Advies Raad van State en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 108
 
 Wijziging van de Wet van 30 september 2010 tot invoering van een
		nieuw griffierechtenstelsel in burgerlijke zaken (Reparatiewet griffierechten
		burgerlijke zaken)
 
 
 Nr. 4
 ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT 1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
 
 
 
 Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering
				van de Raad van State d.d. 10 november 2011 en het nader rapport d.d.
				28 november 2011, aangeboden aan de Koningin door de minister van Veiligheid
				en Justitie. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State is
				cursief afgedrukt.
 
 Bij Kabinetsmissive van 30 september 2011,
				no. 11.002312, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de minister van
				Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter
				overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de Wet van
				30 september 2010 tot invoering van een nieuw griffierechtenstelsel in
				burgerlijke zaken (Reparatiewet griffierechten burgerlijke zaken), met memorie
				van toelichting.
 
 
 Het wetsvoorstel strekt ertoe enkele
				technische gebreken en leemten in de Wet griffierechten burgerlijke zaken
				(Wgbz) te herstellen. De Afdeling advisering van de Raad van State
				onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar maakt opmerkingen over
				het afschaffen van de verplichting om de hoogte van het door de gedaagde
				verschuldigde griffierecht aan te zeggen en over het opnemen van een
				hardheidsclausule voor de situatie waarin een natuurlijk persoon of een
				onvermogende bij verlies van een zaak bij de kantonrechter het tarief van
				rechtspersonen, dat substantieel hoger is dan dat van natuurlijke personen,
				voor zijn rekening moet nemen. Zij is van oordeel dat in verband daarmee enige
				aanpassing van het voorstel wenselijk is.
 
 Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van
				30 september 2011, nr. 11.002312, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling
				advisering van de Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde voorstel
				van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd
				10 november 2011, nr. W03.11.0404/II, bied ik U hierbij aan.
 Naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering merk ik
				het volgende op.
 
 
 
 1.
 Context
 
 
 Op 1 november 2010 is de Wet griffierechten
				burgerlijke zaken in werking getreden.
 
 2
 
 Stb. 2010, 715.
 
 Daarin is een nieuw
				griffierechtenstelsel voor civiele zaken geïntroduceerd. Uitgangspunten van
				dit nieuwe stelsel zijn de vaststelling van vaste tarieven in alle zaken in
				plaats van een percentageregeling, een vast laag tarief voor onvermogenden en
				de introductie van het uitgangspunt van inning van het griffierecht aan het
				begin van de procedure. Tijdens de parlementaire behandeling van het voorstel
				van deze wet is een aantal technische gebreken geconstateerd. Met het hier
				voorliggende voorstel wordt beoogd deze gebreken te verhelpen. Voorts is van
				belang dat bij koninklijkeboodschap van 28 oktober
				2011 het wetsvoorstel tot wijziging van de Algemene wet bestuursrecht, de Wet
				griffierechten burgerlijke zaken en enige andere wetten in verband met de
				verhoging van griffierechten3Kamerstukken II 2011/12, 33 071, nr. 2. bij de Tweede Kamer is ingediend,
				waarin, onder andere, voorstellen worden gedaan met betrekking tot het
				vermelden van de hoogte van het griffierecht in de dagvaarding en het opnemen
				van de hardheidsclausule. Over de voorgestelde reparaties merkt de Afdeling het
				volgende op.
 
 
 a.
 Aanzeggen van de hoogte van het griffierecht
 
 
 Voorgesteld wordt in het exploot van de
				 dagvaarding niet langer de hoogte van het door de gedaagde bij verschijning te
				 betalen griffierecht te vermelden.4Ingevolge de voorgestelde wijziging van artikel 111, tweede lid, onderdeel k, aanhef, Rv. Hetzelfde wordt geregeld voor de verzoekschriftprocedure, zie de voorgestelde wijziging van artikel 276, tweede lid, aanhef, Rv. In het wetsvoorstel verhoging griffierechten is
				 voorgesteld om de aanzegging van de hoogte van het griffierecht in artikel 111,
				 tweede lid, onder k, aanhef, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
				 (Rv) te vervangen door een verwijzing in de dagvaarding naar de vindplaats van
				 de meest recente tabel waarin de griffierechten zijn opgenomen die verschuldigd
				 zijn voor procederen bij de kantonrechter, de rechtbank, het gerechtshof en de
				 Hoge Raad.
 
