Vaststelling begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2002; Brief ministers en staatssecretaris met overzicht van protectionistische maatregelen waarvoor Nederland al dan niet in EU-verband mede verantwoordelijk is
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28000-V, nr. 63

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-06-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28000-V nr. 63

28-03-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningEUROPESE HANDELSBELEMMERINGEN EN ONTWIKKELINGSLANDENINHOUDSAMENVATTINGTarievenAnti-dumping en compenserende maatregelenOorsprongsregelsSanitary and Phytosanitary Standards (SPS)Technical barriers to trade (TBT)OverheidsaankopenArbeidsdienstenHandelsverstorende subsidiesConclusieINLEIDING1 MARKTTOEGANG1.1 Inleiding1.2 Het Algemeen Preferentieel Stelsel (APS)1.3 Het vrijhandelsakkoord EU-Mexico1.4 Het verdrag met Zuid-Afrika1.5 De samenwerkingsovereenkomst met de ACS-landen1.6 Akkoorden met landen uit het Middellandse-Zeegebied1.7 Samenwerkingsovereenkomst EU-ASEAN2 MARKTTOEGANG VOOR INDUSTRIEPRODUCTENTabel 1: Hoogte van Europese MFN-invoertarieven en het
percentage industriële producten 2.1 Quota bij industrieproducten2.2 Oorsprongsregels2.3 Overheidssteun aan industrieproductenTabel 2: Totale nationale overheidssteun van de lidstaten
in de EU – jaarlijkse gemiddelden 1997–1999 in constante prijzen
(1998) 3 OVERHEIDSAANKOPEN4 VRIJWARING5 IMPORTVERBODEN6 MARKTTOEGANG VOOR DIENSTEN7 MARKTTOEGANG VOOR AGRARISCHE PRODUCTEN7.1 Tarieven7.1.1 Tariefpieken agrarische productenTabel 3: Hoogte van Europese MFN-invoertarieven en het
percentage agrarische producten 7.1.2 Variabele tariefstelling7.1.3 Tariefescalatie7.2 Quota7.2.1 TariefcontingentenTabel 4: Tariefcontingenten, ingevoerde hoeveelheid binnen
het contingent en benuttingsgraad (2000–2001) 7.3 Speciale vrijwaringTabel 5: Jaaroverzicht van genomen speciale vrijwaringmaatregelen
in 1999/2000 8 OVERIGE HANDELSGERELATEERDE ELEMENTEN IN DE LANDBOUWSECTOR8.1 Exportsubsidies voor agrarische productenTabel 6: Verleende exportsubsidies (in volume en waarde)
aan geselecteerde landbouwproducten en verleende voedselhulp (volume) in 1999–2000 8.2 Binnenlandse steun – Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB)8.2.1 Totale steun: indicatoren PSE en AMS8.2.2 Prijssteun en inkomenstoeslagen per productgroepTabel 7: Interne steun EU 1998/1999 volgens AMS-methode
voor een aantal producten 8.2.3 Verwerkingssteun8.2.4 Hervormingen8.2.5 Verwachte effecten van liberalisatie van de landbouwsector8.2.6 Geografische oorsprongsnamen9 ANTIDUMPING EN COMPENSERENDE MAATREGELEN10 NON-TARIFAIRE HANDELSBELEMMERINGEN10.1 Sanitary and Phytosanitary Standards (SPS)10.2 Technical Barriers to Trade (TBT)10.3 Importvergunningen, douaneprocedures en hindertarievenBIJLAGE 1Gegevens over producten/productgroepen met invoerrechten
> 10%Tabel 8: Posten met tarieven > 10% BIJLAGE 2Piektarieven bij industrieproducten (invoerrechten > 15%)BIJLAGE 3TariefescalatieBIJLAGE 4Voorbeelden preferentiële agrarische tariefstelling
ontwikkelingslandenRundvleesSuikerRijstBIJLAGE 5Piektarieven van de EU onder het APS volgens de UNCTAD/WTO
studieBIJLAGE 6 Lijst met afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28000-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 141 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 000 VVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2002nr. 63BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER
EN VISSERIJ EN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 maart 2002Graag bieden wij u hierbij de reactie aan op de motie van de leden Van
Middelkoop en Dijksma ingediend op 1 november 2001 (28 000 V, nr. 27),
waarin u vraagt om een overzicht van als protectionistisch aan te merken maatregelen
waarvoor Nederland al dan niet in EU-verband mede verantwoordelijk is.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,E. L HerfkensDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,L. J. BrinkhorstDe Staatssecretaris van Economische Zaken,G. YbemaEUROPESE HANDELSBELEMMERINGEN EN ONTWIKKELINGSLANDENINHOUD Samenvatting3 Inleiding7   1Markttoegang81.1Inleiding8 1.2Het Algemeen Preferentieel
Stelsel (APS)11 1.3Het vrijhandelsakkoord
EU-Mexico111.4Het verdrag met Zuid-Afrika11 1.5De samenwerkingsovereenkomst
met de ACS-landen11 1.6Akkoorden met landen
uit het Middellandse-Zeegebied111.7Samenwerkingsovereenkomst
EU-ASEAN12   2Markttoegang voor industrieproducten122.1Quota bij industrieproducten132.2Oorsprongsregels14 2.3Overheidssteun aan
industrieproducten18    3Overheidsaankopen20   4Vrijwaring21   5Importverboden21   6Markttoegang voor diensten21   7Markttoegang voor agrarische producten227.1Tarieven227.1.1Tariefpieken agrarische
producten227.1.2Variabele tariefstelling 247.1.3Tariefescalatie 25 7.2Quota257.2.1Tariefcontingenten25 7.3Speciale vrijwaring27    8Overige handelsgerelateerde elementen in de landbouwsector278.1Exportsubsidies voor
agrarische producten27 8.2Binnenlandse steun –
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)29 8.2.1Totale steun: indicatoren
PSE en AMS29 8.2.2Prijssteun en inkomenstoeslagen
per productgroep29 8.2.3Verwerkingssteun30 8.2.4Hervormingen 31 8.2.5Verwachte effecten
van liberalisatie van de landbouwsector31 8.2.6Geografische oorsprongsnamen 31    9Antidumping en compenserende maatregelen32   10Non-tarifaire handelsbelemmeringen3410.1Sanitary and Phytosanitary
Standards (SPS)34 10.2Technical Barriers
to Trade (TBT)36 10.3Importvergunningen,
douaneprocedures en hindertarieven37    Bijlage 1Gegevens over
producten/productgroepen met invoerrechten > 10%38 Bijlage 2Piektarieven
bij industrieproducten (invoerrechten > 15%)39Bijlage 3Tariefescalatie41 Bijlage 4Voorbeelden
preferentiële agrarische tariefstelling ontwikkelingslanden42Bijlage 5Piektarieven
van de EU onder het APS volgens de UNCTAD/WTO studie45 Bijlage 6Lijst met afkortingen46SAMENVATTINGDeze notitie geeft een overzicht van Europese handelsmaatregelen en handelsverstorende
subsidies die nadelig zijn voor ontwikkelingslanden. Met afschaffing hiervan
valt veel te winnen. Gelukkig zijn er al stappen in Europees en nationaal
verband in die richting gezet. Dat neemt niet weg dat er nog heel wat te winnen
valt. Volgens een tentatieve berekening van het Landbouweconomisch Instituut
voor deze notitie zou unilaterale handelsliberalisatie door de Europese Unie
(EU) voor ontwikkelingslanden die landen een jaarlijkse inkomensverbetering
van bijna 40 miljard dollar opleveren. De grootste voordelen van vrijhandel,
ongeveer 70%, zijn te realiseren door de handel in landbouwproducten te liberaliseren.
Textiel en kleding is goed voor ongeveer 20%. Het liberaliseren van de handel
in diensten zou ontwikkelingslanden daarnaast nog eens tussen de 100 en 900
miljard dollar per jaar op kunnen leveren. Het effect van unilaterale Europese
maatregelen in de dienstensector is moeilijk te berekenen.TarievenDe EU heeft voor iets meer dan 90% van de ongeveer 12 000 tarieflijnen
zogenaamde ad-valorem tarieven. Dit zijn tarieven die zijn uitgedrukt als
een percentage van de waarde van de geïmporteerde goederen. De resterende
tarieven zijn speciale en samengestelde tarieven die zijn gebaseerd op volume,
al dan niet in combinatie met een ad-valorem tarief en soms gebaseerd op een
technische rekenregel (bijvoorbeeld voor samengestelde goederen, zoals producten
die melk en/of suiker bevatten, op basis van de hoeveelheid melk en suiker)
of variabel en afhankelijk van de marktprijs op de Europese markt. De regeling
t.a.v. deze 10% van de tarieflijnen is ingewikkeld en weinig doorzichtig.
De vereenvoudiging, waarnaar wordt gestreefd, zou ontwikkelingslanden het
exporteren gemakkelijker maken.Een belangrijk uitgangspunt van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) is meestbegunstiging,
waardoor alle deelnemende landen over en weer dezelfde behandeling krijgen.
Er zijn echter nog maar vijf landen die voor hun export naar de EU onder dit
beginsel vallen. Dat zijn de Verenigde Staten, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland
en Japan. T.o.v. andere landen kent de EU preferentiële regelingen of
(vrij-)handelsovereenkomsten (Algemeen Preferentieel Stelsel; Cotonou-overeenkomst
met landen in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan, de zgn.
ACS-landen; de Europese Economische Ruimte (EER) en EVA 1 -akkoorden; Zuid-Afrika; Mexico; ASEAN; Middellandse Zeegebied; Balkan;
EU-preaccessieakkoorden enz.). Een deel van de import uit laatst genoemde
landen komt echter ook om uiteenlopende redenen tegen Most Favoured Nation
(MFN)-tarief binnen. Douaneprocedures en oorsprongsregels spelen hierbij een
rol. Schattingen over de mate waarin ontwikkelingslanden gebruik maken van
preferenties lopen uiteen. Er zijn studies die erop wijzen dat voor ongeveer
70% van de export van producten die in aanmerking komen voor preferenties
toch gewoon het MFN-tarief wordt betaald bij import. Daarom is het zinvol
naar de MFN-tarieven en hogergenoemde uiteenlopende redenen te kijken.Voor ontwikkelingslanden bevat het Algemeen Preferentieel Stelsel (APS),
naast het Cotonou-verdrag, de belangrijkste preferenties. Het «Everything
But Arms» (EBA) besluit van de EU om de minst ontwikkelde landen tarief-
en quotavrije toegang te geven (behalve, tot 2009, voor suiker, rijst en bananen)
is onderdeel van het APS. Ontwikkelingslanden ervaren het als een nadeel dat
APS-preferenties niet gebonden zijn in WTO-kader. Het unilaterale karakter
maakt de preferenties minder stabiel, waardoor potentiële investeerders
minder zekerheid hebben.De hoogte van tarieven bepaalt uiteraard de invloed daarvan op handelsstromen.
Slechts 7% van de toegepaste Europese MFN-tarieven voor industrieproducten
ligt boven de 10%. Hier vallen wel schoeisel, kleding en textiel onder. Voor
textiel en kleding gelden bovendien nog kwantitatieve importbeperkingen. Die
quota zullen echter per 2005 worden afgeschaft. Er zal weerstand zijn tegen
het tegelijk ook verlagen van tarieven.Voor landbouw- en visserijproducten ligt een hoger percentage van de tarieven
boven de 15%. Daarbij moet worden bedacht dat voor een derde van het aantal
agrarische productspecificaties «ad valorem» tarieven worden geheven
en voor de rest heffingen per hoeveelheid. Hierdoor is de markttoegang slechts
beperkt te kwantificeren. Van de MFN ad valorem tarieven blijkt 41% hoger
dan 10% en 21% hoger dan 15%. Tarieven hoger dan 15% gelden voor: (ingeblikt)
rund- en varkensvlees, (ingeblikte) vis, honing, olijven, fruit en groente.
Voor specifieke tarieven is de gecombineerde tariefstelling relatief hoog
voor producten die in de EU zijn gereguleerd met een zware marktverordening,
zoals vlees, zuivel en granen en daarnaast voor levende dieren en fruit en
groente in verwerkte vorm (zoals wijn en vruchtensappen). Voor de minst ontwikkelde
landen (MOL's) is de markttoegang voor agrarische producten ruimer (nul-recht),
al wordt door de uitzondering voor rijst, suiker en bananen tot 2009 driekwart
van de potentiële winst uitgesteld en zijn de MOL's niet uitgesloten
van de speciale vrijwaring. Op dit moment bestaat er speciale vrijwaring voor
pluimveevlees, suiker, en voor tomaten, komkommers en artisjokken en bijna
alle fruit in bepaalde perioden van het jaar.Tariefescalatie bepaalt ook de exportkansen van ontwikkelingslanden. Daaronder
wordt verstaan dat de hoogte van het tarief toeneemt naar mate de bewerking
van een product toeneemt. Hiervan zijn veel voorbeelden (makreel rechtenvrij,
ingeblikte makreel een tarief van 25%; Cacaobonen/chocolade; ongebrande koffie
kan rechtenvrij worden ingevoerd, terwijl de waarde-vermeerderende bewerking
tot cafeïnevrije gebrande koffie leidt tot een extra douanerecht van
9%). Werkgelegenheid en investeringen in toegevoegde waarde in ontwikkelingslanden
worden hierdoor ontmoedigd.Anti-dumping en compenserende maatregelenVan dumping is sprake als een product op een exportmarkt wordt verkocht
tegen een lagere prijs dan de exporteur/producent op zijn eigen thuismarkt
kan bedingen. Ontwikkelingslanden vragen om aanscherping van de regels en
meer nadruk op economisch bewijs, zodat er minder anti-dumping-onderzoeken
tegen hen zullen worden gestart en er minder misbruik van anti-dumping kan
worden gemaakt. De laatste jaren valt echter wel waar te nemen dat ontwikkelingslanden
hun eigen invoer uit ontwikkelde landen aan anti-dumpingregels beginnen te
toetsen en ook via WTO-geschillenbeslechting maatregelen met succes hebben
aangevochten.OorsprongsregelsEen belangrijke vraag is in hoeverre oorsprongsregels voorkomen dat ontwikkelingslanden
gebruik maken van de preferenties die ze hebben. Oorsprongsregels zijn regels
die moeten voorkomen dat goederen uit andere derde landen zonder of met zeer
geringe bewerking of verwerking worden doorgevoerd, om (ten onrechte) van
preferenties te profiteren. Een recente studie noemt oorsprongsregels als
een belangrijke reden waarom maar ongeveer 30% van de uitvoer van de minst
ontwikkelde landen naar Europa tegen preferentiële tarieven plaatsvindt
en de rest dus tegen MFN-tarieven. Problemen die landen hebben met de oorsprongsregels vloeien voort uit beperkte industriële capaciteit en het
feit dat de kosten die gemaakt moeten worden hoog zijn. Het gaat daarbij om
de kosten om aan de eisen te voldoen, administratieve kosten, verificatiekosten,
documentatiekosten en additionele kosten, bijvoorbeeld wanneer direct vervoer
van oorsprongsland naar importerend land vereist is.Sanitary and Phytosanitary Standards (SPS)Het sinds 1 januari 1995 geldende SPS-verdrag dat tijdens de Uruguay Ronde
werd uitonderhandeld heeft tot doel te verzekeren dat de souvereine rechten
van landen om hun mens-, dier- en plantgezondheid te beschermen niet misbruikt
worden voor protectionistische doeleinden. Eisen die worden gesteld ter bescherming
van de gezondheid van mens, dier en planten, kunnen handelsbelemmerend werken.
Technische assistentie om te kunnen voldoen aan die normen én het participeren
van ontwikkelingslanden bij het vaststellen van die normen is van zeer groot
belang. Ontwikkelingslanden zouden graag zien dat er een verplichting komt
voor het geven van technische assistentie indien een land hogere eisen stelt
dan internationaal afgesproken. Tevens wordt het belang benadrukt van het
betrekken van de ontwikkelingslanden bij de standaardbepaling in de internationale
organisaties ter verzekering van een breed draagvlak voor standaarden in de
WTO.Technical barriers to trade (TBT)Naast sanitaire en fytosanitaire standaarden, kunnen ook (nieuwe) technische
productspecificaties en industriële normen in bepaalde gevallen fungeren
als obstakels voor de export van ontwikkelingslanden. Het Technical Barriers
to Trade (TBT)-verdrag van de WTO probeert te bewerkstelligen dat specificaties,
standaarden, test- en certificatieprocedures geen onnodige handelsbarrières
gaan vormen. WTO-regels geven aan dat aan producten eisen mogen worden gesteld,
maar niet aan de wijze van productie. Met etiketteringsvoorschriften over
productiewijze, zoals de EU in een aantal gevallen zoals genetisch gemodificeerde
organismen (GMO's) en eieren voorstaat, probeert de EU deze regels op te rekken.
Toenemende zorg voor milieu en dierenwelzijn zal leiden tot grotere vraag
naar productspecificatie en etikettering.OverheidsaankopenOngeveer 15% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) van de EU wordt besteed
aan overheidsaankopen. Vrijwel alle ontwikkelingslanden hebben zich niet willen
binden aan de Government Procurement Agreement in WTO-kader. Het is de vraag
in hoeverre het ontbreken van daarin bepaalde rechten op toegang tot de markten
voor overheidsaankopen van de rijke landen ook van doorslaggevende betekenis
is voor de exportkansen van de ontwikkelingslanden. Niettemin zou een recht
op toegang kunnen helpen. Verder zouden ontwikkelingslanden erbij gebaat zijn
als gebonden hulp niet uitgesloten zou zijn van het Government Procurement
Agreement en de Europese aanbestedingsregels. Ze zouden dan namelijk meer
waar voor de hun beloofde steun krijgen.ArbeidsdienstenBijzondere aandacht dient te worden besteed aan de mogelijkheden voor
tijdelijke migratie. Tijdelijke migratie kan bij uitstek positieve effecten
hebben voor ontwikkelingslanden: gekwalificeerde arbeidskrachten gaan niet
verloren en maken grote sommen geld over die gedeeltelijk worden geïnvesteerd,
en terugkerende arbeidsmigranten nemen nuttige nieuwe kennis en ervaring mee.
De verruiming van de toegangsmogelijkheden voor professionele
dienstverleners staat centraal in de komende onderhandelingen over de Mode
4 onder de GATS1 -overeenkomst. Het gaat daarbij
om een vorm van tijdelijke immigratie met duidelijke beperkingen (o.m. geen
vrije toegang tot de arbeidsmarkt en beperkingen t.a.v. het niveau van dienstverlening).
Ontwikkelingslanden, met als initiatiefnemer India, hebben hiervoor voorstellen
ingediend. De EU beraadt zich nog op haar positie. Op dit moment is tijdelijke
toegang tot de Europese arbeidsmarkt voor personen uit ontwikkelingslanden
vrijwel uitgesloten. Alleen voor personen waaraan behoefte is (ICT'ers en
verpleegkundigen) of unieke talenten (wetenschappers en voetballers) wordt
een uitzondering gemaakt.Handelsverstorende subsidiesOverheidssteun aan producenten verstoort de internationale concurrentieverhoudingen,
waardoor er sprake kan zijn van importsubstitutie. Ontwikkelingslanden hebben
vooral last van subsidies die gegeven worden aan arbeidsintensieve sectoren.
De meest nadelige subsidies die door de EU en de lidstaten gegeven worden,
komen ten goede aan de landbouw, de be- en verwerkende industrie, de visserij
en de steenkoolindustrie. In totaal gaat het daarbij in die sectoren om een
voordeel voor Europese producenten van rond de 150 miljard euro, waarvan meer
dan tweederde bestaat uit steun aan de landbouw. De steun voor de productie
van met name suiker, rijst, katoen, tabak, wijn, zuivel, granen, rundvlees,
schapenvlees, geitenvlees en verwerkte tomaten, fruit en vis zorgen voor instandhouding
van een hoge Europese productie, hetgeen voor de EU de aanleiding is om goedkopere
importen te weren door middel van tariefstelling. De EU vervangt sinds 1992
in toenemende mate prijssteun door gedeeltelijk ontkoppelde inkomenssteun
in combinatie met productiebeperkende maatregelen, waardoor de handelsverstorende
effecten worden teruggedrongen. Daarnaast heeft een groot aantal ontwikkelingslanden
last van de Europese exportsubsidies voor met name granen, rijst, zuivel,
suiker en rundvlees, die de wereldmarkt kunnen destabiliseren, de prijs drukken
en lokale markten kunnen verstoren. Deze exportsubsidies zijn in de afgelopen
jaren in nagenoeg alle landbouwsectoren verminderd. Nederland heeft zich de
afgelopen jaren enkele malen met succes kunnen verzetten tegen dumping van
voedseloverschotten naar ontwikkelingslanden.ConclusieEr zijn veel regels die de internationale handel reguleren. Die regels
zijn vaak complex. Voor ontwikkelingslanden waar kennis en capaciteit op handelsgebied
veelal beperkt is, vormt dit een extra nadeel. Daarnaast bieden de regels
ruimte voor protectionistisch misbruik. Verbeterde markttoegang voor zowel
onbewerkte als verwerkte landbouwproducten, kleding en textiel kan ontwikkelingslanden
de meeste extra inkomsten opleveren. Overheidssteun aan de industrie en het
subsidiëren door de EU van de productie en export van agrarische producten
kan dit echter bemoeilijken. Ten slotte is er veel te winnen voor ontwikkelingslanden
als het verkeer van tijdelijke werknemers wordt geliberaliseerd. Technische
assistentie, capaciteits- en institutionele opbouw kunnen ontwikkelingslanden
helpen bij het voldoen aan importeisen en daarmee de kans vergroten om effectief
gebruik te maken van de vergrote markttoegang. INLEIDINGDeze notitie geeft antwoord op de vraag zoals verwoord in de motie Van
Middelkoop-Dijksma. Naar aanleiding van die motie werd een notitie toegezegd
waarin een «overzicht gegeven wordt van alle elementen waar Nederlandse
(Europese) en ontwikkelingsbelangen strijdig zijn». Aan een deel van
die toezegging is voldaan door middel van de coherentiebrief die door de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking aan de Kamer is gestuurd. Deze notitie is daar
een aanvulling op en geeft een uitwerking van handelsgerelateerde maatregelen,
oftewel het werkterrein van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).Het is zinvol om allereerst de vraag te bespreken wanneer en vooral wiens
belangen strijdig kunnen zijn. Handelsliberalisatie leidt normaliter tot welvaartsbeteringen,
met name in het liberaliserende land. Protectionistische handelsgerelateerde
maatregelen dienen vanuit dit oogpunt dus niet het Nederlandse of Europese
belang. Dat Europa niet in hoog tempo liberaliseert om zo snel mogelijk te
profiteren van de welvaartswinst heeft te maken met het feit dat die winst
grotendeels ten goede zal komen aan consumenten en in mindere mate aan producenten
en hun werknemers. Liberalisatie kan ook ten koste gaan van belastingopbrengsten
en werkgelegenheidsdoelstellingen. Deelbelangen van producenten, werknemers
en overheden spelen een overheersende rol bij besluitvorming over liberalisatie.
