 januari 2010
met de behandeling van het rapport.
 
 De raadsenquête is voor uw Kamer aanleiding geweest voor een spoeddebat
op 17 december jl. met staatssecretaris
Huizinga van Verkeer en Waterstaat. Hierbij zijn door een aantal leden vragen
gesteld over de zorgplicht van de burgemeester en wat deze in het algemeen
inhoudt. De staatssecretaris heeft daarbij toegezegd mij te verzoeken deze
vragen te beantwoorden.
 
 Vooropgesteld zij hierbij dat de gemeenteraad van Amsterdam nog moet beraadslagen
over het rapport van de enquêtecommissie; ook waar het betreft de bestuurlijke
verantwoordelijkheden. Daar kan ik uiteraard niet in treden of op vooruitlopen.
In deze brief zal ik daarom ingaan op de algemene wettelijke kaders voor de
positie en de taken van de burgemeester, zoals deze zijn vervat in de Gemeentewet.
 
 Ook in het rapport van de enquêtecommissie wordt ingegaan op de
formele kaders van de positie van de burgemeester. Aangegeven wordt dat de
burgemeester een bijzondere positie heeft die wezenlijk anders is dan die
van de wethouders. De burgemeester ontleent zijn positie niet aan een gemeenteraadsverkiezing,
maar is benoemd. De burgemeester is zowel voorzitter van het college als van
de raad. Als voorzitter van het college is de burgemeester medeverantwoordelijk
voor de besluitvorming in het college, maar hij heeft vanwege zijn bijzondere
positie afstand tot de politieke inhoud. In de Gemeentewet is bepaald dat
de burgemeester toeziet op een tijdige voorbereiding, vaststelling en uitvoering
van het gemeentelijk beleid en van de daaruit voortvloeiende besluiten, alsmede
op een goede afstemming tussen degenen die bij de voorbereiding, vaststelling
en uitvoering zijn betrokken. De burgemeester heeft een zorgplicht voor de
kwaliteit van de besluitvorming in het college en in de raad. Wanneer de burgemeester
gebreken signaleert, dienen de raad en/of het college maatregelen te treffen.
De zorgplicht van de burgemeester impliceert een bewaking van de kwaliteit,
zowel naar inhoud als vorm, maar daarbij overheerst de procedurele kant.
 Deze weergave door de enquêtecommissie van de formele positie van
de burgemeester kan ik onderschrijven. Ter verduidelijking zal ik nader ingaan
op de verschillende aspecten van de positie en verantwoordelijkheden van de
burgemeester in het gemeentelijk bestel.
 