 
 Het uitgangspunt van het in 2010 ingevoerde
				 griffierechtenstelsel is dat het griffierecht aan het begin van de procedure
				 wordt geïnd. Het niet tijdig voldoen van het verschuldigde griffierecht heeft
				 processuele consequenties. Deze consequenties zijn voor eiser en gedaagde
				 ongelijksoortig. Voor eiser is het gevolg van de onjuiste vermelding van de
				 hoogte van het griffierecht dat een herstelexploot kan worden uitgebracht, voor
				 gedaagde is het gevolg van betaling van een onjuist bedrag aan griffierecht
				 verstekverlening en toewijzing van de vordering.5Dit volgt uit artikel 128, zesde lid, Rv. Een ander gevolg is bijvoorbeeld dat de gedaagde zijn conclusie van antwoord pas dan kan nemen, als hij het verschuldigde griffierecht heeft betaald, zie artikel 128, tweede lid, Rv. Nu het gevolg in het bijzonder voor gedaagde
				 ingrijpend is, ligt het niet in de rede dat het risico van betaling van een
				 onjuist bedrag aan griffierecht bij gedaagde wordt gelegd op de wijze zoals
				 voorgesteld. De Afdeling wijst er verder op dat juist gelet op deze
				 consequenties voor de gedaagde de wetgever in 2010, toen de Wgbz van kracht
				 werd, voor een stelsel heeft gekozen waarin de melding van de heffing van
				 griffierechten én de aanzegging van de hoogte ervan verplicht zijn.6Kamerstukken II 2008/09, 31 758, nr. 3, blz. 16–17. De gedaagde kan dientengevolge snel en
				 duidelijk overzien wanneer hij welk bedrag aan griffierecht verschuldigd is.7Handelingen I, 28 september 2010, blz. 28 (Griffierechten burgerlijke zaken). De ratio van de recent getroffen regeling
				 geldt, naar het oordeel van de Afdeling, nog steeds. In het advies met
				 betrekking tot het wetsvoorstel verhoging griffierechten wees de Afdeling er
				 dan ook op dat in civiele zaken burgers en bedrijven tijdig op de hoogte moeten
				 kunnen zijn van het te betalen griffierecht.8Zie advies van 15 september 2011, W03.11 0297/II, opm. 7b, Kamerstukken II 2011/12, 33 071, nr. 4. Desondanks heeft de regering in het
				 wetsvoorstel verhoging griffierechten ervoor gekozen om de aanzegging van de
				 hoogte van het griffierecht te vervangen door de aanzegging dat griffierecht
				 verschuldigd is met verwijzing naar de vindplaats van de meest recente tabel
				 waarin de hoogte van het griffierecht is opgenomen. Daarmee zou het probleem
				 van de onjuiste vermelding van de hoogte van het griffierecht worden opgelost
				 dat met name veroorzaakt wordt door tussentijdse indexering. De Afdeling merkt
				 hierbij op dat voor de situatie waarin de hoogte van het griffierecht wijzigt
				 tussen het moment van de dagvaarding en het moment waarop de gedaagde het
				 griffierecht is verschuldigd een (overgangs)regeling kan worden
				 getroffen.
 