Die deelbelangen verklaren ook waarom overheden liever in multilateraal (WTO-)verband
liberaliseren dan eenzijdig. Een WTO-verdrag geeft immers de mogelijkheid
om tegen de producenten te zeggen dat er ook kansen op andere markten ontstaan,
die het verlies dat de producenten leiden door het opheffen van protectie
kunnen compenseren.In deze notitie kijken we naar Europese handelsmaatregelen die van invloed
zijn op ontwikkelingslanden en gaan verder niet in op de vraag welk Europees
of Nederlands belang daarbij is gediend. De notitie zal zich beperken tot
handelsgerelateerde onderwerpen; grofweg het werkterrein van de WTO. Getracht
zal worden om ook zo specifiek mogelijk aan te geven welke maatregelen het
meest nadelig zijn voor ontwikkelingslanden. Daarbij dient vaak onderscheid
gemaakt te worden tussen verschillende ontwikkelingslanden omdat de handelsregimes
niet voor alle landen gelijk zijn. In deze notitie zal niet worden ingegaan
op subsidies die onder de gebonden hulp vallen, zoals ORET/MILIEV, PSOM en
vergelijkbare instrumenten in andere EU-lidstaten. Enerzijds omdat de Kamer
daar al voldoende over geïnformeerd is, anderzijds omdat deze instrumenten
juist gericht zijn op ontwikkelingslanden, zij het dat ontbinding van dergelijke
instrumenten beter voor ontwikkelingslanden zou zijn.De notitie is opgebouwd uit tien hoofdstukken. Na een algemeen hoofdstuk
over markttoegang (hoofdstuk 1) wordt in hoofdstuk 2 ingegaan op markttoegang
voor industrieproducten, de quota, de oorsprongsregels. In hoofdstuk 3 komt
overheidsaankopen aan de orde, in hoofdstuk 4 vrijwaring en in hoofdstuk 5
importverboden. Hoofdstuk 6 gaat in op markttoegang voor diensten en in hoofdstuk
7 en 8 komen handelsbelemmeringen in de landbouwsector aan de orde: In hoofdstuk
7 wordt ingegaan op de markttoegang voor agrarische producten: tarieven, tariefpieken,
variabele tariefstelling, tariefescalatie, quota, tariefcontingenten, speciale
vrijwaring, terwijl in hoofdstuk 8 de overige handelsverstorende elementen
in de landbouwsector aan de orde komen. In hoofdstuk 9 worden anti-dumping
en compenserende maatregelen behandeld en in hoofdstuk 10 ten slotte, de non-tarifaire
handelsbelemmeringen.1 MARKTTOEGANG1.1 InleidingDe toegangsmogelijkheden voor producten tot de markt van een ander land
worden met name bepaald door tarieven («invoerrechten») en eventuele
non-tarifaire belemmeringen. De EU heeft voor iets meer dan 90% van de ongeveer
12 000 tarieflijnen zogenaamde ad-valorem tarieven. Dit zijn tarieven
die zijn uitgedrukt als een percentage van de waarde van de geïmporteerde
goederen. De resterende tarieven zijn speciale en samengestelde tarieven.
Die tarieven zijn gebaseerd op volume (bepaald bedrag per ton), op volume
in combinatie met een ad-valorem tarief (bedrag per ton + percentage op basis
van waarde, waarbij het percentage variabel kan zijn en afhankelijk van de
mate van protectie die het vaste bedrag biedt), of op een tarief dat gebaseerd
is op een technische rekenregel (bijvoorbeeld voor samengestelde goederen,
zoals producten die melk en/of suiker bevatten, op basis van de hoeveelheid
melk en suiker). Soms worden de speciale tarieven afhankelijk gemaakt van
de wereldmarktprijs (zodat de protectie toeneemt als de wereldmarktprijs daalt)
of van een bepaalde vastgestelde interventieprijs, die gerelateerd is aan
Europese productiekosten, of zelfs direct (en achteraf) aan de verkoopprijs
van een bepaalde partij (groente of vers fruit bijvoorbeeld) op de Europese
markt (waardoor het tarief buitenlandse concurrentie uitschakelt).Om de mate van protectie te beoordelen is het belangrijk om ten aanzien
van ad-valorem tarieven onderscheid te maken tussen gebonden tarieven en toegepaste
tarieven. De gebonden tarieven zijn de tarieven zoals ze zijn vastgelegd in
de WTO-verdragen. Het zijn maximumtarieven. Die maxima worden echter niet
altijd toegepast. De toegepaste tarieven kunnen dus lager zijn, maar een WTO-lid
mag op ieder moment het toegepaste tarief verhogen. Echter niet hoger dan
het gebonden (maximum)tarief. Om te kunnen beoordelen óf en in hoeverre
er een handelsbeperkend effect uitgaat van een tarief moeten we naar de binnenlandse
prijs van een goed kijken en dat relateren aan de wereldmarktprijs en het
toegepaste tarief. Als de binnenlandse prijs lager is de wereldmarktprijs
(dat kan bijvoorbeeld bij hoge transportkosten) is het tarief niet nodig.
Als de binnenlandse prijs hoger is dan de wereldmarktprijs, maar lager dan
wereldmarktprijs + toegepaste tarief, dan is er sprake van water in het tarief.
Het tarief is effectief, maar zou lager kunnen. Als de binnenlandse prijs
hoger is dan de wereldmarktprijs + het toegepaste tarief of zelfs hoger dan
de wereldmarktprijs + het gebonden tarief, dan zijn er additionele handelsbeperkende
maatregelen van kracht, zoals (speciale) vrijwaringmaatregelen, antidumpingmaatregelen
of restrictieve oorsprongsregels.Het GATT1 -verdrag staat landen toe binnenlandse
industrieën te beschermen door middel van tarieven op concurrerende importproducten,
maar streeft tegelijkertijd naar zekerheid en voorspelbaarheid ten aanzien
van markttoegang. Daartoe worden partijen aangemoedigd hun maximumtarieven
voor zo mogelijk alle producten vast te leggen in nationale tariefschema's.
Er bestaan verschillende soorten tariefschema's. Uitgangspunt is het zogenaamde
meest begunstigde natie (Most Favoured Nation of MFN) regime, dat een lid
van de WTO verplicht om alle WTO-partijen op dezelfde wijze te behandelen
als het gaat om het heffen van tarieven op ingevoerde producten. Naast het
MFN-regime bestaan er eveneens «speciale» tariefschema's, waarin
landen verder gaande tariefconcessies doen voor bijvoorbeeld ontwikkelingslanden.
De EU heeft dergelijke concessies onder meer gedaan d.m.v. het Algemeen Preferentieel
Stelsel (APS), in verdragen met de ACS-landen van Afrika, het Caraïbisch
gebied en de Stille Oceaan, het Middellandse-Zeegebied (MZ), Zuid-Afrika,
Mexico en ASEAN1. Daarnaast zijn er ook de Europa-verdragen
met de pre-accessielanden van de EU, het Balkanverdrag, de Europese Vrijhandelsassociatie
(EVA) en de Europese Economische Ruimte (EER).Het resultaat van al die verdragen en vrijhandelsovereenkomsten is dat
er nog maar vijf landen zijn die voor vrijwel alle producten het MFN-tarief
betalen. Dat zijn de Verenigde Staten (VS), Canada, Australië, Nieuw-Zeeland
en Japan. Uit andere landen komt een deel van de import echter ook tegen MFN-tarief
binnen. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat het product is uitgezonderd binnen
een preferentieel akkoord of omdat een bepaald quotum al volledig is benut.
Voor ontwikkelingslanden is er ook nog een aantal redenen waarom ze soms het
MFN-tarief betalen, ook al is er een preferentieel tarief voor een dergelijk
product. Dat kan: (i) door gebrek aan kennis van de mogelijkheden, (ii) omdat
de additionele kosten die gemaakt moeten worden om van de preferenties te
profiteren niet opwegen tegen de tariefreductie of (iii) omdat niet aan de
stringente oorsprongsregels kan worden voldaan (zie onder oorsprongsregels).
Schattingen over de mate waarin ontwikkelingslanden gebruik maken van preferenties
lopen uiteen. De EU geeft hierover geen opening van zaken, maar aangenomen
wordt dat in over ongeveer 70% van de export van producten die in aanmerking
komen voor preferenties toch gewoon het MFN tarief wordt betaald.Er zijn in de loop van de onderhandelingen in GATT- en WTO-kader vele
studies uitgevoerd om te berekenen wat het effect zou zijn van het afschaffen
van alle ad-valorem tarieven, speciale tarieven en quota. Het Landbouweconomisch
Instituut (LEI) heeft voor deze notitie in een tentatieve studie berekend
wat het effect zou zijn van volledige unilaterale handelsliberalisatie door
de EU voor importen uit ontwikkelingslanden. Uit die statische analyse bleek
dat de handel in agrarische goederen met ruim 40 miljard dollar en de handel
in industrieproducten met ruim 20 miljard dollar per jaar zou toenemen. Overigens
zou maar 23 miljard van die 60 miljard extra naar de EU worden geëxporteerd.
Unilaterale liberalisatie heeft dus niet alleen betrekking op de bilaterale
handel, maar leidt tot veel meer handelscreatie en handelsverschuiving. De
jaarlijkse inkomensverbetering die unilaterale liberalisatie door de EU ontwikkelingslanden
zou opleveren schat het LEI op bijna 40 miljard dollar. Dat getal kan min
of meer worden vergeleken met de 190 miljard dollar die de Wereldbank in de
Global Economic Prospects van 2002 noemt2. De
EU kan dus voor een kwart van de potentiële winst zorgen. Algehele liberalisatie
van de handel in diensten zou ontwikkelingslanden daarnaast nog eens tussen
de 100 en 900 miljard dollar op kunnen leveren. Het effect van unilaterale
Europese maatregelen in de dienstensector is moeilijk te berekenen. Als we
deze cijfers vergelijken met de 50 miljard dollar die jaarlijks aan officiële
ontwikkelingshulp wordt gegeven, is het belang van handel voor ontwikkelingslanden
meteen duidelijk.1.2 Het Algemeen Preferentieel Stelsel (APS)Het Algemeen Preferentieel Stelsel (APS) is een autonoom handelspolitiek
instrument van de EU. Het doel ervan is via het verlenen van tariefpreferenties
de export van producten uit de ontwikkelingslanden naar de EU te bevorderen
om zo een bijdrage te leveren aan industrialisatie en economische groei in
deze landen. Het APS is oorspronkelijk voortgekomen uit een aanbeveling van
de UNCTAD3 die ontwikkelde landen in staat stelt
autonoom en op niet-reciproque basis handelspreferenties toe te kennen aan
alle ontwikkelingslanden. Om deze aanbeveling te kunnen implementeren, werd
een uitzondering op het principe van meestbegunstiging van de GATT aangevraagd
en in 1971 verkregen. In datzelfde jaar trad het APS van de Europese
Gemeenschap (EG) als eerste in werking. In de loop der tijd heeft het communautaire
APS wijzigingen ondergaan, die niet alleen de pogingen van de EU weerspiegelen
om het APS om te buigen in een meer ontwikkelingsgeoriënteerd instrument,
maar ook de noodzaak om zich aan te passen aan een steeds wijzigende internationale
context. Zo gaf het Verdrag betreffende de Europese Unie een nieuwe impuls
aan het ontwikkelingsbeleid van de Gemeenschap door de duurzame economische
en sociale ontwikkeling van de ontwikkelingslanden als één van
de prioriteiten van het buitenlandbeleid van de Gemeenschap te bestempelen.
Het APS vertaalde dat beleid in het toekennen van extra tariefpreferenties
aan ontwikkelingslanden als deze voldoen aan normen van de internationale
tropisch hardhout organisatie (ITTO) en van de internationale arbeidsorganisatie
(ILO).De ontwikkelingslanden moeten nu voldoen aan de acht ILO Conventies op
het gebied van de fundamentele arbeidsnormen, om in aanmerking te komen voor
een extra preferentie van 5 procentpunten boven op de algemene preferentie
van 3,5 procentpunten. De verleende preferenties onder deze sociale clausule
kunnen echter tijdelijk worden ingetrokken als een ernstige en systematische
schending van de fundamentele arbeidsnormen is aangetoond. Een zelfde extra
preferentie wordt onder de milieuclausule toegekend aan ontwikkelingslanden,
die in hun nationale wetgeving de (ongewijzigd gebleven) ITTO-normen hebben
overgenomen, en deze daadwerkelijk toepassen. Landen die aantoonbaar de productie
van en handel in drugs bestrijden, behouden weliswaar nulrecht voor hun landbouw-
en industrieproducten die zij uitvoeren naar de EU, maar worden nu ook beoordeeld
op hun inspanningen om duurzame economische en sociale ontwikkeling te bevorderen.
Een APS-begunstigd land kan tot slot volgens het graduatiemechanisme worden
uitgesloten van het APS, als het gedurende drie opeenvolgende jaren aan de
uitsluitingscriteria voldoet. Deze criteria hebben betrekking op de industriële
ontwikkeling van het betrokken land en het aandeel van een productsector in
de totale invoer uit dat land. Anderzijds kunnen landen die reeds gegradueerd
zijn opnieuw de voordelen van de APS-preferenties genieten. Voorwaarde is
wel dat deze landen gedurende drie opeenvolgende jaren aan geen van de uitsluitingscriteria
hebben voldaan.Hoewel de ontwikkelingslanden destijds hebben ingestemd met het APS, ervaren
ze het toch als een nadeel dat APS-preferenties niet gebonden zijn in WTO-kader.
Zeker nu de EU het APS steeds meer wil inzetten om andere dan handelsdoelstellingen
te verwezenlijken via extra preferenties en er ook tal van uitzonderingen
en derogaties bestaan. Ook de Minst Ontwikkelde Landen (MOL's) klagen dat
het APS onvoldoende aansluit bij hun productiecapaciteit en er onvoldoende
technische assistentie wordt verleend om meer van het APS te profiteren.Bij Raadsverordening van 10 december 20011
werd het APS wederom herzien voor een periode van drie jaar. Deze verordening
geldt tot en met 31 december 2004, en valt samen met het einde van de tienjarige
looptijd (1995–2004) van het APS. Het nieuwe APS omvat onder meer het
«Everything But Arms» (EBA) voorstel, op grond waarvan de MOL's
hun producten, met uitzondering van wapens, rechtenen quotavrij kunnen invoeren
in de EU. Het APS is van toepassing op twee categorieën producten: niet-gevoelige
en gevoelige producten. De invoer van niet-gevoelige producten blijft onderworpen
aan een nulrecht. De gevoelige producten krijgen een algemene tariefkorting
van 3,5 procentpunten. Uitgezonderd hiervan zijn textiel en kledingproducten
uit ontwikkelingslanden die een specifieke tariefkorting krijgen van 20%.
In het nieuwe APS is met een standstill bepaling
gegarandeerd dat de tariefpreferenties onder de vorige APS-verordening
onverminderd van kracht blijven, indien zij gunstiger zijn dan de tariefpreferenties
onder de huidige verordening.1.3 Het vrijhandelsakkoord EU-MexicoIn november 1999 is een vrijhandelsakkoord tussen de EU en Mexico tot
stand gekomen. Het eindresultaat omvat onder meer «afbraak van invoertarieven
op industrieproducten», en «landbouw en visserij». T.a.v.
de afbraak van invoertarieven op industrieproductenzal
de EG bij de inwerkingtreding van het akkoord de tarieven voor ongeveer 82%
tot nul gereduceerd hebben. De tarieven voor de overige 18% zullen per 1 januari
2003 zijn afgebouwd. Mexico zal per 1 januari 2003 de tarieven voor ongeveer
52% van alle industrieproducten tot nul gereduceerd hebben. De overige 48%
heeft op die datum nog een invoerrecht van maximaal 5%. Dit zal per 2007 zijn
afgebouwd. Ongeveer 62% van alle landbouwproducten zal
volledig geliberaliseerd worden. De EG zal volledige en snelle toegang krijgen
voor wijnen, dranken en olijfolie. De EG heeft daarvoor in ruil gedeeltelijke
toegang verschaft voor een aantal voor Mexico belangrijke producten als avocado's,
snijbloemen en geconcentreerd sinaasappelsap. Voor deze producten zijn quota
opgesteld die t.z.t. worden uitgebreid. Voor visserij zal ongeveer 99% van
de bestaande handel worden geliberaliseerd.1.4 Het verdrag met Zuid-AfrikaMet ingang van 1 januari 2000 kreeg de vrijhandelsovereenkomst met Zuid-Afrika
voorlopige toepassing. Dit betekent dat het gedeelte dat onder de competentie
van de Europese Gemeenschap valt, vanaf dat moment geldt. De overeenkomst
voorziet in afschaffing van douanerechten van fiscale aard en heffingen van
gelijke werking. Voor industrieproducten gelden voor beide partijen invoerrechten
die voldaan moeten worden. Het verdrag bepaalt dat industrieproducten met
oorsprong Zuid-Afrika vrij zijn van EG-douanerechten. Voor enkele producten
wordt een uitzondering gemaakt. De douanerechten voor deze «uitzonderingsproducten»
worden volgens een strak tijdschema geleidelijk afgeschaft, variërend
van drie, zes tot maximum tien jaar. Aan Zuid-Afrikaanse zijde mogen de handelsbarrières
langer worden gehandhaafd tot maximaal 12 jaar. De enige productcategorie
waarvoor nog geen uitfaseringsperiode is overeengekomen, is die van automobielen
en aluminium. Hierover moeten nog afspraken worden gemaakt.1.5 De samenwerkingsovereenkomst met de ACS-landenVoor de ACS-landen geldt momenteel de interim handelsregeling waaraan
ook, in het nog te ratificeren Cotonou-verdrag, wordt gerefereerd. De handelsregeling
gaat uit van eenzijdige preferenties van de Gemeenschap. In de overeenkomst
staan algemene bepalingen dat er geen douanerechten gelden voor de producten
van oorsprong uit de ACS-landen met uitzondering van bepaalde landbouwproducten.
Voor industrieproducten zijn er dus geen invoerrechten.1.6 Akkoorden met landen uit het Middellandse-ZeegebiedIn het Middellandse-Zeegebied (MZ) heeft de Europese Gemeenschap akkoorden
met Israël, Marokko, Tunesië en Algerije, Syrië, Egypte, Libanon,
de Palestijnse gebieden en Jordanië. Voor de MZ-akkoorden gelden soortgelijke
bepalingen als met de ACS-landen. De EU streeft ernaar binnenkort met alle
landen associatieakkoorden te hebben met een tweezijdig karakter.Het associatie-akkoord met Libanon dat reeds in december 2001 is geparafeerd
en waarbij het handelshoofdstuk door middel van een interimregeling binnenkort
in werking zal treden, geeft een volledig vrije markttoegang voor industrieproducten.
Dit is momenteel ook al zo onder het oude akkoord. Het enige MZ-land waar
een uitzondering is gemaakt op volledige vrije toegang voor industrieproducten
is Egypte.1.7 Samenwerkingsovereenkomst EU-ASEANTussen de EU en ASEAN bestaat sinds 1980 een samenwerkingsovereenkomst.