 Het ambt van burgemeester heeft een veelomvattende taakomschrijving. Het
burgemeesterschap kent meerdere rollen en hoedanigheden. Zo heeft de burgemeester
een hoedanigheid als eigenstandig bestuurder. Hierbij functioneert de burgemeester
als afzonderlijk, eenhoofdig bestuursorgaan met name op het terrein van openbare
orde en veiligheid. Waar het gaat om de invulling van de zorgplicht, zijn
vooral van betekenis de hoedanigheid van de burgemeester als lid en voorzitter
van het college en de hoedanigheid als voorzitter van de raad.
 Voorzitter van de raad
 De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad (artikel 9 Gemeentewet).
De burgemeester is geen lid van de raad. Aan het voorzitterschap zijn bevoegdheden
verbonden zoals bijvoorbeeld tot handhaving van de orde van de vergaderingen.
De burgemeester kan deelnemen aan de beraadslagingen en is niet gehouden zich
te beperken tot het leiding geven aan de vergadering (artikel 21 Gemeentewet).
Maar in de regel is de burgemeester toch vooral een technisch voorzitter en
ziet hij toe op een zorgvuldige besluitvorming. De burgemeester kan daarbij
als schakel optreden en in samenwerking met wethouders, gemeentesecretaris,
griffie en presidium de kwaliteit van de besluitvormingsprocessen in de raad
bevorderen. Maar de raad blijft verantwoordelijk voor de inhoud van genomen
besluiten.
 Lid en voorzitter van het college
 De burgemeester en de wethouders vormen te zamen het college van burgemeester
en wethouders. Daarbij kan de burgemeester als collegelid, net als een wethouder,
ook belast zijn met beleidsinhoudelijke onderwerpen («wethoudersportefeuilles»).
De burgemeester is voorzitter van het college (artikel 34 Gemeentewet). Anders
dan bij de raad, is de burgemeester dus ook lid van het college. Het voorzitterschap
van het college heeft dan ook een meer inhoudelijke betekenis. De burgemeester
is in deze ook een drietal bevoegdheden c.q. taken gegeven (artikel 53a Gemeentewet).
De burgemeester dient de eenheid van het collegebeleid te bevorderen. Hij
kan onderwerpen aan de agenda toevoegen. Ten aanzien van geagendeerde onderwerpen
kan hij een eigen voorstel toevoegen. Vanuit de opdracht de eenheid van het
collegebeleid te bevorderen, kan de burgemeester zich bemoeien met beleidsportefeuilles
van wethouders. Van sturende bevoegdheden in de zin van bijvoorbeeld een aanwijzingsbevoegdheid
is echter geen sprake. Tot het bevorderen van de eenheid van beleid behoort
ook het voorkomen c.q. oplossen van meningsverschillen binnen het college.
Het is in lijn met de voorzittersrol om bij meningsverschillen
binnen het college te zoeken naar overbrugging van de verschillen of het zoeken
naar compromis. In het uiterste geval kan de burgemeester een eigen voorstel
aanleveren.
 Collegiaal bestuur
 De Gemeentewet gaat uit van collegiaal bestuur door het college. Het college
is het bevoegde orgaan en besluiten zijn collegebesluiten. Wethouders kunnen
niet zelfstandig besluiten nemen. De leden van het college zijn (mede) verantwoordelijk
voor genomen besluiten. De collegialiteit van bestuur komt met name tot uitdrukking
in de verantwoordingsplicht (artikel 169, eerste lid, Gemeentewet). De verantwoording
betreft het door het college als zodanig gevoerde bestuur. De verantwoordingsplicht
is een plicht van het college als geheel en van zijn afzonderlijke leden.
Ook de burgemeester is als collegelid voor het door het college gevoerde bestuur
verantwoording verschuldigd. De uitoefening van de verantwoordingsplicht geschiedt
in de bestuurspraktijk door de individuele bestuurders.
 Informatieplicht
 Het college en de individuele leden geven de raad die informatie die de
raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft (artikel 169, tweede lid,
Gemeentewet). Voorwaarde voor de uitoefening van een goede controle is dat
raadsleden tijdig en volledig worden geïnformeerd. Het college geeft
informatie ook zonder dat de raad erom vraagt (actieve informatieplicht).
De vraag welke informatie de raad nodig heeft voor de controlerende en kaderstellende
taak, is in eerste instantie ter beoordeling aan het college. Een overvloed
aan informatie is uiteraard niet functioneel. Het is aan de raad om vervolgens
te bepalen of de informatievoorziening toereikend is. De raad of leden van
de raad kunnen ook (nadere) inlichtingen vragen (passieve informatieplicht,
artikel 169, derde lid, Gemeentewet).
 De zorgplichten van de burgemeester