 
 De Afdeling adviseert de voorgestelde
				 wijziging van artikel 111, tweede lid, onderdeel k, aanhef, Rv en artikel 276,
				 tweede lid, aanhef, Rv nader te bezien. Indien de regering ervoor kiest om deze
				 bepalingen te handhaven adviseert de Afdeling deze bepalingen in
				 overeenstemming te brengen met de bepalingen uit het wetsvoorstel verhoging
				 griffierechten. Dit kan worden bewerkstelligd door het onderhavige voorstel
				 zodanig te wijzigen dat de eis van de aanzegging van de hoogte van het te
				 betalen griffierecht wordt vervangen door een verwijzing naar de vindplaats van
				 de meest recente tabel bij de Wgbz.
 
 
 
 
 b.
 Tarieven griffierechten rechtspersonen in
					 kantonzaken
 
 
 
 Tijdens de parlementaire behandeling van
					 de Wgbz zijn tarieven voor rechtspersonen bij kantonzaken aan de orde gesteld.
					 Deze tarieven zijn aanzienlijk hoger dan tarieven in dezelfde zaken voor
					 natuurlijke personen. Dit verschil kan tot gevolg hebben dat bij
					 proceskostenveroordeling de natuurlijke persoon het hogere tarief aan
					 griffierecht voor rechtspersonen moet betalen. Vooral in incassozaken komt het
					 veelvuldig voor dat de gedaagde wordt veroordeeld in de proceskosten van de
					 eiser, doorgaans een onderneming. Als gevolg hiervan worden natuurlijke
					 personen, die toch al financiële problemen hebben en daarom de vordering niet
					 betalen, geconfronteerd met het hoge tarief aan griffierecht voor
					 rechtspersonen. Daardoor zal hun schuldenlast aanmerkelijk toenemen. Deze
					 situatie werd in de Eerste Kamer zorgelijk gevonden.9 Toelichting, Algemeen, paragraaf 2, Kamerstukken I 2009/10, 31 758, E, blz. 10 en Handelingen I, 28 september 2010, blz. 30–31 (Griffierechten burgerlijke zaken). De minister heeft vervolgens toegezegd deze
					 problematiek bij de reparatiewet te betrekken. In de toelichting bij het
					 wetsvoorstel wordt ingegaan op drie mogelijkheden tot oplossing van het
					 geconstateerde probleem. In het voorliggende voorstel wordt deze situatie
					 echter niet gerepareerd. De Afdeling beveelt daartoe aan om in het onderhavige
					 voorstel een regeling te treffen, die in essentie overeenkomt met die in het
					 wetsvoorstel verhoging griffierechten. Dat wetsvoorstel behelst een
					 hardheidsclausule waardoor de rechter de bevoegdheid krijgt om de
					 proceskostenveroordeling te matigen indien hij van oordeel is dat veroordeling
					 tot betaling van het hogere griffierecht, gelet op de proceshouding van de in
					 het gelijk gestelde partij, zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende
					 aard.10Artikel 237, vijfde lid, Rv nieuw van het wetsvoorstel verhoging griffierechten. Zie ook toelichting, Algemeen, paragraaf 2, Ad a.
 
 
 De Afdeling beveelt aan in het
					 onderhavige wetsvoorstel alsnog een dergelijke regeling te treffen.
 
 
 
 De Afdeling adviseert voorts te voorzien in
				 een samenloopregeling tussen het onderhavige voorstel en het wetsvoorstel
				 verhoging griffierechten. Dit gelet op het feit, dat in het wetsvoorstel
				 verhoging griffierechten vrijwel gelijktijdig wijzigingen worden voorgesteld,
				 die betrekking hebben op onderwerpen die onderdeel zijn van het onderhavige
				 voorstel, zoals de hierboven besproken aanzegging van de hoogte van het
				 griffierecht en het opnemen van een hardheidsclausule. Een dergelijke
				 samenloopregeling is wenselijk, omdat niet duidelijk is in welke volgorde de
				 wetsvoorstellen eventueel zullen worden aangenomen.
 