Van een vrijhandelsakkoord tussen beide regio's is geen sprake. Wel heeft
ASEAN kunnen profiteren van het APS. Inmiddels is een aantal ASEAN-landen
zoals Thailand, Indonesië en Singapore uitgesloten van het APS, vanwege
hun gevorderde niveau van ontwikkeling.2 MARKTTOEGANG VOOR INDUSTRIEPRODUCTENHet gemiddelde ongewogen MFN-tarief1 van
de Europese Unie bedraagt 3,9% (2001). Dit is het gemiddelde van alle MFN-tarieven,
inclusief de industrieproducten die vrij van rechten de EU binnenkomen. Worden
alleen de producten mét invoerrechten in ogenschouw genomen, dan is
het gemiddelde ongewogen MFN-regime 5,1%. In de volgende tabel is het percentage
industrieproducten weergegeven met respectievelijk vrije rechten, rechten
van 0,1 t/m 5%, rechten van 5,1 t/m 10%, rechten van 10,1 t/m 15% en rechten
van hoger dan 15% (de zogenaamde tariefpieken).Uit tabel 1 valt af te lezen dat 7,0% van de industrieproducten een MFN-invoertarief
heeft van hoger dan 10%. Dit zijn de producten waarvan ontwikkelingslanden
de meeste hinder kunnen ondervinden bij hun export naar de EU resp. Nederland.
In de volgende paragraaf wordt daarom nader ingegaan op producten met een
invoerrecht van hoger dan 10%.Tabel 1: Hoogte van Europese MFN-invoertarieven en het
percentage industriële producten MFN-invoertariefPercentage industriële producten* Vrij22,7%   0,1% – 5,0%45,3%   5,1% – 10,0%25,0%  10,1% – 15,0% 6,4%  > 15% 0,6% Bron: WTO (2001). PC Integrated Data Base.* Het gaat hier om het aantal producten en niet om het handelsvolume.In het EG-invoerregime2 zijn zowel productgroepen
(posten) als losstaande producten (codes) waar te nemen met een invoerrecht
van 10% of hoger. De posten met een gemiddeld invoerrecht
van hoger dan 10% zijn de posten 61 en 62 «Kleding en kledingtoebehoren»
met een gemiddeld ongewogen invoerrecht van 11,9%, post 63 «Andere geconfectioneerde
artikelen van textiel (...)» met een gemiddeld ongewogen invoerrecht
van 10,1%, en post 64 «Schoeisel, beenkappen en dergelijke artikelen
(...)» met een gemiddeld ongewogen recht van 10,0%. De importen van
textielstoffen, textielwaren en schoeisel worden in de EU over het algemeen
dus belast met hoge invoerheffingen, hetgeen een belemmerende invloed kan
hebben op de exportmogelijkheden voor ontwikkelingslanden. Opvallend is dat
er bij de genoemde productgroepen eveneens een groot aantal lage of zelfs
vrije invoerrechten voorkomt. Lang niet alle producten bij de import van textielstoffen,
textielwaren en schoeisel worden dus belast met hoge invoerrechten. Bijlage
1 gaat nader in op de invoerrechten voor deze posten. Hoge invoerrechten kent de EU vooral voor producten die in de EU geproduceerd worden.
Daarom zegt een gemiddeld tarief ook niet zo veel. Om te beoordelen wat het
effect is op ontwikkelingslanden zou per product bekeken moeten worden of
ontwikkelingslanden dat ook produceren dan wel op korte termijn zouden kunnen
produceren.In het EU-invoerregime is een aantal posten waar te nemen dat weliswaar
lage gemiddelde invoerrechten heeft, maar waarbij
een groot aantal losstaande producten (codes) hoge
invoerrechten kent. Er zijn producten met zeer hoge invoerrechten (oplopend
tot 22%) bij post 87 «Automobielen, tractors, motorrijwielen (...)»,
enkele losstaande producten met hoge rechten bij post 85 «Elektrische
machines, apparaten (...)» en bij post 70 «Glas en glaswerk».
De invoerrechten bij «automobielen», «elektrische machines»
en «glaswerk» variëren dus behoorlijk, maar hebben naast
lage ook hoge tot zeer hoge invoerrechten bij een beperkt aantal producten.
Overigens zijn dit niet de producten die minst ontwikkelde ontwikkelingslanden
gewoonlijk exporteren. Bijlage 1 gaat nader in op de invoerrechten voor de
genoemde posten. Piektarieven (invoerrechten hoger dan 15%) zijn vooral waar
te nemen bij post 64 «Schoeisel, beenkappen en dergelijke artikelen
(...)» en post 87 «Automobielen, tractors, motorrijwielen (...)».
In bijlage 2 wordt een totaaloverzicht gegeven van alle piektarieven bij industriële
producten. In bijlage 3 is een voorbeeld van tariefescalatie (toename van
het tarief naarmate het product verder bewerkt is) uitgewerkt.2.1 Quota bij industrieproducten1Echte kwantitatieve invoerbeperkingen voor ontwikkelingslanden, in de
zin van formeel vastgelegde maximale invoerhoeveelheden, bestaan in de EU
alleen voor textiel- en kledingproducten. De invoer van andere industrieproducten
is niet aan kwantitatieve restricties gebonden. Alleen voor China (dat in
de WTO overigens niet de status van ontwikkelingsland heeft) gelden nog enkele
restricties voor bepaalde soorten schoeisel en aardewerk. Deze restricties
zullen binnen 5 jaar na de Chinese toetreding tot de WTO worden opgeheven.De invoerbeperkingen voor textiel- en kledingproducten zijn neergelegd
in bilaterale akkoorden die de EU met zeventien ontwikkelingslanden heeft
gesloten. Daar zijn overigens geen landen bij die behoren tot de groep van
minst ontwikkelde landen. Het gaat om de volgende landen (de getallen achter
ieder land geven het aantal productcategorieën aan waarvoor beperkingen
gelden): Argentinië (2), Brazilië (9), China (58), Egypte (2), Filippijnen
(12), Hong Kong (24), India (17), Indonesië (12), Macau (19), Maleisië
(8), Oezbekistan (1), Pakistan (14), Peru (2), Singapore (7), Sri Lanka (4),
Thailand (17) en Vietnam (29). Ten aanzien van Noord-Korea hanteert de EU
op autonome basis 47 beperkingen. Daarnaast zijn er ook enkele meer ontwikkelde
landen waarvoor restricties gelden. Het gaat daarbij om Wit-Rusland (34),
Bosnië-Herzegovina (11), Kroatië (11), Oekraïne (29), Joegoslavië
(11), Taiwan (36) en Zuid-Korea (36). Al met al gaat het om 452 quota over
25 landen, een gemiddelde van 18 quota per land.In totaal zijn er zo'n 135 productcategorieën waarvoor quota bestaan.
De meest voorkomende categorieën onder quota zijn echter de categorieën
1 t/m 8: katoenen garens, katoenen weefsels, weefsels van synthetische vezels,
T-shirts, truien, herenbroeken, damesblouses en herenoverhemden. Voor deze
categorieën, die commercieel het meest aantrekkelijk zijn, is tevens
sprake van de hoogste benutting van de quota. In 1999 werden van de 452 quota
er 241 voor minder dan 50% benut. In sommige gevallen betekende dat dat de
restricties geen wezenlijke belemmeringen vormden. In andere
gevallen echter ging het om hoeveelheden die te klein waren om commercieel
interessant te zijn. In zulke gevallen is afschaffing van de restricties juist
van groot belang.Op grond van de WTO-overeenkomst inzake Textiel en Kleding mag de EU,
evenals andere ontwikkelde WTO-leden, haar restricties ten aanzien van ontwikkelingslanden
die WTO-lid zijn handhaven tot 1 januari 2005. Daarna zullen deze beperkingen
moeten zijn opgeheven. Krachtens bovengenoemde WTO-overeenkomst is overigens
de afgelopen jaren reeds een tweetal -naar de mening van de regering zeer
bescheidenstappen gezet op weg naar de volledige afschaffing van de beperkingen.
Per 1 januari 2002 is een derde tussenstap gezet. Op basis van een voorstel
van de Commissie zijn 62 categorieën textiel- en kledingproducten geliberaliseerd.
Deze liberalisatie voldoet aan de WTO-verplichtingen (tenminste 18% van de
invoer uit het referentiejaar 1990 moet worden geliberaliseerd, terwijl de
Commissie tot 18,1% komt). Bij deze liberalisering gaat het vooral om quota
van geringe economische betekenis. Het voordeel voor de exporterende ontwikkelingslanden
is beperkt. Bovendien zal aan het eind van de overgangsperiode de schok voor
de Europese industrie des te groter zijn, met het risico dat er wordt gegrepen
naar antidumping- en vrijwaringmaatregelen.De sector textiel en kleding is voor ontwikkelingslanden van groot belang.
Gemiddeld bestaat ongeveer 20% van hun uitvoer van industriële goederen
uit textiel en kleding. Voor sommige ontwikkelingslanden, en met name de minst
ontwikkelde landen, ligt dat percentage nog een stuk hoger. Het verdwijnen
van de kwantitatieve invoerbeperkingen zal dus voor de ontwikkelingslanden
per saldo een belangrijk gunstig economisch effect hebben. Overigens zijn
aan het verdwijnen van de restricties niet voor alle ontwikkelingslanden uitsluitend
voordelen verbonden. Zo zullen de minst ontwikkelde landen, waarvoor in de
EU momenteel geen quota gelden, te maken krijgen met sterkere concurrentie.
Ook andere ontwikkelingslanden zullen met meer concurrentie worden geconfronteerd.
Ook zal een aantal regeringen in ontwikkelingslanden de – soms aanzienlijke –
inkomsten zien verdwijnen die men momenteel trekt uit de verkoop van uitvoervergunningen.2.2 OorsprongsregelsOorsprongsregels zijn regels, waarbij – zowel bij invoer als bij
uitvoer – de nationaliteit van een goed wordt vastgesteld. Niet-preferentiële
oorsprongsregels kunnen gebruikt worden bij het toepassen van quota-regelingen,
antidumpingheffingen, overheidsaanbestedingen, merking van producten met hun
oorsprong en het opstellen van statistieken. Preferentiële regels gelden
in het kader van akkoorden of het APS.Op dit ogenblik kent de EU alleen voor de textielsector uitgewerkte niet-preferentiële
regels, voor bijna alle andere goederen geldt het niet verder uitgewerkte
beginsel van «laatste substantiële be- of verwerking». De
textielregels van de EU zijn zo geformuleerd, dat in het algemeen één
bewerkingsfase voldoende is om oorsprong te verkrijgen of wel spinnen, ofwel
weven, ofwel verven, ofwel bedrukken, ofwel confectioneren. Deze regels kennen
geen specifieke toepassing ten aanzien van ontwikkelingslanden. Ze zijn zeker
niet opgesteld om de toegang tot de Europese markt te hinderen. In WTO-verband
wordt reeds meer dan zes jaar gesproken over internationaal geharmoniseerde
niet-preferentiële oorsprongsregels. Het is onzeker of deze onderhandelingen
tot resultaat zullen leiden. De toepassing van die geharmoniseerde niet-preferentiële
oorsprongsregels zou wel eens dermate complex kunnen zijn dat de formele vereisten
voor veel ontwikkelingslanden een belemmering zullen vormen om aan bijvoorbeeld
merkingseisen van derde landen te voldoen. De tot nu toe geformuleerde regels
baseren zich op het principe «verspringing van post «dat wil zeggen
dat wordt nagegaan, waar de grondstoffen in het Geharmoniseerd Systeem worden
ingedeeld, en wordt bezien waar het eindproduct wordt ingedeeld. Is dit een
andere viercijfercode van het Geharmoniseerd Systeem, dan wordt de oorsprong
verkregen. Omdat op dit beginsel veel uitzonderingen worden geformuleerd,
bijvoorbeeld op basis van technische criteria, ofwel toegevoegde waarde, of
oorsprongsverkrijging onder uitsluiting van bepaalde grondstoffen, waarvan
de bewerking als onvoldoende wordt beschouwd, wordt gevreesd dat eventuele
toepassing een belasting zal vormen zowel voor overheden als bedrijfsleven.Naast de niet-preferentiële oorsprongsregels zijn er de preferentiële
oorsprongsregels, die onder andere van toepassing zijn bij de landen die deel
uitmaken van de ACS-verdrag (Cotonou) en landen die begunstigd zijn in het
kader van het APS. Dit betreft regelingen die gunstiger zijn dan de MFN-behandeling
waarin de WTO voorziet. Zoals bij andere handelspolitieke regelingen is het
formuleren van de oorsprongsregels die aan deze regimes verbonden zijn een
EU-competentie. Dit betekent dat Nederland niet zelf vorm kan geven aan de
toepasselijke regels. De regels kunnen verschillende vormen hebben, zoals:
i) dat het goed geheel en al verkregen moet zijn, bijvoorbeeld aldaar geteelde
en geoogste producten, ii) een bepaald percentage toegevoegde waarde moet
kennen, iii) een technisch criterium, bijvoorbeeld in de textielsector waar
twee bewerkingsfasen moeten plaatsvinden: bijv. spinnen en weven voor een
stof, of weven en confectioneren voor een kledingstuk. In sommige gevallen
geldt ook het hierboven uitgelegde beginsel van verspringing van post.De oorsprongsregimes van de Cotonou-overeenkomst en het APS, waaronder
ook de tarief en quotavrije toegang voor de MOL's valt, zijn in grote lijnen
gelijk. Een belangrijk verschil is er wat de mogelijkheden van cumulatie betreft.
De ACS-overeenkomst kent een systeem van volledige cumulatie. Dit wil zeggen
dat bewerkingen of verwerkingen van een product die hebben plaatsgevonden
in de EU of een ander ACS-land (of Landen en Gebieden Overzee (LGO)), worden
beschouwd alsof deze plaats hebben gevonden in het uiteindelijke land van
productie van het eindproduct. Ook grondstoffen uit die landen en gebieden
mogen in aanmerking worden genomen alsof deze in het productieland hun oorsprong
hebben. In stappen zal het in de toekomst ook mogelijk zijn, na verkregen
toestemming, hierin ook Zuid-Afrikaanse materialen mee te nemen.Voorbeeld:Een textielstof die in de EU is geweven, kan in ACS-land A geverfd of
bedrukt worden, en dan in ACS-land B worden gesneden en tot een kledingstuk
worden verwerkt. Aan de eis die geldt voor kleding «vervaardiging uit
garen» is dan cumulatief voldaan op grond van het weven in de EU en
het confectioneren in land B. De bewerking in land A ontneemt dan niet de
oorsprong. Dit zou wel het geval zou zijn als een dergelijke bewerking in
Egypte zou hebben plaatsgevonden.Het APS kent een bijzondere vorm van cumulatie, de zgn. «donor-country-content».
In dit systeem is het mogelijk grondstoffen van oorsprong uit de EU (en ook
uit Noorwegen en Zwitserland) te gebruiken voor verdere verwerking in het
begunstigde land. Deze materialen worden beschouwd als waren ze van oorsprong
uit het begunstigde land. De samenvoeging van de waarde (of kwaliteit) van
bewerkingen die in het begunstigde land plaatsvinden plus de content op grond
van de cumulatie, bepalen of aan de geldende regel is voldaan. Verder is er
voor een aantal regionale groeperingen de mogelijkheid van diagonale cumulatie
voorzien. Dat wil zeggen dat grondstoffen van oorsprong uit een
ander land van de groepering kunnen worden verwerkt als waren het materialen
uit het eigen land.De regelgeving op zich is tamelijk eenvoudig. Het is echter voor veel
ontwikkelingslanden niet gemakkelijk om aan de regels te voldoen, omdat zij
onvoldoende productiecapaciteit hebben om hoogwaardig basismateriaal te vervaardigen
dat nodig is in de verdere productie. De mogelijkheid bestaat dan om van de
cumulatie gebruik te maken. Als echter bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt
van hoogwaardige technologische producten uit het Verre Oosten, dan wordt
veelal niet aan de vereisten voldaan. Hierbij speelt altijd het dilemma in
hoeverre de Cotonou-overeenkomst en het APS zouden moeten dienen om de afzet
van producten van andere hoger ontwikkelde landen na een bewerking tegen gereduceerd
tarief op de Europese markt te laten komen. Het is moeilijk hier een objectieve
grens te trekken.Wat Nederland betreft is er wel een aantal gevallen waar de regels als
onnodig zwaar en belemmerend worden ervaren. Dat betreft met name de visserijsector.
Het is bijvoorbeeld niet mogelijk in Bangladesh garnalenlarven te importeren
uit Japan, en deze vervolgens in Bangladesh te laten opgroeien tot volwassen
garnalen. In dat geval is niet voldaan aan de «geheel en al verkregen»
regel (de vis dient geboren en getogen te zijn in het desbetreffende land)
en kwalificeert het eindproduct niet1. Onnodig
zwaar zijn ook de regels voor gevangen vis. In de EU kwalificeert vis voor
vrijstelling bij invoer indien een schip de vlag voert en is geregistreerd
in de EU. Echter om van het preferentiële regime gebruik te kunnen maken
worden nog eens de volgende extra eisen gesteld:• «die voor ten minste 50% aan onderdanen van het begunstigde
land of van de lidstaten toebehoren of aan een vennootschap die haar hoofdkantoor
in dat land of in één van de lidstaten heeft en waarvan de bedrijfsvoerder(s),
de voorzitter van de raad van bestuur of van toezicht en de meerderheid van
de leden van deze raden onderdaan zijn van het begunstigde land of van de
lidstaten, en waarvan bovendien, in het geval van vennootschappen, ten minste
de helft van het kapitaal aan dat begunstigde land of aan de lidstaten of
aan openbare lichamen of onderdanen van deze lidstaten toebehoort;• waarvan de kapitein en de officieren onderdaan zijn van het begunstigde
land of van de lidstaten zijn, en;• waarvan de bemanning voor ten minste 75% (Cotonou 50%) uit onderdanen
van het begunstigde land of van de lidstaten bestaat.»Het is voorstelbaar dat deze eisen in veel gevallen gevangen vis diskwalificeert
om voor preferenties in aanmerking te komen. In jaarverslagen van de fraudedienst
van de Europese Commissie (OLAF) wordt het niet voldoen aan deze regels vaak
als «fraude» aangemerkt, omdat aan één of meer van
deze elementen niet is voldaan.De Gemeenschap heeft in het jaar 2000 de regels van oorsprong voor het
APS gelijk getrokken met die van de andere overeenkomsten. Dit betekende met
name voor textielproducten een liberalisatie. De volledige cumulatie die voor
de ACS-landen van toepassing is, heeft tot nu toe niet geleid tot grote onderlinge
handelsstromen van grondstoffen die in een ander ACS-land verder worden verwerkt
voor uiteindelijke levering naar de EU. Een belangrijke vraag is in hoeverre
oorsprongsregels voorkómen dat ontwikkelingslanden gebruik maken van
de preferenties die ze hebben. Ontwikkelingslanden ontmoeten problemen bij
de naleving van oorsprongsregels, vooral bij uitvoer van industriële
producten (waaronder ook textiel); bij landbouwproducten liggen de handelsbelemmeringen
niet zozeer in de oorsprongsregels. Een studie van Stefano Inama van de UNCTAD2 noemt oorsprongsregels als een belangrijke reden waarom maar ongeveer 30% van de uitvoer van de minst ontwikkelde landen naar
Europa tegen preferentiële tarieven plaatsvindt en de rest dus tegen
MFN-tarieven. De problemen die landen hebben met de oorsprongsregels zijn
als volgt samen te vatten:1. de regels zijn gezien de industriële capaciteit van de MOL's te
restrictief ten aanzien van geïmporteerde gronden hulpstoffen;2. er zijn allerlei ingewikkelde additionele eisen ten aanzien van inputs
uit derde landen, zoals «double tariff jumps», of eisen m.b.t.
inputs uit preferentiegevende landen;3. de mogelijkheden voor cumulatie zijn beperkt;4. er zijn verschillen tussen de regels van de diverse OESO1 -landen;5. de kosten die gemaakt moeten worden zijn erg hoog; het gaat daarbij
om de kosten om aan de eisen te voldoen, administratieve kosten, verificatiekosten,
documentatiekosten en additionele kosten, zoals wanneer direct vervoer van
oorsprongsland naar importerend land vereist is.Een bezwaar van de oorsprongsregels is dat ze gebaseerd zijn op een industrieel
model waarbij ervan uitgegaan wordt dat de diverse bewerkingen in hetzelfde
land plaatsvinden. In een tijd van mondialisering met toenemende specialisatie
is het een sterk verouderd uitgangspunt, dat directe buitenlandse investeringen
zelfs in de weg kan staan en een rem op industrialisatie kan zijn, terwijl
de oorsprongsregels bedoeld waren om industrialisatie te bevorderen.Hoe belangrijk oorsprongsregels zijn, zal nog blijken als de effecten
van de tariefvrije en quotavrije toegang voor de MOL's wordt geëvalueerd.
Het EBA-voorstel valt namelijk onder het APS. Dat wil zeggen dat landen die
zowel MOL's zijn als onder het akkoord van Cotonou vallen (40 van de 48),
moeten voldoen aan de APS-oorsprongsregels i.p.v. aan de ACS-oorsprongsregels
als ze gebruik willen maken van de preferenties onder EBA. Dit kan een probleem
zijn. In de afgelopen 6 jaar werden om die reden de APS-oorsprongsregels voor
3 niet-ACS MOL's in Azië (Laos, Cambodja en Nepal) door de EU versoepeld
door middel van een derogatie voor textiel en kleding. Nadeel van een dergelijke
derogatie is dat jaarlijks maximale hoeveelheden worden vastgesteld en dat
de derogatie jaarlijks moet worden vernieuwd, hetgeen een weinig stabiele
basis vormt voor investeringen. Van de mogelijkheid voor de MOL's om afwijkingen
van de regels aan te vragen is de afgelopen jaren overigens zeer spaarzaam
gebruik gemaakt. Alleen de bovengenoemde verzoeken van Laos, Cambodja en Nepal
voor de textielsector zijn ontvangen en ingewilligd. Een verzoek van Bangladesh
is afgewezen, vanwege het gebrek aan administratieve samenwerking van de kant
van Bangladesh en het op grootscheepse wijze onjuiste gebruik van preferenties.