 De Gemeentewet benoemt een aantal algemene zorgtaken van de burgemeester.
De burgemeester ziet toe op een tijdige voorbereiding, vaststelling en uitvoering
van het gemeentelijk beleid en van de daaruit voortvloeiende besluiten alsmede
op een goede afstemming tussen degenen die bij die voorbereiding, vaststelling
en uitvoering zijn betrokken (artikel 170, tweede lid, Gemeentewet). Dit betreft
de leidinggevende en stimulerende taak van de burgemeester, alsmede zijn zorg
voor de goede verhoudingen binnen het bestuursapparaat. Ook besteedt de burgemeester
aandacht aan de bestuurlijke coördinatie in relatie tot zijn taak als
voorzitter van het college en van de raad. Voorts bevordert de burgemeester
een goede behartiging van de gemeentelijke aangelegenheden (artikel 170, derde
lid, Gemeentewet). Voor deze bestuurlijke en coördinerende zorgtaken
zijn geen specifieke bevoegdheden gegeven. Het vergt bestuurlijke ervaring
en gezag van de burgemeester.
 De burgemeester is in deze hoeder van de kwaliteit van de besluitvormingsprocessen.
Interventies bestaan vooral uit het signaleren van knelpunten of problemen.
Bij gesignaleerde problemen dienen de bevoegde organen maatregelen te treffen;
de gemeenteraad dan wel het college. Uit de zorgplicht voor de kwaliteitsbewaking
kan men geen bijzondere inhoudelijke beleidsverantwoordelijkheid van de burgemeester
afleiden. De gemeentelijke bestuursorganen dragen ieder hun eigen inhoudelijke
verantwoordelijkheden. 
 De bijzondere positie van de burgemeester
 De positie en verantwoordelijkheden van de burgemeester verschillen wezenlijk
van die van de wethouders. De wethouders zijn de (partij)politieke bestuurders.
De burgemeester heeft veelal geen of een beperkte betrokkenheid bij het collegeprogramma
en de samenstelling van het college. Als bestuurder fungeert hij in meerdere
hoedanigheden in of in relatie tot college en raad. De burgemeester is gesteld
voor coördinerende taken en de bewaking van de kwaliteit van processen.
De burgemeester is een bindende factor in de gemeente die de samenwerking
bevordert. Dit impliceert een zekere onafhankelijkheid en afstand tot de politieke
inhoud. Dit vloeit ook voort uit de aanstellingswijze van de burgemeester.
De burgemeester wordt verondersteld – en gevraagd – meer «boven
de partijen te staan».
 De burgemeester en politieke verantwoordelijkheid
 De burgemeester is uiteraard verantwoordelijk en aanspreekbaar op de uitvoering
van zijn wettelijke taken die hij vervult als eigenstandig bestuursorgaan.
Waar het betreft zijn positie als lid en voorzitter van het college gaat de
Gemeentewet, zoals beschreven, uit van collegiaal bestuur. Dat betekent dat
in beginsel alle collegeleden politiek aanspreekbaar zijn op collegebesluiten
en het gevoerde beleid. Dat betreft ook de burgemeester als lid van het college.
Daarbij dient echter de bijzondere positie van de burgemeester in ogenschouw
te worden genomen. De verantwoordelijkheden van de burgemeester moeten worden
gezien in de context van de bestuurlijke verhoudingen binnen de gemeente.
Dat de burgemeester voorzitter is van het college, betekent uiteraard niet
dat de wethouders functioneren onder het gezag van de burgemeester. De wethouders
zijn primair verantwoordelijk voor hun beleidsterrein. Dat betreft in het
verlengde daarvan ook de verantwoordingsplicht en de informatieplicht jegens
de gemeenteraad. In de gemeentelijke besluitvorming is de rol van de burgemeester
primair die van bewaker van de kwaliteit van beleids- en besluitvormingsprocessen.
 Van beleidsinhoudelijke verantwoordelijkheid van de burgemeester is sprake
voor zover hij is belast met bestuurlijke verantwoordelijkheid voor beleidsportefeuilles
dan wel bemoeienis heeft gehad met een bepaalde beleidsterrein of zich daar
op heeft geprofileerd.
 Het college legt verantwoording af jegens de gemeenteraad. De raad controleert
het college en het gevoerde beleid. Het is de verantwoordelijkheid van de
gemeenteraad om binnen het wettelijk normenkader en met inachtneming van de
bestuurlijke verhoudingen invulling te geven aan die controlerende taak.
 
 Een afschrift van deze brief heb ik aan de gemeenteraad van Amsterdam
gezonden.
 
 De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 G. ter Horst 
 
 
 
 
 Eerder abusievelijk gedrukt onder Kamerstuknummer 32 123 A, nr. 87
wat hiermee komt te vervallen.
 
 
 Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2009–2010, nr. 39.