 
 
 
 
 1.
 Context
 
 De Afdeling wijst in haar advies terecht op de samenloop van het
				onderhavige wetsvoorstel met het reeds bij de Tweede Kamer ingediende
				wetsvoorstel verhoging griffierechten. Beide wetsvoorstellen brengen
				wijzigingen aan in de Wet griffierechten burgerlijke zaken (Wgbz) en in het
				Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). Ik deel dan ook de mening van de
				Afdeling dat de artikelen van de Wgbz en Rv die door beide wetsvoorstellen
				worden gewijzigd, inhoudelijk met elkaar dienen overeen te stemmen. Gelet
				hierop zijn de adviezen van de Afdeling, zoals hierna toegelicht,
				overgenomen.
 
 
 a.
 Aanzeggen van de hoogte van het griffierecht
 
 De Afdeling adviseert om de schrapping van de aanzegging van de
				 hoogte van het griffierecht in het exploot van dagvaarding (artikel 111 Rv,
				 tweede lid, onderdeel k) en in de oproeping in het kader van een
				 verzoekschriftprocedure (276, tweede lid, aanhef) nader te bezien.
 Ik deel de mening van de Afdeling dat in civiele zaken burgers
				 en bedrijven tijdig op de hoogte moeten kunnen zijn van het door hen
				 verschuldigde griffierecht. Het is in het belang van de gedaagde dat hij
				 volledig wordt geïnformeerd over de hoogte van het door hem verschuldigde
				 griffierecht. De tabel behorende bij de Wet griffierechten burgerlijke zaken
				 biedt de gedaagde dit volledige overzicht. Daarom heb ik besloten in artikel
				 111, tweede lid, onderdeel k, Rv de aanzegging van de hoogte van het
				 griffierecht in de dagvaarding te vervangen door een verwijzing naar de
				 vindplaats van de meest recente tabel waarin de griffierechten zijn opgenomen
				 die verschuldigd zijn voor procederen bij de kantonrechter, de rechtbank, het
				 gerechtshof en de Hoge Raad. De persoon die een dagvaarding ontvangt, zal als
				 gevolg van deze wijziging door raadpleging van de tabel op snelle en eenvoudige
				 wijze kunnen achterhalen welk griffierecht hij verschuldigd is. De verwijzing
				 naar de griffierechtentabel heeft als voordeel dat de gedaagde ook op de hoogte
				 is van de verlaagde griffierechttarieven. De huidige aanzegging in de
				 dagvaarding betreft slechts de vermelding van het
				 standaardgriffierechtentarief, waarbij wordt verwezen naar de mogelijkheid om
				 in aanmerking te komen voor een verlaging van het griffierecht. Bijkomend
				 voordeel is dat de gedaagde niet onjuist wordt geïnformeerd over de hoogte van
				 het door hem verschuldigde griffierecht door onjuistheden in de aanzegging in
				 de dagvaarding. Artikel 276, tweede lid, Rv waarin de aanzegging van het
				 griffierecht is geregeld voor de verzoekschriftprocedures, is om voornoemde
				 redenen op dezelfde wijze aangepast.
 
 
 