Daarnaast is ook de noodzaak voor afwijkingen minder geworden, omdat de regels
voor textielproducten zijn versoepeld en de introductie van de SAARC2 -cumulatie, die Bangladesh in staat stelt grondstoffen
uit India en Pakistan te gebruiken voor verdere verwerking in Bangladesh.Concluderend kan worden gesteld, dat oorsprongsregels gezien kunnen worden
als een belemmerende factor voor landen (en met name voor MOL's) die willen
profiteren van preferenties. Vanwege het feit dat voorkomen moet worden, dat
niet-oorsprongsgoederen uit andere derde landen zonder of met zeer geringe
bewerking of verwerking worden doorgevoerd, om (ten onrechte) van preferenties
te genieten, zijn zekere administratieve voorwaarden aan de leverende landen
gesteld. De eisen die de EU stelt gaan een minimale bewerking echter te boven
en bovendien stelt de EU hoge eisen aan administratie en verifieerbaarheid,
waardoor de kosten vaak hoger zijn dan het voordeel van de preferentie. Er
is dus verbetering in de regels mogelijk. Nederland heeft de afgelopen jaren voorstellen gedaan om verbeteringen aan te brengen in de oorsprongsregels
voor het APS, maar heeft hiervoor in de Gemeenschap onvoldoende steun gevonden.2.3 Overheidssteun aan industrieproductenVeel landen proberen beleidsdoelstellingen te bevorderen met behulp van
subsidie-instrumenten. Voorbeelden zijn het stimuleren van onderzoek en ontwikkeling,
de opbouw van strategisch geachte industrieën, regionale ontwikkeling
van achtergebleven regio's of de instandhouding van bepaalde industrietakken.
Om handelsgeschillen op subsidiegebied te voorkomen, is in WTO-verband het
subsidieverdrag (ASCM-verdrag1 ) opgesteld. In
dit verdrag is enerzijds vastgesteld welke subsidies toegestaan, vatbaar voor
tegenmaatregelen dan wel verboden zijn. Er zijn m.a.w. beperkingen opgelegd
aan het verstrekken van specifieke2 subsidies.
Anderzijds is vastgesteld welke tegenmaatregelen genomen kunnen worden indien
een bepaalde partij benadeeld wordt.Het ASCM-verdrag definieert de drie hierboven genoemde categorieën
subsidies. Onder «verboden subsidies» vallen «exportgerelateerde
subsidies» of «subsidies aan producten waarbij het gebruik van
lokale materialen als voorwaarde wordt gesteld». De tweede categorie
subsidies zijn de «niet van compenserende maatregelen gevrijwaarde subsidies»
ofwel «de subsidies die vatbaar zijn voor tegenmaatregelen». Dit
zijn subsidies die landen weliswaar kunnen verstrekken, maar waarbij ze dienen
te voorkomen dat ze schade berokkenen aan binnenlandse industrieën van
andere landen, de GATT-voordelen van andere WTO-landen aantasten, of ernstig
nadeel («serious prejudice») toebrengen aan de belangen van andere
WTO-leden. De derde categorie subsidies zijn de gevrijwaarde, toegestane subsidies.
Hieronder vallen industrieel onderzoek en bepaalde precompetitieve ontwikkelingsactiviteiten,
regionale steun aan achtergebleven regio's die aan bepaalde criteria voldoen,
en eenmalige aanpassing van bestaande productie-installaties aan nieuwe milieueisen.
Het ASCM-artikel t.a.v. gevrijwaarde subsidies is sinds 1 januari 2000 buiten
werking.WTO-leden hebben dus de mogelijkheid om onder bepaalde voorwaarden subsidies
te verstrekken. Overheidssteun heeft in principe een handelsverstorende werking.
Daar komt bij dat alleen overheden die de middelen daartoe hebben subsidies
kunnen verstrekken; ontwikkelingslanden kunnen dit daarom niet, of doen dit
in mindere mate. Europese (en Nederlandse) subsidies kunnen de belangen van
ontwikkelingslanden dus negatief beïnvloeden. Milieusubsidies worden
in dit kader wel eens genoemd. Alle overheden hebben de plicht om «specifieke»
subsidies met mogelijk handelsverstorende effecten te notificeren bij de WTO.
Het Subsidie-Comité van de WTO oefent hier toezicht op uit. De subsidies
die Nederland en de EU onder meer verstrekken, worden van tevoren dus bekend
gemaakt bij de andere leden, waaronder ontwikkelingslanden. Deze landen worden
vervolgens in de gelegenheid gesteld te reageren.Wanneer een gesubsidieerde import toch een handelsverstorende invloed
blijkt te hebben, dan kunnen WTO-leden via consultaties met de desbetreffende
subsidiërende overheid proberen om tot een oplossing te komen. Als dit
niet lukt, dan kan het geschil voorgelegd worden aan een WTO-panel. Voor veel
ontwikkelingslanden is een panelprocedure echter erg kostbaar, nog afgezien
van het feit dat een exporteur geen procedure kan starten, maar zijn regering
ervan moet overtuigen die kosten voor hem te maken. Het subsidieverstrekkende
land zal de subsidie moeten beëindigen, indien het panel dit land in
het ongelijk stelt. Trekt het subsidieverstrekkende land de subsidie niet
in, dan kan de benadeelde partij worden toegestaan een gepaste
tegenmaatregel te nemen. Ook het zelfstandig opleggen van een compenserende
heffing ter hoogte van het subsidievoordeel behoort tot de mogelijkheden,
wanneer een gesubsidieerde import een negatief effect blijkt te hebben op
de eigen markt.WTO-leden zijn met andere woorden enigszins beschermd tegen allerlei ongeoorloofde
subsidievormen van andere leden. De subsidies die wél worden verstrekt,
worden genotificeerd. WTO-leden, waaronder ontwikkelingslanden, hebben dus
verschillende mogelijkheden om op te treden tegen subsidies van andere landen
die hun belangen negatief zouden kunnen beïnvloeden. Om een indruk te
geven van Europese overheidssteun, is in tabel 2 aangegeven aan welke sectoren
de lidstaten van de EU steun hebben verleend in de periode 1997–1999.
Naast deze steun verleent de EU ook nog communautaire steun (zie hoofdstuk
7).Tabel 2: Totale nationale overheidssteun van de lidstaten
in de EU – jaarlijkse gemiddelden 1997–1999 in constante prijzen
(1998)  1997–1999
(x mrd euro)Totale overheidssteun van de lidstaten90Waarvan: – Landbouw14,0– Visserij 0,3 – Be- en verwerkende industrie27,6 – Steenkoolindustrie 7,6– Vervoer32,0 – (waarvan het spoorwegvervoer)(31,5) – Diensten5,4– Werkgelegenheid0,9– opleiding2,2Bron: Negende overzicht van overheidssteun in de Europese Unie [COM(2001)403].De totale omvang van de nationale overheidssteun in de EU is gedaald van
een jaargemiddelde van 102 miljard euro in de periode 1995–1997, naar
90 miljard euro in de periode 1997–1999. Hoewel de verminderde steun
aan de be- en verwerkende industrie, vervoer en landbouw het meest heeft bijgedragen
aan deze daling met 12 miljard euro, is er ook een teruggang te zien geweest
in de omvang van de steun aan de steenkoolindustrie. In tegenstelling tot
de algemene neerwaartse tendens, zijn er stijgingen waar te nemen in de steun
die is toegekend aan de visserij- en dienstensector. De omvang van de overheidssteun
is in alle lidstaten, behalve Denemarken, Ierland, Luxemburg en Nederland
gedaald. De toename van de steun voor de spoorwegen en de landbouw in Nederland
heeft de daling in de andere sectoren meer dan gecompenseerd.Geconcludeerd kan worden dat overheidssteun in principe een handelsverstorende
werking heeft en dat ontwikkelingslanden niet of nauwelijks de financiële
middelen hebben om overheidssteun te geven, in tegenstelling tot ontwikkelde
landen die een bepaald aantal sectoren subsidiëren (zie tabel 2). Hierdoor
kunnen Europese (en Nederlandse) subsidies de belangen van ontwikkelingslanden
negatief beïnvloeden. Daarnaast hebben ontwikkelingslanden minder mogelijkheden
om zich te verweren tegen subsidies van geïndustrialiseerde landen. Zo
hebben ontwikkelingslanden veelal niet de middelen om een panelprocedure in
gang te zetten of om zich in een panelprocedure te verweren.3 OVERHEIDSAANKOPENDe aankopen door overheden vormen een belangrijke markt, die in de loop
der jaren sterk in omvang is gegroeid. Overheidsaankopen strekken zich uit
van de aankoop van goederen door ministeries tot en met de aanbesteding van
openbare infrastructurele werken. Discriminerende bepalingen c.q. ondoorzichtige
aankoopprocedures die uitsluiting van buitenlandse leveranciers tot gevolg
hebben vormen dan ook – in potentie – een belangrijke markttoegangsbelemmering.Binnen de EU zijn diverse richtlijnen van kracht die vergaande eisen stellen
voor aankopende overheidsinstellingen (leveranties, werken, diensten). Boven
bepaalde drempelbedragen zijn de overheden verplicht aanbieders uit andere
EU-lidstaten gelijke kansen te geven om de order in de wacht te slepen. Dit
geldt dus niet voor aanbieders van buiten de EU. In WTO-kader bestaat het
Verdrag inzake overheidsaankopen (Government Procurement Agreement, GPA).
Ook onder dit GPA gelden drempelwaarden voor contracten waarboven ondernemingen
afkomstig uit alle verdragspartijen moeten kunnen meedingen. Het GPA is een
zgn. plurilateraal verdrag, d.w.z. dat het alleen van kracht is tussen de
WTO-leden die zich daaraan hebben willen binden. In de praktijk zijn dat vooral
OESO-landen en geen ontwikkelingslanden (tenzij men Aruba, Hongkong en Singapore
nog als zodanig zou willen beschouwen). De overgrote meerderheid van ontwikkelingslanden
heeft dus geen recht op gelijke toegang tot de markten van de rijke landen
als het gaat om overheidsaankopen. Omgekeerd mogen ook zij hun eigen markten
reserveren voor lokale ondernemingen.Het is de vraag in hoeverre het ontbreken van een recht op toegang tot
de markten voor overheidsaankopen van de rijke landen ook van doorslaggevende
betekenis is voor de exportkansen van de ontwikkelingslanden. Zeker wat de
MOL's betreft lijkt dat niet het geval te zijn. Enerzijds omdat overheidsaankopen
veelal producten en diensten betreffen die zij niet of nauwelijks kunnen produceren,
anderzijds omdat overheidsaanbestedingen nogal wat vergen van de potentiële
aanbieders (bijv. tijdig op de hoogte raken van «tenders», kunnen
voldoen aan kwalificatie-eisen voor aanbieders en technische specificaties).
Niettemin zou een recht op toegang kunnen helpen. In de tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap van 1997 totstandgekomen verklaring van de EU-Raad over
het handelsbeleid t.a.v. de MOL's wordt dan ook als optie voor de middellange
termijn vermeld de eenzijdige uitbreiding van de voordelen van het GPA tot
de MOL's.Het gaat bij de overheidsaankopenproblematiek echter niet alleen om leveranties
vanuit ontwikkelingslanden aan de rijke landen. Zeker wat de kortere termijn
betreft is waarschijnlijk de ontbinding van de hulp van meer concreet belang
voor ontwikkelingslanden. Enerzijds zorgt ontbinding van de hulp voor «meer
waar voor het geld», zodat de ontwikkelingsdoelen beter worden gediend,
ook al komt die «waar» misschien uit een ander ontwikkeld land.
Anderzijds ontstaan er ook nieuwe mogelijkheden voor aanbieders uit (andere)
ontwikkelingslanden. Met name de meer geavanceerde ontwikkelingslanden produceren
heel wat goederen en diensten die voldoen aan de lokale eisen in het land
waaraan de hulp wordt gegeven. Bij artikel 1 van het GPA is momenteel een
voetnoot opgenomen die gebonden ontwikkelingshulp uitsluit van de verplichtingen
onder dat GPA. Schrapping van die voetnoot, zoals Nederland – tot dusver
vergeefs – heeft bepleit, zou weliswaar nog geen rechten scheppen voor
ontwikkelingslanden (immers, die zijn geen partij bij het GPA), maar zou wel
kunnen leiden tot «meer waar voor het ontwikkelingsgeld», omdat ook bedrijven uit andere GPA-partijen toegang krijgen tot de
overheidsaankopen in kwestie.4 VRIJWARINGOnder bepaalde voorwaarden mag een land een specifieke binnenlandse industrietak
(tijdelijk) beschermen/vrijwaren tegen onvoorziene overdruk als gevolg van
toegenomen buitenlandse concurrentie. Er is dan sprake van reguliere invoer
en niet van oneerlijke concurrentie als gevolg van dumping of illegale subsidies.
Het doel van vrijwaring is door middel van quotabeperkingen en/of extra tariefheffingen
de binnenlandse sector een adempauze te geven voor herstructurering. Deze
invoerbeperkingen kunnen voor een periode van vier jaar worden ingesteld.
De EU-vrijwaringswetgeving kent, conform de WTO-overeenkomst inzake vrijwaring
een speciale voorkeursbehandeling voor ontwikkelingslanden. Exporteurs uit
ontwikkelingslanden moeten worden uitgezonderd van een vrijwaringmaatregel
als zij minder dan 3% van de invoer van het product voor hun rekening nemen.
Voorwaarde is daarbij wel dat alle ontwikkelingslanden die individueel een
kleiner invoeraandeel hebben dan 3%, gezamenlijk niet meer dan 9% van de invoer
voor hun rekening nemen. In de praktijk neemt de EU echter geen vrijwaringmaatregelen
ten opzichte van ontwikkelingslanden op basis van deze vrijwaringswet. Wel
zijn er in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en verschillende bijzondere
regimes «vrijwaringclausules» te vinden (o.a. het APS). Ook de
producten die binnen deze regimes vallen worden niet of nauwelijks gevrijwaard.5 IMPORTVERBODENDe EU verbiedt de import van bepaalde chemicaliën, asbest, substanties
die schadelijk zijn voor de ozon (onder het Montreal Protocol) en schadelijk
afval (waaronder radioactief afval) (onder de Basel Conventie). Handel in
wilde dieren en planten wordt ook gereguleerd onder de «Convention on
International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora» (CITES).
In dat kader kan opgemerkt worden dat een aantal landen in Zuidelijk Afrika
probeert de regels ten aanzien van de uitvoer naar de EU van ivoor versoepeld
te krijgen, omdat er in die landen sprake is van verantwoord wildbeheer en
stroperij voldoende wordt aangepakt. De EU verbiedt in het kader van de International
Commission for the Conservation of Atlantic Tuna (ICCAT) ook de import van
blauwvintonijn uit Belize, Honduras en Panama sinds 1998. Ten slotte is de
import van huiden van zeehondjes, producten van walvissen en huiden van otters,
bevers en dergelijke die met voetklemmen zijn gevangen verboden.6 MARKTTOEGANG VOOR DIENSTENIngevolge artikel XIX van het WTO-verdrag inzake de handel in diensten
(GATS1 ) vinden momenteel onderhandelingen plaats
met als oogmerk de verdere liberalisatie van de dienstenhandel. De ontwikkelingslanden
hechten bijzonder belang aan meer markttoegang in ontwikkelde landen voor
natuurlijke dienstverleners (personen) op tijdelijke basis. Zij menen hier
namelijk over comparatieve voordelen te beschikken. Maar ook de ontwikkelde
landen hebben offensieve belangen. Het bedrijfsleven heeft immers grote behoefte
aan vergroting van mogelijkheden om personeel over vestigingen waar ook ter
wereld te circuleren. En ook zelfstandige beroepsbeoefenaren hebben behoefte
aan vergroting van de mogelijkheden om diensten in derde landen te verlenen.In de regeringsnotitie «Het Nederlands standpunt over het communautair
immigratiebeleid» staat dat Nederland geen voorstander is van verruiming
van de bestaande mogelijkheden tot arbeidsmigratie. Er staan echter
twee kanttekeningen bij dat algemene uitgangspunt. Ten eerste dat er in bepaalde
sectoren en categorieën een dusdanige vraag naar arbeidskrachten bestaat
dat deze niet met het bestaande binnenlandse arbeidspotentieel kan worden
opgelost. De Wet arbeid vreemdelingen (Wav) wordt daarvoor gebruikt. De systematiek
van de Wav, waarbij in eerste instantie naar prioriteitgenietend aanbod binnen
de EER moet worden gezocht, voldoet in het algemeen goed. Wel zal de regering
de mogelijkheden tot een meer efficiënte uitvoering van de Wav onderzoeken.
Centraal daarbij staan verdere stroomlijning en versnelling van de aanvraagprocedure
van tewerkstellingsvergunningen. In ditzelfde licht staat het kabinetsbesluit
van 6 juli 2001 om de toelatingsprocedures voor buitenlandse werknemers te
versnellen. De versnelde toelatingsprocedure worden toegepast voor ICT'ers
en voor werknemers in research- en developmentbedrijven of -afdelingen, categorieën
die van belang zijn voor de Nederlandse kenniseconomie. Daarnaast speelt voor
de langere termijn de vraag of de Wav voldoende wendbaarheid en flexibiliteit
biedt om toptalent naar Nederland te halen. Het kabinet zal deze vraag in
studie nemen. Het kabinet heeft een interdepartementale werkgroep ingesteld
om haar over deze vraag te adviseren.De tweede kanttekening betreft de mogelijkheden voor tijdelijke migratie.
In de laatste paragraaf van de notitie staat het volgende: bijzondere aandacht
dient te worden besteed aan de mogelijkheden voor tijdelijke migratie. Tijdelijke
migratie kan bij uitstek positieve effecten hebben voor ontwikkelingslanden:
gekwalificeerde arbeidskrachten gaan niet verloren en terugkerende arbeidsmigranten
nemen nuttige nieuwe kennis en ervaring mee. In dit verband is het relevant
dat verruiming van de toegangsmogelijkheden voor professionele dienstverleners
centraal staat in de komende onderhandelingen over de Mode 4 onder de GATS-overeenkomst.
Het gaat daarbij om een vorm van tijdelijke immigratie met duidelijke beperkingen
(o.m. geen vrije toegang tot de arbeidsmarkt en niveau van dienstverlening).
Ontwikkelingslanden, met als initiatiefnemer India, hebben hiervoor voorstellen
ingediend. De westerse landen, waaronder Nederland, beraden zich op dit moment
over hun positie. De elementen van tijdelijkheid en het inbouwen van beperkingen
kunnen bijdragen aan het optimaliseren van de positieve effecten van migratie
voor zowel het land van herkomst als het land van ontvangst.»7 MARKTTOEGANG VOOR AGRARISCHE PRODUCTEN7.1 TarievenNa de inwerkingtreding van het WTO-Landbouwverdrag in 1995 wordt de Europese
markttoegang voor agrarische producten voornamelijk beïnvloed door invoertarieven
en de werking van tariefcontingenten (selectieve tariefverlaging). Deze twee
determinanten van Europese markttoegang zullen hieronder worden uiteengezet.
Hiernaast biedt de EU aan ontwikkelingslanden vergrote markttoegang met preferentiële
regimes, die eerder zijn beschreven in hoofdstuk 2 «Markttoegang voor
industrieproducten». Doordat de preferentiële regimes verschillen
per land en per product, is de markttoegang zeer complex. Om toch enig inzicht
te bieden in de markttoegang van de EU voor exportproducten die voor begunstigde
ontwikkelingslanden relevant zijn, wordt in bijlage 4 een beschrijving gegeven
van de werking van de EU-regimes voor de import van rundvlees, suiker en rijst.7.1.1 Tariefpieken agrarische productenDe wijze van tariefstelling voor agrarische producten weerspiegelt de
traditioneel hoge marktbescherming van de EU. Invoerrechten worden zowel
«ad valorem» (in procenten) geheven, als in de vorm van een vast
bedrag per hoeveelheid (specifiek tarief) of in een combinatie van beide.
Het gemeenschappelijke douanetarief wordt voor een derde van het aantal agrarische
productspecificaties «ad valorem» geheven en voor de overige (tweederde
van alle agrarische producten) in de vorm van een heffing per hoeveelheid.
Hierdoor is de markttoegang slechts beperkt te kwantificeren. Een partiële
analyse, waarbij uitsluitend de tariefpieken onder de «ad valorem»
tarieven worden bezien, geeft daarom geen compleet beeld van de markttoegang
van de EU. Daar het echter niet mogelijk is om voor hoeveelheid-gerelateerde
tarieven een zinvolle rangschikking te maken door het ontbreken van een vergelijkbare
basis, is de analyse beperkt tot de «ad-valorem» tarieven.Tabel 3: Hoogte van Europese MFN-invoertarieven en het
percentage agrarische producten MFN-invoertariefPercentage agrarische producten* Vrij24%   0,1% – 5,0% 7%  5,1% – 10,0%26%  10,1% – 15,0%22%  > 15%21% Bron: WTO (2001). PC Integrated Data Base.* Het gaat hier om het aantal producten en niet om het handelsvolume.Er bestaat geen standaarddefinitie voor tariefpieken. In deze analyse
wordt uitgegaan van een tariefpiek van 15%, waar de WTO/UNCTAD in een studie
12%, en de FAO 20% hanteert. Uit deze partiële analyse blijkt dat 21%
van de agrarische producten met een «ad valorem» tarief van >15%
wordt belast (het gemiddelde tarief voor alle producten met een tarief is
12%). Dergelijke producten zijn: (ingeblikt) rund- en varkensvlees, (ingeblikte)
vis, honing, olijven, fruit en groente (waaronder met name erwten en bonen)
en druivenmost. Voor specifieke tarieven is zoals eerder aangegeven geen rangschikking
mogelijk. Wel kan worden opgemerkt dat de gecombineerde tariefstelling relatief
hoog is voor producten die in de EU zijn gereguleerd met een zware marktverordening,
zoals vlees, zuivel en granen en daarnaast voor levende dieren en fruit en
groente in verwerkte vorm. Bij deze opsomming van tariefpieken moet overigens
worden bedacht dat dit niet betekent dat voor al deze producten de markttoegang
effectief wordt belemmerd. Voor MOL's, die geen van deze producten produceren,
is markttoegang voor producten als koffie, cacao, huiden en vellen veel belangrijker.
Deze producten, die als grondstof dienen voor de verwerkende industrie in
ontwikkelde landen, waren reeds voor afsluiting van de Uruguay Ronde aan geringe
markttoegangbeperkingen onderworpen. MOL's hebben voor de meeste van hun exportproducten
reeds rechtenvrije toegang op basis van preferentiële regimes. Uit onderzoek
van alle agrarische importen van de EU uit MOL's blijkt dat onder Lomé-voorwaarden
op minder dan 1% van de import van de EU in 1998 tarieven werden geheven of
een ingeperkte preferentiële markttoegang (bijv. door quota's) van toepassing
was1. Uiteraard past hierbij de kanttekening
dat dergelijk onderzoek is gebaseerd op gerealiseerde handelsstromen en dat
hierbij potentiële export van MOL's buiten beschouwing blijft. De effectieve
beperking van markttoegang door Europese tariefpieken geldt vooral voor meer
ontwikkelde ontwikkelingslanden zoals in Latijns-Amerika, die vlees, groenten
en fruit zouden kunnen uitvoeren omdat zij eerder kunnen voldoen aan de hoge
Europese kwaliteitseisen en efficiënt kunnen produceren. Modelexercities2 die vrijhandel simuleren, wijzen uit dat meer toegang
van die landen tot de EU-markt in combinatie met het openen van hun eigen
markt voor Zuid-Zuid-handel de MOL's meer op zou leveren dan bijvoorbeeld
het EBA-voorstel. Vrijhandel met rijkere ontwikkelingslanden
kan onder voorwaarden dus ook zeer voordelig zijn voor de MOL's. Voor sommige
producten zoals granen (rijst, maïs, graan) heeft de EU zich in WTO-verband
gebonden aan een maximum invoerplafondprijs (berekend als de effectieve interventieprijs,
vermeerderd met een opslag). Hierdoor wordt ook doorgaans een lager invoerrecht
geheven dan het formele gemeenschappelijke douanetarief.In een recente studie van de WTO samen met UNCTAD1 over tariefpieken van de EU zijn alle speciale tarieven omgerekend
naar ad valorem equivalenten. Dit in tegenstelling tot tabel 3, die gebaseerd
is op alleen de ad valorem tarieven. Na omrekening blijkt dat voor ruim 1400
agrarische producten, meer dan 40% van het totaal, er tariefpieken (meer dan
12%) gelden voor ontwikkelingslanden. Daarbij wordt niet van MFN-tarieven
uitgegaan, maar van de tarieven binnen het APS. Voor 114 producten gelden
(omgerekende) tarieven van meer dan 100% (zie bijlage 5). Ook bij invoer uit
de ACS-landen komen bijna 500 productcategorieën uit boven de 12%. Piektarieven
komen vooral voor in de sectoren met een zware marktordening: zuivel, vlees,
granen, groente en fruit. Een typisch invoertarief als bevroren lam ligt op
75%, terwijl ACS-landen uitkomen op 62,5%. In de zuivelsector liggen veel
invoertarieven rond de 100%; boter doet bijvoorbeeld 107% onder het APS en
90% onder het ACS-verdrag. In de fruitsector zijn veel piektarieven in de
orde van 15–25%. Zo geldt bijvoorbeeld voor abrikozen een MFN-tarief
van 20%, APS 16% en een nultarief voor ACS. Voor sinaasappels is MFN en APS-tarief 16%,
terwijl ACS op 3,2% uitkomt. Voor mandarijnen en clementines zijn zowel MFN,
APS als ACS-tarief op 16% vastgesteld. Voor fruit gelden in bepaalde seizoenen
bovendien hogere tarieven en is er ook sprake van speciale vrijwaring. In
de sector oliën en vetten valt de bescherming van olijfolie op: 75% onder
MFN, APS en ACS-voorwaarden. Vis en visproducten kennen veel MFN/APS-tarieven
in de orde van 12% tot 25%. Voor ACS-landen is het tarief voor vis- en visproducten
nul.Hoekman, Ng en Olarreaga (Wereldbank, 20012
) hebben gekeken naar de effecten van het elimineren van piektarieven van
de EU. Ook zij hebben speciale tarieven omgerekend naar ad valorem tarieven.
Het gemiddeld tarief van de producten met een tarief boven de 15% komt dan
uit op iets meer dan 40% (MFN-tarief). Voor landen in Oost-Europa en in het
Midden-Oosten en onder het APS halveert de EU die tarieven tot gemiddeld 20%,
terwijl ACS-landen gemiddeld op ongeveer 12% zitten. Voor MOL's geldt alleen
een tarief voor rijst, suiker en bananen.Volgens deze studie, die voor de implementatie van het EBA-voorstel is
uitgevoerd, levert tarief- en quotavrije toegang voor de MOL's voor de geselecteerde
producten met een MFN-tarief van meer dan 15% een toename van 37% oftewel
185 miljoen dollar op. Zonder rijst, bananen en suiker, waarvoor de tariefeliminatie
pas in 2006 resp. 2009 wordt uitgefaseerd, levert het echter maar 40 miljoen
dollar op, een stijging van 8%. Die stijging heeft vooral betrekking op vlees
en fruit. Volledig vrije toegang voor alle ontwikkelingslanden (ook voor rijst,
suiker en banenen) zou de export naar de EU van de geselecteerde producten
met 18% doen toenemen, oftewel met 11 miljard dollar (waarvan 37% door export
van vlees- en visproducten, 15% van suiker en suikerwerk, en 15% van graan
en rijst).7.1.2 Variabele tariefstellingTariefstelling kan ook variabel zijn. Zo gelden voor groenten en fruit
douanerechten die hoger zijn naarmate de invoerprijs daalt en de invoerdatum
dichterbij het Europese oogstseizoen voor die producten ligt. Daarbij bestaat
het douanerecht uit een «ad valorem» tarief in combinatie met een recht per gewicht. Ook wordt zo op bepaalde vis (sprot, haring
en makreel) 15–20% geheven binnen het Europese vangstseizoen terwijl
daarbuiten voor dergelijke vis vrije toegang wordt geboden. Een andere variabele
is de heffing naar specifieke ingrediënten. Zo worden op bepaalde producten
(zoals suikerwaren) aanvullende douanerechten per hoeveelheid geheven op basis
van het gehalte van het betrokken product aan melkvet, melkproteïnen,
sacharose/invertsuiker/ isoglucose en zetmeel/glucose. Opmerkelijk is bijvoorbeeld
de tariefstelling voor jam, waarbij een tarief geldt van 15% voor jam van
tropische vruchten, 24% voor jam van andere vruchten waarbij bovendien voor
jam met een suikergehalte >13% het reeds hoge invoerrecht verder wordt verhoogd
met een opslag van 4,2 € per 100 kg nettogewicht.7.1.3 TariefescalatieOnder tariefescalatie wordt verstaan dat de hoogte van het tarief toeneemt
naar mate de bewerking van een product toeneemt. Zo kan de aanvoer van makreel
buiten het Europese vangstseizoen rechtenvrij geschieden, maar wordt op ingeblikte
makreel een tarief geheven van 25%. Cacaobonen mogen rechtenvrij worden ingevoerd,
maar voor chocolade geldt een tarief van 8% met een opslag voor het suikergehalte
van maximaal 18,7%. Bij de tariefstelling voor tomaten wordt rekening gehouden
met mogelijkheid dat door conserveren van tomaten in blik tegen lager tarief
buiten het Europese oogstseizoen kan worden ingevoerd. Ongebrande koffie kan
rechtenvrij worden ingevoerd, terwijl de waarde-vermeerderende bewerking tot
cafeïnevrije gebrande koffie leidt tot een extra douanerecht van 9%.
Om het effect van tariefescalatie te beoordelen moet het tariefverschil gerelateerd
worden aan de toegevoegde waarde. Als de toegevoegde waarde van de verwerking
gering is, zal een kleine tariefescalatie dus al voor effectieve bescherming
zorgen. Tariefescalatie kan dus de verwerking van grondstoffen in ontwikkelingslanden
onrendabel maken en zo de voor ontwikkelingslanden voordelige globalisering
van productie afremmen. Voor bepaalde verwerkte producten die ingrediënten
bevatten waarvoor ook een prohibitief importtarief geldt, is tariefescalatie
niet meer relevant (zie ook de eerdere opmerking over variabele tariefstelling
voor producten met ingrediënten als meel en suiker). De mate waarin tariefescalatie
plaatsvindt, is uitvoerig beschreven in diverse studies.17.2 Quota7.2.1 TariefcontingentenIn de Uruguay Ronde is overeengekomen dat alle non-tarifaire maatregelen
in de landbouwsector, zoals invoerverboden en -quota, zouden worden omgezet
in een invoertarief, gebruikmakend van een bepaalde omrekenformule. Deze omzetting,
de zgn. tarificatie, was vooral bedoeld om grensbescherming transparant te
maken en te kwantificeren, zodat onderhandeld kon worden op basis van een
vergelijkbare maatstaf over verlaging van grensbescherming.Voor sommige producten zou dit echter resulteren in prohibitief hoge tarieven.
Derhalve heeft de WTO haar leden verplicht om voor die producten een minimum
markttoegang van 5% (van de binnenlandse consumptie; referentieperiode 1986–1990)
te verlenen. Om invulling te geven aan de minimum markttoegangverplichting
heeft de EU tariefcontingenten gecreëerd. Met andere woorden, een bepaalde
vooraf vastgestelde hoeveelheid (het tariefcontingent) kan worden ingevoerd
tegen een lager tarief dan dat buiten dat contingent geldt.1Tabel 4 (zie volgende pagina) geeft een overzicht van een aantal geselecteerde
Tariff Rate Quota's (TRQ's) voor landbouwproducten, de daadwerkelijk ingevoerde
hoeveelheid en de (berekende) benuttingsgraad of «fill rate» (het
percentage van het contigent dat daadwerkelijk ingevoerd is gedurende het
betreffende jaar), op basis van notificaties van de EU aan het Landbouwcomité
van de WTO.Tabel 4: Tariefcontingenten, ingevoerde hoeveelheid binnen
het contingent en benuttingsgraad (2000–2001) Product (groep)*Tariefcontingent (ton)Ingevoerde hoeveelheid
in contingent (ton)benuttingsgraad
(in procenten) Rundvee (levend)179 000**178 297**99.6Rundvlees143 750103 43772.0Suiker (riet of biet)1 304 0001 304 000100Ruwe riet suiker85 46385 463100Varkensvlees59 5004 5547.7Kippenvlees10 9002 91426.7Eieren135 0002 8852.1Melkpoeder68 00049 47572.8Boter10 0009 22992.3Kaas(-soorten)18 4002 17311.8Tarwe50 00000Maïs500 000500 000100Druivensap14 0002 75319.7Bron: WTO 2002, Committee on Agriculture, G/AG/N/EEC/34, 3 January 2002* ten behoeve van de overzichtelijkheid zijn bepaalde tarieflijnen samengevoegd
onder 1 productgroep; selectie van producten waarvoor in de EU een substantiële
markt bestaat.** aantallen i.p.v. tonUit bovenstaande blijkt het grote verschil in benuttingsgraad, namelijk
van volledig (bijvoorbeeld suiker en maïs) tot helemaal niets (tarwe).
De benuttingsgraad wordt vooral bepaald door het verschil tussen het tarief
binnen en buiten het tariefquotum. Waar dat verschil voor tarwe bijv. praktisch
nihil was, was gebruikmaking van het quotum weinig aantrekkelijk. Waar de
benuttingsgraad hoog is, kan dit behalve door het marktaanbod, worden bepaald
door de wijze waarop (de verdeling van) het quotum wordt vastgesteld. Zo is
de verdeling van het tariefquotum op basis van in het verleden door verschillende
leveranciers geleverde hoeveelheden onder de WTO toegestaan. Het tariefquotum
voor import van ruwe suiker wordt vaak goed gevuld, waar dat quotum mede gebaseerd
wordt op de capaciteit van Europese verwerkende fabrieken (zie ook de voorbeelden
voor toepassing van de preferentiële regimes voor suiker in bijlage 4).
Waar de benuttingsgraad laag is, kan dit worden veroorzaakt door de rigide
vastlegging van de verdeling de tariefcontingenten naar landen, waarbij ruimte
onder het ene quotum niet door een ander land kan worden benut, maar ook door
de complexe procedures en voorwaarden waaraan exporteurs moeten voldoen om
van de landenquota's gebruik te kunnen maken. Ook hierdoor is er onzichtbare
potentiële handel die door de wijze van tariefstelling wordt belemmerd.
In diverse internationale fora, met name de WTO, worden geregeld deze administratieve
problemen voor exporteurs en de wijze van beheer van de tariefquota's aan
de orde gesteld. Op termijn zal het belang van tariefcontingenten, door voortgaande
verlaging van tarieven, afnemen door vermindering van het verschil tussen
tarieven binnen en buiten het contingent.Doordat de preferentiële regimes verschillen per land en per product,
is de markttoegang zeer complex. Om toch enig inzicht te bieden in de markttoegang
van de EU voor exportproducten die voor begunstigde ontwikkelingslanden
relevant zijn, wordt in bijlage 4 een beschrijving gegeven van de werking
van de EU-regimes voor de import van rundvlees, suiker en rijst.7.3 Speciale vrijwaringNaast de bovengenoemde verplichting tot het bieden van een minimum aan
markttoegang voor producten kent de WTO-Landbouwovereenkomst een clausulering
voor deze markttoegang in de vorm van een speciaal vrijwaringsmechanisme.
Op grond van aangegeven buitensporige stijgingen van het importvolume van
een product mogen additionele importheffingen worden opgelegd. Bij omvangrijke
prijsdalingen mogen eveneens additionele importheffingen worden opgelegd.
Het inroepen van de clausule is uiteraard aan nadere voorwaarden gebonden,
zoals een voorgeschreven beperking van de geldigheid en de hoogte van de extra
heffing.Tabel 5 geeft een overzicht van producten waarvoor de EU deze speciale
vrijwaringclausule van de WTO landbouwovereenkomst heeft ingeroepen op basis
van de laatste EU-notificatie aan het Landbouwcomité van de WTO in
december 2001.Tabel 5: Jaaroverzicht van genomen speciale vrijwaringmaatregelen
in 1999/2000 Productgroep*1.Prijsgebaseerde maatregelen:
 Vlees van pluimvee Rietsuiker, bietsuiker en bepaalde andere hiermee vervaardigde
suikerproducten  2.Volumegebaseerde maatregelen:  Tomaten01-01-1999 tot
31-12-1999 Komkommers01-01-1999
tot 31-12-1999 Artisjokken01-11-1999
tot 30-06-2000 Courgettes01-01-1999
tot 31-12-1999 Sinaasappels01-12-1999
tot 31-05-2000 Clementines01-11-1999
tot 29-02-2000 Mandarijnen01-11-1999
tot 29-02-2000 Citroenen01-06-1999
tot 31-05-2000 Tafeldruiven21-07-1999
tot 20-11-1999 Appels01-07-1999 tot
30-05-2000  Peren01-06-1999 tot
31-05-2000  Abrikozen01-06-1999
tot 31-07-1999 Kersen21-05-1999 tot
10-08-1999 Perziken11-06-1999
tot 30-09-1999 Pruimen11-06-1999 tot
30-09-1999Bron: WTO 2002, Committee on Agriculture, G/AG/N/EEC/33, 14 December 2001* ten behoeve van de overzichtelijkheid zijn bepaalde tarieflijnen samengevoegd.8 OVERIGE HANDELSGERELATEERDE ELEMENTEN IN DE LANDBOUWSECTOR8.1 Exportsubsidies voor agrarische productenVoor diverse producten, die vallen onder gemeenschappelijke marktordeningen,
worden exportsubsidies toegepast teneinde het verschil tussen de hogere interne
EU-prijs en de wereldmarktprijs te overbruggen. Tabel 6 geeft een overzicht
van de door de EU gehanteerde subsidies in 1999–2000, zoals genotificeerd
aan het Landbouw Comité van de WTO1.Uit de tabel blijkt dat de waarde van de in totaal verleende exportsteun
aan landbouwproducten in 1999–2000 ruim binnen de toegestane waarde
is gebleven (61,6%). Echter, gemeten in hoeveelheden is er voor 18,7% boven
het toegestane maximum verleend. De verschillen zijn groot per productgroep.
Zo is (gemeten in waarde) de exportsteun aan tarwe slechts 34%
van het toegestane, terwijl producten als melkpoeder en varkensvlees respectievelijk
11,9% en 15,3% boven het toegestane maximum zitten. Bij «andere granen»
is de overschrijding (gemeten in tonnen) zelfs meer dan 60%. Dergelijke overschrijdingen
zijn niet per definitie een probleem omdat, zoals bij veel producten het geval
is, in voorgaande jaren een exportsteun die beduidend lager dan de toegestane
hoeveelheid, is verleend.Tabel 6: Verleende exportsubsidies (in volume en waarde)
aan geselecteerde landbouwproducten en verleende voedselhulp (volume) in 1999–2000 ProductGesubsidieerde exportVoedselhulp  Waarde
Miljoenen euroHoeveelheid
('000 ton)  VerleendToegestaan%VerleendToegestaan%Hoeveelheid
('000 ton) Tarwe (en -meel)509,31 493,234,115 606,215  630,099,8630,8 Andere granen730,21 158,663,018 379,211 412,3161,0136,5Rijst26,440,465,3140,4139,3100,863,5Suiker1470,1545,986,1970,61 329,973,522,0Boter333,41 036,732,2193,9417,046,50,2Melkpoeder337,8301,9111,9417,2285,0146,446,0Kaas235,8392,160,1305,2342,389,20,5Andere melkproducten905,4763,1118,61 104,01 003,6110,02,2Rundvlees2726,11 387,452,3766,1884,686,6101,8Varkensvlees2243,0210,8115,3694,0463,21 49,836,5Kippenvlees275,199,875,3318,0315,6110,8–Eieren14,147,129,9100,6104,296,5–Wijn326,242,861,22 386,72 414,198,9–Groenten en fruit (vers)37,257,864,4872,6786,8110,91,4Groenten en fruit (bewerkt)5,59,160,4108,4149,772,4–Bron: WTO, G/AG/N/EEC/32, 18 juni 20011 in witte suiker equivalent2 in carcas equivalent3 duizend hectoliterAlle door de EU verleende exportsteun aan de afzet van landbouwproducten
valt binnen de in WTO-kader overeengekomen hoeveelheden. De notificatie geeft
ook de volumes van verleende voedselhulp. Uit tabel 6 blijkt dat met name
tarwe, andere granen en rundvlees onder deze categorie vallen.Exportsubsidies worden door ontwikkelingslanden als de meest handelsverstorende
handelspraktijk aangemerkt1. Exportsubsidies
en voedselhulp in natura kunnen de lokale productie van ontwikkelingslanden
verdringen waar die zonder subsidie moet concurreren met buitenlandse producten
die tegen een niet-marktconforme prijsstelling in de markt worden gezet. Daarnaast
hebben de exportsubsidies een drukkend effect op de wereldmarktprijs, hetgeen
schadelijk is voor alle producenten. Tenslotte dragen de Europese productieoverschotten
die met subsidie worden geëxporteerd bij aan destabilisatie van de wereldmarkt,
waardoor de prijs op de wereldmarkt meer fluctueert. Tegen deze achtergrond
moet het accent in de Doha-agenda op uiteindelijke afschaffing van deze subsidies
worden begrepen. Vermindering van exportsubsidies leidt niet automatisch tot
betere exportkansen van ontwikkelingslanden. Zij kunnen ook vooral ten goede
komen aan landen die reeds een sterke positie hebben op deze markten. Technische
assistentie, capaciteits- en institutionele opbouw kunnen ontwikkelingslanden
helpen bij het voldoen aan importeisen, zodat effectief gebruik gemaakt kan
worden van de ruimte die gecreëerd wordt.8.2 Binnenlandse steun – Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB)Globaal kunnen twee systemen van ondersteuning worden onderscheiden. Ten
eerste kan de overheid de binnenlandse prijs vaststellen op een hogere prijs
dan de wereldmarktprijs. In dat geval worden aan de grens importbelemmerende
beperkingen ingesteld (zoals invoertarieven) terwijl middels exportrestituties
producten kunnen worden afgezet op de wereldmarkt. Ten tweede kan directe
inkomenssteun worden verleend aan producenten, al dan niet afhankelijk van
de omvang van de gerealiseerde productie. In dit systeem wordt de prijsvorming
grotendeels overgelaten aan de markt. De laatste jaren vindt er naast een
afname van de totale verleende steun een sterke verschuiving plaats van het
eerste systeem naar het tweede8.2.1 Totale steun: indicatoren PSE en AMSEerst zal aan de hand van een tweetal indicatoren de totale steun aan
de landbouw in de EU worden weergegeven, waarna vervolgens per productgroep
de specifieke kenmerken van de gehanteerde marktverordeningen worden uiteengezet
en zal worden aangegeven welke type steun (prijs- of directe inkomenssteun)
binnen het GLB gegeven wordt.Voor het bepalen van steun aan de landbouw bestaan diverse indicatoren.