 b.
 Tarieven griffierechten rechtspersonen in
					 kantonzaken
 
 Het advies van de Afdeling om de in het wetsvoorstel verhoging
				 griffierechten geïntroduceerde hardheidsclausule over te nemen, is opgevolgd.
				 De in voornoemd wetsvoorstel voorgestelde tekst voor een nieuw toe te voegen
				 vijfde lid aan artikel 237 Rv, is overgenomen in het wetsvoorstel en de memorie
				 van toelichting is in dit kader aangepast.
 Samenloopregeling
 Het uitgangspunt van de Afdeling dat een samenloopregeling
				 nodig is tussen twee voorstellen waarin vrijwel gelijktijdige wijzigingen
				 worden voorgesteld, die betrekking hebben op dezelfde onderwerpen, kan ik in
				 beginsel onderschrijven. Vooralsnog acht ik een samenloopregeling in het
				 onderhavige voorstel niet noodzakelijk om de volgende redenen. De wijzigingen
				 die in het onderhavige voorstel worden aangebracht in de Wgbz en Rv verschillen
				 inhoudelijk niet van de wijzigingen die in het wetsvoorstel verhoging
				 griffierechten worden voorgesteld. Laatstgenoemd wetsvoorstel brengt in het
				 kader van de verhoging van de griffierechttarieven en de invoering van enkele
				 nieuwe categorieën aan griffierechttarieven, zoals voor middeninkomens,
				 aanvullende wijzigingen aan in bijvoorbeeld artikel 16 Wgbz en artikel 111,
				 tweede lid, onder k, Rv. Een samenloopbepaling zou daarom noodzakelijk zijn,
				 indien het onderhavige wetsvoorstel later in werking treedt dan het
				 wetsvoorstel verhoging griffierechten. Mijn verwachting is evenwel dat het
				 onderhavige wetsvoorstel eerder in werking zal kunnen treden dan het
				 wetsvoorstel verhoging griffierechten, aangezien het een reparatiewet betreft
				 met voornamelijk wetstechnische reparaties van de Wgbz. Indien blijkt dat het
				 wetsvoorstel verhoging griffierechten eerder of gelijktijdig in werking zal
				 treden met dit wetsvoorstel, dan biedt artikel III van dit wetsvoorstel mij de
				 mogelijkheid om die artikelen, of onderdelen daarvan, die ook in de wet
				 verhoging griffierechten worden gewijzigd in de onderhavige wet niet in werking
				 te laten treden.
 
 
 
 
 2.
 Voor een redactionele kanttekening verwijst de Afdeling naar
				 de bij het advies behorende bijlage.
 
 
 
 
 2.
 Redactionele kanttekening
 
 De redactionele kanttekening van de Afdeling is overgenomen. De
				artikelsgewijze toelichting bij artikel 111, tweede lid, onderdeel l, Rv en
				artikel 276, derde lid, Rv is aangevuld met een alinea waarin wordt uitgelegd
				dat de term gemachtigde is komen te vervallen c.q. niet voorkomt, omdat een
				gedaagde of belanghebbende enkel bij de kantonrechter bij gemachtigde kan
				procederen en de gedaagde of belanghebbende in een kantonprocedure geen
				griffierecht verschuldigd is. De aanzegging dat gedaagden en belanghebbenden
				die gezamenlijk procederen en worden bijgestaan door een gemachtigde slechts
				eenmaal griffierecht verschuldigd zijn, is derhalve overbodig.
 Tot slot is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de terminologie
				in de tabel behorende bij de Wgbz aan te passen door het onderscheid in
				griffierecht voor rechtspersonen en griffierecht voor niet-rechtspersonen te
				wijzigen in griffierecht voor niet-natuurlijke personen en griffierecht voor
				natuurlijke personen. Dit in verband met de uitspraak van de Hoge Raad d.d.
				8 juli 201111LJN: BQ2800. . In de memorie van toelichting wordt thans ook
				verwezen naar deze uitspraak van de Hoge Raad als reden voor de terminologische
				wijziging in de tabel.
 
 De Afdeling advisering van de Raad van State
				geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der
				Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening zal zijn
				gehouden.
 
 
 
 De vice-president van de Raad van
				 State,
 
 
 H. D. Tjeenk Willink
 
 
 Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde, gewijzigde voorstel van
				wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der
				Staten-Generaal te zenden.
 
 
 
 
 De minister van
			 Veiligheid en Justitie,
 
 I. W.
 Opstelten
 
 
 
 
 
 Bijlage bij het advies van de Afdeling advisering van de Raad
				van State betreffende no. W03.11 0404/II met een redactionele kanttekening die
				de Afdeling in overweging geeft.
 
 
 
 –
 In de artikelsgewijze toelichting uitleggen waarom in artikel
				 111, tweede lid, onderdeel l, Rv «of gemachtigde» vervalt en in een nieuw
				 voorgesteld artikel 276, derde lid, Rv «of gemachtigde» niet voorkomt.