De door de OESO gehanteerde PSE (Producer Support Estimate) geeft de totale
som van «transfers» van consumenten en belasting betalers aan
boeren, zowel middels prijssteun als directe inkomenssteun plus algemene diensten
(onderzoek etc.). De jaarlijkse PSE in de EU-15 is gedurende het afgelopen
decennium afgenomen van US$ 130 miljard in de periode 1990–1992 tot
US$ 114 miljard in 19991, een afname van 12%
(ter vergelijking, in de VS nam de PSE toe van US$ 31 miljard in 1990–1992
tot US$ 54 miljard in 1999, een toename van 74%). Niet alleen nam de steun
af, ook het soort steun is over deze periode verschoven;
een steeds groter wordend deel van de (afnemende) steun is middels directe
inkomenssteun en steeds minder via de meer handelsverstorende prijssteun.Tijdens de onderhandelingen van de Uruguay Ronde is een nieuwe indicator
geformuleerd. Totale steun aan de landbouw werd onderverdeeld naar gradatie
van handelsverstoring, waarbij de niet- of vrijwel niet-handelsverstorende
maatregelen (de zgn. Groene Box) werden gescheiden van de handelsverstorende
steunmaatregelen (de Amber Box)2. Deze laatste
categorie wordt gekwantificeerd middels de AMS (Aggregate Measurement of Support)3 en moest worden afgebouwd volgens de overeengekomen
regels: een totale afname van 20% gedurende de implementatie periode van de
Uruguay Ronde (1995–2000) middels jaarlijkse gelijke hoeveelheden. Het
maximale plafond voor interne steun in de EU was gedurende de implementatie
periode aflopend van 78 miljard euro in 1995 tot 67 miljard euro in 2000.
De daadwerkelijk verleende steun heeft de afgelopen jaren steeds ruim onder
de maximaal toelaatbare niveaus gelegen. Zo bedroeg de totale AMS in 1995
met 50 miljard euro ongeveer tweederde van het toegestane totaal. In 1998–1999
bedroeg de AMS 46,7 miljard euro4 (terwijl het
maximaal toelaatbare AMS ongeveer 50% hoger lag; zie ook tabel 7).8.2.2 Prijssteun en inkomenstoeslagen per productgroepEr bestaan binnen het GLB 4 types marktordeningen (MO) voor in totaal
26 producten en productgroepen5:– Het eerste type MO (granen, oliezaden en eiwithoudende gewassen,
rundvlees en schapenvlees) voorziet in directe steun aan producenten welke gebaseerd is op productiefactoren zoals oppervlakte land en
aantallen dieren, met een referentieperiode en productiebeperkende programma's.– Het tweede type MO (olijfolie, tabak, katoen, bepaalde soorten
verwerkte groenten en fruit zoals citrus, tomaten en pruimen, en tafelwijn)
verschaft steun proportioneel aan het productieniveau, maar bevat plafonds
gebaseerd op referentiejaren.– Het derde type MO (zuivel en suiker) voorziet in steun binnen
bepaalde productiequota, van welke de kosten voornamelijk door de consument
betaald worden.– Het vierde type MO (groenten en fruit, kwaliteitswijn, varkensvlees,
kippenvlees, eieren en honing) laat de marktwerking toe met een beperkte interventie.Tabel 7 geeft de prijssteun voor een aantal landbouwproducten voor het
marketingjaar 1998/1999, gebaseerd op de meest recente beschikbare informatie.
Gebruikmakend van de AMS-methode blijkt dat de hoogste steun wordt verleend
aan rundvlees, suiker en boter.De subsidies voor de productie van met name suiker, rijst, katoen, tabak,
tomaten, fruit, wijn, zuivel, granen, rundvlees, schapenvlees, geitenvlees
en verwerkte vis zorgen voor een hoge Europese productie, waardoor de EU genoodzaakt
is de goedkopere importen te weren door middel van tariefstelling.Tabel 7: Interne steun EU 1998/1999 volgens AMS-methode
voor een aantal producten ProductToegepaste prijs (euro/ton)Referentie prijs (euro/ton)Hoeveelheid waarvoor toegepaste prijs geldt (miljoen ton)Totale prijs steun (miljoen euro) Tarwe119,286,594,53 091,0Rogge119,267,351,72 685,6Maïs119,291,934,9952,2Haver114,4112,56,311,9Sorghum119,285,70,620,9Rijst315,9143,32,5437,5 Witte suiker631,9193,814,25 754,6Melkpoeder2 055,2684,71,11 507,6Boter3 282,0943,31,84 209,7Rundvlees3 475,01 729,87,713 375,2Olijfolie3 837,72 851,81,81 798,3Appels*588–7,41 917,5Peren*530–2,1550,9Druiven*550–2,2222,8Sinaasappelen*360–3,6277,3Komkommers*1 137–1,4588,8Tomaten*1 151–1,22 104,7Overig–––7 176,5TOTAAL–––46 683*Equivalent MS i.p.v. AMSBron: WTO, Notification to the Committee on Agriculture, G/AG/N/EEC/30,
22.03 20018.2.3 VerwerkingssteunIn de sector granen en suiker worden verwerkingsrestituties toegekend
voor bepaalde chemische en farmaceutische producten. Op basis van de verwerkte
grondstoffen maïs, rijst, tarwe en suiker, voor welke producten de prijs
op de interne markt hoger kan zijn dan de prijs op de wereldmarkt, wordt een
verwerkingsrestitutie toegekend voor het verschil tussen de in de EU vastgestelde
prijzen en de betreffende wereldmarktprijzen. Deze verwerkingsrestitutie wordt
met name toegekend voor die verwerkte chemische en farmaceutische
(non-food) producten, die bij invoer (uit derde landen) geen of een zeer laag
invoerrecht hebben. Aangezien het mechanisme zich juist richt naar de prijs
op de wereldmarkt heeft het in principe geen invloed op de prijzen op die
wereldmarkt.8.2.4 HervormingenSinds de inwerkingtreding van het GLB zijn in de loop der jaren diverse
hervormingen doorgevoerd. In 1984 is de melkquotering ingevoerd, terwijl in
1994 de zogenaamde Mac Sharry hervormingen in werking traden als gevolg waarvan
verdere productiebeperkende maatregelen werden genomen. Hiertoe werd aan hectares
of aantallen gehouden dieren gekoppelde steun verstrekt, op basis van referentiewaarden
uit het verleden.Tijdens de Europese Top van Berlijn in maart 1999 bereikten de politieke
leiders overeenstemming over Agenda 2000.1 In
mei 1999 werden specifieke maatregelen voor de hervorming van het GLB aangenomen
in de Landbouwraad.2 Eén van de maatregelen
betreft de geleidelijke verlaging van de marktondersteuningsprijs voor graan
met 15% en voor rund- en kalfsvlees met 20%. De prijsverlaging voor graan
heeft plaatsgevonden in twee etappes, in 2000–2001 (van 119,19 euro
per ton naar 101,31euro per ton) en in 2002–2003, afhankelijk van ontwikkelingen
op de markt. De interventieprijs voor rund- en kalfsvlees wordt met 20% verlaagd
(van 3475 euro naar 2780 euro per ton) in drie etappes waarvan de eerste begon
in 2000–2001. Vanaf 1 juli 2002 wordt met de derde stap de interventieprijs
vervangen door een zogenaamde basisprijs voor particuliere opslag. De hervorming
van de zuivelsector zal in 2005–2006 beginnen, met een totale reductie
van de interventieprijs voor boter en magere melk van 15%, verdeeld in drie
gelijke stappen.8.2.5 Verwachte effecten van liberalisatie van de landbouwsectorOfschoon multilaterale handelsliberalisatie voor bepaalde groepen ontwikkelingslanden
opgevat kan worden als een bedreiging van hun preferentiële positie,
zullen aanvullende hervormingen van het GLB per saldo een gunstig effect hebben
op de uitgangspositie van ontwikkelingslanden op de wereldmarkt voor landbouwproducten.
Dit geldt echter vooral voor de meer ontwikkelde ontwikkelingslanden zoals
Brazilië, Thailand en Argentinië, die efficiënt kunnen produceren
en kunnen voldoen aan de hoge kwaliteitseisen van de Europese markt. Toch
zullen ook minder ontwikkelde landen profiteren van multilaterale handelsliberalisatie.
Waar de rijkere ontwikkelingslanden zich meer zullen richten op westerse markten
liggen de kansen voor armere landen met name bij de Zuid-Zuid-handel. Die
Zuid-Zuid-handel zal echter pas geliberaliseerd worden als er voor de rijkere
ontwikkelingslanden offensieve kansen op westerse markten zijn. Teneinde minder
ontwikkelde ontwikkelingslanden in staat te stellen om de kansen die verdere
marktliberalisatie biedt, effectief te kunnen benutten is technische assistentie
noodzakelijk.8.2.6 Geografische oorsprongsnamenDe EU geeft de mogelijkheid om geografische oorsprongsnamen binnen de
Unie te laten registreren. Die namen worden dan ook binnen de Unie beschermd.
De Unie probeert die namen ook buiten de Unie te beschermen. De meest bekende
voorbeelden zijn port en sherry, waarover een handelsconflict met Zuid-Afrika
ontstond. Het WTO-verdrag voor bescherming van intellectuele eigendomsrechten
bindt WTO-leden om geografische oorsprongsbenamingen op een minimum niveau
te beschermen. De relevante bepalingen van dit verdrag veronderstellen echter wel dat deze benamingen over de oorsprong in het desbetreffende
land een bepaalde kwaliteit of een andere karakteristiek van het goed aanduiden
die essentieel toegeschreven kan worden aan de geografische oorsprong. Binnen
de EU zijn vele honderden geregistreerde oorsprongsnamen en al die producten
zijn binnen de Unie beschermd tegen«misleidende reclame». Een
beperkt aantal ontwikkelingslanden (voornamelijk de wijnproducerende ontwikkelingslanden)
is van oordeel dat de bescherming van oorsprongsbenamingen de markttoegang
voor soortgelijke producten uit ontwikkelingslanden en de ontwikkeling van
de lokale markt in ontwikkelingslanden voor eigen producten belemmert. Overigens
moet worden opgemerkt dat een groot deel van de ontwikkelingslanden m.u.v.
de landen in de Cairns-groep in TRIP's-Kader pleit voor uitbreiding van de
bescherming van geografische indicaties voor wijn en sterke dranken naar andere
producten. Deze ontwikkelingslanden zien in de geografische bescherming een
«marketing tool» waarmee juist markttoegang voor hun eigen producten
kan worden bewerkstelligd dan wel vergroot.9 ANTIDUMPING EN COMPENSERENDE MAATREGELENVan dumping is sprake als een product op een exportmarkt wordt verkocht
tegen een lagere prijs dan de exporteur/producent op zijn eigen thuismarkt
kan bedingen. Op zich is dumping niet verboden. Dat is wel het geval als dumping
rechtstreeks schadelijke gevolgen heeft voor producenten op de exportmarkt.
Landen mogen zich zelfstandig verweren tegen dergelijke oneerlijke concurrentie
van exporteurs. Vanwege de hoge prijzen op hun thuismarkt als gevolg van onvoldoende
mededinging kunnen de exporteurs immers (tijdelijk) lagere exportprijzen berekenen
en zijn ze in staat een (groter) marktaandeel te verwerven op de desbetreffende
exportmarkt. De internationale rechtsgrondslag om tegen deze dumpingpraktijken
op te treden vormt het WTO-verdrag inzake antidumping. In de EU is dit verdrag
omgezet in een verordening van de Raad inzake antidumping van 22 december
19951 die de procedures en regels omvat om deze
defensieve handelspolitieke maatregelen tegen derde landen te kunnen toepassen.Aan antidumpingmaatregelen van de EU gaat altijd een onderzoek vooraf
op basis van een (gerechtvaardigd bevonden) klacht van de Europese industrie
dat aanmerkelijke schade wordt geleden als direct gevolg van gedumpte importen
uit derde landen. De verantwoordelijkheid voor dit vaak uitvoerige en complexe
onderzoek ligt bij de Europese Commissie. In haar onderzoek dat normaliter
een jaar duurt zal de Commissie niet alleen moeten aantonen dat er sprake
is van dumping en van aanmerkelijke schade, maar ook dat er een causaal verband
bestaat tussen deze aspecten en dat het in het belang van de Gemeenschap is
dat antidumpingmaatregelen nodig zijn. De Commissie moet daarbij ook rekening
houden met de belangen van importeurs, gebruikers en consumenten. De lidstaten
worden over de (voorlopige en definitieve) onderzoeksresultaten geconsulteerd
in het Antidumping Comité. Als de Commissie tijdens het onderzoek aanwijzingen
heeft gevonden dat schadelijke dumping plaatsvindt, kan zij voorlopige antidumpingmaatregelen
opleggen. Uiteindelijk is de Raad bevoegd al dan niet een besluit te nemen
over het instellen van definitieve antidumpingrechten. Alleen voor steenkool
en staalproducten ligt die exclusieve beslissingsbevoegdheid (nog) bij de
Commissie. Besluitvorming in antidumpingzaken vindt plaats bij gewone meerderheid.
De looptijd van antidumpingrechten bedraagt in principe vijf jaar.Ontwikkelingslanden worden steeds vaker geconfronteerd met antidumpingmaatregelen
van ontwikkelde landen. Wereldwijd nam het aantal antidumpingonderzoeken toe
van 157 in 1995 tot 356 in 1999 (in 2000: 272). Ook bij antisubsidieonderzoeken
was een stijging waarneembaar van 10 gevallen in 1995 tot 41
in 1999 (in 2000: 17). De piek in 1999 is verklaarbaar vanwege de financiële
crises die Azië, Rusland en Brazilië in 1998 hadden getroffen. Deze
trend correspondeert met waarnemingen dat in tijden van economische malaise
frequenter gebruik wordt gemaakt van antidumpingmaatregelen en andersom. Uit
statistische gegevens van de WTO1 blijkt ook
dat 38% van alle antidumpingonderzoeken wereldwijd over de periode 1990–1994
gericht was tegen ontwikkelingslanden. Dit percentage steeg naar 42% over
de periode 1995–1999. Waren in de tachtiger jaren de«Big Four»
(Australië, Canada, EU, VS) verantwoordelijk voor 90% van alle antidumpingmaatregelen,
in de negentiger jaren is het aantal actieve gebruikers van het antidumpinginstrument
alleen maar toegenomen. Onder de nieuwkomers zijn landen als Argentinië,
Brazilië, India, Mexico en Zuid-Afrika. Deze groei bevestigt de trend
dat met name ontwikkelingslanden in toenemende mate zelf antidumpingwetgeving
ontwikkelen en toepassen2. Dit, als reactie op
het frequente gebruik van het antidumpinginstrument door ontwikkelde landen.
Illustratief in dit verband is de prominente plaats die India inneemt. In
1999 stond India ex aequo met de EU op de eerste
plaats van de wereldranglijst van landen die de meeste antidumpingonderzoeken
tegen andere landen hadden geopend. Het ging toen om 65 zaken. Uit recente
statistieken blijkt dat India nog steeds hoog scoort (in 2000: 41 zaken en
daarmee derde op de wereldranglijst na de VS en Argentinië).Het aantal antidumpingonderzoeken van de EU waarbij ontwikkelingslanden
in de loop der tijd betrokken zijn geweest, alsook het aantal definitieve
antidumpingmaatregelen van de EU dat momenteel van toepassing is op producten
van oorsprong uit ontwikkelingslanden, laten het volgende – niet uitputtende –
beeld zien. Gemeten over de periode 1997–2001 waren door de Commissie
nieuwe antidumpingonderzoeken gestart tegen o.a. China (25 zaken), Egypte
(4), India (31), Indonesië (8), Maleisië (8), Pakistan (1), Filippijnen
(1), Zuid-Afrika (4). Op 31 december 2001 waren definitieve antidumpingrechten
van de EU van kracht op producten van oorsprong uit o.a. China (34 zaken),
Egypte (1), India (13), Indonesië (8), Maleisië (7), Pakistan (1),
Filippijnen (1), Zuid-Afrika (2). De meeste van deze antidumpingmaatregelen
hebben betrekking op ijzer- en staalproducten, chemicaliën, textielproducten,
en elektronica.3Artikel 15 van het WTO-verdrag inzake antidumping is voor ontwikkelingslanden
een belangrijk handvat. Volgens dit artikel moeten ontwikkelde landen, wanneer
zij overwegen antidumpingmaatregelen toe te passen op ontwikkelingslanden,
met name rekening houden met de bijzondere omstandigheden waarin laatstgenoemde
landen verkeren. Daarbij zijn ontwikkelde landen verplicht alternatieve maatregelen
te onderzoeken, alvorens antidumpingheffingen toe te passen die de essentiële
belangen van ontwikkelingslanden zouden raken.Ook in EU-kader houdt de Commissie in haar antidumpingonderzoeken waar
mogelijk rekening met dit verdragsartikel. Alternatieve maatregelen worden
vaak gevonden in prijsverbintenissen die de Commissie kan afsluiten met geïnteresseerde
exporteurs uit de betrokken ontwikkelingslanden4.
Het voordeel van deze minimumprijsafspraken is dat de antidumpingrechten,
die weliswaar van kracht blijven, niet worden toegepast op de betrokken exporteurs
waarmee de Commissie deze afspraken heeft gemaakt. De lidstaten zijn overigens
vanuit prijsconcurrentiële overwegingen niet direct betrokken bij de
onderhandelingen, maar worden wel door de Commissie over het eindresultaat
geconsulteerd in het Antidumping Comité.Het belang van artikel 15 voor ontwikkelingslanden wordt nog eens onderstreept
door een uitspraak van het geschillenbeslechtingorgaan van de WTO op 12 maart
2001 in de beddenlinnenzaak. India had de EU bij de WTO aangeklaagd
vanwege een antidumpingheffing die de EU in 1997 had ingesteld op de invoer
van katoenachtig beddenlinnen uit o.a. dat land. Volgens India had de EU een
door de WTO niet toegestane berekeningsmethode voor het bepalen van de dumping
toegepast, was het door de EU geleverde bewijs van schade gebrekkig, en had
de EU onvoldoende rekening gehouden met de belangen van India als ontwikkelingsland
door niet na te gaan of er ruimte was voor het nemen van alternatieve maatregelen
(i.c. prijsverbintenissen). Het geschillenbeslechtingorgaan van de WTO gaf
India op al deze punten gelijk, en oordeelde dat de EU de bewuste antidumpingmaatregel
uit 1997 moest herzien.10 NON-TARIFAIRE HANDELSBELEMMERINGEN10.1 Sanitary and Phytosanitary Standards (SPS)Vanaf 1 januari 1995 is het gedurende de Uruguay Ronde onderhandelde
SPS-verdrag (Sanitary and Phytosanitary Standards) van kracht voor de leden
van de WTO. Doel van dit verdrag is te verzekeren dat de soevereine rechten
van landen om hun mens-, dier- en plantgezondheid te beschermen, niet misbruikt
worden voor protectionistische doeleinden en dus niet leiden tot onnodige
handelsbarrières. Eisen die worden gesteld ter bescherming van de gezondheid
van mens, dier en planten, kúnnen handelsbelemmerend werken. Met name
ontwikkelingslanden noemen bijvoorbeeld de strenge voedselveiligheidseisen
van de EU handelsverstorend. Volgens vele van deze landen zijn de eisen die
aan geïmporteerde producten worden gesteld erg hoog en zouden dus omlaag
kunnen zonder dat de gezondheid in gevaar komt. In Europa willen we voedselveiligheid
op een hoger plan brengen. Europa importeert zeer veel levensmiddelen en grondstoffen
daarvoor, dus moeten er ook eisen gesteld worden aan de geïmporteerde
producten. Dat kan problemen opleveren voor m.n. ontwikkelingslanden die moeilijk
aan de hogere eisen kunnen voldoen.Het SPS-verdrag omvat regels die in acht genomen moeten worden bij de
vaststelling van maatregelen ter bescherming van mens (voedselveiligheid),
dier- en plantgezondheid. De normen en standaarden zijn dus niet in het SPS-verdrag
opgenomen. WTO-leden worden aangemoedigd om internationaal erkende regels,
richtlijnen en aanbevelingen te gebruiken. Voor veterinaire aspecten is dit
de OIE (Office International des Epizooties), voor fytosanitaire kwesties
de IPPC (International Plant Protection Convention) en voor voedselveiligheid
is dit de FAO/WHO Codex Alimentarius Commission (de drie «zusterorganisaties»).
De meeste WTO-leden nemen ook deel aan de standaardbepaling in deze genoemde
organisaties. Het is uiteraard van groot belang dat de ontwikkelingslanden
ook daadwerkelijk deze standaarden mede bepalen. Dat gebeurt nu nog onvoldoende,
waardoor ontwikkelingslanden moeite hebben de huidige normen te accepteren.
Om deelname van ontwikkelingslanden te bevorderen worden bijvoorbeeld in het
kader van de Codex Alimentarius specifieke trainingen gegeven en worden vergaderingen
van bepaalde comités in ontwikkelingslanden gehouden.Landen kunnen zelf – op wetenschappelijke basis gestoelde –
standaarden vaststellen en zijn ook gerechtigd om hogere standaarden te stellen
indien deze zijn gebaseerd op deugdelijke risicoanalyses. Het gaat daarbij
bijvoorbeeld om specifieke eisen die aan hygiëne tijdens productieprocessen
worden gesteld, om de eis dat producten uit ziektevrije gebieden komen, om
maximaal toelaatbare residu-niveaus van pesticiden en het gebruik van voedseladditieven.
Voor de eisen die worden gesteld moet er wetenschappelijke bewijs zijn, dienen
de WTO en belanghebbenden tijdig te zijn geïnformeerd (notificatie),
dienen belanghebbenden te zijn geconsulteerd en moeten overgangsperioden
voor aanpassing van het productieproces gerespecteerd worden.Een voorbeeld van een SPS-eis met hogere standaard waarmee ontwikkelingslanden
moeite hebben betreft de nieuwe geharmoniseerde normen van de EU voor de maximum
hoeveelheid aflatoxine in aardnoten, granen en dergelijke producten. Hoewel
de EU intussen de norm neerwaarts heeft bijgesteld, ligt deze hoger dan in
de Codex Alimentarius was afgesproken, hetgeen voor Afrikaanse landen volgens
de Wereldbank tot een potentiële derving van rond de 670 miljoen dollar
per jaar aan exportinkomsten zou kunnen leiden1.
Overigens stelt een bedrijf als Unilever zich thans in op volstrekte nul-tolerantie
voor aflatoxine.Het SPS-verdrag heeft eveneens een voorziening getroffen voor situaties
wanneer er nog geen voldoende wetenschappelijk bewijs bestaat (artikel 5.7).
Dit beroep op het zogenoemde «voorzorgsbeginsel» is in principe
van tijdelijke aard. Er bestaat geen blauwdruk voor de uitwerking van dit
beginsel in elk individueel geval. In het hormonenconflict tussen de VS en
de EU is van de algemene WTO-procedure voor het beslechten van handelsgeschillen
gebruik gemaakt om tot uitsluitsel te komen. Kortom via jurisprudentie kan
er verduidelijking met betrekking tot het «voorzorgsbeginsel»
verkregen worden.Indien er geen internationale normen bestaan wordt er van WTO-leden verwacht
om tot wederzijdse erkenning van SPS-normen te komen als er sprake is van
gelijkwaardigheid (equivalentie). In de praktijk blijkt het moeilijk te zijn
om equivalentieakkoorden te sluiten, ook tussen ontwikkelde landen. Het equivalentiebeginsel
(artikel 4 van het SPS-verdrag) is een belangrijk onderwerp in SPS-verband.
In de aanloop naar Doha is er door het SPS-comité een besluit genomen
om artikel 4 te verduidelijken zodat, vooral ook voor ontwikkelingslanden,
het equivalentiebeginsel daadwerkelijk toegepast kan worden. Indien een equivalentieakkoord
daadwerkelijk werkt, kan de export vanuit ontwikkelingslanden toenemen. Technische
assistentie, capaciteits- en institutionele opbouw kunnen ontwikkelingslanden
helpen bij het voldoen aan importeisen.Een ander onderdeel van het SPS-verdrag is notificatieplicht. Nieuwe maatregelen
worden bij de WTO en haar lidstaten genotificeerd. Er is een grote toename
van het aantal notificaties en de informatie is lastig bij te houden. Voor
exporteurs zijn SPS-eisen een gegeven waar zij aan moeten voldoen (conformiteit)
en wat zij tevens moeten kunnen aantonen (certificering). Exporteurs moeten
dus goed op de hoogte zijn van geldende SPS-eisen, en onverwachte eisen kunnen
uiteraard problemen opleveren. Vooral voor ontwikkelingslanden die één
of zeer weinig verschillende producten exporteren kan dit extra problemen
opleveren. Ook het notificatiesysteem van de WTO wordt op dit moment herzien.Het SPS-verdrag houdt rekening met de problemen die ontwikkelingslanden
kunnen hebben bij de uitvoering van SPS-maatregelen. Bij ontwikkelingslanden
ontbreekt bijvoorbeeld vaak de capaciteit om garanties te kunnen geven over
de veiligheid van hun producten. Het verdrag omvat daarom bepalingen over
facilitering van technische assistentie en speciale en gedifferentieerde behandeling
van ontwikkelingslanden (artikelen 9 en 10). De minst ontwikkelde landen kregen
bijvoorbeeld 5 jaar de tijd om het SPS-verdrag te implementeren. Ook dient
een importerend land dat SPS-eisen stelt die aanzienlijke investeringen vergen
van het ontwikkelingsland dat daarnaar exporteert, de verlening van technische
assistentie te overwegen om daarmee de effectieve markttoegang te handhaven
of te vergroten. Dergelijke voorwaarden naast technische assistentie, capaciteits-
en institutionele opbouw, kunnen de problemen bij de export van
producten uit ontwikkelingslanden verminderen. Ontwikkelingslanden zouden
graag zien dat er een verplichting komt voor het geven van technische assistentie
indien een land hogere eisen stelt dan internationaal afgesproken.De Nederlandse en Europese maatregelen voor voedselveiligheid moeten aan
het SPS-verdrag van de WTO voldoen. In Europa bestaat na de BSE- en dioxinecrises
een trend richting striktere SPS-normen, strikter dan voorheen maar ook strikter
dan de internationale normen. Deze ontwikkeling kan nadelige gevolgen hebben
voor ontwikkelingslanden. Technische assistentie op het gebied van voldoen
aan én zelf stellen van standaarden is daarom van zeer groot belang.10.2 Technical Barriers to Trade (TBT)Naast sanitaire en fytosanitaire standaarden, kunnen ook (nieuwe) technische
productspecificaties en industriële normen in bepaalde gevallen fungeren
als obstakels voor de export van ontwikkelingslanden. Het TBT-verdrag1 van de WTO probeert te bewerkstelligen dat specificaties,
standaarden, test- en certificatieprocedures geen onnodige handelsbarrières
gaan vormen. Het overnemen van internationale standaarden wordt bevorderd,
maar de leden zijn vrij om gewenste standaarden in te stellen en te zorgen
dat deze worden nageleefd. In de vorm van een TBT «Code of Good Practice»
zijn hiervoor spelregels geformuleerd.De EU kent een reeks aan richtlijnen op dit gebied, variërend van
technische specificaties voor auto's, weeginstrumenten en speelgoed, tot richtlijnen
voor verplichte etikettering van Genetisch Gemodificeerde Organismen (GMO's)
en bijvoorbeeld eieren en vrijwillige eco-labels. Naast communautaire standaarden
zijn er ook regels op het niveau van de lidstaten. Harmonisatie is het streven.
Deze standaarden worden voortdurend aangepast en uitgebreid, wat leidt tot
een permanente stroom van nieuwe regels. Tussen 1995 en 1999 zijn meer dan
1000 technische standaarden door de Gemeenschap en de lidstaten bij de WTO
aangemeld.2De mate waarin deze constante stroom van nieuwe standaarden bijdraagt
aan de handelsbarrières voor import uit ontwikkelingslanden is niet
goed bekend. Duidelijk is wel dat notificatie in de WTO soms leidt tot protesten
van ontwikkelingslanden. Zo hebben verschillende ontwikkelingslanden in het
TBT-comité van de WTO hun zorgen geuit over nieuwe EU-richtlijnen voor
afgedankte elektronische apparaten, die in 2000 door de Commissie werden voorgesteld.
De ASEAN-landen, Egypte, India en Brazilië vreesden dat ze hun opgebouwde
exportmarkt binnen de EU zouden verliezen als hun ondernemingen – vaak
midden- of kleinbedrijf – belast zouden worden met de verantwoordelijkheid
voor terugname en recycling. Nederland heeft deze kwestie aangekaart in Brussel.
Definitieve besluitvorming heeft nog niet plaatsgevonden.Totnogtoe stelde de WTO zich op het standpunt dat aan producten eisen
mogen worden gesteld, maar niet aan de wijze van productie. Met het informeren
over productiewijze, zoals de EU in een aantal gevallen zoals GMO's en eieren
voorstaat, wordt er getornd aan dit uitgangspunt. Ontwikkelingslanden zijn
huiverig, omdat ze vrezen dat allerlei milieueisen en eisen ten aanzien van
arbeidsomstandigheden via labelling afgedwongen zullen worden en zo een oneigenlijke
handelsbelemmering gaan vormen. Interessant is de opvatting van enkele ontwikkelingslanden
die nu in het kader van de discussie over de Development Box om voorkeursbehandeling
vragen voor door kleine boeren geproduceerde producten. Zij gaan ervan uit
dat als er eisen aan de wijze van productie gesteld worden, het ook mogelijk
moet zijn om bijvoorbeeld kleine bananenboeren andere rechten
te geven, dan wel verplichte fair trade labelling in te voeren om de kleine
boer te ondersteunen. Over al deze onderwerpen bestaat grote verdeeldheid,
ook tussen de ontwikkelingslanden onderling.10.3 Importvergunningen, douaneprocedures en hindertarievenDe EU eist importvergunningen voor alle producten waarvoor kwantitatieve
restricties gelden, of vrijwaringregels of import monitoring. Bij monitoring
geeft de EU automatisch vergunningen om statistische redenen. De EU kan dan
beter, vooraf, zien hoeveel er binnen komt, terwijl de douanerapportages achteraf
zijn. Vaak wordt er ook gevraagd een bepaald bedrag als borg te storten om
te voorkomen dat er zomaar vergunningen worden aangevraagd. Die borg wordt
na import teruggestort. Onlangs stelde de EU een dergelijk systeem in voor
alcohol. Ook voor de meeste producten waarvoor een Gemeenschappelijke Marktordening
onder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid bestaat, zijn importvergunningen
vereist.Hoewel de Unie bij de douane gebruik maakt van een Single Administrative
Document, moeten er bij dit document nog vele andere documenten gevoegd worden
en zijn de verschillen tussen de lidstaten nog groot. Met name als het gaat
om douanewaardering en oorsprongsregels is de voorspelbaarheid van duur en
uitkomst van de procedure voor exporteurs uit ontwikkelingslanden gering.Ten slotte zijn er veel tarieven die zo laag zijn dat er nauwelijks een
effect van het tarief zelf uitgaat. Echter wel van de procedure. Tarieven
dienen namelijk vooraf gestort te worden en daar zijn dus bankprocedures voor
nodig, die vooral in ontwikkelingslanden kostbaar en tijdrovend zijn. Over
het algemeen worden tarieven onder de 3% hindertarieven genoemd. Voor industriële
producten bestaat 31% van de positieve MFN-tarieven uit hindertarieven; voor
agrarische producten is dat slechts 3%. Wel dient opgemerkt te worden dat
veel van deze tarieven onder het APS of Cotonou Partnership Agreement (CPA)
op nul gezet worden. Maar in die overeenkomsten ontstaan door tariefreducties
weer andere hindertarieven, zij het niet onder de 2%, want elk tarief onder
de 2% wordt onder het APS op nul gezet.BIJLAGE 1Gegevens over producten/productgroepen met invoerrechten
> 10%In tabel 8 worden alle posten aangegeven waar invoerrechten van hoger
dan 10% voorkomen. Naast het laagste en het hoogste tarief wordt het gemiddelde
tarief per post weergegeven. Een laag gemiddeld tarief (bijvoorbeeld bij post
85) impliceert dat er slechts bij een incidenteel product sprake is van een
hoog invoerrecht. Een hoog gemiddeld tarief (bijvoorbeeld bij de posten 61
en 62) houdt in dat er sprake is van hoge invoerrechten bij het merendeel
van de producten binnen de desbetreffende post. Het «percentage tarieven
hoger dan 10%» geeft ten slotte aan welk percentage van de producten
binnen een bepaalde post een hoger invoerrecht kent dan 10%. Het lage percentage
bij post 69 laat bijvoorbeeld zien dat er binnen deze post nauwelijks sprake
is van producten met hoge invoerrechten, terwijl bij de posten 61 en 62 de
meeste producten een invoerrecht hebben van hoger dan 10%. Tabel 8: Posten met tarieven > 10%  Laagste tariefHoogste tariefGemiddeld
tariefPercentage tarieven
> 10% Post 56 (*)3,2%12,0%6,4%4,5% Post 61 (*)8,0%12,4%11,9%90,6% Post 62 (*)6,3%12,4%11,9%90,7% Post 63 (*)Vrij12,4%10,1%69,2% Post 64 (*)3,0%17,0%10,0%65,5% Post 69 (*)Vrij12,0%4,8%3,8% Post 70 (*)Vrij11,0%4,9%15,4% Post 85 (*)Vrij14,0%2,7%6,3% Post 87 (*)Vrij22%6,3%28%Bron: Verordening (EG) nr. 2031/2001 van de Commissie
van 6 augustus 2001 tot wijziging van bijlage I van Verordening (EEG) nr.
2658/87 van de Raad met betrekking tot de tarief- en statistieknomenclatuur
en het gemeenschappelijk douanetarief (tevens bewerking van gegevens
hieruit).* Omschrijving van de posten:Post 56: Watten, vilt en gebonden textielvlies; speciale garens; bindgaren,
touw en kabel, alsmede werken daarvan;Post 61: Kleding en kledingtoebehoren, van brei- of haakwerk;Post 62: Kleding en kledingtoebehoren, andere dan van brei- of haakwerk;Post 63: Andere geconfectioneerde artikelen van textiel; stellen of assortimenten;
oude kleren e.d.; lompen en vodden;Post 64: Schoeisel, beenkappen en dergelijke artikelen; delen daarvan;Post 69: Keramische producten;Post 70: Glas en glaswerk;Post 85: Elektrische machines, apparaten, uitrustingsstukken, alsmede
delen daarvan; toestellen voor het opnemen of het weergeven van geluid, toestellen
voor het opnemen of het weergeven van beelden en geluid voor televisie, alsmede
delen en toebehoren van deze toestellen;Post 87: Automobielen, tractors, rijwielen, motorrijwielen en andere voertuigen
voor vervoer over land, alsmede delen en toebehoren daarvan. BIJLAGE 2Piektarieven bij industrieproducten (invoerrechten > 15%)Post 64:Schoeisel, beenkappen en dergelijke artikelen; delen daarvan CodeOmschrijvingConvent. douanerecht (p/st) 6401Waterdicht schoeisel met buitenzool
en bovendeel van rubber of van kunststof, waarvan het bovendeel niet door
stikken of klinken of door middel van nagels, schroeven, pluggen of dergelijke
is samengevoegd, noch op dergelijke wijze aan de buitenzool is bevestigd:  640 110– schoeisel met
beschermende metalen neus:  64 011 010– – met
bovendeel van rubber17% 64 011 090– – met
bovendeel van kunststof17% – ander schoeisel:  640 191– – de
knie bedekkend: 64 019 110– – –
met bovendeel van rubber17%64 019 190– – –
met bovendeel van kunststof17%640 192– – de
enkel bedekkend, doch niet de knie: 64 019 210– – –
met bovendeel van rubber17% – – – met bovendeel
van kunststof17%640 199– ander:  64 019 910– – –
met bovendeel van rubber17% 64 019 990– – – met
bovendeel van kunststof17% 6402Ander schoeisel met buitenzool
en bovendeel van rubber of van kunststof:  – sportschoeisel:  640 212– – skischoenen
en zogenaamde snowboardschoenen:  64 021 210– – – skischoenen17%64 021 290– – – zogenaamde
snowboardschoenen17%64 021 900– – ander:17%64 022 000– schoeisel
waarvan het bovendeel uit riempjes bestaat die met pluggen aan de zool zijn
bevestigd17%64 023 000– ander
schoeisel, met beschermende metalen neus17%  – ander schoeisel:  64 029 100– – de
enkel bedekkend17% 640 299– – ander: 64 029 910– – – met
bovendeel van rubber17% – – – – met bovendeel
van kunststof:  – – – – schoeisel
waarvan het voorblad is uitgesneden of uit riempjes bestaat:  64 029 931– – – – – waarvan
de grootste hoogte van de hak, met inbegrip van de zolen, meer dan 3 cm bedraagt17%64 029 939– – – – – ander:17%64 029 950– – – – pantoffels
en ander huisschoeisel17% – – – – ander,
met een binnenzoollengte:  64 029 991– – – – – van
minder dan 24 cm17%  – – – – – van
24 cm of meer: 64 029 993– – – – – – schoeisel
dat niet als heren- of damesschoeisel kan worden onderkend17%  – – – – – – ander:  64 029 996– – – – – – – voor
heren17%64 029 998– – – – – – – voor
dames17%6404Schoeisel, met buitenzool
van rubber, van kunststof, van leder of van kunstleder En met bovendeel van
textiel: – schoeisel met buitenzool van rubber of van kunststof:  64 041 100– – sportschoeisel;
tennisschoenen, basketbalschoenen, gymanastiekschoenen, trainingsschoenen
en dergelijk schoeisel17%640 419– – ander:  64 041 910– – – pantoffels
en ander huisschoeisel17% 64 041 990– – – ander17% 640 420– schoeisel
met buitenzool van leder of van kunstleder:  64 042 010– – pantoffels
en ander huisschoeisel17% 64 042 090– – ander17% 6405Ander schoeisel:  640 590– ander: 64 059 010– met buitenzool
van rubber, kunststof, leder of kunstleder17%Post 87:Automobielen, tractors, rijwielen, motorrijwielen en andere voertuigen
voor vervoer over land, alsmede delen en toebehoren daarvan. CodeOmschrijvingConvent. douanerecht (p/st) 870 120Trekkers
(wegtractors) voor opleggers  87 012 010– – nieuwe16%87 012 090– – gebruikte16% 8702Automobielen voor
het vervoer van tien of meer personen, de bestuurder daaronder begrepen:  870 210– met
een motor met zelfontsteking (diesel- of semi-dieselmotor):   – – met een
cilinderinhoud van meer dan 2500 cm3 87 021 011– – – nieuwe16% – – – gebruikte16% 870 290– andere:  – – met een
motor met vonkontsteking:   – – – met
een cilinderinhoud van meer dan 2800 cm3 87 029 011– – – – nieuwe16% 87 029 019– – – – gebruikte16% 8704Automobielen voor
goederenvervoer:  870 421– met
een maximaal toegelaten gewicht van niet meer dan 5 ton:   – – – met
een cilincerinhoud van meer dan 2500 cm3 87 042 131– – – – nieuwe22% 87 042 139– – – – gebruikte22% 870 422– – met
een maximaal toegelaten gewicht van meer dan 5 doch niet mee dan 20 ton: 87 042 291– – – – nieuwe22% 87 042 299– – – – gebruikte22% 870 423– – met
een maximaal toegelaten gewicht van meer dan 20 ton:  87 042 391– – – – nieuwe22% 87 042 399– – – – gebruikte22% – andere, met een
motor met vonkontsteking: 870 431– – met een maximaal toegelaten gewicht van niet meer dan
5 ton: – – – met een cilinderinhoud van meer dan 2800
cm3 87 043 131– – – – nieuwe22%87 043 139– – – – gebruikte22% 870 432– – met
een maximaal toegelaten gewicht van meer dan 5 ton: 87 043 291– – – – nieuwe22% 87 043 299– – – – gebruikte22% 870 600Chassis met
motor, voor motorvoertuigen bedoeld bij de posten 8701 tot en met 8705: 87 060 011– – van motorvoertuigen bedoeld bij post 8702 of 870419%Bron: Verordening (EG) nr. 2031/2001 van de Commissie van 6 augustus 2001
tot wijziging van bijlage I van Verordening (EEG) nr. 2658/87 van de Raad
met betrekking tot de tarief- en statistieknomenclatuur en het gemeenschappelijk
douanetarief (tevens bewerking van gegevens hieruit). BIJLAGE 3TariefescalatieIn deze bijlage wordt de tariefescalatie van katoen (post 52) uitgewerkt.
Het hieronder gepresenteerde overzicht laat zien dat het douanetarief van
katoen toeneemt bij een hogere bewerkingsgraad van het product. CodeOmschrijvingGemiddeld convent. douanerecht (p/st) 5201Katoen, niet gekaard
en niet gekamdvrij 5204Naaigarens van katoen
(andere dan naaigarens),   ook indien opgemaakt
voor de verkoop in het klein.4,9% 5205Garens van katoen
(andere dan naaigarens), bevattende 85 of meer gewichtspercenten katoen, niet
opgemaakt voor de verkoop in het klein.4,4% 5206Garens van katoen
(andere dan naaigarens), bevattende minder dan 85 gewichtspercenten katoen,
niet opgemaakt voor de verkoop in het klein.4,4%5207Garens van katoen
(andere dan naaigarens), opgemaakt voor de verkoop in het klein.5,8% 5208Weefsels van katoen,
bevattende 85 of meer gewichts-percenten katoen, met een gewicht van niet
meer dan 200 g/m2.8,4% 5209Weefsels van katoen,
bevattende 85 of meer gewichts-percenten katoen, met een gewicht van meer
dan 200 g/m2.8,4%5210Weefsels van katoen,
bevattende minder dan 85 gewichtspercenten katoen, enkel of hoofdzakelijk
met synthetisch of kunstmatige vezels gemengd, met een gewicht van niet meer
dan 200 g/m2.8,4% 5211Weefsels van katoen,
bevattende minder dan 85 gewichtspercenten katoen, enkel of hoofdzakelijk
met synthetische of kunstmatige vezels gemengd, met een gewicht van meer dan
200 g/m28,4% 5212Andere weefsels van
katoen8,4%Bron: Verordening (EG) nr. 2031/2001 van de Commissie van 6 augustus 2001
tot wijziging van bijlage I van Verordening (EEG) nr. 2658/87 van de Raad
met betrekking tot de tarief- en statistieknomenclatuur en het gemeenschappelijk
douanetarief (tevens bewerking van gegevens hieruit).BIJLAGE 4Voorbeelden preferentiële agrarische tariefstelling
ontwikkelingslandenRundvleesHet normale EU-invoerregime voor rundvlees voorziet in een specifieke
heffing van 176,8 euro per 100 kilogram plus een ad valorem-recht van 12,8%. In het kader van haar WTO-verplichtingen heeft
de EU een aantal tariefcontingenten geopend. Voor vlees van hoge kwaliteit
geldt een aantal contingenten van in totaal 58 100 ton. Deze hoeveelheid
is verdeeld tussen de VS en Canada (11 500 ton), Australië (7000
ton), Argentinië (28 000 ton), Uruguay (6300 ton), Brazilië
(5000 ton) en Nieuw-Zeeland (300 ton). Binnen deze tariefcontingenten moet
een invoerrecht worden betaald van 20% (van de waarde van het ingevoerde vlees).
Er geldt geen specifieke invoerheffing.Voor bevroren rundvlees geldt een – niet naar leveranciersland verdeeld –
tariefcontingent van 53 000 ton. Ook hier moet binnen deze tariefcontingenten
een invoerrecht worden betaald van 20% en is er geen specifieke invoerheffing.
Voor bevroren vlees dat bestemd is voor verwerking in de EU wordt doorgaans
op autonome basis (dus zonder verplichting voor de EU) een tariefcontingent
geopend. In de periode van 1 juli 2000 tot en met 30 juni 2001 bedroeg de
omvang van dat tariefcontingent 50 700 ton. Er gold voor dit contingent
een douanerecht van 20% (van de waarde van het vlees) alsmede, afhankelijk
van de soort bewerking, geen of een verlaagde specifieke invoerheffing. Voor
zogenaamde «bevroren omlopen» (vlees van bepaalde buikgedeelten)
geldt een tariefcontingent van 1500 ton, waarvan 700 ton is gereserveerd voor
Argentinië en 800 ton beschikbaar is voor invoer uit andere landen. Binnen
dat tariefcontingent is er geen specifieke invoerheffing, maar wel een invoerrecht
van 4% ad valorem. Onder het ACS-regime kan een
zestal Afrikaanse landen (Botswana, Kenia, Madagaskar, Namibië, Swaziland
en Zimbabwe) in totaal 52 100 ton rundvlees naar de EU exporteren zonder
ad valorem-recht, terwijl voor die hoeveelheid de specifieke invoerheffing
met 92% wordt gereduceerd.De laatste jaren voert de EU gemiddeld zo'n 350 000 à 400 000
ton rundvlees in. Dit betekent dat er buiten bovengenoemde tariefcontingenten
nog een invoer van gemiddeld zo'n 150 000 ton plaatsvindt. Een deel daarvan
vindt plaats onder preferentiële regelingen met landen in Midden- en
Oost-Europa, een ander deel betreft meest vlees van hoge kwaliteit uit landen
als de VS en Argentinië.SuikerHet normale EU-invoerrecht voor witte (geraffineerde) suiker is momenteel
41,9 euro per 100 kilogram. Als gevolg van de toepassing van de speciale vrijwaringclausule
uit het WTO-landbouwverdrag komt daar nog een aanvullende heffing van 5,79
euro per 100 kilogram bij.Voor ruwe rietsuiker, die voor raffinage in de EU is bestemd (in het Verenigd
Koninkrijk, Portugal, Frankrijk en Finland) geldt een invoerrecht van 33,90
euro per 100 kilogram en een aanvullende heffing van 6,28 euro per kilogram.
Voor ruwe rietsuiker die niet voor raffinage is bestemd (maar direct wordt
geconsumeerd) geldt een invoerrecht van 41,90 euro per kilogram en een aanvullende
heffing van 11,91 euro per 100 kilogram.Verder geldt er een vijftal speciale regelingen:i) binnen het EU-ACS-partnerschapsakkoord wordt een hoeveelheid van circa
1,3 miljoen ton (basis wit) tegen EU-garantieprijs (interventieprijs) ingevoerd. ACS-landen kunnen deze hoeveelheid vrij van heffing invoeren
in de EU.ii) onder het «Everything But Arms» (EBA) voor de MOL's wordt
ongeveer 74 000 ton heffingsvrij ingevoerd. Deze hoeveelheid wordt jaarlijks
met 15% verhoogd. Voor de MOL's geldt bovendien een minimumuitvoer prijs om
te voorkomen misbruik van deze preferenties zou kunnen worden gemaakt door
Europese importeurs.iii) er is een extra invoer van ongeveer 300 000 ton ruwe rietsuiker
om de raffinaderijcapaciteit te waarborgen. Hiervoor geldt een invoertarief
dat ongeveer 80% van het gangbare invoertarief is.iv) Balkan-regeling: sinds vorig jaar bestaat deze regeling, waarbinnen
heffingsvrij invoer plaats vindt uit de Balkan Regio, zonder dat de hoeveelheid
beperkt is. Met Kroatië is bilateraal een zelfbeperking van 30 000
ton suiker overeengekomen.v) LGO-regeling: Landen en gebieden overzee (de Antillen en Aruba). Voor
het vernieuwde LGO-besluit geldt vanaf 1 februari 2002 voor suiker een
heffingsvrije invoer van 28 000 ton suiker/chocolade mengsels na bewerking
in de LGO. Deze hoeveelheid wordt in vier jaar uitgefaseerd middels een jaarlijkse
afname van 7 000 ton.RijstHet EU-invoerrecht voor padie (ruwe, onbewerkte rijst) is 211 euro per
ton. Voor zogenaamde breukrijst (brokstukken van rijstkorrels) is dat 128
euro per ton. Voor gedopte rijst en witte rijst is er een maximum invoerrecht
van respectievelijk 264 euro en 416 euro per ton. Voor die laatste twee rijstsoorten
heeft de EU zich er namelijk in de WTO toe verbonden het invoerrecht zodanig
te beperken, dat de som van de invoerprijs en het invoerrecht niet hoger zal
zijn dan de zogenaamde invoerplafondprijs. Die laatste prijs wordt berekend
door op de in de EU geldende interventieprijs voor ruwe rijst een correctiefactor
toe te passen (+ 80% voor gedopte indica-rijst, + 88% voor gedopte Japonica-rijst,
163% voor witte Indica-rijst en 167% voor witte Japonica-rijst).In het kader van haar WTO-verplichtingen heeft de EU voor witte rijst
een tariefcontingent geopend van 63 000 ton. Binnen dit contingent hoeft
geen invoerrecht te worden betaald. De voornaamste begunstigden van dit tariefcontingent
zijn de VS en Thailand. Voor gedopte rijst is er een tariefcontingent van
20 000 ton tegen een invoerrecht van 88 euro per ton. Australië
en de VS zijn de belangrijkste begunstigden. Voor breukrijst is er een tariefcontingent
van 80 000 ton tegen verlaagd invoerrecht, dat 28 euro per ton onder
het normale invoerrecht ligt. De voornaamste begunstigde landen zijn Thailand,
Australië, Guyana en de VS.Naast deze regelingen uit hoofde van WTO-afspraken is er ook een aantal
bijzondere invoerregelingen. Zo wordt op de invoer van zogenaamde Basmati-rijst
uit India en Pakistan, in onvolledig bewerkt stadium, een forfaitaire verlaging
van het invoerrecht met 250 euro per ton toegepast, waarbij in beginsel geen
hoeveelheidsbeperking van toepassing is.ACS-landen kunnen een hoeveelheid van 125 000 ton rijst (uitgedrukt
in gedopte rijst) en 20 000 breukrijst invoeren tegen een verlaagd invoerrecht.
Dit behelst een korting op het normale invoerrecht die als volgt berekend.
Voor padie en gedopte rijst wordt het normale douanerecht eerst verlaagd met
65%, waarna van het resterende heffingsbedrag nog 4,34 euro per ton wordt
afgetrokken. Voor witte rijst wordt eerst 16,78 euro van de normale invoerheffing
per ton afgetrokken, waarna het resterende bedrag eerst met 65% en daarna
nog eens met 6,52 euro per ton wordt verlaagd. Voor breukrijst wordt het normale
invoerrecht eerst met 65% en daarna nog eens met 3,62 euro per ton verminderd.
Voor een hoeveelheid van maximaal 4000 ton rijst (uitgedrukt
in gedopte rijst) kan bij de invoer van rijst uit Bangladesh een verlaagd
recht worden toegepast. Deze verlaging wordt op een tamelijk gecompliceerde
manier berekend en verschilt per bewerkingstadium, maar bedraagt meer dan
50%. Bij invoer van rijst uit Egypte geldt tot een hoeveelheid van 32 000
ton per verkoopseizoen een korting op het normale douanerecht van 25%.Landen en gebieden overzee (LGO), waaronder o.a. de Antillen en Aruba
kunnen rijst van oorsprong en daar afkomstig rechtenvrij invoeren. Voor ACS-rijst
die in een LGO een oorsprongswijzigende bewerking heeft ondergaan, is de rechtenvrije
toegang tot de EU daarentegen beperkt tot een hoeveelheid van 35 000
ton (op basis van gedopte rijst).Als onderdeel van het stelsel van algemene tariefpreferenties zullen de
invoerrechten voor rijst uit de MOL's stapsgewijs afgebouwd. Vanaf 1 september
2006 zullen de invoerrechten voor rijst uit deze MOL's geheel zijn geschorst.
Vooruitlopend op deze tariefafbouw is de invoer uit de MOL's tegen een nulrecht
mogelijk binnen een contingent. Voor het verkoopseizoen 2001/2002 bedraagt
dit contingent 2517 ton (equivalent gedopte rijst). Dit contingent zal tot
de volledige tariefafbouw ieder verkoopseizoen met 15% worden verhoogd. Ten
slotte geldt er voor MOL's een contingent van 1 000 ton voor breukrijst,
in te voeren tegen een nulrecht onder de voorwaarde dat de breukrijst wordt
verwerkt tot bepaalde voedingsbereidingen.BIJLAGE 5Piektarieven van de EU onder het APS volgens de UNCTAD/WTO
studieProduct
groupNumber of items      No. of peaks total Share in Total No. of Items (%) Total12–19%20–29%30–99%100–299%>= 300%Not Ad Val.1)  Meat, live animals, etc. (HS Chapters 1–2)4094052166362029672,4Fish and crustaceans (3)53319820000021840,9 Dairy products (4)240153211037111420585,4Fruit and vegetables (7–8)407451823066816,7Cereals, flour and meal, etc. (10–11)162282853401211369,8Vegetable oils, fats, oilseeds, etc. (12,15)227304310114,8 Canned and prepared meat, fish, etc. (16)182403662008446,2 Sugar, cocoa and preparations (17,18)89931310392629,2 Canned and prepared fruit, vegetables (20)468187833860431467,1 Other food industry products (19,21)1631413500763219,6Beverages and tobacco (22,24)267143110002810,5Other agricultural products (5–6,
9, 13–14, 23)244518530229,0SUBTOTAL: Agricultural and fishery
prod.(1–24)3 39159828941697171511 41741,8SUBTOTAL: Mineral prod.,
fuels (25–27)27000000000,0Leather, leather products (41–43)15600000000,0 Textiles (50–60,63)1 25400000000,0Clothing (61–62)47100000000,0Footwear (64)12000000000,0SUBTOTAL: Leather,
textiles, clothing (41–43, 50–64)2 00100000000,0Glass and ceramic products (69–70)23100000000,0 Consumer electronics (8516–8542)57500000000,0Vehicles (87)2101700000178,1Watches and clocks (91)8100000100,0 Chemicals, plastic and rubber products (28–40)2 4895115007210,8Wood, paper, furniture, etc.(44–49, 65–68,
71, 92–96)99800000100,0Metal products, machinery, etc. (72–86,
88–90)3 33000000100,0SUBTOTAL: Industrial
products (28–96)9 915221150010380,4TOTAL:ALL PRODUCTS (1–96)13 57662030042197171611 45510,7Notes: 1) The Ad valorem equivalent of the tariff could not be calculated. BIJLAGE 6 Lijst met afkortingenACSAfrika, Caraïbisch
gebied en Stille Oceaan AMSAggregate Measurement
of SupportAPSAlgemeen Preferentieel
Stelsel ASCMAgreement on Subsidies
and Countervailing Measures ASEANAssociation of Southeast
Asian Nations CITESConvention on International
Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora CPACotonou Partnership
Agreement EBAEverything But ArmsEEREuropese Economische
Ruimte EGEuropese GemeenschapEUEuropese Unie EVAEuropese Vrijhandels
AssociatieGATSGeneral Agreement
on Trade in Services GATTGeneral Agreement
on Tariffs and Trade GLBGemeenschappelijk
Landbouwbeleid GMOGenetisch Gemodificeerde
OrganismenGPAGovernment Procurement
Agreement ICCATInternational Commission
for the Conservation of Atlantic TunaILOInternational Labour
Organization IPPCInternational Plant
Protection Convention ITTOInternational Tropical
Timber Organization LEILandbouweconomisch
Instituut LGOLanden en Gebieden
Overzee MFNMost Favoured NationMOMarktordening MOL'sMinst Ontwikkelde
LandenMZMiddellandse-Zeegebied OESOOrganisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling OIEOffice International
des Epizooties OLAFFraudedienst van
de Europese Commissie PSEProducer Support Estimate SAARCSouth Asian Association
for Regional Cooperation SPSSanitary and Phytosanitary
Standards TBTTechnical Barriers
to TradeTRIPSTrade Related Issues
of Intellectual Property RightsTRQTariff Rate Quota UNCTADUnited Nations
Conference on Trade and Development VSVerenigde Staten WavWet arbeid vreemdelingen WHOWorld Health Organization WTOWorld Trade OrganizationXNoot1Europese Vrijhandelsassociatie.XNoot1General Agreement on Tariffs and Trade.XNoot1General Agreement on Tariffs and Trade.XNoot1Association of Southeast Asian Nations.XNoot2In de Global Economic Prospects 2002 van de Wereldbank worden resultaten
gepubliceerd waaruit blijkt dat algehele liberalisatie van de handel in goederen
ontwikkelingslanden tussen de 190 miljard dollar (statische analyse) en 500
miljard dollar (dynamische analyse, d.w.z. met productiviteitsverbeteringen)
per jaar aan inkomensverbetering zou kunnen opleverenin 2015XNoot3United Nations Conference on Trade and Development.XNoot1Verordening (EG) nr. 2501/2001 (PB L 346 van 31.12.2001, blz. 1 e.v.)XNoot1Het betreft hier het toegepaste MFN-tarief, dus niet het in WTO-kader
gebonden maximum tarief. XNoot2Verordening (EG) nr. 2031/2001 van de Commissie van 6 aug. 2001 tot wijziging
van bijlage I van Verordening (EEG) nr. 2658/87 van de Raad met betrekking
tot de tarief- en statistieknomenclatuur en het gemeenschappelijk douanetarief.XNoot1Bewerking van: Ministeriële Conferentie van de Wereld Handelsorganisatie
(WTO). Brief van de staatssecretaris van Economische Zaken aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal d.d. 15 september 2000.XNoot1Overigens is de gehele Oost-Aziatische garnalenexport stil komen te liggen
door toepassing van het in de EU verboden antibioticumchloramphenicol.XNoot2Market Access for LDCs – Issues to be addressed (2001).XNoot1Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.XNoot2South Asian Association for Regional Cooperation.XNoot1Agreement on Subsidies and Countervailing Measures.XNoot2Een specifieke subsidie is iedere financiële bijdrage die op één
bedrijf of sector is gericht, of als zodanig uitwerkt.XNoot1General Agreement on Trade in Services. XNoot1Frank Höllinger / Eberhard Hauser, Berlin, Januar 2002. Die Agrarexportstruktur
der Least Developed Countries und Probleme der Marktzugangs auf den wichtigsten
Exportmärkten, Studie im Rahmen des Sektorvorhabens, GTZ.XNoot2Anderson et al. (2001) «The Cost of Rich (and Poor) Country Protection
to Developing Countries». Adelaide University.XNoot1The Post Uruguay Round Tariff Environment for Developing Country Exports:
Tariff peaks and tariff escalation, UNCTAD, 2000.XNoot2Hoekman et al. (2001). Eliminating Excessive Tariffs on Exports of Least
Developed Countries.XNoot1Uit diverse studies, zoals die van Lindland 1997, The Impact of the Uruguay
Round on Tariff Escalation in Agricultural Products, FAO, Rome, van de Swedish
Board of Agriculture, 2001, Tariff Escalation for Agricultural and Fishery
Products, en van de OECD 1997, The Uruguay Round Agreement on Agriculture
and processed Agricultural Products, Paris, blijkt dat naast de genoemde voorbeelden
er ook sprake is van tariefescalatie bij de volgende productcombinaties, die
voor ontwikkelingslanden van belang zijn: Room – boter; Olijven –
Olijfolie; Cocos – cocosnootolie; Ananas – ananas in blik of pot;
Sinaasappel- sinaasappelsap; Appels – appelsap; Citroenen – citroensap;
Druiven – druivensap; Sojabonen – Sojaolie; Tarwe – tarwebloem;
Pinda's – pindakaas; Ongefileerde haring – gefileerde haring;
Ongefileerde kabeljauw – gefileerde kabeljauw; Ongefileerde zalm en
verse zalmfilet – bevroren zalmfilet en gerookte zalm; Ongepelde garnalen –
gepelde garnalen en Verse en bevroren tonijn – verwerkte tonijn.XNoot1WTO, 2001, Notification to the Committee on Agriculture, G/AG/N/EEC/32,
18 juni 2001.XNoot1Bron: Agriculture, trade and food security: issues and options in the
WTO negotiations from the perspective of developing countries, 23 September
1999, FAO, Geneva.XNoot1Bron: OECD 2000, Agricultural Policies, Markets and Trade, Monitoring
and Outlook, CD-ROM.XNoot2Bron: FAO 2001, 63rd Session of the Committee on Commodity Problems, Document
CCP/01/8.XNoot3De PSE is breder dan de AMS, dat bepaalde «blue box» steun
uitsluit, aangegeven door de EU in G/AG/N/EEC/17. De PSE methode vergelijkt
intern productprijzen met wereldmarktprijzen, terwijl de AMS een vergelijking
maakt van huidige geadministreerde interne prijzen met een vaste externe referentieprijs
over de referentieperiode 1986–1988 (WTO, 1995, vol. 1, p. 79).XNoot4WTO 2001, Notification to the Committee on Agriculture, G/AG/N/EEC/30,
22 March 2001.XNoot5WTO 2000, Trade Policy Review – The European Union, WT/TPR/S/72,
14 June 2000.XNoot1Europese Raad, Berlijn, 24–25 maart 1999; conclusies van het voorzitterschap
http://ue.eu.int/en/info/eurocouncil/index.htm.XNoot2Europese Commissie, DG-VI (1999).XNoot1Verordening (EG) nr. 384/96 (PB L 56 van 6.3 1996, blz. 1 e.v.).XNoot1Bron: WTO Rules Division Antidumping and Countervailing Measures Database
(www.wto.org).XNoot2Zo hebben India en Zuid-Afrika over de periode 1995–2000 in totaal
173 resp. 150 antidumpingmaatregelen ingesteld jegens andere landen. De koplopers
in dezelfde periode zijn de EU (217) en de VS (181). Van alle antidumpingmaatregelen
die sinds 1995 tegen een land/handelsblok werden genomen, is het meeste (278)
gericht tegen de 15 EU-lid-staten tezamen. Daarna volgen China (229), Korea
(127) en de Verenigde Staten (93).XNoot3Bron: Europese Commissie (Antidumping statistics covering the year 2001).XNoot4Prijsverbintenissen kunnen ter goedkeuring worden aangeboden door de dumpende
exporteurs aan de Commissie, en hebben enkel tot doel de schade als gevolg
van dumping weg te nemen. Bij deze minimum-prijsafspraken vallen de meer-opbrengsten
direct toe aan de exporteurs, terwijl bij heffingen de ontvangsten worden
afgedragen aan Brussel. De hogere prijs heeft uiteraard een negatief effect
op het volume dat naar de EU wordt geëxporteerd.XNoot1«A Race to the Top? A Case of Food Safety Standards and African
Exports», Otsuki, Wilson & Sewadeh, Worldbank, Washington, 2000.XNoot1Agreement on Technical Barriers to Trade.XNoot2TPR 2000. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28000-V-63.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl